1 سپاس و آفرین آن پادشا را %~% که گیتی را پدید آورد و ما را

2 بدو زیباست ملک و پادشایی %~% که هر گز ناید از ملکش جدایی

3 خدای پاک و بی همتا و بی یار %~% هم از اندیشه دور و هم ز دیدار

4 نه بتواند مرو را چشم دیدن %~% نه اندیشه درو داند رسیدن

5 نه نقصانی پذیرد همچو جوهر %~% نه زان گردد مرو را حال دیگر

6 نه هست او را عرض با جوهری یار %~% که جوهر پس ازو بوده ست ناچار

7 نشاید وصف او گفتی که چون است %~% که از تشبیه و از وصف او برون است

8 به وصفش چند گفتی هم نه زیباست %~% که چندی را مقادیرست و احصاست

9 کجا وصفش به گفتن هم نشاید %~% که پس پیرامنش چیزی بباید

10 به وصفش هم نشاید گفت کی بود %~% کجاهستش را مدت نپینود

11 و گر کی بودن اندر وصفش آید %~% پس او را اول و آخر بباید

12 نه با چیزی بپیوسته ست دیگر %~% که پس باشند در هستی برابر

13 نه هست او را نهاد و حد و مقدار %~% که پس باشد نهایاتش پدیدار

14 نه ذات او بود هر گز مکانی %~% نه علم ذات او باشد نهانی

15 زمان از وی پدید آمد به فرمان %~% به نزد برترین جوهر ز گیهان

16 بدان جایی که جنبش گشت پیدا %~% وز آن جنبش زمانه شد هویدا

17 مکان را نیز حد آمد پدیدار %~% میان هر دوان اجسام بسیار

18 نفرمایی که آراید سرایی %~% بدین سان جز حکیمی پادشایی

19 که قوت را پدید آورد بی یار %~% به هستی نیستی را کرد قهار

20 خداوندی که فرمانش روایی %~% چنین دارد همی در پادشایی

21 نخستین جوهر روحانیان کرد %~% که او را نزمکان ونز زمان کرد

22 برهنه کرد صورت شان زمادت %~% سراسر رهنمایان سعادت

23 به نور خویش ایشان را بیاراست %~% وزیشان ms001 کرد پیدا هر چه خود خواست

24 نخستین آنچه پیدا شد ملک بود %~% وزان پس جوحری کرد آن فلک بود

25 وزیشان آمد این اجرام روشن %~% بسان گل میان سبز گلشن

26 بهین شکلیست ایشان را مدور %~% چنان چون بهترین لونی منور

27 چو صورتهای ایشان صورتی نیست %~% که ایشان را نهیب و آفتی نیست

28 نه یکسانند همواره به مقدار %~% به دیدار و به کردار و به رفتار

29 اگر بی اختر ستی چرخ گردان %~% نگشتی مختلف اوقات گیهان

30 نبودی این عللهای زمانی %~% کزو آید نباتی زندگانی

31 چو این مایه نبودی رستنی را %~% نبودی جانور روی ز می را

32 و گر بی آسمان بودی ستاره %~% جهان پر نور بودی هامواره

33 فروغ نور ظلمت را ز دودی %~% پس این کون و فساد ما نبودی

34 و گر نه کردی بودی چرخ مایل %~% بدین سان لختکیمیل معدل

35 نبودی فصلهای سال گردان %~% نه تابستان رسیدی نه زمستان

36 بزرگا کامگارا کردگارا %~% که چندین قدرتش نبود مارا

37 چنان کس زور و قوت بی کرانست %~% عطابخشی و جودش همچنانست

38 نه گر قدرت نماید آیدش رنج %~% نه گر بخشش کند پالایدش گنج

39 چو خود قدرت نمای جاودان بود %~% مرو را جود و قدرت بی کران بود

40 به قدرت آفرید اندازه گیری %~% ز دادار جهان قدرت پذیری

41 هیولی خواند او را مرد دانا %~% به قوتها پذیرفتن توانا

42 چو ایزد را دهشها بی کران است %~% پذیرفتن مرو را همچنان است

43 پذیرد افرینشها ز دادار %~% چو از سکه پذیرد مهر دینار

44 مثال او به زر ماند که از زر %~% کند هر گونه صورت مرد زرگر

45 چو ازد خواست کردن این جهان را %~% کزو کون و فسادست این و آن را

46 همی دانست کاین آن گاه باشد %~% که ارکانش فرود ماه باشد

47 یکی پیوند بر باید به گوهر %~% منور گردد آن را در ms002 برابر

48 یکی را در کژی صورت به فرمان %~% یکی بر راستی او را نگهبان

49 پدید آورد آن را از هیولی %~% چهار ارکان بدین هر چار معنی

50 از آن پیوندها آمد حرارات %~% دگر پیوند کز وی شد برودت

51 رطوبت جسمها را کرد چونان %~% که گاه شکل بستن بد به فرمان

52 یبوست همچنان او را فرو داشت %~% بدان تقویم و آن تعدیل کاوداشت

53 چو گشتند این چهار ارکان مهیا %~% ازان گرمی بر آمد سوی بالا

54 و گر سردی به بالا بر گذشتی %~% ز جنبشهای گردون گرم گشتی

55 پس آنگه چیره گشتی هر دو گرمی %~% برفتی سردی و تری و نرمی

56 لطیف آمد ازیشان باد و آتش %~% ازیرا سوی بالا گشت سر کش

57 بگردانید مثل چرخ گردان %~% همه نوری گذر یابد دریشان

58 بدان تا نور مهر و دیگر اجرام %~% رسد ز انجا بدین الوان و اجسام

59 زمین را نیست با لطف آشنایی %~% که تا بر وی بماند روشنایی

60 و گر چونین نبودی او به گوهر %~% نماندی روشنایی از برابر

61 چو هستی یافتند این چار مادر %~% هوا و خاک پاک و آب و آذر

62 ازیشان زاد چندین گونه فرزند %~% ز گوهرها و از تخم برومند

63 هزاران گونه از هر جنس جان ور %~% همیشه حال گردانند یکسر

64 و لیکن عالم کون و تباهی %~% دگر گون یافت فرمان الهی

65 کجا در عالم مبدا و بالا %~% به ترتیب آنچه بد به گشت پیدا

66 در این عالم نه چونان بود فرمان %~% که اول گشت پیدا گوهر از کان

67 به ترتیب آنچه به بد باز پس ماند %~% طبیعت اعتدال از پیش می راند

68 چه آن مادت کزو مردم همی خاست %~% خدای ما نخست آن را بپیر است

69 فزونیهای آن را کرد اجسام %~% یکایک را دگر جنس و دگر نام

70 به کان اندر مرو را زرعیان است ms003 %~% و لیک از دیده مردم نهان است

71 نحستین جنس گوهر خاست از کان %~% به زیرش نوع گوهرهای الوان

72 دوم جنس نبات آمد به گیهان %~% سیم جنس هزاران گونه حیوان

73 چو یزدان گوهر مردم بپالود %~% از آن با اعتدالی کاندر و بود

74 پدید آورد مردم را ز گوهر %~% بران هم گوهران بر کرد مهتر

75 غرض زیشان همه خود آدمی بود %~% که اورا فصلهای مردمی بود

76 نبات عالم و حیوان و گوهر %~% سراسر آدمی را شد مسخر

77 چو او را پایه زیشان بر تر آمد %~% تمامی را جهانی دیگر آمد

78 بدو داده است ایزد گوهر پاک %~% که نز بادست و نز آبست نز خاک

79 یکی گوید مرو را روح قدسا %~% یکی گوید مرو را نفس گویا

80 نداند علم کلی را نهایت %~% برون آرد صناعت از صناعت

81 چو دانش جوید و دانش پسندد %~% بیاموزد پس آن را کار بندد

82 ز دوده گردد از زنگ تباهی %~% به چشمش خوار گردد شاه و شاهی

83 شود پالوده از طبع بهیمی %~% به دست آرد کتبهای حکیمی

84 نخواهد هیچ اجسام زمین را %~% همیشه جوید آیات برین را

85 بلندی جوید آنجا نه مکانی %~% و لیک از قدر و عز جاودانی

86 چو رسته گردد از چنگال اضداد %~% شود آنجا که او را هست میعاد

87 شود ماننده آن پیشینگان را %~% کزیشان مایه آمد این جهان را

88 چنین دان کردگارت را چنین دان %~% بیفگن شک و دانش را یقین دان

89 مکن تشبیه او را در صفاتش %~% که از تشبیه پاکیزه ست ذاتش

90 بگفتم آنچه دانستم ز توحید %~% خدای خویش را تمجید و تحمید

1 کنون گویم ثناهای پیمبر %~% که ما را سوی یزدانست رهبر

2 چو گمراهی ز گیتی سر بر آورد %~% شب بی دانشی سایه بگسترد

3 بیامد دیو و دام کفر بنهاد %~% همه گیتی بدان دام اندر افتاد

4 ز ms004 عمری هر کسی چون گاو و خر بود %~% همه چشمی و گوشی کور و کر بود

5 یکی ناقوس در دست و چلیپا %~% یکی آتش پرست و زند و استا

6 یکی بت را خدای خویش کرده %~% یکی خورشید و مه را سجده برده

7 گرفته هر یکی راه نگونسار %~% که آن ره را به دوزخ بوده هنجار

8 به فصل خویش یزدان رحمت آورد %~% ز رحمت نور در گیتی بگسترد

9 بر آمد آفتاب راست گویان %~% خجسته رهنمای راه جویان

10 چراغ دین ابوالقاسم محمد %~% رسول خاتم و یاسین و احمد

11 به پاکی سید فرزند آدم %~% به نیکی رهنمای خلق عالم

12 خدا از آفرینش آفریدش %~% ز پاکان و گزینان بر گزیدش

13 نبوت را بدو داده دو برهان %~% یکی فرقان و دیگر تیغ بران

14 سخن گویان از ان خیره بماندند %~% هنر جویان بدین جان برفشاندند

15 کجا در عصر او مردم که بودند %~% فصاحت با شجاعت می نمودند

16 بجو در شعرها گفتار ایشان %~% ببین در نامها کردار ایشان

17 سخن شان در فصاحت آبدارست %~% هنرشان در شجاعت بیشمارست

18 چنان قومی بدان کردار و گفتار %~% زبان شان در نثار و تیغ خونبار

19 چو بشنیدند فرقان از پیمبر %~% بدیدندش به جنگ بدر و خیبر

20 بدانستند کان هر دو خداییست %~% پذیرفتنش جان را روشناییست

21 سران ناکام سر بر خط نهادند %~% دوال از بند گیتی بر گشادند

22 ز چنگ دیو بد گوهر برستند %~% بتان مکه را در هم شکستند

23 به نور دین ز دوده گشت ظلمت %~% وز ابر حق فرو بارید رحمت

24 بشد کیش بت آمد دین یزدان %~% زمین کفر بستد تیغ ایمان

25 سپاس و شکر ایزد چون گزاریم %~% مگر جان را به شکر او سپاریم

26 بدین دین همایون کاو به ما داد %~% بدین رهبر که بهر ما فرستاد

27 رسول آمد رسالتها رسانید %~% جهانی را ز خشم او رهانید ms005

28 چه بخشاینده و مشفق خداییست %~% چه نیکو کار و چه رحمت نماییست

29 که بر بیچارگی ما ببخشود %~% رسولی داد و راه نیک بنمود

30 پذیرفتیم وی را به خدایی %~% رسولش را به صدق و رهنمایی

31 نه با وی دیگری انبار گیریم %~% نه جز گفتار او چیزی پذیریم

32 به دنیی و به عقبی روی با اوست %~% بجز اومان ندارد هیچ کس دوست

33 اگر شمشیر بارد بر سر ما %~% جزین دینی نباید در خور ما

34 نگه داریم دین تا روح داریم %~% به یزدان روح و دین با هم سپاریم

35 خدایا آنچه بر ما بود کردیم %~% تن و جان را به فرمانت سپردیم

36 ز پیغمبر پذیرفتیم دینت %~% بیفزودیم شکر و آفرینت

37 و لیکن این تن ما تو سرشتی %~% قصای خویش بر ما تو نوشتی

38 گرایدون کز تن ما گاه گاهی %~% پدید آید خطایی یاگناهی

39 مزن کردار ما را بر سر ما %~% مکن پاداش ما را در خور ما

40 که ما بیچارگان تو خداییم %~% همیدون ز امتان مصطفاییم

41 اگر چه با گناه بی شماریم %~% به فضل و رحمتت امیدواریم

42 ترا خوانیم و شاید گر بخوانیم %~% که ما ره جز به در گاهت ندانیم

43 کریمان مر ضعیفان را نرانند %~% بخاصه چون به زاریشان بخوانند

44 کریمی تو بخوان ما را به در گاه %~% چو خوانیمت به زاری گاه و بیگاه

45 ضعیفانیم شاید گر بخوانی %~% گنهکاریم شاید گر نرانی

46 ز تو نشگفت فصل و بردباری %~% چنان کز ما جفا و زشتکاری

47 ترا احسان و رحمت بیکرانست %~% شفیع ما همیدون مهربانست

48 چو پیش رحمتت آید محمد %~% امید ما ز فضلت کی شود رد

1 سه طاعت واجب آمد بر خردمند %~% که آن هر سه به هم دارند پیوند

2 از یشانست دل را شاد کامی %~% وزیشانست جان را نیک نامی

3 دل از فرمان این هر سه مگردان ms006 %~% اگر شواهی که یابی هر دو گیهان

4 بدین گیتی ستوده زندگانی %~% بدان گیتی نهشت جاودانی

5 یکی فرمان دادار جهانست %~% که جان را زو نجات جاودانست

6 دوم فرمان پیغمبر محمد %~% که آن را کافی بی دین کند رد

7 سیم فرمان سلطان جهاندار %~% به ملک اندر بهای دین دادار

8 ابوطالب شهنشاه معظم %~% خداوند خداوندان عالم

9 ملک طغرلبک آن خورشید همت %~% به هر کس زو رسیده عز و نعمت

10 ظفر وی را دلیل و جود گنجور %~% وفا وی را امین و عقل دستور

11 مر آن را کاوست هم نام محمد %~% چو او منصور شد چون او مؤید

12 پدید آمد ز مشرق همچو خورشید %~% به دولت شاه شاهان شد چو جمشید

13 به هندی تیغ بسته هند و خاور %~% به تر کی جنگ جویان روم و بربر

14 میان بسته ست بر ملک گشادن %~% جهان گیرد همی از دست دادن

15 چه خوانی قصه ساسانیان را %~% همیدون دفتر سامانیان را

16 بخوان اخبار سلطان را یکی بار %~% که گردد آن همه بر چشم تو خوار

17 بیابی اندرو چنان که خواهی %~% شگفتیهای پیروزی و شاهی

18 نوادرها و دولتهای دوران %~% عجایبها و قدرتهای یزدان

19 بخوان اخبار او را تا بدانی %~% که کس ملکت نیابد رایگانی

20 زمین ماورالنهر و خراسان %~% سراسر شاه را بوده ست میدان

21 نبردی کرده بر هر جایگاهی %~% برو بشکسته سالاری و شاهی

22 چو از توران سوی ایران سفر کرد %~% چو کیخسرو به جیحون بر گذر کرد

23 ستورش بود کشتی بخت رهبر %~% خدایش بود پشت و چرخ یاور

24 نگر تا چون یقین دلش بد پک %~% که بر رودی چنان بگذشت بی باک

25 چو نشکوهید او را دل ز جیحون %~% چرا بشکوهد از حال دگر گون

26 نه از گرما شکوهد نه ز سرما %~% نه از ریگ و کویر و کوه و دریا

27 بیابانهای خوارزم و ms007 خراسان %~% به چشمش همچنان آید که بستان

28 همیدون شخ های کوه قارن %~% به چشمش همچنان آید که گلشن

29 نه چون شاهان دیگر جام جویست %~% که از رنج آن نام جویست

30 همی تا آب جیحون راز پس ماند %~% دو صد جیحون ز خون دشمنان راند

31 یکی طوفان ز شمشیرش بر آمد %~% کزو روز همه شاهان سر آمد

32 بدان گیتی روان شاه مسعود %~% خجل بود از روان شاه محمود

33 کجا او سرزنش کردی فراوان %~% که بسپردی به نادانی خراسان

34 کنون از بس روان شهریاران که %~% که با باد روان گشتند یاران

35 همه از دست او شمشیر خوردند %~% همه شاهی و ملک او را سپردند

36 روان او برست از شرمساری %~% که بسیارند همچون او به زاری

37 به نزدیک پدر گشته ست معذور %~% که بهتر زو بسی شه دید مقهور

38 کدامین شاه در مشرق گه رزم %~% توانستی زدن با شاه خوارزم

39 شناسد هر که در ایام ما بود %~% که کار شه ملک چون برسما بود

40 سوار ترک بودش صد هزاری %~% که بس بد با سپاهی زان سواری

41 ز بس کاو تاختن برد و شبیخون %~% شکوهش بود ز آن رستم افزون

42 خداوند جهان سلطان اعظم %~% به تدبیر صواب و رای محکم

43 چنان لشکر بدرد روز کینه %~% که سندان گران مر آبگینه

44 هم از سلطان هزیمت شد به خواری %~% هم اندر راه کشته شد به زاری

45 بد اندیشان سلطان آنچه بودند %~% همین روز و همین حال آند

46 هر آن کهتر که با مهتر ستیزد %~% چنان افتد که هرگز برنخیزد

47 تنش گردد شقاوت را فسانه %~% روانش تیر خذلان را نشانه

48 و لیکن گر ورا دشمن نبودی %~% پس این چندین هنر با که نمودی

49 اگر ظلمت ننودی سایه گستر %~% نبودی قدر خورشید منور

50 همیدون شاه گیتی قدر والاش %~% پدید آورد مردم را به اعداش

51 ms008 چو صافی کرد خوارزم خراسان %~% فرود آمد به طبرستان و گرگان

52 زمینی نیست در عالم سراسر %~% ازو پژموده تر از وی عجبتر

53 سه گونه جای باشد صعب و دشوار %~% یکی دریا دگر آجام و کهسار

54 سراسر کوه او قلعه همانا %~% چو خندق گشته در دامانش دریا

55 نداند زیرک آن را وصف کردن %~% نداند دیو در وی راه بردن

56 درو مردان جنگی گیل و دیلم %~% دلیران و هنرجویان عالم

57 هنرشان غارتست و جنگ پیشه %~% بیامخته دران دریا و بیشه

58 چو رایتهای سلطان را بدیدند %~% چو دیو از نام یزدان در رمیدند

59 از آن دریا که آنجا هست افزون %~% ازیشان ریخت سلطان جهان خون

60 کنون یابند آنجا بر درختان %~% به جای میوه مغز شوربختان

61 چو صافی گشت شهر و آن ولایت %~% از انجا سوی ری آورد رایت

62 به هر جایی سپهداران فرستاد %~% که یک یک مختصر با تو کنم یاد

63 سپهداری به مکران رفت و گرگان %~% یکی دیگر به موصل رفت و خوزان

64 یکی دیگر به کرمان رفت و شیراز %~% یکی دیگر به ششتر رفت و اهواز

65 یکی دیگر به اران رفت و ارمن %~% فگند اندر دیار روم شیون

66 سپهداران او پیروز گشتند %~% بد اندیشان او بدروز گشتند

67 رسول آمد بدو از ارسلان خان %~% به نامه جست ازو پیوند و پیمان

68 فرستادش به هدیه مال بسیار %~% پذیرفتش خراج ملک تاتار

69 جهان سالار با وی کرد پیوند %~% که دید او را به شاهی بس خردمند

70 وزان پس مرد مال آمد ز قیصر %~% چنان کاید ز کهتر سوی مهتر

71 خراج روم ده ساله فرستاد %~% اسیران را ز بندش کرد آزاد

72 به عنوریه با قصرش برابر %~% مناره کرد و مسجد کرد و منبر

73 نوشته نام سلطان بر مناره %~% شده زو دین اسلام آشکاره

74 ز شاه شام نیز آمد رسولی %~% ننوده عهد را ms009 بهتر قبولی

75 فرستاده به هدیه مال بسیار %~% وزآن جمله یکی یاقوت شهوار

76 یکی یاقوت رمانی بشکوه %~% بزرگ و گرد و ناهنوار چون کوه

77 ز رخشانی چو خورشید سما بود %~% خراج شام یک سالش بها بود

78 ابا خوبی و با نغزی و رنگش %~% بر آمد سی و شش مثقال سنگش

79 ازان پس آمدش منضور و خلعت %~% لوای پادشاهی از خلیفت

80 بپوشید آن لوا را در صفاهان %~% بدانش تهنیت کردند شاهان

81 به یک رویه ز چین تا مصر و بربر %~% شدند او را ملوک دهر چاکر

82 میان دجله و جیهون جهانیست %~% ولیکن شاه را چون بوستانیست

83 رهی گشتند او را زور دستان %~% ز دل کردند بیرون مکور دستان

84 همی گردد در این شاهانه بستان %~% به کام خویش با درگه پرستان

85 هزاران آفتاب اندر کنارش %~% هزاران اژدها اندر حصارش

86 گهی دارد نشست اندر خراسان %~% گهی در اصفهان و گه به گرگان

87 از اطراف ولایت هر زمانی %~% به فتهی آورندش مژدگانی

88 ز بانگ طبل و بوق مژده خواهان %~% نخفتم هفت مه اندر صفاهان

89 به ماهی در نباشد روزگاری %~% کز اقلیمی نیارندش نثاری

90 جهان او راست می دارد شادی %~% که و مه را همی بخشد به رادی

91 مرادش زین جهان جز مردمی نه %~% ز یزدان ترسد و از آدمی نه

92 بر اطراف جهان شاهان نامی %~% ازو جویند جاه و نیک نامی

93 ازیشان هر کرا او به نوازد %~% ز بخت خویش آن کس بیش نازد

94 به درگاه آنکه او را کهترانند %~% مه از خانان و بیش از قیصرانند

95 کجا از خان و قیصر سال تا سال %~% همی آید پیاپی گونه گون مال

96 کرا دیدی تو از شاهان کشور %~% بدین نام و بدین جاه و بدین فر

97 کدامین پادشه را بود چندین %~% ز مصر و شام و موصل تا در چین

98 کدامین پادشه ms010 را این هنر بود %~% که نزرنج و نه از مرگش حذر بود

99 سزد گر جان او چندان بماند %~% که افزونتر ز جویدان بماند

100 هزاران آفرین بر جان او باد %~% مدار چرخ بر فرمان او باد

101 ستاره رهنمای کام او باد %~% زمانه نیک خواه نام او باد

102 شهنشاهی و نامش جاودان باد %~% تنش آسوده و دل شادمان باد

103 کجا رزمش بود پیروزگر باد %~% کجا بزمش بود با جاه و فرباد

104 به هر کامی نشاط او را قرین باد %~% به هر کاری خدا او را معین باد

1 چو ایزد بنده ای را یار باشد %~% دو چشم دولتش بیدار باشد

2 ز پیروزی به دست آرد همه کام %~% ز به روزی به چنگ آرد همه نام

3 کجا چیزی بود زیبا و شهوار %~% کجا مردی بود شایسته کار

4 دهد یزدان بدان بنده سراسر %~% که او باشد بدان هنواره در خور

5 بدین گونه که داد اکنون به سلطان %~% گزین از هرچه تو دانی به گیهان

6 همه مردان در گاهش چنانند %~% که با ایشان دگر مردان زنانند

7 ولیکن هست ازیشان نامداری %~% دلیری کاردانی هوشیاری

8 حکیمی زیر کی مرد آزمایی %~% کریمی نیکخویی نیک رایی

9 سخنگویی سخندانی ظریفی %~% هنرمندی هنرجویی لطیفی

10 کجا در گاه سلطان را عمیدست %~% به هر کاری و هر حالی حمیدست

11 به پیروزی و بهروزی مؤید %~% ابونصراست و منصور و محمد

12 خداوندی که از نیکی جهانیست %~% درو رای بلندش آسمانیست

13 ازین گیتی سوی دانش گراید %~% ز دانش یافتن رامش فزاید

14 همیشه نام نیکو دوست دارد %~% ابی حقی که باشد حق گزارد

15 کم آزار است و بر مردرم فروتن %~% مرو را الجرم کس نیست دشمن

16 چرا دشمن بود آنرا که جانس %~% همی بخشاید از خواهندگانش

17 خرد را پیش خود دستور دارد %~% دل از هر ناپسندی دور دارد

18 هر آوازی بداند چون سلیمان %~% هزاران ms011 دیو را دارد به فرمان

19 به رادی هست از حاتم فزونتر %~% به مردی بهترست از رستم زر

20 چنان گوید زبان هفت کضور %~% که گویی زان زمینش بود گوهر

21 طرازی ظن برد کاو از طرازست %~% حجازی نیز گوید از حجازست

22 چو نثر هر زبانش خوشتر آید %~% به نظم آن زبان معجز نماید

23 دری و تازی و ترکی بگوید %~% به الفاظی که زنگ از دل بضوید

24 دو شمشیرست ز الماس و بیانش %~% یکی در دست و دیگر در دهانش

25 یکی گاه هنر خارا گذارإد %~% یکی گاه سخن دانش نگارد

26 بسا گردا کزان گشته ست پیچان %~% بسا جانا کزین گشته ست بی جان

27 که و مه لشکر سلطان عالم %~% به جان وی خورند سوگند محکم

28 چو با کهتر ز خود سازد پدروار %~% چو با مهتر همی سازد پسروار

29 بدو با همسران مثل برادر %~% نباشد زادمردی زین فزونتر

30 زهر فن گرد او جمع حکیمان %~% خطیبان و دبیران و ادیبان

31 ز هر شهری بدو گرد آمدستند %~% به بحر جود او غرقه شدستند

32 اگر او نیستی ما را خریدار %~% نبودی شاعری را هیچ مقدار

33 و گر چه شاعری باشد نه دانا %~% بسی احسنت و زه گوید به عمدا

34 یکی از بهر آن تا کاو شود شاد %~% دگر تا بیشتر باید عطا داد

35 ز مشرق تا به مغرب کار گیهان %~% به زیر امر و کردست سلطان

36 بروبر نیست چندان رنج از این کار %~% که از یک جام می بر دست میخوار

37 بزرگا جود دادار جهان بین %~% که بخشد مردمی راا فصل چندین

38 الا تا در جهان کون و فسادست %~% وزیشان خاک مبادا و معادست

39 بقا باد این کریم نیکخو را %~% بر افزون باد جاه و دولت او را

40 همیشه بخت او پیروز گرباد %~% به پیروزی و نیکی نامور باد

41 متابع باد او را ملک ms012 گیهان %~% موافق باد وی را فر یزدان

1 چو سلطان معاصم شاه شاهان %~% به فال نیک آمد در صفاهان

2 به شادی دید شهری چون بهاری %~% چو گوهر گرد شهر اندر حصاری

3 خلاف شاه او را کرده ویران %~% کجا ماند خلاف شه به طوفان

4 اگر نه شاه بودی سخن عادل %~% به گاه مهر و بخشایش نکو دل

5 صفاهان را نماندی خشت بر خشت %~% نکردی کس به صد سال اندر و کشت

6 ولیکن مردمی را کار فرمود %~% به شهری و سپاهی بر ببخضود

7 گنهشان زیر پا اندر بمالید %~% چنان کز خشم او یک تن ننالید

8 نه چون دیگر شهان کین کهن خواست %~% به چشم خویش دشمن را بپیراست

9 چنان چون یاد کرد ایزد به فرقان %~% چو گفتی حال بلقیس و سلیمان

10 که شاهان چون به شهر نو در آیند %~% تباهیها و زشتیها نمایند

11 گروهی را که عز و جاه دارند %~% به دست خواری و سختی سپارند

12 خداوند جهان شاه دلاور %~% پدید آورد رسمی زین نکوتر

13 ز هر گونه که مردم بود در شهر %~% ز داد خویش دادش جمله را بهر

14 سپاهی را ولایت داد و شاهی %~% نه زشتی شان ننود و نه تباهی

15 بدانگه کس ندید از وی زیانی %~% یکی دیدند سود و شادمانی

16 چو کار لشکری زین گونه بگزارد %~% چنان کز هیچ کس مویی نیازارد

17 رعیت را ازین بهتر ببخضود %~% همه شهر از بداندیشان بپالود

18 گروهی را به مردم می سپردند %~% رعیت را به دیوان غمز کردند

19 به فرمانش زبانهاشان بریدند %~% به دیده میل سوزان در کشیدند

20 پس آنگه رنج خویش از شهر برداشت %~% برفت و شهر بی آشوب بگذشت

21 بدان تا رنج او بر کس نباشد %~% که با آن رنج مردم بس نباشد

22 گه رفتن صفاهان داد آن را %~% که ارزانیست بختش صد جهان را

23 ابوالفتح آفتاب نامداران ms013 %~% مظفر نام و تاج کامگاران

24 به فصل اندر جهانی از تمامی %~% شهنشه را چو فرزند گرامی

25 ملک او را سپرده کدخدایی %~% برو گسترده هم فرخدایی

26 پسندیده مرو را در همه کار %~% دلش هرگز ازو نادیده آزار

27 به هر کاری مرو را دیده کاری %~% وزو دیده وفا و استواری

28 به گاه رفتن او را پیش خود خواند %~% ز گنج مهر بر وی گوهر افشاند

29 بدو گفت ارچه تو خود هوشیاری %~% وفاداری و از دل دوستداری

30 ز گفتن نیز چاره نیست ما را %~% که در گردن کنیمت زینها را

31 ترا بهتر ز هر کس برگزیدم %~% چو اندر کارها شایسته دیدم

32 به گوش دل تو بشنود هر چه گویم %~% کزین گفتن همه نام تو جویم

33 نخستین عهد ما را با تو انست %~% کزو ترسی که دادار جهانست

34 ازو ترسی بدو امید داری %~% و زو شواهی تو در هر کار یاری

35 سر از فرمان او بیرون نیاری %~% همه کاری به فرمانش گزاری

36 دگر این مردمان کاندر جهانند %~% همه چون من مراو را بندگانند

37 بحق در کار ایشان داوری کن %~% همیشه راستی را یاوری کن

38 ستمگر دشمن دادار باشد %~% که از فرمان او بیزار باشد

39 به خنجر دشمنانش را ببیزای %~% به نیکی دوستانش را ببخشای

40 چو نپسندی ستم را از ستمگار %~% مکن تو نیز هرگز بر ستم کار

41 که ما از چیز مردم بی نیازیم %~% به داد و دین همی گردن فرازیم

42 صفاهان را به عدل آبد گردان %~% همه کس را به نیکی شاد گردان

43 درون شهر و بیرونش چنان دار %~% که ایمن باشد از مکار و غدار

44 چنان باید که زر بر سر نهدزن %~% به روز و شب بگردد گرد برزن

45 نیارد کس نگه کردن دران زر %~% و گرنه بر سر آن زر نهد سر

46 ترا زین پیش بسیار آم %~% به ms014 هر کاری ز تو خشنود بودم

47 بدین کار از تو هم خشنود باشم %~% نکاهد آنچه من بفزود باشم

48 سخن جمله کنیم اندر یکی جای %~% تو خود دانی که ما را چون بود رای

49 ثو خود دانی که ما نیکی پسندیم %~% دل اندر نعمت گیتی نبندیم

50 بدین سر زین بزرگی نام جوییم %~% بدان سر نیکوی فرجام جوییم

51 تو نام ما به کارخیر بفروز %~% که نیکی مرد را فرخ کند روز

52 درین شاهی چو از یزدان بترسم %~% هر آنچ از من بپرسند از تو پرسم

53 چو کار ما به کام ما گزاری %~% ز ما یابی هر امیدی که داری

54 امید و رنج تو صایع نمانیم %~% ترا زین پس به افزونی رسانیم

55 هر آن گاهی که تو شایسته باشی %~% به کار بیش از این باثسته باشی

56 به بهروزی امید دل قوی دار %~% که فرمانت بود با بخت تو یار

57 فراوان کار بسته بر گشاید %~% ترا از ما همه کامی بر آید

58 مراد خویش با تو یاد کردیم %~% برفتیم و به یزدانت سپردیم

59 پس آنگه همچنین منضور کردند %~% همه دخل و خراج او را سپردند

60 یکی تشریف دادش شه که دیگر %~% ندادست ایچ کس را زان نکوتر

61 ز تازی مر کبی نامی و رهوار %~% برو زرین ستام و زین شهوار

62 قبای رومی و زربفت دستار %~% دگر گونه جزاین تشریف بسیار

63 همان طبل و علم چونانکه باید %~% که چون او نامداری را بشاید

64 اگر چه کار خلعت سخت نیکوست %~% فزون از قدر عالی همت اوست

65 چگونه شاد گردد ز اصفهانی %~% دلی کاو مهتر آمد از جهانی

1 چه خواهی نیکوترین ای صفاهان %~% که گشتی دار ملک شاه شاهان

2 همی رشک آرد اکنون بر تو بغداد %~% که او را نیست آنچ ایزد ترا داد

3 شهنشاهی چو سلطان معظم %~% به پیروزی شه شاهان عالم

4 خداوندی ms015 چو بوالفتح مظفر %~% ز سلطان یافته هم جاه و هم فر

5 هم از تخمه بزرگ و هم ز دولت %~% هم از پایه بلند و هم ز همت

6 هم از گوهر گزیده هم ز اختر %~% هم از منظر ستوده هم ز مخبر

7 چو مشرق بود اصلش هامواره %~% بر آینده ازو ماه و ستاره

8 کنون زو آمده خواجه چو خورشید %~% جهان در فر نورش بسته امید

9 ز فتحش کنیت آمد وز ظفر نام %~% ازیرا یافتست از هر دوان کام

10 جهان چون بنگری پیر جوانست %~% عمید نامور همچون جهانست

11 جوانست او به سال و بخت و رامش %~% چو پیرست او به رای و عقل و دانش

12 خرد گر صورتی گردد عیانی %~% دهد زان صورت فرخ نشانی

13 کفش با جام باده شاخ شادیست %~% و لیکن شاخ شادی باغ دادیست

14 ز نیکویی که دارد داد و فرمان %~% همی وحی آیدش گویی زیزدان

15 چنین باید که باشد هیبت و داد %~% که نام بیم و بی دادی بیفتاد

16 به چشم عقل پنداری که جانست %~% به گوش عدل پنداری روانست

17 گذشته دادها نزدیک دانا %~% ستم بودست دادش را همانا

18 چنان بودست و صفش چون سرابی %~% که نه امید ماند زو نه آبی

19 چو امرش از مظالم گه بر آید %~% قصا با امرش از گردون در آید

20 امل گوید که آمد رهبر من %~% اجل گوید که آمد خنجر من

21 روان گشتی گر او فرمان بدادی %~% که زفت و بددل از مادر نزادی

22 چو من در وصف او گویم ثنایی %~% و یا بر بخت او خوانم دعایی

23 ثنا را می کند اقبال تلقین %~% دعا را می کند جبریل آمین

24 اگر چه همچو ما از گل سرشتست %~% به دیدار و به کردار او فرشتست

25 اگر چه فخر ایران اصفهانست %~% فزون زان قدر آن فخر جهانست

26 به درد دل همی ms016 گرید نشابور %~% ازان کاین نامور گشتست ازو دور

27 به کام دل همی خندد صفاهان %~% بدان کز عدل او گشتست نازان

28 صفاهان بد چو اندامی شکسته %~% شکست از فر او گردید بسته

29 نباشد بس عجب کامسال هنوار %~% درختش مدح خواجه آورد بار

30 وز انم عدل او باد زمستان %~% نریزد هیچ برگی از گلستان

31 همی دانست سلطان جهاندار %~% که در دست که باید کردن این کار

32 گر او بیمار کردست اصفهان را %~% هنو دادش پزشک نیک دان را

33 به جان تو که چون کارش ببیند %~% مرو را از همه کس بر گزیند

34 سراسر ملک خود او را سپارد %~% که به زو مهتری دیگر ندارد

35 صچنان خوش خو چنان مردم نوازست %~% که گویی هر کس او را طبع سازستص

36 صز خوی خوش بهار آرد به بهمن %~% به تیره شب از طلعت روز روشنص

37 که و مه را چو بینی در سپاهان %~% همه هستند او را نیک خواهانص

38 صکه او جاوید به گیهان بماند %~% همیدون بر سر ایشان بماندص

39 صهران کاو کارها خواهد گشادن %~% بباید بست گفتن راز دادنص

40 همیدون پندهای پادشایی %~% دو بهره باشد اندر پارساییص

41 صز چیز مردمان پرحیز کردن %~% طمع نا کردن و کمتر بخوردنص

42 به لهو و آرزو مولع نبودن %~% دل هر کس به نیکی برربودنص

43 سیاست را به جای خویش راندن %~% به فرمان خدای اندر بماندنص

44 همیشه با خردمندان نشستن %~% سراسر پندشان را کار بستنص

45 صبه فریاد سبک مایه رسیدن %~% ستمگر را طمع از وی بریدنص

46 سراسر هر چه گفتم پارساییست %~% ولیکن بندهای پادشاییستص

47 نه دیدم آن که گفتم نه شنیدم %~% کجا افزونتر از خواجه ندیدمص

48 چنین دارد که گفتم رسم و آیین %~% بجز وی کس ندیدم با چنین دینص

49 صنه چشم از بهر کین خویش دارد %~% کجا از بهر دین و کیش داردص

50 چو ms017 باشد خشم او از بهر یزدان %~% برودر ره نیابد هیچ شیطانص

51 جوانست و نجوید در جوانی %~% ز شهوت کامهای این جهانیص

52 صاگر بندد هوا را یا گساید %~% ز فرمان خرد بیرون نیایدص

53 طریق معتدل دارد همیشه %~% چنانچون بخردان را هست پیشهص

54 صنه بخشایش نه بخشش باز دارد %~% ز هر کس کاو نیاز و آز داردص

55 کجا در ملک او آسوده گشتند %~% بدان شهری که چون نابوده گشتندص

56 کسانی را که بد کردار بودند %~% وز ایشان خلق پر آزار بودندص

57 صگروهی جسته اندر شهر پنهان %~% ز بیم جان یله کرده سپاهانص

58 صگروهی بسته در زندان به تیمار %~% گروهی مهر گشته بر سر دارص

59 همه دیدند دههای صفاهان %~% که یکسر چون بیابان بود ویران

60 زدهها مردمان آواره گشته %~% همه بی توشه بی پاره گشته

61 چو نام او شنیدند آمدند باز %~% ز کوهستان و خوزستان و شیراز

62 یکایک را به دیوان خواند و بنواخت %~% بدادش گاو و تخم و کار او ساخت

63 به دو ماه آن ولایت را چنان کرد %~% که کس باور نکردی کاین توان کرد

64 همان دهها که گفتی چون قفارند %~% کنون از خرمی چون قندهارند

65 به جان تو که عمری بر گذشتی %~% به دست دیگری چونین نگشتی

66 به چندین بیتها کاو را ستودم %~% به ایزد گر به وصفش بر فزودم

67 نگفتم شعر جز در وصف حالش %~% بگفتم آنچه دیدم از فعالش

68 یکی نعمت که از شکرش بماندم %~% همین دیدم که او را مدح خواندم

69 کجا از مدح او بهروز گشتم %~% به کام خویشتن پیروز غستم

70 شنیدی آن مثل در آشنایی %~% که باشد آشنایی روشنایی

71 مرا تا آن خداوند آشنا شد %~% دلم روشنتر از روشن هوا شد

72 مرا تا آشنا شیر شکارست %~% کبابم ران گور مرغزارست

73 الا تا بر فلک ماهست و خورشید %~% همیدون در جهان بیمست و ms018 امید

74 همیشه جان او در خرمی باد %~% همیشه کام او در مردمی باد

75 جهانش بنده باد و بخت رهبر %~% زمانه چاکر و دادار یاور

1 چو کوس از درگه سلطان بغرید %~% تو گفتی کوه و سنگ از هم بدرید

2 به خاور مهر تابان رخ بپوشید %~% به گردون زهره را زهره بجوشید

3 سپاهی رفت بیرون از صفاهان %~% که صد یک زان ندیدند ایچ شاهان

4 خداوند جهان سلطان اعظم %~% برون رفت از صفاهان شاد و خرم

5 رکابش داشت عژ جاودانی %~% چو چترش داشت فر آسمانی

6 به هامون بود لشکر گاه سلطان %~% زبس خرگاه و خیمه چون کهستان

7 پلنگ و شیر در وی مردم جنگ %~% بتان نغز گور و آهو و رنگ

8 فرود آمد شهنشه در کهستان %~% کهستان گشت خرم چون گلستان

9 روان گشت از کهستان روز دیگر %~% به کوهستان همدان رفت یکسر

10 مرا اند صفاهان بود کاری %~% در آن کارم همی شد روزگاری

11 بماندم زین سبب اندر صفاهان %~% نردفتم در رکاب شاهشاهان

12 شدم زی تاج دولت خواجه بوالفتح %~% که بادش جاودان در کارها فتح

13 بپرسید از خداوندی رهی را %~% در آن پرسش بدیدم فرهی را

14 پس آنگه گفت با من کاین زمستان %~% همی باش و مکن عزم کهستان

15 چو از نوروز گردد این جهان نو %~% هوا خوشتر شود آنگه همی رو

16 که من سازت دهم چندانکه باید %~% ترا زین روی تقصیری نیاید

17 بدو گفتم خداوندم همیشه %~% برین بودست واینش بود پیشه

18 که مهمان داری چاکر نوازی %~% به کام دوست دشمن را گدازی

19 ز دام رنج رهإیان را رهانی %~% ز ماهی بر کشی بر مه رسانی

20 که باشم من که مهمانت نباشم %~% نه مهمان بل که دربانت نباشم

21 چو زین درگه نشینید گرد بر من %~% زند بختم به گرد ماه خرمن

22 تو داری به زمن بسیار کهتر %~% مرا چون تو ms019 نباشد هیچ مهتر

23 گر این رغبت تو با پروین نمایی %~% بیاید تا به پا او را بسایی

24 چو من بر خاک ایوانت نهم پای %~% مرا بر گنبد هفتم بود جای

25 مرا نوروز دیدار تو باشد %~% هوای خوش ز گفتار تو باشد

26 مباد از بخت فرخ آفرینم %~% اگر گیتی نه بر روی تو بینم

27 به مهر اندر چنینم کت ننودم %~% و گر در دل جزین دارم جهودم

28 چو کردم آفرینش چند گاهی %~% بدین گفتار ما بگذشت ماهی

29 مرا یک روز گفت آن قبله دین %~% چه گویی در حدیث ویس رامین

30 که می گویند چیزی صخت نیکوست %~% درین کضور همه کس داردش دوست

31 بگفتم کام حدیثی سخت زیباست %~% ز گرد آورده شش مرد داناست

32 ندیدم زان نکوتر داستانی %~% نماند جز به خرم بوستانی

33 ولیکن پهلوی باشد زبانش %~% نداند هر که برخواند بیانش

34 نه هر کس آن زبان نیکو بخواند %~% و گر خواند همی معنی نداند

35 فراوان وصف هر چیزی شمارد %~% چو بر خوانی بسی معنی ندارد

36 که آنگه شاعری پیشه نبودست %~% حکیمی چابک اندیشه نبودست

37 کجااند آن حکیمان تا ببینند %~% که اکنون چون سخن می آفرینند

38 معانی را چگونه بر گشادند %~% برو وزن و قوافی چون نهادند

39 درین اقلیم آن دفتر بخوانند %~% بدان تا پهلوی از وی بدانند

40 کجا مردم درین اقلیم هنوار %~% بوند آن لفظ شیرین را خریدار

41 سخن را چون بود وزن و قوافی %~% نکوتر زانکه پینودن گزافی

42 بژاصه چون درو یابی معانی %~% به کار آیدت روزی چون بخوانی

43 فسانه گر چه باشد نغز و شیرین %~% به وزن و قافیه گردد نو آیین

44 معانی تابد از الفاظ بسیار %~% چو اندر زر نشانده در شهوار

45 نهاده جای جای اندر فسانه %~% فروزان چون ستاره زان میانه

46 مهان و زیرکان آن را بخوانند %~% بدان تا زان بسی معنی بدانند ms020

47 همیدون مردم عالم و میانه %~% فرو خوانند از مهر فسانه

48 سخن باید که چون از کام شاعر %~% بیاید در جهان گردد مسافر

49 نه زان گونه که در خانه بماند %~% بجز قایل مرو را کس نخواند

50 کنون این داستان ویس و رامین %~% بگفتند آن سخنداناند پیشین

51 هنر در فارسی گفتن ننودند %~% کجا در فارسی استاد بودند

52 بپیوستند ازین سان داستانی %~% درو لفظ غریب از هر زبانی

53 به معنی و مثل رنجی نبودند %~% برو زین هردوان زیور نکردند

54 اگر داننده ای در وی برد رنج %~% شود زیبا چو پر گوهر یکی گنج

55 کجا این داستانی نامدارست %~% در احوالش عجایب بیشمارست

56 چو بشنود این سخنها خواجه از من %~% مرا بر سر نهاد از فخر گرزن

57 زمن در خواست او کاین داستان را %~% بیارا همچو نیسان بوستان را

58 بدان طاقت که من دارم بگویم %~% وزان الفاظ بی معنی بضویم

59 کجا آن لفظها منسوخ گشست %~% ز دوران روزگارش در گذشتست

60 میان بستم بدین خدمت که فرمود %~% که فرمانش ز بختم زنگ بزدود

61 نیابم دولتی هر چند پویم %~% ازان بهتر که خشنودیش جویم

62 مگر چون سر ز فرمانش نتابم %~% ز چرخ همتش معراج یابم

63 مگر مهتر شوم چون کهترانش %~% و یا نامی شوم چون چاکرانش

64 ندیدم چون رصایش کیمیایی %~% نه چون خشمش دمنده اژدهایی

65 بجویم تا توانم کیمیایش %~% بپرهیزم ز جان گز اژدهایش

66 چو باشد نام من در نام ایشان %~% بر آید کام من چون کام ایشان

67 گیا هر چند خود روید به بستان %~% دهندش آب در سایه گلستان

68 بماناد این خداوند جهاندار %~% به نام نیک هنواره چهان خوار

69 بقا بادش به کام خویش جاوید %~% بزرگان چون ستاره او چو خورشید

70 قرین جان او پاکی و شادی %~% ندیم طبع او نیکی و رادی

71 هزاران بنده چون من باد گویا %~% به فکرت ms021 داد خشنودیش جویا

72 کنون آغاز خواهم کرد ناچار %~% که جز پندش نخواند مرد بیدار

1 نوشته یافتم اندر سمرها %~% ز گفت راویان اندر خبرها

2 که بود اندر زمانه شهریاری %~% به شاهی کامگاری بختیاری

3 همه شاهان مو را بنده بودند %~% ز بهر او به گیتی زنده بودند

4 نوشته یافتم اندر سمرها %~% ز گفت راویان خبرها

5 به پایه بت تراز گردنده گردون %~% به مال افزونتر از کسری و قارون

6 گه بخشش چو ابر نوبهاری %~% گه کوشش چو شیر مرغزاری

7 به بزم اندر چو خورشید در فشان %~% به رزم از پیل و از شیران سرافشان

8 ضشده کیوان ز هفتم چرخ یارس %~% به کام نیکخواهان کرده کارش

9 صز هشتم چرخ هرمزد خجسته %~% وزیرش بود دل در مهر بسته

10 سپهدارش ز پنجم چرخ بهرام %~% که تا ایام را پیش او کند رام

11 جهان افروز مهر از چرخ رابع %~% به هر کاری یدی اورا متابع

12 شده ناهید رخشانش پرستار %~% چو روز روشنش کرده شب تار

13 دبیر او شده تیر جهنده %~% ازین شد امر و تهی او رونده

14 به مهرش دل مهر تابان %~% به کین دشمان او شتابان

15 شده رایش به تگ بر ماه گردون %~% شدههمت ز مهر و ماهش افزون

16 جهان یکسر شده او را مسخر %~% ز حد باختر تا حدخوار

17 جهان اش نام کرده شاه موبد %~% که هم موبد بد و هم بخرد رد

18 همیشه روزگارش بود نوروز %~% به هر کاری همیشه بود پیروز

19 همه ساله به جشن اندر نشستی %~% چو یکساعت دلش بر غم نخستی

20 صهمیشه کار او می بود ساغر %~% ز شادی فربه از اندوه لاغر

21 یکی جشن نو آیین کرده بد شاه %~% که بد در خورد آن دیهیم و آن گاه

22 نشسته پیشش اندر سر فرازان %~% به بخت شاه یکسر شاد و نازان

23 چه خرم جشن بود اندر بهاران ms022 %~% به جشن اندر سراسر نامداران

24 زهر شهری سپهداری و شاهی %~% زهر مرزی پری رویی و ماهی

25 گزیده هر چه در ایران بزرگان %~% از آذربایگان وز ری و گرگان

26 همیدون از خراسان و کهستان %~% ز شیراز و صفاهان و دهستان

27 چو بهرام و رهام اردبیلی %~% گشسپ دیلمی شاپور گیلی

28 چو کشمیریل و چون نامی آذین %~% چو ویروی دلیر و گرد رامین

29 چو زرد آن رازدار شاه کضور %~% مرو را هم وزیر و هم برادر

30 نشسته در میان مهتان شاه %~% چنان کاندر میان اختران ماه

31 به سر بر افسر کضور گشایان %~% به تن بر زیور مهتر خدایان

32 ز دیدارش دمنده روشنایی %~% چو خورشید جهان فر خدایی

33 به پیش اندر نشسته جنگجویان %~% ز بالا ایستاده ماهرویان

34 بزرگان مثل شیران شکاری %~% بثان چون آهوان مرغزاری

35 نه آهو می رمید از دیدن شیر %~% نه شیر تند گشت از دیدنش سیر

36 قدح پر باده گردان در میان شان %~% چنان کاندر منازل ماه رخشان

37 همی بارید گلبتگ از درختان %~% چو باران درم بر نیکبختان

38 چو ابری بسته دود مشک سوزان %~% به رنگ و بوی زلف دلفروزان

39 ز یکسو مطربان نالنده بر مل %~% دگر سو بلبلان نالنده بر گل

40 نکوتر کرده می نوشین لبان را %~% چو خوشتر کرده بلبل مطربان را

41 به روی دوست بر دو گونه لاله %~% بتان را از نکویی وز پیاله

42 اگر چه بود بزم شاه خرم %~% دگر بزمان نبود از بزم او کم

43 کجا در باغ و راغ و جویباران %~% ز جام می همی بارید باران

44 همه کس رفته از خانه به صحرا %~% برون برده همه ساز تماشا

45 ز هر باغی و هر راغی و رودی %~% به گوش آمد دگر گونه سرودی

46 زمین از بس گل و سبزه چنان بود %~% که گفتی پر ستاره آسمان بود

47 ز لاله هر کسی ms023 را بر سر افسر %~% ز باده هر یکی را بر کف اخگر

48 گروهی در نشاط و اسپ تازی %~% گروهی در سماع و پای بازی

49 گروهی می خوران در بوستانی %~% گروهی گل چنان در گلستانی

50 گروهی بر کنار رود باری %~% گروهی در میان لاله زاری

51 بدانجا رفته هر کس خرمی را %~% چو دیبا کرده کیمخت زمی را

52 شهنشه نیز هم رفته بدین کار %~% به زینهاو زیورهای شهوار

53 به پشت ژنده پیلی کوه پیکر %~% گرفته کوه را در زر و گوهر

54 به گودش زنده پیلان ستوده %~% به پرخاش و دلیری آه

55 ز بس سیم و ز بس گوهر چو دریا %~% اگر دریا روان گردد به صحرا

56 به پیش اندر دونده بادپایان %~% سم پولادشان پولاد سایان

57 پس پشتش بسی مهد و عماری %~% بدو در ماهرویان حصاری

58 به زیر بار تازی استرانش %~% غمی گشته ز بار گوهرانش

59 ز هر کوهی گرانتر بود رختش %~% ز هر کاهی سبکتر بود تختش

60 به چندان خواسته مجلس بیارست %~% نماندش ذره ای آنگه که بر خاست

61 همه بخشیده بود و بر فشانده %~% بخورد و داد کام خویش رانده

62 چنین بر خور ز گیتی گر توانی %~% چنین بخش و چنین کن زندگانی

63 کجا نه زفت خواهد ماند نه راد %~% همان بهتر که باشی راد و دلشان

64 بدین سان بود یک هفته شهنشاه %~% به شادی و به رامش گاه و بیگاه

65 پتی رویان گیتی هامواره %~% شده بر بزمگاه او نظاره

66 چو شهرو ماه دخت از ماه آباد %~% چو آذربادگانی سرو آزاد

67 ز گرگان آبنوش ماه پیکر %~% همیدون از دهستان ناز دلبر

68 ز ری دینار گیس و هم زرین گیس %~% ز بوم کوه شیرین و فرنگیس

69 ز اصفاهان دوبت چون ماه و خورشید %~% خجسته آب ناز و آب ناهید

70 به گوهر هر دوان دخت دبیران %~% گلاب و یاسمن دخت ms024 وزیران

71 دو جادو چشم چون گلبوی و مینوی %~% سرشته از گل و می هر دو را روی

72 ز ساوه نامور دخت کنارنگ %~% کزو بردی بهاران خوشی و رنگ

73 همیدون ناز و آذرگون و گلگون %~% به رخ چون برف و بروی ریخته خون

74 سهی نام و سهی بالا زن شاه %~% تن از سیم و لب از نوش و رخ از ماه

75 شکر لب نوش از بوم هماور %~% سمن رنگ و سمن بوی و سمن بر

76 ازین هر ماهرویی را هزاران %~% به گرد اندر نگارین پرستاران

77 بنان چین و ترک و روم و بربر %~% بنفشه زلف و گل روی و سمن بر

78 به بالا هر یکی چون سرو آزار %~% به جعد زلف همچون مورد و شمشاد

79 یکایک را ز زر ناب و گوهر %~% کمرها بر میان و تاج بر سر

80 ز چندان دلبران و دلنوازان %~% به رنگ و خوی طاو و سان و بازان

81 به دیده چون گوزن رودباری %~% شکاری دیده شان شیر شکاری

82 نکوتر بود و خوشتر شهربانو %~% به چشم و لب روان را درد و دارو

83 به بالا سرو و بار سرو خورشید %~% به لب یا قوت و در یاقوت ناهید

84 رخ از دیبا و جامه هم ز دیبا %~% دو دیبا هر دو در هم سخت زیبا

85 لبان از شکر و دندان ز گوهر %~% سخن چون فوهر آلوده به شکر

86 دو زلف عنبرین از تاب و از خم %~% چو زنجیر و زره افتاده در هم

87 دو چشم نرگسین از فتنه و رنگ %~% تو گفتی هست جادویی به نیرنگ

88 ز مشک موی او مر غول پنجاه %~% فرو هشته ز فرقش تا کمرگان

89 ز تاب و رنگ مثل ریزش زاج %~% ز سیم آویخته گسترده بر عاج

90 کجا بنشست ماه بانوان بود %~% کجا بگذشت شمشاد روان بود

91 زمین دیبا شده از رنگ ms025 رویش %~% هوا مشکین شده از بوی مویش

92 زرنگ روی گل بر خاک ریزان %~% ز ناب موی عنبر باد بیزان

93 هم از رویش خجل باد بهاری %~% هم از مویش خجل عود قماری

94 چو گوهر پاک و بی آهو و در خور %~% و لیک آراسته گوهر به زیور

95 برو زیباتر آمد زر و دیبا %~% که بی آن هر دوان خود بود زیبا

1 چنان آمد که روزی شاه شاهان %~% که خواندندش همی موبد منیکان

2 بدین آن سیمتن سرو روان را %~% بت خندان و ماه بانوان را

3 به تنهایی مرو را پیش خود خواند %~% به سان ماه نو بر گاه بنشاند

4 به رنگ روی آن حور پری زاد %~% گل صد برگ یک دسته بدو داد

5 به ناز و خنده و بازی و خوشی %~% بدو گفت ای همه خوبی و گشی

6 به گیتی کام راندن با تو نیکوست %~% تو بایی در برم یا جفت یا دوست

7 که من دارم ترا با جان برابر %~% کنم در دست تو شای سراسر

8 همیشه پیش تو باشم به فرمان %~% چو پیش من به فرمانست گیهان

9 ترا از هر چه دارم بر گزینیم %~% به چشم دوستی جز تو نبینم

10 که کام تو زیم با تو همه سال %~% ببخشایم به تو جان و دل و مال

11 اگر با روی تو باشم شب و روز %~% شب من روز باشد روز نوروز

12 چو از شاه این سخن بشنید شهرو %~% به ناز او را جوابی داد نیکو

13 بدو گفت ای جهان کامگاری %~% چرا بر من همی افسوس داری

14 نه آنم من که یار و شوی جویم %~% کجا من نه سزای یار و شویم

15 نگویی چون کنم با شوی پیوند %~% ازان پس کز من آمد چند فرزند

16 همه گردان و سالاران و شاهان %~% هنرمندان و دلخواهان و ماهان

17 ازیشان مهترین آزاده ویرو %~% که بیش ms026 از پیل دارد سهم و نیرو

18 ندیدی یو مرا روز جوانی %~% میان کام و ناز و شادمانی

19 سهی بر رسته همچون سرو آزاد %~% همی برد از دو زلفم بویهاباد

20 ز عمر شویش بودم صر بهاران %~% چو شاخ سرخ بید از جویباران

21 همی گم کرد از دیدار من راه %~% به روز پاک خورشید و به شب ماه

22 بسا رویا که از من رفت آبش %~% بسا چشما که از من رفت خوابش

23 اگر بگذشتمی یک روز در کوی %~% بدی آن کوی تا سالی سمن بوی

24 جمالم خسروان را بنده کردی %~% نسیمم مردگان را زنده کردی

25 کنون عمرم به پاییزان رسیدست %~% بهار نیکوی از من رمیدست

26 زمانه زرد گل بر روی من عیخت %~% همان مشکم به کافور اندر آمیخت

27 روزیم آب خوبی را جدا کرد %~% بلورین سرو قدم را دوتا کرد

28 هر آن پیری که برنایی نماید %~% جهانش ننگ و و رسوایی فزاید

29 چو کاری بینی از من ناسزاوار %~% به رشتی هم به چشم تو شوم خوار

30 چو بشنید این سخن موبد منیکان %~% بدو گفت ای سخنگو ماه تابان

31 همیشه شادکام و شادمان باد %~% هر آن مادر که همچون تو پری زاد

32 دهان پر نوش بادا مادرت را %~% که زاد این سرو بالا پیکرت را

33 زمینی کاو ترا پرورد خوش باد %~% درو مردم همیشه شاد و گش باد

34 چو در پیری بدین سان دلستانی %~% چگونه بوده ای روز جوانی

35 گلت چون نیم پزمرده چنینست %~% سزاوار هزاران آفرینست

36 به گاه تازگی چون فتنه بودست %~% دل آزاد مردان چون ربودست

37 کنون گر تو نباشی جفت ویارم %~% نیارایی به شادی روزگارم

38 ز تخم خویش یک دختر به من ده %~% به کام دل صنوبر با سمن به

39 کجاچون تخم باشد بی گمان بر %~% بود دخت تو مثل تو سمن بر

40 به نیکی و به ms027 شادی در فزایم %~% که باشد آفتاب اندر سرایم

41 چو یابم آفتاب مهربانی %~% نخواهم آفتاب آسمانی

42 به پاسخ گفت شهرو شهریارا %~% ز دامادیت بهتر چیست ما را

43 مرا گر بودی اندر پرده دختر %~% کنون روشن شدی کارم زاختر

44 به جان تو که من دختر ندارم %~% و گر دارم چگونه پیش نارم

45 نزادم تا کنون دختر وزین پس %~% اگر زایم تویی داماد من بس

46 صبه شوهر بود شهر را یکی شاه %~% بزرگ و نامور از کضور ماهص

47 صشده پیر و بفسرده ورا تن %~% به نام نیکیش خواندند قارنص

48 چو با جفت عنین خویش پیوست %~% چو شاخ خشک گشته سرو اوپستص

49 چو شهرو خورد پیش شاه سوگند %~% بدین پیمان دل شه گشت خرسند

50 سخن گفتند ازین پیمان فراوان %~% به هم دادند هر دو دست پیمان

51 گلاب و مشک را در هم سرشتند %~% وزو بر پرنیان عهدی نبشتند

52 که شهرو گر یکی دختر بزاید %~% به گیتی جز شهنشه را نشاید

53 نگر تا در چه سختی او فتادند %~% که نازاده عروسی را بدادند

1 جهان را رنگ و شکل بیشمارست %~% خرد را بافرینش کارزارست

2 زمانه بندها داند نهادن %~% که نتواند خرد آن را گشادن

3 نگر کاین دام طرفه چون نهادست %~% که چونان خسروی دروی فتادست

4 هوا را در دلش چونان بیاراست %~% که نازاده عروسی را همی خواست

5 خرد این راز را بر وی بگشاد %~% که از مادر بلای وی همی راز

6 چو این دو نامور پیمان بکردند %~% درستی را به هم سوگند خوردند

7 نگر چنین شگفت آمد ازیشان %~% کجا بستند بر ناموده پیمان

8 زمانه دستبرد خویش بننود %~% شگفتی بر شگفتی بر بیفرود

9 برین پیمان فراوان سال بگذشت %~% ز دلها یاد این احوال بغذشت

10 درخت خشک بوده تر شد از سر %~% گل صد برگ و نسرین آمدش بر

11 به پیری بارور شد شهربانو ms028 %~% تو گفتی در صدف افتاد لولو

12 یکی لولو که چون نه مه بر آمد %~% ازو تابنده ماهی دیگر آمد

13 نه مادر بود گفتی مشروقی بود %~% کزو خورشید تابان روی بننود

14 یکی دختر که چون آمد ز مادر %~% شب دیجور را بزدود چون خور

15 که ومه را سخنها بود یکسان %~% که یارب صورتی باشد بدین سان

16 همه در روی خیره بماندند %~% به نام او را خجسته ویس خواندند

17 همان ساعت که از مادر فرو زاد %~% مرو را مادرش با دایگان داد

18 به خوازان برد او را دایگانش %~% که آنجا بود جای و خان و مانش

19 ز دیبا کرد و از گوهر همه ساز %~% بپرورد آن نیازی را به صد ناز

20 به مشک و عنبر و کافور و سنبل %~% به آب بید و مرد و نرگس و گل

21 به خز و قاقم و سنور و سنجاب %~% به زیورهای نغز و در خوشاب

22 به بسترهای دیبا و حواصل %~% بفروردش به ناز و کامه دل

23 خورشها پاک و جان افزای و نوشین %~% چو پوششهای نغز و خوب و رنگین

24 چو قامت بر کشید آن سرو آزاد %~% که بودش تن زسیم و دل ز پولاد

25 خرد از روی او خیره بماندی %~% ندانستی که آن بت را چه خواندی

26 گهی گفتی که این باغ بهارست %~% که در وی لالهای آبدارست

27 بنفشه زلف و نرگس چشمکانست %~% چو نسرین عارض و لاله رخانست

28 گهی گفتی که این باغ خزانست %~% که درسی میوهای مهرگانست

29 سیه زلفینش انگور به بارست %~% ز نخ سیب و دو پستانش دونارست

30 گهی گفتی که این گنج شهانست %~% که در وی آرزوهای جهانست

31 رخشی دیبا و اندمش حریرست %~% دو زلفش غالیه گیسو عبیرست

32 تنش سیمست و لب یاقوت نابست %~% همان دندان او در خوشابست

33 گهی گفتی که این باغ بهشتست %~% که یزدانش ز ms029 نور خود سرشتست

34 تنش آبست و شیر و می رخانش %~% همیدون انگبینست آن لبانش

35 روا بود ار خرد زو خیره گشتی %~% کجا چشم فلک زو تیره گشتی

36 دو رخسارش بهار دلبری بود %~% دو دیدارش هلاک صابری بود

37 به چهره آفتاب نیکوان بود %~% به غمزه اوستاد جادوان بود

38 چو شاه روم بود آن روی نیکوش %~% دو زلفش پیش او چون دوسیه پوش

39 چو شاه زنگ بودش جعد پیچان %~% دو رخ پیشش چو دو شمع فروزان

40 چو ابر تیره زلف تابدارش %~% به ابر اندر چو زهره گوشوارش

41 ده انگشتی چه ده ماسوره عاج %~% به سر هر یکی را فندقی تاج

42 نشانده عقد او را در بر زر %~% به سان آب بفشرده بر آذر

43 چو ماه نو برو گسترده پروین %~% چو طوق افگنده اندر سر و سیمین

44 جمال حور بودش طبع جادو %~% سرین گور بودش چشم آهو

45 لب و زلفینش را دو گونه باران %~% شکر بار این بدی و مشکبار آن

46 تو گفتی فتنه را کردند صورت %~% بدان تا دل کند از خلق غارت

47 و یا چرخ فلک هر زیب کش بود %~% بران بالا و آن رخسار بننود

48 چنین پرورد او را دایگانش %~% به پروردن همی بسپرد جانش

49 به دایه بود رامین هم به خوزان %~% همیدون دایگان بر جانش لرزان

50 به هم بودند آنجا ویس و رامین %~% چو در یک باغ آذر گون و نسرین

51 به هم رستند آنجا دو نیازی %~% به هم بودند روز و شب به بازی

52 که دانست و کرا آمد گمانی %~% که حکم هر دو چونست آسمانی

53 چه خواهد کرد با ایشان زمانه %~% در آن کردار چون دارد بهانه

54 هنوز ایشان ز مادرشان نزاده %~% نه تخم هر دو در بوم او فتاده

55 قصا پإردإخته بود از کار ایشان %~% نبشته یک به یک کردار ایشان

56 قصای آسمان ms030 دیگر نگشتی %~% به زور و چاره زیشان بر نگشتی

57 چو بر خواند کسی این داستان را %~% بداند عیبهای این جهان را

58 نباید سرزنش کردن بدیشان %~% که راه حکم یزدان بست نتوان

1 چو قد ویس بت پیکر چنان شد %~% که همبالای سرو بوستان شد

2 شد آگنده بلورین بازوانش %~% چو یازنده کمند گیسوانش

3 سر زلفش به گل بر سایه گسترد %~% به ناز دل نیازی را بپرورد

4 پراگنده شده در شهر نامش %~% ز دایه نامه ای شد نزد مامش

5 به نامه سرزنش کرده فراوان %~% که چون تو نیست بد مهتی به گیهان

6 نه بر فرزند جانت مهربانست %~% نه بر آن کس که وی را دایگانست

7 نه فرزند نیازی را نوازی %~% نه بر دیدار او یک روز نازی

8 به من دادی ورا آنگه که زادی %~% سزای دخترت چیزی ندادی

9 کنون بر رست پیش من به صدناز %~% به پرواز اندر آمد بچه باز

10 همی ترسم که گر پرواز گیرد %~% به کام خود یکی انباز گیرد

11 بپروردم ورا چونانکه بایست %~% به هر رنگی و هر بویی که شایست

12 به دیباها و زیورهای بسیار %~% ز رخت و طبل هر بزاز و عطار

13 همی نپسندد اکنون آنچه ماراست %~% و گر چه گونه گونه خز و دیباست

14 چو بیند جامهای سخت نیکو %~% بگویدهر یکی را چند آهو

15 که زردست این سزای نابکاران %~% کبودست این سزای سوکواران

16 سفیدست این سزای گنده پیران %~% دو رنگست این سزاوار دبیران

17 چو بر خیزد ز خواب بامدادی %~% ز من خواهد حریر استاربادی

18 چون باشد روز را هنگام پیشین %~% ز من خواهد پرند بهمن چین

19 شبانگه خواهدم دو رویه دیبا %~% ندیمان از پری رویان زیبا

20 کم از هشتاد زن پیشش نبایند %~% که کمتر زین ندیمی را نشایند

21 هر آن گاهی که با ایشان خورد نان %~% همه زرینه خواهد کاسی و خوان

22 ms031 اگر روزست و گر شب گاه و بیگاه %~% کنیزک خواهد اندر پیش پنجاه

23 کمرها بسته افست بر نهاده %~% پرستش را به پیشش ایستاده

24 که من زین بیش او را بر نتابم %~% همان چیزی که می خواهد نیابم

25 که باشم من که دارم رخت شاهان %~% به کام خویش و کام نیک خواهان

26 چو این نامه بخوانی هر چه زوتر %~% بکن تدبیر شهر آرای دختر

27 ز صد انگشت ناید کار یک سر %~% نه از سیصد ستاره نور یک خور

28 چو آمد نامه دایه به شهرو %~% به نامه در سخنها دید نیکو

29 به نیکی یافت آگاهی ز دختر %~% که هم رویش نکو بود و هم اختر

30 به مژده پیک او را تاج زر داد %~% بجز تاجش بسی زر و گهر داد

31 چنان کردش ز بس دینار و گوهر %~% که بودی زاد بر زادش توانگر

32 پس آنگه چون بود شاهانه آیین %~% فرستادش فراوان مهد زرین

33 به پیش مهدش اندر خادمانی %~% به بالا هر یکی چون نردبانی

34 شدند از راه سوی ویس شادان %~% ز خوزان آوریدندش به همدان

35 چو مادر دید روی دخترش را %~% سهی بالا و نیکو پیکرش را

36 خجسته نام یزدان را فرو خواند %~% بسی زر و بسی گوهر بر افشاند

37 چو او را پیش خود بر گاه بشناخت %~% رخش از ماه تابان باز نشناخت

38 گل رخسار گانش را بیاراست %~% بنفشه زلفکانش را بپیراست

39 عبیر و مشکش اندر گیسوان کرد %~% ز گوهر یاره اندر بازوان کرد

40 به دیباهای زربفتش بسر افروخت %~% بخور عود و مشکش زیر بر سوخت

41 چنان کرد آن نگار دلستان را %~% که باد نوبهاری بوستان را

42 چنان اراست آن ماه زمین را %~% که مانی صورت ارژنگ چین را

43 چنان بنگشاشت آن زیبا صنم را %~% که نقاشان چین باغ ارم را

44 چنان بایسته کرد آن بافرین را %~% که در ms032 فردوس رصوان حور عین را

45 اگر چه صورتی باشد بی آهو %~% به چشم هر که بیند سخت نیکو

46 چو آرایش کنند او را فراوان %~% به زر و گوهر و دیبای الوان

47 شود بی شک ز آرایش نکوتر %~% چنان کز گونه گردد سرخ تر زر

1 چو مادر دید ویس دلستان را %~% به گونه خوار کرده گلستان را

2 بدو گفت ای همه خوبی و فرهنگ %~% جهان را از تو پیرایه ست و اورنگ

3 ترا خسرو پدر بانوت مادر %~% ندانم در خورت شویی به کضور

4 چو در گیتی ترا همسر ندانم %~% به ناهمسرت دادن چون توانم

5 در ایران نیست جفتی با تو همسر %~% مگر ویرو که هستت خود برادر

6 تو او را جفت باش و دوده بفروز %~% وزین پیوند فرخ کن مرا روز

7 زن ویرو بود شایسته خواهر %~% عروس من بود بایسته دختر

8 ازان خوشتر نباشد روزگارم %~% که ارزانی به ارزانی سپارم

9 چو بشنید این سخن ویسه ز مادر %~% شد از بس شرم رویش چون معصفر

10 بجنیدش به دل بر مهربانی %~% ننود از خامشی همداستانی

11 نگفت از نیک و بد بر روی مادر %~% که بود اندر دلش مهر برادر

12 دلش از مهربانی شادمان شد %~% فروزان همچو ماه آسمان شد

13 به رنگی می شدی هر دم عذارش %~% به رو افتاده زلف تابدارش

14 بدانست از دلش مادر همانگاه %~% که آمد دخترش را خامشی راه

15 کجا او بود پیر کار دیده %~% بد و نیک جهان بسیار دیده

16 به برنایی همان حال آه %~% همان خاموش او را نیز بوده

17 چو دید از مهر دختر را نکو رای %~% بخواند اخترشناسان را ز هر جای

18 بپرسید از شمار آسمانی %~% کزو کی سود باشد کی زیانی

19 از اختر کی بود روز گزیده %~% بد بهرام و کیوان زو بریده

20 که بیند دخترش شوی و پسر زن %~% که بهتر ms033 آن ز هر شوی این ز هر زن

21 همه اختر شناسان زیج بردند %~% شمار اختران یک یک بکردند

22 چو گردشهای گردون را بدیدند %~% ز آذر ماه روزی بر گزیدند

23 کجا آنگه و ز گشت روزگاران %~% در آذر ماه بودی نوبهاران

24 چو آذر ماه روز دی در آمد %~% همان از روز شش ساعت بر آمد

25 به ایوان کیانی رفت شهرو %~% گرفته دست ویس و دست ویرو

26 بسی کرد آفرین بر پاک دادار %~% چو بر دیو دژم نفرین بسیار

27 سروشان را به نام نیک بستود %~% نیایشهای بی اندازه بننود

28 پس آنگه گفت با هر دو گرامی %~% شما را باد ناز و شاد کامی

29 نباید زیور و چیزی دلارای %~% برادر را و خواهر را به یک جای

30 به نامه مهر موبد هم نباید %~% گوا گر کس نباشد نیز شاید

31 گواتان بس بود دادار داور %~% سروش و ماه و مهر و چرخ و اختر

32 پس آنگه دست ایشان را به هم داد %~% بسی کرد آفرین بر هر دوان یاد

33 که شال و ماهتان از خرمی باد %~% همیشه کارتان از مردمی باد

34 به نیکی یکدگر را یار باشید %~% وزین پیوند بر خوردار باشید

35 بمانید اندرین پیوند جاوید %~% فروزنده به هم چون ماه و خورشید

1 چو بد فرجام خواهد بد یکی کار %~% هم از آغاز او آید پدیدار

2 چو خواهد بود سال بد به گیهان %~% پدید آیدش خشکی در زمستان

3 درختی کاو نباشد راست بالا %~% چو بر روید شود کژیش پیدا

4 چو خواهد بود بر شاخ اندکی بار %~% به نوروزان بود بر گلش دیدار

5 چو تیر از زه بخواهد تافتن سر %~% پدید آید در آهنگ کمانور

6 همیدون کار ماه دل افروز %~% پدید آورد ناخوبی همان روز

7 کجا چون آفرین بر خواند شهرو %~% نهادش دست او در دست ویرو

8 همی کردند ساز میهمانی %~% در ms034 آن ایوان و کاخ خسروانی

9 ز دریا دود رنگ ابری بر آمد %~% به روز پاک ناگه شب در آمد

10 نه ابرست آن تو هفتی تند بادست %~% کجا در کوه حاکستر فتادست

11 ز راه اندر پدید آمد سواری %~% چو کوه ویژه زیرش راهواری

12 سیا اسپ و کبودش جامه و زین %~% سوارش را همیدون جامه چونین

13 قبا و موزه و رانین و دستار %~% به رنگ نیل کرده بود هنوار

14 جلال و مطرف و مهد و عماری %~% به گونه چون بنفشه جویباری

15 بدین سان اسپ و ساز و جامه مرد %~% چو نیلوفر کبود و نام او زرد

16 رسول شاه و دستور و برادر %~% هم او و هم نوندش کوه پیکر

17 ز رنج راه کرده لعل گون چشم %~% گره بسته جبینش را بس خشم

18 چو شیری در بیابان گور جویان %~% و یا گرگی سوی نخچیر پویان

19 به دست اندر گرفته نامه شاخ %~% ز بویش عنبرین گشته همه راه

20 کجا نامه حریری بد نبشته %~% به مشک و عنبر و می در سرشته

21 سخنها گفته اندر نامه شیرین %~% به عنوانش نهاده مهر زرین

22 چو زرد آمد سوی درگاه ویرو %~% به پشت اسپ شد تا پیش شهرو

23 نمازش برد و پوزش خواست بسیار %~% که پیشت آمدم بر پشت رهوار

24 کجا فرمان شاهنشه چنینست %~% مرا فرمان او همتای دینست

25 مرا فرمان چنان آمد ز خسرو %~% که روز و شب میاسای و همی رو

26 به راه اندر شتاب تو چنان باد %~% که گردت را نیابد در جهان باد

27 چنان باید که رانی باره بشتاب %~% به پشت باره جویی خوردن و خواب

28 همی تا باز مرو آیی ازین راه %~% نیاسای ز رفتن گاه و بیگاه

29 به راه اندر نه خسبی نه نشینی %~% ز پشت باره شهرو را ببینی

30 رسانی نامه چون پاسخ بیابی %~% عنان باره سوی مرو تابی ms035

31 پس آنگه گفت با خورشید حوران %~% سلامت باد بسیار از خسوران

32 درودت باد شهرو از شهنشاه %~% ز داماد نکو بخت و نکوخواه

33 درودت با بسی پذرفتگاری %~% به شاخی و مهی و کامگاری

34 پذیرشهای او کردش همه یاد %~% پس آنگه نامه خسرو بدو داد

35 چو شهرو نامه بگشاد و فرو خواند %~% چو پی کرده خری در گل فرو ماند

36 کجا در نامه بسیاری صشن یافت %~% همان نو کرده پیمان کهن یافت

37 سر نامه به نام دادگر بود %~% خدایی کاو همیشه داد فرمود

38 دو گیتی را نهاد از راستی کرد %~% به یک موی اندران کژی نیاورد

39 چنان کز راستی گیتی بیاراست %~% ز مردم نیز داد و راستی خواست

40 کسی کز راستی جوید فزونی %~% کند پیروزی او را رهننونی

41 به گیتی کیمیا جز راستی نیست %~% که عز راستی را کاستی نیست

42 من از تو راستی خواهم که جویی %~% همیشه راستی ورزی و گویی

43 تو خود دانی ما با هم چه گفتیم %~% به پیمان دست یکدیگر گرفتیم

44 به مهر و دوستی پیوند کردیم %~% وزان پس هردوان سوگند خوردیم

45 کنون سوگند و پیمان را بفرموش %~% بجا آور وفا در راستی کوش

46 به من تو ویس را آنگاه دادی %~% که تا سی سال دیگر دخت زادی

47 چو من بودم ترا شایسته داماد %~% به بخت من خدا این دخترت داد

48 به بخت من بزادی روز پیری %~% چو سروی بار او گلنار و خیری

49 بدین دختر که زادی سخت شادم %~% به درویشان فراوان چیز دادم

50 کجا یزدان امیدم را وفا کرد %~% بدین پیوند کامم را رواکرد

51 کنون کان ماه را یزدان به من داد %~% نخواهم کاو بود در ماه آباد

52 که آنجا پیر و بر ناشاد خوارند %~% همه کنغالگی را جان سپارند

53 جوانان بیشتر زن باره باشند %~% در آن زن بارگی پر چاره باشد

54 ms036 همیشه زن فریبی پیشه دارند %~% ز رعنایی همین اندیشه دارند

55 مباد آن زن که بیند روی ایشان %~% که گیرد ناستوده خوی ایشان

56 زنان نازک دلند و سست رایند %~% بهر خو چون بر آری شان بر آیند

57 زنان گفتار مردان راست دارند %~% به گفت خوش تن ایشان را سپارند

58 زن ارچه زیرک و هشیار باشد %~% زبون مرد خوش گفتار باشد

59 بلای زن دران باشد که گویی %~% تو چون مه روشنی چون خور نکویی

60 ز عشقت من نژند و بی قرارم %~% ز درد و زاری تو جان سپارم

61 به زاری روز و شب فریاد خوانم %~% چو دیوانه به دشت و که دوانم

62 اگر رحمت نیاری من بمیرم %~% بدان گیتی ترا دامن بگیرم

63 ز من مستان به بی مهری روانم %~% که چون تو مردمم چون تو جوانم

64 زن ارچه خسروست ار پادشایی %~% ز گر خود زاهدست ار پارسایی

65 بدین گفتار شیرین رام گردد %~% نیندیشد کزان بد نام گردد

66 اگر چه ویسه به آهو و پاکست %~% مرا زین روی دل اندیشناکست

67 مدار او را به بوم ماه آباد %~% سوی مروش گسی کن با دل شاد

68 مبر انده زبهر زر و گوهر %~% که ما را او همی باید نه زیور

69 مرا پیرایه و زیور بسی هست %~% سزاتر زو به گنج من کسی هست

70 من او را روز و شب در ناز دارم %~% کلید گنجها او را سپارم

71 دل اندر مهر آن بت روی بندم %~% هر آنچه او پسندد من پسندم

72 فرستم زی تو چندان زر و گوهر %~% که گر خواهی کنی شهری پراز زر

73 ترا دارم چو جان خویشتان شاد %~% زمین ماه را بی بیم و آزار

74 بدارم نیز ویرو را چو فرزند %~% کنم با وی ز تخم خویش پیوند

75 جنان نامی کنم آن خاندان را %~% که نامش یاد باشد جاودان را

76 چو ms037 شهرو خواند مشکین نامه شاه %~% چنان شد کش نبود از گیتی آگاه

77 ز شرم شاه گشت آزرده خویش %~% دلش پیچان شده از کرده خویش

78 فرو افگنده سر چون شرمساران %~% همی پیچید چون زنهار خواران

79 هم از شاه و هم از دادار ترسان %~% که بشکست این همه سوگند و پیمان

80 بلی چونین بود زنهار خواری %~% گهی بیم آورد گه شرمساری

81 چنان چون بود شهرو دلشکسته %~% لب از گفتار بسته دم گسسته

82 مرو را دید ویس ماه پیکر %~% ز شرم و بیم گشته چون معصفر

83 برو زد بانگ و گفتا چه رسیدت %~% که هوش و گونه از تن برپریدت

84 ز هنجار خرد دور او فتادی %~% چو رفتی دخت نازاده بدادی

85 خرد کردار چونین کی پسندد %~% روا باشد که هر کس بر تو خندد

86 پس آنگه گفت با زرد پیمبر %~% چه نامی وز که داری تخم و گوهر

87 جوابش داد کز کسهای شاهم %~% به درگاهش ز پیشان سپاهم

88 چو با لشکر بچنبد نامور شاه %~% من او را پیشرو باشم به هر راه

89 هر آن کاری که باشد نام بردار %~% شهنشه مر مرا فرماید آن کار

90 چو رازی باشدش با من بگوید %~% ز من تدبیر خواهد رای جوید

91 به هر کاری بدو دمساز باشم %~% به هر سری بدو همراز باشم

92 همیشه سرخ روی و خویش کامم %~% سیه اسپم چنین و زرد نامم

93 چو بشنود آن نگارین پاسخ زرد %~% به گرمی و به خنده پاسخش کرد

94 که زردا زرد باد آن کت فرساد %~% بدین فرزانگی و دانش و داد

95 به مرو اندر شما را باشد آیین %~% چنین ناخوب و رسوا و بنفرین

96 که زن خواهد از آنجا کش بود شو %~% ز پاکی شو و زن هر دو بی آهو

97 نبینی این همه آسوب مهمان %~% رسیده بانگ خنیاگر به کیوان

98 به بت رویان شهر ms038 و نامداران %~% سرا آراسته چون نوبهاران

99 به زیورها و گوهرهای شهوار %~% طرایفها و دیباهای زرکار

100 مهان نامی از هر شهر و کضور %~% یلان جنگی از هر مرز و گوهر

101 بتان ماهرویاز هر شبستان %~% گلان مشک موی از هر گلستان

102 به رنگ و روی جامه دلفروزان %~% ز بوی اسپر غم و از عود سوزان

103 به فریاد آمده دل زیر هر بر %~% ستوهی یافته هر مغز در سر

104 نشط هر کسی با همنشینی %~% زبان هر کسی با آفرینی

105 که جاوید این سرا آراسته باد %~% پر از شادی و ناز و خواسته باد

106 درو خرم ویوکان و خسوران %~% عروسان دختران داماد پوران

107 کنون کاین بزم دامادی بدیدی %~% سرود و آفرین هر دو شنیدی

108 عنان باره شبرنگ برتاب %~% شتابان رو به ره چون تیر پرتاب

109 بدین امید مسپر دیگر این راه %~% که باشد دست امید تو کوتاه

110 به نامه بیش از این ما را مترسان %~% که داریم این سخن با باد یکسان

111 مکن ایدر درنگ و راه بر گیر %~% که ویرو هم کنون آید ز نخچیر

112 ز من آزرده گردد وز تو کیندار %~% برو تا خود نه کین باشد نه آزار

113 ولیکن بر پیام من به موبد %~% بگو چون تو نباشد هیچ بخرد

114 بسی گاهست خیلی روزگارست %~% که نادانیت بر ما آشکارست

115 ز پیری مغزت آهومند گشتست %~% ز گیتی روزگارت در گذشتست

116 ترا گر هیچ دانش یار بودی %~% زبانت را نه این گفتار بودی

117 نجستی زین جهان جفت جوان را %~% ولیکن توشه جستی آن جهان را

118 مرا جفت و برادر هر دو ویروست %~% همیدون مادرم شایسته شهروست

119 دلم زین خرم و زان شاد باشد %~% ز مرو و موبدم کی یاد باشد

120 مرا تا هست ویرو در شبستان %~% نباشد سوی مروم هیچ دستان

121 چو دارم سرو گوهر بار در بر %~% چرا جویم ms039 چنان خشک و بی بر

122 کسی را در غریبی دل شکیباست %~% که اندر خانه کار او نه زیباست

123 مرا چون دیده شایستست مادر %~% چو جان پاک بایسته برادر

124 بسازم با برادر چون می و شیر %~% نخواهم در غریبی موبد پیر

125 جوانی را به پیری چون کنم باز %~% ملا گویم ندارم در دل این راز

126 چو زرد از ویس این گفتار بشنید %~% عنان باره شبگون بپیچید

127 همی رفت و نبود او هیچ آگاه %~% که در پیشش همی راهست یا چاه

128 چنان بی سایه شد چونان بی آزرم %~% که بر چشمش جهان تاری شد از شرم

129 همی تا او ز مرو آمد سوی ماه %~% نیاسودی ز اندیشه دل شاه

130 همی گفتی که زرد اکنون کجا شد %~% چنین دیر آمدنش از مه چرا شد

131 به بوم ماه وی را نیست دشمن %~% که یارد دشمنانی کرد بامن

132 نه قارن کرد یارد شوی شهرو %~% نه آن مهتر پسر کش نام ویرو

133 چه کار افتاد گویی زرد ما را %~% که افزون کرد راهش درد ما را

134 مگر دژخیم ویسه دژ پسندست %~% که ما را اینچنین در غم فگندست

135 دل سنگین به بوم ماه بنهاد %~% همی ناید به بوم مرو آباد

136 همی گفتی چنین با خویشتن شاه %~% دو چشمش دیدبان گشته سوی راه

137 که ناگاهی پدید آمد یکی گرد %~% به گرد اندر گرازان نامور زرد

138 بسان پیل مست از بند جسته %~% ز خشم پیلبانان دلش خسته

139 ز بس کینه نداند به ز بتر %~% بود هامون و کوهش هر دو یکسر

140 ز کین جویی شده چونان بی آزرم %~% که در چشمش جهان تاری بد از شرم

141 چو زرد آمد چنین آشفته از راه %~% ز گرد راه شد پیش شهنشاه

142 هنوز از رنج رویش بد پر آژنگ %~% نگردانیده پای از پشت شبرنگ

143 شهنشه گفت زردا شاد بادی ms040 %~% به نیکی دوستان را یاد بادی

144 بگو چون آمدی از ماه آباد %~% نه شادی از پیام خویش یا شاد

145 رواکام آمدی یا نرواکام %~% ازین هر دو کدامین بر نهم نام

146 جوابش داد زرد از پشت باره %~% به بخت شاه شادم هامواره

147 ازین راه آمدستم نرواکام %~% پس او داند که چونم بر نهد نام

148 پس آنگه از تگاور شد پیاده %~% میان بسته زبان و لب گشاده

149 نهاد آن روی گرد آلود بر خاک %~% ابر شاه آفرین کرد از دل پاک

150 بگفتش جاودان پیروزگر باش %~% همیشه نام جوی و نامور باش

151 به پیروزی مهی و مهر ورزی %~% جهان را هم مهی کن تو که ارزی

152 چنانست باد در دولت بلندی %~% که چون جمشید دیوان را ببندی

153 صچنانت باد اورنگ کیانی %~% که تاج فخر بر کیوان رسانیص

154 ترا بادا ز شاهی نیکبختی %~% زمین ماه را تنگی و سختی

155 زمین ماه یکسر باد ویران %~% شده مأواگه گرگان و شیران

156 زمین ماه بادا تا یکی ماه %~% شده شمشیر و آتش را چراگاه

157 صهمه بادش پر آتش ابر بی آب %~% ز دردش آفتاب از مرگ مهتابص

158 زمین ماه را دیدم چو فرخار %~% پر از پیرایه و دیبای شهوار

159 به شهر اندر سراسر بسته آیین %~% ز بس پیرایه چون بتخانه چین

160 زن و مردش نشسته در خورگاه %~% خورگاه از بتان پر اختر و ماه

161 زمین از رنگ چون باغ بهاری %~% فروزان همچو لاله رودباری

162 بسی ساز عروسی کرده شهرو %~% عروسش ویسه و داماد ویرو

163 ز دامادیش با شه نیست جز نام %~% کس دیگر همی یابد ازو کام

164 ازین شد روی من هم گونه برد %~% تو کندی جوی آبش دیگری برد

165 به تو داده زن از تو چون ستانند %~% مگر ایشان که ارز تو ندانند

166 که و مه راست باشد نزد نادان %~% چو روز و ms041 شب به چشم کور یکسان

167 نه با آن کرده اند این ناسزا کار %~% که پاداشی نداری شان سزاوار

168 ولیکن تا بدیشان بد رسیدن %~% همی باید به چشم این روز دیدن

169 کجا ویروست آنجا مهتر رزم %~% ز نادانی به زور خویش در بزم

170 لقب کردست روحا خویشتن را %~% به دل در راه داده اهرمن را

171 به نام او را همه کس شاه خوانند %~% جز او شاه دگر باشد ندانند

172 ترا نز شهریاران می شمارند %~% گوهری خود به مردت می ندارند

173 گوهری موبدت خوانند و دستور %~% چو خوانندت گوهری موبد درو

174 صکنون گفتم هر آنچه دیده ام من %~% سخنهایی که آن بشنیده ام منص

175 صترا بادا بزرگی بر شهانی %~% که بر شاهان گیتی کامرانیص

1 چو داد آن آگاهی مر شاه را زرد %~% رخان از خشم شد مر شاه را زرد

2 رخی کز سرخیش گفتی نبیدست %~% بدان سان که گفتی شنبلیدست

3 زبس خوی کز سر و رویش همی تاخت %~% تنش گفتی ز تاب خشم بگداخت

4 زبس کینه همی لرزید چون بید %~% چو در آب رونده عکس خورشید

5 بپرسید از برادر کاین تو دیدی %~% به چشم خویش یا جایی شنیدی

6 مرا آن گوی کش تو دیده باشی %~% نه آن کز دیگری بشنیده باشی

7 خبر هر گز نه مانند عیانست %~% یقین دل نه همتای گمانست

8 بیفگن مرمرا ز دل گمانی %~% مرا آن گو که تو دیدی عیانی

9 برادر گفت شاها من نه آنم %~% که چیزی با تو گویم کش ندانم

10 به چشم خویش دیدم هر چه گفتم %~% شنیده نیز بسیاری نهفتم

11 ازین پیشم چو مادر بود شهرو %~% مرا همچون برادر بود ویرو

12 کنون هر گز نخواهن شان که بینم %~% که از بهر تو با ایشان به کینم

13 تن من جان شیرین را نخواهد %~% اگر در جان من مهرت بکاهد

14 اگر خواهی خورم ms042 صد باره سوگند %~% به یزدان و به جان تو خداوند

15 که مهمانی به چشم خویش دیدم %~% ولیکن زان نه خوردم نه چشیدم

16 کجا آن سورو آن آراسته بزم %~% گرانتر بود در چشمم من از رزم

17 همیدون آن سرای خسروی گاه %~% به چشم من چو زندان بود و چون چاه

18 ز بانگ مطربان گشتم بی آرام %~% نواشان بود در گوشم چو دشنام

19 من آن گفتم که دیدم پس تو به دان %~% که تو فرمان دهی من بنده فرمان

20 چو بشنید این سخن موبد دگر بار %~% فزون از غم دلش را بار بر بار

21 گهی چون مار سرخسته بپیچید %~% گهی چون خم پرشیره بجوشید

22 بزرگانی که پیش شاه بودند %~% همه داندان به داندان بر بسودند

23 که شهرو این چرا یارست کردن %~% زن شاه را به دیگر کس سپردن

24 چه زهره بود و ویرو را که می خواست %~% زنی را کاو زن شاهنشه ماست

25 همی گفتند از این پس کام بدخواه %~% برادر شاه ما از کضور ماه

26 کنون در خانه ویروی و قران %~% ز چشم بد بر آید کام دشمن

27 چنان گردد جهان بر چشم شهرو %~% که دشمن تر کسی باشدی ویرو

28 نه تنها ویس بی ویرو بماند %~% و یا آن شهر بی شهرو بماند

29 کجا بسیار جفت و سهر نامی %~% شود بی جفت و بی شاه گرامی

30 دمان ابری که سیل مرگ آرد %~% به بود ماه تا ماهی ببارد

31 مندی زد قصا بر هر چه آنجاست %~% که چیز آن فلان اکنون فلان راست

32 بر آن کضور بلا پرواز دارد %~% کجا لشکر که وی را باز دارد

33 بسا خونا که می جوشد در اندام %~% بسا جانا که می لرزد بی آرام

34 چو شاهنشه زمانی بود پیچان %~% دل اندر آتش اندیشه سوزان

35 دبیرش را همانگه پیش خود خواند %~% سخنهای چو زهر از دل ms043 بر افشاند

36 فرستادش به هر راهی سواری %~% به هر شهری که بودش شهریاری

37 ز شهرو با همه شاهان گله کرد %~% که بی دین چون شد و زنهار چون خورد

38 یکایک را به نامه آگهی داد %~% که خواهم شد به بود ماه آباد

39 از یشان خواند بهری را به یاری %~% ز بهری خواست مرد کارزاری

40 ز طبرستان و گرگان و کهستان %~% ز خوارزم و خراسان و دهستان

41 ز بوم سند و هند و تبت و چین %~% ز سغد و حد توران تا به ماچین

42 چنان شد در گهش ز انبوه لشکر %~% که دشت مرو شد چون دشت محشر

1 چو از شاه آگهی آمد به ویرو %~% که هم زو کینه دارد هم ز شهرو

2 ز هر شهری و از هر جایگاهی %~% همی آمد به درگاهش سپاهی

3 بدان زن خواستن مر چه مهتر %~% گزینان و مهان چند کضور

4 ز آذربایگان و ری و گیلان %~% ز خوزستان و اصطرخ و سپاهان

5 همه بودند مهمان نزد ویرو %~% زن و فرزندشان نزدک شهرو

6 در آن سورو عروسی پنج شش ماه %~% نشسته شادمان در کضور ماه

7 چو گشتند آگه از موبد منیکان %~% که لشکر راند خواهد سوی ایشان

8 به نامه هر یکی لشکر بخواندند %~% بسی دیگر ز هر کضور براندند

9 سپه گرد آمد از هر جای چندان %~% که دشت و کوه تنگ آمد برایشان

10 تو گفتی بود بر دشت نهاوند %~% ز بس جنگ آوران کوه دماوند

11 همه آرسته جنگ آوری را %~% به جان بخریده کین و دواری را

12 همه گردان و فرسوده دلیران %~% به روز زهره فیلان و شیران

13 ز کوه دیلمان چندان پیاده %~% که گویی کوه سنگند ایستاده

14 صز دشت تازیان چندان سواران %~% کجا بودند پیش از قطر بارانص

15 پس آنگه سالخورده شیر گیران %~% هنرمندان و رزم آرای پیران

16 پس و پیش سپه ms044 دیدار کرده %~% به هر جایی یکی سالار کرده

17 همیدون راست و چپ شاهانیان را %~% سپرده آه جنگیان را

18 وزان سو شاه موبد هم بدین سان %~% سپاه آراست همچون باغ نیسان

19 سپاهی را پس و پیش و چپ و راست %~% به گردان و هنرجویان بیاراست

20 چو آمد با سپاه از مرو بیرون %~% زمین گفتی روان شد همچو جیهون

21 زبس آواز کوس و ناله نای %~% همی برخواست گویی گیتی از جای

22 همی رفت از زمین آسمان گرد %~% تو گفتی خاک با مه راز می کرد

23 و یا دیوان به گردون بر دویدند %~% که گفتار سروشان می شنیدند

24 به گرد اندر چنان بودند لشکر %~% که در میغ تنگ تابنده اختر

25 همی آمد یکی سیل از خراسان %~% که مه بر آسمان زو بسد ترسان

26 نه سیل آب و باران هوا بود %~% که سیل شیر تند و اژدها بود

27 چنان آمد همی لشکر به انبوه %~% که که را دشت کرد و دشت را کوه

28 همی مآمد چنین تا کضور ماه %~% هم آشفته سپه هم کینه ور شاه

29 دو لشکر یکدگر را شد برابر %~% چو دریای دمان از باد صرصر

30 میان آن یکی پر تیغ بران %~% کنار این یکی پر شیر غران

1 چو از خاور بر آمد اختران شاه %~% شهی کش مه وزیرست آسمان گاه

2 دو کوس کین بغرید از دو درگاه %~% به جنگ آمد دو لشکر پیش دو شاه

3 نه کوس جنگ بود آن دیو کین بود %~% که پر کین گشت هرک آن بانگ بشنود

4 عدیل صور شد نای دمنده %~% تبیره مرده را می کرد زنده

5 چنان کز بانگ رعد نوبهاران %~% برون آید بهار از شاخساران

6 به بنگ کوس کین آمد همیدون %~% ز لشکر گه بهار جنگ بیرون

7 به قلب اندر دهل فریاد خوانان %~% که بشتابید هیچ ای جان ستانان

8 در آن فریاد ms045 صنج او را عدیلی %~% چو قوالان سرایان با سپیلی

9 هم آن شیپور بر صد راه نالان %~% بسان بلبل اندر آبسالان

10 خروشان گاو دم با او به یک جا %~% چو با هم دو سراینده به همتا

11 ز پیش آنکه بی جان گشت یک تن %~% همی کرد از شگفتی بوق شیون

12 به جنگ جنگجویان تیغ رخشان %~% همی خندید هم بر جان ایشان

13 صف جوشن وران بر روی صحرا %~% چو کوه اندر میان موج دریا

14 به موج اندر دلیران چون نهنگان %~% به کوه اندر سواران چون پلنگان

15 همان مردم کجا فرزانه بودند %~% به دشت جنگ چون دیوانه بو

16 کجا دیوانه ای باشد به هر باب %~% که نز آتش بپرهیزد نه از آب

17 نه از نیزه بترسد نی ز شمشیر %~% نه از پیلان بیندیشد نه از شیر

18 در آن صحرا یلان بودند چونین %~% فدای نام کرده جان شیرین

19 نترسیدند از مردن گه جنگ %~% ز نام بد بترسیدند و از ننگ

20 هوا چون بیشه دد بود یکسر %~% ز ببر و شیر و گرگ و خوگ پیکر

21 چو سر و ستان شده دشت از درفشان %~% ز دیبای درفشان مه درفشان

22 فراز هر یکی زرین یکی مرغ %~% عقاب و باز با طاووس و سیمرغ

23 به زیر باز در شیر نکو رنگ %~% تو گفتی شیر دارد باز در جنگ

24 پی پیلان و سم باد پایان %~% شده آتش فشانان سنگ سایان

25 زمین از زیر ایشان شد بر افراز %~% به گردون رفت و پس آمد از او باز

26 نبودش جای بنشستن به گیهان %~% همی شد در دهان و چشم ایشان

27 بسا اسپ سیاه و مرد برنا %~% که گشت از گرد خنگ و پیر سیما

28 دلاور آمد از بد دل پدیدار %~% که این با خرمی بد آن به تیمار

29 یکی را گونه شد همرنگ دینار %~% یکی را چهره شد مانند ms046 هلنار

30 چو آمد هر دو لشکر تنگ در هم %~% ز کین بردند گردان حمله برهم

31 تو گفتی ناگهان دو کوه پولاد %~% در آن صحرا به یکدیگر در افتاد

32 پیمبر شد میان هر دو لشکر %~% خدنگ چار پرو خشک سه پر

33 رسولانی که از دل راه جستند %~% همی در چشم یا در دل نشستند

34 به هر خانه که منزلگاه کردند %~% ز خانه کدخدایش را ببردند

35 مصاف جنگ و بیم جان چنان شد %~% که رستاخیز مردم را عیان شد

36 برادر از برادر گشت بیزار %~% بجز کردار خود کس را نبد یار

37 بجس بازو ندیدند ایچ یاور %~% بجز خنجر ندیدند ایچ داور

38 هر آن کس را که بازو یاوری کرد %~% به کام خویش خنجر داوری کرد

39 تو گفتی جنگیان کارنده گشتند %~% همه در چشم و دل پولاد کشتند

40 سخن گویان همه خاموش بودند %~% چو هشیاران همه بیهوش بودند

41 کسی نشنید آوازی در آن جای %~% مگر آواز کوس و ناله نای

42 گهی اندر زره شد تیغ چون آب %~% گهی در دیدگان شد تیر چون خواب

43 گهی رفتی سنان چون عشق در بر %~% گهی رفتی تبر چون هوش در سر

44 همی دانست گفتی تیغ خونخوار %~% که جان در تن کجا بنهاد دادار

45 بدان راهی کجا تیغ اندرون شد %~% ز مردم هم بدان ره جان برون شد

46 چو میغی بود تیغ هندوانی %~% ازو بارنده سیل ارغوانی

47 چو شاخ مرد بر وی برگ گلنر %~% چو برگ نار بر وی دانه نار

48 به رزم اندر چو درزی بود ژوپین %~% همی جنگ آوران را دوخت برزین

49 چو بر جان دلیران شد قصا چیر %~% یکی گور دمنده شد یکی شیر

50 چو بر رزم دلیران تنگ شد روز %~% یکی غرم دونده شد یکی یوز

51 در آن انبوه گردان و سواران %~% وز آن شمشیر زخم و تیرباران

52 گرامی باب ms047 ویسه گرد قارن %~% به زاری کشته شد بر دست دشمن

53 به گرد قارن از گردان ویرو %~% صد و سی گرد کشته گشت با او

54 ز کشته پشته ای شد زعفرانی %~% ز خون رودی به گردش ارغوانی

55 تو گفتی چرخ زرین ژاله بارید %~% به گرد ژاله برگ لاله بارید

56 چو ویرو دید گردان چنان زار %~% به گرد قارن اندر کشته بسیار

57 همه جان بر سر جانش نهاده %~% به زاری کشته با خواری فتاده

58 بگفت آزادگانش را به تندی %~% که از جنگ آوران زشتست کندی

59 شما را شرم باد از کرده خویش %~% وزین کشته یلان افتاده در پیش

60 نبیند این همه یاران و خویشان %~% که دشمن شاد گشت از مرگ ایشان

61 ز قارن تان نیفزاید همی کین %~% که ریش پیر او گشتست خونین

62 بدین زاری بکشتستند شاهی %~% ز لشکر نیست او را کینه خواهی

63 فرو شد آفتاب نیک نامی %~% سیه شد روزگار شادکامی

64 بترسم کافتاب آسمانی %~% کنون در باختر گردد نهانی

65 من از بد خواه او ناخواسته کین %~% نکرده دشمنانش را بنفرین

66 همی بینید کامد شب به نزدیک %~% جهان گردد هم اکنون تنگ و تاریک

67 شما از بامدادان تا به اکنون %~% بسی جنگ آوری کردید و افسون

68 هنوز این پیکر وارون به پایست %~% هنوز این موبد جادو به جایست

69 کنون با من زمانی یار باشید %~% به تندی اژدها کردار باشید

70 که من زنگ از گهر خواهم زدودن %~% به کینه رستخیز او را ننودن

71 جهان را از بدش آزاد کردن %~% روان قارن از وی شاد کردن

72 چو ویرو با دلیران این سخن گفت %~% ز مردی پر دلی را هیچ ننهفت

73 پس آنگه با پسندیده سواران %~% ستوده خاصگان و نامداران

74 ز صف خویش بیرون تاخت چون باد %~% چو آتش در سپاه دشمن افتاد

75 ز تندی بود همچون سیل طوفان %~% کجا او ms048 را به مردی بست نتوان

76 سخن آنجا به شمشیر و تبر بود %~% همیدون بازی گردان به سر بود

77 نکرد از بن پدر آزرم فرزند %~% نه مرد جنگ روی خویش و پیوند

78 برادر با برادر کینه ور بود %~% ز کینه دوست از دشمن بتر بود

79 یکی تریکی از گیتی بر آمد %~% که پیش از شب رسیدن شب در آمد

80 در آن دم گشت مردم پاک شبکور %~% به گرد انبشته شد چشمه هور

81 چو اندر گرد شد دیدار بسته %~% برادر را برادر کرد خسته

82 پدر فرزند خود را باز نشناخت %~% به تیغش سر همی از تن بینداخت

83 سنان نیزه گفتی بابزهن بود %~% برو بر مرغ مرد تیغ زن بود

84 خدنگ چار پر همچون درختان %~% برسته از دو چشم شوربختان

85 درخت زندگانی رسته از تن %~% به پیشش ده گشته خود و جوشن

86 چو خنجر پرده را تن بدرید %~% درخت زندگانی را ببرید

87 هوا از نیزه گشته چون نیستان %~% زمین از خون مردم چون میستان

88 ز بس گرزو ز بس شمشیر خونبار %~% جهان پر دود و آتش بود هنوار

89 تو گفتی همچو باد تند شد مرگ %~% سر جنگاوران می ریخت چون برگ

90 سر جنگاوران چون گوی میدان %~% چو دست پای ایشان بود چو گان

91 یلان را مرگ بر گل خوابنیده %~% چو سروستان سغد از بن بریده

92 چو خورشید فلک در باختر شد %~% چو روی عاشقان همرنگ زر شد

93 تو گفتی بخت موبد بود خورشید %~% جهان از فر او ببرید امید

94 ز شب آن را ستوهی بد به گردون %~% ز دشمن بود موبد را همیدون

95 هم آن بینندگان را شد ز دیدار %~% جهان بر خیل او زیر و زیر گشت

96 یکی بدبخت و خسته شد به زاری %~% یکی بدروز و کشته شد به خواری

97 میانجی گر نه شب بودی در آن جنگ %~% نرستی ms049 جان شاهنشه از آن ننگ

98 ننودش تیره شب راه رهایی %~% ز تریکی بد او را روشنایی

99 عنان بر تافت از راه خراسان %~% کشید از دینور سوی سپاهان

100 نه ویرو خود مرو را آمد از پس %~% نه از گردان و سالاران او کس

101 گمان بودش که شاهنشاه بگریشت %~% به دام تنگ و رسوایی در آویخت

102 دگر لشکر به کوهستان نیارد %~% دگر آزار او جستن نیارد

103 دگر گون بود ویرو را گمانی %~% دگر گون بود حکم آسمانی

104 چو ویرو چیره شد بر شاه شاهان %~% بدید از بخت کام نیکخواهان

105 در آمد لشکری از کوه دیلم %~% گرفته از سپاهش دشت تارام

106 سپهداری که آنجا بود بگریخت %~% ابا دیلم به کوشش در نیاویخت

107 کجا دشمنش پر مایه کسی بود %~% مرو را زان زمین لشکر بسی بود

108 چو آگه شد از آن بدخواه ویرو %~% شگفت آمدش کار چرخ بدخو

109 که باشد کام و نازش جفت تیمار %~% چو روز روشنست جفت شب تار

110 نه بی رنج است او را شادمانی %~% نه بی مرگست او را زندگانی

111 بدو در انده از شادی فزونست %~% دل دانا به دست او زبونست

112 چو از موبد یکی شادیش بننود %~% به بدخواه دگر شادیش بربود

113 سپاهی شد ازو پویان به راهی %~% ز دیگر سو فراز آمد سپاهی

114 هنوزش بود خون آلود خنجر %~% هنوزش بود گرد آلود پیکر

115 دگر ره کار جنگ دشمنان ساخت %~% دگر ره پیکر کینه بر افراخت

116 دگر ره خنجر پر خون بر آهیخت %~% به جنگ شاه دیلم جشکر انگیخت

117 چو ویرو رفت با لشکر بدان راه %~% ز کارش آگهی آمد بر شاه

118 شهنشه در زمان از راه برگشت %~% به راه اندر تو گفتی پرور گشت

119 چنان بشتاب لشکر را همی رانگ %~% که باد اندر هوا زو باز پس پیکر

1 چو خورشید بتان ویس دلارام %~% تن خود ms050 دید همچون مرغ در دام

2 به فندق مشک را از سیم بر کند %~% ز نرگس بر سمن گوهر پراگند

3 خروشان زان با دایه همی گفت %~% به زاری نیست در گیتی مرا جفت

4 ندانم زاری خود با که گویم %~% ندانمچاره خویش از که جویم

5 بدین هنگام فریاد از که خواهم %~% ز بیداد جهان داد از که خواهم

6 به ویرو خویشتن را چون رسانم %~% ز موبد جان خود را چون رهانم

7 به چه روز و به چه طالع بزادم %~% که تا زادم به سختی اوفتادم

8 چرا من جان ندادم پیش قارن %~% ز پیش از آنکه دیدم کام دشمن

9 پدر مرد و برادر شد ز من دور %~% بماندم من چنین ناکام و رنجور

10 ز بدبختی چه بد دیدم ندانم %~% چه خواهم دید گر زین پس بمانم

11 از این بدتر چه باشد مر مرا بد %~% که ناکام اوفتم در دست موبد

12 چو بخروشم خروشم نشنود کس %~% نه در سختی مرا یاور بود کس

13 بوم تا من زیم حیران و رنجور %~% به کام دشمنان از دوستان دور

14 همی گفت آن صنم با دایه چونین %~% همی بارید بررخ سیل خونین

15 رسولی آمد از پیش شهنشاه %~% پیام آورد ازو نزدیک آن ماه

16 سخنهای به شیرینی چو شکر %~% ز نیکویی بدان رخسار در خور

17 صچنین دادش پیام از شاه شاهان %~% که دل خرسند کن ای ماه ماهانص

18 مزن پیلستکین دو دست بر روی %~% مکن از ماه تابان عنبورین موی

19 که نتوانی ز بند چرخ جستن %~% ز نقدیری که یزدان کرد رستی

20 نگر تا در دلت ناری گمانی %~% که کوشی با قصای آسمانی

21 اگر خواهد به من دادن ترا بخت %~% چه سود آید ترا از کوشش سخت

22 قصا رفت و قلم بنوشت فرمان %~% ترا جز صبر دیگر نیست درمان

23 من از بهر توایدر آمدستم %~% کجا در مهر ms051 تو بیدل شدستم

24 اگر باشی به نیکی مرمرا یار %~% ترا از من بر آید کام بسیار

25 کنم با تو به مهر امروز پیمان %~% کزین پس مان دو سر باشد یکی جان

26 همه کامی ز خشنودیت جویم %~% به فرمان تو گویم هر چه گویم

27 کلید گنجها پیش تو آرم %~% کم و بیشم به دست تو سپارم

28 صچنان دارم ترا با زر و زیور %~% که بر روی تورکس آردمه و خور

29 دل و جان مرا دارو تو باشی %~% شبستان مرا بانو تو باشی

30 ز کام تو بیاراید مرا کام %~% زنام تو بیفرزاید مرا نام

31 بدین پیمان کنم با تو یکی بند %~% درستیها به مهر و خط و سوگند

32 همی تا جان من باشد به تن در %~% ترا با جان خود دارم برابر

1 چو ویس دلبر این پیغام بشنید %~% تو گفتی زو بسی دشنام بشنید

2 حریرین جامه را بر تن زدش چاک %~% بلورین سیه را میک کوفد بی باک

3 چو او زد چاک بر تن پرنیانش %~% پدید آمد ز گردن تا میانش

4 هوای فتنه عشقی نهیبی %~% بلای تن گدازی دلفریبی

5 حریری قاقمی خزی پرندی %~% خرد بر صبر سوزی خواب بندی

6 چو جامه چاک زد ماه دو هفته %~% پدید آورد نسرین شکفته

7 به نوشین لب جوابی داد چون سنگ %~% به روی مهر بر زد خنجر جنگ

8 بدو فگت این پایم بد شنیدم %~% وزو زهر گزاینده چشیدم

9 کنون رو موبد فرتوت را گوی %~% به میدان در میفگن با بلا گوی

10 مبر زین بیش در امید من رنج %~% به باد یافه کاری بر مده گنج

11 صمرا کاری به رایت رهنمایست %~% بدانستم که رایت تا چه جایستص

12 نگر تا تو نپنداری که هر گز %~% مرا زنده به زیر آری ازین دز

13 و یا هر گز تو از من شاد باشی %~% و گر چه جادوی استاد ms052 باشی

14 مرا ویرو خداوندست و شاهست %~% به بالا سرو و از دیدار ماهست

15 مرا او مهتر و فرخ برادر %~% من او را نیز جفت و نیک خوار

16 در این گیتی به جای او که بینم %~% برو بر دیگری را کی گزینم

17 تو هر گز کام خویش از من نبینی %~% و گر خود جاودان اینجا نشینی

18 کجا من با برادر یار گشتم %~% ز مهر دیگران بیزار گشتم

19 مرا تا هست سرو خویش و شمشاد %~% چرا آرم ز بید دیگران یاد

20 و گر ویرو مرا بر سر نبودی %~% مرا مهر تو هم در خور نبودی

21 تو قارن را بدان زاری بکشتی %~% نبخضودی بر آن پیر بهشتی

22 مرا کشته بود باب دلاور %~% که دارم خود ازو بنیاد و گوهر

23 کجا اندر خورد پیوند جویی %~% تو این پیغام یافه چند گویی

24 من از پیوند جان سیرم بدین درد %~% کزو تا من زیم غم بایدم خورد

25 چو ویرو نیست در گیتی مرا کس %~% ز پیوندم نباشد شاد ازین پس

26 چو کار وی بدین بنیاد باشد %~% کسی دیگر ز من چون شاد باشد

27 و گر با او خورم در مهر زنهار %~% چه عغر آرم بدان سر پیش دادار

28 من از دادار ترسم با جوانی %~% نترسی تو که پیر ناتوانی

29 بترس ار بخردی از داد داور %~% کجا این ترس پیران را نکوتر

30 مرا پیرایه و دیبا و دینار %~% فراوان است گنج و شهر بسیار

31 به پیرایه مرا مفریب دیگر %~% که داد ایزد مرا پیرایه بی مر

32 مرا تا مرگ قارن یاد باشد %~% ز پیرایه دلم کی شاد باشد

33 اگر بفریبدم دیبا و دینار %~% نباشد بانوی بر من سزاوار

34 و گر من زین همه پیرایه شادم %~% نه از پشت پدر باشد نژادم

35 نه بشکوهد دل من زین سپاهت %~% نه نیز امید دارم بار گاهت

36 تو ms053 نیز از من مدار امید پیوند %~% که امیدت نخواهد بد برومند

37 چو بر چیز کسان امید داری %~% ز نومیدی به روی آیدت خواری

38 به دیدارم چنین تا کی شتابی %~% که نه هر گز تو بر من دست یابی

39 و گر گیتی به رویم سختی آرد %~% مرا روزی به دست تو سپارد

40 تو از پیوند من شادی نبینی %~% نه با من یک زمان خرم نشینی

41 برادر کاو مرا جفت گزیدست %~% هنوز او کام خویش از من ندیدست

42 تو بیگانه ز من چون کام یابی %~% و گر خود آفتاب و ماهتابی

43 تن سیمین برادر را ندارم %~% کجا با او ز یک مادر بزادم

44 ترا ای ساده دل چون داد خواهم %~% که ویران شد به دست جایگاهم

45 بلرزم چون بیندیشم ز نامت %~% بدین دل چون توانم جست کامت

46 میان ما چو این کینه در افتاد %~% نباشد نیز ما را دل به هم شاد

47 اگر چه پادشاه و کامرانی %~% ز دشمن دوست کردن چون توانی

48 نپیوندند با هم مهر و کینه %~% که کین آهن بود مهر آبگینه

49 درخت تلخ هم تلخ آورد بر %~% اگر چه ما دهیمش آب شکر

50 به مهر آنگه بود با تو مرا ساز %~% که باشد جفت با کبگ دری باز

51 کرا با مهتری دانش بود یار %~% کجا اندر خورد جفتی بدین زار

52 چه ورزیدن بدین سان مهربانی %~% چه زهر ناب خوردن بر گمانی

53 ترا چون بشنوی تلخ آید این پند %~% چو بینی بار او شیرین تر از قند

54 اگر فرزانه ای نیکو بیندیش %~% که روز آید ترا گفتار من پیش

55 چو خوی بد ترا روزی بد آرد %~% پشیمانی خوری سودی ندارد

56 چو بشنید این سخن مرد شهنشاه %~% ندید از دوستی رنگی در آن ماه

57 برفت و شاه را زو آگهی داد %~% شنیده کرد یک یک پیش او یاد

58 ms054 شهنشه را فزون شد مهر در دل %~% تو گفتی شکرش بارید بر دل

59 خوش آمد در دلش گفتار دلبر %~% که کام دل ندید از من برادر

60 همی گفت آن سخن ویسه همه راست %~% وزین گفتار شه را خرمی خاست

61 کجا آن شب که ویرو بود داماد %~% به دامادیش هر کس خرم و شاد

62 عروسش را پدید آمد یکی حال %~% کزو داماد را وارونه شد فال

63 فرود آمد قصای آسمانی %~% که ایشان را ببست از کامرانی

64 گشاد آن سیمین را علت از تن %~% به خون آلوده شد آزاده سوسن

65 دو هفته ماه یک هفته چنان بود %~% که گفتی کان یاقوت روان بود

66 زن مغ چون برین کردار باشد %~% به صحبت مرد ازو بیزار باشد

67 و گر زن حال ازو دارد نهانی %~% بر او گردد حرام جاودانی

68 همی تا ویس بت پیکر چنان بود %~% جهان از دست موبد در فغان بود

69 عروس ار چند نغز و با وفا بود %~% عروسی با نهیب و با بلا بود

70 کجا داماد نادیده یکی کام %~% جهان بنهاد بر راهش دو صد دام

71 ز بس سختی که آمد پیش داماد %~% بشد داماد را دامادی از یاد

72 زبس زاری که آمد پیش لشکر %~% همه کس را برون شد شادی از سر

73 چراغی بود گفتی سور ویرو %~% برو زد ناگهان بادی به نیرو

74 چو شاهنشاه حال ویس بشنود %~% به جان اندر هوای ویس بفزود

75 برادر بود او را دو گرامی %~% یکی رامین و دیگری زرد نامی

76 شهنشه پیش خواند آن هر دوان را %~% بر ایشان یاد کرد این داستان را

77 دل رامین ز گاه کودکی باز %~% هوای ویس را میداشتی راز

78 همی پرورد عشق ویس در جان %~% ز مردم کرده حال خویش پنهان

79 چو کشتی بود عشقش پژمریده %~% امید از آب و از باران بریده

80 چو آمد ms055 با برادر سوی گوراب %~% دگر باره شد اندر کشت او آب

81 امید ویس عشقش را روان شد %~% هوای پیر در جانش جوان شد

82 چو تازه گشت مهر اندر روانش %~% پدید آمد درشتی از زبانش

83 در آن هنگام وی را کرد پشتی %~% ننود اندر سخن لختی درشتی

84 کرا در دل فروزد مهر آتش %~% زبان گرددش در گفتار سر کش

85 برون آید زبان بیدل از بند %~% نگوید راز بی کام خداوند

86 زبان را دل بود بی شک نگهبان %~% سخن بی دل به دانش گفت نتوان

87 مباد آن کس که دارد بی دلی دوست %~% کجا در بی دلی بسیار آهوست

88 چو رامین را هوا در دل بر آشفت %~% ز روی مهربانی شاه را گفت

89 مبر شاها چنین رنج اندرین کار %~% مخور بر ویس و بر جستنش تیمار

90 کزین کارت به روی آید بسی رنج %~% به بیهوده برافشانی بدی گنج

91 چنین تخمی که در شوره فشانی %~% هم از تخم و هم از بر دور مانی

92 نه هر گز ویس باشد دوستدارت %~% نه هر گز راستی جوید به کارت

93 چو گوهر جویی و بسیار پویی %~% نیابی چونکش از معدن نجویی

94 چگونه دوستی جویی و پشتی %~% ز فرزندی که بابش را بکشتی

95 نه بشکوهد ز پیگار و ز لشکر %~% نه بفریبد به دینار و به گوهر

96 به بسیاری بلا او را بیابی %~% چو یابی با بلای او نتابی

97 چو در خانه بود دشمن ترا یار %~% چنان باشد که داری باستین مار

98 بتر کاری ترا با ویس آنست %~% که تو پیری و آن دلبر جوانست

99 اگر جفتی همی گیری جز او گیر %~% جوان را هم جوان و پیر را پیر

100 چنان چون مر ترا باید جوانی %~% مرو را نیز باید همچنانی

101 تو دی ماهی و آن دلبر بهارست %~% رسیدن تان به هم دشوار کارست

102 و ms056 گر بی کام او با او نشینی %~% ز دل در کن کزو شادی نبینی

103 همیشه باشی از کرده پشیمان %~% نیابی درد خود را هیچ درمان

104 بریدن زو بود پرده دریدن %~% دلت هر گز نتابد زو بریدن

105 نه از تیمار او یابی رهایی %~% نه نیز آرام یابی در جدایی

106 مثل عشق خوبان همچو دریاست %~% کنار و قعر او هر دو نه پیداست

107 اگر خواهی درو آسان توان جست %~% ولیکن گر بخواهی بد توان رست

108 تو نیز اکنون همی جویی هوایی %~% که هم فردا شود بر تو بلایی

109 درو آسان توانی جستن اکنون %~% ولیکن زو نشاید جست بیرون

110 اگر دانی که من میراست گویم %~% ازین گفتی همی سود تو جویم

111 ز من بنیوش پند مهربانی %~% چو ننیوشی ترا دارد زیانی

112 چو بشنود این سخن موبد ز رامین %~% مرو را تلخ بود این پند شیرین

113 چو بیماری بد اندر عشق جانش %~% که شکر تلخ باشد در دهانش

114 تنش را گر ز درد آهو نبودی %~% دهانش را شکر شیرین ننودی

115 اگر چه پند رامین مهر بر بود %~% شهنشه را ز پندش مهر افزود

116 دل پر مهر نپذیرد سلامت %~% بیفزاید شنابش را ملامت

117 چو دل از دوستی زنگار گیرد %~% هوا از سرزنش بر نار گیرد

118 صچنان کز سال و مه تنین شود مار %~% شود عشق از ملامت صعب و دشخوارص

119 ملامت بر جنگ شمشیر تیزست %~% سپر پیشش جگر با او ستیز است

120 ستیز آغاز عشق مرد باشد %~% بتفسد زو دل ارچه سرد باشد

121 و گر میغی ز گیتی سر برآرد %~% به جای سرزنش زو سنگ بارد

122 نترسد عاشق از باران سنگین %~% و گر باشد به جای سنگ ژوپین

123 هر آن ازوی ملامت خیسد آهوست %~% مگر از عشق ورزیدن که نیکوست

124 به گفتاری که بدگویی بگوید %~% هوا را از دل عاشق نضوید

125 چه ms057 باشد عشق را بدگوی کژدم %~% هر آنک او نیست عاشق نیست مردم

126 چو مهر اندر دل شه بیشتر شد %~% دلش را پند رامین نیشتر شد

127 نهانی گفت با دیگر برادر %~% مرا با ویس چاره چیست بنگر

128 چه سازم تا بیابم کام خود را %~% بیفزایم به نیکی نام خود را

129 اگر نومید از ین دژ باز گردم %~% به زشتی در جهان آواز گردم

130 برادر گفت شاها چیز بسیار %~% به شهرو بخش و بفریبش به دینار

131 به نیکویی امیدش ده فراوان %~% پس آنگاهی به یزدانش بترسان

132 بگو با این جهان دیگر جهانست %~% گرفتاری روان را جاودانست

133 چه عذر آرد روانت پیش دادار %~% چو در بند گنه باشد گرفتار

134 چو گویندت چرا زنهار خوردی %~% چرا بشکستی آن پیمان که کردی

135 بمانی شرم زد در پیش داور %~% نبینی هیچ کس را پشت و یاور

136 از این گونه سخنها را بیارای %~% به دینار و به دیبایش بپیرای

137 بدین دو چیز بفریبند شاهان %~% روا باشد که بفریبند ماهان

138 بدیند هر دو فریبد مرد هشیار %~% همه کس را به دینار و به گفتار

1 شهنشه را خوش آمد پاسخ زرد %~% همانگه نزد شهرو نامه ای کرد

2 به نامه در سخنها گفت شیرین %~% به گوهر کرده وی را گوهر آگین

3 فراوان دانش و گفتار زیبا %~% ز شیرینی سخنهای فریبا

4 که شهرو راه مینو را مفرموش %~% سخنهایم به گوش دلت بنیوش

5 به یاد آور ز شرم جاودانت %~% کجا از دادگر بیند روانت

6 به یاد آور ز داور گاه دادار %~% ز هول دوزخ و فرجام کردار

7 تو دانی کاین جهان روزی سر آید %~% وزو رفته جهانی دیگر آید

8 بدین یک روزه کام این جهانی %~% مخر تیمار و درد جاودانی

9 بدین سان پشت بر یزدان مکن پاک %~% مگو بر کام اهریمن سخن پاک

10 مباش از جمله زنهار خواران %~% که ms058 یزدان است با زنهار داران

11 تو خود دانی که چون کردیم پیوند %~% بران پیوند چون خوردیم سوگند

12 نه دشمن کامم اکنون دوست کامم %~% نه ننگم من ترا بر سر که نامم

13 چرا از من چنین بیزار گشتی %~% به دل با دشمنانم یار گشتی

14 تو این دختر به فر من بزادی %~% چرا اکنون به دیگر جفت دادی

15 بدان کز بخت من بود اینکه داماد %~% نگشت از ویس و از پیوند اوشاد

16 به جفت من دگر کس چون رسیدی %~% ز داد کردگار این چون سزیدی

17 اگر نیکو بیندیشی بدانی %~% که این بودست کار آسمانی

18 چو نام بند من بر ویس افتاد %~% ازو شادی نبیند هیچ دامد

19 تو این پیوند نو را باد می دار %~% همیدون دل از آن پیوند بردار

20 به من ده ماه پیکر دخترت را %~% ز کین من رها کن کضورت را

21 به هر خونی که ما ریزیم ایدر %~% گرفتاری ترا باشد در آن سر

22 اگر یاور نه ای با دیو دژ خیم %~% ز یزدان هیچ هست ار در دلت بیم

23 همان بهتر که این کینه ببری %~% جهانی را به یک زن باز خری

24 و گر نه بوم ماه از کین شود پست %~% تو آنگه چون توانی زین گنه رست

25 به نادانی مدان این کینه را خرد %~% که کس کین چنین را خرد نشمرد

26 و گر زین کین به مهر من گرایی %~% کنم در دست ویرو پادشایی

27 سپارم پاک وی را دستگاهم %~% بود مهتر سپهبد بر سپاهم

28 تو باشی نیز بانو در کهستان %~% چو باشد ویس بانو در خراسان

29 اگر ماندست لختی زندگانی %~% گذاریمش به ناز و شادمانی

30 جهان از دست ما آسوده باشد %~% ز پرخاش و ستم پالوده باشد

31 چو گیتی را به آسانی توان خورد %~% چه باید باهمه کس دشمنی کرد

32 چو شاهنشه از این نامه ms059 بپرداخت %~% خزینه از گهر وز گنج پرداخت

33 به شهرو خواسته چندان فرستاد %~% که نتوان کرد آن در دفتری یاد

34 صد اشتر بود با مهر و عماری %~% دگر پانصد ستر بودند باری

35 همیدون پانصد اشتر بود پر بار %~% بر ایشان بارها از جامه شهوار

36 صد اسپ تازی و سیصد نخاره %~% ز گوهر همچو گردون پر ستاره

37 دو صد سرو روان از چین و خلخ %~% بنفشه زلف و سنبل جعد و گلرخ

38 به بالا هر یکی چون سرو سیمین %~% برو بارنده هفتورنگ و پروین

39 کمرها بر میان از گوهر ناب %~% به سر تاج زرو در خوشاب

40 بهاری بود ازان هر دلستانی %~% ز رخسارش بدو در گلستانی

41 همه با یار و با طوق زرین %~% سراسر چون دهن شان گوهر آگین

42 دو صد زرینه افسر بود دیگر %~% همان صد درج زرین پر ز گوهر

43 بلورین بود و زرین هفتصد جام %~% به سان ماه با زهره گه بام

44 دگر دیبای رومی بیست خروار %~% به گونه همچو نو بشکفته گلنار

45 جز این بسیار چیز گونه گون بود %~% کجا از وصف و اندازه برون بود

46 تو گفتی در جهان گوهر نماندست %~% که نه موبد به شهرو برفشاندست

47 چو شهرو دید چندین گونه گون بار %~% چه از گوهر چه از دیبا و دینار

48 ز بس نعمت چو مستان گشت بیهوش %~% پسر را کرد و دختر را فراموش

49 ز یزدان نیز آمد در دلش بیم %~% دلش زان نامه شد گفتی به دو نیم

50 چو گردون دیو شب را بند بگشاد %~% پس آنگه ماه تابان را بدو داد

51 برآن دز نیز شهر و همچنان کرد %~% بیامخت آنچه برج آسمان کرد

52 کجا در گاه دز بر شاه بگشاد %~% به دز در شد هم آنگه شاه دلشاد

53 شبی تاریک و آلوده به قطران %~% سیاه و سهمگین چون روز هجران

54 به ms060 روی چرخ بر چون توده نیل %~% به روی خاک بر چون رای بر پیل

55 سیه چون انده و نازان چو امید %~% فرو هشته چو پرده پیش خورشید

56 تو گفتی شب به مغرب کنده بد چاه %~% به چاه افتاده ماه از چراغ ناگاه

57 هوا بر سوک او جامه سیه کرد %~% سپهر از هر سوی جمع سپه کرد

58 سیه را سوی مغرب برد هنوار %~% که آنجا بود در چه مانده سالار

59 سپاه آسمان اندر روارو %~% شب آسوده به سان کام خسرو

60 به سان چرخ ازرق چترش از بر %~% نگاریده همه چترش به گوهر

61 درنگی گشته و ایمن نشسته %~% طناب خیمه را بر کوه بسته

62 مه و خورشید هر دو رخ نهفته %~% به سان عاشق و معشوق خفته

63 ستاره هریکی بر جای مانده %~% چو مروارید در مینا نشانده

64 فلک چون آهنین دیوار گشته %~% ستاره از روش بیزار گشته

65 حمل با ثور کرده روی درروی %~% ز شیر آسمانی یافته بوی

66 ز بیم شیر مانده هر دو برجای %~% برفته روشنان از دست و از پای

67 دو پیکر باز چون دو یار در خواب %~% به یکدیگر بپیچیده چو دولاب

68 به پای هردوان در خفته خرچنگ %~% تو گفتی بی روان گشسته و بی چنگ

69 اسد در پیش خرچنگ ایستاده %~% کمان کردار دم بر سر نهاده

70 چو عاشق کرده خونین هر دودیده %~% ز فر بگشاده چون نار کفیده

71 زن دوشیزه را دو خوشه در دست %~% ز سستی مانده بر یک جای چون مست

72 ترازو را همه رشته گسست %~% دو پله مانده و شاهین شکست

73 در آورده به هم کژدم سر و دم %~% ز سستی همچو سرما خورده مردم

74 کمان ور را کمان در چنگ مانده %~% دو پای آزرده دست از جنگ مانده

75 بزده از تیر او ایمن بخفته %~% میان سبزه و لاله نهفته

76 ز ناگه بر ms061 بزه تیری گشاده %~% بزه خسته ز تیرش اوفتاده

77 فتاده آب کش را دلو در چاه %~% بمانده آبکش خیره چو گمراه

78 بمانده ماهی از رفتن به ناکام %~% تو گفتی ماهی است افتاده در دام

79 فلک هر ساعتی سازی گرفتی %~% بر آوردی دگر گونه شگفتی

80 مشعبدوار چابک دست بودی %~% عجایبهای گوناگون نمودی

81 ز بس صورت که پیدا کرد و بنمود %~% تو گفتی چراغ آن شب بوالعجب بود

82 نمود اندر شمال خویش تنین %~% به گرد قطب دنبالش چو پرچین

83 غنوده از پس او خرس مهتر %~% چو بچه پیش او از خرس کهتر

84 زنی دیگر به زنجیری ببسته %~% به پیشش مرد بر زانو نشسته

85 برابر کرگسی پر بر گشاده %~% دو پای خویش بر تیری نهاده

86 جوانمردی به سان پاسبانی %~% به دست اندرش زرین طشت و خوانی

87 دو ماهی راست چون دو خیک پرباد %~% یکی بط گردنش چون سرو آزاد

88 یکی بی اسپ همواره عنان دار %~% یکی دیگر چو مار افسای با مار

89 یکی بر کرسی سیمین نشسته %~% ستوری پیش او از بند رسته

90 یکی بر کف سر دیوی نهاده %~% کله داری به پیشش ایستاده

91 نمود اندر جنوبش تیره جویی %~% زبس پیچ و شکن چون جعدمویی

92 به نزد جوی خرگوشی گرازان %~% دو سگ در جستن خرگوش تازان

93 ز بند آن هر دو سگ را بر گشاده %~% کمرداری چو شاهی ایستاده

94 یکی کشتی پر از رخشنده گوهر %~% مرو را کرده از یاقوت لنگر

95 چو شاخ خیزران باریک ماری %~% کلاغی در میان مرغزاری

96 نهاده پیش او زرین پیاله %~% به جای می درو افگنده ژاله

97 پر از اخگر یکی سیمینه مجمر %~% پر از گوهر یکی شاهانه افسر

98 یکی پیکر به سان ماهی شیم %~% پشیزه بر تنش چون کوکب سیم

99 یکی استور مردم را خمانا %~% شکفته بر تنش فلهای زیبا

100 تو پنداری بیاشفتست چون مست ms062 %~% گرفته دست شیری را به دودست

101 یکی صورت چو مرغی بی پرو بال %~% چو طاووسی مرو را خوب دنبال

102 ز مشرق بر کشیده طالع بد %~% بدان تا بد بود پیوند موبد

103 به هم گرد امده خورشید با ماه %~% چو دستوری که گوید راز با شاه

104 رفیق هردو گشته تیر و کیوان %~% چهارم چرخ طالع جای ایشان

105 به هفتم خانه طالع را برابر %~% ذنب انباز بهرام ستمگر

106 میان هردوان درمانده ناهید %~% ز کردار همایون گشته نومید

107 نبود از داد جویان هیچ کس یار %~% که فرخ بود پیوندش بدن کار

108 بدین طالع شهنشه ویس را دید %~% ندید از جفت خود آن کش پسندید

109 چو در دز رفت شاهنشاه موبد %~% به ایدون وقت وایدون طالع بد

110 فراوان جست ویس دلستان را %~% ندید آن نو شکفت بوستان را

111 ولیکن نور پیشانی و رویش %~% همیدون بوی زلف مشکبویش

112 شهنشه را از آن دلبر خبر داد %~% که مشکین بود خاک و عنبرین باد

113 همی شد تا به پیش او شهنشاه %~% بلورین دست او بگرفت ناگاه

114 کشان از دز به لشکر گاه بردش %~% به نزدیکان و جانداران سپردش

115 نشاندنش همنگه در عماری %~% رماری گشت ازو باغ بهاری

116 به گردش خادمان و نامداران %~% گزیده ویزگان و جانسپاران

117 همانگه نای رویین در دمیدند %~% سر پیکر به دو پیکر کشیدند

118 همان ساعت به راه افتاد خسرو %~% برابر گشت با باد سبکرو

119 شتابان روز و شب در راه تازان %~% به روی دلبر خودگشته نازان

120 چنان شیری که بیند گور بسیار %~% و یا مفلس که یابد گنج شهوار

121 اگر خرم بد از دلبر سزا بود %~% که صیدش بهتر از ماه سما بود

122 روا بود ار کشید از بهر او رنج %~% که ناگه یافت از خوبی یکی گنج

123 درو یاقوت خندان و سخنگوی %~% چو سیم ناب رخشان وسمن بوی

1 ms063 چو ویرو از شهنشاه آگاهی یافت %~% ز تارام باز گشت و تیره بشتافت

2 چو او آمد شهنشه بود رفته %~% به چاره ماهرویش را گرفته

3 هزاران گوهر زیبا سپرده %~% به جای او یکی گوهر ببرده

4 بخورده با پسر زنهار شهرو %~% نهاده آتش اندر جان ویرو

5 دل ویرو پر از پیکان تیمار %~% هم از مادر هم از خواهر بآزار

6 هم از باغ وفا رفته بهارش %~% هم از کاخ صفا رفته نگارش

7 حصارش درج و در افتاده از درج %~% کنارش برج و ماه افتاده از برج

8 چو کان سیم بود از ویس جانش %~% قصا پرداخته از سیم کانش

9 اگر چه کان سیمین بی گهر شد %~% ز گوهر چشم او کان دگر شد

10 دل ویرو ز هجران بود نالان %~% دل موبد ز جانان بود بالان

11 گهی ارید چشمش بر گل زرد %~% گهی نالید جانش از غم و درد

12 چنان بگسست غم رنگ از رخانش %~% که گفتی از تنش بگسست جانش

13 جدایی پرده صبرش بدرید %~% ز مغزش هوش چون مرغی بپرید

14 بسی نفرید بر گشت زمانه %~% که کردش تیر هجران را نشانه

15 ازو بستد نیازی دلبرش را %~% به خاک افگند ناگه اخترش را

16 ولیکن گر چه با ویرو جفا کرد %~% بدان کردار با موبد وفا کرد

17 ازو بستد دلارام و بدو داد %~% یکی بیداد برد از وی یکی داد

18 یکی را خانه شادی کشفته %~% یکی را باغ پیروزی شکفته

19 یکی را سنگ بر دل خاک بر سر %~% یکی را جام بر کف دوست در بر

1 چو روشن گشت شه را چشم امید %~% ز پستا زی خراسان برد خورشید

2 به راه اندر همی شد خرم و شاد %~% جفاهای جهانش رفته از یاد

3 صز روی ویس بت پیکر عماری %~% به راه اندر چو پر گوهر سماریص

4 چو بادی بر عماری بر گذشتی %~% جهان از بوی ms064 او خوش بوی گشتی

5 تو گفتی آن عماری گنبدی بود %~% ز موی ویس یکسر عنبر آلود

6 نگاریده بدو در آفتابی %~% فرو هشته برو زرین نقابی

7 گهی تابنده از وی زهره و ماه %~% گهی بارنده مشک سوده بر راه

8 گهی کرده درو خوبی گل افشان %~% زنخدان گوی کرده زلف چوگان

9 عماری بود چون فردوس یزدان %~% عماری دار او فرخنده رصوان

10 چو تنگ آمد قصای آسمانی %~% که بر رامین سر آید شادمانی

11 ز عشق اندر دلش آتش فروزد %~% بر آتش عقل و صبرش را بسوزد

12 بر آمد تند باد نوبهاری %~% یکایک پرده بربود از عماری

13 تو گفتی کز نیام آهخته شد تیغ %~% و یا خورشید بیرون آمد از میغ

14 رخ ویسه پدید آمد ز پرده %~% دل رامین شد از دیدنش برده

15 تو گفتی جادوی چهره ننودش %~% به یک دیدر جان از تن ربودش

16 اگر پیکان زهر آلود بودی %~% نه زخم بدین سان زود بودی

17 کجا چون دید رامین روی آن ماه %~% تو گفتی خورد بر دل تیر ناگاه

18 ز پشت اسپ که پیکر بیفتاد %~% چو برگی کز درختش بفگند باد

19 گرفته زاتش دل مغز سرجوش %~% هم از تن دل رمین هم ز سر هوش

20 ز راه دیده شد عشقش فرو دل %~% ازان بسته به یک دیدار ازو دل

21 درخت عاشقی رست از روانش %~% ولیکن کشت روشن دیدگانش

22 مگر زان کشت او را دید در جان %~% که او را زود آرد بار مرجان

23 زمانی همچنان بود اوفتاده %~% چو مست مست بی حد خورده باده

24 رخ گلگونش گشته ز عفران گون %~% لب میگونش گشته آسمان گون

25 ز رویش رفته رنگ زندگانی %~% برو پیدا نشان مهربانی

26 دلیران هم سوار و هم پیاده %~% ز لشکر گرد رامین ایستاده

27 به دردش کرده خون آلود دیده %~% امید از جان شیرینش بریده

28 ندانست ایچ کس ms065 کاورا چه بودست %~% چه بدیدست و چه رنج آست

29 به دردش هر کسی خسته جگر بود %~% به زاری هر که دیدش زو بتر بود

30 زبان بسته رگ از دیده گشاده %~% نهیب عاشقی در دل فتاده

31 چو لختی هوش باز آمد به جانش %~% ز گوهر چون صدف شد دیدگانش

32 دو دست خویش بر دیده بمالید %~% ز شرم مردمان دیگر ننالید

33 چنان آمد گمان هر خردمند %~% که او را باد صرع از پای افگند

34 چو بر باره نشست آزاده رامین %~% ز بس غم تلخ بودش جان شیرین

35 به راه اندر همی شد همچو گمراه %~% چو دیوانه ز حال خود نه آگاه

36 دل اندر پنجه ابلیس مانده %~% دو چشمش سوی مهد ویس مانده

37 چو آن دزدی که دارد چشم یکسر %~% بدان جایی که باشد درج گوهر

38 همی گفتی چه بودی گر دگر راه %~% ننودی بشت نیکم روی آن ماه

39 چه بودی گر دگر ره باد بودی %~% ز روی ویس پرده در ربودی

40 چه بودی گر یکی آهم شنیدی %~% نهان از پرده رویم را بدیدی

41 شدی رحمش به دل از روی زردم %~% ببخضودی برین تیمار و دردم

42 چه بودی گر به راه اندر ازین پس %~% عماری دار او من بودمی بس

43 صچه بودی گر کسی دستم گرفتی %~% یکایک حال من با او بگفتیص

44 چه بودی گر کسی مردی بکردی %~% درود من بدان بت روی بردی

45 چه بودی گر مرا در خواب دیدی %~% دو چشم من پر از خوناب دیدی

46 دل سنگینش لختی نرم گشتی %~% به تاب مهربانی گرم گشتی

47 چه بودی گر شدی او نیز چون من %~% ز مهر دوستان به کام دشمن

48 مگر چون حسرت عشق آی %~% چنین جبار و گردنکش نبودی

49 گهی رامین چنین اندیشه کردی %~% گهی با دل صبوری پیشه کردی

50 گهی در چاه و سواس او فتادی %~% گهی ms066 دل را به دانش پند دادی

51 الا ای دل چه بودت چند گویی %~% وزین اندیشه باطل چه جویی

52 تو پیچان گشته ای در عشق آن ماه %~% خود او را نیست از حال تو آگاه

53 چرا داری به وصل ویس امید %~% که هر گز کس نیابد وصل خورشید

54 چرا چون ابلهان امید داری %~% بدان کت نیست زو امیدواری

55 تو همچون تشنگان جویای آبی %~% ولیکن در بیابان با سرابی

56 ببخشاید بر تو کردگارت %~% که بس دشوار و آشفته ست کارت

57 چو رامین شد به بند مهر بسته %~% امید اندر دل خسته شکسته

58 نه کام خویش جستن می توانست %~% نه جز صبر ایچ راه چاره دانست

59 به راه اندر همی شد با دلارام %~% به همراهیش دل بنهاده ناکام

60 ز همراهی جزین سودی ندیدی %~% که بودی آن سمن عارض شنیدی

61 چو جانش روز و شب دربند بودی %~% به بودی مهد او خرسند بودی

62 ز عاشق زارتر زاری نباشد %~% ز کار او بتر کاری نباشد

63 کسی را کش تبی باشد بپرسند %~% وزآن مایه تبش بر وی بترسند

64 دل عاشق در آتش سال تا سال %~% نپرسد ایچ کس وی را ازان حال

65 خردمندا ستم باشد ازین بیش %~% که عشق را همی عشق آورد پیش

66 سزد گر دل بر آن مردم بسوزد %~% که عشق اندر دلش آتش فروزد

67 بس است این درد عاشق را که هنوار %~% بود با درد عشق و حسرت یار

68 همی بایدش درد دل نهفتن %~% نیارد راز خود با کس بگفتن

69 چنان چون بود مهر افزای رامین %~% چو کبگ خسته دل درچنگ شاهین

70 نه مرده بود یکباره نه زنده %~% میان این و آن شخصی رونده

71 ز سیمین کوه او مانده نشانی %~% ز سروین قد او مانده کمانی

72 بدین زاری که گفتم راه بگذاشت %~% سراسر راه خود را چاه پنداشت

1 چو در ms067 مرو گزین شد شاه شاهان %~% عدیل شاه شاهان ماه ماهان

2 به مرو اندر هزار آذین ببستند %~% پری رویان بر آذینها نشستند

3 مهانش گوهر و عنبر فشاندند %~% کهانش فندق و شکر فشاندند

4 غبارش برهوا خود عنبرین بود %~% چو ریگ اندر زمینش گوهرین بود

5 جهان را خود همان روزی شمردند %~% به جای خاک سیم و زر سپردند

6 بهشت آن روز مرو شاهجان بود %~% بدو در گلستان گوهر فشان بود

7 ز بس بر بامها از روی گل فام %~% همی تابید صد زهره زهره بام

8 ز بس رامشگران و رود سازان %~% ز بس سیمین بران و دلنوازان

9 به دل آفت همی آمد ز دیدن %~% به جان خویشی و شادی از شنیدن

10 چو در شهر این نشاط گونه گون بود %~% سرای شاه خود دانی که چون بود

11 ز بس زیور چو گنج شایگان بود %~% ز بس اختر چو چرخ آسمان بود

12 صز بس نفش وشی چون شوشتر بود %~% ز بس سرو چون غاتفر بودص

13 سرایی از فراخی چون جهانی %~% بلند ایوان او چون آسمانی

14 ستورش بود گفتی پشت ایوان %~% کجا بودش سر اندر تیر و کیوان

15 در و دیوار و بوم و آستانه %~% نگاریده به نقش چینیانه

16 ز خوبی همچو بخت نیک روزان %~% ز زیبایی چو روی دل فروزان

17 چو بخت شه شکفته بوستانش %~% چو روی ویس خندان گلستانش

18 شه شاهان به فیروزی نشسته %~% دل از غم پاک همچون سیم شسته

19 ز لشکر مهتران و نامداران %~% برو بارنده سیم و زر چو باران

20 یکایک با نثاری آمده پیش %~% چو کوهی توده گوهر زده پیش

21 همی کرد و همی خورد و همی داد %~% بکن وانگه خور و ده تا بود داد

22 نشسته ویس بانو در شبستان %~% شبستان زو شده همچون گلستان

23 شه شاهان نشسته شاد و خرم %~% ولیکن ویس بنشسته به ماتم

24 به ms068 زاری روز و شب چون ابر گریان %~% همه دلها به دردش گشته بریان

25 گهی بگریستی بر یاد شهرو %~% گهی ناله زدی بر درد ویرو

26 گهی خاموش خون از دیده راندی %~% گهی چون بیدلان فریاد خواندی

27 نه لب را بر سخن گفتن گشادی %~% نه مر گوینده را پاسخ بدادی

28 تو گفتی در رسیدی هر زمانی %~% از انده جان او را کاروانی

29 تنش همچون قصیب خیزران گشت %~% به رنگ و گونه همچون ز عفران گشت

30 زنان سرکشان و نامداران %~% بگرد ویس همچون سو کواران

31 بسی لابه برو کردند و خواهش %~% دریغ و درد او نگرفت کاهش

32 هر آن گاهی که موبد را بدیدی %~% به جای جامه تن را بر دریدی

33 نه گفتاری که او گفتی شنودی %~% نه روی خوب خود او را ننودی

34 نگارین روی در دیوار کردی %~% به رخ بر دیده را خونبار کردی

35 چنین بود او چه در مرو و چه در راه %~% ازو خرم نشد روزی شهنشاه

36 چو باغی بود روی ویس خرم %~% ولیکن باغ را در بسته مهکم

1 چو دایه شد ز کار ویس آگاه %~% که چون آواره برد او را شهنشاه

2 جهان تریک شد بردیدگانش %~% تو گفتی دود شد در مغز جانش

3 بجز گریه نبودش هیچ کاری %~% بجز موبد نبودش هیچ چاری

4 به گریه دشتها را کرد جیحون %~% به موبد کوهها را کرد هامون

5 همی گفت ای دو هفته ماه تابان %~% بتان ماهان شده تو ماه ماهان

6 چه کین دارد به جای تو زمانه %~% که کردت در همه عالم فسانه

7 هنوز از شیر آلوده دهانت %~% بشد در هر دهانی داستانت

8 نرسته نار دو پستانت از بر %~% هوای تو برست از هفت کضور

9 تو خود کوچک چرا نامت بزرگست %~% تو خود آهو چرا عشق تو گرگست

10 ترا سال اندک و جوینده بسیار %~% تو بی غدر هوادارانت ms069 غدار

11 ترا از خان و مان آواره کردند %~% مرا بی دختر و بی چاره کردند

12 ترا از خویش خود بیگانه کردند %~% مرا بی دختر و بی خانه کردند

13 ترا کردند بهواره ز شهرت %~% مرا کردند آواره ز بهرت

14 صترا از شهر خود بیگانه کردند %~% مرا در شهر خود دیوانه کردندص

15 مرا دیدار تو ایزد چو جان کرد %~% ابی جان زندگانی چون توان کرس

16 مبادا در جهان از من نشانی %~% اگر بی تو بخواهم زندگانی

17 پس آنگه سی جمازه ساخت راهی %~% بریشان گونه گونه ساز شاهی

18 ببرد از بهر دختر هر چه بایست %~% یکایک آنچه شاهان را بشایست

19 به یک هفته به مرو شاهجان شد %~% تن بیجان تو گفتی نزد چان شد

20 چو ویس خسته دل را دید دایه %~% ز شادی گشت جانش نیک مایه

21 میان خاک و خاکستر نشسته %~% شخوده لاله و سنبل گسسته

22 به حال زار گریان بر جوانی %~% بریده دل ز جان و زندگانی

23 شده نالان و گریان بر تن خویش %~% فگنده سر چو بوتیمار در پیش

24 گهی خاک زمین بر سر همی بیخت %~% گهی خون مژه بر بر همی ریخت

25 رخانش همچو تیغ زنگ خورده %~% به ناخن سربسر افگار کرده

26 دلش تنگ آمده همچون دهانش %~% تنش لاغر شده همچون میانش

27 چو دایه دید وی را زار و گریان %~% دلش بر آتش غم گشت بریان

28 بدو گفت ای گرانمایه نیازی %~% چرا جان در تباهی میگدازی

29 چه پردازی تن از خونی که جانست %~% چه ریزی آنکه جان را زو زیانست

30 توی چشم سرم را روشنایی %~% توی با بخت نیکم آشنایی

31 ترا جز نیکی و شادی نخواهم %~% هم از تو بر تو بیدادی نخواهم

32 مکن ماها چنین با بخت مستیز %~% چو بستیزی بدین سان سخت مستیز

33 که آید زین دریغ و زارواری %~% رخت را زشتی و تن ms070 را نزاری

34 رتا در دست موبد داد مادر %~% پس آنگه از پست نامد برادر

35 کنون در دست شاه کامرانی %~% مرو را همبر و جان و جهانی

36 برو دل خوش کن و او را میازار %~% که نازارد شهان را هیچ هشیار

37 اگر چه شاه و شهزدست ریرو %~% به چاه و فادشاهی نیست چون او

38 در می گر چه از دستت فتادست %~% یکی گوهر خدایت باز دادست

39 برادر گر نبودت پشت و یاور %~% پست پشت ایزد و اقبال یاور

40 و گر پیوند ویرو با تو بشکست %~% جهانداریچنین با تو بپیوست

41 فلک بستد ز تو یک سیب سیمین %~% به جای آن ترنجی داد زرین

42 دری بست و دو در همبرش بگشاد %~% چراغی برد و شمعی باز بنهاد

43 نکرد آن بد به جای تو زمانه %~% که جویی گریه را چندین بهانه

44 نباید ناسپاسی کرد زین سان %~% که زود از از کار خودگردی پشیمان

45 ترا امروز روز شاد خواریست %~% نه روز غمگینی و سو کواریست

46 اگار فرمانبری بر خیزی از خاک %~% بپوشی خسروانی جامه پاک

47 نهی بر فرق مشکین تاخ زرین %~% بیارایی مه رخ را به پروین

48 به قد از تخت سروی بر جهانی %~% به روی از کاخ باغی بشکفاکی

49 ز گلگون رخ گل خوبی بیاری %~% به میگون لب می نوشی گساری

50 به غمزه جان ستانی دل ربایی %~% به بوسه جان فزایی دل گشایی

51 به شاب روزآوری از لاله گونروی %~% چو شب آری به روز از عنبرین موی

52 دهی خورشید را از چهره تضویر %~% نهی بر جادوان از زلف زنجیر

53 به خنده کم کنی مقدار شکر %~% به گیسو بشکنی بازار عنبر

54 دل مردان کنی بر نیکوان سرد %~% رخ شیران کنی بر آهوان زرد

55 اگر بر تن کنی پیرایه خویش %~% چنین باشی که من گفتم و زین بیش

56 تو در هر دل زخوبی ms071 گوهر آری %~% تو در هر جان ز خوشی شکر آری

57 ز گوهر زیوری کن گوهرت را %~% ز پیکر جامه ای کن پیکرت را

58 کجا خوبی بیارایده به گوهر %~% همان خوشی بفزاید به زیور

59 جوانی داری و خوبی و شاهی %~% زون تر زین که تو داری چه خواهی

60 مکن بر هکم یزدان ناپسندی %~% مده بی درد ما را دردمندی

61 ز فریاد نترسد هکم یازدان %~% نگردد باز پس گردون گردان

62 پس این فریاد بی معنی چه خوانی %~% ز چشم این اشک بیهوده چه رانی

63 چو دایه کرد چندین پندها یاد %~% چه آن گفتار دایه بود و چه بار

64 تو گفتی گوز بر گندی همی شاند %~% و یا در بادیه کشتی همی راند

65 جوابش داد ویس ماه فیکر %~% که گفتار تو جون تخمی است بی بر

66 دل من سیر گشت از بوی و از رنگ %~% نپوشم جامه ننشینم به او رنگ

67 مرا جامه پلاس و تخت خاکست %~% ندیمم مویه و همراز باکست

68 نه موبد بیند از من شادکامی %~% نه من بینم ز موبد نیکنامی

69 چو با ویرو بدم خرمای بی خار %~% کنون خاری که خارما ناورم بار

70 اگر شویم ز بهر کام باید %~% مرا بی کام بودن بهتر آید

71 چو او را بود ناکامی بهفرجام %~% مبیند ایچ کس دیگر ز من کام

72 دگر باره زبان بگشاد دایه %~% که بود اند سخن بسیار مایه

73 بدو گفت ای چرغ و چشم مادر %~% سزد گر نالی از بهر برادر

74 که بودت هم برادر هم دلارم %~% شما از یکدگر نایافته کام

75 چه بدتر زانکه دو یار وفادار %~% به هم باشد سال و ماه بسیار

76 به شادی روز و شب با هم نشینند %~% ولیکن کام دل از هم نبینند

77 پس آنگه هر دو از هم دور مانند %~% رسیدن را به هم چاره ندانند

78 دریغ این بود ms072 با حسرت آن %~% بماند جاودانی درد ایشان

79 چنان مردی که باشد خارو درویش %~% ز ناگاهان یکی گنج آیدش پیش

80 کند سستی و آن را بر ندارد %~% مر آن را برده و خورده شمارد

81 چو باز آید نبیند گنج بر جای %~% بماند جاودان با حسرت و واری

82 جکین بودست با تو حال ویرو %~% کنون بد گشت و تیره فال ویرو

83 شد آن روز و شد آن هنگام فرخ %~% که بتوانست زد پیلی دو شه رخ

84 به نادانی مکن تندی و مستیز %~% مرا فرمان بر و زین خاک بر خیز

85 به آب گل سر و گیسو فرو شوی %~% پس از گنجور نیکوجامه ای جوی

86 بپوش آن جامه بر اورنگ بنشین %~% به سر بر نه مرصع تاج زرین

87 کجا ایدر زنان آیند نامی %~% هم از تخم بزرگان گرامی

88 نخواهم کت بدین زاری ببینند %~% چنین با تو به خاک اندر نشینند

89 هر آییند خرد داری و دانی %~% که تو امروز در شهر کسانی

90 ز بهر مردم بیگانه صد کار %~% به نام و ننگ باید کرد ناچار

91 بهین کاریست نام و ننگ جستن %~% زبان مردم بیگانه بستن

92 هران کس کاو ترا بیند بدین حال %~% بگوید بر تو این گفتار در حال

93 یکی بهره ز رعنایی شمارند %~% دگر بهره ز بدرایی شمارند

94 گهی گویند نشکوهید ما را %~% ز بهر آنگه نپسندید ما را

95 گهی گویاند او خود کیست باری %~% که ما را زو بیاید برد باری

96 صواب آنست اگر تو هوشمندی %~% که ایشان را زبان بر خود ببندی

97 هر آن کاو مردمان را خوار دارد %~% بدان کاو دشمن بسیار دارد

98 هر آن کاو برمنش با شدبه گشی %~% نباشد عیش او را هیچ خوشی

99 ترا گفتم مدار این عادت بد %~% ز بهر مردمان نز بهر موبد

100 کجا بر چشم او زشت تو نیکوست %~% که او ms073 از جان و دل دارد ترا دوست

101 چو بشنید این سخن ویس دلارم %~% به دل باز آمد او را لختی آرام

102 خوش آمد در دلش گفتار دایه %~% نجست از هیچ رو آزاد دایه

103 همانگاه از میان خاک بر خاست %~% تن سیمین بشست و پس بیاراست

104 همی پیراست دایه روی و مویش %~% همی گسترد بروی رنگ و بویش

105 دو چشم ویس بر پیرایه گریان %~% ز غم بر خویشتن چون ماه پیچان

106 همی گفت آه از بخت نگونسار %~% گه یکباره ز من گشتست بیزار

107 چه پران مرغ و چه باد هوایی %~% دهد هر یک به درد من گوایی

108 ببخشانید هر دم بر غربیان %~% برند از بهر بیماران طابیان

109 ببخشانید بر چون من غریبی %~% بیاریدم چو من خواهم طبیبی

110 منم از خان و مان خویش برده %~% غریب و زان و بر دل تیر خورده

111 ز شایسته رفیقان دور گشته %~% ز یکدل دوستان مهجور گشته

112 به درد مادر و فرخ برادر %~% تنم در موج دریا دل بر آذر

113 جهان با من به کین و بخت بستیز %~% فلک بس تند با من دهر بس تیز

114 قصا بارید بر من سیل بیداد %~% قدر آهیخت بر من تیغ فولاد

115 اگر بودی به گیتی داد و داور %~% مرا بودی گیا و ریگ یاور

116 چو دایه ماه خوبان را بیاراست %~% بنفشه بر گل خیری بپیراست

117 ز پیشانیش تابان تیر و ناهید %~% زر خسارش فروزان ماه و خورشید

118 چو بهرام ستمگر چشم جادوش %~% چو کیوان بد آیین زلف هندوش

119 لبان چون مشتری فرخنده کردار %~% همه ساله شکر بار و گهی بار

120 صدو گیسو در برافگنده کمندش %~% پری در زیر آن هر دو پرندشص

121 دو زلفش مشک و رخ کافور و شنگرف %~% چو زاغی او فتاده کشته بر برف

122 رخانش هست گفتی توده گل %~% لبانش هست گفتی قطره مل ms074

123 چه بالا و چه پهنا زان سمن بر %~% سرا پا هر دو چون دو یار در خور

124 دو رانش گرد و آگنده دو بازو %~% درخت دلربایی گشته هر دو

125 بریشان شاخها از نقره ناب %~% و لیکن شاخها را میوه عناب

126 دهان چون غنیچه گل نا شکفته %~% بدو در سی و دو لولو نهفته

127 به سان سی و دو گوهر در فشان %~% نهان در زیر دو لعل بدخشان

128 نشسته همچو ماهی با روان بود %~% چو بر می خاستی سرو روان بود

129 خرد در روی او خیره بماندی %~% ندانستی که آن بت را چه خواندی

130 ندیدی هیچ بت چون او بی آهو %~% بلند و چابک و شیرین و نیکو

131 به خوبی همچو بخت و کامرانی %~% ز خوشی همچو جان و زندگانی

132 ز بس زیور چو باغ نوبهاری %~% ز بس گوهر چو گنج شاهواری

133 اگر فرزانه آن بت را بدیدی %~% چو دیوانه به تن جانه دریدی

134 وگر رصوان بر آن بت بر گذشتی %~% به چشمش روی حوران زشت گشتی

135 ور آن بت مرده را آواز دادی %~% به خاک اندر جوابش باز دادی

136 و گر رخ را در آب شور شستی %~% ز پیرامنش نی شکر برستی

137 و گر بر کهربا لب را بسودی %~% به ساعت کهربا یاقوت بودی

138 چنین بود آن نگار سرو بالا %~% چنین بود آن بت حورشید سیما

139 بتان جین و مهرویان بربر %~% به پیشش همچو پیش ماه اختر

140 رخش تابنده بر اورنگ زرین %~% میان نقش روم و پیکر چین

141 چو ماهی در چمن گاه بهران %~% ستاره گرد ماه اندر مزاران

142 که داند کرد یک یک در سخن یار %~% که شاهنشاه وی را چه فرستاد

143 ز تخت جامها و درج گوهر %~% ز طبل عطرها و جام زیور

144 ز چینی و ز رومی ماه رویان %~% همه کافور رویان مشک مویان

145 ms075 یکایک چون گوزن رودباری %~% ندیده روی شیر مرغزاری

146 بخوبی همچو طاو و سان گرازان %~% بدیشان نارسیده چنگ بازان

147 نشسته ویس بانو از بر تخت %~% مشاطه گشته مر خوبیش را بخت

148 نیستان گشته پیش او شبستان %~% چو سروستان زده پیش گلستان

149 جهان زو شاد و او از مهر غمگین %~% به گوشش آفرین مانند نفرین

150 یکی هفته به شادی شاه موبد %~% گهی می خورد و گه چوگان همی زد

151 وزان پس رفت یک هفته به نخچیر %~% نیامد از کمانش بر زمین تیر

152 نه روز باده خوردن سیم و زر ماند %~% نه روز صید کردن جانور ماند

153 چو چوگان زد به پیروزی چنان زد %~% که گویش از زمین بر آسمان زد

154 کف دستش همی بوسید چوگان %~% سم اسپش همی بوسید میدان

155 چو باده خورد با مردم چنان خورد %~% که دریک روز دخل یک جهان خورد

156 کف دستش چو ابری بود باران %~% به ابراندر قدح چون برق رخشان

1 چو دایه ویس را چونان بیاراست %~% که خورشید از رخ او نور می خواست

2 دو چشم ویس از گریه نیاسود %~% تو گفتی هر زمانش درد بفزود

3 نهان از هر کسی مر دایه را گفت %~% که بخت شور من با من بر آشفت

4 دلم را سیر کرد از زندگانی %~% وزو بر کند بیخ شادمانی

5 اگر تو مر مرا چاره نجویی %~% وزین اندیشه جانم را نضویی

6 من این چاره که گفتم زود سازم %~% بدو کوته کنم رنج درازم

7 کجا هر گه که موبد را ببینم %~% تو گویی بر سر آتش نشینم

8 چه مرگ آید به پیش من چه موجه %~% که روزش بادهمچو روز من بد

9 اگر چه دل به آب صبر شستست %~% هوای دل هنوز از من نجستست

10 همی ترسم که روزی هم بجویی %~% نهفته راز دل روزی بگوید

11 ز پس آنکه او جوید ز من ms076 کام %~% ترا گسترد باید در رشت دام

12 که من یک سال نسپارم بدو تن %~% بپرهیزم ز پادفراه دشمن

13 نباشد سوک قران کم ز یک سال %~% مرا یک سال بینی هم بدین حال

14 ندارد موبدم یک سال آزرم %~% کجا او را ز من بیم و نه شرم

15 یکی نیزنگ سال از هوشمندی %~% مگر مردیش را بر من ببندی

16 چو سالی بگذرد پس بر گشایی %~% رهی گرددت چون یابد رهایی

17 صمگر چون زین سخن سالی بر آید %~% به من بر روز بدبختی سر آیدص

18 وگر این چاره کت گفتم نسازی %~% تو نیز از بخت من هرگز ننازی

19 شما را باد کام اینجهانی %~% تو با موبد همی کن شادمانی

20 که من نیکی به ناکامی نخواهم %~% همان شادی و بدنامی نخواهم

21 بهل تا کام موبد برنیاید %~% و گر جانم برآید نیز شاید

22 به بی کامی نگویی کام او ده %~% که بیجانی ز بیکامی مرا به

23 چو گفت این راز را با دایه پیر %~% تو گفتی بردلش زد ناو کی تیر

24 دو چشم دایه بر وی ماند خیره %~% جهان بر هردو چشمش گشت تیره

25 بدو گفت ای چراغ و چشم دایه %~% نبینم با تو از داد ایچ مایه

26 سیه دل گشتی از رنج آی %~% سیاهی از شبه نتوان زدودی

27 سپاه دیو جادو بر تو ره یافت %~% ترا از راه داد و مهر بر تافت

28 ولیکن چون تو بی آرام گشتی %~% بیکباره خرد را در نوشتی

29 ندانم چاره جز کام تو جستی %~% بهافسون شاه را بر تو ببستی

30 کجا آنگه روی هر دو بیاورد %~% طلسم هر یکی را صروتی کرد

31 به آهن هر دوان را بست بر هم %~% به افسون بند هر دو کرد محکم

32 همی تا بسته ماندی بند آهن %~% ز بندش بسته ماندی مرد بر زن

33 و گر بندش کسی بر هم ms077 شکستی %~% همان گه مردی بسته برستی

34 چو بسته شد به افسون شاه بر ماه %~% ببرد آن بند ایشان را سحر گاه

35 زمینی بر لب رودی نشان کرد %~% مر آن را زیر خاک اندر نهان کرد

36 چو باز آمد یکایک ویس را گفت %~% که آن افسون کدامین جای بنهفت

37 بدو گفت آنچه فرمودی بکردم %~% اگر چه من ز فرمانت بدردم

38 ز فرمان تو خشنودیت جستم %~% چنین آزاد مردی را ببستم

39 به پیمانی که چون یک مه برآید %~% ترا این روز بدخویی سر آید

40 به حکم ایزدی خرسند گردی %~% ستیز و کینه از دل در نوردی

41 نگویی همچنین باشد یکی سال %~% که نپسندد خرد بر تو چنین حال

42 چو تو دل خوش کنی با شهریارم %~% من آن افسون بنهفته بیارم

43 بر آتش بر نهم یکسر بسوزی %~% شما را دل به شادی برفروزی

44 کجا تا آن بود در آب و در نم %~% بود هنواره بند شاه محکم

45 به گوهر آب دارد طبع سردی %~% به سردی بسته ماند زور مردی

46 چو آتش بند افسون را بسوزد %~% دگر ره شمع مردی برفروزد

47 چو دایه ویس را دل کرد خرسند %~% که تا یک ماه نگشاید ز شه بند

48 قصای بد ستیز خویش بننود %~% نگر تا زهر چون بر شکر آلود

49 بر آمد نیلگون ابری ز دریا %~% به آب سیل دریا کرد صحرا

50 رسید آن آب در هر مرغزاری %~% پدید آمد چو جیحون رودباری

51 به رود مرو بفزود آب چندان %~% که نیمی مرو شد از آب ویران

52 تبه کرد آن نشان و زمین را %~% ببردی آن بند شاه بافرین را

53 قصا کرد آن زمین را رودخانه %~% بماند آن بند بر شه جاودانه

54 به چشمش دربماند آن دلبر خویش %~% چو دینار کسان در چشم درویش

55 چو شیر گرسنه بسته به زنجیر %~% چران در پیش او بیباک ms078 نخچیر

56 هنوز او زنده بود از بخت کام %~% فرو مرد از تنش گفتی یک اندام

57 به راه شادی اندر گشت گمراه %~% ز خوشی دست کامش گشت کوتاه

58 به کام دشمان در صلت دوست %~% چو زندان بود گفتی برتنش پوست

59 به شب در بر گرفته دوست را تنگ %~% تو گفتی دور بودی شصت فرسنگ

60 همان دو شوی کرده ویس بتروی %~% به مهر دختری مانده چو بی شوی

61 نه موبد کام ازو دیده نه ویرو %~% جهان بنگر چه بازی کرد با او

62 بپروردش به ناز و شادکامی %~% بر آوردش به جاه و نیکنامی

63 چو قدش آفت سرو سهی شد %~% دو هفته ماه رویش را رهی شد

64 شکفته شد به رخ بر لالهزارش %~% به بار آمد زبر سیمثن دونارش

65 جهان با او ز راه مهر برگشت %~% سراسر حالهای او دگر گشت

66 بگویم با یک یک حال آن ماه %~% چه با دایه چه با رمین چه با شاه

67 بهگفتاری که چون عاشق بخواند %~% به درد دل ز دیده خون چکانه

68 بگویم داستان عاشقانه %~% بدو در عشق را چندین فسانه

1 چو بر رمین بیدل کار شد سخت %~% به عشق اندر مرورا خوار شد بخت

2 همچنین جای بیانبوه جستی %~% که بنشستی به تنهایی گرستی

3 به شب پهلو سوی بستر نبودی %~% همه شب تا به روز اختر شمردی

4 به روز از هیچ گونه نارمیدی %~% چو گور و آهن از مردم رمیدی

5 ز بس کاو قد دجبر کردی %~% کجا سروی بدیدی سجده بردی

6 به باغ اندر گل صد برگ جستی %~% به یادروی او بر گل گرستی

7 بنفشه برچدی هر بامدادی %~% به یاد زلف او بر دل نهادی

8 ز بیم ناشکیبی می نخوردی %~% که یکباره قرارش می ببردی

9 همیشه مونسش طنبور بودی %~% ندیمش عاشق مهجور بودی

10 صبههر راهی سرودی زار گفتی %~% سراسر بر فراق یادر گفتیص ms079

11 چو باد حسرت از دل بر کشیدی %~% به نیسان باد دی ماهی دمیدی

12 به ناله دل چنان از تن بکندی %~% که بلبل را ز شاخ اندر فگندی

13 به گونه اشک خون چندان براندی %~% که از خون پای او در گل بماندی

14 به چشمش روز روش تار بودی %~% به زیرش خز و دیبا خار بودی

15 بدین زاری و بیماری همی زیست %~% نگفتی کس که بیماریت از چیست

16 چو شمعی بود سوزان و گدازان %~% سپرده دل به مهر دلنوازان

17 به چشمش خوار گشته زندگانی %~% دلش پدرود گرده شادمانی

18 ز گریه جامه خون آلود گشته %~% ز ناله روی زراندود گشته

19 ز رنج عشق جان بر لب رسیده %~% امید از جان و از جانسان بریده

20 خیال دوست در دیده بمانده %~% ز چشمش خواب نوشین را برانده

21 به دریای جدایی غرقه گشته %~% جهان بر چشم او چون حلقه گشته

22 ز بس اندیشه همچون مست بیهوش %~% جهان از یاد او گشته فراموش

23 گهی قرعه زدی بر نام یارش %~% که با او چون بود فرجام کارش

24 گهی در باغ شاهنشاه رفتی %~% ز هر سروی گرا بر خود گرفتی

25 همی گفتی گوا باشید بر من %~% ببینیدم چنین بر کام دشمن

26 چو ویس ایدر بود با وی بگویید %~% دلش را از ستمگاری بضویید

27 گهی با بلبلان پیگار کردی %~% بدیشان سرزنش بسیار کردی

28 همی گفتی چرا خوانید فریاد %~% شما را از جهان باری چه افتاد

29 شما با جفت خود بر شاخسارید %~% نه چون من مستمند و کوارید

30 شما را ار هزاران گونه باغست %~% مرا بر دل هزاران گونه داغست

31 شما را بخت جفت و باغ دادست %~% مرا در عشق درد و داغ دادست

32 شما را ناله پیش یار باشد %~% چرا بساید که ناله زار باشد

33 مرا زیباست ناله گاه و بیگاه %~% که یارم نیست از درد من ms080 آگاه

34 چنین گویان همی گشت اندران باغ %~% دو دیده پر زخون و دلپر از داغ

35 قصا را دایه پیش آمد یکی روز %~% چنو گردان در آن باغ دل فروز

36 چو رامین دایه را دید اندر آن جای %~% چو چان اندر خور و چون دیده دورای

37 ز شادی خون ز رخسارش بجوشید %~% رخش گفتی ز لاله جامه پوشید

38 ز شرم دایه رویش گشت پر خوی %~% بسان در فشانده بر سر می

39 گل ار چه سخت نیکو بود و بربار %~% رخ رامین نکوتر بود صد بار

40 هنوزش بود سیمین دو بناگوش %~% نگشته سیمش از سنبل سیه پوش

41 هنوزش بود کافروی زنخدان %~% دو زلفش بود چون مشکین دو چوگان

42 هنوزش بود پشت لب چو ملحم %~% لبش چون انگبین و بارده درهم

43 هنوزش بود خنده همچو شکر %~% وزان شکر فروبارنده گوهر

44 بهبالا همچو شمشاد روان بود %~% ولیکن بار شمشاد ارغوان بود

45 به پیکر همچو ماه جانور بود %~% ولیکن با کلاه و با کمر بود

46 قبا بروی نکوتر بود صد بار %~% که نقش چینیان بر بت فرخار

47 کلاه او را نکوتر بود بر سرا %~% که شاهان جهان را بر سر افسر

48 به گوهر تا به آدم نامور شاه %~% به پیکر در زمانه سیمبر ماه

49 به دیدار آفت جان خردمند %~% به آفت جان هر کس آرزومند

50 هم از خوبی هم از کضور خدایی %~% سزا بروی دو گونه پادشایی

51 برادر بود موبد را و فرزند %~% ولیکن ماه را شاه و خداوند

52 چو چشمش دید جادو گشت خستو %~% که بهتر زین نباشد هیچ جادو

53 چو رویش دید رزوان داد اقرار %~% که بر حوران جزین کس نیست سالار

54 چنین رویی بدین زیب و بدین نام %~% ز مهر ویس بی دل بود و بی کام

55 چو تنها دایه را در بوستان دید %~% تو گفتی روی بخت جاودان دید ms081

56 نمازش برد و بسیار آفرین کرد %~% مرد را نیز دایه همچنین کرد

57 پرسیدند چون دو مهربان یار %~% بخوشی یکدگر را مهربانوار

58 پس آنگه دست یکدیگر گرفتند %~% به مرز سوسی آزاد رفتند

59 ز هر گونه سخن گفتند با هم %~% سخنشان ریش دل را گشت مرهم

60 بدو گفت ای مرا از جان فزونتر %~% منم پیش تو از برده زبون تر

61 تو شیرینی و گفتار تو شیرین %~% تو نوشینی و دیدار تو نوشین

62 ترا از بخت خواهم روشنایی %~% مرا با بخت نیکت آشنایی

63 مرا تو مادری ویسه خداوند %~% به جان وی خورم هنواره سوگند

64 چنو خورشید چهر و ماه پیکر %~% چنو بانوژاد و شاهگوهر

65 نبود اندر جهان و هم نباشد %~% کرا او جفت باشد غم نباشد

66 بدان زادست پنداری ز مادر %~% که آتش بر کشد از گفت کضور

67 به خاصه زین دل بدبخت رامین %~% که آتشگاه خرداد است و برزین

68 اگر چه من همی سوزم ز بیدار %~% دل او بر چنین آتش مسوزاد

69 وگر چه بخت با من خورد زنهار %~% مرو را بخت فرخ باد و بیدار

70 همی گویم چو از عشقش بنالم %~% مبادا حال او هر گز چو حالم

71 همی گویم چو از مهرش بسوزم %~% مبادا روز او هرگز چو روزم

72 به هر دردی که من بنیم ز مهرش %~% کنم صد آفرین بر خوب چهرش

73 چنین خواهم که باشد جاودانی %~% مرا زو رنج و او را شادمانی

74 خوش آمد دایه را گفتار رامین %~% ز بیجاده پدید آورد پروین

75 به خنده گفت راما جاودان زی %~% به کام دوستان دور از بدان زی

76 درود و تن درستی مر ترا باد %~% مباد از بخت بر جان تو بیداد

77 به فرت من درست و شادکامم %~% به کامت نیک بخت و نیکنامم

78 همیدون دخترم روشن حور و ماه %~% که بسته باد بر وی چشم ms082 بدخواه

79 چو رویش باد نیکو ماه و سالش %~% چو مویش باد پیچان بدسگالش

80 همه گفتار تو دیدم بی آهو %~% چو دیدار تو جان افزای و نیکو

81 جز آن کاو مر ترا بدبخت کردست %~% که بربیداد تو دل سخت کردست

82 ندارم از تو این گفتار باور %~% که او بر تو نه شاهست و نه داور

83 دگرباره جوابش داد رامین %~% که چون عاشق نباشد هیچ مسکین

84 دل او را دشمنی باشد ز خانه %~% بر او جویانده هر روزی بهانه

85 گهی نالد به درد و حسرت دوست %~% گهی گرید به داغ فرقت دوست

86 به دست عشق گر چه زار گردد %~% ز بهر او ز جان بیزار گردد

87 صو گر چه زاو بلا بسیار بیند %~% ز دیگر کامها او را گزیندص

88 دو چشم مرد را از کام نایاب %~% گاهی بی خواب دارد گاه با آب

89 همی آن چیز جوید کش نیابد %~% وزآن چیزی که یابد سر بتابد

90 بلای عشق را بر تن گمارد %~% پس آنگه درد را شادی شمارد

91 اگر با عشق بودی مرد را خواب %~% چه عشق دوست بودی چه می ناب

92 کجا خویشی با تلخیش یارست %~% چنانکش خرمی جفت خمارست

93 چه عاشق باشد اندر عشق مست %~% کجا بر چشم او نیکو بود گست

94 به عشق اندر چو مست آشفته باشد %~% ز ناخفتش بسان خفته باشد

95 خرد باشد که زشت از خوب داند %~% چو مهر آید خرد در دل نماند

96 ستنبه دیو بر وی زود دارد %~% همیشه چشم او را کور دارد

97 خرد با مهر هرگز چون بسازد %~% که آن چون می همی این را بتازد

98 نفرماید خرد آن را گزیدن %~% کزو آید همی پرده دریدن

99 مرا از عشق شد پرده دریده %~% شکیب از دل خرد از تن بریده

100 بر آمد ناگهان یک روز بادی %~% مرا بننود روی حور زادی

101 ms083 چو دیدم ویس بود آن ماه پیکر %~% چو ماهم کرد دور از خواب واز خور

102 دو چشمم تا بهشتی دید خرم %~% دلم چون دوزخی افتاد در غم

103 نه بادی بود گفتی آفتی بود %~% مرا ناگاه روی فتنه بننود

104 مرا در کودکی تو پروریدی %~% وزان پس مرمرا بسیار دیدی

105 ندیدی حال من هرگز بدین سان %~% ز درد دل نه باجان و نه بی جان

106 تو گویی شیر من روباه گشست %~% از این سخنی و کوهم کاه گشست

107 تنم دیگر شدست و گونه دیگر %~% یکی مویست پنداری یکی زر

108 مژه بر چشم من گشست مسمار %~% همیدون موی بر اندام من مار

109 اگر روزی کنم با دوستان بزم %~% تو گویی می کنم با دشمان رزم

110 گه رامش چنان دلتنگ و زارم %~% که گویی با بلا در کارزارم

111 اگر گردم به رامش در گلستان %~% به گمره گشته مانم در بیابان

112 به شب در بستر و بالین دیبا %~% تو گویی غرقه ام در ژرف دریا

113 به روز اندر میان غمگساران %~% چو گویم پیش چوگان سواران

114 به شبگیران چنان نالم به زاری %~% که بلبل بر گلان نوبهاری

115 سحرگاهان چنان گریم به تیمار %~% که ابر دی مهی بر شخ کهسار

116 بیاریدست از آن دو چشم دلگیر %~% مرا بر دل هزاران ناوکی تیر

117 بیفتادست از دو زلف دلبند %~% مرا بر دل هزاران گونه گون بند

118 به گور خسته مانم در بیابان %~% به دل بر خرده زهر آلوده پیکان

119 به شیر تند مانم پوی پویان %~% خورشان بچه گمگشته چویان

120 به طفل خرد مانم دل شکسته %~% هم از مادر هم از دایه گسته

121 به شاخ مردم مانم نغز رسته %~% قصای آسمان او راشکسته

122 کنون از تو همی زنهار خواهم %~% جوانمردیت را من یار خواهم

123 صمرا زین آتش سوزنده برهان %~% ز جنگ شیر مردم خوار بستانص

124 جوانمردی چنان ms084 کت هست بنمای %~% بر این فرزند بیچاره ببخشای

125 ببژشاید دلت بیگانگان را %~% همان رحمآورد دیوانگان را

126 تو چونان دان که من بیگانه ای ام %~% ویا از بیهشی دیوانه ای ام

127 به هر حالی به بخشایش سزایم %~% که چونین در دم سرخ اژدهایم

128 تو نیز از مردمی بر من ببخشای %~% به نیکی در دلت مهرم بیفزای

129 پیام من بگو سرو روان را %~% بت گویا و ماه باروان را

130 صپری دیدار خورشید زمین را %~% شکر گفتار حور راستین راص

131 سیه زلفین بت یاقوت لب را %~% بهار خرمی باغ طرب را

132 بگو ای از نگویی آفریده %~% به ناز و شادکامی پروریده

133 ترا حوبان به خوبی مهر داده %~% بتان پیش تو سر بر خط نهاده

134 سپاه جادوان از تو رمیده %~% نگار چینیان از تو شمیده

135 دو هفته ماه پیشت سجده برده %~% فروغ خویش رویت را سپرده

136 رخانت خسروان را بنده کرده %~% لبانت مردگان را زنده کرده

137 بت بربر ز رویات خوار گشته %~% همان بتگر ز بت بیزار گشته

138 گدازان شد تنم از بیم و امید %~% چو برف کوهسار از تاب خورشید

139 دلم افتاد در مهرت به ناکام %~% شنابان همچو گوری مانده در دلم

140 خرد آواره گشته هوش رفته %~% دل اندر تن نه بیدار و نه خفته

141 نه زاسایش دارم نه از رنج %~% ناز رامش به دل شادم نه از گنج

142 نه با یاران به میدان اسپ تازم %~% نه چوگان گیرم و نه گوی بازم

143 نه یوزان را سوی گوران دوانم %~% نه بازان را سوی کبگان پرانم

144 نه می گیرم نه با خوبان نشینم %~% نه جز وی در جهان کس را گزینم

145 نه یک ساعت ز درد آزاد باشم %~% نه یک روزی به چیزی شاد باشم

146 به خان خویش در چونین اسیرم %~% نبینم دوستدار و دستگیرم

147 به شب تا روز پیچان و ms085 نوانم %~% چو ماری چوب خورده در میانم

148 تنم درمان ز گفتار تو یابد %~% دلم دارو ز دیدار تو یابد

149 من آنگه باز یابم صبر و هوشم %~% که خوش گفتار تو آید به گوشم

150 اگر چه سال و مه از تو به دردم %~% چنین با اشک سرخ و روی زردم

151 مرا عشق تو در جان خوشتر از جان %~% وگرچه جان من زوگشت رنجان

152 نخواهم بی هوایت زندگانی %~% نجویم بی وفایت شادمانی

153 اگر جانم ز مهرت سیر گردد %~% به سر بر موی من شمشیر گردد

154 همی دانم که تا من زنده باشم %~% به پیش بندگانت بنده باشم

155 سپیدی روزم از روی تو باشد %~% سیاهی شب هم از موی تو باشد

156 رخ رنگینت باشد نوبهارم %~% لب نوشیند باشد غمگسارم

157 ز رخسار تو تابد آفتابم %~% ز گیسوی تو بوید مشک نابم

158 ز اندام تو باشد یاسمینم %~% ز گفتار تو باشد آفرینم

159 بهشت جاودان آن روز بینم %~% که آن رخسار جان افروز بینم

160 ز دولت کام خود آنگه یابم %~% که با پیوند رویت راه یابم

161 ز یزدان این خواهم شب و روز %~% که گردد بختم از روی تو فیروز

162 دلت بر من نماید مهربانی %~% نجوید سر کشی و بد گمانی

163 صاگر کین وروز و با من ستیزد %~% به جان من که خون من بریزدص

164 چه باید ریختن خون جوانی %~% که هر گز بر تو نامد زو زیانی

165 زبس کاو بر تو دارد مهربانی %~% تو او را خویشتری از زندگانی

166 ببرد دل ز جان وز تو نبود %~% به دیده خاک پایت را بخرد

167 ز گیهان مر ترا خواهد به ناچار %~% ازیرا کش تو بردی دل به آزار

168 اگر خوبی کنی تن پیش دارد %~% وگرنه بر سر دل جان سپارد

169 چو بشنید این سخنها دایه پیر %~% تو گفتی خورد بر دل ناو کی تیع

170 ms086 نهانی دلش بر رامین ببخضود %~% ولیکن آشکارا هیچ نننود

171 مرو را گفت راما نیکناما %~% نگردد همچو نامت ویس راما

172 نگر تا تو نداری هر گز امید %~% که تابد بر تو آن تابنده خورشید

173 نگر تا تو نپنداری که دستان %~% بکار آیدت با آن سرو بستان

174 نگر تا در دلت ناید که نیرو %~% توانی کرد با فرزندی شهرو

175 ترا آن به که دل وی نبندی %~% کزین دلبندی آید مستمندی

176 نپیمایی به دل راه تباهی %~% کزو رسته نیامد هیچ راهی

177 خردمندی و شرم و دانش و رای %~% به کار آید روان را در چنین جای

178 که زشت از خوب و نیک از بدبدانی %~% به دل کاری سگالی کش توانی

179 کاگر تو آسمان را در نوردی %~% و گر دریا بینباری به مردی

180 میان بادیه جیهون برانی %~% ز روی سنگ لاله بشکفانی

181 جهانی دیگر از گوهر بر آری %~% زمینش بر سر مویی بداری

182 ابا این جادوی و نیک دانی %~% به کار ویس هم خیره بمانی

183 به مهرت ویسه آنگه سر در آرد %~% که شاخ ارغوان خرما برآرد

184 سزد گردل ز پیوندش بتابی %~% که او ماهست پیوندش نیابی

185 که یارد گفتن این گفتار با وی %~% که یارد جستن این آزاد با وی

186 مدانی کاو چگونه خویش کامست %~% ز خوی خود چگونه دیر رامست

187 اگر من زهره صد شیر دارم %~% پیامت پیش او گفتن نیارم

188 هر آیینه تو نپسندی که در من %~% به زشتی راه یابد گفت دشمن

189 تو خود دانی که ویس امروز چونست %~% به خوبی از همه خوبان فزونست

190 هر آن گه کاین سژن با وی بگویم %~% به رسوایی بریزد آب رویم

191 چنانست او میان ویس دختان %~% که خسرو در میان نیک بختان

192 منش بر آسمان دارد به گشی %~% و با مردم نیامیزد به خوشی

193 همش در تخمه پرمایه ست گوهر ms087 %~% همش در گنج شهوارست جوهر

194 بدان گوهر ز شاهان سر فرازست %~% بدین جوهر ز مردم بی نیازست

195 نه از کار بزرگ آید نهیبش %~% نه از گنج گران آید فریبش

196 کنون ژود دلش لشتی مستمندست %~% نه تنهایی و بی شهری نژندست

197 ز خان و مان و شهر خویش دورست %~% هم از رامست هم از مردم نفورست

198 گهی آب از مژه بارد گهی خون %~% گهی از بخت نالد گه ز گردون

199 چو یاد آرد ز مادر وز برادر %~% بجوشد همچو عود تر بر آذر

200 کند نفرین بر آن سال و مه شوم %~% که دوری دادش از آرام و از بوم

201 بدین سان بانوی جمشید گوهر %~% به خوبی نامدار هفت کضور

202 بهلاله خواسته مادر ز یازدانش %~% بپرورده میان ناز و فرمانش

203 کنون پر درد و پر تیمار و نالان %~% ز همزادان بریده وز همالان

204 به پیش وی که یارد برد نامت %~% که یارد گفتن این یافه پیمان

205 مرا این کار بیهوده مفرمای %~% که سر گز نداند رفت چون پای

206 سبانم گر فزون از قطر میغست %~% زبانی این سخن گفتن دریغست

207 چو بشنید این سخن رامین بیدل %~% ز آب دیده کردش خاک را گل

208 ز سختی گریه اندر برش بشکست %~% شکنج گریه گفتارش فرو بستت

209 هم از گریه بماند و هم از گفتار %~% بران بخشان کاو باشد چنین زار

210 به مغزش بر شد از دل آتش مهر %~% دمیدش زعفران از لاله گون چهر

211 چو یک ساعت زبانش بود بسته %~% دل اندر بر شکسته دم گسسته

212 دگر باره سخنها گفت زیبا %~% ز دردی سخن و حالی ناشکیبا

213 بسی زاری و لابه کرد و خواهش %~% نیامد در ستیز دایه کاهش

214 چو رامین بیش کردی زارواری %~% ازو بیش آمدی نومیدواری

215 به فرجام اندرو آویخت رامین %~% برو ریزان ز دیده اشک خونین

216 همی گفت ای ms088 انوشین دایه زنهار %~% مکن جان مرا یکباره آوار

217 مبر امیدم از جان و جوانی %~% مکن چون زهر بر من زندگانی

218 توی از دوستان پشت و پناهم %~% توی فریادجوی و چاره خواهم

219 چه بشاد گر کنی مردم ستانی %~% مرا از چنگ بدبختی رهانی

220 در بسته ز پیشم بر گشایی %~% به روی ویسه ام راهی نمایی

221 گر اکنون از تو نومیدی پذیرم %~% به مرگ ناگهان پیشت بمیرم

222 مکن بی چرم را در چاه مفگن %~% نمک بر سوخته کمتر پراگن

223 ترا بنده شدستم بنده بپذیر %~% وزین سختی یکی ره دست من گیر

224 توی در مان دردم در جهان بس %~% درین بیچارگی فریاد من رس

225 بجز تو در جهان کس را ندانم %~% که با او راز خود گفتن توانم

226 پیام من بگو با آن سمنبر %~% بهانه بیش ازین پیشم میاور

227 بچاره آسیا سازند بر باد %~% بر آرند از میان رود بنیاد

228 به زیر آرند مرغان را زگردون %~% ز دریا ماهیان آرند بیرون

229 به دام آرند شیران ژیان را %~% به بند آرند پیلان دمان را

230 برون آرند ماران را ز سوراخ %~% به افسونها کنندش رام گستاخ

231 تو نیز افسون ز هر کس بیش دانی %~% همیدون چاره ها کردن توانی

232 سژن دانی بسی هنگام گفتار %~% هنر داری بسی در وقت کردار

233 سخن را با هنر نیکو بپیوند %~% وزیشان هر دو برنه ویس را بند

234 اگر نه بخت من بودی نکورای %~% ترا پیشم نیاوردی دراین جای

235 چنان چون تو مرا یاری درین کار %~% خدا بادا به هر کاری ترا یار

236 بگفت این و پس او را تنگ در بر %~% کشید و داد بوسی چند بر سر

237 وزان پس داد بوسش برلب و روی %~% بیامد دیو و رفت اندر دلش کاشت

238 چو بر زن کام دل راندی یکی بار %~% چنان دان کش نهادی بر سر اپسار ms089

239 چو رامین از کنار دایه بر خاست %~% دل دایه به تیمارش بیارست

240 دریده شد همنانگه پرده شرم %~% شد آن گفتار سردش درزمان گرم

241 بدو گفت ای فریبنده سخن گوی %~% ببردی از همه کس در سخن گوی

242 دلت از هر کسی جویای کامست %~% ترا هر زن که بینی ویس نامست

243 مرا تو دوست بودی دل افروز %~% ولیکن دوستر گشتم از امروز

244 گسسته شد میان ما بهانه %~% که شد تیر هوا سوی نشانه

245 ازین پس هر چه تو خواهی بفرمای %~% که از فرمانت بیرون ناورم پای

246 کنم بخت ترا بر ویس پیروز %~% ستانم داد مهرت زان دل افروز

247 چو بشنید این سخن دلخسته رامین %~% بدو گفت ای مرا رویش جهان بین

248 ترا زین پس نگر تا چون پرستم %~% به پیشت جان به خدمت چون فرستم

249 همی بینی که پیچان همچو مارم %~% چگونه صعب و آشفته ست کارم

250 به شب گویم نماند زنده تا بام %~% جو بام آید ندارم طمع تا شام

251 بدان مانم که در دریا نشنید %~% ز دریا باد و موج سخت بیند

252 نگر تا او زمانه چون گذارد %~% که یک ساعت امید جان ندارد

253 من از تیمار ویسه همچنانم %~% شبان از روز و از شب ندانم

254 کنون امید در کار تو بستم %~% مگر گیری درین آسیب دستم

255 چو از تو این نوازشها شنیدم %~% تو دادی بند شادی را کلیدم

256 جوانمردی بکار آرد به کردار %~% که بی کردار ناخوبست گفتار

257 بگو تا روی فرخ کی نمایی %~% بدیدارم دگر باره کی آیی

258 کجا من روز و ساعت می شمارم %~% همیشه دیدنت را چشم دارم

259 همی تا شادمانت باز بینم %~% بر آتش خسپم و بر وی نشینم

260 به دیدارت چنان باشد شتابم %~% که یک ساعت قرار تن نیابم

261 چو آشفته نمانم بر یکی رای %~% چو دیوانه نپایم بر یکی جای ms090

262 بخنده گفت جادو کیش دایه %~% تو هستی در سخن بسیار مایه

263 بدین گفتار نغز و لابه چون نوش %~% به مغز بیهشان باز آوری هوش

264 دلم را تو بدین گفتار خستی %~% چو جانم را بدین زنهار بستی

265 ز جان خویش بندی بر گشادی %~% بیاوردی و بر جانم نهادی

266 نگر تا هیچ گونه غم نداری %~% کزین اندوهت آید رستگاری

267 تو خود بینی که کامت چون بر آرم %~% به نیکی روی کارت چون نگارم

268 ترا بر اسپ تازی چون نشانم %~% به چشم دشمنان بر چون دوانم

1 چو دایه پیش ویس دلستان شد %~% چو جادو بد گمان و بد نهان شد

2 سخنهای فریبنده بپیراست %~% به دستان و به نیرنگش بیاراست

3 چو ویس دلستان را دید غمگین %~% از آب دیدگان تر کرده بالین

4 به درد مادر و هجر برادر %~% گسسته عقد مروارید بربر

5 بدو گفت ای مرا چون جان شیرین %~% نه بیماری چه داری سر به بالین

6 چه دیوست این که جانش نشستست %~% در هر شادیی بر تو ببستست

7 گمان کردی به رنج اندر سهی سرو %~% تو پنداری که در چاهی نه در مرو

8 سبکتر کن ز دل بار گران را %~% کزو آسیب سخت آید روان را

9 نه بس کاری بود اسیب بردن %~% گذشته یاد کردن درد خوردن

10 ز غم خردن بتر پتیاره ای نیست %~% ز خرسندی به او را چاره ای نیست

11 اگر فرمان بری خرم نشینی %~% به بخت خویش خرسندی گزینی

12 صز خرسندید جان را نیک یار است %~% نه خرسندیت با جان کارزار استص

13 چو بشنید این سحن ویس دلارام %~% تو گفتی ایفت لختی در دل آرام

14 چو خورشیدی سر از بالین بر آورد %~% ز غنبر سلسله بر گل بگسترد

15 زمین از رنگ رویش نقش چین گشت %~% هوا از بوی مویس عنبرین گشت

16 چه ایوان بود و چه روی دلارام ms091 %~% به رنگ رویش یکدگر هر دو وشی فام

17 چو باغ جوب رنگ اردیبهشتی %~% بهشت ایوان و ویس او را بهشتی

18 رخانش بود گفتی نوبهاران %~% هم از چشمش برو باریده باران

19 شخوده نیلگون گشت رخانش %~% چو نیلوفر بد اندر آبدانش

20 در آب اشک او دو چشم بی خواب %~% نکوتر بود از نرگس که در آب

21 به گریه دایه را گفت رخانش %~% چو نیلوفر بد اندر آبدنش

22 در آب اشک او دو چشم بی خواب %~% نکوتر بود از نرگس که در آب

23 به گریه دایه را گفت این چه روزاست %~% که گویی آتش آرام سوزست

24 به هر روزی که نو گردد ز گردون %~% مرا نو گردد اندوهی دگرگون

25 گناه از مرو بینم یا ز اختر %~% و یار زین چرخ خود کام ستمگر

26 که گویی کوه چون البرز هفتاد %~% نگون شد ناگهان و بر من افتاد

27 نه مروست که بود تن گدازست %~% نه شهرست این که چاه شست بازست

28 نگارستان و باغ و کاخ شهوار %~% مرا هستند همچون دوزخ تار

29 تن من دردها را راه گشست %~% تو گویی جانم آتشگاه گشست

30 ز شب بینم بلا وز روز تیمار %~% پزاید بر دلم زین هردوان بار

31 به جان که گرآید مرا هوش %~% بود چون زندگانی بر دلم نوش

32 من امید از جهان بریدمم %~% که ویرو را به جواب اندر بدیدم

33 نشسته بر سمند کوه پیکر %~% مرو را نیزه در کف تیغ در بر

34 زنخچیر آمده با شادکامی %~% بسی کرده به صحرا نیک نامی

35 به شادی باره را پیشم بتازید %~% به خوشی مر مرا لختی نوازید

36 مرا گفتی به آواز چو شکر %~% که چونی یار من جان برادر

37 به بیگانه زمین در دست دشمن %~% بگو تا حال تو چونست بی من

38 وزان پس دیدمش بامن بخفته %~% بر سیمین من در بر گرفته

39 لب ms092 طوطی و چشم گاومیشم %~% بسی بوسید و تازه کرده ریشم

40 مرا گفتار او کم دوش خواندست %~% هنوز اندر دل و گوش ماندست

41 هنوز آن بوی خوش زان پیکر نغز %~% مرا ماندست در بینی و در مغز

42 بتر زین کی نماید بخت کینم %~% که ویرو را همی در خواب بینم

43 چو گردونم نماید روز چونین %~% مرا زین پس چه باید جان شیرین

44 مرا تا من زیم این غم بسنده ست %~% که جانم مرده و امدام زنده ست

45 تو دیدی دایه اندر مرو گنده %~% خدایت را چو ویرو هیچ بنده

46 همی گفت این سخنهای دل انگیز %~% شده دو چشم خونریزش گهر نیز

47 نهاده دایه دستش بر سر و بر %~% همی گفت ای چراغ و چشم مادر

48 ترا دایه ز هر دردی فدا باد %~% غم تو مشنوداد و بد مبیناد

49 شنیدم هر چه گفتی ای پری روی %~% فتاد اندر دلم چون آهی و روی

50 اگرچه درد بر تو بی کرانست %~% مرا درد تو بر دل بیش از آنست

51 مبر اندوه کت بردن نه آیین %~% به تلخی مگذران این عمر شیرین

52 به رامش دار دل را تا توانی %~% که دو روزست ما را زندگانی

53 جهان چون خان راه مردمانست %~% درنگ ما درو در یک زمانس

54 بود شادیش یکسر انده آمیغ %~% نپاید دیر همچون سایه میغ

55 جهان را نام او زیرا جهانست %~% که زی هشیار چون رخش جهانست

56 چرا از بهر آن اندوه داری %~% که هست ایدر جهان چون تو گذاری

57 اگر کامی ز تو بستد زمانه %~% به صد کام دگر داری بهانه

58 جوان و کامگار و پادشایی %~% به شاهی بر گهان فرمان روایی

59 مکن پدرود یکباره جهان را %~% مکن در بند جاویدان روان را

60 به گیتی در جوانان هر که مردند %~% همه جویان کام و کرد وخوردند

61 یکایک دل بهچیزی رام دارند ms093 %~% به رامش روز خود پدرام دارند

62 گروهی صید یوز و باز جویند %~% گروهی چنگ و بربط ساز جویند

63 گروهی خیل دارند و شبستان %~% غلامان و بتان نارپستان

64 همیدون هر چه پوشیده زنانند %~% به چیزی هر یکی شادی کنانن

65 تو با تیمار ویرو مانده و بس %~% نخواهی در جهان جستن جز او کسی

66 مرا گفتی که اندر مرو گنده %~% خدایت را چو ویرو نیست بنده

67 صاگر چه شاه و خود کام است ویرو %~% فرشته نیست پرورده به مینوص

68 به مرو اندر بسی دیدم جوانان %~% دلیران جهان کضور ستانان

69 بهبالا همچو سرو جویباری %~% بهچهره همچو باغ نوبهاری

70 ز خوبی و دلیری آفریده %~% به مردی از جهانی برگزیده

71 خردمندان که ایشان را ببینند %~% یکایک را ز ویرو بر گزینند

72 وز یشان شیر مردی کامرانست %~% کجا در هر هنر گویی جهانست

73 گر ایشان اخترند او آفتابست %~% ور ایشان عنبرند او مشک نابست

74 بهتخمه تا به آدم شاه و مهتر %~% به گوهر شاه موبد را برادر

75 خجسته نام و فرخ بخت رامین %~% فرشته بر زمین و دیو در زین

76 به ویرو نیک ماند خوب چهری %~% گروگان شد همه دلها به مهری

77 دلیران جهان او را ستایند %~% که روز جنگ با او برنیایند

78 به ایران نیست همچون او هنرجوی %~% شکافند به ژوپین و سنان موی

79 به توران نیست همچون او کمان ور %~% به فرمانش رونده مرغ با پر

80 ز گردان بیش ریزد خون گه روزم %~% ز یاران بیش گیرد می گه بزم

81 به گوشش همچو شیر کینهدارست %~% به بخشش همچو ابر نوبهارست

82 ابا چندین که دارد مردواری %~% به دل این داغ دارد کش تو داری

83 ترا ماند به مهر ای گنبد سیم %~% تو گویی کرده شد سیبی به دونیم

84 نگه کن تا تو چونی او چنانست %~% چو زر اندود شاخ خیزراست

85 ترا ms094 دیدست و عاشق گشته بر تو %~% امید مهربانی بسته در تو

86 همان چشمش که چون نرگس به بارست %~% چو ابر نوبهاران سیل بارست

87 همان رویش که تا بنده چو ماهست %~% ز درد بیدلی همرنگ کاهست

88 دلی دارد بلا بسیار برده %~% نهیب عاشقی بسیار خورده

89 جهان نادیده در مهر اوفتاده %~% دل و جان را به دیدار تو داده

90 ترا بخشایم اندر مهر و او را %~% که بخضودن سزد روی نکو را

91 شما را دیده ام در قشق بی یار %~% دو بیدل هر دو بیروزی از این کار

92 چو ویس ماه روی حور دیدار %~% شنید از دایه این وارونه گفتار

93 ندادش تا زمانی دیر پاسخ %~% سرشک از چشم ریزان بر گل رخ

94 ز شرم دایه سر در بر فگنده %~% زبان بسته ز پاسخ لب ر خنده

95 پس آنگه سر بر آورد و بدو گفت %~% روان را شرم باشد بهترین جفت

96 چه نیکو گفت خسرو با سپاهی %~% چو شرمت نیست گو آن کن که خواهی

97 ترا گر شرم و دانش یار بودی %~% زبانت را نه این گفتار بودی

98 هم از ویرو هم از من شرم بادت %~% که از ما سوی رامین گشت یادت

99 مرا گر موی بر ناخن برستی %~% دل من این گمان بر تو نبستی

100 اگر تو مادری من دختر تو %~% وگر تو مهتری من کهتر تو

101 مرا شوخی و بیشرمی میاموز %~% که بی شرمی زنان را بد کند روز

102 دلم را چه شتاب و چه نهیبست %~% که در وی مر ترا جای فریبست

103 ز چه بیچاره ام وز چه به دردم %~% که ناز و شرم خود را در نوردم

104 هم آلوده شوم در ننگ جاوید %~% هم از مینو بضویم دست اومید

105 اگر رامین بهبالا هست چون سرو %~% به مردی و هنر پیرا

106 هم او را به خدایش یار بادا %~% ترا ms095 جز مهر رامین کار بادا

107 مرا او نیست در خور گرچه نیکوست %~% برادر نیست گرچه همچو ویرست

108 نه او بفریبدم هر گز به دیدار %~% نه تو بفریبیم هر گز بهگه گفتار

109 نبایست تو گفتارش شنیدن %~% چو بشنیدی بهپیشم آوریدن

110 چرا پاسخ ندادی هر چه بتر %~% چنانچون با پایمش بود در خور

111 چه نیکو گفت موبد پیش هوشنگ %~% زنان را آز بیش از شرم و فرهنگ

112 زنان در آفرینش نا تمامند %~% ازیرا خویش کام و زشت نامند

113 دو گیحان گم کنند از بهر یک کام %~% چو کام آمد نجویند از خرد نام

114 اگر تو بخردی با دل بیندیش %~% ببین تا کام چه ننگ آورد پیش

115 زنان را گرچه باشد گونهه گون چار %~% ز مردان لابه بپذیرند و گفتار

116 هزاران دام جوید مرد بی کام %~% که کام خویش را گیرد بدان دام

117 شکار مرد باشاد زن به هرسان %~% بگیرد مرد او را سخن آسان

118 بهرنگ گونه گون آرد فرابند %~% به امید و نوید و سخن سوگند

119 هزاران گونه بنماید نیازش %~% به شیرین لابه و نیکو نوازش

120 چو در دامش فگند و کام دل رانگ %~% ز ترس ایمن ببود و آز بنشاند

121 به عشق اندر نیازش ناز گردد %~% به ناز اندر بلند آواز گردد

122 تو گویی رام گردد عشق سر کش %~% که خاکستر شود سوزنده آتش

123 زن مسکین بهچشمش خوار گردد %~% فسونگر مرد ازو بیزار گردد

124 زن بدبخت در دام او فتاده %~% گرفته ننگ و آب روی داده

125 زن مسکین فروتن مرد برتن %~% کمان سر کشی آهحته برزن

126 نه مرد بی وفا دردش آزرم %~% نه در نامردمی دارد ازو شرم

127 نورزد مهر و نیز افسوس دارد %~% نگوید خوب و ننگش بر شمارد

128 زن امیدور بود از داغ امید %~% گدازد همچو برف از تاب خورشید

129 بهمهر اندر بود چون گور خسته ms096 %~% دل و جانش بهبند مهر بسته

130 گهی ترسد ز شوی و گه ز خویشان %~% گهی کاهد ز بیم و شرم یزدان

131 بدین سر ننگ و رسواییش بی مر %~% بدان سر آتش دوزخ برابر

132 بدان جایی که نیک و بد بپرسند %~% ز شاهان و جهانداران نترسند

133 مرا کی دل دهد کردن چنین کار %~% که شرم خلق باشد بیم دادار

134 اگر کاری کنم بر کام دیوم %~% بسوزد مر مرا گیهان خدیوم

135 و گر راز مرا مردم بدانند %~% همه کس تخم مهرم بر فشانند

136 گروهی در تن من طمع دارند %~% ز کام خویش جستن جان سپارند

137 گروهی ننگ و رسواییم جوید %~% بجز زشتی مرا چیزی نگویند

138 چو کام هر کسی از من بر آید %~% بجز دوزخ مرا جایی نشاید

139 پس آن در چون گشایم بر روانم %~% کزو آید نهیب جاودانم

140 پناه من به هر کاری خرد باد %~% که جوید راستی و پرورد داد

141 امید من بهیزدان باد جاوید %~% که جزاو نیست شایسته بهامید

142 چو بشنید این سخن دایه از آن ماه %~% ز ویس دست کامش دید کوتاه

143 ز دیگر در مرو را داد پاسخ %~% که باشد کار نیک از بخت فرخ

144 ز چرخ آید قصا نز کام مردم %~% ازیرا بنده آمد نام مردم

145 تو پنداری بهمردی و دلیری %~% ز شیران برد شاید طبع بازی

146 ز چرخ آمد همه چیزی نوشته %~% نوشته با روان ماسرشته

147 نوشته جاودان دیگر نگردد %~% بهرنج و کوشش از ما برنگردد

148 چو بخت آمد ترا بستد ز ویرو %~% برید از شهر و از دیدار شهر

149 کنون نیز آن بود کت بخت خواهد %~% نه کام بخت بفزاید نه کاهد

150 جوابش داد ویس ماه پیکر %~% که نیک و بد همه بخت آورد بر

151 ولیکن هر که او کرد بد دید %~% بسا مردم که یک بد کرد و صد دید

152 ms097 نخستین کار بد آمد ز شهرو %~% که دادش جفت موبد را به ویرو

153 بدی او کرد و ما این بد نکردیم %~% نگر تا درد و انده چند خوردیم

154 منم بد نام ویرو نیز بد نام %~% منم بی کام و ویرو نیز بی کام

155 مرا این پند بس باشد که دیدم %~% ز بد نامان و بد کاران بریدم

156 چرا من خویشتن را بد پسندم %~% بهانه زان بدی بر بخت بندم

157 من از بخت نکو نه خوار باشم %~% چو در کار بداو یار باشم

158 دگر ره دایه گفت ای سرو سیمین %~% نه فرزنده منست آزاده رامین

159 که من فرزند را پشتی نمایم %~% بدان کز بند مهرش بر گشایم

160 اگر وی را کند دادار پشتی %~% نبیند زاسمان هر گز درشتی

161 شنیدستی مگر گفتار دانا %~% که هست ایزد به هر کاری توانا

162 جهان را زیرفرمان آفریدست %~% همه کاری بهاندازه بریدست

163 بسی بینی شگفتیهای گیهان %~% که راز آن شگفتی یافت نتوان

164 بسا بد کیش کاو گردد نکو کیش %~% بسا قارون که گردد خوار و درویش

165 بسا ویران که گردد کاخ و ایوان %~% بسا میدان که گردد باغ و بستان

166 بسا مهتر که گردد خوار و کهتر %~% بسا کهتر که گردد شاه و مهتر

167 ز مهر ار تلخیت باید چشیدن %~% سر از جنیرش نتوانی کشیدن

168 قصاگر بر تو راند مهربانی %~% نباشد جز قصای آسمانی

169 نه دانش سود دارد نه سواری %~% نه هشیاری و نه پرهیز گاری

170 نه تندی سود دارد نه سترگی %~% نه گنج و گوهر و نام و بزرگی

171 نه تدبیر و هنر نه پادشایی %~% نه پرهیز و گهر نه پرسایی

172 نه شهرو دیدن و نه خویش و پیوند %~% نه اندرز نکو نه راستی پند

173 چو مهر آمد بباید ساخت ناچار %~% ببردن کام و ناکام از کسان بار

174 به یاد آید ترا گفتار ms098 من زود %~% کزین آتش ندیدی تو مگر دود

175 چو مهری زین فزونتر آزمایی %~% سخنهای مرا آنگاه ستایی

176 تو بینی روشن و من نیز بینم %~% که من با تو بهمهرم یا بهکینم

177 ز بخت آید بهانه یا از بخت %~% زمانه نرم باشد با تو یا سخت

1 چو سر بر زد ز خاور روز دیگر %~% خور تابان چو روی دلبر

2 به جای و عده گه شد باز دایه %~% نشستند او و رامین زیر سایه

3 مرو را دید رامین سخت حرم %~% چو کشتی خشک گشته یافته نم

4 بدو گفت ای سزاوار فزونی %~% نگویی تا خود از دی باز چونی

5 تو شادی زانکه روی ویس دیدی %~% ز نوشین لب سخن نوشین شنیدی

6 خنک چشمی که بیند روی آن ماه %~% خنک مغزی که یابد بوی آن ماه

7 خنک چشم و دلت را با چنان روی %~% خنک همسایگانت را در آن کوی

8 پس آنگه گفت چونست آن نگارین %~% که کهتر باد پیشش جان رامین

9 رسانیدی بدو پیغام زارم %~% مرو را یاد کردی حال و کارم

10 به پاسخ دایه گفت ای شیر جنگی %~% شکیبا باش در مهر و درنگی

11 که نتوان برد مستی را ز مستان %~% گشادن بند سرما از زمستان

12 زمین را از گلاب و گل بشستن %~% بدو بر باد و دریا را ببستن

13 دل ویسه به دام اندر کشیدن %~% ز مهر مادر و ویر بریدن

14 دلش زان بند دیرین بر گشادن %~% ز نو بند دگر بر وی نهادن

15 بدانم هر چه گفتی آن پیامم %~% بجوشید و به زشتی برد نامم

16 ندادش پاسخ و با من بر آشفت %~% چنین گفت و چنین گفت و چنین گفت

17 چو رامین هر چه دایه گفت بشنید %~% به چشمش روز روشن تیره گردید

18 مر و را گفت مردان جهان پاک %~% نه یکسر بی وفا باشند و بی باک

19 ms099 نباشد هر کسی را تن پر آهو %~% نباشد هر کسی را دل به یک خو

20 نه هر خر را به چوبی راند باید %~% نه هر کس را به نامی خواند باید

21 گر او دیدست راه زشت کیشان %~% مرا نشمرد باید هم ز ایشان

22 گناهی را که من هرگز نکردم %~% به دل در زو گمانی هم نبردم

23 چه باید کرد بیهوده ملامت %~% نه خوب آید ملامت بر سلامت

24 پیام من نگو آن سیمتن را %~% شکسته زلفکان پر شکن را

25 بگو ماها نگارا حور چشما %~% پری رویا بهارا تیز خشما

26 به مهر اندر بپیوند آشنایی %~% مبر بر من گناه بی وفایی

27 که من با تو خورم صد گونه سوگند %~% کنم با تو بدان سوگند پیوند

28 که دارم تا زیم پیمان مهرت %~% نیاهنجم سر از فرمان مهرت

29 همی تا جان من باشد تن آرای %~% بدو با جان من مهر تو بر جای

30 نفر موشم ز دل یاد تو هرگز %~% نه روز رام نه روز هزاهز

31 بگفت این و ز نرگس اشک چون مل %~% فرو بارید بر دو خرمن گل

32 تو گفتی دیدگانش در فشان کرد %~% بدان مهری که اندر دل نهان کرد

33 دل دایه بدان بیدل ببخضود %~% کجا از بیدلی بخضودنی بود

34 بدو گفت ای مرا چون چشم روشن %~% به مهر اندر بپوش از صبر جوشن

35 ز گریه عشق را رسوایی آمد %~% ز رسوایی ترا شیدایی آمد

36 به جای ویس اگر خواهی روانم %~% ترا بخشم ز بخشش در نمایم

37 شوم با آن صنم بهتر بکوشم %~% ز بی شرمی یکی خفتان بپوشم

38 مرا تا جان بود زو بر نگردم %~% که جان خویش در کار تو کردم

39 ندانم راست تر زین دل که ماراست %~% بر آید کام دل چون دل بود راست

40 دگر ره شد به نزد ویس مه روی %~% سخن در دل نگاریده ms100 ز ده روی

41 مرو را دید چون ماه دو هفته %~% میان عقده هجران گرفته

42 دلش بریان و آن دو دیده گریان %~% چو تنوری کزو بر خاست طوفان

43 به چشمش روز روشن چون شب تار %~% به زیرش خز و دیبا چون سیه مار

44 دگار باره زبان بگشاد دایه %~% که چون دریا ز گوهر داشت مایه

45 همی گفت از جهان گم باد و بی جان %~% کسی کاو مر ترا کردست پیچان

46 گران بادش به جان بر انده و درد %~% چنان کاندوه و درد تو گران کرد

47 رتا از خان و مان و خویش و پیوند %~% جدا کرد و به دام دوری افگند

48 ز نوشین مادر و فرخ برادر %~% یکی با جان یکی با دل برابر

49 درین گیهان توی بوده همانا %~% در انده ناتوان و ناشکیبا

50 نبرد جانت را از درد و آزار %~% نضوید دلت را از داغ و تیمار

51 چه باید این خرد کت داد یزدان %~% چو دردت را نخواهد بود درمان

52 بسوزم چون ترا سوزان ببینم %~% بپیچم چون ترا پیچان ببینم

53 خردمند از خرد جوید همه چار %~% به دست چاره بگذارد همه کار

54 ترا یزدان خرد دادست و دانش %~% وزین دانش ندادت هیچ رامش

55 به خر مانی که دارد بار شمشیر %~% ندارد سود وی را چون رسد شیر

56 کنون تا کی چنین تیمار داری %~% چنین بیجاده بر دینار باری

57 مکن بر روز بر نایی ببخشای %~% چنین اندوه بر انده میفزای

58 به بیگانه زمین مخروش چندین %~% مکن بر بخت و بر اورنگ نفرین

59 ور و شب سال و مه اندر کنارست %~% به گفتارت همیشه گوش دارست

60 سروش و بخت را چندین میازار %~% به گفتاری که باشد نا سزاوار

61 توی بانوی ایران ماه توران %~% خداوند بتان خورشید حوران

62 جوانی را به دریا در مینداز %~% تن سیمین به تاب رنج مگداز

63 ms101 که کوتاهست ما را زندگانی %~% نپاید دیر عمر این جهانی

64 روان بس ارجمند و بس عزیزست %~% چرا نزدت کم از نیمی پشیزست

65 عزیزان را بدین آیین ندارند %~% همیشه خسته و غمگین ندارند

66 روانت با تو یاری مهربانست %~% رفیقی با تو وی را جاودانست

67 مگر تو سال و مه این کار داری %~% که یار مهربان را خوار داری

68 کجا رامین که با تو مهربان گشت %~% به چشمت خاک راه شایگان گشت

69 مکن با دوستان زین رام تر باش %~% جهان را چون درختی میوه بر باش

70 بدان برنای دلخسته ببخشای %~% هم او را هم تن خود را مفرسای

71 مکن بیگانگی با آن جوانمرد %~% بپرور مهر آن کاو مهر پرورد

72 چو از تو کس نیابد خوشی و کام %~% چه روی تو چه چشما روی بر بام

73 چو بشنید این سخن ویسه بر آشفت %~% به تندی سخت گفتارش بسی گفت

74 بدو گفت ای بداندیش و بنفرین %~% مه تو بادی و مه ویس و مه رامین

75 مه خوزان باد وا رون جای و بومت %~% مه این گفتار و این دیدار شومت

76 ز شهر تو نیاید جز بد اختر %~% ز تخم تو نیاید جز فسونگر

77 اگر زایند از آن تخمه هزاران %~% همه دیوان بوند و بادساران

78 نه شان کردار بتوان آن %~% نه شان گفتارها بتوان شنودن

79 مبادا هیچ کس از نیک نامان %~% که فرزندش دهد بددایه زین سان

80 چو از دایه بگیرد شیر ناپاک %~% به آلوده نژاد و خوی بی باک

81 کند ویژه نژاد پاک گوهر %~% از آن گوهر که او دارد فروتر

82 اگر شیرش خورد فرزند خورشید %~% به نور او نباید داشت امید

83 از ایزد شرم بادا مادرم را %~% که کرد آلوده ویژه گوهرم را

84 مرا در دست چون تو جادوی داد %~% که با تو نیست شرم و دانش و داد

85 تو بد ms102 خواه منی نه دایه من %~% بخواهی برد آب و سایه من

86 مرا فرهنگ و نیکو نامی آموز %~% مرا پاینده باش از بد شب و روز

87 تو چندان خویشتن را می ستودی %~% به نام نیک و خود بد نام بودی

88 بدان خوی سترگ و چشم بی شرم %~% بدین گفتار و کردار بی آزرم

89 همه نامت به خاک اندر فگندی %~% همه مهر خود از دلها بکندی

90 ندارد مر ترا مقدار و آزرم %~% جز آن کاو چون تو باشد شوخ و بی شرم

91 چه گفتارت مرا چه نامه مرگ %~% همی ریزم ازو چون از خزان برگ

92 مرا گویی به کوته زندگانی %~% چرا خوشی و کام دل نزانی

93 اگر نیکو کنم تا زنده مانم %~% از آن بهتر که کام خویش رانم

94 بهشت روشن و دیدار یزدان %~% به کام این جهانی یافت نتوان

95 جهان در چشم دانا هست بازی %~% نباشد هیچ بازی را درازی

96 پس ای دایه تو جانت را مرنجان %~% ز بهر من مخور زنهار با جان

97 که من ننیوشم این گفتار خامت %~% نیفتم هرگز اندر پایدامت

98 نه من طفلم که بفریبم به رنگی %~% و یا مرغم که بر پرم به سنگی

99 سخن که شنیده ای از بی خدر رام %~% به گوش من فسونست آن نه پیغام

100 نگر تا نیز پیش من نگویی %~% ز من خشنودی دیوان نجویی

101 که من دل زین جهان نیزار کردم %~% خرد را بر روان سالار کردم

102 به هر سانی خدای دانش و دین %~% به از دیوان خوزانی و رامین

103 نیازارم خدای آسمان را %~% نه بفروشم بهشت جاودان را

104 ز بهر دایه بی شرم و بی دین %~% بدابه هر دو گیتی را به رامین

105 چو دایه خشم ویس دلستان دید %~% سخنها از خدای آسمان دید

106 زمانی با دل اندیشه همی کرد %~% که درمان چون پدید آرد بدین درد

107 ms103 نیارامید دیو دژ برامش %~% همان می بود خوی خویش کامش

108 جز آن گاهی که کار ویس و رامین %~% بیامیزد به هم چون چرب و شیرین

109 چو افسونها به گرد آورد بی مر %~% ز هر رنگ و زهر جای و ز هر در

110 دگر باره زبان از بند بگشاد %~% سخنها گفت همچون نقش نوشاد

111 بدو گفت ای گرامی تر ز جانم %~% به زیب و خوبی افزون از گمانم

112 همیشه دادجوی و راست گو باش %~% همیشه نیک نام و نیک خو باش

113 من اندر چه نیاز و چه نهیبم %~% که چون تو پاک زادی را فریبم

114 چرا گویم سخن با تو به دستان %~% که بر چیز کسانم نیست دستان

115 مرا رامین نه خویشست و نه پیوند %~% نه هم گوهر نه هم زاد و نه فرزند

116 نگویی تا چه خوبی کرد با من %~% که با او دوست گردم با تو دشمن

117 مرا از دو جهان کام تو باید %~% وز آن کامم همی نام تو باید

118 بگویم با تو این راز آشکاره %~% کجا اکنون جزینم نیست چاره

119 هر آیینه تو از مردم بزادی %~% نه دیوی نه پری نه حور زادی

120 ز جفت پاک چون ویرو گسستی %~% به افسون نیز موبد را ببستی

121 ندیده هیچ مردی از تو شادی %~% که تا امروز تن کس را نداری

122 تو نیز از کس ندیدی شادکامی %~% نراندی کام با مردان تمامی

123 دو کردی شوی و هر دو از تو پدرود %~% چه ایشان و چه پولی زان سوی رود

124 اگر خود دید خواهی در جهان مرد %~% نیابی همچو رامین یک جوانمرد

125 چه سود ار تو به چهره آفتابی %~% که کامی زین نکو رویی نیابی

126 تو این خوشی ندیدستی ندانی %~% که بی او خوش نباشد زندگانی

127 خدا از بهر نر کردست ماده %~% توی هم ماده از نر بزاده

128 زنان مهتران ms104 و نامداران %~% بزرگان جهان و کامگاران

129 همه با شوهرند و با دل شاد %~% جوانانی چو سرو و مرد و شمشاد

130 اگر چه شوی نام بردار دارند %~% نهانی دیگری را یار دارند

131 گهی دارند شوی نغز در بر %~% به کام ژویش و گاهی یار دلبر

132 اگر گنج همه شاهان تو داری %~% نیابی کام چون بی شوی و یاری

133 چه زیورهای شاهانه چه دیبا %~% چه گوهرهای نیکو رنگ و زیبا

134 زنان را این ز بهر مرد باید %~% که مردان را نشاط دل فزاید

135 چو نه مرد از تو نازد نه تو از مرد %~% چرا باشی همی در سرخ و در زرد

136 اگر دانی که گفتم این سخن راست %~% ز تو دشمان و نفرینم نه زیباست

137 من این گفتم ز روی مهربانی %~% ز مهر مادری و دایگانی

138 که رامین را به تو دیدم سزاوار %~% تو او را دوستگانی او ترا یار

139 تو خورشیدی و او ماه دو هفته %~% چو او سروست و تو شاخ شکفته

140 به مهر اندر چو شیر و می بسازید %~% بسازید و به یکدیگر بنازید

141 چو من بینم شما را هر دو باهم %~% نباشد در جهان زان پس مرا غم

142 چو دایه این سخنها گفت با ویس %~% به یاری آمدش با لشکر ابلیس

143 هزاران دام پیش ویس بنهاد %~% هزاران در ز پیش دلش بگشاد

144 بدو گفت این زنان نامداران %~% نشسته شاد با دلبند و یاران

145 همه کس را به شادی دستگاهست %~% ترا هنواره درد و وای و آهست

146 به پیری آیدت روز جوانی %~% تو نا دیده زمانی شادمانی

147 هر آیینه نه سنگینی نه رویین %~% در انده چون توانی بود چندین

148 ازین اندیشه مهرش گرم تر شد %~% دل سنگینش لختی نرم تر شد

149 نه دام آمد مهم تن جز زبانش %~% زبانش داشت پوشیده نهانش

150 به گفتاری چو شکر دایه ms105 را گفت %~% نباشد هیچ زن را چاره از جفت

151 سخنها هر چه گفتی راست گفتی %~% نکردی با من اندر مهر زفتی

152 زبان هر چند سست و نا توانند %~% دل آرای دلیران جهانند

153 هزاران ژوی بد باشد دریشان %~% سزد گر دل نبندد کس بریشان

154 مرا نیز آنگه گفتم هم ازانست %~% که تندی کردن از طبع زنانست

155 مرا بود آن سخن در گوش چونان %~% که در دل رفته زهر آلوده پیکان

156 ازیرا لختکی تندی ننودم %~% که گفتار از در تندی شنودم

157 زبان خویش را بد گوی کردم %~% پشیمانی کنون بسیار خوردم

158 نبایستم ترا آن زشت گفتن %~% نهانت را ببایستم نهفتن

159 چو من کاری نخواهم کرد با کس %~% جواب من خود او را درد من بس

160 کنون آن خواهم از بخشنده دادار %~% که باشد مر مرا از بد نگهدار

161 نیالاید به آهوی زنانم %~% نگه دارد ز آهوشان زبانم

162 بدارد تا زیم روشن تن من %~% به کام دوستان و درد دشمن

163 مرا دوری دهد از تو بد آمروز %~% که شاگردان تو باشند بدروز

164 چو دیگر روز گیتی بوستان شد %~% فروغ مهر در وی گلستان شد

165 به جای وعده شد آزاده رامین %~% بیامد دایه پس با درد و غمگین

166 مرو را گفت راما چند گویی %~% در آتش آب روشن چند جویی

167 نشاید باد را در بر گرفتن %~% نه دریا را به مشتی بر گرفتن

168 نه ویس سنگ دل را مهر دادن %~% نه با او سر به یک بالین نهادن

169 ز خارا آب مهر آید وزو نه %~% به مهر اندر که خارا ازو به

170 چو برداری میان شورم آواز %~% مر آواز ترا پاسخ دهد باز

171 دل ویسه بسی سختر ز شورم %~% به خوی بد همی ماند به کژدم

172 ترا پاسخ نداد آن سرو آزاد %~% بلی دشنام صد گونه به من داد

173 عجب ماندم ms106 من از فرهنگ آن ماه %~% که در وی نیست افسون مرا راه

174 فریب و حیله و نیرنگ و دستان %~% بود پیشش چو حکمت نزد مستان

175 نه او خواهش پذیرد هر گز از من %~% نه آغارش پذیرد ز اب آهن

176 چو بشنید این سخن ازاده رامین %~% چو کبگ خسته شد در چنگ شاهین

177 جهان در پیش چشمش تنگ و تاریک %~% امیدش دور و نیم مرگ نزدیک

178 تنش ابر بلا را گشته منزل %~% نم اندر دیدگان و برق در دل

179 هم از خشم و هم از گفتار جانان %~% زده بر جان و دل دو گونه پیکان

180 به فریاب آمد از سختی دگر بار %~% مگر صد بار گفت ای دایه زنهار

181 مرا فریاد رس یک بار دیگر %~% که من چون تو ندارم یار دیگر

182 نگیرم باز دست از دامن تو %~% منم با خون خود در گردن تو

183 گر از امید تو نومید گردی %~% بساط زندگانی در نوردم

184 شوم بر راز خود پرده بدرم %~% هم از جان و هم از گیتی ببرم

185 اگر رنجه شوی یک بار دیگر %~% بگویی حال من با آن سمن بر

186 سپاس جاودان باشندت بر من %~% که آهر من نیابد راه در من

187 مگر سنگین دلش بر من بسوزد %~% چراغ مهربانی بر فروزد

188 مگر زین خوی بد گردد پشیمان %~% نریزد خون و نستاند ز من جان

189 درودش ده درود مهربانان %~% بگو ای کام پیران و جوانان

190 دل من داری و شاید که داری %~% که بر دل داشتن چابک سواری

191 توریزی خون من شاید که ریزی %~% که جان عاشقان را رستخیزی

192 تو بر جان و تن من پادشایی %~% به چونین پادشایی هم تو شایی

193 اگر جان مرا با من بمانی %~% گذارم در پرستش زندگانی

194 تو دانی من پرستش را بشایم %~% نه آن باشم که مردم را ربایم

195 اگر بسیار ms107 کس باشند یارت %~% یکی چون من نباشد دوستداری

196 اگر با من در آمیزی بدانی %~% که چون باشد وفا و مهربانی

197 تو خورشیدی و گر بر من بتابی %~% مرا یاقوت مهر خویش یابی

198 اگر شایم به مهر و دوستداری %~% ز من بردار بار گرم و خواری

199 مرا زنده بمان تا زندگانی %~% کنم در کار مهرت رایگانی

200 پس ار خواهی که جان من ستانی %~% هر آن روزی که خواهی خود توانی

201 و گر با خوی تو بیچار گردم %~% ز جان خویشتن بیزار گردم

202 فرو افتم ز کوه تند بالا %~% جهم در موج آب ژرف دریا

203 گرفتاری ترا باشد به جانم %~% بدان سر جان خویش از تو ستانم

204 به پیش داوری کاو داد خواهد %~% همه داد جهان او داد خواهد

205 بگفتم آنچه دانستم تو به دان %~% گوا بر ما دو تن بس باد یزدان

206 ز بس زاری و از بس اشک خونین %~% دل دایه به درد آورد رامین

207 بشد دایه ز پیشش با دل ریش %~% مرو را درد بر دل زان او بیش

208 چو پیش ویس شد بنشست خاموش %~% دل از تیمار و اندیشه پر از جوش

209 دگر باره سخنهای نگارین %~% چو در پیوسته کرد از بهر رامین

210 بگفت ای شاه خوبان ماه حوران %~% ترا مردند نزدیکان و دوران

211 بخواهم گفت با تو یک سخن راز %~% مرا شرمت فرو بستست آواز

212 همی ترسم ازین از شاه موبد %~% که ترسد هر کسی از مردم بد

213 ز ننگ و سرزنش پرهیز دارم %~% کزیشان تیره گردد روزگار

214 ز دوزخ نیز ترسانم به فرجام %~% که در دوزخ شوم بد روز و بدنام

215 و لیکن چون براندیشم ز رامین %~% وزآن رخسار زرد و اشک خونین

216 وزآن گفتن مرا ای دایه زنهار %~% که شدجان و جهان بر چشم من خوار

217 خرد را در دو دیده او بدوزد ms108 %~% دگر باره دلم بر وی بسوزد

218 بدان مسکین چنان بخشایش آرم %~% که با زاریش جان را خوار دارم

219 بسی دیدم به گیتی عاشق زار %~% مژه پراشک خون و دل پر آزار

220 ندیدستم بدین بیچارگی کس %~% به صد عاشق یکی تیمار او بس

221 سخنهایش تو پنداری که تیغست %~% همان چشمش تو پنداری که میغست

222 بریده شد قرار من بدان تیغ %~% نگون شد خانه صبرم بدان میغ

223 همی ترسم که او ناگه بمیرد %~% به مرگ او مرا یزدان بگیرد

224 مکن ماها بدان مسکین ببخشای %~% به خون او روانت را میالای

225 چه بفزایدت گر خونش بریزی %~% که باشد در خورت چون زو گریزی

226 نه اکنون و نه زین پس تا به صد سال %~% جوان باشد بدان برز و بدان یال

227 جوان و چابک و راد و سخن دان %~% بدو پیدا نشان فر یزدان

228 ترا یزدان چو این روی نکو داد %~% به جان من که خود از بهر او داد

229 ترا چون حور و دیبا روی بنگاشت %~% پس اندر مهر و در سایه همی داشت

230 بدان تا مهر تو بخشد به رامین %~% پس او خسرو بود مارا تو شیرین

231 به جان من که جز چونین نباشد %~% ترا سالار جز رامین نباشد

232 همی تا دایه سوگندان همی خورد %~% یکایک ویس را باور همی کرد

233 فزون شد در دلش بخشایش رام %~% گرفت از دوستی آرایش رام

234 ستیزش کم شد و مهرش بیفزود %~% پدید آمد از آتش لختکی دود

235 وفا چون صبح در جانش اثر کرد %~% وزان پس روز مهرش سر آورد

236 بشد در پاسخش چیره زبانی %~% که بودش خامشی همداستانی

237 همی پیچید سر را بر بهانه %~% گهی دیدی زمین گه آسمانه

238 رخش از شرم دو گونه برشتی %~% گهی میگون و گاهی زرد گشتی

239 تنش از شرم همچون چشمه آب %~% چکان زو خوی چو مروارید ms109 خوشاب

240 چنین باشد روان مهرداران %~% که بخشایش کنند بر نیک یاران

241 دل اندر مهر می بر هنجد از تن %~% چنان چون سنگ مغناطیس زاهن

242 به یک دل مهر پیوستن نشاید %~% چو خر کش بار بر یک سو نفاید

243 همی دانست جادو دایه پیر %~% کزین بار از کمانش راست شد تیر

244 رمیده گور در داهولش افتاد %~% وز افسونش به بند آمد سر باد

1 چو روز رام شاهنشاه کضور %~% نبرد آراست با گردان لشکر

2 سرایش پر ستاره گشت و پر ماه %~% ز بس خوبان و سالاران در گاه

3 همه طبعی چو خسرو بود با کام %~% همه دستی چو نرگس بود با جام

4 ز جام می همی بارید شادی %~% چو از مستی جوانمردی و رادی

5 سپهداران و سالاران لشکر %~% یکایک همچو مه بودند و اختر

6 دریشان آفتابی بود رامین %~% دو چشم از نرگس و عارض ز نسرین

7 دو زلف انگور و رخ چون آب آنگور %~% غلام هر دو گشته مشک و کافور

8 به بالا همچو سرو جویباری %~% فراز سرو باغ نوبهاری

9 دلش تنگ و دهان تنگ و میان تنگ %~% ز دلتنگی شده بروی جهان تنگ

10 به بزم اندر نشسته با می و رود %~% به سان غرقه افتاده در رود

11 ز عشق و جام می او را دو مستی %~% ز مستی و ز هجرانش دو سستی

12 رخ از مستی بسان زر در تاب %~% دل از سستی بسان خفته در خواب

13 به چشم اندر چو باده روی دلبر %~% به مغز اندر چو ریحان بوی دلبر

14 نشسته ویس بر بالای گلشن %~% ز روی ویس گلشن گشته روشن

15 بیاورده مرو را دایه پنهان %~% به بسیاری فریب و رنگ و دستان

16 نشاندش بر میان بام گلشن %~% نهاده چشم بر سوراخ روزن

17 همی گفتش ببین ای جان مادر %~% که تا کس دیدی از رامین نکوتر

18 نگر ms110 تا هست شیرین و بی آهو %~% چو مادر گفت ماننده به ویرو

19 نه رویست این که یزدانی نگارست %~% سرای شاه ازو خرم بهارست

20 سزد گر با چنین رخ عشق بازی %~% سحد گر با چنین دلبر بسازی

21 همی تا ویس رامین را همی دید %~% تو گفتی جان شیرین را همی دید

22 چو نیک اندر رخ رامین نگه کرد %~% وفا و مهر ویرو را تبه کرد

23 پس اندیشه کنان با دل همی گفت %~% چه بودی گر شدی رامین مرا جفت

24 چو خواهم دید گویی زین دل ازار %~% که ویرو را ازو بشکست بازار

25 کنون کز مادر و فرخ برادر %~% جدا ماندم چرا سوزم بر آذر

26 چرا چندین به تنهایی نشینم %~% بلا تا کی کشم نه آهنینم

27 ازین بهتر دلارامی نیابم %~% سر از پیمان و فرمانش نتابم

28 چنین اندیشها با دل همی کرد %~% دریغ روزگار رفته می خورد

29 نکرد این دوستی بر دایه پیدا %~% اگر چه گشته بود از عشق شیدا

30 مرو را گفت رامین همچنانست %~% که تو گفتی و بس روشن روانست

31 هنرهای بزرگ و نیک داند %~% به فرخ بخت ویرو نیک ماند

32 و لیکن آنکه می جوید نیابد %~% رخم گر مه بود بر وی نتابد

33 نه خود را همچنین بیمار خواهم %~% نه نیز او را درین تیمار خواهم

34 نه من شایم به ننگ و ناپسندی %~% نه او شاید به رنج و مستمندی

35 خدا از بهر من نیکی دهادش %~% برفته نام و مهر من ز یادش

36 چو ویس آمد به زیر از بام گلشن %~% به چشمش تیره شد خورشید روشن

37 ستنبه دیو مهر آمد به جنگش %~% بزد بر دلش زهر آلوده چنگش

38 ربود و برد و بستردش بدان چنگ %~% ز جان هوش وز دل صبر وز رخ رنگ

39 چو بد دل بود ویس دل شکسته %~% ز جان آرام و از دل ms111 خون گسسته

40 گهی اندیشه بر وی زور کردی %~% هوا چشم خرد را کور کردی

41 گهی گفتی چه خواهد بود بر من %~% جز آن کز من بر آید کام دشمن

42 نه هر گز مهربانی کس نورزید %~% و یا کام دلی رنجی نیرزید

43 اگر آزاده ای باشد چو رامین %~% چرا پر هیزد از بدخواه چندین

44 گهی شرمش هوا را دور کردی %~% خرد اندیشه را دستور کردی

45 بترسیدی ز ننگ این جهانی %~% ز پادافراه کار آسمانی

46 چو از یزدان و از دوزخ بترسید %~% خرد مر شرم را بر مهر بگزید

47 پشیمان شد ز مهر و مهرکاری %~% گزید آزادگی و ترسگاری

48 بران بنهاد دل کز هیچ گونه %~% نپیوندد به کردار ننونه

49 خرد را دوستر دارد ز رامین %~% نیارد سر به ناشایست بالین

50 چو بر دل راستی را پادشا کرد %~% روان را ترسگاری پارسا کرد

51 نبود آگه ز کار ویس دایه %~% که او جان را ز نیکی داد مایه

52 به رامین شد مرو را مژدگان برد %~% که شاخ بخت سر بر آسمان برد

53 رمیده صید لختی رام تر شد %~% وزان تندی و بد سازی دگر شد

54 چنان دانم که با تو سر در آرد %~% درخت آندهت شادی بر آرد

55 چنان دلشان شد آزاده رامین %~% که مرده باز یابد جان شیرین

56 زمین را بوسه داد او پیش دایه %~% بدو گفت ای به دانش نیک مایه

57 سپاست بر سرم بهتر ز دیهیم %~% که کردی مر مرا از مرگ بی نیم

58 بدین رنج و بدین گفتار نیکو %~% ترا داشن دهاد ایزد به مینو

59 که من داشن ندانم در خور تو %~% و گر جان بر فشانم بر سر تو

60 توی مادر منم پیش تو فرزند %~% ترا دارم همیشه چون خداوند

61 سر از فرمان تو بیرون نیارم %~% تن و جان را دریغ از تو ندارم

62 هر آن ms112 کامی که تو خواهی بجویم %~% به کردار و به گنج و آبرویم

63 چو زین ساز نیکویها گفت بسیار %~% نهاد از پیش او سه بدره دینار

64 دگر شاهانه درجی از زرناب %~% در و شش هار مروارید خوشاب

65 بسی انگشتری از زر و گوهر %~% بسی مشک و بسی کافور و عنبر

66 نپذرفت ایچ داشن دایه از رام %~% بدو گفت ای شه فرخنده بر کام

67 ترا نز بهر چیزی دوستدارم %~% که من خود خواسته بسیار دارم

68 توی چشم مرا خورشید روشن %~% مرا دیدار تو باید نه داشن

69 یکی انگشرتی برداشت سیمین %~% که دارد یادگار شاه رامین

1 چو پیش ویس رفت اورا دژم دید %~% ز گریه در کنارش آب زم دید

2 دگر ره ویس با دایه بر آشفت %~% ز شرم و بیم یزدانش سخن گفت

3 که من خود چون براندیشم ز یزدان %~% نه رامین بایدم نه شرم گیهان

4 چرا زشتی کنم زشتی سگالم %~% که از زشتی بود روزی و بالم

5 بدین سر چون کسان من بدانند %~% مرا زان پس چه گویند و چه خوانند

6 بدان سر چون شوم پیش خدایم %~% چه عذر آرم چه پوزشها نمایم

7 چه گویم گویم از بهر یکی کام %~% به صد زشتی فرو بردم سر و نام

8 اگر رامین خوشست و مهربانست %~% ازو بهتر بهشت جاودانست

9 و گر رامین بود بر من دلازار %~% چه باشد چون بود خشنود دادار

10 چو در دوزخ شوم از بهر رامین %~% مرا کی سود دارد مهر رامین

11 نه کردم نی کنم هرگز تباهی %~% اگر روزم چو شب گیرد سیاهی

12 چو بشنید این سخن دایه از آن ماه %~% گرفت از جاره کردن طبع روباه

13 بدو گفت ای نیاز جان دایه %~% بجز تندی نداری هیچ مایه

14 چرا بر یک سخن هرگز نپایی %~% به گردانی چو چرخ آسیائی

15 بگردد روزگار و تو بگردی %~% به سان کعبتین ms113 بر تخت نردی

16 چو پیروزه بگردانی همی رنگ %~% چو آهی هر زمان پیدا کنی رنگ

17 تو از فرمان یزدان کی گریزی %~% و با گردون گردان کی ستیزی

18 اگر تو این چنین بدخو بمانی %~% نشاید کرد با تو زندگانی

19 زمین مرو با موبد ترا باد %~% زمین ماه با شهرو مرا باد

20 مرا در مرو جز تو هیچ کس نیست %~% تو خود دانی که با تو دیو بس نیست

21 مرا چون بد سگالان خوار داری %~% به روزی چند بارم بر شماری

22 شوم با مادرت خرم نشینم %~% ترا با این همه تندی نبینم

23 تو دانی با خدا و با دگر کس %~% مرا از مرو و از کردار تو بس

24 جوابش داد ویس و گفت چندین %~% چرا در دل گرفتی مهر رامین

25 همی بیگانه ای را یار گردی %~% ز بهر او ز من بیزار گردی

26 ترا دل چون دهد از من بریدن %~% برفتن با دگر کس آرمیدن

27 ابی تو چون توانم بود ایدر %~% که تو هستی مرا همتای مادر

28 چه آشفتست بخت و روزگارم %~% چه بد فرجام و دشوارست کارم

29 هم از ژانه جدا ام ز مادر %~% هم از پر مایه خویشان و برادر

30 تو بودی از جهان با من بمانده %~% مرا از داغ تنهایی رهانده

31 تو نیز اکنون ز من بیزار گشتی %~% و با زنهار خواران یار گشتی

32 مرا کردی چنین یکباره پدرود %~% فگندی نام و ننگ خویش در رود

33 بسا روزا که تو باشی پشیمان %~% نیابی درد خود را هیچ درمان

34 دگر ره دایه گفت ای ماه خوبی %~% مضو گمراه تو از راه خوبی

35 قصا بر کار تو رفت و بیاسود %~% چه سود اکنون ازین گفتار بی سود

36 به یک سو نه سخنهای نگارین %~% بگو تا کی ببینی روی رامین

37 مرو را در پناهت کی پذیری %~% درین کارش چگونه دست ms114 گیری

38 دراز آهنگ شد گفتار بی مر %~% درازی سخت بی معنی و بی بر

39 سخن را با جوانمردی بیامیز %~% جوانی را ز خواب خوش بر انگیز

40 پدید بهور بهار مردمی را %~% به بار بهور درخت خرمی را

41 ز شاهی و جوانی بهره بردار %~% به پیروزی و شادی روز بگذار

42 به گوهر نه خدایی نه فرشته %~% یکی ای همچو ما از گل سرشته

43 همیشه آزمند و آرزومند %~% ز آز و آرزو بر تو بسی بند

44 خدای ما سرشت ما چنین کرد %~% که زن را نیست کامی خوشتر از مرد

45 تو از مردان ندیدی شادمانی %~% ازیرا خوشی مردان ندانی

46 گر آمیزش کنی با مرد یک بار %~% به جان من که نشکیبی ازین کار

47 جوابش داد ویس ماه پیکر %~% بهشت جاودان از مرد خوشتر

48 اگر تو کم کنی پند و فریبم %~% من از شادی و از مردان شکیبم

49 مرا ازار تو سختست بر دل %~% و گر نه هیچ کامم نیست در دل

50 مرا گر بیم آزارت نبودی %~% بسا رنجا که رامین آی

51 نه گر شاهین شدی در من رسیدی %~% و گر بادی شدی بر من وزیدی

52 کنون کوشش بدان کن تا توانی %~% که این راز از جهان باشد نهانی

53 تو خود دانی که موبد چون بزرگست %~% به گاه خشم راندن چون سترگست

54 گنه نادیده چون تیغست بران %~% ستم نابرده چون شیرست غران

55 اگر روزی برد بر من گمانی %~% ازو مارا به جان باشد زیانی

56 همی تا این سخن باشد نهفته %~% بدو بر ما بلا را چشم خفته

1 چو خواهد بد درختی راست بالا %~% چو بر روید بود ز آغاز پیدا

2 همیدون چون بود سالی دل افروز %~% پدید آیدش خوشی هم ز نوروز

3 چنان چون بود کار ویس و رامین %~% که هست آغازش آینده به آیین

4 اگر چه درد دل بسیار ms115 بردند %~% به وصل اندر خوشی بسیار کردند

5 چو ویس از مهر بر رامین ببخضود %~% زمانه زنگ کین از دلش بزدود

6 در آن هفته به یکدیگر رسیدند %~% چنان کز هیچ کس رنجی ندیدند

7 شهنشه بار بر بست از خراسان %~% سرا پرده بزد بر راه گرگان

8 وز آنجا سوی کوهستان سفر کرد %~% چو بهمد بر ری و ساوه گذر کرد

9 بماند بهسوده رامین در خراسان %~% کجا او خویشتن را ساحت نالان

10 برادر تخت و جای خود بدو داد %~% بفرمودش که مردم را دهد داد

11 شهنشه رفته از مرو نو آیین %~% به مرو اندر بمانده ویس و رامین

12 نخستین روز بنشست آن پری روی %~% پر از ناز و پر از رنگ و پر از بوی

13 میان گنبدی سر بر دو پیکر %~% نگاریده به زرین نفش بتگر

14 نهادش همچو مهر رام محکم %~% نگارش همچو روی ویس خرم

15 ازو سه در گشاده در گلستان %~% سه دیگر در به ایوان و شبستان

16 نشسته ویس چون خورشید بر تخت %~% هم از خوبی به آزادی هم از بخت

17 میان گوهر و زیور سراپای %~% بتان را زشت کرده زیب و آرای

18 هزاران گل شکفته بر رخانش %~% نهفته سی ستاره در دهانش

19 دمان بوی بهشت از ویس بت روی %~% چنان چون بوی خوش از باغ خوشبوی

20 نسیم باغ و بوی ویس در هم %~% روان خسته را بودند مرهم

21 شکفته گل به خوبی چون رخ ویس %~% به بوی مشک همچون پاسخ ویس

22 چو ابری بسته دود مشک و عنبر %~% که دید ابری بر آینده ز مجمر

23 ز روی دلبران او را بهاران %~% وز آب گل مرو را قطر باران

24 بهشتی بود گفتی کاخ و ایوان %~% مرو را حور ویس و دایه رصوان

25 گهی آراست ویس دلستان را %~% گهی ایوان و خوم بوستان را

26 چو گنبد را ز بیگانه تهی ms116 کرد %~% ز راه بام رامین را در آورد

27 چو رامین آمد اندر گنبد شاه %~% نه گنبد دید گردون دید با ماه

28 اگر چه دید روی ویس دلبر %~% نیامد دلش را دیدار باور

29 دل بیمارش از شادی چنان شد %~% که گفتی پیر بود از سر جوان شد

30 تن نالانش از شادی دگر شد %~% تو گفتی مرده بود او جانور شد

31 روانش همچو کشت پژمریده %~% امید از آب و از باران بریده

32 ز بوی ویس آب زندگانی %~% بخورد و ماند نامش جاودانی

33 چو با ماه جهان افروز بنشست %~% ز جانش دود آتش سوز بنشست

34 بدو گفت ای بهشت کام و شادی %~% به تو یزدان ننوده اوستادی

35 به گوهر بانوان را بانوی تو %~% به غمزه جادوان را جادوی تو

36 گل کافور رنگ مشک بویی %~% بت شمشاد قد لاله رویی

37 تو از خوبی کنون چون آفتابی %~% خنک آن کس که تو بروی بتابی

38 به بالای تو ماند سرو و شمشاد %~% اگر بر هر دو ماند نقش نوشاد

39 تو در زیبایی آن رخشنده ماهی %~% کجا تاریکی و تیمار کاهی

40 ترا دادست بخت آن روشنایی %~% که زنگ از جان بدبختان زدایی

41 اگر باشم ترا از پیشکاران %~% خداوندی کنم بر کامگاران

42 و گر پیشت پرستش را بشایم %~% بجز با مشتری پهلو نسایم

43 چو بشنید این سخن ویس پری زاد %~% به شرم و ناز و گشی پاسخش داد

44 بدو گفت ای جوانمرد جوانبخت %~% بسی تیمار دیدم در جهان سخت

45 ندیدم هیچ تیماری بدین سان %~% که شد بر چشم من سوایی آسان

46 تن پاکیزه را آلوده کردم %~% وفا و شرم را نابوده کردم

47 ز دو کس یافتم این زشت مایه %~% یکی از بخت بد دیگر ز دایه

48 مرا دایه درین رسوایی افگند %~% به نیرنگ و به دستان و به سوگند

49 بکرد او هر چه بتوانست کردن ms117 %~% ز خواهش کردن و تیمار خوردن

50 بگو تا تو چه خواهی کرد با من %~% ز کام دوستان وز کام دشمان

51 به مهر اندر چو گل یک روزه باشی %~% نه چون یاقوت و چون فیروزه باشی

52 بگردد سال و ماه و تو بگردی %~% پشیمانیت باشد زین که کردی

53 اگر پیمان چنین خواهدت بودن %~% چه باید این همه زاری ننودن

54 به یکروزه مرادی کش برانی %~% چه باید برد ننگ جاودانی

55 نیرزد کام صد ساله یکی ننگ %~% کزو بر جان بماند جاودان زنگ

56 پس آن کامی که او یکروزه باشد %~% سزد گر جان ازو با روزه باشد

57 دگر باره زبان بگشاد رامین %~% بدو گفت ایرونده سرو سیمین

58 ندانم کضوری چون کضور ماه %~% که دروی رست چون تو سرو با ماه

59 ندانم مادری چون پاک شهرو %~% که بودش دخت ویس و پور ویرو

60 هزاران آفرین بر کضورت باد %~% همیدون بر خجسته گوهرت باد

61 هزاران آفرین بر مادر تو %~% کزو زاد این بهشتی پیکر تو

62 خنک آن را که هستت نیک مادر %~% مر آن را نیز کاو هستت برادر

63 دگر آن را که روزی با تو بودست %~% ترا دیدست یا نامت شنودست

64 دگر آن را که کردت دایگانی %~% ویا ورزید با تو دوستگانی

65 بسست این خر مرو شاهجان را %~% که آرامست چون تو دلستان را

66 بسست این نام و این اورنگ شه را %~% که دارد در شبستان چون تو مه را

67 مرا این خرمی بس تا به جاوید %~% که نامی گشتم از پیوند خورشید

68 بدین گوشی که آوازت شنیدم %~% بدین چشمی که دیدارت بدیدم

69 ازین پس نشنوم جز نیکنامی %~% نبینم جز مراد و شادکامی

70 پس آنگه ویس و رامین هر دو با هم %~% ببستند از وفا پیمان محکم

71 نخست آزاده رامین خورد سوگند %~% به یزدان کاوست گیتی را خداوند

72 به ماه روشن ms118 و تابنده خورشید %~% نه فرخ مشتری و پاک ناهید

73 به نان و با نمک با دین یزدان %~% به روشن آتش و جان سخن دان

74 که تا بادی وزد بر کوهساران %~% ویا آبی رود بر رودباران

75 بماند با شب تیره سیاهی %~% بپوسد در درون جوی ماهی

76 روش دارد ستاره آسمان بر %~% همیدون مهر دارد تن به جان بر

77 نگردد بر وفا رامین پشیمان %~% نه هرگز بشکند با دوست پیمان

78 نه جز بر روی ویسه مهر بندد %~% نه کس را دوست گیرد نه پسندد

79 چو رامین بر وفا سوگندها خورد %~% به مهر و دوستی پیمانها کرد

80 پس آنگه ویس با وی خورد سوگند %~% که هرگز نشکند با دوست پیوند

81 به رامین داد یک دسته بنفشه %~% به یادم دار گفتا این همیشه

82 کجا بینی بنفشه تازه بر بار %~% ازین پیمان و این سوگند یاد آر

83 چنین بادا کبود و کوژ بالا %~% هر آن کاو بشکند پیمانش از ما

84 که من چون گل ببینم در گلستان %~% به یاد ارم ازین سوگند و پیمان

85 چو گل یک روزه بادا جان آن کس %~% که از ما بشکند پیمان ازین پس

86 چو زین سان هر دوان سوگند خوردند %~% به مهر و دوستی پیمان بکردند

87 گوا کردند یزدان جهان را %~% همیدون اختران آسمان را

88 وزان پس هر دوان با هم بخفتند %~% گذشته حالها با هم بگفتند

89 به شادی ویس را بد شاه در بر %~% چو رامین را دو هفته ماه در بر

90 در آورده به ویسه دست رامین %~% چو زرین طوق گرد سرو سیمین

91 گر ایشان را بدیدی چشم رصوان %~% ندانستی که نیکوتر ازیشان

92 همه بستر پر از گل بود و گوهر %~% همه بالین پر از مشک و ز عنبر

93 شکرشان در سخن همراز گشته %~% گهرشان در خوشی انراز گشته

94 لب اندر لب نهاده روی بر ms119 روی %~% در افگنده به میدان از خوشی گوی

95 ز تنگی دوست را در بر گرفتن %~% دو تن بودند در بستر چو یک تن

96 اگر باران بر آن هر دو سمن بر %~% بباریدی نگشتی سینه شان تر

97 دل رامین سراسر خسته از غم %~% نهاده ویس دل بر وی چو مرهم

98 ز نرگس گر زیان بودی فراوان %~% زیانی را ز شکر خواست تاوان

99 به هر تیری که ویسه بر دلش زد %~% گزاران بوسه رامین بر گلش زد

100 چو در میدان شادی سر کشی کرد %~% کلید کام در قفل خوشی کرد

101 بدان دلبر فزونتر شد پسندش %~% کجا با مهر یزدان دید بندش

102 بسفت آن نغز در پر بهارا %~% بکرد آن پارسا نا پارسارا

103 چو تیر از زخمگاه آهیخت بیرون %~% نشانه بود و تیرش هر دو پر خون

104 به تیرش خسته شد ویس دلارام %~% بر آمد دلش را زان خستگی کام

105 چو کام دل بر آمد این و آن را %~% فزون شد مهربانی هردوان را

106 وزان پس همچنان دو مه بماندند %~% بجز خوشی و کام دل نراندند

107 چو آگه گشت شاهنشاه ز رامین %~% که سر برداشت نالنده ز بالین

108 همانگاه نامه زی رامین فرستاد %~% که ما بی تو دل آزاریم و باشاد

109 همه بی روی تو بدرام و دلگیر %~% چه می خوردن چه چوگان و چه نخچیر

110 بیا تا چند گه نخچیر جوییم %~% بیاساییم و زنگ از دل بضوییم

111 که سبزست از بهاران کضور ماه %~% همی تابد ز خاکش زهره و ماه

112 قصب پوشیده رومی کوه اروند %~% کلاه قاقم از تارک بیفگند

113 کنون غرمش میان لاله خفتست %~% همان رنگش تن اندر گل نهفتست

114 ز بس بر دشت غرقاب بهاری %~% نگیرد یوز آهو بی سماری

115 چو این نامه بخوانی زود بشتاب %~% بهاران را به کام خویش دریاب

116 همیدون ویس را با خود بیاور ms120 %~% که می ژواهد ما دیدار مادر

117 چو آمد نامه مؤبد به رامین %~% به درگاهش دمان سد نای رویین

118 به راه افتاد رامین با دلارام %~% به روی دوست راهش خوش بد ورام

119 چو آمد شادمان در کضور ماه %~% پذیره رفت شاه و لشکر شاه

120 هم از ره ویس شد تا پیش مادر %~% شده شرمنده از روی برادر

121 به دیدار یکایک شادمان شد %~% پس آن شادیش یکسر اندهان شد

122 کجا از روی رامین شد گسسته %~% برو دیدار رامین گشت بسته

123 به هفتم روی او یک راه دیدی %~% به نزد شاه یا در راه دیدی

124 بر آن دیدار خرسندی نبودش %~% فزونی جست اندوهان ننودش

125 هوا او را چنان یکباره بفریفت %~% که یک ساعت همی از رام نشکیفت

126 ز جانش خوشتر آمد مهر رامین %~% چه خوش باشد به دل یار نخستین

1 چو رامین بود با خسرو یکی ماه %~% به نخچیر و به رامش گاه و بیگاه

2 پس از یک مه به موقان خواست رفتن %~% درو نخچیر دریایی گرفتی

3 شهنشه خفته بود و ویس دربر %~% دل اندر داغ آن خورشید دلبر

4 که در بر داشت چونان دلفروزی %~% ز پیوندش نشد دلشاد روزی

5 بیامد دایه پنهان ویس را گفت %~% به چونین روز ویسا چون توان خفت

6 که رامین رفت خواهد سوی ارمن %~% به نخچیر شکار و جنگ دشمن

7 سپه را از شدنش آگاه کردند %~% سرا پرده به دشت ماه بردند

8 هم اکنون بانگ کوس و نای رویین %~% ز در گاهش رسد بر ماه و پروین

9 اگر خواهی که رویش باز بینی %~% بسی نیکوتر از دیبای چینی

10 یکی بر بام شو بنگر ز بامت %~% که چون ناگه بخواهد رفت کامت

11 به تیر و یوز و باز و چرغ و شاهین %~% شکار دلت ژواهد کرد رامین

12 بخواهد رفتن و دوری ننودن %~% ز تو آرام وز من ms121 جان ربودن

13 قصا را شاه موبد بود بیدار %~% شنید از دایه آن وارونه گفتار

14 بجست از خوابگاه و تند بنشست %~% چو پیل خشمناک آشفته و مست

15 زبان بگشاد بر دشمان دایه %~% همی گفت ای پلید خوار مایه

16 به گیتی نی ز تو ناپارساتر %~% ز سگ رسواتر و زو بی بهاتر

17 بیارید این پلید بد کنش را %~% بلایه گندپیر سگ منش را

18 که من کاری کنم باوی سزایش %~% دهم مر دایگانی را جزایش

19 سزد گر ز آسمان بر شهر خوزان %~% نبارد جاودان جز سنگ باران

20 که چونین روسپی خیزد از آن بوم %~% ز بی شرمی و شوخی بر جهان شوم

21 بد آموزی کند مر کهتران را %~% بد اندیشی کند مر مهتران را

22 ز خوزان خود نیاید جز بداندیش %~% تباهی جوی و بد کردار و بد کیش

23 مبادا کس که ایشان را پذیرد %~% و زیشان دوست جوید دایه گیرد

24 کزیشان دایگانی جست شهرو %~% سرای خویش را پر کرد زاهو

25 چه خوزانی به گاه دایگانی %~% چه نا بینا به گاه دیدبانی

26 هر آن کاو زاغ باشد رهنمایش %~% به گورستان بود هنواره جایش

27 پس آنگه گفت ویسا خویشکابا %~% ز بهر دیو گشته زشت ناما

28 نه جانت را خرد نه دیده را شرم %~% نه رایت را راستی نه کارت آزرم

29 بخوردی ننگ و شرم و زینهارا %~% به ننگ اندر زدی خود را و مارا

30 ز دین و راستی بیزار گشتی %~% به چشم هر که بودی خوار گشتی

31 ز تو نپسندد این آیین برادر %~% نه نزدیکان و خویشان و نه مادر

32 به گونه رویشان چون دوده کردی %~% که و مه را به ننگ آلوده کردی

33 همی تا دایه باشد رهنمایت %~% بود دیو تباهی همسرایت

34 معلم چون کند دستان نوازی %~% کند کودک به پیشش پای بازی

35 پس آنگه نزد ویرو کس فرستاد %~% بخواند و ms122 کرد با او یک به یک یاد

36 بفرمودش که خواهر را بفرهنج %~% به شفشاهنگ فرهنجش در آهنج

37 همیدون دایه را لختی بپیرای %~% به پادافراه و بر جانش مباخشای

38 اگر فرهنگشان من کرد بایم %~% گزند افزون ز اندازه منایم

39 دو چشم ویس با آتش بسوزم %~% وزان پس دایه را بر دار دوزم

40 ز شهر خویش رامین را برانم %~% دگر هر گز به نامش بر نخوانم

41 بپردازم ز رسوایی جهان را %~% ز ننگ هر سه بزدایم روان را

42 نگه کن تا سمن بر ویس گل رخ %~% به تندی شاه را چون داد پاسخ

43 اگر چه شرم بی اندازه بودش %~% قصا شرم از دو دیده بر ربودش

44 ز تخت شاه چون شمشاد بر جست %~% به کش کرده بلورین بازو و دست

45 مرو را گفت شاها کامگارا %~% چه ترسانی به پادافراه مارا

46 سخنها راست گفتی هر چه گفتی %~% نکو کردی که آهو نا نهفتی

47 کنون خواهی بکش خواهی برانم %~% و گر خواهی بر آور دیدگانم

48 و گر خواهی ببند جاودان دار %~% و گر خواهی بر هند کن به بازار

49 که رامینم گزین دو جهانست %~% تنم را جان و جانم را روانست

50 چراغ چشم و آرام دلم اوست %~% خداوندست و یار و دلبر و دوست

51 چه باشد گر به مهرش جان سپارم %~% که من خود جان برای مهر دارم

52 من از رامین وفا و مهربانی %~% نبرم تا نبرد زندگانی

53 مرا آن رخ بر آن بالای چون سرو %~% به دل بر خوشترست از ماه و از مرو

54 مرا رخسار او ماهست و خورشید %~% مرا دیدار او کامست و امید

55 مرا رامین گرامی تر ز شهروست %~% مرا رامین نیازی تر ز ویروست

56 بگتم راز پیشت آشکارا %~% تو خواهی خشم کن خواهی مدارا

57 اگر خواهی بکش خواهی بر آویز %~% نه کردم نه کنم از رام پرهیز ms123

58 تو با ویرو به من بر پادشایید %~% به شاهی هر دوان فرمان روایید

59 گرم ویرو بسوزد یا ببندد %~% پسندم هر چه او بر من پسندد

60 و گر تیغ تو از من جان ستاند %~% مرا این نام جاویدان بماند

61 که جان بسپرد ویس از بهر رامین %~% به صد جان می خرم من نام چونین

62 و لیکن تابود بر جای زنده %~% شکاری شیر جان گیر و دمنده

63 که دل دارد کنامش را شکفتن %~% که یارد بچگانش را گرفتن

64 هزاران سال اگر رامین بماند %~% که دل دارد که جان من ستاند

65 چو در دستم بود دریای سر کش %~% چرا پرهیزم از سوزنده آتش

66 مرا آنگه توانی زو بریدن %~% که تو مردم توانی آفریدن

67 مرا نز مرگ بیمست و نه از درد %~% ببین تا که چه چاره بایدت کرد

68 چو بشنید این سحن ویرو ز خواهر %~% برو آن حال شد از مرگ بدتر

69 برفت و ویس را در خانه ای برد %~% بدو گفت این نبد پتیاره ای خرد

70 که تو در پیش من با شاه کردی %~% هم آب خود هم آب من ببردی

71 ترا از شاه و از من شرم ناید %~% که رامین بایدت موبد نباید

72 نگویی تا تو از رامین چه دیدی %~% چرا او را ز هر کس بر گزیدی

73 به گنجش در چه دارد مرد گنجور %~% بجز رود و سرود و چنگ و طنبور

74 همین داند که طنبوری بسازد %~% بر او راهی و دستانی نوازد

75 نبینندش مگر مست و خرشان %~% نهاده جامه نزد می فروشان

76 جهودانش حریف و دوستانند %~% همیشه زو بهای می ستانند

77 ندانم تو بدو چون او فتادی %~% به مهر او را دل از بهر چه دادی

78 کنون از شرم و از مینو بیندیش %~% مکن کاری کزو ننگ آیدت پیش

79 چو شهرو مادر و چون من برادر %~% چرا ms124 داری به ننگ خویش در خور

80 نماندست از نیاکان تو جز نام %~% به زشتی نام ایشان را مکن خام

81 مضو یکباره کام دیو را رام %~% بده نام دو گیتی از پی رام

82 اگر رامین همه نوش است و شکر %~% بهشت جاودان زو هست خوشتر

83 بگفتم آنچه من دانستم از پیش %~% تو به دان خدا و شوهر خویش

84 همی گفت این سحن ویرو به خواهر %~% همی بارید ویس از دیده گوهر

85 بدو گفت ای برادر راست گفتی %~% درخت راستی را بر تو رفتی

86 روانیم نه چنان در آتش افتاد %~% که آید هیچ پند او را به فریاد

87 دل من نه چنان در مهر بشکست %~% که داند مردم او را باز پیوست

88 قصا بر من برفت و بودنی بود %~% از این اندرز و زین گفتار چه سود

89 در خانه کنون بستن چه سودست %~% که دزدم هرچه در خانه ربودست

90 مرا رامین به مهر اندر چنان بست %~% که نتوانم ز بندش جاودان رست

91 اگر گویم یکی زین هر دو بگزین %~% بهشت جاودان و روی رامین

92 به جان من که رامین را گزینم %~% که رویش را بهشت خویش بینم

93 چو بشنید این سحن ویرو ز خواهر %~% دگر بر خوگ نفشاند ایچ گوهر

94 برفت از پیش ایشان دل پر آزار %~% سفرده کار ایشان را به دادار

95 چو خورشید جهان بر چرخ گردان %~% چو زرین گوی شد بر روی میدان

96 شهنشه گوی زد با نامداران %~% بجوشیده در آن میدان سواران

97 ز یک سو شاه موبد بود سالار %~% ز گردان بر گزیده بیست همکار

98 ز یک سو شاه ویرو بود مهتر %~% ز گردان بر گزیده بیست یاور

99 رفیدا یار موبد بود و رامین %~% چو ارغش یار ویرو بود و شروین

100 دگر آزادگان و نامداران %~% بزرگان و دلیران و سواران

101 پس آنگه گوی در میدان فگندند ms125 %~% به چوگان گوی بر کیوان فگندند

102 هنر آن روز ویرو کرد و رامین %~% گه این زان گوی برد و گاه آن زین

103 ز چندان نامداران هنر جوی %~% به از رامین و ویرو کس نزد گوی

104 ز بام گوشک ویس ماه پیکر %~% نگه می کرد با خوبان لشکر

105 برادر را و رامین را همی دید %~% ز چندان مردم ایشان را پسندید

106 ز بس اندیشه کردن گشت دلتنگ %~% رخش بی رنگ و پیشانی پر آژنگ

107 تن سیمینش را لرزه بیفتاد %~% تو گفتی سرو بد لرزند از باد

108 خمارین نر گسان را کرد پر آب %~% به گل بر ریخت مروارید خوشاب

109 به شیرین لابه دایه گفت با ویس %~% چرا بر تو چنین شد چیره ابلیس

110 چرا با جان خود چندین ستیزی %~% چرا بیهوده چندین اشک ریزی

111 نه بابت قارنست و مام شهرو %~% نه شویت موبدست و پشت ویرو

112 نه تو امروز ویس خوب چهری %~% میان ماه رویان همچو مهری

113 نه ایران را توی بابوی مهتر %~% نه توران را توی خاتون دلبر

114 به ایران و به توران نامداری %~% که بر ایران و توران کامگاری

115 به روی از گل به موی از مشک نابی %~% ستیز ماه و رشک آفتابی

116 به شاهی و به خوبی نام داری %~% چو رامین دوستی خود کام داری

117 اگر صد گونه غم داری به دل بر %~% نماند چون ببینی روی دلبر

118 فلک خواهد که چون تو ماه دارد %~% جهان خواهد که چون او شاه دارد

119 چرا خوانی ز یزدان خیره فریاد %~% که در گیتی بهشت خود ترا داد

120 مکن بر بخت چندین ناپسندی %~% که آرد نا پسندی مستمندی

121 چه دانی خواست از بخشنده یزدان %~% ازین بهتر که دادست به گیهان

122 خداوندی و خوبی و جوانی %~% تن آسانی و ناز و کامرانی

123 چو چیزی زین که داری بیش خواهی %~% ز ms126 بیشی خواستن یابی تباهی

124 مکن ماها به بخت خویش ببسند %~% بدین کت داد یزدان باش حرسند

125 به تندی شاه را چندین میازار %~% برادر را مکن بر خود دل آزار

126 که این آزارها چون قطر باران %~% چو گرد آید شود یک روز طوفان

127 جوابش داد خورشید سخن گوی %~% نگار سر و قد یاسمین بوی

128 بگفت ای دایه تاکی یافه گویی %~% ز نادانی در آتش آب جویی

129 مگر نشنیدی از گیتی شناسان %~% که باشد جنگ بر نظاره آسان

130 مگر نشنیدی این زرینه گفتار %~% که بر چشم کسان درد کسان خوار

131 منم همچون پیاده تو سواری %~% ز رنج رفتن آگاهی نداری

132 منم بیمار و نالان تو درستی %~% ندانی چیست بر من درد و سستی

133 مرا شاه جهان سالار و شویست %~% و لیکن بدسگال و کیته جویست

134 اگر شویست بس نا دلپذیرست %~% کجا بد رای و بد کردار و پیرست

135 و گر ویروست بر من بد گمانس %~% به چشم من چو دینار کسانست

136 و گر ویرو و بجز ماه سما نیست %~% مرا چه سود باشد چون مرا نیست

137 و گر رامین همه ژوبی و زیبست %~% تو خود دانی چگونه دل فریبست

138 ندارد مایه جز شیرین زبانی %~% نجوید راستی در مهرتبانی

139 زبانش را شکر آمد نمایش %~% نهانش حنظل اندر آزمایش

140 منم با یار در صد کار بی کار %~% به گاه مهر با صد یار بی یار

141 همم یارست و هم شو هم برادر %~% من از هر سه همی سوزی بر آذر

142 مرا نامی رسید از شوی داری %~% مرا رنجی رسید از مهر کاری

143 ه شوی من چو شوی بانوانست %~% نه یار من چو یار نیکوانست

144 چه باید مر مرا آن شوی و آن یار %~% کزو باشد به جانم رنج و تیمار

145 مرا آن طشت زرین نیست در خور %~% که دشمن خون من ریزد ms127 در و در

146 اگر بختم مرا یاری ننودی %~% دلارامم بجز ویرو نبودی

147 نه موبد جفت من بودی نه رامین %~% نبهره دوستان دشمن آیین

148 یکی با من چو غم با جان به گینه %~% یکی دیگر چو سنگ و آبگینه

149 یکی را با زبان دل نیست یاور %~% یکی را این و آن هر دو ستمگر

1 خوشا جایا بر و بوم خراسان %~% درو باش و جهان را می خور آسان

2 زبان پهلوی هر کام شناسد %~% خواسان آن بود کز وی خور آسد

3 خور آسد پهلوی باشد خود آید %~% عراق و پارس را خور زو بر آید

4 خراسان را بود معنی خور آیان %~% کجا از وی خور آید سوی ایران

5 چه خوش نامست و چه خوش آب خاکست %~% زمین و آب و خاکش هر سه پاکست

6 به خاصه مرو در شهر خراسان %~% چنان آمد که اندر سال نیسان

7 روان اندر هوای او بنازد %~% که آب و باد او با این بسازد

8 تو گفتی رود مروش کوثر آمد %~% همان بومش بهشتی دیگر آمد

9 چو نیک اختر شهنشاه سرافراز %~% ز کوهستان به شهر مرو شد باز

10 به بام گوشک شد با سیمتن ویس %~% نشسته چون سلیمان بود و بلقیس

11 نگه کرد آن شکفته دشت و در دید %~% جهان چون روی ویس سیمبر دید

12 به ناز و خنده آن بت روی را گفت %~% جهان بنگر که چون روی تو بشکفت

13 نگه کن دشت مرو و مرغزارش %~% همیدون بوستان و رودبارش

14 زر اندر زر شکفته باغ در باغ %~% ز خوبی و خوشی وی را که وراغ

15 نگویی تا کدامین خوشتر ای ماه %~% به چشم نرگسینت مرو یا ماه

16 به چشم من زمین مرو خوشتر %~% که گویم آسمانستی پر اختر

17 زمین مرو پنداری بهشتست %~% خدایش ز افرین خود سرشتست

18 چنان کز ماه خوشتر مرو شهجان %~% ز ویرو ms128 نیز من بیشم به هر سان

19 مرا چون ماه بسیارست کضور %~% چو ویرو نیز بسیارست چاکر

20 نگر تا ویس چون آزرم بر داشت %~% کجا در مهر چون شیران جگرداشت

21 مرو را گفت شاها مرو آباد %~% اگر نیکست ور بد مر ترا باد

22 من اینجا دل نهادستم به ناکام %~% که هستم گوروار افتاده در دام

23 اگر دیدار رامین را نبودی %~% تو نام ویس از آن گیهان شنودی

24 چو بینم روی رامین گاه و بی گاه %~% مرا چه مرو باشد جای و چه ماه

25 گلستانم بود بی او بیابان %~% بیابانم بود با او گلستان

26 مرا گر دل نه با او آرمیدی %~% تو تا اکنون مرا زنده ندیدی

27 ترا از بهر رامین می پرستم %~% که دل در مهر آن بی مهر بستم

28 منم چون باغبان اندر پی گل %~% پرستم خار گل را بر پی گل

29 شهنشه چون شنید این سخت پاسخ %~% پدید آمدش رنگ خشم بر رخ

30 به سرخی چشم او چون ارغوان شد %~% به زردی روی او چون زعفران شد

31 دلش در تن چو آتش گشت سوزان %~% تنش از کینه شد چون بید لرزان

32 چو از کین خواستی او را بکشتی %~% خرد با مهر بر کین چیره گشتی

33 چو تندی هوش را اندام دادی %~% خرد تندیش را آرام دادی

34 چو گشتی آتش تیزیش سر کش %~% زدی دست قصا آبی بر آتش

35 چو نیکو بود روی خواست یزدان %~% به زشتی شاه ازو چون بستدی جان

36 خبر دارد ز یزدان تیر و خنجر %~% نبرد هر کرا او هست یاور

37 نگردد هیچ بد خواهی بر او چیر %~% جهد از پای پیل و از دم شیر

38 چنان چون ویس بت پیکر همی جست %~% قصا دست بلا بر وی همی بست

39 چو گنجی بود در بندی نهاده %~% به هر کس بسته بر رامین گشاده

40 چو ms129 شاهنشه زمانی بود دژمان %~% به خشم اندر خرد را برد فرمان

41 نکردش هیچ پادافراه کردار %~% زبان بگشاد بر وارونه گفتار

42 بدو گفت ای ز سگ بوده نژادت %~% به بابل دیو بوده اوستادت

43 بریده باد بند از جان شهرو %~% کشفته باد خان و مان ویرو

44 که جز بد کیش از آن مادر نزاید %~% بجز جادو از آن گوهر نیاید

45 نباشد مار را بچه بجز مار %~% نیارد شاخ بد جز تخم بد بار

46 بچه بودست شهرو را سی و اند %~% نزادست او ز یک شوهر دو فرزند

47 چو آذرباد و فرخ زاد و ویرو %~% چو بهرام یل و ساسان و گیلو

48 چو ایزدیار و گردان شاه و رویین %~% چو آب ناز و همچون ویس و شیرین

49 یکایک را ز ناسایست زاده %~% بلایه دایگانی شیر داده

50 ازیشان خود تو از جمشید زادی %~% تو نیز آن گوهرت بر باد دادی

51 کنون سه راه در پیشت نهادست %~% به هر جایی که خواهی ره گشادست

52 یکی گرگان دگر راه دماوند %~% سه دیگر راه همدان و نهاوند

53 برون رو تو به هر راهی که خواهی %~% رفیقت سحتی و رهبر تباهی

54 همیشه بادت از پس چاهت از پیش %~% همه راهت ز نان و آب درویش

55 کهش پر برف باد و دشت پر مار %~% نبات او کبست و آب او قار

56 به روزت شیر همراه و به شب غول %~% نه آبت را گذر نه رود را پول

1 چو بشنید این سخن آزاده شمشاد %~% شد از گفتار موبد خرم و شاد

2 نمازش برد و چون گلنار بشکفت %~% ز پیشش باز گشت و دایه را گفت

3 برو دایه بشارت بر به شهرو %~% همیدون مژده خواه از شاه ویرو

4 بگو آمد نیازی خواهر تو %~% گرامی دوستگان و دلبر تو

5 بر آمد مر ترا نابنده خورشید %~% از آن سو کت نبودت هیچ ms130 امید

6 امیدت را پدید آمد نشانی %~% از آن سوکت نبد در دل گمانی

7 کنون کت روز تنهایی سر آمد %~% دو خورشید از خراسانت بر آمد

8 همیدون مادرم را مژدگان خواه %~% که رسته شد ز چنگ اژدها ماه

9 بریده شد ز خار تیر خرما %~% بهار تازه شد ایمن ز سرما

10 در آمد دولت فرخنده از خواب %~% بر آمد گوهر رخشنده از آب

11 مرا چون ایزد از موبد رهانید %~% چآان دانم که از هر بد رهانید

12 پس آنگه گفت شاها جاودان زی %~% به کام دوستان دور از بدان زی

13 ترا از من درود و خرمی باد %~% روانت آفتاب مردمی باد

14 زنی کن زن سپس بر تو سزاوار %~% که باشد همچو ویسه صد پرستار

15 ز بت رویان آن جوی بر من %~% که از دیدنش گردد کور دشمن

16 چراغ گوهر و خورشید دوده %~% هم از پاکی هم از خوبی ستوده

17 چو مه در هر زبانی گشته نامی %~% چو جان بر هر دلی گشته گرامی

18 ترا بی من بزرگی باد و رادی %~% مرا بی تو درستی باد و شادی

19 چنین بادا ازین پس هر دو را روز %~% که باشد بخت ما بر کام پیروز

20 چنان در خرمی گیتی گذاریم %~% که هرگز یکدگر را یاد ناریم

21 پس آنگه بردگان را کرد آزاد %~% کلید گنجها مر شاه را داد

22 بدو گفت این به گنجوری دگر ده %~% که باشد در شبستانت ز من به

23 ترا بی من مبادا هیچ تیمار %~% مرا بی تو مبادا هیچ آزار

24 بگفت این پس نمازش برد گشت %~% سرای شاه ازو زیر و زبر گشت

25 ز هر کنجی بر مآمد زار واری %~% ز هر چشمی روان شد رودباری

26 کسان شاه و سرپوشیدگانش %~% به زاری سوخته کردند جانش

27 ز اشک چشم خونین رود کردند %~% سراسر ویس را پدرود کردند

28 بسا چشما که ms131 بر وی فشت گریان %~% بسا دل کز فراقش گشت بریان

29 همه کس دل در آن تیمار بسپرد %~% تو گفتی سیل هجران دل همی برد

30 ز هجرش هر کسی خسته جگر بود %~% وزیشان شاه رامین خسته تر بود

31 نیارامید روز و شب ز تیمار %~% ز درد دل دگر ره گشت بیمار

32 ز گریه گر چه جانش را بند سود %~% همی یک ساعت از گریه نیاسود

33 گهی بر دل گرست و گاه بر جفت %~% خروشان روز و شب بادل همی گفت

34 چه خواهی ای دل از جانم چه خواهی %~% که جان را از تو ناید جز تباهی

35 سیه کردی به داغ عشق روزم %~% دو تا کردی جوانه سرو نوزم

36 تو تلخی عشق را اکنون بدانی %~% که کام تو باشد زندگانی

37 نبد در هجر یک روزه قرارت %~% چگونه باشد اکنون روزگارت

38 بسا تلخا که تو خواهی چشیدن %~% بسا رنجا که تو خواهی کشیدن

39 کنون بپسیج تا تیمار بینی %~% جدایی را چو نیش مار بینی

40 کنون کت ناگه آمد فرقت یار %~% بشد خرما و آمد نوبت خار

41 بپیچ ای دل که ارزانی به دردی %~% به بار آمد ترا آن بد که کردی

42 بریز ای چشم خون دل ز دیدی %~% که از پیش تو شد یار گزیده

43 سرشکت را کنون باشد روایی %~% که بفروشی به بازار جدایی

44 بدین غم در خوری چندانکه یاری %~% بیاور خون دل چندانکه داری

45 نگارین روی آن دلبر تو دیدی %~% مرا در دام عشقش تو کشیدی

46 کنون هم تو ز دیده خون بپالای %~% به گاه فرقت از گریه میاسای

47 به خون مصقول کن رنگ رخانم %~% سیاهی را بضوی از دیدگانم

48 جهان را شاید ار دیگر نبینی %~% که همچون ویس یک دلبر نبینی

49 چه باید مر ترا دیدار ازین پس %~% که دیدار تو نپسندد جز او کس

50 گر از دیدار ms132 او بردارم امید %~% نبینم نیز هر گز ماه و خورشید

51 دو چشم خویش را از بن بر آرم %~% که با هجرانش کوری دوست دارم

52 چو دیدار نگارینم نباشد %~% سزد گر خود جهان بینم نباشد

53 الا ای تیره گشته بخت شورم %~% تو شیر خشمناکی منت گورم

54 به پیشم بود خرم مر غزاری %~% درو با من به هم شایسته یاری

55 کمین کردی و یارم را ببردی %~% مرا بی مونس و بی یار کردی

56 کنون جانم ببر کم جان نباید %~% چو من بدبخت جز بی جان نشاید

57 ستمگارا و زفتا روزگارا %~% که نتوانست با هم دید ما را

58 به گیتی خود یکی کامم روا کرد %~% پس آن کام مرا از من جدا کرد

59 اگر پیشه ندارد جور و بیداد %~% چرا بستد همان چیزی که او داد

60 همی گفتی چنین دلخسته رامین %~% تن از ارام دور و سر ز بالین

61 بسی اندیشه کرد اندر جدایی %~% که چون یابد ز اندوهش رهایی

62 به دست چاره دامی کرد و بنهاد %~% به شاهنشاه پیغامی فرستاد

63 که شش ماگست تا من دردمندم %~% منم بسته که بیماریست بندم

64 کنونم زور لختی در تن آمد %~% نشاط تندرستی در من آمد

65 ندیدم اسپ و ساز خویش هنوار %~% همه مانده چو من شش ماه بیکار

66 سمند و رخش من با یوز و باسگ %~% سراسر خفته اند آسوده از تگ

67 نه یوزانم سوی غرمان دویدند %~% نه بازانم سوی کبگان پریدند

68 دلم بگرفت ازین آسوده کاری %~% چه آسایش بود بنیاد خواری

69 اگر شاهم دهد همداستانی %~% کنم یک چند گه نخچیرگانی

70 روم زینجا سوی گرگان و ساری %~% بپرانم درو باز شکاری

71 چو شش مه بگذرد روزی بیایم %~% ز کوهستان به سوی شه گرایم

72 چو شاهنشه شنید این یافه پیغام %~% به زشتی داد یکسر پاسخ رام

73 بدانست او که گفتارش دروغست %~% ز دستان ms133 کرده چاری بی فروغست

74 مرو را عشق بد نه خانه دلگیر %~% دلش را ویس بایستی نه نخچیر

75 زبان بگشاد بر دشنام و نفرین %~% همی گفت از جهان گم باد رامین

76 شدن بادش به راه و آمدن نه %~% که او را مرگ هست از آمدم به

77 بگو هر جا که خواهی رو هم اکنون %~% رفیقه فال شوم و بخت وارون

78 رهت مارین و کهسارت پلنگین %~% گیا و سنگش از خون تو رنگین

79 تو پیش ویس جان خود سفرده %~% همیدون ویس در چشم تو مرده

80 ترا این خوی بد با جان بر آید %~% وزین خوی بدت دوزخ نماید

81 ترا گفتار من امروز پندست %~% چو می تلخست لیکن سودمندست

82 اگر پند مرا در گوش گیری %~% ازو بسیار گونه هوش گیری

83 به کوهستان زنی نامی بجویی %~% مرو را هم بزرگی هم نکویی

84 کنی با او به فال نیک پیوند %~% بدان پیوند باشی شاد و خرسند

85 نگردی بیش ازین پیرامن ویس %~% که پس کشته شوی در دامن ویس

86 بر افروزم ز روی خنجر اذر %~% برو هم زن بسوزم هم برادر

87 برادر چون مرا زو ننگ باشد %~% همان بهتر که زیر سنگ باشد

88 نگر تا این سحن بازی نداری %~% که بازی نیست با شیر شکاری

89 چو ابر آید تو با بارانش مستیز %~% به زودی از گذار سیل برخیز

90 چو بشنید این سخن آزاده رامین %~% بسی بر زشت کیشان کرد نفرین

91 به ماه و مهر تابان خورد سوگند %~% به جان شاه و جان خویش و پیوند

92 که هرگز نگذرم بر کضور ماه %~% نه بیرون ایم از پند شهنشاه

93 نه روی ویس را هر گز ببینم %~% نه با کسها و خویشانش نشینم

94 پس آنگه گفت شاها تو ندانی %~% که من با تو دگر دارم نهانی

95 تو از یک روی بر ما پادشایی %~% ز دیگر روی مارا ms134 چون خدایی

96 گر از فرمانت لختی سر بتانم %~% سراندر پیش خود افگند یابم

97 چنان ترسم ز تو کز پاک یزدان %~% یکی دارم شمارا گاه فرمان

98 همی داد این پیام شکر آلود %~% و لیکن در دلش چیزی دگر بود

99 شتابش بود تا کی راه گیرد %~% به راه اندر شکار ماه گیرد

1 چو بیرون آمد از دروازه خرم %~% شد از تیمار هجرش نیمه ای کم

2 چو بادی از کهستان بر دمیدی %~% بهشتی بوی خوش زی او رسیدی

3 خوشا راها که باشد راه ایشان %~% که دارند در سفر هنجار جانان

4 اگر چه صعب راهی پیش دارند %~% مران را گلشن و طارم شمارند

5 هر آن کش راه باشد بی کران تر %~% به روی دوست باشد شاذمان تر

6 اگر چه راه ناپدرام باشد %~% بپدر امد چو خوش فرجام باشد

7 چنان چون راه مهر افزای رامین %~% چو کاری تلخ کش انجام شیرین

8 و زو ناکام ویس ماه پیکر %~% بپژمنده چو برگ از ماه آذر

9 زمین ماه بر وی چاه گشته %~% گل رویش به رنگ کاه گشته

10 سراسر زیور از تن بر گشاده %~% همه پیریه ها یک سو نهاده

11 ز خورد و خواب وازشادی بریده %~% هوای دل برو پرده دریده

12 همه کار جهان در دل شکسته %~% دل از کام و لبان از خنده بسته

13 به چشمش روی مادر مار گشته %~% همیدون مهر ویرو خوار گشته

14 به روزش مهر بودی مونس روز %~% چو روی رام تابان و دل افروز

15 شب تاریک بودی غمگسارش %~% ز مشکین موی رامین یادگارش

16 نشسته روز و شب بالای ایوان %~% بمانده چشم در راه خراسان

17 همی گفتی چه بودی گر یکی روز %~% ازین راه آمدی باد دل افروز

18 سحر گاهان نسیمی خوش دمیدی %~% پگاه بام رامین در رسیدی

19 ز پشت رخش رسته چون سهی سرو %~% مرو را روی بر من پشت ms135 بر مرو

20 گرازان خش چون طاووس صدرنگ %~% به پشتش بر نشسته نقش ارتنگ

21 درین اندیشه مانده ویس هنوار %~% سپرده تن به رنج و دل به تیمار

22 یکی روزی نشسته بر لب بام %~% پگه آنگه که خور بیرون نهد گام

23 دو خورشید از خراسان روی بننود %~% که از گیتی دو گونه زنگ بزدود

24 یکی بزدود زنگ شب ز گیهان %~% یکی بزدود زنگ غم ز جانان

25 چنان آمد به نزد ویس بانو %~% که آید دردمندی پیش دارو

26 بپیچیدند بر هم مرد و شمشاد %~% ز شادی هر دوان را گریه افتاد

27 ببوسیدند هر دو ارغون را %~% پس آنگه بسدین نوشین لبان را

28 ز شادی هر دو چون گل بر شکفتند %~% گرفته دست هم در خانه رفتند

29 به رامین گفت ویس ماه پیکر %~% رسیدت دل به کام و کان به گوهر

30 ترا باد این سرای خسروانی %~% درو بنشین به ناز و شادمانی

31 گهی در خانه زلف و جام می گیر %~% گهی در دشت مرغان گیر و نخچیر

32 به نخچیر آمدستی از خراسان %~% به پیش آمد ترا نخچیر آسان

33 ترا من هم گوزنم هم تذروم %~% چو هم شمشادم و هم زاد سروم

34 گهی بنشین به پای سرو و شمشاد %~% نه نخچیر چو من می کن دلت شاد

35 من و تو روز در شادی گذاریم %~% ز ردا هیچ گونه یاد ناریم

36 چو روز خوش بود خرم نشینیم %~% که خود جز خرمی کاری نبینیم

37 به روز پاک جام نوش گیریم %~% به شب معضوق در آغوش گیریم

38 زمانی دل زشادی بر نتابیم %~% همه کامی بجوییم و بیابیم

39 هوای دل به پیروزی برانیم %~% که هم پیروز بخت و هم جوانیم

40 پس آنگه هر دو کام دل براندند %~% به شادی هفت مه با هم بماندند

41 زمستان بود و سرمای کهستان %~% دو عاشق مست و خرم در شبستان

42 ms136 میان نعمت و فرمان روایی %~% نشاط عاشقی و پادشایی

43 نگر تا کام دل چون خوش براندند %~% ز شادی ذره ای باقی نماندند

1 چو آگه گشت شاهنشاه موبد %~% که پیدا کرد رامین گوهر بد

2 دگر باره بشد با ویس بنشست %~% گسسته مهر دیگر ره بپیوست

3 دل رام آنگهی بشکیبد از ویس %~% که از کردار بد بشکیبد ابلیس

4 اگر خر گوش روزی شیر گردد %~% دل رامین ز ویسه سیر گردد

5 و گر گنجشک روزی باز گردد %~% دل رامین ازین خو باز گردد

6 همان گه شاه شد تا پیش مادر %~% به دلتنگی گله کرد از برادر

7 مرو را گفت نیکه باشد این کار %~% نگه کن تا پسندد هیچ هشیار

8 که رامین با زنم جوید تباهی %~% کند بدنام بر من گاه شاهی

9 یکی زن چون بود با دو برادر %~% چه باشد در جهان زین ننگ بدتر

10 دلم یکباره بر گشت از مدارا %~% ازیرا کردم این راز آشکارا

11 من این ننگ از تو بسیاری نهفتم %~% چو بیچاره شدم با تو بگفتم

12 بدان تا تو بدانی حال رامین %~% نخوانی مر مرا بیهوده نفرین

13 که من زان ساک کشم او را به زاری %~% که گردد چشم تو ابر بهاری

14 مرا تو دوزخی هم تو بهشتی %~% تو نپسندی به من این نام زشتی

15 سپید آنگه شود از ننگ رویم %~% که رویم را به خون وی بضویم

16 جوابش داد مادر گفت هرگز %~% دو دست خود نبرد هیچ گربز

17 مکش او را که او هستت برادر %~% ترا چون او برادر نیست دیگر

18 نه در رزمت بود انبار و یاور %~% نه در بزمت بود خورشیدانور

19 چو بی رامین شود بی کس بمانی %~% نه خوش باشدت بی او زندگانی

20 چو بنشینی نباشد همنشینت %~% همان انباز و پشت راستینت

21 ترا ایزد ندادست ایچ فرزند %~% که روزی بر جهان باشد خداوند

22 ms137 بمان تا کاو بود پشت و پناهت %~% به دست او بماند جایگاهت

23 نباشد عمر مردم جاودانی %~% برو روزی سر آید زندگانی

24 چو فرمان خدا آید به جانت %~% به دست دشمن افتد خان و مانت

25 همان بهتر که او بر جای باشد %~% مگر چون تو جهان آرای باشد

26 مگر شاهی درین گوهر بماند %~% نژاد ما درین کضور بماند

27 برادر را مکش زن را گسی کن %~% کلید مهر در دست کسی کن

28 بتان و خوبرویان بی شمارند %~% که زلف از مشک و بر ازسیم دارند

29 یکی را بت گزین و دل برو نه %~% کلید گنجها در دست او ده

30 مگر کت زان صدف دری بیاید %~% که شاهی را و شادی را بشاید

31 چه داری از نژاد ویسه امید %~% جز آن کاو آمدست از تخم جمشید

32 نژادش گرچه شگوارست و نیکوست %~% ابا این نیکوی صد گونه آهوست

33 مکن شاها خود را کار فرمای %~% روانت را بدین کینه میالای

34 هزاران جفت همچون ویس یابی %~% چرا دل زان بلایه برنتابی

35 من این را آگهی دیگر شنیدم %~% چنان دانم که من بدتر شنیدم

36 شنیدستم که آن بدمهر بدخو %~% دگر باره شد اندر بند ویرو

37 به خوردن روز و شب با او نشستست %~% ز می گه هوشیار و گاه مستست

38 همیشه ویس از بختش همی خواست %~% کنون چون دید درد دلش بر خاست

39 تو از رامین بیچاره چه خواهد %~% کت از ویرو همی آید تباهی

40 آگر رامین به همدانست ازانست %~% که او بر ویسه چون تو مهربانست

41 و لیکن زین سخن آنجا بماندست %~% که ویسه مهر او از دل براندستص

42 همین آهوست ویس بد نشان را %~% بدو هر روز دیگر دوستان را

43 چنان زیبایی و خوبی چه باید %~% که مهرش بر کسی ماهی نپاید

44 به گل ماند که چه خوب رنگست %~% نپاید دیر و مهرش ms138 ی در نگست

45 چو بشنید این سخن موبد ز مادر %~% دلش خوش گشت لختی بر برادر

46 چنان بر ویس و بر ویرو بیازرد %~% که گشت از خشم دل رنگ رخش زرد

47 همان گه نزد ویرو کرد نامه %~% ز تندی کرد چون شمشیر خامه

48 بدو گفت این که فرمودت نگویی %~% که بر من بیشی و بیداد جویی

49 پناهت کیست یا پشتت کدامست %~% که رایت بس بلند و خویش کامست

50 نگویی تا که دادت این دلیری %~% که روباهی و طبع شیر گیری

51 تو با شیران چرا شیری نمایی %~% که با گور دمنده بر نیایی

52 تو از من بانوم را چون ستانی %~% بدین بیچارگی و ناتوانی

53 اگر چه هست ویسه خواهر تو %~% زن من چون نشیند در بر تو

54 چرا داری مرو را تو به خانه %~% بدین کار از تو ننیوشم بهانه

55 کجا دیدی یکی زن جفت دو شوی %~% دو پیل کینه ور بسته به یک موی

56 مگر تا من ندیدم جایگاهت %~% فزون شد زانکه بد پشت و پناهت

57 همی تا تو دلیر و شیر مردی %~% ندیدم در جهان نامی که کردی

58 نه روزی پادشاهی را ببستی %~% نه روزی بد سگالی را شکستی

59 نه باجی بر یکی کضور نهادی %~% نه شهری را به پیروزی گشادی

60 هنرهای ترا هر گز ندیدم %~% نه نیز از دوست وز دشمن شنیدم

61 نژاد خویشتن دانی که چونست %~% به هنگام بلندی سر نگونست

62 تو از گوهر همی مانی به استر %~% که چون پرسند فخر آرد به مادر

63 ترا تیر افگند بپنم به هر کار %~% به نخچیر و به بازی نه به پیکار

64 به میدان اسپ تازی نیک تازی %~% همیدون گوی تنها نیک بازی

65 همی تا در شبستان و سرایی %~% هنرهای یلان نیکو نمایی

66 چو در میدان شوی با هم نبردان %~% گریزی چون زنان از پیش مردان

67 ms139 همی شیری کنی در کضور ماه %~% ازو رفته زبون داردت روباه

68 همانا زخم من کردی فراموش %~% که از جانت خود برد از تنت هوش

69 همیدون زخمهای نامداران %~% ستوده مرغزی چابک سواران

70 به کینه همچو شیر مرغزاری %~% به کوشش همچو رعد نوبهاری

71 هنوز از مرزهای کضور ماه %~% همی آید همانا آوخ و آه

72 مرا آن تیغ و آن باز و به جایست %~% که از روی زمین دشمن زدایست

73 چو این نامه بخوانی گوش من دار %~% که شمشیرم خون تست ناهار

74 شنیدم هر چه تو گفتی ازین پیش %~% ننودی مردمان را مردی خویش

75 همی گفتی که شاه آمد ز ناگاه %~% چو شیر تند جسته از کمینگاه

76 ازیرا برد ویسم را ز گوراب %~% که من بودم به سان مست در خواب

77 اگر من بودمی در کضور ماه %~% نبردی ویس را هر گز شهنشاه

78 کنون باری نه مستی هوشیاری %~% به جای خویش فرخ شهریاری

79 ز کار خود ترا آگاه کردم %~% به پیگار تو دل یکتاه کردم

80 به هر راه برون کن دیدبانی %~% به هر مرزی همیدون مرزبانی

81 به گرد آور سپاه بوم ایران %~% از آذربایگان و ری و گیلان

82 همی کن ساز لشکر تا من آیم %~% که من خود زود بندت بر گشایم

83 برافشان تو به باد کینه گنجت %~% که همچون باد بهاشد یافته رنجت

84 به جنگی نه چنان آیم من این بار %~% که تو یابی به جان از جنگ زنهار

85 کنم از کشتگان کضورت هامون %~% به هامون بر برانم دجله خون

86 بیارم ویس را بی کفش و چادر %~% پیاده چون سگان در پیش لشکر

87 چنان رسوا کنم وی را کزین پس %~% نجوید دشمنی با مهتران کس

88 چو شاه این نامه زی ویرو فرستاد %~% همان گه مهتران را آگهی داد

89 ز راه ماه وز پیگار ویرو %~% همه کردند ساز خویش نیکو

90 ms140 سحرگاهان بر آمد ناله نای %~% روان شد همچو دریا لشکر از جای

91 تو گفتی رود جیحون از خراسان %~% همی آمد دمان سوی کهستان

92 هر آن جایی که لشکر گه زدی شاه %~% نیارستی گذشتن بر سرش ماه

93 زمین از بار لشکر بود بستوه %~% که می رفتند همچون آهنین کوه

94 تو گفتی سد یأجوجست لشکر %~% هم ایشان باز چون مأجوج بی مر

95 همی شد پیگ در پیش شهنشاه %~% شهنشاه از قفای پیگ در راه

96 چو پیگ آمد به نزد شاه ویرو %~% بشد وی را ز دست و فای نیرو

97 جهان بر چشم ویرو تیره گون شد %~% ز خشم شاه چشمش نمچو خون شد

98 همه گفت ای عجب چندین سخن چیست %~% مرو را این همه پرخاش با کیست

99 نشانده خواهرم را در شبستان %~% برون کرده به دی ماه زمستان

100 هم او زد پس هنو برداشت فریاد %~% بدان تا باشد از دو گونه بیداد

101 گزیده خواهرم اکنون زن اوست %~% تو گویی بدسگال و دشمن اوست

102 به صد خواری ز پیش خود براندش %~% به یک نامه دگر باره نخواندش

103 گناه او کرد و بر ما کینه ور گشت %~% چنین باشد کسی کز داد بر گشت

104 نه سنگینست شاهنشه نه رویین %~% چه بایستش بگفتن لاف چندین

105 سپاه آورد یک بار و مرا دید %~% چنان کم دید دانم کم پسندید

106 ز پیش من به بدروزی چنان شد %~% که از خواری به گیتی داستان شد

107 نه پنهان بود چنگ ما دو سالار %~% که دیگر گون توان کردن به گفتار

108 از آن پس کاو ز دست ما بیفتاد %~% چرا پینود بر ما این همه باد

109 عجبتر زین ندیدم داستانی %~% دو تن ترسد ز بشکسته کمانی

110 چه ترساند مرا کاو بود ترسان %~% ندارد هیچ بخرد جنگم آسان

1 پس آنگه پاسخی کردش بآیین %~% به پاین تلخ و از آغاز شیرین ms141

2 مرو را گفت شاها نیکنما %~% بزرگا کینه جویاخویس کامی

3 چه پیش آمد ترا از خویش کامی %~% بجز اندهگنی و زشت نامی

4 تو شاه و شهریار و پادشایی %~% به کام خویشتن فرمان روایی

5 چنان باید که تو آهسته باشی %~% همه کاری نکو دانسته باشی

6 تو از ما مهتری باید که گفتار %~% نگویی جز بآیین و سزاوار

7 خردمندان سخن بر داد گویند %~% همیشه نام نیک از داد جویند

8 خرد از هر کسی بیش داری %~% چرا دل را ز کینه ریش داری

9 میان ما همی کینه نباید %~% که کین با دوستی در خور نیاید

10 اگر تو یافته گویی ما نگویم %~% و گر تو کینه جویی ما نجویم

11 تو بفرستاده ای را ز خانه %~% چه بندی بر کسی دیگر بهانه

12 نه نامه باید ایدر نه پیمبر %~% زن اینک هر کجا خواهی همی بر

13 اگر فرمان دهی فرمانپرستم %~% مرو را در زمان زی تو فرستم

14 به جان من که تا ایدر رسیدم %~% مگر او را سه بار افزون ندیدم

15 و گر بینم چه ننگ آید ز دیدن %~% مرا از خواهرم نتوان بریدن

16 چو باشد بانوی تو خواهر من %~% چه باشد گر نشیند هم بر من

17 نگر تا بر من این تهمت نبندی %~% که هر گز ناید از من ناپسندی

18 اگر عقلت مرا نیکو بسنجد %~% بداند کاین سخن در من نکنجد

19 ز ویسه پاسخ این آمد که دادم %~% تو خود دانی که من بر راه دادم

20 سخن اکنون ز نام خویش گوییم %~% که هر یک در هنرها نام جوییم

21 سخن آن گوچه با دشمن چه با دوست %~% که هر کو بشنود گوید که نیکوست

22 بدین نامه که کردی سوی کهتر %~% تو خود تنها شدستی پیش داور

23 زدستی لافهای گونه گونه %~% بسی گفته سخنهای ننونه

24 به جنگ دینور تو فخر کردی %~% مرا بوده درو ms142 آیین مردی

25 مرا گفتی همان تیغم به جایست %~% که از روی زمین دشمن زدایست

26 اگر تیغ تو از پولاد کردند %~% نه شمشیر من شمشاد کردند

27 اگر تیغ تو برد خود و خفتان %~% ببرد تیغ من خارا و سندان

28 مرا گفتی مگر کردی فراموش %~% که زخمم چون ببرد از جان توهوش

29 مگر زخم مرا در خواب دیدی %~% که در بیداریش نایاب دیدی

30 سخنها کان مرا بایست گفتی %~% به نام خویش و نام تو نهفتن

31 درین نامه تو گفتستی سراسر %~% نهادستی کله بر جای افسر

32 دو چشم شوخ به باشد ز دو گنج %~% بگوید هر چه خواهد شوخ بیرنج

33 گر این نامه به لشکر بر بخوانی %~% شوم پیدابسی ننگ نهانی

34 دگر طعنه زدی بر گوهر من %~% که بهتر بد ز بابم مادر من

35 گهر مردان ز نام خویش گیرند %~% چو مردی و خرد را پیش گیرند

36 به گه رزم گوهر چون پژوهند %~% ز گرز و خنجر و ژوپین شکوهند

37 اگر پیش آییم بر دشت پیگار %~% تو خود بینی که با تو چون کنم کار

38 به آب تیغ گوهر را بضویم %~% کنم مردی به کردار و نگویم

39 چه گوهر چه سخن دانگی نیرزند %~% در آن میدن که گردان کینه ورزند

40 به یک سو نه سخن مردی بیاور %~% که ما را مردی است امروز یاور

41 به جا آریم هر یک نام و کوشش %~% که تا خود چون کند دادار بخشش

42 چو پیگ از نزد ویرو شد بر شاه %~% مرو را یافت با لشکرش در راه

43 هوا چون بیشه دید از رمح و نیزه %~% چو شرمه غشته در ره سنگریزه

44 چو شاه آن پاسخ دلگیر بر خواند %~% از آن پاسخ به کار خویش در ماند

45 کجا او را گمان آمد که ویرو %~% کند با وی ز بهر ویس نیرو

46 چو در نامه سخانها ms143 دید چونان %~% شد از آزاد و از تندی پشیمان

47 همان گه نزد ویرو کس فرستاد %~% که ما را کردی از اندیشه آزاد

48 ترا زی من به زشتی یاد کردند %~% بدانستم که بر بیدار کردند

49 کنون از پشت رخش کین بجستم %~% به خنگ مهربانی بر نشستم

50 منم مهمان تو یک ماه در ماه %~% چنان چون دوستداران نکو خواه

51 بکن اکنون تو ساز میزبانی %~% در آن ایوان و باغ خسروانی

52 که من یک ماه زی تو میهمانم %~% ترا یک سال از آن پس میزبانم

53 نگر تا در آزارم نداری %~% هم اکنون ویسه را پیش من آری

54 که ویسم خواهر آمد یو برادر %~% همان شهرو جهان افروز مادر

55 چو آمد پاسخ موبد به ویرو %~% درود و هدیه بی مر به شهرو

56 دگر ره دیو کینه روی بنهفت %~% گل شادی به باغ مهر بشکفت

57 دو چشمم رامش از خواب اندر آمد %~% به جوی آشتی آب اندر آمد

58 دگر ره ویس بانو را ببردند %~% چو خورشید به شاهنشه سپردند

59 دل هر کس بدیشان شادمان بود %~% تو گفتی خود عروسی آن زمان بود

60 یکی مه شادی و نخچیر کردند %~% گهی چوگان زدند گه باده خوردند

61 پس از یک مه ره خانه گرفتند %~% ز بوم ماه سوی مرو رفتند

1 چو در مرو گزین شد شاه شاهان %~% دلش خرم به روی ماه ماهان

2 ز روی ویس بودی آفتابش %~% ز موی ویس بودی مشک نابش

3 نشسته شاد روزی با دلارام %~% سخن گفت از هوای ویس با رام

4 که بنشستی به بوم ماه چندین %~% ز بهر آنکه جفتت بود رامین

5 اگر رامین نبودی غمگسارت %~% نبودی نیم روز آنجا قرارت

6 جوابش داد خورشید سمن بر %~% مبر چندین گمان بد به من بر

7 گهی گویی که با تو بود ویرو %~% کنی دیدار ویرو بر من آهو

8 گهی گویی که ms144 با تو بود رامین %~% چرا بر من زنی بیغاره چندین

9 مدان دوزخ بدان گرمی که گویند %~% نه اهریمن بدان زشتی که جویند

10 اگر چه دزد را دزدی بود کار %~% دروغش نیز هم گویند بسیار

11 تو خود دانی که ویرو چون جوانست %~% به دشت و کوه بر نخچیر گانست

12 نداند کار جز نخچیر کردن %~% نشستن با بزرگان باده خوردن

13 به عادت نیز رامین همچنین است %~% مرو را دوستدار راستین است

14 به هم بودند هر دو چون برادر %~% نشسته روز و شب با رود و ساغر

15 جوان را هم جوان باشد دلارام %~% کجا باشد جوانی خوشترین کام

16 جوانی ایزد از مینو سرشتست %~% مرو را بوی چون بوی بهشتست

17 چو رامین آمد اندر کضور ماه %~% به رامش جفت ویرو بود شش ماه

18 به ایوان و به میدان و به نخچیر %~% به اندوه و به شادی و به تدبیر

19 اگر ویروست او را بد برادر %~% و گر شهروست او را بود مادر

20 نه هر کاو دوستی ورزید جایی %~% به زیر دوستی بودش خطایی

21 نه هر کاو جایگاهی مهربانی %~% کند دارد به دل در بد گمانی

22 نه هر دل چون دلت ناپاک باشد %~% نه هر مردی چو تو بی باک باشد

23 شهنشه گفت نیکست ار چنینست %~% دل رامین سزای آفرینست

24 بدین پیمان توانی حورد سوگند %~% که رامین را نبودش با تو پیوند

25 اگر سوگند بتوانی بدین خورد %~% نباشد در جهان چون تو جوانمرد

26 جوابش داد ویس و گفت سوگند %~% خورم شاید بدین نابوده پیوند

27 چرا ترسم ز ناکرده گناهی %~% به سوگندان نمایم خوب راهی

28 نپیچد جرم ناکرده روانی %~% نگندد سیر ناخورده دهانی

29 به پیمان و به سوگندم مترساد %~% که دارد بی گنه سوگند آسان

30 چو در زیرش نباشد ناصوابی %~% چه سوگندی خوری چه سرد آبی

31 شهنشه گفت ازین بهتر چه باشد %~% به ms145 پا کی خود جزین در خورچه باشد

32 بخور سوگند وز تهمت برستی %~% روان را از ملامتا بشستی

33 کنون من آتشی روشن فروزم %~% برو بسیار مشک و عود سوزد

34 تو آنجا پیش دینداران عالم %~% بدان آتش بخور سوگند محکم

35 هر آن گاهی که تو سوگند خوردی %~% روان را از گنه پاکیزه کردی

36 مرا با تو نباشد نیز گفتار %~% نه پرخاش و نه پیگار و آزاد

37 ازین پس تو مرا جان و جهانی %~% برابر دارمت با زندگانی

38 چو پیدا گردد از تو پرسایی %~% ترا بخشم سراسر پادشایی

39 چه باشد خرشید زان پادشایی %~% که بپسندد مرو را پارسایی

40 مرو را گفت ویسه همچنین کن %~% مرا و حویشتن را پاک دید کن

41 همی تا به من بربد گمانی %~% از آن در مر ترا باشد زیانی

42 گناه بوده بر مردم نهفتن %~% باسی نیکوتر از نابوده گفتن

43 شهنشه خواند یکسر موبدان را %~% ز لشکر سروران و کهبدان را

44 به آتشگاه چیزی بی کران داد %~% که نتوان کرد آن را سربسر یاد

45 ز دینار و ز گوهرهای شهوار %~% زمین و آسیا و باغ بسیار

46 گزیده مادیانان تگاور %~% همیدون گوسفند و گاو بی مر

47 ز آتشگاه لختی آتش آورد %~% به میدان آتشی چون کوه بر کرد

48 بسی از صندل و عودش خورش داد %~% به کافور و به مشکش پرورش داد

49 ز میدان آتش سوزان بر آمد %~% که با گردون گردان همبر آمد

50 چو زرین گنبدی بر چرم یازان %~% شده لرزان و زرش پاک ریزان

51 به سان دلبری در لعل و ملحم %~% گرازان و خورشان مست و خرم

52 چو روز وصلت او را روشنایی %~% هنو سوزنده چون روز جدایی

53 ز چهره نور در گیتی فگنده %~% ز نورش باز تاریکی رمنده

54 نبود آگاه در گیتی زن و مرد %~% که شاهنشاه آن آتش چرا کرد

55 چو از ms146 میدان برآمد آتش شاه %~% همی سود از بلندی سرش با ماه

56 ز بام گوشک موبد ویس و رامین %~% بدیدند آتشی یازان به پروین

57 بزرگان خراسان ایستاده %~% سراسر روی زی آتش نهاده

58 ز چندان مهتران یک تن نه آگاه %~% بدان آتش چه خواهد سوختن شاه

59 همان گه ویس در رامین نگاه کرد %~% مرو را گفت بنگر حال این مرد

60 که آتش چون بلند افروخت مارا %~% بدین آتش بخواهد سوخت مارا

61 بیا تا هر دو بگریزیم از ایدر %~% بسوزانیم او را هم به آذر

62 مرا بفریفت موبد دی به سوگند %~% به شیرینی سخنها گفت چون قند

63 مرو را نیز دام خود نهادم %~% نه آن بودم که در دام او فتادم

64 بدو گفتم خورم صد باره سوگند %~% که رامین را نبد با ویس پیوند

65 چو زین با وی سخن گفتم فراوان %~% دلش بفریفتم ناگه به دستان

66 کنون در پاش شهری و سپاهی %~% ز من خواهد ننودن بی گناهی

67 مرا گوید به آتش بر گذر کن %~% جهان را از تن پاکت خبر کن

68 بدان تا کهتر و مهتر بدانند %~% کجا در ویس و رامین بدگمانند

69 بیا تا پیش ازین کاومان بخواند %~% ورا این راستی در دل بماند

70 پس آنگه دایه را گفتا چه گویی %~% وزین آتش مرا چاره چه جویی

71 تو دانی کاین نه هنگام ستیزاست %~% که این هنگام هنگام گریزست

72 تو چاره دانی و نیرنگ بازی %~% نگر در کار ما چاره چه سازی

73 کجا در جای چونین چاره بهتر %~% که در جای دگر مردی و لشکر

74 جوابش داد رنگ آمیز دایه %~% نیفتادست کار خوار مایه

75 من این را چاره چون دانم نهاد %~% سر این بند چون دانم گشادن

76 مگر مارا دهد دادار یاری %~% برافروزد چراغ بختیاری

77 کنون افتاد کار ایدر مپایید %~% کجو من میروم با من بیایید

78 پس آنگه رفت ms147 بر بام شبستان %~% نگر زانجا چگونه ساخت دستان

79 فراوان زر و گوهر بر گرفتند %~% پس آنگه هر سه در گرمابه رفتند

80 رهی از گلخن اندر بوستان بود %~% چنان راهی که از هر کس نهان بود

81 بدان ره هر سه اندر باغ رفتند %~% ز موبد با دلی پرداغ رفتند

82 سبک بر رفت رامین روی دیوار %~% فرو هشت از سر دیوار دستار

83 به جاره بر کشید آن هر دوان را %~% به دیگر سو فرو هشت این و آن را

84 پس آنگه خود فرود آمد ز دیوار %~% به چادر هر سه بربستند رخسار

85 چو دیوان چهره از مردم نهفتند %~% به آیین زنان هر سه برفتند

86 همی دانست رامین بوستانی %~% بدو در کار دیده باغبانی

87 همان گه پیش مرد باغبان شد %~% بیارامید چون در بوستان شد

88 فرستادش به حانه باغبان را %~% بخواند از خانه پنهان قهرمان را

89 بفرمودش که رو اسپان بیاور %~% گزیده هر چه آن باشد تگاور

90 همیدون خوردنی چیزی که داری %~% سلاحم با همه ساز شکاری

91 بیاوردند آن چیزی که او خواست %~% نماز شام رفتن را بیاراست

92 ز مرو اندر بیابان رفت چون باد %~% ندیده روی او را آدمی زاد

93 بیابانی که آرام بلا بود %~% ز ناخوشی چو کام اژدها بود

94 ز روی ویس و رامین گشته فرخار %~% ز بوی هر دوان چون طبل عطار

95 کویر و شوره و ریگ رونده %~% سنوم جانکش و شیر دمنده

96 دو عاشق را شده چون باغ خرم %~% از آن شادی کجا بودند باهم

97 ز گرما و کویر آنگه نبودند %~% تو گفتی شب در ره نبودند

98 به چین اندر به سنگی برنبشتست %~% که دوزخ عاشقان را چون بهشتست

99 چو باشد مرد عاشق در بر دوست %~% همه زشتی به چشمش سخت نیکوست

100 کویر و کوه او را بوستانست %~% فراز برف گمچون گلستانست

101 کجا عاشق به ms148 مرد مست ماند %~% که در مستی غم و شادی نداند

102 به ده روز آن بیابان را بریدند %~% ز مرو شاهجان زی ری رسیدند

103 به روی در رامین را یکی دوست %~% به گاه مردمی با او ز یک پوست

104 جوانمرد هنرمند و بی آهو %~% مرو را دستگاهی سخت نیکو

105 به بهروزی بداده بخت کامش %~% که خود بهروز شیرو بود نامش

106 ز خوشی چون بهشتی خان و مانش %~% همیشه شاد از وی دوستانش

107 شبی تاریک بود و با مهر %~% ز بیننده نهفته اختران چهر

108 جهان چون چاه سیصد باز گشته %~% هوا با تیرگی انباز گشته

109 همی شد رام تا درگاه بهروز %~% به کام خویش فرخ بخت و پیروز

110 چو رامین را بدید آن مهر پرور %~% نبودش دیده را دیدار باور

111 همی گفت ای عجب هنگام چونین %~% که باید نیک مهمانی چو رامین

112 مرو را گفت رامین ای برادر %~% بپوش این راز ما در زیر چادر

113 مگو کس را که رامین آمد از راه %~% مکن کس را ز مهمانانت آگاه

114 جوابش داد بهروز جوانمرد %~% ترا بختم به مهمان من آورد

115 خداوندی و من پیش تو چاکر %~% نه چا کر بل ز چا کر نیز کمتر

116 ترا فرمان برم تا زنده باشم %~% به پیش بندگانت بنده باشم

117 اگر فرمان دهی تا من هم اکنون %~% شوم با چاکران از خانه بیرون

118 سرای و سرایم مر ترا باد %~% یکی خشنودی جانت مرا باد

119 پس آنگه ویس با رامین و بهروز %~% به کام خویش بنشستند هر روز

120 گشاده دل به کام و در ببسته %~% به می گرد از رخان خویش شسته

121 به روز اندر نشط و شادمانی %~% به شب در خرمی و کامرانی

122 گهی می بر کف و گه دوست در بر %~% شده می نوش بر رخسار دلبر

123 چراغ نیکوان ویس گل اندر %~% به شادی ms149 و به رامش با دلارام

124 به شب چون زهره شبگیران بر آمد %~% به بنگ مطرب از خواب اندر آمد

125 هنوز از باده بودی مست و در خواب %~% نهادندیش بر کف باده ناب

126 نشسته پیش او رامین دلبر %~% گهی طنبور و گاهی چنگ در بر

127 همی گفتی سرود مهربازان %~% به دستان و نوای دلنوازان

128 همی گفتی که دو نیک یاریم %~% به یاری یکدگر را جان سپاریم

129 به هنگام وفا گنج وفاییم %~% به چشم دشمنان تیز جفاییم

130 چو ما را خرمی و شاد خواریست %~% بد اندیشان ما را رنج و زریست

131 به رنج از دوستی سیری نیابیم %~% ز راه مهربانی رخ نتابیم

132 به مهر اندر چو دو روشن چراغیم %~% به ناز اندر چو دو بشکفته باغیم

133 ز مهر خویش جز شادی نبینیم %~% که از پیروزی ارزانی بدینیم

134 خوشا ویسا نشسته پیش رامین %~% چنان کبگ دری در پیش شاهین

135 خوشا ویسا نشسته جام بر دست %~% هم از باده هم از خوبی شده مست

136 خوشا ویسا به کام دل نشسته %~% امید اندر دل موبد شکسته

137 خوشا ویسا به خنده لب گشاده %~% لب آنگه بر لب رامین نهاده

138 خوشا ویسا به مستی پیش رامین %~% ز عشقش کیش همچون کیش رامین

139 زهی رامین نکو تدبیر کردی %~% که چون ویسه یکی نخچیر کردی

140 زهی رامین به کام دل همی ناز %~% که داری کام دل را نیک انباز

141 زهی رامین که در باغ بهشتی %~% همیشه با گل اردبهشتی

142 زهی رامین که جفت آفتابی %~% به فروش هر چه تو خواهی بیابی

143 هزاران آفرین بر کضور ماه %~% که چون ویس آمدست یکی ماه

144 هزاران آفرین بر جان شهرو %~% که دختش ویسه بود و پور بیرو

145 هزاران آفرین بر جان قارن %~% که از پشت آمدش این ماه روشن

146 هزاران آفرین بر خنده ویس %~% که کردست این جهان را ms150 بنده ویس

147 بسیار ای ویس جام خسروانی %~% درو می چون رخانت ارغوانی

148 چو از دست تو گیرم جام مستی %~% مرا مستی نیارد هیچ سستی

149 ندارم مست چون گشتم به کامت %~% ز رویت یا ز مهرت یا ز جامت

150 گر از دست تو جام هوش گیرم %~% چنان دانم که جام نوش گیرم

151 نشط من ز تو آرام یابد %~% غمان من ز تو انجام یابد

152 دلم درج است و در وی گوهری تو %~% کنارم برج و در وی اختری تو

153 ابی گوهر مبادا هر گز این درج %~% ابی اختر مبادا هر گز این برج

154 همیشه باد باغ رویت آباد %~% دو دست من به باغت باغبان باد

155 بسا روزا که نام ما بخوانند %~% خردمندان شکفت از ما بمانند

156 چنان خوبی و چونین مهربانی %~% سزد گر نام دارد جاودانی

157 دلا بسیار درد و ریش دیدی %~% کنون از دوست کام خویش دیدی

158 دلی چون خویشن دیدی پر از مهر %~% و یا این گل رخی تابان از مهر

159 تو روز و شب بدین چهره همی ناز %~% نبرد بد سگالان را همی ساز

160 که خرما در جهان با خار باشد %~% نشاط عشق با تیمار باشد

161 کنون اژز جان کنی در کار مهرش %~% نباشد در خور دیدار مهرش

162 روان از بهر چونین یار باید %~% جهان از بهر چونین کار باید

163 تو اکنون می خور از فردا میندیش %~% که جز فرمان یزدان نایدت پیش

164 مگر کارت بود در مهر کاری %~% ازان بهتر که تو امید داری

165 هران گاهی که رامین باده خوردی %~% جنین گفتارها را یاد کردی

166 ازین سو ویس با کام و هوا بود %~% وزان سو شاه با رنج و بلا بود

167 گرایشان را به ناز اندر خوشی بود %~% شهنشه را شتاب و ناخوشی بود

168 که او سوگند ویسه خواست دادن %~% دل از بند گمانی بر ms151 گشادن

169 چو ویس ماه پیکر را طلب کرد %~% زمانه روز او را تیره شب کرد

170 همی جستش ز هر سو یک شبانروز %~% به دل آتشی مانده خردسوز

1 چو از دیدار ویسه گشت نومید %~% به چشمش تیره شد تابنده خورشید

2 سپردش زرد را شاهی سراسر %~% که هم دستور بودش هم برادر

3 گزید از هر چه او را بود تیغی %~% تگاور باره ای چون تند میغی

4 به سختی چون دل کافر کمانی %~% پر از الماس پران تیر دانی

5 بشد تنها به گیتی ویس جویان %~% ز درد دل زبانش ویس گویان

6 همی روی زمین آباد و ویران %~% چه روم و هند چه ایران و توران

7 نشان ویسه هر جایی بپرسید %~% نه شود دید و نه از کس نیز بشنید

8 گهی چون رنگ بود در کوهساران %~% گهی چون شیر بود در مرغزاران

9 گهی چون دیو بود اندر بیابان %~% گهی چون مار بود اندر نیستان

10 به کوه و بیشه و هامون و دریا %~% همی شد پنج مه چون مرد شیدا

11 گهی شمشیر زد بر تنش سرما %~% گهی آسیب زد بر جانش گرما

12 گهی خوردی فطیر راهبانان %~% گهی انگشت و گه شیر شبانا

13 نخفتی ور بژفتی شاه مسکین %~% زمینش فرش بودی دست بالین

14 بدین سان پنج مه بر دشت و بر کوه %~% رفیقش راه بود و جفتش اندوه

15 شده بدبختی وی بخت رامین %~% همه تلخیش وی را گشته شیرین

16 بسا سنگا که دستش کوفت بر سر %~% بسا خونا که چشمش ریخت بر بر

17 چو بی راهی همی رفتی به راهی %~% و یا تنها بماندی جایگاهی

18 به بخت خویشتن چندان گرستی %~% کجا افزونتر از باران گرستی

19 همی گفتی دریغا روزگارم %~% سپاه و گنج و رخت بی شمارم

20 ز بهر دل سراسر برفشاندم %~% کنون بیشاهی و بیدل بماندم

21 هم از دل دورماندستم هم از دوست ms152 %~% به چونین روزمردن سخت نیکوست

22 چو بر چستنش بردارم یکی گام %~% جدا گردد همی از من یک اندام

23 مرا انده ازان بسیار گشتست %~% که خود جانم ز من بیزار گشتست

24 تو گویی باد پیشم آتشینست %~% زمین در زیرپایم آهنینست

25 ز گیتی هر چه بینم دل گشایی %~% همی آید به چشمم اژدهای

26 دلم چونست چون ابری کشیده %~% هوا چونست چون زهری چشیده

27 به پیری گر نبودی عشق شایست %~% مرا این عشق با این غم چه بایست

28 بدین غم طفت گردد پیر دلگیر %~% نگر چون زار گردد مردی پیر

29 بهشتی را گیتی بر گزیدم %~% که با هجران او دوزخ بدیدم

30 چو یاد آرم به دل جور و جفایش %~% بیفزاید مرا مهر و وفایش

31 بتر گردم چو عیبش بر شمارم %~% تو گویی عیب او را دوست دارم

32 دل من کور گشت از مهربانی %~% نبیند هیچ کام این جهانی

33 ز پیش عاشقی بودم توانا %~% بکار خویشتن بینا و دانا

34 کنون در عاشقی بس ناتوانم %~% چنان گشتم که گر بینم ندانم

35 دریغا نام من در هوشیاری %~% دریغا رنج من در مهر کاری

36 که رنجم را ببرد از ناگهان باد %~% همان آتش به جان من در افتاد

37 مرا اندر جهان اکنون چه گویند %~% همه کس دل ز مهر من بضویند

38 مرا دیوانه پندارند و بی هال %~% که دیوانه چو من باشد به هر حال

39 هم از شادی هم از شاهی بریده %~% چنین با گور و آهو آرمیده

40 چرا چون یار دلبر بود با من %~% شنیدم بیهده گفتار دشمن

41 چو با هجرش همی طاقت ندارم %~% چرا فرمانش را طاعت ندارم

42 اگر روزی رخانش باز بینم %~% بدو بخشم همه تاج و نگینم

43 بفرمانش بوم تا زنده باشم %~% خداوند او بود من بنده باشم

44 کنون کز مهر دارم حلقه در گوش %~% هر آن چیزی که او ms153 را خوش مرا نوش

45 چو ماهی پنج و شش گرد جهانگشت %~% تنش یکباره سست و ناتوان گشت

46 همی یرسید از آسیب زمانه %~% که مرگش را کند روزی بهانه

47 به بد روزی و تنهایی بمیرد %~% پس آنگه دشمنی جایش بگیرد

48 صواب آن دید کز ره باز گردد %~% هوای ویس جستن در نوردد

49 به امیدش گذارد زندگانی %~% مگر روزی بیابد زو نشانی

50 همان گه سوی مرو شاهجان شد %~% دگرباره جهان زو شادمان شد

51 تو گفتی کشت بینم گشته نم یافت %~% و یا درویش بیمایه درم یافت

52 به مرو شایگان مژده افتاد %~% که آمد شاه موبد با دل شاد

53 همه بازارها آذین ببستند %~% پری رویان بر آذین ها نشستند

54 برافشاندند چندان زر و گوهر %~% که شد درویش آن کضور توانگر

1 بدان گاهی که شاهنشاه موبد %~% برون رفت از نگارین کاخ و گنبد

2 دل از شاهی و شهر خوثش برداشت %~% بیابان بر گزید و کاخ بگذاشت

3 بدان زاری و بد روزی همی گشت %~% چو ماهی پنج و شش بگذشت بر گشت

4 ز ری رامین به مادر نامه ای کرد %~% ز شادی جان او را جامه ای کرد

5 کجا رامین و شه گر دو برادر %~% به هم بودند ازین پاکیزه مادر

6 وزیشان زرد را مادر دگر بود %~% شنیدستم که او هندو گهر بود

7 فرستاده به مرو آمد نهانی %~% شتابان تر ز باد مهرگانی

8 همی تا شاه رفته بود و رامین %~% همیشه اشک مادر بود خونین

9 گهی بر روی خون دیده راندی %~% گهی از درد دل فریاد خواندی

10 کجا چون شاه و چون رامین دو فرزند %~% ازو یکباره بگسستند پیوند

11 زنی را از دو گیتی بر گزیدند %~% هم از مادر هم از شاهی بریدند

12 چو آگه شد ز رامین شادمان شد %~% تنش را آن خبر همتای جان شد

13 به نامه گفته بود ای ms154 نیک مادر %~% مرا ببرید از گیتی برادر

14 کجا او را به جان من ستیزست %~% به من بر سال و مه چون تیغ تیزست

15 هم از ویس است آزرده هم از من %~% همی جوید به ما بع کام دشمن

16 مرا یک موی ویس ماه پیکر %~% گرامی تر از چون او صد برادر

17 مرا از ویس باری جز خوشی نیست %~% ازو جز بع تری و سر کشی نیست

18 هر آن گاهی که از وی دور مانم %~% بجز خوشی و کام دل نرانم

19 هر آن گاهی که بر در گاه باشم %~% ز بیمش گویی اندر چاه باشم

20 نه چرخست او نه ماه و آفتابست %~% کجا بامن هم از یک مام و بابست

21 به هر نامی که خواهی زو نکاهم %~% به میدان در چنو پنجا خواهم

22 همی تا رفته ام از مرو گنده %~% نیاسودم ز بازی و ز خنده

23 به مرو اندر چنان بودم شب وروز %~% که گفتی آهوم در پنجه یوز

24 نه بس بودآن بلا خوردن به ناکام %~% که آتش نیز بایستش به فرجام

25 به آتش مان چه سوزد نه خدایست %~% که دوزخ دار و پادافره نمایست

26 کنون اینجا که هستم تندرستم %~% ز ویسه شادم و از باده مستم

27 فرستادم به تونامه نهانی %~% بدان تا حال و کار من بدانی

28 نگر تا هیچ گونه غم نداری %~% که تیمار جهان باشد گذاری

29 ننودم حال خویشم و روز و جایم %~% وزین پس هر چه باشد هم نمایم

30 همی گردم به گیهان تا بدان گاه %~% که گردد جایگاه شاه بی شاه

31 چو تخت موبد از وی باز ماند %~% مرا خود بخت بر تختن نشاند

32 نه او را جان به کوهی باز بستند %~% و یا در چشمه حیوان بشستست

33 و گر زین بماند چند گاهی %~% به جان من که گرد آرم سپاهی

34 فرود آرم مرو را ms155 از سرتخت %~% نشینم با دلارامم بر تخت

35 نباشد دیر باشد زود این کام %~% تو گفتار مرا در دل نگه دار

36 چو گفتارم پدید آید تو گو زه %~% نباشد هیچ دانایی ز تو به

37 درود ویس جان افزای بپذیر %~% بسی خوشتر ز بوی گل به شبگیر

38 چو مادر نامه فرزند بر خواند %~% ز شادی دل بر آن نامه برافشاند

39 چو از ره ندر آمد نامه آن روز %~% شهنشه نیز باز آمد دگر روز

40 دل مادر برست از رنج دیدن %~% تو گفتی خواست از شادی پریدن

41 جهان را کارها چونین شگفتست %~% خنک آن کس کزو عبرت گرفتست

42 نماید چند بازی بلعجب وار %~% پس آنگه نه طرب ماند نه تیمار

43 نگر تا از بلای او ننالی %~% که گر نالی ز ناله بر محالی

44 نگر تا از هوای او ننازی %~% که گر نازی ز نازش بر مجازی

45 چو شاهنشه یکی هفته بیاسود %~% ز تنهایی همیشه تنگدل بود

46 چو دستورش ز پیش او برفتی %~% مرو را دیو اندیشه گرفتی

47 شبی مادر بدو گفت ای نیازی %~% چرا از رنج و انده می گدازی

48 چنین غمگین و در مانده چرایی %~% نه بر ایران و توران پادشایی

49 نه شاهان جهان باژت گزارند %~% دل و دیده بفرمان تو دارند

50 جهان از قیروان تا چین داری %~% به هر کامی که خواهی کامگاری

51 چرا هنواره چونین مستمندی %~% جرا این سست جانت را پسندی

52 به پیری هر کسی نیکی فزایند %~% کجا از خواب برنایی در آیند

53 دگر بر راه ناخوبی نپیوند %~% ز پیری کام برنایی نجویند

54 کجا پیریش باشد سخترین بند %~% همن موی سپیدش بهترین پند

55 ترا تا پیر گشتی آز بیش است %~% دلم زین آز تو بسیار ریش است

56 شهنشه گفت ای مادر چنین است %~% دلم گویی که هم با من به کین است

57 زنی را بر گزیدم ms156 از جهانی %~% همی از وی نیارامم زمانی

58 نه فر پندش دهم پندم پذیرد %~% نه با شادی و ناز آرام گیرد

59 مرا شش ماه در گیتی دوانید %~% چه مایه رنج زی جانم رسانید

60 کنون غمگین و آشفته بدان است %~% که او بی یار زنده در جهان است

61 همی تا باشد این دل در تن من %~% نپردازم به جنگ هیچ دشمن

62 اگر جانم ز ویس آگاه گشتی %~% دراز اندوه من کوتاه گشتی

63 پذیرفتم که گر رویش ببینم %~% به دست او دهم تاج و نگینم

64 ز فرمانش دگر بیرون نیایم %~% چنان دارم که فرمان خدایم

65 گناه رفته را اندر گذارم %~% دگر هر گز به روی او نیارم

66 به رامین نیز جز نیکی نخواهم %~% برادر باشد و پشت و پناهم

67 چو این گفتار ازو بشنید مادر %~% تو گویی در دلش افتاد آذر

68 ز دیده اشک خونین بر رخان ریخت %~% تو گفتی ناردان بر زعفران ریخت

69 گرفتش دست آن پر مایه فرزند %~% بخور گفتار برین گفتار سوگند

70 که خون ویس و رامینم نریزی %~% نه هر گز نیز با ایشان ستیزی

71 به جا آری سختنهایی که گفتی %~% چنان کاندر وفا نایدت زفتی

72 کجا من دارم آگاهی ازیشان %~% بگویم چون بیابم راست پیمان

73 چو مادر با شهنشه این سخن گفت %~% ز شادی روی او چون لاله بشکفت

74 به دست او پای مادر اندر افتاد %~% هزاران بوسه بر دستش همی داد

75 همی گفت ای مرا با جان برابر %~% مرا از دوزخ سوزان بر آور

76 به نیکویی بکن یک کار دیگر %~% روانم باز ده یک بار دیگر

77 که فرمان ترا بر دل نگارم %~% سر از فرمانت هر گز بر ندارم

78 بخورد آنگاه با مادرش سوگند %~% به دین روشن و جان خردمند

79 به یزدان جهان و دین پاکان %~% به روشن جان نیکان و نیکان

80 به آب پاک ms157 و خاک و آتش و باد %~% به فرهنگ و وفا و دانش و داد

81 که بر رامین ازین پس بد نجویم %~% دل از آزار و کردارش بضویم

82 نخواهم بر تن و جانش زیانی %~% ز دل ننمایش جز مهربانی

83 شبستان مرا بانو بود ویس %~% دل و جان مرا دارو بود ویس

84 گناه رفته را زو در گذارم %~% دگر هر گز به رویش باز نارم

85 چو شاهنشه بدین سان خورد سوگند %~% به کار ویس دل را کرد خرسند

86 همان گه مادرش نامه فرستاد %~% به نامه کرد رفته یک به یک یاد

87 سخنها گفت نیکوتر ز گوهر %~% به گاه طعب شیرین تر ز شکر

88 به نامه گفته بود ای جان مادر %~% بهشت و دوزخت فرمان مادر

89 ز فرمانم نگر تا سر نتابی %~% که از دادار جز دوزخ نیابی

90 چو این نامه بخوانی زود بشتاب %~% مرا یک بار دیگر زنده دریاب

91 که چشمم کور شد از بس گرستن %~% تنم خواهد همی از جان گسستن

92 چراغ جانم اندر تن فرو مرد %~% بهار کامم اندر دل بپژمرد

93 همی تا روی تو بینم چنینم %~% به پیش دادگر رخ بر زمانم

94 ترا خواهم که بینم در جهان بس %~% که بر من نیست فرخ تر ز تو کس

95 شهنشه نیز همچون من نوانست %~% تنش گویی ز یادت بی روانست

96 چو بی تو گشت او قدرت بدانست %~% به گیتی گشت چندان کاوتوانست

97 چه مایه در جهان رنج و بلا دید %~% نگر چه روزگار ناسزاد دید

98 کنون بر گشت و باز آمد پشیمان %~% بجز دیدارت او را نیست درمان

99 بخورد از راستی پاکیزه سوگند %~% که هر گز نشکند در مهر پیوند

100 گرامی داردت چون جان و دیده %~% وزین دیگر برادر بر گزیده

101 ترا باشد ز بیرون داد و فرمان %~% چنان چون ویسه را اندر شبستان

102 هم او بانو بود ms158 هم تو سپهبد %~% شما را چون پدر آزاده موبد

103 نباشد نیز هر گز خشم و آزار %~% دلت جوید به گفتار و به کردار

104 تو نیز از دل برون کن بیم و پرهیز %~% مکن تندی و چونین سخت مستیز

105 که از بیگانگی سودی نیاری %~% وگرچه مایه بسیار داری

106 چو داری در خراسان مرزبانی %~% چرا جویی دگر جا ایرمانی

107 حراسانی که چون خرم بهشتست %~% ترا ایزد ز حاک او سرشتست

108 ترا دادست بر وی پادشایی %~% چرا جویی همی ازوی جدایی

109 درین بیگانگی و رنج بی مر %~% چه خواهی جستن از شاهی فزونتر

110 به طبع اندر چه داری به ز امید %~% به چرخ اندر چه یابی به ز خورشید

111 چو در پیشت بود کانی ز گوهر %~% چرا جویی به سختی کان دیگر

112 چو آمد پاسخ نامه به پایان %~% ببردندش به پشت بادپایان

113 دل رامین از آن نامه بتفسید %~% ز حال مادر و موبد بپرسید

114 چو از پیمان و سوگند آگهی یافت %~% عنان از ری به سوی مرو برتافت

115 نشانده دلبرش را در عماری %~% چه اندر تاخ در شاهواری

116 ز بوی زلف و رنگ روی آن ماه %~% چه مشک و لاله شد خاک همه راه

117 اهر چه بود در پرده نهفته %~% همی تابید چون ماه دو هفته

118 و گرچه بود در ره کاروانی %~% چه سروی بود رسته حسروانی

119 هوا او را به آب مهر شسته %~% هزاران رشته در پروین گسسته

120 به کام خود نشسته پنج شش ماه %~% برو ناتافته نور خور و ماه

121 شده از ناز کی چون قطره آب %~% ز تری همچو سروی سبز و شاداب

122 یکی خوبیش را سد برفزوده %~% نه کس دیده چو او نه خود شنوده

123 چو چشم شاه موبد بر وی افتاد %~% همه شغل جهان او را شد از یاد

124 چنان کان خوبی ویسه فزون بود %~% مرو ms159 را نیز مهر دل بیفزود

125 فراموش کرد آزار گذشته %~% تو گفتی دیو موبد شد فرشته

126 دگر باره به رامش دست بردند %~% جهان را بازی و سخره شمردند

127 به کام دل همی بودند خرم %~% ز می دادند کشت کام را نم

1 چو شاه و ویس و رامین هر سه باهم %~% دگر باره شدند از مهر بی غم

2 گناه رفته را پوزش ننودند %~% به پوزش کینه را از دل زدودند

3 شه شاهان به پیروزی یکی روز %~% نشسته شاد با ویس دل افروز

4 بلورین جام را بر کف نهاده %~% چه روی ویس در وی لعل باده

5 بخواند آزاده رامین را و بنشاند %~% به روی هر دو کام دل همی راند

6 نصیب گوش بودش چنگ رامین %~% نصیب چشم رخسار نگارین

7 چو رامین گه گهی بنواختی چنگ %~% ز شادی بر سر آب آمدی سنگ

8 به حال خود سرود خوش بگفتی %~% که روی ویس مثل گل شکفتی

9 مدار ای خسته دل اندیشه چندین %~% که نه یکباره سنگینی نه رویین

10 مکن با دوست چندین ناپسندی %~% ز دل منمای چندین مستمندی

11 زمانی دل به رود و باده خوش دار %~% به جام باده بنشان گرد تامار

12 اگر مانداست لختی زندگانی %~% سر آید رنجهای این جهانی

13 همان گردون که بر تو کرد بیداد %~% به عذر آید ترا روزی دهد داد

14 بسا روزا که تو دلشاد باشی %~% وزین راندیشها آزاد باشی

15 اگر حال تو دیگر کرد گیهان %~% مرو را هم نماند حال یکسان

16 چو شاهنشاه را می در سر آویخت %~% خرد را مغز او با می بر آمیخت

17 ز رامین خوش سرودی خواست دیگر %~% به حال عشق از آن پیشین نکوتر

18 دگر باره سرودی گفت رامین %~% که از دل بر گرفت اندوه دیرین

19 رونده سرو دیدم بوستانی %~% سختور ماه دیدم آسمانی

20 شکفته باغ دیدم نوبهاری %~% سزای آنکه در ms160 وی مهر کاری

21 گلای دیدم درو اردیبهشتی %~% نسیم و رنگ او هر دو بهشتی

22 به گه غم سزای غمگساری %~% گه شادی سزای شاد خواری

23 سپردم دل به مهرش جاودانی %~% ز هر کاری گزیدم باغبانی

24 همی گردم میان لاله زارش %~% مهمی بینم شکفته نو بهارش

25 من اندر باگ روز و شاب مجاور %~% بد اندیسم چو حلقه مانده بر در

26 حسودان را حسد بردن چه باید %~% به هر کسی آن دهد یزدان که شاید

27 سزاوارست با مه چرخ گردان %~% ازیرا مه بدو دادست یسدان

28 چو بشنید این سرود آزاده خسرو %~% ز شادی گشت عشق اندر دلش نو

29 دریغ هجر ویس از دلش بر خاست %~% ز ویس ماه پیکر جام می خواست

30 بدان کز می کند یکباره مستی %~% فرو شوید ز دل زنگار هستی

31 سمن بر ویس گفت ای شاه شاهان %~% به شادی زی به کام نیکخواهان

32 همه روزت به پیروزی چنین باد %~% همه کارت سزای آفرین باد

33 خوشست امروز ما را باده خوردن %~% به نیکی آفرین بر شاه کردن

34 سزد گر دایه روز ما ببیند %~% به شادی ساعتی با ما نشیند

35 اگر فرمان دهد پیروز گر شاه %~% کنیم او را ز حال خویش آگاه

36 به بزم شاه خوانیمش زمانی %~% که چون او نیست شه را مهربانی

37 پس آنگه دایه را زی شاه خواندند %~% به پیش ویس بر کرسی نشاندند

38 شهنشه گفت رامین را تو می ده %~% که می خوردن ز دست دوستان به

39 جهان افروز رامین همچنان کرد %~% به شادی می همی داد و همی خورد

40 می اندر مغز او بننود گوهر %~% دل پر مهر او را گشت یاور

41 چو ویس لاله رخ را می همی داد %~% نهان از شاه گفتش ای پری

42 به شادی و به رامش خور می ناب %~% که کشت عشق را از می دهیم آب

43 ms161 دل ویس این سخن نیکو پسندید %~% نهان از شاه با رامین بخندید

44 مرو را گفت بختت راهبر باد %~% به بوم مهر کشتت نیک بر باد

45 همی تا جان ما بر جای باشد %~% دل ما هر دو مهر افروز باشد

46 به دل مگزین تو بر من دیگران را %~% کجا من بر تو نگزینم روان را

47 تو از من شاد باشی من از تو شاد %~% مرا تو یاد باشی من ترا یاد

48 دل ما هر دوان کان خوشی باد %~% دل موبد ز تیمار آتشی باد

49 شهنشه را به گوش آمد ازیشان %~% سخنهایی که می گفتند پنهان

50 شنیده کرد بر خود ناشنیده %~% به مردی داشت دل را آرمیده

51 به دایه گفت دایه می تو بگسار %~% به رامین گفت رامینچنگ بردار

52 سرود عشقانه بر چنگ بسرای %~% سخن کم گوی و شادی مان بیفزای

53 وزان پس داد دایه می بدیشان %~% شده رامین ز مهر دل خروشان

54 سرودی گفت بس شیرین و دلگیر %~% تو نیز ار می همی گیری چنان گیر

55 مرا از داغ همجران زرد شد روی %~% به می زردی ز روی من فروشوی

56 می باشد رنگ رویم ارغوانی %~% نداند دشمنم درد نهانی

57 به هر چاره که بتوانم بکوشم %~% مگر درد دل از دشمن بپوشم

58 از آن رو روسوشب مست و خرابم %~% که جز مستی دگر چاره نیابم

59 چه خوشی باشد آن میخوارگی را %~% کزو درمان کنی بیچارگی را

60 همیسه مست باشم می گسارم %~% بدان تا از غم آگاهی ندارم

61 خبر دارد تو گویی ماه رویم %~% که من چونین به داغ مهر اویم

62 اگر چه من ز شیران جان ستانم %~% همی بستاند از من عشق جانم

63 خدایا چاره بیچار گانی %~% مرا و جز مرا چاره تو دانی

64 چنان کز شب بر آری روز روشن %~% ازین محنت بر آری شادی من

65 چو رامین چند ms162 گه نالید بر چنگ %~% همی از ناله او نرم شد سنگ

66 اگر چه داشت مهر دل نهانی %~% پدید آمد نهانی را نشانی

67 دلی در تف آتش مانده ناکام %~% چگونه یافتی در آتش آرام

68 چو مستی جفت شد با مهربانی %~% دو آتش را فروزنده جوانی

69 دل رامین صبوری چون ننودی %~% به چونان جای چون بر جای بودی

70 جوان و مست و عاشق چنگ در بر %~% نشسته یار پیش یار دیگر

71 نباشد بس عجب گر زو نشانی %~% پدید آید ز حال مهربانی

72 چنان آبی که گردد سخت بسیار %~% بسنبد زیر بند خویش ناچار

73 همیدون مهر چون بسیار گردد %~% به پیشش پند و دانش خوار گردد

74 چو از می مست شد پیروزگر شاه %~% به شادی در شبستان رفت با ماه

75 به جای خویش شد آزاده رامین %~% مرو را خار بستر سنگ بالین

76 دل موبد ز ویسه بود پر درد %~% در آن مستی مرو را سرزنش کرد

77 بدو گفت ای دریغ این خوبرویی %~% که با او نیست لختی مهرجویی

78 تو چون زیبا درختی آبداری %~% شکفته تغز در باغ بهاری

79 گل و برگت نکو باشد ز دیدن %~% و لیکن تلخ باشد در چشیدن

80 به شکر ماندت گفتار و دیدار %~% به حنظل ماندت آیین و کردار

81 بسی شوخان بی شرمان بدیدم %~% یکی چون تو نه دیدم نه شنیدم

82 بسی دیدم به گیتی مهربانان %~% گرفته گونه گونه دوستگانان

83 ندیدم چون یو رسوا مهربانی %~% نه همچون دوستگانت دوستگانی

84 نشسته راستی پیش من چنانید %~% که پندارید تنها هردوانید

85 همیشه بخت عاشق شور باشد %~% ز بخت شور چشمش کور باشد

86 بود پیدا و پندارد نه پیداست %~% ابا صد یار پندارد که تنهاست

87 کلوخی را که او در پس نشیند %~% مرو را چون که البرز بیند

88 شما هر دو به عشق اندر چندین %~% خوشی بیند و رسوایی نبینید ms163

89 مابش ای بت چنین گستاخ بر من %~% که گستاخی کند از دوست دشمن

90 اگر گرددت روزی پادشا خر %~% مکن گستاشخی و منشین برو بر

91 مثال پادشا چون آتش آمد %~% به طبع آتش همیشه سر کش آمد

92 اگر با زور پیل و طبع شیری %~% مکن با آتش سوزان دلیری

93 بدان منگر که دریا رام باشد %~% بدان گه بین که بی آرام باشد

94 اگر چه آب او را رام یابی %~% چو بر چوشد تو با جوشش نتابی

95 مکن با من چنین گستاخ واری %~% که تو با خشم من طاقت نداری

96 مکن بنیاد این بر رفته دیوار %~% کجا بر تو فرود آید به یک بار

97 من از مهرت بسی سختی بدیدم %~% ز هجرانت بسی تلخی چشیدم

98 مرا تا کی بدین سان بسته داری %~% به تیغ کین دلم را خسته داری

99 مکن با من چنین نا مهربانی %~% کجا زین هم ترا دارد زیانی

100 اگر روزی ز بندم گشایی %~% ستیزه بفگنی مهرم نمایی

101 وفا و مهر تو بر جان نگارم %~% ترا بخشم ز شادی هر چه داری

102 ترا بخشم خراسان و کهستان %~% تو باشی آفتابم در شبستان

103 جهان را جز به چشم تو نبینم %~% تو باشی مایه تخت و گینم

104 ترا باشد همه شاهی و فرمان %~% مرا یک دست جامه یک شکم نان

105 چو بشنید این سخانها ویس دلکش %~% فندا اندر دلش سوزنده آتش

106 دلش آن شاه بیدل را ببخضود %~% جوابش را به شیرینی بیالود

107 بدو گفت ای گرانمایه خداوند %~% مبراد از توم یک روز پیوند

108 مرا پیوند تو خوشتر ز کامست %~% دگر پیوندها بر من حرامست

109 نهم بر خاک پای تو جحان بین %~% که خاک پای تو بهتر ز رامین

110 نگر تا تو نپنداری که هر گز %~% به من خرم بود رامین گر بز

111 مرا در پیش چون تو آفتابی %~% چرا ms164 جویم فروغ ماهتابی

112 توی دریا و شاهان جویبارند %~% تو خورشیدی و شاهان گل ببارند

113 اگر من پرستاری را سزایم %~% ازین پس تو مرایی من ترایم

114 نگر تا در دل اندیشه نداری %~% که تو بینی ز من زنهار خواری

115 مرا مهر تو با جان هست یکسان %~% تو خود دانی که بی جان زیست نتوان

116 یکی تا موی اندام تو بر من %~% گرامیتر ز هر دو چشم روشن

117 گذشته رفت شاها بودنی بود %~% ازین پس دارمت خود کام و خشنود

118 شهنشه را شکفت آمد ز دلبر %~% ز گفتار چنان زیبا و در خور

119 یکی بادش به دل بر جست چونان %~% که خوشتر زان نباشد باد نیسان

120 امیدش تازه شد چون شاخ نسرین %~% ز مستی در ربودش خواب شیرین

121 شهنشه خفته بود و ویس بیدار %~% ز رامین و ز موبد بر دلش باد

122 گهی زان فرد اندیشه گهی زین %~% نبودش هیچ کس همتای رامین

123 در آن اندیسه جنبش آمد از بام %~% مگر بر بامش آمد خسته دل رام

124 هوا او را ز بستر بر جهانده %~% ز دل صبر و دیده خواب رانده

125 شبی تاریک همچون جان مهجور %~% ز مشکین ابر او بارنده کافور

126 سراپرده کشیده ابر دی ماه %~% چو روی ویس گشته پردگی ماه

127 هوا چون چشم رامین گشته گریان %~% به درد آنکه زو شد ماه پنهان

128 نهفته ماه در ابر زمستان %~% چو روی ویس بانو در شبستان

129 نشسته بر کنار بام رامین %~% امید اندر دلش مانده چو ژوپین

130 ز مهر ویس برف او را گل افشان %~% شب تاریک او را روز رخشان

131 کنار بام وی را کاخ و طارم %~% زمین پر گل او را جز و ملحم

132 اگرچه دور بود از روی دلبر %~% هنی آمد به مغزش بوی دلبر

133 چو با دلبر نبودش روی پیوند %~% به بوی جانفزایش بود خرسند ms165

134 چه دانی خوشتر از عشقی بدین سان %~% که باشد عاسق از بدخواره ترسان

135 ازان ترسد که روزی بد سگالش %~% بداند ناگهان با دوست حالش

136 پس آنگه دوست را آید ملامت %~% ورا آن روز بر خیزد قیامت

137 چو رامین چند هگ بر بام بنشست %~% شب تاریک با سرما بپیوست

138 نبود او را زیان از برف و باران %~% که اندر جانش آتش بود سوزان

139 اگر هر قطره ای صد رود گشتی %~% از آن آرش یکی اخگر نکشتی

140 جهان را بود آن شب بیم طوفان %~% که اشک چشم او شد جفت باران

141 دل اندر تاب و جان در یوبه جفت %~% غریوان با دل نالان همی گفت

142 نگارینا روا داری بدین سان %~% تو در حانه من اندر برف و باران

143 تو دیگر دوست را در بر گرفته %~% میان قاقم و سنجاب خفته

144 من اینجا بی کس و بی یار مانده %~% دو پای اندر گل تیمار مانده

145 تو در خوابی و آگاهی نداری %~% که عاشق چون همی گرید بزاری

146 ببار ای برف برف بر جان من آتش %~% که بی دل را همه رنجی بود خوش

147 گر آهی بر زنم ابرت بسوزد %~% جهان هنواره ز آتش بر فروزد

148 الا ای باد تندی کن زمانی %~% در آن تندی بهم بر زن جهانی

149 بجنبان گیسوانش را ز بالین %~% ز چشمش زاستر کن خواب نوشین

150 به گوششدر فگن آواز زارم %~% بگو با وی که چون دل فگارم

151 به تنهایی نشسته بر چه حالم %~% به برف اندر آ کام بد سگالم

152 مگر لختی دلش بر من بسوزد %~% که بر من خود دل دشمن بسوزد

153 اگر زین ابر بیرون آید اختر %~% به درد من ز من گرید فزونتر

154 چو ویس آگاه شد از جنبش بام %~% به گوش آمد مرو را زاری رام

155 شناب دوستی در جانش افتاد %~% همان دم ms166 دایه را پیشش فرستاد

156 همی تا دایه باز آمد چنان بود %~% که گفتی بی شکیب و بی روان بود

157 فرود آمد به زودی دایه از بام %~% ز رامین داشت نزد ویس پیغام

158 نگارا ماهرویا زود سیرا %~% به خون عاشقان خوردن دلیرا

159 جرا یکباره بر من چیر گشتی %~% چه خوردی تا ز مهرم سیر گشتی

160 من آنم در وفا و مهربانی %~% که تو دیدی جرا پس تو نه آنی

161 من اندر برف و تو در خز و دیبا %~% من از تو ناشکیبا تو شکیبا

162 تو در شادی و من در رنج و تیمار %~% یو با خوشی و من با درد و آزار

163 مگر دادارمان قسمت جنین کرد %~% ترا آسودگی داد و مرا درد

164 اگر یزدان همه کامی ترا داد %~% مرا شاید همیشه همچنین باد

165 ازو خواهم که هر کامی بیابی %~% که به تو نازک دلی غم برنتابی

166 مرا باید همیشه بندگی کرد %~% مرا باید همیشه اندهان خورد

167 تو شادی کن که شادی را سزایی %~% بران کامت که بر من پادشایی

168 همی دانی که من چون مستمندم %~% به دل در بند آن مشکین کمندم

169 شب تاریک و من بی صبر و بی کام %~% ز دیده خواب رفته وز دل آرام

170 چو دیوانه دوان بر بام و دیوار %~% شده جمله جهان بر چشم من تار

171 به دیدارت همی امید دارم %~% مسوزان این دل امیدوارم

172 شب تاریک بر من روز گردان %~% کنار تو مرا جان بوز گردان

173 به سرمای جنین سخت جهان سوز %~% نشاید جز کنار دوست جان بوز

174 مرا بنمای روی جان فزایت %~% بهمن برسای زلف مشک سایت

175 بر سیمینت بر زرین برم نه %~% کجا خود سیم و زر هر دو بهم به

176 دلم در مهر تو گمراه گشتست %~% براهم بر فراقت چاه گشتست

177 به درد من مضو یکباره خرسند %~% مرا ms167 در چاه رنج افتاده مپسند

178 گر امید ز دیدارت ببری %~% هم اکنون پرده صبرمبدری

179 مزن بر جان من تیغ جفایت %~% مبر امیدم از مهر و وفاینت

180 که من تا در زمانه زنده باشم %~% به پیش بندگانت بنده باشم

181 چو ویس دلبر این پیغام بشنید %~% دلش چون شیره بی آتش بجوشید

182 به دایه گفت چار من تو دانی %~% مرا از دست موبد چون رهانی

183 که او جفتست اگر بیدار گردد %~% سراسر کار ما دشخوار گردد

184 اگر تنها درین خانه بماند %~% شود بیدار و حال من بداند

185 ترا با وی بباید جفت ناجار %~% بر آیینی که خسپد یار با یار

186 بدو کن پشت و رو از وی بگردان %~% که او مستست و باشد مست تادان

187 تن تو بر تن من نیک ماند %~% اگر نبپایدت کی باز داند

188 بدان مستی و بیهوشی همی کاوست %~% چگونه باز داند پوست از پوست

189 بگفت این و چراغ از خانه برداشت %~% به چاره دایه را با شوی بگذاشت

190 به پیش دوست شد سرمست و خرم %~% به بوسه ریش او را ساخت مرهم

191 بر آهخت از بر سیمینش سنجاب %~% بگستردش میان آن گل و آب

192 سیه روباهی از بالا برافگند %~% ز تن جامه ز دل اندوه بر کند

193 گل و نرگس به هم دیدی به نوروز %~% چنان بودند آن هر دو دل افروز

194 بسان مشتری پیوسته با ماه %~% ویا چون دانشی پیواسته با جاه

195 زمین پر لاله بود از روی ایشان %~% هوا پر مشک بود از بوی ایشان

196 برف ابر و پدید مآمد ستاره %~% همانا شد به بازی شان نظاره

197 هوا چون آن دو گوهر دید شهوار %~% ببرد از شرمشان ابر گهر بار

198 دو عاشق در خوشی همراز گشته %~% به خوشی هر دوان انباز گشته

199 گهی بودی ز دست ویسه بالین %~% گهی از دست مهرافزای رامین ms168

200 تو گفتی شیر و می بودند در هم %~% ویا بر هم فگنده خز و ملحم

201 بپیچیده بهم چون مار بر مار %~% چه خوش باشد که پیچیده یار با یار

202 لب اندر لب نهاده روی بر روی %~% نگنجیدی میان هر دوان موی

203 همه شب هر دوان در راز بودند %~% گهی در راز و گه در ناز بودند

204 هم از بوسه شکر بسیار خوردند %~% هم از بازی خوشی بسیار کردند

205 چو از مستی در آمد شاه شاهان %~% نبود اندر کنارش ماه ماهان

206 به دست اندام هم بسترش بپسود %~% به جای سرو سیمین خشک نی بود

207 چه مانستی به ویسه دایه پیر %~% کجا باشد کمان ماننده تیر

208 به دستی دایه بود از ویس دیدار %~% بلی دیدار باشد ملحم از خار

209 بجست از خواب شاهنشاه چون ببر %~% ز خشم دل خوشان گشته چون ابر

210 گرفته دست آن چادو همی گفت %~% چه دیوی تو که هستی در برم جفت

211 ترا اندر کنار من که افگند %~% مرا با دیو چون افتد پیوند

212 بسی از پیشکاران سرایی %~% چراغ و شمع جست و روشایی

213 بسی پرسید وی را تو کدامی %~% بگو نا تو چه چیزی و چه نامی

214 نه دایه هیچ گونه پسخش داد %~% نه کسی بشنید چندان بانگ و فریاد

215 مفر رامین که بود اندر بر یاد %~% بخفته یار او او مانده بیدار

216 همی بوسید بیجاده به شکر %~% همی بارید بر گلنار گوهر

217 ز بام و روز اندیشه همی کرد %~% که چون بام آید انده بایدش خورد

218 سرودی سخت خوش با دل همی گفت %~% به درد آنکه تنها ماند از جفت

219 شبا بس خرمی بس دلفروزی %~% همه کسی را شابی مارا چو روزی

220 چو هر کس را بر آید روز روشن %~% تاریکی پدید آمد شب من

221 به نزدیک آمد اینک بام شبگیر %~% دلا بپسیچ تا ms169 بر دل خوری تیر

222 خوشا کارا که بودی آشنایی %~% اگر با وی نبودستی جدایی

223 جهانا جز بدی کردن ندانی %~% دهی شادی و بازش می ستانی

224 گر از نوشم دهی یک بار کامی %~% به پایانش دهی از ز هر جامی

225 بدا روزا که بود آن روز پیشین %~% که عشق اندر دل من گشت شیرین

226 من آنگه کشتی اندر موج بردم %~% که دل بر هر بدی خرسند کردم

227 قصای بد مرا در مهری افگند %~% فزون از مهر مار و مهر فرزند

228 چه در دست اینکه نتوان گفت با کس %~% کرا گویم که تو فریاد من رس

229 چو نزدیکم همی ترسم ز دوری %~% چو دورم نیست بر دردم صبوری

230 نه همچون خیشتن دانم اسیری %~% نه جز دادار دانم دسگیری

231 حدایا هم تو فریاد دلم رس %~% که جز تو نیست در گیتی مرا کس

232 همی نالید رامین بر دل ریش %~% به اندیشه فزایان انده خویش

233 ربوده دلبرش را خواب نوشین %~% پر از گلناع و سنبل کرده بالین

234 خروش شاه بشنید از شبستان %~% شده آگه از آن نیرنگ و دستان

235 تو گفتی ناگه آتش در دلش ریخت %~% ز نوشین خواب دلبر را بر انگیخت

236 بدو گفت ای نگارین زود بر خیز %~% ببود آن بد کزو کردیم پرهیز

237 تو از مستی شدی در خواب نوشین %~% زهی بیدار و دلخسته به بالین

238 در آن غم مانده کز تو دور مانم %~% دلم امید بگسسته ز جانم

239 من از یک بد چنین ترسان و لرزان %~% بدی دیگر پدید آمد بتر زان

240 خروش و بانگ شه آمد به گوشم %~% جدا کرد از دلم یکباره هوشم

241 همی گوید درین ساعت مرا دل %~% که بر کش پای خود یکباره از گل

242 فرو رو سرش را از تن بینداز %~% جهان را زین فرو مایه بپرداز

243 به جان من که خون این ms170 بردار %~% ز خون گربه ای بر من سبکتر

244 جوابش داد ویس و گفت مشتاب %~% بر آتش ریز لختی از خرد آب

245 چو رنجت را سر آید روز هنگام %~% ابی خون خود بر آید مر ترا کام

246 پس آنگه همچو گوری جسته از شیر %~% ز بام گوشک تازان آمد او زیر

247 نگه کن تا چه نیکو ساخت دستان %~% ز ناگه رفت پنهان در شبستان

248 شهنشه بد هنوز از باده سر مست %~% سمن بر رفت و بر بالینش بنشست

249 مرو را گفت دستم ریش کردی %~% ز بس کاو را کشیدی و فشردی

250 یکی ساعت بگیر این دست دیگر %~% پس آنگه هر کجا خواهی همی بر

251 شهنشه چون شنید آواز بت روی %~% نبود آنگه ز محکم چاره اوی

252 رها کرد از دو دستش دست دایه %~% بجست از دام رسوایی بلایه

253 سمن بر ویس را گفت ای نگارین %~% چرا بودی همی حاموش چندین

254 چرا چون خواندمت پاسخ ندادی %~% دلم بیهوده بر آتش نهادی

255 چو دایه رسته گشت از دام تیمار %~% دلیری یافت ویس ماه رخسار

256 فغان در بست و گفت ای وای بر من %~% که هستم سال و مه در دست دشمن

257 چو مار کج روم گر چه روم راست %~% نشان رفتنم ناراست پیداست

258 مبادا هیچ زن را رشک بر شوی %~% که شوی رشک بر باشد بلا جوی

259 به بستر خفته ام با شوی خود کام %~% به رسوایی همی از من برد نام

260 به پوزش گفت وی را شاه موبد %~% مکن با من گمان دوستی بد

261 که تو جانی مرا وز جان فزونی %~% که جانم را به شادی رهننونی

262 ز مستی کردم این کاری که کردم %~% چرا می خوردم و ژوپین نخوردم

263 مرا در بزمگه می بیش دادی %~% از آن بیشی بلای خویش دادی

264 به نیکی در مبادم زندگانی %~% اگر من بر تو ms171 بد دارم گمانی

265 بخواهم عذر اگر کردم گناهی %~% نکو کن عذر چون من عذر خواهی

266 گناه آید به نادانی ز مستان %~% چو عذر آرند ازیشان داد مستان

267 خرد را می ببندر چشم را خواب %~% گنه را عذر شوید جامه را آب

268 چو شاهنشاه پوزش کرد بسیار %~% ازو خشنود شد ویس گنهکار

269 به عشق اندر چنین بسیار باشد %~% همیشه مرد عاشق حوار باشد

270 گناه دوست را پوزش نماید %~% چو نپذیرد به پوزش در فزاید

271 بسا آهو که دیدم مرغزاری %~% خوشان پیش وی شیر شکاری

272 بسا دل سوخته دیدم خداوند %~% فگنده مهر بنده بر دلش بند

273 اگر عاشق شود شیر دژ آگاه %~% به عشق اندر شود هم طبع روباه

274 ز مهر دل شود تیزیش کندی %~% نیارد کرد با معضوق تندی

275 هر آن کاو عشق را نیکو نداند %~% اسیر عشق را دیوانه خواند

276 مکاراد کاو ایچ کس در دل نهالش %~% که زود آن کشتهبار آرد و بالش

1 جهان را گوهرو آیین چنین است %~% که با هم گوهران خود به کین است

2 هر آن کس را که او خواند براند %~% هر آن چیزی که او بخشد ستاند

3 بود تلخش همیشه جفت شیرین %~% چنان چون آفرینش جفت نفرین

4 شبش با روز باشد ناز با رنج %~% بلا با خرمی بدخواه با گنج

5 نباسد شادمانی بی نژندی %~% نه پیروزی بود بی مستمندی

6 بخوان این داستان ویس و رامین %~% بدو در گونه گون کار جهان بین

7 گهی اندوه و گه شادی ننوده %~% گهی بدخواه و گاهی دوست بوده

8 چو شاهنشاه دل خویش کرد با ویس %~% دگر راه در میان افتاد ابلیس

9 فرود کشت آن چراغ مهربانی %~% بکند از بن درخت شادمانی

10 شهنشه موبد از قیصر خبر یافت %~% که قیشر دل ز راه مهر بر تافت

11 ز بدراهی نهادی دیگر آورد %~% به خود کامی سر از ms172 چنینبر آورد

12 همه پیمانهای کرده بشکست %~% بسی کسهای موبد را فرو بست

13 ز روم آمد سپاهی سوی ایران %~% بسی آباد را کردند واران

14 نفیر آمد به در گاه شهنشاه %~% به تارک بر فشانان خاک در گاه

15 خروشان سربسر فریاد خواهان %~% ز بیداد زمانه داد خواهان

16 شهنشه رای زد رفتن به پیگار %~% ز باغ ملک بر کندن همه خار

17 به شاهان و بزرگان نامه ها کرد %~% ز هر شهری یکی لشکر بیاورد

18 سپه گرد آمد اندر مرو چندان %~% که دشت مرو تنگ آمد بریشان

19 ز در گاهی بر آمد ناله نای %~% به راه افتاد شاه لشکر آرای

20 سفر باد خزان شد مرو گلزار %~% چو باد آمد نه گلشن ماند و نه بار

21 چو بیرون برد شاهنشاه لشکر %~% به یاد آمدش کار ویس دلبر

22 که رامین را چگونه دوستدارست %~% دلش با وی چگونه سازگارست

23 به نادانی ز من بگریشت یک بار %~% مرا بی صبر و بی دل کرد و بی یار

24 اگر یک ره دگر چونان گریزد %~% به تیغ هجر خون من بریزد

25 پس آن به کش نگه دارم بدین بار %~% کجا غم خوردم از جستنش بسیار

26 جدایی را نیارم دید ازین پس %~% همین یک ره که دیدستم مرا بس

27 هر آن گاهی که باشد مرد هشیار %~% ز سروخی دو بارش کی گزد مار

28 شتر را بی گمان زانو ببستن %~% بسی آسان تر از گم گشته جستن

29 چو زین اندیشان با دل همی راند %~% همان گه زرد فرخ حاده را خواند

30 بدو گفت ای گرانمایه برادر %~% مرا با جان و با دیده برابر

31 نگر تا تو چنین کردار دیدی %~% ویا از هیچ داننده شنیدی

32 که چندین بار با من کرد رامین %~% دلم را سیر کرد از جان شیرین

33 همه ساله همی سوزد بر آذر %~% ز دست دایه و ویس و ms173 برادر

34 بماندستم به دست این سه جادو %~% برین دردم نیفتد هیچ دارو

35 نه از بند و نه از زندان بترسند %~% نه از دوزخ نه از یزدان بترسند

36 چه شاید کرد با سه دیو دژحیم %~% که نز شرم آگهی دارند و نز بیم

37 کند بی شرم هر کاری که خواهد %~% نترسد زانکه آب او بکاهد

38 اگر چه شاه شاهان جهانم %~% ز خود بیچاره تر کس را ندانم

39 چه سودست این خداوندی و شاهی %~% که روزم همچو قیرست از سیاهی

40 همهکس را به گیتی من دهم داد %~% مرا از بخت خود صد گونه فریاد

41 ستم دیده ز من مردان صف در %~% کنون گشته زنی بر من ستمگر

42 همه بیداد من هست از دل من %~% که گشت از عاشقی همدست دشمن

43 جهان از بهر آن بد نام خواهد %~% که خون من همی در جام خواهد

44 سیه شد روی نام من به یک ننگ %~% نضوید آب صد دریا ازو زنگ

45 ز یک سو زن مرا دشمن گرفته %~% وزو خورشید نام من گرفته

46 ز دیگر سو کمین کرده بردار %~% ز کین بر جان من آهخته خنجر

47 نهاده چشم تا کی دست یابد %~% که چون دشمن به قتل من شتابد

48 ندانم چون بود فرجام کارم %~% چه خواهد کرد با من روزگارم

49 درین اندیشه روز و شب چنانم %~% که با من نیست پنداری روانم

50 جرا جویم به صد فرسنگ دشمن %~% که دشمن هست هم در خانه من

51 به در بستن چرا جویم بهانه %~% که آب من بر آمد هم ز خانه

52 به پیری در بلایی او فتادم %~% کجا با او بشد گیتی ز یادم

53 کنون باید همی رفتن به پیگار %~% بماندن ویس را ایدر بناچار

54 حصار آهین و بند رویین %~% بسنبد تا ببیند روی رامین

55 ندانم هیچ چاره جز یکی کار %~% که رامین را برم ms174 با خود به پیگار

56 بمانم ویس را ایدر غریوان %~% ببسته در دز اشکفت دیوان

57 چو باشد رام در ره ویس در بند %~% نیابند ایچ گونه روی پیوند

58 ولیکن دز به تو خواهم سپردن %~% ترا باید همی تیمار خوردن

59 دل من بر تو دارد استواری %~% که در هر کار داری هوشیاری

60 نباید مر ترا گفتن که چون کن %~% ز هر کاری تو هشیاری فزون کن

61 نگه دار این دو جادو را در آن دز %~% ز رنگ و چاره رامین گربز

62 دو صد منزل زمین پینود خواهم %~% به نیکی نام خود بفزود خواهم

63 چو رامین نزد ویس آید به نیزنگ %~% شود نامی که می جویم همه ننگ

64 اگر چه خانه کن باشد دوصد کس %~% مر ایشان را شکافنده یکی بس

65 مرا سه جادو اندر خانگاهند %~% که در نیرنگ جستن سه سپاهند

66 ز دیوان گر هزاران جشکر آیند %~% به دستان این سه جادو بر تر آیند

67 مرا چونان که تو دیدی ببستند %~% امید شادیم در دل شکستند

68 به تنبل جامه صبرم بریدند %~% به زشتی پرده نامم دریدند

69 نبیند غرقه از دریای جوشان %~% سه یک زان بد که من دیدم ازیشان

70 چو بشنید این سخن زرد از شهنشاه %~% بدو گفت ای به دانش برتر از ماه

71 منه بر دل تو چندین بار تیمار %~% که از تیمار گردد مرد بیمار

72 زنی باری که باشد تا تو چندین %~% ازو افغان کنی با اشک خونین

73 گر او در جادوی جز اهرمن نیست %~% زبونتر زو کسی در دست من نیست

74 نیابد هیچ بادی نزد او راه %~% نتابد بر رخانش بر خور و ماه

75 نبیند تا تو باز آیی ز پیگار %~% در آن دژ هیچ خلق و هیچ دیار

76 نگه دارم من آن جادو صنم را %~% چو دارد مردم سفله درم را

77 گرامی دارمش هنواره چونان %~% که ms175 دارد مردم آزاده مهمان

78 شهنشه در زمان با هفتصد گرد %~% برفت و ویس بانو را به دز برد

1 دز اشکفت بر کوه کلان بود %~% نه کوهی بود بر جی زاسمان بود

2 ز سختی سنگ او مانند سندان %~% نکردی کار بر وی هیچ سوهان

3 ز بس پهنا یکی نیم جهان بود %~% ز بس بالا ستونی زاسمان بود

4 به شب بالاش بودی شمع پیکر %~% به سر بر آتش او را ماه و اختر

5 برو مردم ندیم ماه بودی %~% ز راز آسمان آگاه بودی

6 چو بر دز برد موبد دلستان را %~% مهی دیگر بیفزود آسمان را

7 به پیکر دز چو سنگین مجمری بود %~% نگه کن تا چه نیکو پیکری بود

8 به مجمر در رخان ویس آتش %~% بر آن آتش عبیر آن خال دلکش

9 حصار از روی آن ماه حصاری %~% شکفت همچو باغ نو بهاری

10 سمنبر ویس با دایه نشسته %~% شهنشه پنج در بر وی ببسته

11 همه در ها به مهر خویش کرده %~% همه مهرش برادر را سپرده

12 در صد گنج بر ویسه گشاده %~% در آن جا ساز صد ساله نهاده

13 در آن دز بود بختش را همه کام %~% مگر پیوند یار و دیدن رام

14 چو شاهنشه ز کار دز بپردخت %~% سوی مرو آمد و کام سفر ساخت

15 سپاهی بود همچون کوه آهن %~% بتر مردی درو بهتر ز بیژن

16 به رفتن هر یکی خندان و نازان %~% مگر رامین که گریان بود و نالان

17 ز تاب مهر سوزان تب گرفته %~% چو کبگی باز در مخلب گرفته

18 غبار حسرتش بر رخ نشسته %~% امید وصلتش در دل شکسته

19 به جسمش جان شیرین خوار گشته %~% به زیرش خزو دیبا خار گشته

20 نهروز او را قرار و نه شب آرام %~% به کام دشمنان افتاده بی کام

21 جگر پر ریش گشته دل پر از نیش %~% همی گفتی نهانی ms176 با دل خویش

22 چه عشقست اینکه هر گز کم نگردد %~% دلم روزی ازو خرم نگردد

23 مرا تا هست با عشق آشنایی %~% نبیند چشم بختم روشایی

24 اگر هر بار میزد بر دلم خار %~% خدنگ زهر پیکان زد ازین بار

25 برفت از پیش چشمم آن دلارام %~% که بی او نیست در تن صبر و آرام

26 به عشق اندر وفاداری نکردم %~% چو روز هجر او دیدم نمردم

27 چو سنگینه دلم چه آهنینم %~% که گیتی را همی بی او ببینم

28 اگر باشد تنم بی روی جانان %~% همان بهتر که باشم نیز بی جان

29 رفیقا حال ازین بتر چه دانی %~% که مر گم خوشترست از زندگانی

30 اگر جنان من با من نباشد %~% همان خوشتر که جان در تن نباشد

31 ز بهر دوست خواهم جان شیرین %~% چنان کز بهر دیدارش جهان بین

32 کنون کز بخت خود بی یار گشتم %~% ز جان و دیدگان بیزار گشتم

33 چو نالیدی چنثن از بخت بد ساز %~% به دل کردی سرودی دیگر آغاز

34 دلاگر عاشقی ناله بیاور %~% که بیدار هوا را نیست داور

35 که بخشاید به گیتی عاشقان را %~% که بخشایش کند درد کسان را

36 اگر نالم همی بر داد نالم %~% که ببریدند شادی را نهالم

37 ببردند آفتابم را ز پیشم %~% ز هجرش پر نمک کردند ریشم

38 ببار ای چشم من خونابم اکنون %~% کدامین روز را داری همی خون

39 مرا هر گز غمی چونین نباشم %~% سزد کت اشک جز خونین نباشد

40 اگر بودی به غم زین پیش خونبار %~% سزد گر جان فرو باری بدین بار

41 به باران تازه گردد روی گیهان %~% چرا پژمرده شد رویم ز باران

42 دلم را آتش تیمار بگدخت %~% به چشم آورد و بر زرین رخم تاخت

43 گرستن گرچه از مردان نه نیکوست %~% زمن نیکوست در هجر چنان دوست

44 چو باز آمد ز راه دز ms177 شهنشاه %~% ز حال ویس رامین گشت آگاه

45 غمش بر غم فزود و درد بردرد %~% نشستش گرد هجران بر رخ زرد

46 چو طوفان از مژه بارید باران %~% بشست از روی زردش گرد هجران

47 همی گفتی سحنهای دل انگیز %~% که باشد مرد عاشق را دل آویز

48 من آن خسته دلم کز دوست دورم %~% ز بخت آزرده ام وز دل نفورم

49 چنانم تا حصاری گشت یارم %~% که گویی بسته در رویین حصارم

50 ببر بادا پیام من به دلبر %~% بگو صد داغ تو دارم به دل بر

51 مرا در دیده دیدار تو ماندست %~% چو اندر یاد گفتار تو ماندست

52 یکی خواب از دو چشمم من ستردست %~% یکی گیتی ز یاد من ببردست

53 درین سختی اگر من آهنینم %~% نمانم تا رخانت باز بینم

54 اگر درد مرا قسمت توان کرد %~% نماند در جهان یک جان بی درد

55 چنان گشتم ز درد و ناتوانی %~% که مرگم خوشترست از زندگانی

56 مرا زین درد کی باشم رهایی %~% که درمانم توی وز من جدایی

57 چو رامین را به روی آمد چنین حال %~% شد از مویه موی از ناله چون نال

58 همان دشمن که دیرین دشمنش بود %~% چو روی او بدید او را ببخضود

59 به یک گفته ز بیماری چنان شد %~% که سیمین تیر وی زرین کمان شد

60 فتاده در عماری زار و نالان %~% بیامد با شهنشه تا به گرگان

61 جنان شد کز جهان امید برداشت %~% تو گفتی زهر پیکان در جگرداشت

62 بزرگان پیش شاهنشاه رفتند %~% یکایک حال او با شه بگفتند

63 به خواهش باز گفتند ای خداوند %~% ترا رامین برادر هست و فرزند

64 نیایی در جهان چون او سواری %~% به هر فرهنگ چون او نامداری

65 همه کس را چو او کهتر بیاید %~% کزو بسیار کام دل بر آید

66 ترا در پیش چون او یک برادر %~% اگر دانی به ms178 از بسیار لشکر

67 ازو دندان دشمن بر تو کندست %~% که او شیر دمان و پیل تندست

68 اگر روزی ازو آزرده بودی %~% عفو کردی و خشنودی ننودی

69 کنون تازهمکن آزار رفته %~% به کینه مشکن این شاخ شکفته

70 کزو تا مرگ بس راهی نماندست %~% ز کوهش باز جز کاهی نماندست

71 همین یک بار بر جانش ببخشای %~% مرو را این سفر کردن مفرمای

72 سفر خود خوش نباشد با درستی %~% نگر تا چون بود با درد و سستی

73 نمانش تا بیاساید یکی ماه %~% که بس خسته شد او از شدت راه

74 چو گردد درد لشتی بر وی آسان %~% به دسرورت شود سوی خراسان

75 مگر به سازدش آن آب آن شهر %~% که این کضور چو زهرست آن چو پازهر

76 چو بشنید این سخن شاه از بزرگان %~% نماند آزاده رامین را به گرگان

77 چو شاهنشه بشد رامین بیاسود %~% همه دردی از اندامش بپالود

78 دگر ره ز عفرانش گشت %~% کمانش باز شمشاد جوان گشت

79 فتادش یوبه دیدار دلبر %~% چو آتش در دل و چون تیر در بر

80 برفت از شهر گرگان یک سواره %~% به زیرش تندرو بادی تخاره

81 سرایان بود چون بلبل همه راه %~% به گوناگون سرود و گونه گون راه

82 نخواهم بی تو یارا زندگانی %~% نه آسانی نه کام این جهانی

83 نترسم چون ترا جویم ز دشمن %~% اگر باشد جهانی دشمن من

84 و گر راهم سراسر مار باشد %~% برو صد آهنین دیوار باشد

85 همه آبش بود جای نهنگان %~% همه کوهش بود جای پلنگان

86 گیا بر دشت اگر شمشیر باشد %~% وگر ریگش چو ببر و شیر باشد

87 سنومش باد باشد صاعقه میغ %~% نبارد بر سرم زان میغ چز تیغ

88 بود مر باد او را گرد پیکان %~% چنان چون ابر او را سنگ باران

89 به جان تو کز آن ره بر نگردم %~% و گر چونانکه ms179 بر گردم نه مردم

90 اگر دیدار تو باشد در آتش %~% نهم دو چشم بینایم بر آتش

91 و گر وصل تو باشد در دم شیر %~% مرا با او سخن باشد به شمشیر

92 ره وصلت مرا کوتاه باشد %~% سه ماهه راه گامی راه باشد

93 چو باشد گر بود شمشیر در راه %~% شهاب و برق بارد بر سر ماه

1 چو آگه گشت ویس از رفت رام %~% به جشمش بام تیره گشت چون شام

2 فراقش ز عفران بر ارغوان ریخت %~% چو مژگانش گهر بر کهر با بیخت

3 جدایی بر رخانش زرگری کرد %~% ولیکن چشم او را جوهری کرد

4 زنان بر روی دست پر نگارش %~% بنفشه کرد تازه گل انارش

5 کبودش جامه بد چون سو کواران %~% رخانش لعل همچون لاله زاران

6 ز بس بر رخ زدن دست نگارین %~% ز بس بر جامه راندن اشک خونین

7 ازو بستد فراقش رنگ فرخ %~% رخش چون جامه کرد و جامه چون رخ

8 همی نالید بر تنهایی از جفت %~% خروشان زار با دایه همی گفت

9 فدای عاشقی کردم جوانی %~% فدای مهر جانان زندگانی

10 گمان کردم که ما با هم بمانیم %~% هر آن کامی که دل خواهد برانیم

11 قصا پیوند ما از هم ببریم %~% خدایی پرده رازم بدرید

12 نگارا تا تو بودی در بر من %~% به نوشین خواب خوش بد بستر من

13 کنون تا بسترم پر خار کردی %~% مرا زان خواب خوش بیزار کردی

14 چو چشمم راز غم بی خواب کردی %~% کنارم را پر از خوناب کردی

15 ازان ترسد دل من گاه و بیگاه %~% که تو ناچار جویی جنگ بدخواه

16 بتابد مهر بر روی چو ماهت %~% نشیند گرد بر زلف سیاهت

17 نهی بر جای افسر خود بر سر %~% کمان گیری به جای رود و ساغر

18 زره پوشی به جای خز و دیبا %~% بفرسایدت آن اندام زیبا

19 چنان چون ms180 ریختی خونم به عبهر %~% بریزی خون بدخواهان به خنجر

20 چرا نشنیدم از تو هر چه گفتی %~% چرا با تو نرفتم چون تو رفتی

21 مگر بر من نشستی گرد راهت %~% شدی مشکین از آن زلف سیاهت

22 دلم با تو به راه اندر رفیق است %~% ز هجرت خسته و در خون غریق است

23 رفیقت را به راه اندر نگه دار %~% فزونتر زین که آزردی میازار

24 نکو باشد ز خوبان خوب کاری %~% ننودی دوستان را دوستداری

25 صتو آن کن با من ای باروی چون خون %~% که باشد با خور روی تو در خورص

26 صمرا یاد آر از حالم بیندیش %~% توانگر هم بیندیشد ز درویشص

27 صمرا دیدی که دود عشق چون بود %~% کنون آتش پدید آمد از آن دودص

28 صاز این هجرت بدین هول و درازی %~% همه دردی به چشمم گشت بازیص

29 چه طوفانست گویی بر روانم %~% جیحون می رود از دیدگانم

30 دلم چون نامه پر رنج و دردست %~% که بر عنوان او این روی زعدست

31 نگر تا زاری اندر نامه چونست %~% که بر عنوان او دریای خونست

32 چو ویس از درد دل نالید بسیار %~% ز بس تیمار پیچان گشت چون مار

33 دل دایه بر آن دلبر همی سوخت %~% مرو را جز شکیبایی نیاموخت

34 همی گفتش سبوری کن که آخر %~% به کام دل رسد یک روز صابر

35 همه اندوه و تیمارت سر آید %~% ز تخم صابری شادی بر آید

36 اگر چه بیدلان را صبر خوردن %~% بسی آسانتر است از صبر کردن

37 صتو صابر باس و پند دایه بنیوش %~% که صبر تلخ بار آرد ترا نوشص

38 ترا در مان بجز یزدان که داند %~% ازین بندت رهاندن او تواند

39 همی خوان کرد گارت را به یاری %~% همی کن با همه کس خوبکاری

40 مگر یزدان شما را دست گیرد %~% ز ناگه آتش دشمن بمیرد

41 صبه ms181 اندرزت همین گفتن توانم %~% که جاره جز شکیبایی ندانمص

42 به پاسخ گفت وی را ویس دلکش %~% صبوری چون توان کردن در آتش

43 صتو نشنیدی چه گفت آن مرد تیمار %~% که داد او را رفیقی پند بسیارص

44 رفیقا بیش ازین پندم میاموز %~% برین گنبد نپاید مر ترا گوز

45 بشد یار و مرا کرده پدرود %~% چه این پندو چه پولی زان سر رود

46 صدل من با دل تو نیست یکسان %~% ترا دامن همی سوزد مرا جانص

47 صترا زان چه که من پیچم به تیمار %~% بود درد کسان بر دیگران خوارص

48 مرا گویی ترا صبرست چاره %~% چه آسانست کوشش برنظاره

49 تو معذوری که تو همچون سواری %~% ز رنج رهتو آگاهی نداری

50 تو قارونی ز صبر و من تهی دست %~% بود بر چشم سیران گرسته مست

51 تو نیز ای دایه با من همچنین %~% ز بهر من شکیبایی گزینی

52 همانن گر چه من بیدل بمانی %~% فغان در گیتی از من بیش رانی

53 تو بنشینی و از من صبر جویی %~% صبوری چون کنم بی دل نگویی

54 صاگر بیدل بود شیر ژد آگاه %~% برو چیره شود در دشت روباهص

55 تو پنداری مرا باید که چونین %~% همی بارد ز دیده سیل خونین

56 نخواهد هیچ کس بدبختی خویش %~% نجوید هیچ دانا سختی خویش

57 برم این چاه بدبختی تو کندی %~% به صد چاره مرا در وی فکندی

58 کنون آسان نشستی بر سر چاه %~% همی گویی ز یزدان یاوری خوار

59 صبجز یزدان ترا چاره که داند %~% ترا زین بند صختی او رهاندص

60 صنمد باشد در آب افگندن آسان %~% نباشد زو بر آوردنش از آن سانص

1 چو رامین آمد از گرگان سوی مرو %~% تهی بد باغ شادی از گل و سرو

2 ندید آن قد ویس اندر شبستان %~% بهشتی سرو و بار او گلستان

3 نه هلگون دید طارم را ز رویش ms182 %~% نه مشکین یافت ایوان را ز مویش

4 بدان خوشی و خوبی جایگاهی %~% ابی دلبر به چشمش بود چاهی

5 تو گفتی همچو رامین باغ و ایوان %~% ز بهر آن صنم بودند گریان

6 چو رامین دید جای دوست بی دوست %~% چو ناری بشکفید اندر تنش پوست

7 فرو بارید چشمش ناردانه %~% چو قطر باده ریزان از چمانه

8 بر آن باغ و بر آن ایوان بنالید %~% نگارین رو بر آن بومش بمالید

9 صچنان بلبل که نالد زار بر جفت %~% همی نالید و در ناله همی گفتص

10 سرایا تو همان خرم سرایی %~% که بودم آن صنم کبگ سرایی

11 تو گردون بودی و خوبان ستاره %~% ولیکن مشرق ایشان را نظاره

12 صروان بد در میان شان آفتابی %~% خرد را فتنه ای دل را عذابیص

13 صزمین از روی او بت روی گشته %~% هوا از بوی او خوشبوی گشتهص

14 بهر کنجی همی نالیدرودی %~% سرایان لعبتی با او سرودی

15 به در گاه تو بر شیران رزمی %~% بر ایوان تو بر گوران بزمی

16 کنون در تو نبینم آن حصاره %~% کزو آمد همی ماه و ستاره

17 نه شیرانند بر جا و نه گوران %~% نه چندانی سپاه و خنگ و بوران

18 نه آنی آنگه من دیدم نه آنی %~% کزین گیتی به رامین خود تومانی

19 جهان جادو و خودسازست و خودکام %~% ستم کردست بر تو همچو بر رام

20 ز تو بردست روز شادمانی %~% ز رامین برده روز کامرانی

21 دریغا آن گذشته روزگارا %~% که چندان کام و شادی بود مارا

22 نپندارم که روزی باز بینم %~% ترا شادان و بر تختت نشینم

23 صکه روز کامرانی گر بدان حال %~% از آن بهتر که بی کامی به صد سالص

24 چو بسیاری بگفت و گشت نومید %~% ز روی آن جهان آرای خورشید

25 برون آمد ز دروازه غریوان %~% نهاده روی زی اشکفت دیوان

26 بیابان کوه بود و ms183 راه دشوار %~% به چشمش بود گلزار و سمنزاد

27 صبه راه اندر شب و روشن یکی بود %~% که جانش را صبوری اند کی بودص

28 به نزد دز چنان آمد که شب بود %~% شبش دیدار دلبر را سبب بود

29 صندیدندی به روزش دیده بانام %~% ندیدندی به شب در پاسبانانص

30 همی دانست خود رامین گربز %~% که دلبندش کجا باشد در آن دز

31 بدان سو شد که جای دلبرش بود %~% به تاری شب نشان خویش بننود

32 نبود اندر جگان چون او کمان ور %~% نه نیز از جنگیان چون او دلاور

33 خدنگ چار پر بر زه بپیوست %~% چو برق تیز بگشادش ازو دست

34 بدو گفت ای خجسته مرغ بیجان %~% رسول من توی نزدیک جانان

35 تو هر جایی بری پیغام فرقت %~% ببر اکنون ز من پیغام وصلت

36 چنان کاو خواست تیرش همچنان شد %~% به بام آفتاب نیکوان شد

37 فرود آمد ز بام اندر سرایش %~% نشست اندر سرین شیر پایش

38 سبک دایه برفت و تیر برداشت %~% ز شادی تیره شب را روز پنداشت

39 ببرد آن تیر پیش ویس دلبر %~% بدو این همایون تیر بنگر

40 رسول است این ز رامین خجسته %~% ازان رویین کمان او بجسته

41 کجا فرخ نشان رام دارد %~% همش فروخندگی زین نام دارد

42 سروش آمد سوی اشکفت دیوان %~% ازو روش شد این تاریک ایوان

43 بر آمد آفتاب نیکبختی %~% ببرد از ما شب اندوه و سختی

44 صازین پس با هوای دل نشینی %~% بجز شادی و کام دل نه بینیص

45 چو ویسه دید تیر دوستگان را %~% برو نامش نگاریده نشان را

46 هزاران بوسه زد بر نام دلبر %~% گهی بررخ نهاد و گه به دل بر

47 گهی گفت ای خجسته تیر رامین %~% گرامی تر مرا از دو جهان بین

48 صهمه کس را کند زخم تو خسته %~% مرا از خستگی کردی تو رستهص

49 رسولی تو از ms184 آن دست و کف راد %~% که تا جاوید طوق گردنم باد

50 کنم پیکانت از یاقوت سوده %~% چو سوفارت ز در نابسوده

51 صکنم از سینه ام سیمینه تر کش %~% خداوندت بدان تر کش بود گشص

52 دل از هجران رامین ریش دارم %~% درو صد تیر چون تو بیش دارم

53 ولیکن تا تو نزد من رسیدی %~% همه پیکانم از دل بر کشیدی

54 جز از تو تیر پیکان کش ندیدم %~% پیامی چون پیامت خوش ندیدم

55 چو رامین تیر پرتابش بینداخت %~% سپاه دیو اندیشه برو تاخت

56 که تیر من کنون یارب کجا شد %~% روا شد کام من یا ناروا شد

57 اگر ویسه شدی از حالم آگاه %~% بصد جاره بجستی مرمرا راه

58 پس آنگه گفت با دل کای دل من %~% بده جان و مررس از هیچ دشمن

59 به یزدان جهان و ماه و خورشید %~% بدان مینو کجا داریم امثد

60 کزین دز برنگردم تا بدان گاه %~% که یابم سوی کام خویشتن راه

61 اگر دیوار او باشد از آهن %~% به آتش تافته همچون دل من

62 صبه گردش کنده ای پر زهر جان گیر %~% سوی کنده جهانی مرد چون شیرص

63 سر دیوار او پر مار شیبا %~% جهان از زخم او شد ناشکیبا

64 صبدو در مردمش هنواره جادو %~% یکایک برق چنگ و کوه بازوص

65 صدمان باد سنوم از زهر ایشان %~% میان باد زهر آلوده پیکانص

66 دل از مردی درو هم راه لستی %~% در و دیوار او در هم شکستی

67 نترسیدی دلم زان مار جادو %~% به فر کرد گار و زور بازو

68 برون آوردمی زو دلبرم را %~% زمانه سجده کردی خنجرم را

69 ببوسیدی دلیری هر دو دستم %~% ز بس که گردن گردان شکستم

70 مرا تا جان شیرین یار باشد %~% وفای ویس جستن کار باشد

71 نترسم گر چه بینم یک جهان مرد %~% همه دشمن چو شاهنشاه و چون زرد

72 ms185 منم کیوان گر ایشانند سرکش %~% منم دریا گر گر ایشانند آتش

73 ز یک تخمیم در هنگام گوهر %~% بداند هر کسی به را ز بدتر

74 از این سو مانده در اندیشه در رام %~% وازان سو ویس بانو مانده در دام

75 زبان از دوستداری رام گویان %~% روان از مهربانی رام جویان

76 صبر آتش روی اندیشه همی شست %~% و صال دوست را در چاره میجستص

77 فسون گر دایه گفت ای جان مادر %~% ترا بخت است جفت و چرخ یاور

78 صزبختت آنکه اکنون وقت سرماست %~% جهان هنواره چون بفسرده دریاستص

79 کنون از دست سرمای زمستان %~% نشیند دیدبان در خانه لرزان

80 نباشد پاسبان بر بام اکنون %~% دو بار آید به شب از خانه بیرون

81 چو مرد پاسبانت نیست بر بام %~% نکو گردد همه کارت سرانجام

82 کجا رامین درین نزدیکی ماست %~% اگر چه او ز تاریکی نه پیداست

83 همی داند که ما در دز کجاییم %~% نشسته در سرای پادشاییم

84 بسی بود او درین دز با شهنشاه %~% به هر سنگی بر او داند دو صد راه

85 فلان تاوانه کاو را دل گشاده ست %~% سوی دیوار دز در بر نهاده ست

86 درش بگشا و پس آتش برافروز %~% به شب بنمای رامین را یکی روز

87 کجا چون او ببیند روشنایی %~% دلش یابد از اندیشه رهایی

88 دوان آید ز هامون سوی دیوار %~% بر آوردنش را آنگه کنم چار

89 بگفت این دایه آنگه همچنین کرد %~% به تنبل دیو را زیر نگین کرد

90 چو رامین روشنایی دید و آتش %~% به پیش روشنایی ماه دلکش

91 بدانست او که آن خانه کجایست %~% وز آتش مهربانش را چه رایست

92 چو زرین دید از آتش افسر کوه %~% دوان آمد ز هامون بر سر کوه

93 نرفتی غرم پیونده در آن جای %~% تو گفتی گشت پران مرغ را پای

94 چنین باشد دل اندر مهربانی %~% نه از ms186 سختی بنالد نه زیانی

95 ز آن وصل دیگر کیش گیرد %~% غم عالم به جان خویش گیرد

96 درازی راه را کوته شمارد %~% چو شیر تند را روبه شمارد

97 بیابانش چو کاخ و گلشن آید %~% سرابش همچو دشت سوسن آید

98 چه پر از شیر نر بیند نیستان %~% چه پر طاووس نر بیند گلستان

99 چه دریا پیش او آید چه جویی %~% چه کهسارش به پیش آید چه موی

100 هوا او را دهم چندان دلیری %~% که گویی از جهان آمدش سیری

101 هوا را بهتر از دل مشتری نیست %~% ازیرا بر دل کس داوری نیست

102 هوا خرد به آرام دل و جان %~% چنان داند که چثسی یافت ارزان

103 هوا زشتی و نیکی را نداند %~% خرد زیرا هوا را کور خواند

104 اگر بودی هوا را نور دیدار %~% نبودی هیچ زشتی را خریدار

105 چو رامین تنگ شد در پای دیوار %~% بدیدش ویسه از بالای دیوار

106 چهل دیبای چینی بسته در هم %~% دو تو بر هم فگنده سخت محکم

107 فرو هشتند بر دل خسته رامین %~% برو بر رفت رامین همچو شاهین

108 چو بر دز رفت بام دز چنان بود %~% که ماه و زهره را با هم قرار بود

109 به یک جام اندر آمد شیر با مل %~% به یک باغ اندر آمد سوسن و گل

110 بهم آمیخته شد زر و گوهر %~% چو اندر هم سرشته مشک و غنبر

111 جهان نوش و گلابی در هم آمیخت %~% تو گفتی عشق و خوبی بر هم آویخت

112 شب تیره درخشان گشت و روشن %~% مه دی گشت چون هنگام گلشن

113 دو عاشق را دل از ناله بیاسود %~% دو بیجاده لب از بوسه بفرسود

114 دو دیبا روی چون فرخار و نوشاد %~% بپیچیده بهم چون سرو و شمشاد

115 بشادی هر دو در کاشانه رفتند %~% به سیمین دست جام زر گرفتند

116 بیفگندند بار فرقنت از ms187 دوش %~% ز می دادند کشت عشق را نوش

117 گهی مرجان به بوسه شاد کردند %~% گاهی حال گذشته یار کردند

118 گهی رامین بگفتی زاری خویش %~% ز درد عشق و هم بیماری خویش

119 گهی ویسه بگفتی آن همه بد %~% که با او کرد شاهنشاه موبد

120 شبدی ماه و گیتی در سیاهی %~% چو دیوی گشته از مه تا به ماهی

121 سه گونه آتش از سه جای رخشان %~% به حانه در گل افشان بود ازیشان

122 یکی آتش از آتشگاه خانه %~% چو سرو بسدین او را زبانه

123 دگر آتش ز جام می فروزان %~% نشاط او چو بخت نیک روزان

124 سیم آتش ز روی ویس و رامین %~% نشان دود آتش زلف مشکین

125 سه یار پاک دل با هم نشسته %~% در کاشانها چون سنگ بسته

126 نه بیم آنکه دشمن گردد آنگاه %~% نشاط و عیش را بسته شود راه

127 نه بیم آنکه روزی دور گردند %~% ز روی یکدگر مهجور گردند

128 شبی چونان به از عمری نه چونان %~% چه خوش بوداند آن شب و صل ایشان

129 چو رامین روی ویس دلستان دید %~% به کام خویش هنگام چنان دید

130 سرودی گفت خوش بر رود طنبور %~% به آوازی که بر کندی دل حور

131 چه باشد عاشقا گر رنج دیدی %~% بلا بردی و ناکامی کشیدی

132 به آسانی نیابی شادکامی %~% به بی رنجی نیابی نیکنامی

133 به هجر دوست گر دریا بریدی %~% ز وصل دوست بر گوهر رسیدی

134 دلا گر در جدایی رنج بردی %~% ز رنج خویش اکنون بر بخوردی

135 ترا گفتم بجا آور صبوری %~% که نزدیکی بود فرجام دوری

136 زمستان را بود فرجام نوروز %~% چنانچون تیره شب را عاقبت روز

137 چو در دست جدایی بیش مانی %~% ز وصلت بیش باشد شادمانی

138 هر آن کاری که چارش بیش سازی %~% چو کام دل بیابی بیش نازی

139 منم از آتش دوزخ برسته %~% بهشتی ms188 گشته با حوران نشسته

140 مرا خانه ز رویت بوستانست %~% به دی مه از رخسانت گلفشانست

141 وفا کشتم مرا شادی بر آورد %~% مه تابان به مهرم سر در آورد

142 وفاداری پسندیدم به هر کار %~% ازیرا شد جهان با من وفادار

143 چو بشنید این سخنها ویس دلبر %~% به یاد دوست پر می کرد ساغر

144 چو نرگس داشت زرین جام بردست %~% چو شمشاد روان از جای برجست

145 بگفت این باده فردم یاد رامین %~% وفادار و وفاجوی و وفا بین

146 امیدم را فزون از پادشایی %~% دو چشمم را فزون از روشنایی

147 برو دارد دلم حان بیش امید %~% که دارد مردم گیتی به خورشید

148 بود تا مرگ در مهرش گرفتار %~% وفاداریش را باشم پرستار

149 به یادش گر خورم زهر هلاهل %~% شود نوش روان و داروی دل

150 پس آنگه نوش کرد آن جام پر می %~% ز رامین جام را صد بوسه در پی

151 هر آن گاهی که جام می کشیدی %~% به نقل از بوسگان شکر چشیدی

152 چه خوش باشد به خلوت باده خوردن %~% به مشکین زلف جانان لب ستردن

153 چو می خوردی لبش زی خود کشیدی %~% پس می شکر میگون چشیدی

154 گهی مستان غنودی در بر یار %~% میان مشک و سیم و نارو گلنار

155 بدین سان بود نه مه پیش رامین %~% عقیق تلخ با یاقوت شیرین

156 عقیقش آوردی گنج مستی %~% چو یاقوتش بریدی رنج و سستی

157 عقیق از جام زرین گشته رخشان %~% چو یاقوتش ز پروین گشته خندان

158 به شادی بود هر شب تا سحن گاه %~% کنارش پر گل و بالینش پر ماه

159 سحر گاهان بجستندی از آرام %~% به رامش دست بردندی سوی جام

160 چو ویسه جام باده بر گرفتی %~% دلارامش سرودی خوش بگفتی

161 می خون رنگ بزداید ز دل رنگ %~% می رنگین به رخ باز آورد رنگ

162 هوا دردست و می درمان ms189 دردست %~% غمان گردست و می باران گردست

163 گراندوهست می انده ربایست %~% و گر شادیست می شادی فزایست

164 کجا انده بود اندوه سوزست %~% کجا شادی بود شادی فروزست

165 مرا امروز دولت پایدارست %~% نگارم پیش و کارم چون نگارست

166 گهی هستم میان سوسن و گل %~% گهی هستم میان مشک و سنبل

167 لبم را شکر میگون شکارست %~% چو باغم را گل میگون به بارست

168 ز دولت هست بورم سخت شاطر %~% به راه کام رفتن سخت قادر

169 من آن بازم که پروازم بلندست %~% شکارم آفتاب دل پسندست

170 تذور و کبگ نپسندم که گیرم %~% نباشد صید جز بدر منیرم

171 نشاط من چو شیر چنگ رویین %~% به کام دل گرفته گور سیمین

172 فرو کردم ز سر افسار دانش %~% نهادم پای در بازار رامش

173 نباشد ساعتی بی کام جامام %~% نباشد ساعتی آسوده کامم

174 همه سال از رخ و زلف و لب یار %~% گل و مشک و شکر بینم به خروار

175 نخواهم باغ با رخشنده رویش %~% نخواهم مشک با خوش بوی مویش

176 مرا این جای فردوس برینست %~% که در وی حور با من همنشینست

177 ندیدم خور گشت و ساقیم ماه %~% چرا پس می نگیرم گاه و بیگاه

178 پس آنگه گفت با ویس سمنبر %~% به گفتاری بسی خوشتر ز شکر

179 بیار ای ماه جام نوش گلگون %~% چو رویت لعل و چون وصلت همایون

180 نه خویشتر زین بودمان روزگاری %~% نه نیکوتر ز رویت نوبهاری

181 بهانه چیست گر بی غم نباشیم %~% به روز خرمی خرم نباشیم

182 بیا تا ما کنون خرم نشینیم %~% که فردا هر چه باشد خود ببینیم

183 بیا تا بهره برداریم ازین روز %~% که هر گز باز ناید روز امروز

184 نه تو خواهی ز روی من جدایی %~% نه من خواهم ز عشق تو رهایی

185 چنین باید وفا و مهربانی %~% چنین باید نشاط و زندگانی

186 اگر ms190 بخشش چنین راندست دادار %~% ببینیم آنچه او راندست ناچار

187 ترا در بند و در زندان نشاندند %~% مرا یبیمار در گرگان بماندند

188 چو یزدان بخشش من راند با تو %~% مرا بر آسمان بنشاند با تو

189 که داند کرد این جز کردگاری %~% که یاور نیستش در هیچ کاری

190 وزان پس همچنین مانند نه ماه %~% به شادی و به رامش گاه و بیگاه

191 گهی مست و گهی مخنور بودند %~% در آسایش همان رنجور بودند

192 نهاده خوردنی صد ساله افزون %~% نبایست هیچ چیزی شان بیرون

193 بدیدند از همه کامی روایی %~% بکندند از جگر خار جدایی

194 نه دل بگرفت رامین را ز رامش %~% نه ویسه سیر گشت از ناز و کامش

195 دو تم در مهربانی همچو یک تن %~% بجز خوردن ندانستند و خفتن

196 گهی می در کف و گه دوست در بر %~% نشاط مهر در دل باده در سر

197 به رامش برده گوی مهربانی %~% به می پرورده شاخ زندگانی

198 در دز با در اندوه بسته %~% سر خم با سر تو به شکسته

199 سه کس در خرمی انباز گشته %~% ز گیتی کار ایشان راز گشته

200 ندانست هیچ دشمن راز ایشان %~% مگر در مرو زرین گیس خاقان

201 به گوهر دختر خاقان مهتر %~% به پیکر مهتر خوبان کضور

202 رخش خورشید گشته نیکوی را %~% دلش استاد گشته جادوی را

203 چنان در جادوی او بود استاد %~% که لاله بشکفانیدی ز فولاد

204 چو رامین باز مرو آمد ز ناگاه %~% برفت اندر سرای و گلشن شاه

205 غریوان از همه سو ویس را جست %~% به رود دجله روی خویش را شست

206 نه چشمش دید جان افزای رویش %~% نه مغزش یافت مهر انگیز بویش

207 به یاد ویس گریان و نوان بود %~% چو دیوانه به هر گنجی دوان بود

208 پس آنگه سود رفت از مرو بیرون %~% چو راه خستگان راهش پر از خون ms191

209 عنان بر تافت از راه بیابان %~% به راه کوه بیرون شد شتابان

210 پلنگی بود گفتی جفت جویان %~% به ویرانی در آن کهسار پویان

211 نشیبش را کشیده بن به قارون %~% فرازش را کشیده سر به گردون

212 چنان دشتی که با وی بادیه باغ %~% چنان کوهی که با وی طور چون راغ

213 گهی رامین چو یوسف بود در چاه %~% گهی مننده عیسی بود بر ماه

214 همی دانست زرین گیس جادو %~% که درد رام را ویس است دارو

215 به یاد ویس گریان و نوانست %~% چو دیوانه به کوه اندر دوانست

216 گرفته راه صعب و دور در پیش %~% نیاید تا نیاید داروی خویش

1 چو شاه اندر سفر پیروزگر گشت %~% به پیروزی و کام خویش بر گشت

2 سراسر ارمن و اران گرفته %~% چو پاژ از قیصر و خاقان گرفته

3 شهانش زیر دست و او زبر دست %~% هم از شاهی هم از شادی شده مست

4 سپهرش جای تاج و جای پیکر %~% زمینش جای تخت و جای لشکر

5 ز تاجش رخنه دیده روی گردون %~% ز رختش کوه گشته روی هامون

6 ز بخت خویش دیده روشنایی %~% ز شاهان برده گوی پادشایی

7 ز هر شاهی و هر کضور خدایی %~% به در غاهش سپاهی یا نوایی

8 به بند آورده شاهان جهان را %~% به پیروزی که من شاهم شهان را

9 چو شاهنشاه شد در مرو خرم %~% پدید آمد به جای سور ماتم

10 کجا گفتار زرین گیس بشنود %~% دلش پر تاب گشت و مغز پر دود

11 ز کین دل همی جوشید بر جای %~% زمانی دیر و آنگه جست برپای

12 نقیبان را به سالاران فرستاد %~% یکایک را ز رفتن آگهی داد

13 پس آنگه کوس گران شد به در گاه %~% کهو مه را ز رفتن کرد آگاه

14 تبیره بر در خسرو فغان کرد %~% که چندین راه شاها چون توان کرد

15 همیدون ms192 نای روبین شد غریوان %~% بران دویار در اشکفت دیوان

16 همی دانست گفتی حال رامین %~% که او را تلخ گردد عیش شیرین

17 شه شاهان همی شد کین گرفته %~% شتاب کشتن رامین گرفته

18 سپاهی نیمی از ره نارسیده %~% به سختی راه یکساله بریده

19 دگر نیمه کمرهاناگشاده %~% کلاه راه از سر نا نهاده

20 به ناکامی همه باوی برفتند %~% ره اشکفت دیوان بر گرفتند

21 یکی گفتی که ره مان ناتمامست %~% کنون این ره تمامی راه رامست

22 یکی گفتی همیشه راهواریم %~% که رامین را ز ویسه باز داریم

23 یکی گفتی که شه را ویس بدتر %~% به خان اندر ز صد خاقان و قیصر

24 همی شد شاه با لشکر شتابان %~% چو ابر و باد در کوه و بیابان

25 به راه اندر چو دیوی گرد لشکر %~% کشیده از ژمین بر آسمان سر

26 ز دیده دیدبان از دز نگه کرد %~% سیه ابری بدید از لشکر و گرد

27 سپهبد زرد را گفتند ناگاه %~% همی آید به پیروزی شهنشاه

28 خروش و بانگ و غلغل در دز افتاد %~% چنان کاندر درختان اوفتد باد

29 پذیره نا شده او را سپهبد %~% به در گاهش در آمد شاه موبد

30 شتابان تر به راه از تیر آرش %~% دو چشم از کین دل کرده چو آتش

31 چو بر در گاه روی زرد را دید %~% ز کین زرد روی اندر هم آورد

32 بدو گفت ای دلم را بدترین درد %~% مرا اندر جهان دادار داور

33 رهاناد از شما هر دو برادر %~% به هنگام وفا سگ از شما به

34 بود با سگ وفا و با شما نه %~% شما را چون همی گوهر سرشتند

35 ندانم کز کدام اختر سرشتند %~% یکی در جادوی با دیو همبر

36 یکی از ابلهی با خر برابر %~% یو با گاوان به گه پایی سزایی

37 چگونه ویس را از رام پایی %~% سزاوارم به هر دردی ms193 که بینم

38 چو گاوی را به دزداری گزینم %~% تو از بیرون نشسته در ببسته

39 درون رامین به کام دل نشسته %~% تو پنداری که کاری نیک کردی

40 به کار من بسی تیمار خوردی %~% ز نادانی که هستی می ندانی

41 که رامین بر تو می خندد نهانی %~% تو از بیرون نشسته بانگ داران

42 به خانه او نشسته شاد خواران %~% جهان آنگاه گشته تو نه آگاه

43 به چون تو کس دریغ آید چنین گاه %~% سپهبد زرد گفت ای شاه فرخ

44 به شادی آمدی زین راه فرخ %~% مکن غمگین به یافه خویشتن را

45 مده در خویشتن راه اهرمن را %~% تو شاهی آنچه دانی یا ندانی

46 ز نیکی و بدی گفتن توانی %~% مثل شد در زبان هفت کضور

47 شهان دانند باز ماده از نر %~% کجا شاهان جهان را پیشگاهند

48 نترسند و بگویند آنچه خواهند %~% اگر چه آنچه تو گفتی یقین نیست

49 که یارد مر ترا گفتن چنین نیست %~% تو بر جانم همی بندی گناهی

50 مرا در وی نبوده هیچ راهی %~% تو رامین را ز پیش من ببردی

51 چه دانم کاو چه کرد و تو چه کردی %~% نه مرغی بود کز پیشت بپرید

52 جهانی را به پروازی بدرید %~% نه تیریبد بدین دز چون بر آمد

53 بدین در های بسته چون در آمد %~% ببین مهرت بدین در های بسته

54 بدو بر گرد یکساله نشسته %~% دزی کش کوه سنگین باره روبین

55 دروبند آهنین و مهر زرین %~% به هر راهی نشسته دیدبانان

56 به هر بامی نشسته پاسبانان %~% اگر رامین هزاران چاره دانست

57 چنین درها گشادن چون توانست %~% کرا باور فند هر گز که رامین

58 گشاید بندهای بسته چونین %~% گر یان درهای بسته بر گشادند

59 دگر ره مهر تو چون بر نهادند %~% مکن شاها چنین گفتار باور

60 خرد را کن درین اندیشه داور %~% مگو چیزی که در ms194 دانش نگنجد

61 خرد او را به یک جو بر نسنجد %~% شهنشه گفت زردا چند گویی

62 ز بند در بهانه چند جویی %~% چه سود از بندسخت و استواری

63 چو تو با او نکردی هوشیاری %~% به دزها بر نگهبانان هشیار

64 بسی بهتر ز قفل و بند بسیار %~% اگر چه هست والا چرخ گردان

65 شهاب او را نگهبان کرد یزدان %~% ببستی خانه را از بیش درگاه

66 سپرده جای خویشت را به بدخواه %~% چه سود این بند اگرچه دل پسندست

67 که بی شلوار خود شلوار بندست %~% چه بندی مند شلوارت به کوشش

68 که بی شلوار ازو نایدت پوشش %~% چه سود ار در ببستم مهر کردم

69 که چون تو سست رایی را سپردم %~% هر آن نامی که من کردم به یک سال

70 سراسر ننگ من کردی بدین حال %~% سرایی بود نامم بوستان رنگ

71 سیه کردی در و دیوارش از ننگ %~% چو لشتی دل گرانی کرد با زرد

72 کلید در گه از موزه بر آورد %~% بدو افگند گفتا بند بگشای

73 که نه زین بند سود آمد نه زین جای %~% شده از جرس درها دایه آگاه

74 شنید آواز گفتار شهنشاه %~% به پیش ویس بانو تاخت چون باد

75 ز شاهنشه مرو را آگهی داد %~% بدو گفت اینک آمد شاه موبد

76 ز خاور سر بر آورد اختر بد %~% از ابر غم جهان شد برق آزار

77 ز کوه کین در آمد سیل تیمار %~% هم اکنون اژدهایی تند بینی

78 که با وی جادوی را کند بینی %~% هم اکنون آتشی بینی جهان سوز

79 که بادودش جهان را شب بود روز %~% چو در ماندند ویس و دایه از چار

80 فرو هشتند رامین را به دیوار %~% بشد رامین دوان بر کوه چون غرم

81 روانش پر نهیب و دل پر از گرم %~% خروشان بیدل و بی صبر و بی جفت

82 دوان در کوهها ms195 با دل همی گفت %~% چه خواهی ای قصا از من چه خواهی

83 که کارم را نیاری جز تباهی %~% همی خواهیکه با بختم ستیزی

84 به تیغ هجر خون من بریزی %~% گهی جان مرا سختی نمایی

85 گهی عیش مرا تلخی فزایی %~% چو تیرانداز شد گشت زمانه

86 فراقش تیر و جان من نشانه %~% قرارم چون شکسته کارواینست

87 روانم چون کشفته دودمانیست %~% بدم بر گاه دی چون شهر یاران

88 کنون غرمی شدم بر کوهساران %~% صدو چشمم ابر بارندست بر کوه

89 فتاده بردلم صد گونه اندوهص %~% بنالم تا ز پیشم بتر کد سنگ

90 بگریم تا شود سنگ ارغوان رنگ %~% بنالد کبگ با من گاه شبگیر

91 تو گویی کبگ بم گشستست و من زیر %~% نباشد با خروشم رعد همبر

92 که آن از دود خیزد این از آذر %~% نباشد با دو چشمم ابر همتا

93 که آن قطره ست و این آشفته دریا %~% صمرا دل بود و دلبر هر دو در بر

94 کنون نه دل بماندستم نه دلبرص %~% صچنان کاری بدین خوبی چنین گشت

95 تو گویی آسمان من زمین گشتص %~% بهاران بود آن خوش روزگارم

96 نیابم بیس در گیتی قرارم %~% چو رامین رفت لختی بر سر کوه

97 دو چشمم از گریه چون میغ از بر کوه %~% غم هجران و یاد دلربایش

98 فروبستند گویی هر دو پایش %~% نبودش هیچ چاره جز نشستن

99 زمانی بر دل و دلبر گرستن %~% کجا چون دیده ریزد اشک بسیار

100 گشاده گردد از دل ابر تیمار %~% نه بینی کابر پیوسته بر آید

101 چو باران زو ببارد بر گشاید %~% به هر جایی که بنشست آن و فاجوی

102 همی راند از سرشک دیدگان جوی %~% به تنهایی سخنهایی سرایان

103 که گویند آن سخن مهر آزمایان %~% همانا دلبرا حالم ندانی

104 که چون تلخست بی تو زندگانی %~% چنانم در فراقت ای دلارام

105 که بر من می بگرید ms196 کبگ در دام %~% که زیرا مستمند و دل فگارم

106 وز احوال تو آگاهی ندارم %~% ندانم چه نهیب آمد به رویت

107 چو سختی دید جان مهر جویت %~% مرا شاید که باشد درد و آزار

108 مبادا مر ترا خود هیچ تیمار %~% فدای روی خوبت باد جانم

109 فدای من سراسر دشمنانم %~% مرا با جان برابر گشت مهرت

110 که بر جانم نگاریده ست چهرت %~% اگر خوبیت یک یک بر شمارم

111 سر آید زان شمردن روزگارم %~% اگر گریم مرا گریه سزا شد

112 که چونان خوب رو از من جدا شد %~% به صد لابه همی خواهم ز دادار

113 نمانم تا ترا بینم دگر بار %~% و لیکن چون ز تو تنها بمانم

114 نپندارم که تا فردا بمانم %~% چو ویس دلبر از رامین جدا ماند

115 تو گویم در دهان اژدها ماند %~% چو دیوانه دوید اندر شبستان

116 زنان دو دست سیمین بر گلستان %~% گه از روی نگارین گل همی کند

117 گه از زلف سیه سنبل همی کند %~% جهان پر مشک و عنبر شد ز مویش

118 هوا پر دود و آذر شد ز هویش %~% چو از دل بر کشیدی آذرین هو

119 روان از سر بکندی عنبرین مو %~% دز اشکفتش شدی مانند مجمر

120 در و اتش ز مشک و هم ز عنبر %~% همی زد مشت بر سینه بی آزرم

121 همی راند از مژه خونابه گرم %~% دلش بد همچو تفند آهن و روی

122 که گاه کوفتن آتش جهد زوی %~% هم از دیده رونده سیل گوهر

123 هم از گردن گسسته عقد زیور %~% زمین چون آسمان گشته ازیشان

124 برو گوهر چو کو کبهای رخشان %~% ز تن بر کنده زربفت بهاری

125 سیه پوشید جامه سو کواری %~% دلش پر درد گشته روی پر گرد

126 نه از موبدش یاد آمد نه از زرد %~% همه تیمارش از بهر دلارام

127 کجا زو دور شد ناگاه و ناکام ms197 %~% چو آمد شاه موبد در شبستان

128 بدیدش کنده روی چون گلستان %~% چهل تا جامه وشی و بیرم

129 بسان رشته در هم بسته محکم %~% به پیش ویس بانو او فتاده

130 هنوز از وی گرهها نا گشاده %~% نهان گشته ز شاهنشاه دایه

131 که خود پتیاره را او بود مایه %~% به خاک اندر نشسته ویس بانو

132 دریده جامه و خاییده بازو %~% کمندین گیسوان از سر بکنده

133 پرندین جامه ها از بر فگنده %~% همه خاک زمین بر سر فشانده

134 ز دو نرگس دو رود خون دوانده %~% شهنشه گفت ویسا دیو زادا

135 که نفرین دو گیتی بر تو بادا %~% نه از مردم بترسی نه ز یزدان

136 نه نیز از بند بشکوهی و زندان %~% فسوس آید ترا اندرز و پندم

137 چو خوار آید ترا زندان و بندم %~% نگویی تا چه باید کرد با تو

138 بجز کشتن چه شاید کرد بر گو %~% زبس کت هست در سر رنگ و افسون

139 چه کو و دز ترا چه ترا دشت و هامون %~% اگر بر چرخ با این عادت گست

140 شوی گردد ستاره با تو همدست %~% ترا نه زخم دارد سود و نه بند

141 نه زنهار و نه پیمان ونه سوگند %~% ترا زین پیش بسیار آم

142 چه پاداش و چه پادافره ننودم %~% نه از پاداش من رامش پذیری

143 نه از پادافرهم پرهیز گیری %~% مگر گرگی همه کس را زیانکار

144 مگر دیوی ز نیکی گشته بیزار %~% ز منظر همچو گوهر با کمالی

145 ز مخبر همچو بشکسته سفالی %~% بخوبی و لطیفی چون روانی

146 ز غدر و بی وفایی چون جهانی %~% دریغ این صورت و دیدار نیکو

147 بیالوده به چندین گونه آهو %~% بسی کردم به دل با تو مدارا

148 بسی گفتم نهان و آشکارا %~% مکن ویسا مرا چندین میازار

149 که آزارم هلاکت آورد بار %~% زندانی بکشتی تخم زشتی

150 به بار ms198 آمد کنون تخمی که کشتی %~% ندارم بیش ازین در مهرت امید

151 اگرچه تو نیی جز ماه و خورشید %~% نجویم بیش ازین با تو مدارا

152 که گشت آهوت یکسر آشکارا %~% به چشمم ماه بودی مار گشتی

153 زبس خواری که جستی خوار گشتی %~% نجویم نیز مهر تو نجویم

154 که من نه آهنم نه سنگ و رویم %~% چه آن روزی که من با تو گذارم

155 چه آن نفشی که بر آبی نگارم %~% چه آن پندی که من بر تو بخوانم

156 چه آن تخمی که در شوره فشانم %~% اگر هر گز ز گرگ آید شبانی

157 ز تو آید وفا و مهربانی %~% اگر تو نوشی از تو سیر گشتم

158 نهال صابری در دل بکشتم %~% چنان چون من ز تو شادی ندیدم

159 ز دیدارت همه تلخی چشیدم %~% کنم کردار با تو چون تو کردی

160 خورم ز نهار با تو چون تو خوردی %~% جنان سیرت کنم از جان شیرین

161 کجا هر گز نیندیشی ز رامین %~% نه رامین هر گز از تو شاد باشد

162 نه هر گز دلت زو او یاد باشب %~% نه او پیش تو گیرد چنگ و طنبور

163 نه تو با او نشینی مست و مخنور %~% نه او با تو نماید رود سازی

164 نه تو او را نمایی دل نوازی %~% به جان چندان نهیب آرم شما را

165 که بر هم دو بندالد سنگ خارا %~% شمانا دوستی با هم نمایید

166 مرا دشمنترین دشمن شمایید %~% هر آن گاهی که با هم عشق بازید

167 بجز تدییر جان من نسازید %~% من اکنون بر شما گردانم این کار

168 دل از دشمن بپردازم به یک بار %~% اگر رای دل فرزانه دارم

169 چرا دو دشمن اندر خانه دارم %~% چه آن کش باشد اندر خانه بدخواه

170 چه آن کش خفته باشد شیر در راه %~% چه آن کش دشمنی باشد نگهبان

171 چه آن کش ms199 مار باشد در گریبان %~% پس آنگه رفت نزد ویس بانو

172 گرفتش هر دو مشک آلود گیسو %~% ز تخت شیر پا اندر کشیدش

173 میان خاک و خاکستر کشیدش %~% بپیچیدش بلورین بازو و دست

174 چو دزدان هر دو دستش باز پس بست %~% پس آنگه تازیانه زدش چندان

175 ابر پشت و سرین و سینه و ران %~% که اندامش چو ناری شد کفیده

176 وزو چون ناردانه خون چکیده %~% همی شد خونش از اندام سیمین

177 چو ریزان باده از جام بلورین %~% ز کافوری تنش شنگرفت می زاد

178 چنان از کوه سنگین لعل و بیجاد %~% تنش بسیار جای از زخم چون نیل

179 روان از نیل خون سرچشمه نیل %~% کبودی اندر آن سرخی چنان بود

180 که گفتی لاله زار و عفران بود %~% پس آنگه دایه را زان بیشتر زد

181 کجا زخمش همه بردوش و سر زد %~% بی آزرمش همی زد تا بمیرد

182 و یا از زخم چونان پند گیرد %~% بیفتادند ویس و دایه بیهوش

183 ز خون اندام ایشان ارغوان پوش %~% چو بیجاده به نقره بر نشانده

184 و یا خیری به سوسن بر فشانده %~% ندانست ایچ کس کایشان بمانند

185 دگر ره نامه روزی بخوانند %~% وزان پس هر دو را در خانه افگند

186 به مرگ هردوان دل کرد خرسند %~% در خانه بریشان سخت بسته

187 جهانی دل به درد هر دو خسته %~% پس آنگه زرد را از در بیاورد

188 ز گردانش یکی او را بدل کرد %~% به یک هفته به مرو شایگان شد

189 ز غم خسته دل و خستهروان شد %~% پشیمان گشته بر آزردن جفت

190 نهانی روز و شب با دل همی گفت %~% چه دوداست این که از جانم بر آمد

191 ازو ناگه جهان بر من سر آمد %~% چه بود این خشم و این آزار چندین

192 به جنانی که چون جان بود شیرین %~% اگر چه شاه شاهان جهانم

193 ms200 درین شاهی به کام دشمانم %~% چرا با دلبری تندی ننودم

194 که در عشقش چنین دیوانه بودم %~% چرا ای دل شدستی دشمن خویش

195 به دست خواش پیش سوزی خرمن خویش %~% همانا عاسقا با جان به کینی

196 که با امروز فردا را نبینی %~% به نادانی کنی امروز کاری

197 که فردا زو گزد بر دلت ماری %~% مبادا هیچ عاشق تند و سر کش

198 که تندی افگنده او را در آتش %~% چو عاشق را نباشد بردباری

199 نبیند خرمی از مهر کاری %~% چرا تندی نماید مهربانی

200 که از دلدار نشکیبد زمانی %~% گناه دوست عاشق دوست دارد

201 ز بهر آنکه تا زو در گذارد %~%

1 چو باز آمد ز قلعه شاه شاهان %~% نبد همراه با او ماه ماهان

2 به پیش شاه شد شهرو خروشان %~% به فندق ماه تابان را خراشان

3 همی گفت ای نیازی جان مادر %~% به هر دردی رخت در مان مادر

4 چرا موبد نیاوردت بدین بار %~% چه بد دیدی ازین دیو ستمگار

5 چه پیش امد ترا از بخت بد ساز %~% چه تیمار و چه سختی دیده ای باز

6 پس آنگه گفت موبد را به زاری %~% چه عذر آری که ویسم را نیاری

7 چه کردی آفتاب دلبران را %~% چرا بی ماه کردی اختران را

8 شبستانت بدو بودی شبستان %~% کنون چه این شبستان چه بیابان

9 سرایت را همی بی نور بینم %~% بهشتت را همی بی حور بینم

10 اگر دخت مرا با من سپاری %~% وگر نه خون کنم دریا به زاری

11 بنالم تا بنالد کوه با من %~% خورد تا جاودان اندوه با من

12 بگیریم تا بگیرد دهر با من %~% جهان گردد ترا همواره دشمن

13 اگر ویس مرا با من نمایی %~% وگرنه زین شهنشاهی بر آیی

14 بگیرد خون ویس دلربایت %~% شود انگشت پایت بند پایت

15 چو شهرو پیش موبد زار بگریست %~% شهنشه نیز هم بسیار بگریست ms201

16 بدو گفت ار بنالی ور ننالی %~% مرا زشتی و یا خوبی سگالی

17 بکردم آنچه پیش و پس نکردم %~% شکوه خویش و آب تو ببردم

18 اگر تو روی آن بت روی بینی %~% میان خاک بینی نقش چینی

19 یکی سرو سهی بینی بریده %~% میان خاک و خون در خوابنیده

20 جوانی بر تن سیمینش نالان %~% چه خوبی بر رخ گلگونش گریان

21 نهفته ابر گل خورشید رویش %~% بخورده زنگ خون زنجیر مویش

22 چو بشنید این سخن شهرو ز موبد %~% چو کوهی خویشتن را بر زمین زد

23 زمین ز اندام او شد خر من گل %~% سرای از اشک او شد ساغر مل

24 ز گیتی خورده بر دل تیر تیمار %~% به خاک اندر همی پیچید چون مار

25 همی گفت ای فرو مایه زمانه %~% بدزدیدی ز من در یگانه

26 مگر گفتست با تو هوشیاری %~% که گر دزدی کنی در دزد باری

27 مگر چون من بدان در سخت شادی %~% که چون گنجش به خاکاندر نهادی

28 مگر چون دیدی آن سرو بهشتی %~% به باغ جاودانی در بکشتی

29 چرا بر کندی آن سرو بار %~% چو بر کندی چرا کردی نگونسار

30 نگون گشته صنوبر چون بروید %~% به زیر خاک عنبر چون ببوید

31 الا ای خاک مردم خوار تا کی %~% خوری ماه و نگار و خرو و کی

32 نه بس بود آنکه خوردی تا به امروز %~% کنون خوردی چنان ماه دل افروز

33 بتیزد ترسم آن سیمین تن پاک %~% کجا بی شک بریزد سیم در خاک

34 چرا تیره نباشد اختر من %~% که در خاک است ریزان گوهر من

35 به باغ اندر نبالد بیش ازین سرو %~% که سرو من بریده گشت در مرو

36 به چرا اندر نتابد بیش ازین ماه %~% که ماه من نهفته گشت در چاه

37 مگر پروین به دردو شد نظاره %~% که گرد آمد بهم چندین ستاره

38 نگارا شرو ms202 قدا ماه رویا %~% بتا زنجیر مویا مشک بویا

39 تو بودی غمگسار روزگارم %~% کنون اندوه تو با که گسارم

40 من این مست گران را با که گویم %~% من این بیداد را داد از که جویم

41 جهانی را بکشت آنکه ترا کشت %~% ولیکن زان همه بدتر مرا کشت

42 پزشک آرمز روم و هند و ایران %~% مگر درد مرا دانند درمان

43 نگارا در جهان بودی تو تنها %~% ندیدی هیچ کس را با تو همتا

44 دلت بگرفت از گیتی برفتی %~% به مینو در سزا جفتی گرفتی

45 بتا تا مرگ جان تو ببردست %~% بزرگ امید من با تو بمردست

46 کرا شاید کنون پیرایه تو %~% کرا یابم به سنگ و سایه تو

47 به که شاید پرند پر نگارت %~% قبا و عقد و تاج و گوشوارت

48 که یارد بردن آگاهی به ویرو %~% که گریان شد به مرگ ویسه شهرو

49 بشد ویس آفتاب ماهرویان %~% بماندم ویس گویان ویس جویان

50 بشد ویس و ببرد آب خور و ماه %~% که تابان بود چون ماه و خور از گاه

51 مه کوه غور بادا مه دز غور %~% که آنجا گشت چشم من کور

52 به کوه غور ماهم را بکشتند %~% چنان کشته در اشکفتی بهشتند

53 به کوه غور در اشکفت دیوان %~% همی شادی کنند امروز دیوان

54 همه دانند زین خون خود چه خیزی %~% چه مایه خون آزادان بریزد

55 به خون ویسه گر جیحون برانم %~% ز خون دشمان وز دیدگانم

56 نباشد قیمت یک قطره خونش %~% که آمد زان رخان لاله گونش

57 الا ای مرو پیرایه خراسان %~% مدار این خون و این پتیاره آسان

58 ز کوه غور گر آب تو زاید %~% بجای آب زین پس خون نماید

59 شود امسال خونین جویبارت %~% بلا روید ز کوه و مرغزارت

60 فزون از برگها بر شاخساران %~% سنان بینی و تیغ نامداران

61 نیارامد شه تو تا به ms203 شاهی %~% ببارد زی تو طوفان تباهی

62 کمر بندد به خون ویس دلبر %~% ز بوم با ختر تا بوم خاور

63 چو آیند از همه گیتی سواران %~% بسایندت به سم راهواران

64 جهان بر دست موبد گشت ویران %~% نیازی دخترم چون شد ز گیهان

65 شکر اکنون بود خوش طعم و شیرین %~% که منده نیست آن یاقوت رنگین

66 به باغ اکنون ببالد سرو و شمشاد %~% که منده نیست آن شمشاد آزاد

67 کنون خوشبوی باشد مشک و عنبر %~% که مانده نیست آن دو زلف دلبر

68 کنون لاله دمد بر کوه و هامون %~% که منده نیست آن رخسار گلگون

69 حسود ویس بودی روز نوروز %~% که نه چون روی او بودی دل افروز

70 کنون امسال گل زیبا بر آید %~% نبیند چون رخش رعناتر آید

71 بهار امسال نیکوتر بخندد %~% که شرم ویس بر وی ره نبندد

72 دریغا ویس من بانوی ایران %~% دریغا ویس من خاتون توران

73 دریغا ویس من مهر خراسان %~% دریغا ویس من ماه کهستان

74 دریغا ویس من ماه سخن گوی %~% دریغا ویس من سرو سمن بوی

75 دریغا ویس من خورشید کشور %~% دریغا ویس من امید مادر

76 کجایی ای نگار من کجایی %~% چرا جویی همی از من جدایی

77 کجا جویم ترا ای ماه تابان %~% به طارم یا به گلشن یا به ایوان

78 هر آن روزی بنشستی به طارم %~% به طارم در تو بودی باغ خرم

79 هر آن روزی که بنشستی به گلشن %~% به گلشن در نگشتی ماه روشن

80 هر آن روزی که بنشستی به ایوان %~% به ایوان در نبودی تاج کیوان

81 اگر بی تو ببینم لاله در باغ %~% نهد لاله برین خسته دلم داغ

82 اگر بی تو ببینم در چمن گل %~% شود آن گل همه در گردنم غل

83 اگر بی تو ببینم بر فلک ماه %~% به چشمم ماه مار است و فلک جاه

84 ندانم ms204 چون توانم زیست بی تو %~% که چشمم رودخون بگریست بی تو

85 ببایستم همی مرگ تو دیدن %~% به پیری زهر هجرانت چشیدن

86 اگر بر کوه خارا باشد این درد %~% به یک ساعت کند مر کوه را گرد

87 وگر بر ژرف دریا باشد این غم %~% به یک ساعت کند چون سنگ بی نم

88 چرا زادم چنین بدنخت فرزند %~% چرا کردم چنین وارونه پیوند

89 نبایستم به پیری ماه زادن %~% بپروردن به دست دیو دادن

90 روم تا مرگ بنشینم غریوان %~% بنالم بر دز اشکفت دیوان

91 بر آرم زین دل سوزان یکی دم %~% بدرم سنگ آن دز یکسر ازهم

92 دزی کان جای دیوان بود و گر بز %~% چرا بردند حورم را در آن دز

93 روم خود را بیندازم از آن کوه %~% که چون جشنی بود مرگی به انبوه

94 نبینم کام دل تا زو جدا ام %~% به ناکامی چنین زنده چرا ام

95 روم آنجا سپارم جان پاکم %~% بر آمیزم به خاک ویس خاکم

96 ولیکن جان خویش آنگه سپارم %~% که دود از جان شاهنشه بر آرم

97 نشاید ویس من در خاک خفته %~% شهنشه دیگری در بر گرفته

98 نشاید ویس من در خاک ریزان %~% شهنشه می خورد در برگ ریزان

99 شوم فتنه برانگیزم ز گیهان %~% بگویم با همه کس راز پنهان

100 شوم با باد گویم تو همانی %~% که بوی از ویس من بردی نهانی

101 به حق آنکه بو از وی گرفتی %~% هر آن گاهی که بر زلفش برفتی

102 مرا در خون آن بت باشد یاور %~% هلاک از دشمان او بر آور

103 شوم با ماه گویم تو همانی %~% که بر ویسم حسد بردی نهانی

104 به حق آنکه بودی آن دلارم %~% ترا اندر جهان هم چهر و هم نام

105 مرا یاری ده اندر خون آن ماه %~% که من خونش همی خواهم ز بدخواه

106 شوم با مهر گویم کامگارا ms205 %~% به نام خویش یاور باش مارا

107 کجا خود ویس را افسر تو بودی %~% و یا بر افسرش گوهر تو بودی

108 به حق آنکه تو مانند اویی %~% چو او خوبی چو او رخشنده رویی

109 به شهر دوستانش نور بفزای %~% به شهر دشمانش روی منمای

110 روم با ابر گویم تو همانی %~% که چون گفتار ویسم در فشانی

111 دو دست ویس با تو یار بودی %~% همیشه چون تو گوهر بار بودی

112 به حق آنکه او بود ابر رادی %~% بجای برق خنده ش بود و شادی

113 به شهر دشمنش بر بار طوفان %~% به سیل اندر جهنده برق رخشان

114 شوم لابه کنم در پیش دادار %~% به خاک اندر بمالم هر دو رخسار

115 خدایا تو حکیم و بردباری %~% که بر موبد همی آتش نباری

116 جهان دادی به دست این ستمگر %~% که هست اندر بدی هر روز بدتر

117 نبخشاید همی بر بندگانت %~% به بیدادی همی سوزد جهانت

118 چو تیغ آمد همه کارش بریدن %~% چو گرگ آمد همه رایش دریدن

119 خدایا داد من بستان ز جانش %~% تهی کن زو سرای و خان و مانش

120 چو دود از من بر آورد این ستمگر %~% تو دود از شادی و جانش برآور

121 چو موبد دید زریهای شهرو %~% هم از وی بیمش آمد هم ز ویرو

122 بدو گفت ای گرامی تر ز دیده %~% ز من بسیار گونه رنج دیده

123 مرا تو خواهری ویرو برادر %~% سمنبر ویسه ام بانو و دلبر

124 مرا ویس است چشم و روشنایی %~% فزون از جان و چوز و پادشایی

125 بر آن بی مهر چو نان مهربانم %~% که او را دوستر دارم ز جانم

126 گر او نا راستی با من نکردی %~% به کام دل ز مهرم بر بخوردی

127 کنون حالش همی از تو نهفتم %~% ازیرا با تو این بیهوده گفتم

128 من آن کس را بکشتن چون توانم ms206 %~% که جانش دوستر دارم ز جانم

129 اگر چه من به دست او اسیرم %~% همی خواهم که در پیشش بمیرم

130 اگر چه من به داغ او چنینم %~% همی خواهم که او را شاد بینم

131 تو بر دردش مخوان فریاد چندین %~% مزن بر روی زرین دست سیمین

132 کجا من نیز همچون تو نژندم %~% نژندی خویشتن را کی پسندم

133 فرستم ویس را از دز بیارم %~% که با دردش همی طاقم ندارم

134 ندانم زو چه خواهد دید جانم %~% خطا گفتم ندانم نیک دانم

135 بسا تلخی که من خواهم چشیدن %~% بسا سختی که من خواهم کشیدن

136 مرا تا ویس باشد در شبستان %~% نبینم زو مگر نیرنگ و دستان

137 مرا تا ویس جفت و یار باشد %~% همین اندوه خوردن کار باشد

138 هر آن رنجی که از ویس آیدم پیش %~% همی بینم سراسر زین دل ریش

139 دلی دارم که در فرمان من نیست %~% تو پنداری که این دل زان من نیست

140 به تخت پادشاهی بر نشسته %~% چنان گورم به چنگ شیر خسته

141 در کامم شده بسته به صد بند %~% به بخت من مزایاد ایچ فرزند

142 مرا کزدست دل روزی طرب نیست %~% گر از ویسم نباشد بس عجب نیست

143 پس آنگه زرد را فرمود خسرو %~% که چون باد شتابان سوی دز رو

144 ببر با خویشتن دو صد دلاور %~% دگر ره ویس را از دز بیاور

145 بشد زرد سپهبد با دو صد مرد %~% به یک مه ویس را پیش شه آورد

146 هنوز از زخم شه آزرده اندام %~% چنانچون خسته گوری جسته از دام

147 بد آن یک ماه رامین دل شکسته %~% به خان زرد متواری نشسته

148 پس آنگه زرد پیش شاه شاهن %~% سخن گفت از پی رامین فراوان

149 دگر ره شاه رامین را عفو کرد %~% دریده بخت رامین را رفو کرد

150 دگر ره دیو کینه روی بنهفت %~% گل ms207 شادی به باغ مهر بشکفت

151 دگر ره در سرای شاه شاهان %~% فروزان گشت روی ماه ماهان

152 به رامش گشت عیش شاه شیرین %~% به باده بود دست ماه رنگین

153 گشاده دست شادی بند رادی %~% گرفته باز رادی کبگ شادی

154 دگر باره بر آمد روزگاری %~% که جز رامش نکردند ایچ کاری

155 زمین را در گل و نسرین گرفتند %~% روان را در می نوشین گرفتند

156 جهنده شد به نیکی باد ایشان %~% برفت آن رنجها از یاد ایشان

157 نه غم ماند نه شادی این جهان را %~% فنا فرجام باشد هردوان را

158 به شادی دار را تا توانی %~% که بفزاید ز شادی زندگانی

159 چو روز ما همی بر ما نپاید %~% درو بیهوده غم خوردن چه باید

1 شب دوشنبه و روز بهاری %~% که شد باز آمد از گرگان و ساری

2 سرای خویش را فرمود پرچین %~% حصار آهنین و بند رویین

3 کلید رومی و قفل الانی %~% ز پولادی زده هندوستانی

4 هر آنجا کش دریچه بود و روزن %~% بدو بر پنجره فرمود از آهن

5 چنان شد ز استواری خانه شاه %~% کجا در وی نبودی باد را راه

6 ببست آنگاه درها را سراسر %~% فراز بند مهرش بود از زر

7 کلید بندها مر دایه را داد %~% بدو گفت ای فسونگر دیو استاد

8 بدیدم نا جوانمردیت بسیار %~% بدین یک ره جوانمردی بجا آر

9 به زاول رفت خواهم چند گاهی %~% در رنگ من بود کم بیش ماهی

10 نگه دار این سرایم تا من آیم %~% که بندش من ببستم من گشایم

11 کلید در ترا دادم به زنهار %~% یکی این بار زنهارم نگه دار

12 تو خود دانی که در زنهار داری %~% نه بس فرخ بود زنهار خواری

13 بدین بارت بخواهم آزمودن %~% اگر نیکی کنی نیکی نمودن

14 همی دانم که رنج خود فزایم %~% که چیزی آزموده آزمایم

15 ولیکن من ترا زان ms208 بر گزیدم %~% کجا از زیر کان ایدون شنیدم

16 چو چیز خویش دزدان را سپاری %~% ازیشان بیش یابی استواری

17 چو شاه اندرز ذایه کرد بشیار %~% کلید خانه وی را داد ناچار

18 به روز نیک و هنگام همایون %~% ز دروازه به شادی رفت بیرون

19 به لشکر گه فرود آمد یکی روز %~% به دل بر گشته یاد ویس پیروز

20 غم دوری و تیمار جدایی %~% برو بر تلخ کرده پادشایی

21 به لشکر گاه رامین بود با شاه %~% نهان از وی به شهر آمد شبانگاه

22 شهنشه جست رامین را گه شام %~% بدان تا می خورد با او دو سه جام

23 چو گفتند او به شهر اندر شد اکنون %~% بدانست او که آن چاره ست و افسون

24 شبانگه رفتن رامین ز لشکر %~% برانست تا ببیند روی دلبر

25 به باغ شاه شد رامین هم از راه %~% درش چون سنگ بسته بود بر ماه

26 غمیده دل همی گشت اندر آن باغ %~% ز یاد ویس او را دل پر از داغ

27 خروشان و نوان با یوبه جفت %~% ز بی صبری و دلتنگی همی گفت

28 نگارا تا مرا از تو بریدند %~% حسودانم به کام دل رسیدند

29 یکی بر طرف بام آی و مرا بین %~% ز غم دستی به دل دستی به بالین

30 شب تاریک پنداری که دریاست %~% کنار و غعر او هر دو نه پیداست

31 منم غرقه درین دریای منکر %~% بدو در اشک من مرجان و گوهر

32 اگر چه در میان بوستانم %~% ز اشک خویش در موج دمانم

33 ز دیده آب دادم بوستان را %~% ز خون گلنار کردم گلستان را

34 چه سود ار من همی گریم به زاری %~% که از خالم تو آگاهی نداری

35 بر آرم زین دل سوزان یکی دم %~% بسوزم این سرای و بند محکم

36 ولیکن آن سرا را چون بسوزم %~% که در وی جای دارد دلفروزم ms209

37 اگر آتش رسد وی را به دامن %~% پس آن سوزش رسد هم در دل من

38 ز دو چشمت همیشه دو کمان ور %~% نشستستند جانم را برابر

39 کمان ابروت بر من کشیده %~% به تیر غمزه جانم را خلیده

40 اگر بختم ز پیش تو براندست %~% خیالت سال و مه با من بماندست

41 گهی خوابم همی از دیده راند %~% گهی خونم همی بر رخ فشاند

42 چرا خسپم توم در بر نخفته %~% چرا جان دارم از پیشت برفته

43 چو رامین یک زمان نالید بر دل %~% ز دیده سیل خون بارید بر گل

44 میان سوسن و شمشاد و نسرین %~% ز ناگه بر ربودش خواب نوشین

45 به خواب اندر شد آن بارنده نرگس %~% که با او بود ابر تند مفلس

46 بیاسود آن دل پر درد و پر غم %~% که با او بود دوزخ باغ خرم

47 دلش زیرا یکی ساعت بیاسود %~% که بوی باغ بودی دلبرش بود

48 شه بی دل به باغ اندر غنوده %~% نگارش روی مه پیکر شخوده

49 چو دیوانه دوان گرد شبستان %~% ز نرگس آب ریزان بر گلستان

50 همی دانست کش رامین به باغست %~% دلش را باغ بی او تفته داغست

51 به زاری دایه را خواهش همی کرد %~% که بر گیر از دلم دایه این درد

52 هم از جانم هم از در بند بگشای %~% شب تیره مرا خورشید بنمای

53 شب تاریک و بختم نیز تاریک %~% ز من تا دلربایم راه نزدیک

54 زبس در های بسته سخت چون سنگ %~% تو گویی هست راهم شصت فرسنگ

55 دریغا کاش بودی راه دشوار %~% نبودی در میان این بند بسیار

56 بیا ای دایه بر جانم ببخشای %~% کلید در بیاور بند بگشای

57 مرا خود از بنه بدبخت زادند %~% هزاران بند بر جانم نهادند

58 بسست این بندهای عشق خویشم %~% دری بسته چه باید نیز پیشم

59 دلی بستهچو در بر ms210 وی ببستند %~% تنی خسته دگر باره بخستند

60 نگارم تا دو زلفش بر شکستست %~% به مشکین سلسله جانم ببستست

61 چو از پیشم برفت آن روی زیباش %~% به چشمم در بماند آن تیر بالاش

62 ببین چشمم به سیمین تیر خسته %~% ببین جانم به مشکین بند بسته

63 جوابش داد دایه گفت زین پس %~% نبینم نا جوانمردی من کس

64 خداوندی چو شه زین برفته %~% به من چندین نصیحتها بگفته

65 هم امشب بند او چون برگشایم %~% چو چشم آورد با او چون بر آیم

66 اگر پیشم هزاران لشکر آینده %~% نپندارم که با موبد بر آینده

67 خود این جست او ز من زنهارداری %~% نگویی چون کنم زنهار خواری

68 به رامین ار تو صد چندین شتابی %~% ز من این ناجوانمردی نیابی

69 نشسته شاه شاهان بر در شهر %~% نرفته نیم فرسنگ از بر شهر

70 چه دانی گرنه خود کرد آزمایش %~% دگر کرد آزمایش را نمایش

71 چنان دانم که او آنجا نپاید %~% هم امشب وقت شبگیر او بیاید

72 نباید کرد ما را این همه بد %~% که بد را بد جزا آید ز موبد

73 چه خوبست این مثل مر بخردان را %~% بدی یک روز پیش آید بدان را

74 چو دایه این سخنها گفت با ماه %~% به خشم دل ازو برگشت ناگاه

75 بدو گفت ای صنم تو نیز بر خیز %~% مکن شه را دگر اندر بدی تیز

76 به تیمار این یکی شب صابری کن %~% وزان پس تا توانی داوری کن

77 که من امشب همی ترسم ز موبد %~% که پیش آید ترا از وی یکی بد

78 یکی امشبمرا فرمان کن ای ویس %~% که امشب کور گردد چشم ابلیس

79 بشد دایه نشد آن ماهپیکر %~% همی گفت و همی زد دست بربر

80 نه روزی دید و رخنه جایگاهی %~% نه بر بام سرایش دید راهی

81 چو تاب مهر جانش راهمی تافت %~% ز دانش ms211 خویشتن را چاره ای یافت

82 سرا پرده که بود از پیش ایوان %~% یکی سر بر زمین دیگر به کیوان

83 برو بسته طناب سخت بسیار %~% یکایک ویس را درمان و تیمار

84 فگنده از پای کفش آن کوه سیمین %~% بدو بر رفت چون پرنده شاهین

85 چو پران شد ز پرده جست بر بام %~% ربودش باد از سر لعل واشام

86 برهنه سر برهنه پای مانده %~% گسسته عقد و درش بر فشانده

87 شکسته گوشوارش پاک در گوش %~% ابی زیور بمانده روی نیکوش

88 پس آنگه شد شتابان تا لب باغ %~% روانش پرشتاب و دل پر از داغ

89 قصب چادرش را در گوشه ای بست %~% درو زد دست و از باره فرو جست

90 گرفتش دامن اندر خشت پاره %~% قبا شد بر تنش بر پاره پاره

91 اگرچه نرم و آسان بود جایش %~% به درد آمد ز جستن هر دو پایش

92 گسسته بند کستی بر میانش %~% چو شلوارش دریده بر دو رانش

93 نه جامه بر تنش مانده نه زیور %~% دریده بود یا افتاده یکسر

94 برهنده پای گرد باغ گردان %~% به هر مرزی دوان و دوست جویان

95 هم از چشمش روان خونو هم از پای %~% همی گفتی ازین بخت نگون وای

96 کجا جویم نگار سعتری را %~% کجا جویم بهار دلبری را

97 همان بهتر که بیهوده نپویم %~% به شب خورشید تابان را نجویم

98 به حق دوستی ای باد شبگیر %~% برای من زمانی رنج بر گیر

99 اگر با بیدلان هستی نکورای %~% منم بیدل یکی بر من ببخشای

100 که پایت گر جهانی بر نوردد %~% چو نازک پای من خونین نگردد

101 نه راهی دور می بایدت رفتی %~% نه رنجی سخت ناخوش بر گرفتن

102 گغر کن بر دو نسرین شکفته %~% یکی پیدا یکی از من نهفته

103 نگه کن تا کجا یابی کسی را %~% که رسول کرد همچون من بسی را

104 هزاران ms212 پردگی را پرده برداشت %~% ببرد و در میان راه بگغاشت

105 هزاران دل بخشم از جای بر کند %~% به هجران داد تا بر آتش افگند

106 ببین حال مرا در مهر کاری %~% بدین سختی و رسوایی و زاری

107 به صد گونه بلا بی هوش و بی کام %~% به صد گونه جفا بی صبر و آرام

108 پیام من بدان روی نکو بر %~% که خوبی انجمن دارد بدو بر

109 ازو مشک آر و بر گلنارم آلای %~% ز من عنبر بر و بر سنبلش سای

110 بگو ای نوبهار بوستانی %~% سزای خرمی و شادمانی

111 بگو ای آفتاب دلربایی %~% به خوبی یافته فرمان روایی

112 مرا آتش به جان اندر فگنده %~% به تاری شب به بام و در فگنده

113 نکرده با من بیدل مواسا %~% نجسته با من مسکین مدارا

114 مرا بخت بد از گیتی برانده %~% جهان در خواب و من بیخواب مانده

115 اگر من مردمم یا زین جهانم %~% چرا هر گز نه همچون مردمانم

116 کنم از بیدلی و بخت فریاد %~% مگر مادر مرا بی بخت و دل زاد

117 مرا گفتی چرا ایدر نیایی %~% من اینک آمدستم تو کجایی

118 چرا پیشم نیایی از که ترسی %~% چرا بیمار هجران را نپرسی

119 گر از دیدار تو نومید گردم %~% به جان اندر بماند تیر دردم

120 به جای روی تو گر ماه بینم %~% چنان دانم که تاری چاه بینم

121 به جای زلف تو گر مشک بویم %~% نماید مشک سارا خاک کویم

122 به جای دو لبت گر نوش یابم %~% به جان تو که باشد زهر نابم

123 مرا جانان توی نه مشک و غنبر %~% مرا درمان توی نه نوش و شکر

124 دلم را مار زلفینت گزیدست %~% خلیده جان من بر لب رسیدست

125 بود تریاک جان من لبانت %~% همان خورشید بخت من رخانت

126 بدا بخت منا امشب کجایی %~% چرا ببریدی از من آشنایی

127 ms213 ببخشاید به من بر دوست و دشمن %~% چرا هر گز نبخشایی تو بر من

128 کجایی ای مه تابان کجایی %~% چرا از بختر بر می نیایی

129 چو سیمین آینه سر برزن از کوه %~% ببین بر جان من صد گونه اندوه

130 جهان چون آهن زنگار خورده %~% هوا با جان من زنهار خورده

131 دل من رفته و دلبر ز من دور %~% دو عاشق هر دو بی دل مانده مهجور

132 به فر خویش ما را یاوری کن %~% به نور خویش ما را رهبری کن

133 تو ماهی وان نگارم نیز ماهست %~% جهان بی رویتان بر من سیاهست

134 خدایا بر من مسکین ببخشای %~% مرا دیدار آن دو ماه بنمای

135 یکی مه را فروخ و روشنایی %~% یکی مه را شکوه و پادشایی

136 یکی را جای برج چرخ گردان %~% یکی را چای تخت و زین و میدان

137 چو یک نیمه سپاه شب در آمد %~% مه تابنده از خاور بر آمد

138 چو سیمین زروقی در ژرف دریا %~% چو دست ابر نجنی در دست حورا

139 هوا را دوده از چهره فروشست %~% چنانچون ویس را از جان و رو شست

140 پدید آمد مرو را یار خفته %~% میان گل بسان گل شکفته

141 بنفشه زلف و نسرین روی رامین %~% ز نسرین و بنفشه کرده بالین

142 مه از کوه آمد و ویس از شبستان %~% بهاری باد مشکین از گلستان

143 ز بوی ویس رامین گشت بیدار %~% به بالین دید سروی یاسمین بار

144 نجست از جای و اندر بر گرفتش %~% پس آن دو زلف چون عنبر گرفتش

145 بهم آمیخته شد مشک و عنبر %~% دو هفته ماه شد پیوسته با خور

146 گهی از زلف او عنبر فشان کرد %~% گهی از لعل و شکر فشان کرد

147 لب هر دو بسان میم بر میم %~% بر هر دو بسان سیم بر سیم

148 بپیچیدند بر هم دو سمن بوی %~% چو ms214 دو دیبا نهاده روی بر روی

149 تو گفتی شیر و باده در هم آمیخت %~% و یا گلنار و سوسن بر هم آویشت

150 ز روی هر دوشان شب روز گشته %~% ز شادی رزشان نوروز گشته

151 هزار آوا ز شاخ گل سرایان %~% همه شب عشق ایشان را ستایان

152 ز شادی شان همی خندید لاله %~% به دست اندرش یاقوتین پیاله

153 گرفته گل ازیشان زیب و خوشی %~% چنان چون تازه نرگس ناز و گشی

154 چو راز دوستی با هم گشادند %~% به خوشی کام یکدیگر بدادند

155 زمانه زشت روی خویش بنمود %~% به تیغ رنج کشت ناز بدرود

156 سحر گه کار ایشان را چنان کرد %~% که باغش داغگاه هردوان کرد

157 جهان را گوهر آمد زشت کاری %~% چرا زو مهربانی گوش داری

158 به نزدش هیچ کس را نیست آزرم %~% که بی مهرست و بی قدرست و بی شرم

1 چو شاهنشاه آگه شد ز رامین %~% دگر ره تازه گشت اندر دلش کین

2 همه شب با دل او را بود پیگار %~% که تا کی زین فرو مایه کشم بار

3 همی تا در جهان یک تن بماند %~% به نام زشت یاد من بماند

4 سپردم نام نیکو اهرمن را %~% علم کردم به زشتی خویشتن را

5 اگر ویسه نه ویسست آفتابست %~% چو مینو نیک بختان را ثوابست

6 نیرزد جور او چندین کشیدن %~% ز مهرش این همه تیمار دیدن

7 چسود ار تنش خوشبو چون گلابست %~% که چون آتش روانم را عذابست

8 چه سودست ار لبش نوش جهانست %~% که جانم را شرنگ جاودانست

9 چه سودست ار بخوبی حور عینست %~% که با من مثل دیو بد به کینست

10 مرا بی بر بود زو مهر جستن %~% چنان کز بهر پاکی خشت شستن

11 چه دل بردن به مهر او سپردن %~% چه آن کز بهر خوشی زهر خوردن

12 چرا من آزموده آزمایم %~% چرا من رنج بیحوده ms215 فزایم

13 چرا از دیو جستم مهربانی %~% چرا از کور جستم دیدباری

14 چرا از خعس چستم دلگشئی %~% چرا از غول جستم رهنمایی

15 چرا از ویس جستم مهر کاری %~% چرا از دایه جستم استواری

16 هزاران در به بند و مهر کردم %~% پس آنگه بند و مهر او را سپردم

17 چه آشفته دلم چه سست رایم %~% که چندین آزموده آزمایم

18 سپردم مشک خود باد بزان را %~% همیدون میش خود گرگ ژیان را

19 گزیدم آنکه نادانان گزینند %~% نشستم همچنان کایشان نشینند

20 گزیند کارها را مردنادان %~% نشیند زان سپس کور و پشیمان

21 سزایمگر نشینم هر چه بدتر %~% که هم کورم به کار خویش هم کر

22 ببینم دیده را باور ندارم %~% که جان را از خرد یاور ندارم

23 دلم را گر خرد استاد بودی %~% همیشه نه چنین نا شاد بودی

24 گر اکنون باز پس گردم ازین راه %~% همه لشکر شوند از رازم آگاه

25 ندانم تا چه خوانندم ازین پس %~% که تا اکنون همی خوانند نا کس

26 سپاهم گر کهان و گر مهانند %~% همه یکسر مرا نامرد خوانند

27 اگر نامرد خوانندم سزایم %~% چه مردم من که با زن بر نیایم

28 همه شب شاه شاهان تا سحرگاه %~% از اندیشه همی پیمود صد راه

29 گهی گفتی که این زشتی بپوشم %~% به بدنامی و رسوایی نکوشم

30 گهی گفتی هم اکنون باز گردم %~% بهل تا در جهان آواز گردم

31 گهی او را خرد خشنود کردی %~% گه او را دیو خشم آلود کردی

32 گهی چون آب گشتی روشن و خوش %~% گهی چون دود گشتی تند و سرکش

33 چو اندیشه به کار اندر فزون شد %~% خرد دردست خشم و کین زبون شد

34 چو از خاور بر آمد ماه تابان %~% شهنشه سوی مرو آمد شتابان

35 نبودش در سرای خویشتن راه %~% کجا با بند و مهرش بود در گاه

36 بیامد دایه ms216 بند و مهر بنمود %~% بدان چاره دلش را کرد خشنود

37 سراسر بندها چونانکه او بست %~% یکایک دید نابرده بدو دست

38 قفس را دید در چون سنگ بسته %~% سرایی کبگ او از بند جسته

39 سر رشته به مهر و ناگشاده %~% ولیکن گوهر از عقد او فتاده

40 به دایه گفت ویسم را چه کردی %~% بدین درهای بسته چون ببردی

41 چو آهرمن شما را ره نماید %~% در بسته شما را کی بپاید

42 درم با بند و ویس از بند رفتست %~% مگر امشب به دنباوند رفتست

43 چرا رفتست کاو خود نامدارست %~% چو صحاکش هزاران پیشکارست

44 پس آنگه تازیانه زدش چندان %~% که بیهش گشت دایه همچو بیجان

45 سرای و گلشن و ایوان سراسر %~% نهفت و نا نهفتش زیر و از بر

46 بگشت و ویس را جست از همه جای %~% ندید آن روی دلبند و دلارای

47 قبایش دید جایی او فتاده %~% چو جایی کفش زرینش نهاده

48 کرا هر گز گمان بودی که آن ماه %~% از اطناب سراپرده کند راه

49 چو اندر باگ شد شاه جهاندار %~% به پیش اندر چراغ و شمع بسیار

50 خجسته ویس چون آن شمعها دید %~% کبوتروار دلش از تن بپرید

51 به رامین گفت خیز اییار و بگریز %~% کجا از دشمنان نیکوست پوهیز

52 نگر تا پیش من دیگر نپایی %~% که تاریکیست با این روشنایی

53 به جنگ ما همی آید شهنشاه %~% چو شیر تند جسته از کمینگاه

54 ترا باید که باشد رستگاری %~% مرا شاید که باشد زخم خواری

55 هر آن دردی که تو خواهی کشیدن %~% هر آن تلخی که تو خواهی چشیدن

56 چه آن درد و چه آن تلخی مرا باد %~% همه شادی و پیروزی ترا باد

57 کنون رو در پنداه پاک یزدان %~% مرا بگذار با این سیل و طوفان

58 که من گشتم ز بخش بد فسانه %~% ز تو بوسی وزو صد تازیانه ms217

59 نخواهم خورد یک خرمای بی خار %~% نه دیدن خرمی بی درد و تیمار

60 دل رامین بیچاره چنان گشت %~% که گفتی همچو مرده بی روان گشت

61 به سان صورتی بد مانده بر جای %~% شده زورش هم از دست و هم از پای

62 ز بهر ویس بودش درد بر دل %~% تو گفتی تیر ناوک خورد بر دل

63 پس آنگاه از برش بر خاست ناکام %~% به چاه افتاد جانش جسته از دام

64 کجا چون دام بود او را شهنشاه %~% هم از درد جدایی پیش او چاه

65 گر از دام گزند آور برون جست %~% به چاه ژرف و جان گیر اندرون جست

66 کجا پیوند گیرد آشنایی %~% نباشد هیچ دشمن چون جدایی

67 همه محنت بود بر عاشق آسان %~% چو باشد جان او از هجر ترسان

68 دلش را هر بلایی خوار باشد %~% هر آن گه کان بلا با یار باشد

69 مبادا هیچ کس را عشق چونان %~% و گر باشد مبادا هجر ایشان

70 چو رامین از کنار ویس بر جست %~% چو تیری از کمان خانه بدر جست

71 چنان بر شد بروی ساده دیوار %~% که غرم تیز تگ بر شخ کهسار

72 چو بر سر شد ز دیگر سو فروجست %~% نکو آمد به دام و بس نکو جست

73 سمنبر ویس هم بر جای بغنود %~% به یک زاری که از کشتن بتر بود

74 به یاد رفته رامین کرده بالین %~% به زیر زلف مشکین دست سیمین

75 به زیر زلف تاب شست بر شست %~% ده انگشتش چو ماهی بود در شست

76 دلش ساقی و دو دیده پیاله %~% رخش می خوار بر خیری و لاله

77 نگار دست آن روی نگارین %~% چو زلفینش سیاه و نغز و شیرین

78 نگارین روی آن ماه حصارین %~% چو باغ شاه شاهان بد بآیین

79 به بالینش فراز آمد شهنشاه %~% به باغ افتاده از آسمان ماه

80 بپا او ms218 را بجنبانید بسیار %~% نگشت از خواب ماه خفته بیدار

81 چنان بیهوش بود از درد هجران %~% که با جانانش گفتی زو بشد جان

82 شه شاهان فرستاد استواران %~% به هر سو هم پیاده هم سواران

83 به هر راهی و بی راهی برفتند %~% سراسر باغ را جستن گرفتند

84 به باغ اندر ندیدند ایچ جانور %~% مگر بر شاخ مرغان نواگر

85 دگر باره درختان را بجستند %~% میان هر درختی بنگرستند

86 همی جستند رامین را به صد دست %~% ندانستند کز دیوار چون جست

87 شهنشه گفت با ویس سمنبر %~% نگویی تا چه کارت بود ایدر

88 ببستم بر تو پنجه در به مسمار %~% گرفتم روزن صد بام و دیوار

89 چو من رفتم یکی شب نارمیدی %~% چو مرغی از سرایم بر پریدی

90 چو دیوی کت نبندد هیچ استاد %~% به افسون و به نیرنگ و به فولاد

91 خرد دور ز تو مثل آسمانت %~% هوا نزدیک تو همچون روانست

92 ز بهر آنکه بخت شور داری %~% دو گوش و چشم کر و کور داری

93 بود بی سود با تو پند چون در %~% چو دیگ سفله و چون کفش گازر

94 اگر من بر زبان پند تو رانم %~% حرد بیزار گردد از روانم

95 چو گویم با تو چندین پند بی مر %~% زبانم بر سخن باشد ستمگر

96 زبس کز تو پدید آمد مرا بد %~% نه یک یک بینمت آهو که صدصد

97 همانا یادگار بیمشی تو %~% که از نیکی همیشه سر کشی تو

98 اگر در پیش تو صورت شود داد %~% بخواند جانت از دیدنش فریاد

99 سر نیکی اگر بینی ببری %~% دل پاکی اگر یابی بدری

100 همیشه راستی را دشمنی تو %~% دو چشمی گر ببینی بر کنی تو

101 تو یک دیوی و لیکن آشکاری %~% تو یک غولی و لیکن چون نگاری

102 سرای پارسایی را تو سوزی %~% دو چشم نیکنامی را تو دوزی

103 ز تو ms219 بی شرم تر کس را ندانم %~% و یا خود من که بر تو مهربانم

104 مگر گفتست با تو دیو زشتی %~% که گر زشتی کنی باشی بهشتی

105 نه تو بادی نه آن کت دوستدارست %~% نه آنکت دایه و نه آنکه یارست

106 به جان من که تو حلالست %~% که جانت بر بسی جانها و بالست

107 ترا درمان بجز تیغم ندانم %~% که مرگ بخش و چانت ستانم

108 هم اکنون جان تو بستانم از تو %~% به خنجر من ترا برهانم از تو

109 گرفت آنگه کمندین گیسووانش %~% کشید آن اژدهای جان ستانش

110 به یک دستش پرند آب داده %~% به دیگر دست مشکین تاب داده

111 که دید از آب و از آهن پرندی %~% که دید از مشک و از عنبرکمندی

112 مهش را خواست از سروش بریدن %~% گلش را باز با گل گستریدن

113 سمنبر ویس را شمشیر بر سر %~% ز درد هجر دلبر بود کمتر

114 سپهبد زرد گفت ای شاه شاهان %~% بزی خرم به کام نیک خواهان

115 مکش گر خون این بانو بریزی %~% تو درد خویش را دارو بریزی

116 بریده سر دگر باره نروید %~% ازیرا هیچ دانا خون نجوید

117 بسا روزا که در گیتی بر آید %~% چنین زیبا رخی دیگر نزاید

118 چو یاد آید ترا زین ماه رویش %~% بپیچی بیشتر زین مار مویش

119 به مینو در چنین حورا نیابی %~% به گیتی در ازین زیبا نیابی

120 پشیمان گردی و سودی ندارد %~% بسی خون مر ترا از دیده بارد

121 یکی بار آزمودی زو جدایی %~% نپندارم که دیگر آزمایی

122 اگر خوب آمدت آن رنگ منکر %~% فرو زن هم بدو این دست دیگر

123 چو او از تو ببرد این خوب چهرش %~% ترا دیدم که چون بودی ز مهرش

124 گهی با آهوان بودی به صحرا %~% گهی با ماهیان بودی به دریا

125 گهی با گور بودی در بیابان %~% گهی با شیر ms220 بودی در نیستان

126 فرامش کردی آن درد و بلا را %~% که از مهرش ترا بودست و مارا

127 ترا زو بود و ما را از تو آزار %~% چه مایه ما و تو خوردیم تیمار

128 از آن پیمان وزان سوگند یاد آر %~% کجا کردی و خوردی پیش دادار

129 مخور زنهار شاها کت نباید %~% یکی روز این خورش جان را گزاید

130 به یاد آور ز حرمتهای شهرو %~% به یاد آور ز خدمتهای ویرو

131 اگر دیدی گناهی زو یکی روز %~% تو دانی کش گناهی نیست امروز

132 اگر تنها به باغی در بخفتست %~% ز مردم این نه کاری بس شکفتست

133 چرا بر وی همی بندی گناهی %~% که در وی آن گنه را نیست راهی

134 چنین باغی به پروین برده دیوار %~% درش را بر زده پولاد مسمار

135 اگر با وی بدی در باغ جفتی %~% بدین هنگام ازیدر چون برفتی

136 نه زین در مرغ بتواند پریدن %~% نه دیو این بند بتواند دریدن

137 مگر دلتنگ بود آمد درین باغ %~% تو خود اکنون نهادی داغ بر داغ

138 بپرس از وی که چون بودست حالش %~% پس آنگه هم به گفتاری بمالش

139 گر این خنجر زنی بر ویس دلبر %~% شود زان زخم درد تو فزونتر

140 ز بس گفتار زرد و لابه زرد %~% شهنشه دل بدان بت روی خوش کرد

141 برید از گیسوانش حلقه ای چند %~% بدان گیسو بریدن گشت خرسند

142 گرفتش دست و برد اندر شبستان %~% شبستان گشت از رویش گلستان

143 به یزدان جهانش داد سوگند %~% که امشب چون بجستی زین همه بند

144 نه مرغی و نه تیری و نه بادی %~% درین باغ از شبستان چون فتادی

145 مرا در دل چنان آمد گمانی %~% که تو نیرنگ و جادو نیک دانی

146 کسی باید که افسون نیک دانی %~% و گر کار چونین کی توانی

147 سمنبر ویس گفتش کردگارم %~% همی نیکو کند ms221 همواره کارم

148 چه باشد گر توم زشتی نمایی %~% چو یزدانم نماید نیک رایی

149 گهی جان من از تیغت رهاند %~% گهی داد من از جانت ستاند

150 توم کاهی و یزدانم فزاید %~% توم بندی و دادارم گشاید

151 چرا خوانی مرا بدخواه و دشمن %~% تو با یزدان همی کوشی نه با من

152 کجا او هرچه تو دوزی بدرد %~% همیدون هر چه تو کاری ببرد

153 گهم در دز کنی گه در شبستان %~% گهم تندی نمایی گاه دستان

154 خدایم در بلای تو نماند %~% ز چندین بند و زندانت رهاند

155 اگر تو دشمنی او جان من بس %~% و گر تو خسروی او خان من بس

156 بس است او چاره بیچارهگان را %~% همو یاور بود بی یاوران را

157 چو من دلتنگ بودم در سرایت %~% بدو نالیدم از جور و جفایت

158 ستمهای تو با یزدان بگفتم %~% در آن زاری و دل تنگی بخفتم

159 به خواب اندر فراز آمد سروشی %~% جوانی خوب رویی سبزپوشی

160 مرا برداشت از کاخ شبستان %~% بخوابانید در باغ و گلستان

161 مرا امشب ز بند تو رها کرد %~% چنان کاندر تنم مویی نیازرد

162 ز نسرین بود و سوسن بستر من %~% جهان افروز رامین در بر من

163 همی بودیم هر دو شاد و خرم %~% همی گفتیم راز خواش با هم

164 بدان خوشی بکام خویش خفته %~% بگرد ما گل و نسرین شکفته

165 چو چشم از خواب نوشین بر گشادم %~% از آن خوشی به ناخوشی فتادم

166 ترا دیدم بسان شیر غران %~% چو آتش بر کشیده تیغ بران

167 اگر باور کنی ورنه چنین بود %~% به خواب اندر سروشم همنشین بود

168 اگر کردار تو بر من نیست %~% تو خود دانی که بر خفته قلم نیست

169 شهنشه این سخن زو کرد باور %~% کجا گفتش دروغی ماه پیکر

170 گناه خویش را پوزش بسی کرد %~% بر آن حال گذشته غم همی ms222 خورد

171 به ویس و دایه چیزی بیکران داد %~% گزیده جامها و گوهران داد

172 گذشتی رنج نابوده گرفتند %~% می لعلین آسوده گرفتند

173 چنین باشد دل فرزند آدم %~% نیارد یاد رفته شادی و غم

174 بدان روزی که از تو شد چه نالی %~% وزآن روزی که نامد چه سگالی

175 چه باید رفته را اندوه خوردن %~% همان نابوده را تیمار بردن

176 نه زاندوه تو دی با تو بیاید %~% نه از تیمار تو فردا بپاید

177 اگر صد سال باشی شاد و پیروز %~% همیشه عمر تو باشد یکی روز

178 اگر سختی بری گر کام جویی %~% ترا آن روز باشد کاندر اویی

179 بس آن بهتر که با رامش نشینی %~% ز عمر خویش روز خوش گزینی

1 مه اردیبهشت و روز خرداد %~% جهان از خرمی چون کرخ بغداد

2 بیابان از خوشی همچون گلستان %~% گلستان از صنم همچون بتستان

3 درخت رود باری سیم ریزان %~% نسیم نو بهاری مشک بیزان

4 چمن مجلس بهاران مجلس آرای %~% زنان بلبلش چنگ و فاخته نای

5 درو نرگس چو ساقی جام بردست %~% بنفشه سر فرو افگنده چون مست

6 ز گوهر شاخها چون تاج کسری %~% ز پیکر باگها چون روی لیلی

7 ز سبزه روی هامون چون زمرد %~% ز لاله کوه سنگین چون زبرجد

8 همه صحرا ز لاله روی حورا %~% همه مرز از بنفشه جعد زیبا

9 بهشت آسا زمین با زیب و خوشی %~% عروس آسا جهان با ناز و گشی

10 به باغ اندر نشسته شاه شاهان %~% به نزدش ویس بانو ماه ماهان

11 به دست راست بر آزاده ویرو %~% به دست چپ جهان آرای شهرو

12 نشسته گرد رامینش برابر %~% به پیش رام گوسان نواگر

13 همی زد راههای خوشگواران %~% همی کردند شادی نامداران

14 می آسوده در مجلس همی گشت %~% رخ میخواره همچون می همی رشت

15 سرودی گفت گوسان نو آیین %~% درو پوشید حال ویس و رامین ms223

16 اگر نیکو بیندیشی بدانی %~% که معنی چیست زیر این نهانی

17 %~%

18 درختی رسته دیدم بر سر کوه %~% که از دلها زداید زنگ اندوه

19 درختی سر کشیده تا به کیوان %~% گرفته زیر سایه نیم گیهان

20 به زیبایی همی ماند به خورشید %~% جهان در برگ و بارش بسته امید

21 به زیرش سخت روشن چشمه آب %~% که آبش نوش و رییگش در خوشاب

22 شکفته بر کنارش لاله و گل %~% بنفشه رسته و خیری و سنبل

23 چرنده گاو کیلی بر کنارش %~% گهی آبش خورد گه نو بهارش

24 همیشه آب این چشمه روان باد %~% درختش بارور گاوش جوان باد

25 شهنشه گفت با گوسان نائی %~% زهی شایسته گوسان نوائی

26 سرودی گوی بر رامین بد ساز %~% بدر بر روی مهرش پرده راز

27 چو بشنید این ویس سمنبر %~% بکند از گیسوان صد حلقه زرص

28 به گوسان داد و گفت این مر ترا باد %~% به حال من سرودی نغز کن یادص

29 سرودی گوی هم بر راست پرده %~% ز روی مهر ما بردار پردهص

30 چو شاهت راز ما فرمود گفتن %~% ز دیگر کس چرا باید نهفتنص

31 دگر باره بزد گوسان نوائی %~% نوائی بود بر رامین گوائی

32 همان پیشین سرود نغز را باز %~% بگفت و آشکارا کرد کرد او راز

33 درخت بارور شاه شهانست %~% که زیر سایه اش نیمی جهانست

34 برش عز است و برگش نیکنامیص %~% سرش جاهست و بیخش شاد کامیص

35 جهان را در برگش امید است %~% میان هر دو پیداتر ز شید است

36 به زیرش ویس بانو چشمه آب %~% لبانش نوش و دندان در خوشاب

37 شکفته بر رخانش لاله و گل %~% بنفشه رسته و خیری و سنبل

38 چو کیلی گاو رامین بر کنارش %~% گهی آبش خورد گه نوبهارش

39 بماند این درخت سایه گستر %~% ز مینو باد وی را سایهب خوشتر

40 همیشه آب این چشمه رونده ms224 %~% همیشه گاو کیلی زو چرنده

41 چو گوسان این نوا را کرد پایان %~% به یاد دوستان و دل ربایان

42 شه شاهان به خشم از جای بر جست %~% گرفتش ریش رامین را به یک دست

43 به دیگر دست زهر آلود خنجر %~% بدو گفت ای بداندیش و بد اختر

44 بخور با من به مهر و ماه سوگند %~% که با ویس نباشد مهر و پیوند

45 و گرنه سرت را بردارم از تن %~% که از ننگ تو بی سر شد تن من

46 یکی سوگند خورد آزاده رامین %~% به دادار جهان و ماه و پروین

47 که تا من زنده باشم در دو گیهان %~% نمی خواهم که بر گردم ز جانان

48 مرا قبله بود آن روی گلگون %~% چنان چون دیگران را مهر گردون

49 مرا او جان شیرینست و از جان %~% به کام خویشتن ببرید نتوان

50 شهنشه را فزون شد کینه رام %~% زبان بگشاد یکباره به دشمام

51 بیفگندش بدان تا سر ببرد %~% به خنجر جای مهرش را بدرد

52 سبک رامین دودست شاه بگرفت %~% تو گفتی شیر نر روباه بگرفت

53 ز شادروان به خاک اندر فگندش %~% ز دستش بستد آن هندی پرندش

54 شهنشه مست بود از باده بیهوش %~% گسسته آگهی و رفته نیروش

55 نبودش آگهی از کار رامین %~% نماند اندر دلش آزار رامین

56 خرد را چند گونه رنج و سستی %~% پدید آید همی از عشق و مستی

57 گر این دو رنج بر موبد نبودی %~% مرو را هیچ هونه بد نبودی

1 چو سر برزد خور تابان دگر روز %~% فروزان روی او شد گیتی افروز

2 هوا مانند تیغی شد زدوده %~% زمین چون ز عفرانی گشت سوده

3 یکی فرزانه بود اندر خراسان %~% در آن کشور مه اختر شناسان

4 سختگویی که نامش بود به گوی %~% نبودی مثل او دانا و نیکوی

5 گه و بیگاه با رامین نشستی %~% به آب پند جانش ms225 را بشستی

6 همی گفتی که تو یک روز شاهی %~% به چنگ آری هر کامی که خواهی

7 درخت کام تو گردد برومند %~% تو باشی در جهان مهتر خداوند

8 چو آمد پیش رامین بامدادان %~% مرو را دید بس دلتنگ و گریان

9 بپرسیدش که درمانده چرایی %~% چرا شادی و رامش نه فزایی

10 جوانی داری و اورنگ شاهی %~% چواین هر دو بود دیگرچه خواهی

11 خرد را در هوا چندین مر نجان %~% روان را در بلا چندین مپیچان

12 ترا خصمی کند چان پیش دادار %~% ز بس کاو را همی داری به تیمار

13 بدین مایه درنگ وزندگانی %~% چرا کاری کنی جز شادمانی

14 اگر حکم خدا دیگر نگردد %~% به انده بردن از ما بر نگردد

15 چه باید بیهده اندوه خوردن %~% همان نابوده را تیمار بردن

16 چو بشنید این سخن رامین %~% بدو گفت ای مرا چشم جهان بین

17 نکو گفتی تو با من هر چه فگتی %~% ولیکن چون نماید چرخ زفتی

18 دل مردم نه از سنگست و پولاد %~% که گر غمگین شود باشد ازو شاد

19 تنی را چند باشد سازگاری %~% دلی را چند باشد بردباری

20 جهان را زشت کاری بیش از آنست %~% که ما را کوشش و صبر و توان است

21 قصا بر هر کسی بارید باران %~% ولیکن بر دلم بارید طوفان

22 نه بر من بگذرد هر گزیکی روز %~% که ننماید مرا داغ جگر سوز

23 اگر روزی مرا کامی نماید %~% به زیر کام در دامی نماید

24 جهان گر بر سر من گل فشاند %~% ز هر گل بر دلم خاری نشاند

25 به کام خویش جامی می نخوردم %~% که جام زهرش اندر پی نخوردم

26 به چونین حال و چونین زندگانی %~% کرا از دل بر آید شادمانی

27 اگر خواری همین یک راه دیدم %~% که دی از خشم شاهنشاه دیدم

28 سزد گر من نصیحت نه پذیرم %~% به بخت خویش ms226 گریم تا بمیرم

29 پس آنگه کرد با او یک بیک یاد %~% که دیگر باره ایشان را چه افتاد

30 چه خواری کرد با من شاه شاهان %~% به پیش ویس بانو ماه ماهان

31 دو چشم من چنین پتیاره دیده %~% چرا پر خون ندارم هر دو دیده

32 به آید مردن از خواری کشیدن %~% صبوری کردن و تلخی چشیدن

33 به هر دردی شکیبم جز به خواری %~% مجو از من به خواری بردباری

34 چو حال خود به به گو گفت رامین %~% جگرریش و دو چشم از گریه خونین

35 نگر تا پاسخس چون داد به گوی %~% نو نیز ار پاسخی گویی چنان گوی

36 بدو گفت ای ز بخت خویش نالان %~% تو شیری چند نالی از شغالان

37 ترا دولت رست روزی به فریاد %~% ازان پس کت نماید چند بیداد

38 ترا تا باشد اندر دل هوا خوش %~% تن تو همچنین باشد بلا کش

39 به جانان دل نبایستی سپردن %~% چو نتوانستی اندوهانش خوردن

40 ندانستی که هر چون مر کاری %~% به روی آید ترا هر گونه خواری

41 هر آن گاهی که داری گل چدن کار %~% روا باشد که دستت را خلد خار

42 به مهر اندر تو چون بازارگانی %~% ازو گه سود بینی گه زیانی

43 تو گفتی بی زیانی سود بینی %~% ویا نه آتشی بی دود بینی

44 کسی کاو تخم کشتن پیشه دارد %~% همیشه دل در آن اندیشه دارد

45 ز کشتن تا برستن تا درودن %~% بسا رنجا که باید آزمودن

46 تو تخم عاشقی در دل بکشتی %~% که بار آید ترا حور بهشتی

47 ندانستی کزو تا بار یابی %~% بسی رنج و بسی آزار یابی

48 مگر صد ره ترا گفتم ازین پیش %~% مکن بیداد بر نازک تن خویش

49 ترا تا دوست باشد ماه ماهان %~% همان دشمنت باشد شاه شاهان

50 تو دردل کن که بینی رنج و خواری %~% کنی نا کام صبر ms227 و بردباری

51 تنت باشد همیشه جای آزار %~% دلت همواره باشد جای تیمار

52 تو با پیل دمان در کارزاری %~% ندانم چونت باشد رستگاری

53 تو با شیر ژیان اندر نبردی %~% ندانم چونت باشد شیر مردی

54 تو بی کشتی همی دریا گذاری %~% ازو جوینده در شاهواری

55 ندانم چون بود فرجام کارت %~% چه نیک و بد نماید روزگارت

56 تو سال و ماه با آن اژدهایی %~% که از وی نیست دشمن را رهایی

57 مگر یک روز بر تو راه گیرد %~% ز کین دل ترا ناگاه گیرد

58 تو خانه کرده ای بر راه سیلاب %~% درو خفته بسان مست در خواب

59 مگر یکروز طوفانی در آید %~% ترا با خانه ناگه در رباید

60 تو صد باره به دام اندر نشستی %~% چو بختت یار بود از دام جستی

61 مگر یک روز نتوانی بجستی %~% روانت را نباشد روی رستی

62 بس آن خواری از یان خواری بود بیش %~% کجا خونت بود در گردن خویش

63 روان را بیش از این خواری چه دانی %~% که در دوزخ بمانی جاودانی

64 بدین سر باشدت حسرت سر انجام %~% بدان سر باشدت وارونه فرجام

65 اگر فرمان بری پندم نیوشی %~% شکیبایی کنی در صبر کوشی

66 نباشد هیچ مردی چون صبوری %~% بخاصه روز هجر و وقت دوری

67 اگر مردی کنی و صبر جویی %~% به صبر این زنگ را از دل بشویی

68 اگر رو ویس را سالی نبینی %~% به دل جویی برو دیگر گزینی

69 به گاه هجر تیمارش نداری %~% چنان گردی که خود یادش نیاری

70 چو بر دل چیر گردد مهر جانان %~% به از دوری نباشد هیچ دومان

71 همه مهری ز نادیدن بکاهد %~% کرا دیده نبیند دل نخواهد

72 بسا عشقا که نادیدن زدودست %~% چنان کتدش که گفتی خود نبودست

73 بسا روزا که تو بینی دل خویش %~% نمانده یاد ویس او را کم و بیش

74 به روی ms228 مردمان آید همه کار %~% به دست آرند کام خویش ناچار

75 به شمشیر و به دینار و به فرهنگ %~% به تدبیر و به دستان و به نیرنگ

76 ترا کاری به روی آید به گیهان %~% نه تدبیرش همی دانی نه درمان

77 فسانه گشته ای در هفت کشور %~% همیشه خوار بر چشم برادر

78 که و مه چون به مجلس جام گیرند %~% ترا در ناحفاظان نام گیرند

79 ز گیتی بد گمان چون تو ندانند %~% همی جز نا جوانمردت نخوانند

80 همی گویند چون او کس چه باید %~% که در گوهر برادر را نشاید

81 اگر خود ویسه بودی ماه و خورشید %~% خرد را کام و جان را ناز و امید

82 نباستی که رامین خردمند %~% ابا ویسه بکردی مهر و پیوند

83 مبادا در جهان آن شادی و کام %~% کزو آید روان را زشتی نام

84 چو رامین شیرمرد نام گستر %~% به نام بد بیالودست گوهر

85 چو آلوده شود گوهر به یک ننگ %~% نشوید آب صد دریا ازو زنگ

86 چو جان ماکه جاویدان بماند %~% بماند نام بد تا جان بماند

87 همانا نیست رامین را یکی یار %~% که او را باز دارد از چنین کار

88 رفیقی نیک رای از گوهری به %~% دلی آسان گذار از کشوری به

89 تو کام دل ز ویسه بر گرفتی %~% ز شاخ مهربانی بر گرفتی

90 اگر صد سال بینی او همانست %~% نه حورالعین و ماه آسمانست

91 ازو بهتر به پاکی و نکویی %~% هزاران بیش یابی گر بجویی

92 بدین بی مایگی عمر و جوانی %~% بسر بردن به یک زن چون توانی

93 اگر تو دیگری را یار گیری %~% به دل پیوند او را خوار گیری

94 تو در گیتی جز او دلبر ندیدی %~% ازیرا بر بتانش بر گزیدی

95 ستاره نزد تو دارد روایی %~% که با ماهت نبودست آشنایی

96 هوا را از دل گمره برون کن %~% یکی ره ms229 خویشتن را آزمون کن

97 جهان از هند و چین تا روم و بربر %~% به پیروزی تو داری با برادر

98 نه جز مرز خراسان کشوری نیست %~% و یا جز ویس بانو دلبری نیست

99 نشست خویش را مرز دگر جوی %~% ز هر شهری نگاری سیم بر جوی

100 همی بین دلبران را تا بدان گاه %~% که یابی دلبری نیکو تر از ماه

101 نگارینی که با آن روی نیکوش %~% شود ویسه ز یاد تو فراموش

102 ز دولت بر خور و از زندگانی %~% بران همواره کام ایجهانی

103 بدین غمخوارگی تا کی نشینی %~% نهیب جان شیرین چند بینی

104 گه آمد کز بزرگان شرم داری %~% برادر را تو نیز آزرم داری

105 گه آمد کز جوانی کام جویی %~% ز بزم و رزم کردن نام جویی

106 گه آمد کز بزرگی یاد گیری %~% به فال نیک راه داد گیری

107 تو اکنون پادشایی جست بایی %~% کجا جز پادشاهی را نشایی

108 به گرد دایه و ویسه چه گردی %~% کزیشان آب روی خود ببردی

109 همالان جویان جاه و پایه %~% تو سال و ماه جویان ویس و دایه

110 رفیقان تو جویان پادشایی %~% تو جویان بازی و ناپارسایی

111 شد از تو روزگار لهو و بازی %~% تو در میدان بازی چند تازی

112 چه دیوست ایآکه بر جانت فسون کرد %~% ترا یکبارگی چونین زبون کرد

113 تو اندر خدمت وارونه دیوی %~% نه اندر طاعت گیهان خدیوی

114 همی ترسم که کار تو به فرجام %~% چنان گردد که یابد دشمنت کام

115 اگر پند رهی را کار بندی %~% شوی رستی ز چندین مستمندی

116 غمت شادی شود سختیت رامش %~% بلا خوشی و نادانیت دانش

117 اگر سیریت نامد زانگه دیدی %~% نه من گفتم سخن نه تو شنیدی

118 همی کن همچنین تا خود چه اید %~% جهان بازیت را بازی نماید

119 تو باشی در میان ما بر کناره %~% نباشد جز درودی بر ms230 نظاره

120 چو بشنید این سخن رامین بیدل %~% تو گفتی چون خری شدمانده در گل

121 گهی چون لاله شد ز تشویر %~% گهی چون زعفران و گاه چون قیر

122 بدو گفت این که تو گویی چنینست %~% دل من با روان من به کینست

123 شنیدم پند خوبت را شنیدم %~% بریدم زین دل نادان بریدم

124 نبینی تو مرا زین پس هوا جوی %~% نراند نیز بر رویم هوا جوی

125 منم فردا و راه ماه آباد %~% بگردم در جهان چون گور آزاد

126 نیایم در میان مهر جویان %~% نورزم نیز مهر ماهرویان

127 چنان کاری چرا ورزم به امید %~% که جانم را از او ننگست جاوید

1 چو با رامین سخنها گفت به گوی %~% شهنشه نیز با ویس پری روی

2 به هشیاری سخنهای نکو گفت %~% که بر وی نرو شد سنگین دل جفت

3 ز هر گونه سخن را ساز می کرد %~% به بن می برد و باز آغاز می کرد

4 بدو گفت ای بهار مهر جویان %~% به چهره آفتاب ماهرویان

5 چه مایه رنج بردم در هوایت %~% چه مایه درد خوردم از جفایت

6 دراز آهنگ شد در مهر کارم %~% که تو بر باد دادی روزگارم

7 ندانم هیچ خوبی کان ترا نیست %~% ندانم هیچ نیکی کان مرا نیست

8 به از ما نیست اکنون در جهان شاه %~% تو بر خوبان شهی و من شهان شاه

9 بیا تا هر دو با هم یار باشیم %~% به شادی هر دو گیتی دار باشیم

10 به پرده در تو بانو باش و خاتون %~% که من باشم شه شاهان ز بیرون

11 مرا نامی بود زین پادشایی %~% ترا باشد همی فرمان روایی

12 کجا شهری و جایی نامدارست %~% کجا باغی و راغی پر نگارست

13 ترا بخشم سراسر پادشایی %~% که اکنون تو به صد چندان سزایی

14 وزیرانم وزیران تو باشند %~% دبیرانم دبیران تو باشند

15 به هر کاری تو ms231 فرمان ده بریشان %~% که ارزانی توی بر داد و فرمان

16 چو من باشم به مهر تو گرفتار %~% به جان و دل هوایت را خریدار

17 که یارد در جهان با تو چخیدن %~% دل از پیمان و فرمانت بریدن

18 نگارینا ز من بپذیر پندم %~% که من نیکم به تو نیکی پسندم

19 نه آنم من که چون تو بدگمانم %~% همه ناراستی باشد نهانم

20 روانم دوستی را مهربانست %~% زبانم راستی را ترجمانست

21 روانم هر چه جوید مهر جوید %~% زبانم هر چه گوید راست گوید

22 ز پاکی مهر بر گفتار من نه %~% ترا یک راست چون گفتار من نه

23 اگر با من به مهر دل بسازی %~% دگر ره نرد بی راهی نبازی

24 چنان گردی که شاهان زمانه %~% به درگاهت ببوسند آستانه

25 و گر با من نگه داری همین راه %~% ز من بدتر نباشد هیچ بدخواه

26 مکن ماها ز خشم من بپرهیز %~% که پرهیزد ز خشمم آتش تیز

27 نگارا شرم دار از روی ویرو %~% کجا کس را برادر نیست چون او

28 چرا بر خود پسندی کان هنر جوی %~% همیشه باشد از ننگت سیه روی

29 ترا گر زان برادر شرم بودی %~% مرا پیشه بسی آزرم بودی

30 چو تو مهر برادر را ندانی %~% من از تو چون نیوشم مهربانی

31 چو تو نام نیکان را نپایی %~% برادر را و مادر را نشایی

32 من از تو مهر چون امید دارم %~% و گر تاج از مه و خورشید دارم

33 مرا یکباره اکنون پاسخی ده %~% به کام دشمنان با بخت مسته

34 بگو تا در دل سنگین چه داری %~% نهال دشمنی یا دوستداری

35 که من در مهر تو گشتم ز جان سیر %~% ترا زین پس نپرسم جز به شمشیر

36 نشاید بیش ازین کردن مدارا %~% که رازم در جهان شد آشکارا

1 چو بشنید این سخن ویس دلارای %~% چو سرو بوستانی جست از ms232 جای

2 بدو گفت ای گرانمایه خداوند %~% گران تر حکمت از کوه دماوند

3 دل تو پیشه کرده بردباری %~% کف تو پیشه کرده در باری

4 ترا دادست یزدان هر چه باید %~% هنرهایی که اورنگت فزاید

5 هنرهای تو پیداتر ز خورشید %~% کنشهای تو زیباتر ز امید

6 توی فرخ شهنشاه زمانه %~% بمان اندر زمانه جاودانه

7 به همت آسمان نامداری %~% به دولت آفتاب کامگاری

8 خجسته نام چون خورشید تابان %~% رونده حکم چون تقدیر یزدان

9 خداوندا تو خود دانی که گردون %~% کند هر ساعتی لونی دگرگون

10 کنشهایی کزو بینیم هموار %~% بدو بر حکم و بر فرمان دادار

11 خدا او را به اندازه براندست %~% کم و بیشش بر آن اندازه ماندست

12 ز آغاز جهان تا روز فرجام %~% به رفتن سربسر یکسان نهد گام

13 چنان گردد که دادارش بفرمود %~% چنان چون خواست او را راه بنمود

14 بهی و بتری در ما سرشتست %~% چنان چون نیک و بد بر ما نبشتست

15 نه از دانش دگر گردد سرشته %~% نه از مردی دگر گردد نوشته

16 درین گیتی چه نادان و چه گربز %~% به کار خویش حیرانند و عاجز

17 آگر پاکست طبعم یا پلیدست %~% چنانست او که یزدان آفریدست

18 چو از آغاز گشتم آفریده %~% بدان آندازه گشتم پروریده

19 چو یزدان مر ترا پیروز کردست %~% مگر جان مرا بد روز کردست

20 من از خوبی و زشتی بی گناهم %~% کجا من خویشتر را بد نخواهم

21 نه من گفتی که نپذیرم سلامت %~% همه غم خواهم و رنج و ملامت

22 مرا از بهر سختی آفریدند %~% چنان کز بهر خواری پروریدند

23 نه من گفتم که گونه زرد خواهم %~% همیشه جان و دل پر درد خواهم

24 هر آن روزی که گفتم شادمانم %~% شکنجه گشت شادی بر روانم

25 مرا چه چاره چون بختم چنینست %~% تو گویی چرخ با جانم به کینست

26 ز گمراهی دلم ms233 همرنگ نیلست %~% همانا غول بختم را دلیلست

27 کنون از جان خود گشتی چنان سیر %~% که خواهم خویشتن را خورده شیر

28 به ناخن پرده دل را بدرم %~% به دندان رشته جان را ببرم

29 نه دل باید مرا زین بیش نه جان %~% که خورد تیمار و دردم هست ازیشان

30 نه اندر دل مرا روزی وزد باد %~% نه جان اندر تنم روزی شود شاد

31 چو کار من چنین آشفته ماندست %~% همیشه چشم بختم خفته ماندست

32 چرا ورزم بدین سان مهربانی %~% کزو دردست و ننگ جاودانی

33 مرا دشمن شده چون تو خداوند %~% ز من بیزار گشته خویش و پیوند

34 ز رازم دشمنان آگاه گشته %~% جهان بر چشم من چون چاه گشته

35 بدین سختی چه باید مهر کاری %~% بدین خواری چه باید دوستداری

36 ز بس کامد به گوش من ملامت %~% شدم یکباره در گیتی علامت

37 دری در جان تاریکم گشادند %~% چراغی اندر آن درگه نهادند

38 فتاد اندر دل من روشنایی %~% خرد از جان من جست آشنایی

39 ز راه مهر جستن باز گشتم %~% ز رخت مهر دل پرداز گشتم

40 بدانستم که از مهرم به پایان %~% نیاید جز هلاک هر دو گیهان

41 مثال مهر همچون ژرف دریاست %~% کنار و قعر او هر دو نه پیداست

42 اگر تا جاودان در وی نشینم %~% بدو دیده کنارش را نبینم

43 اگر جان هزاران نوح دارم %~% یکی جان را ازو بیرون نیارم

44 چرا با جان بیچاره ستیزم %~% چرا بیهوده خون خویش ریزم

45 چرا از تو نصیحت نه پذیرم %~% چرا راه سلاممت بر نگیرم

46 اگر بینی ز من دیگر تباهی %~% بکن با من ز کینه هرچه خواهی

47 اگر رامین ازین پس شیر گردد %~% نپندارم که بر من چیر گردد

48 اگر بادست بویمن نیابد %~% گذر بر بام و کوی من نیابد

49 اگر جادوست از کارم بماند %~% و گر کیدست از چارم ms234 بماند

50 پذیرفتم هم از تو هم ز یزدان %~% که هرگز نشکنم این عهد و پیمان

51 اگر کار پرستش را سزایم %~% ازین پس تو مرایی من ترایم

52 دلت خشنود کن یک بار دیگر %~% کزین پس با تو باشم همچو شکر

53 همانا گر دهانم را ببویی %~% ازو آیدت بوی راستگویی

54 شهنشه چشم و رویش را ببوسید %~% که بشنید آنکه زو هرگز بنشنید

55 دگر باره نوازشها نمودش %~% به نیکو و ستایش بر فزودش

56 ز یکدیگار جدا گشتند خرم %~% میان دل شکسته لشکر غم

1 چو خواهد بود روز برف و باران %~% پدید آید نشان از بابدادان

2 هوا از ابر بستن تیره گردد %~% ز باد تند گیتی خیره گردد

3 چو فرقت خواهد افگندن زامانه %~% پدید آرد ز پیش او را بهانه

4 کرا خواهد گرفتن تن به فرجام %~% ز پیش تب شکستن گیرد اندام

5 چو رامین سیر گشت از رنج دیدن %~% شب و روز از پی جانان دویدن

6 به دامی او فتادن هر زمانی %~% شنیدن سرزنش از هر زبانی

7 به شاهنشاه پیغامی فرستاد %~% که خواهم شد به بوم ماه آباد

8 تنم را دردمندی می گدازد %~% بود کم آن هوا بهتر بسازد

9 همی خواهم ز شاهنشاه موبد %~% که من باشم در آن کشور سپهبد

10 مگر یابم نشان تندر ستی %~% رها گردد تنم از رنج و سستی

11 به دشت و کوه بر من چند گاهی %~% بجویم خوشترین نخچیر گاهی

12 گهی گیرم بیوزان غرم و آهو %~% گهی گیرم به بازان کبغ و تیهو

13 گوزن کوهی از کوه اندر آرم %~% به هامون یوز را بروی گمارم

14 تذروان را به بازان ازمایم %~% سگان را نیز بر غرمان گشایم

15 هر آن گاهی که فرماید شهنشاه %~% به چشم و سر دوان آیم به درگاه

16 خوش آمد شاه را پیغام رامین %~% بداد از پادشاهی کام رامین

17 ری و گرگان و ms235 کوهستان بدو داد %~% به شاهی مهر و منشورش فرستاد

18 چو رامین خیمه بیرون زد به شاهی %~% ز ناگه مرد بی ره گشت راهی

19 به پیش ویس شد کاو را ببیند %~% چو او را دیده باشد بر نشیند

20 چو پیش ویس شد بر تخت بنشست %~% بر افشاند آن بت خندان برو دست

21 بگفت از جای شاهنشاه بر خیر %~% چو که باشی ز جای مه بپرهیز

22 ترا بر جای شاهنشاه نشستن %~% چنان باشد که گاه او بجستن

23 تترا این کار جستن سخت زو دست %~% مگر این راه بد دیوت نمودست

24 ز پیش وی دژم بر خاست رامین %~% کننده زیر لب بر بخت نفرین

25 همی گفت ای دل نادان و ناراست %~% نگه کن تا نهیبت از کجا خاست

26 ز مهر ویس چندان رنج دیدی %~% کنون بنگر که از وی چه شنیدی

27 مبادا کس که از زن مهر جوید %~% که از شوره بیابان گل نروید

28 بود مهر زنان همچون دم خر %~% نگردد آن ز پیموند فزونتر

29 بپیمودم دم خر چند گاهی %~% گرفتم بر هوای دیو راهی

30 سپاس از ایزد دادار دارم %~% که اکنون چشم و دل بیدار دارم

31 هنر را باز دانستم ز آهو %~% همیدون زشت را از نغز و نیکو

32 چرا بیهوده گم کردم جوانی %~% چرا بر باد دادم زندگانی

33 دریغا آن گذشته روزگارم %~% دریغا آن دل امیدوارم

34 به دست خود گلوی خود بریدن %~% به از بیغاره ناکس شنیدن

35 سرایی کاو ز فال شوم بنمود %~% بهل تا هر چه ویران تر شود زود

36 جدایی را پدید آمد بهانه %~% غمانم را پدید آمد کرانه

37 چنین بیغاره از بهر بریدن %~% به صد گوهر ببایستم خریدن

38 به هنگام آمد این بیغاره سرد %~% که باری زو دلم را سرد تر کرد

39 چو من زو دل همی خواهم بریدن %~% چرا نالم ز بیغاره شنیدن

40 کنون ms236 کم داد دولت رایگانی %~% گریز ای دل ز سختی تا توانی

41 گریز ای دل ز آسیب زمانه %~% گریز ای دل ز ننگ جاودانه

42 دلا بگریز تا خونم نریزی %~% گر اکنون نه گریزی کی گریزی

43 درین اندیشه مانده رام را دل %~% چو ریشه بود آگنده به پلپل

44 سمنبر ویس چون او را دژم دید %~% دل خود را پر از پیکان غم دید

45 پشیمان شد بر آن بیهوده گفتار %~% کز آن گفتار شد رامین دل آزار

46 ز گنج شاهوار آورد بیرون %~% به زر کرده صد و سی تخت مدهون

47 دریشان جامهای بستی رنگین %~% همه منسوج روم و ششتر و چین

48 به پیکر هر یکی همچون بهاری %~% برو کرده دگر گونه نگاری

49 به خوبی هر یکی چون بخت رامین %~% فرستاد آن همه زی تخت رامین

50 پس او را جامها پوشید شهوار %~% قبای لاکه گون و لعل دستار

51 به نقش لعل در وی بافته زر %~% چو روی بیدل و رخسار دلبر

52 پس آنگه دست یکدیگر گرفتند %~% به تنها هر دوان در باغ رفتند

53 زمانی خرمی کردند و بازی %~% بپیچیده به هم هر دو نیازی

54 ز رنگ روی ایشان باغ رنگین %~% ز بوی زلف ایشان باد مشکین

55 گه از پیوند و بازی هر دو خندان %~% گه از درد جدایی هر دو گریان

56 سمنبر ویس کرده دیده خونبار %~% رخان هم رنگ خون آلوده دینار

57 عقیق دو لبس پیروز گشته %~% جهان بر حال او دلسوز گشته

58 یکی چشم و هزار ابر گهربار %~% یکی جان و هزاران گونه تیمار

59 به مشک آلوده فندق گل شخوده %~% ز خون آلوده نرگس در نموده

60 همی گفت ای گرامی بی وفا یار %~% چرا روزم کنی همچون شب تار

61 نه این گفتی مرا روز نخستین %~% نه این بستی تو با من عهد پیشین

62 هنوز از مهر ما خود چند رفتست %~% که ms237 دلت از مهر ما سیری گرفتست

63 همان ویسم همان خورشید پیکر %~% همان سرو سهی و یاسمین بر

64 بجز مهر و وفا از من چه دیدی %~% که یکباره دل از مهرم بریدی

65 اگر مهر نوت گشتست پیدا %~% کهن مهر مرا مفگن به دریا

66 مکن رامین جفای هجر با من %~% مکن رامین مرا با کام دشمن

67 مکن رامین که باز ایی پشیمان %~% گسسته دوستی بشکسته پیمان

68 چو روی خویش از پیشم بتابی %~% به جان دیدار من جویی نیابی

69 به دل با درد هجرانم نتابی %~% چو باز آیی مرا دشوار یابی

70 کنون گرگی و آنگه میش باشی %~% وزین عجب و منی درویش باشی

71 چو زیر چنگ پیش من بنالی %~% دو رخ بر خاک پای من بمالی

72 ز من بینی همین غم کز تو دیدی %~% چشی از من همین کز تو چشیدی

73 همین گشی کنم با تو همین ناز %~% به نیک و بد مکافاتت کنم باز

74 جوابش داد رامین سخن دان %~% که از راز من آگاهست یزدان

75 همی دانی که از تو نا شکیبم %~% و لیک از دشمنانت با نهیبم

76 جهان از بهر تو شد دشمن من %~% ز من بیزار شد پیراهم من

77 پلنگ من شدست آهو به صحرا %~% نهنگ من شدست ماهی به دریا

78 نتابد مهر بر من جز به خواری %~% نبارد ابر بر من جز به زاری

79 ز بس بیغاره کز مردم شنیدم %~% قیامت را درین گیتی بدیدم

80 همی ترسم ز دلخواهان و یاران %~% چنان کز دشمنان و کینه داران

81 ز دست هر که گیرم شربتی آب %~% همی ترسم که آن زهری بود ناب

82 به خواب اندر همه شمشیر بینم %~% پلنگ و اژدها و شیر بینم

83 همی ترسم که شاهنشاه پنهان %~% به یک نیرنگ بستاند ز من جان

84 هر آن گاهی که خود جانم نباشد %~% به گیتی چون تو جانانم ms238 نباشد

85 هر آن گاهی که بستانند جانم %~% ز کار خویش و کار تو بمانم

86 چه خوشتر زانکه باشد در تنم جان %~% و با چان در بر من چون تو جانان

87 پس آن بهتر که جان بر جای دارم %~% به جان مهر ترا بر پای داری

88 به گیتی نیز شب آبستن آید %~% نداند کس که فردا زو چه زاید

89 چه باشد گر بود سالی جدایی %~% وزان پس جاودانه آشنایی

90 جهان را چند گونه رنگ و بندست %~% که ناند باز کاو را بند چندست

91 چه ذ3نی کز پس تیره جدایی %~% چه مایه بود خواهد روشنایی

92 اگر چه دردمند روزگارم %~% به درمانش همی امید دارم

93 اگر چه مستمند سال و ماهم %~% امید از روز پیروزی نکاهم

94 خدای ما که با عدلست و دادستن %~% همه کس را چنین آمید دادستن

95 که روز رنج و سختی در گذاریم %~% پس اورا ناز و شادی درپس آریم

96 مرا تا جن بود اومید باشد %~% که روزی جفت من خورشید باشد

97 توی خورشید و تا رویت نباشد %~% جهانم جز چنان مویت نباشد

98 پس سختی بدیدم از زمانه %~% مر آن را پاک مهر تو بهانه

99 چنان دانم که این سختی پسینست %~% دلم زین پس به شادی بر یقینست

100 گشاده آنگاهی گردد همه کار %~% که سختی بیش آرد بند و مسمار

101 گشاید باد چشم نوبهاران %~% چو بندد برف راه کوهساران

102 سمنبر ویس گفت آری چنینست %~% و لیکن بخت من با من به کینست

103 نپندارم که چون یارم رباید %~% دگر ره روی او یا من نماید

104 ازان ترسم که تو روزی به گوراب %~% ببینی دختری چون در خوشاب

105 به بالا سرو و سروش یاسمن بر %~% به جهره ماه و ماهش مشک پرور

106 پس آزرم وفای من نداری %~% دل بی مهر خویش او را سفاری

107 نگر تا نگذری هر گز ms239 به گوراب %~% که آنجا دل همی گردد چو دولاب

108 ز بس خوبان و مهرویان که بینی %~% ندانی زان کدامین بر گزینی

109 چو روی خویش مردم را نمایند %~% بهروی و موی زیبا دل ربایند

110 چنان چون باد هنگام بهاران %~% رباید برگ گل از شاخساران

111 بگیرندت به زلف و چشم جادو %~% چو گیرد شیر گور و یوز آهو

112 اگر داری هزاران دل چو سندان %~% بمانی بی دل از دیدار ایشان

113 و گر تو پیشهداری دیو بستن %~% ندانی خود ازیشان باز رستن

114 جهان افروز رامین گفت افر ماه %~% بیاید گرد من گردد یکی ماه

115 سهیلش یاره باشد تاج خورشید %~% سماکش عقد باشد طوق ناهید

116 همه گفتار او باشد به فرهنگ %~% همه کردار او باشد به نیرنگ

117 لبانش نوش باشد بوسه دارو %~% رخانش فتنه باشد چشم جادو

118 دهد دیدنش پیران را جوانی %~% لبانش مردگان را زندگانی

119 به جان تو که مهر تو نکاهم %~% به جای مهر تو مهری نخواهم

120 ز بهر تو مرا دایه فزونتر %~% ز ماهی با چنان اورنگ و زیور

121 پس آنگه یکدگر را بوسه دادند %~% هزاران بار رخ بر رخ نهادند

122 دو چشم خویش خونین رود کردند %~% چو یکدگر همی پدرود کردند

123 چو آه حسرت از دل بر کشیدند %~% به گردون بر همی آذر کشیدند

124 چو سیل فرقت از دیده براندند %~% به دست اندر همی گوهر فشاندند

125 هوا دوزخ شد از بس آه ایشان %~% زمین از اشکشان دریای عمان

126 دو بیدل هر دو چون شیدا بماندند %~% میان دوزخ و دریا بماندند

127 چو رامین بر نشست و رخت بر داشت %~% ز روی صبر ویسه پرده بر داشت

128 قصا از قامت ویسه کمان ساخت %~% که رامین را چو تیر از وی بینداخت

129 شده رامین چو تیری دور پر تاب %~% کمان بر جای و تیر آلوده خوناب

130 همی نالید ویسه در ms240 جدایی %~% شکیب از من جدا شد تا تو آیی

131 قصای بد ترا در ره فگنده %~% هوای دل مرا در چه فگنده

132 نگارا تا تو باشی مانده در راه %~% هوا جوی تو باشد مانده در چاه

133 چه بختست این که گم بادا چنین بخت %~% گهم بر خاک دارد گاه بر تخت

134 به چندان غم بیاگند این دل تنگ %~% که در دشتی نگنجد شصت فرسنگ

135 چو دریا کرد چشمم را ز بس نم %~% چو دوزخ کرد جانم را ز بس غم

136 سزد گر خواب در چشمم نیاید %~% سزد گر صبر در جانم نپاید

137 به دریا در که یارد بود مادام %~% به دوزخ در که آرد کرد آرام

138 چه بدتر زان گر از دشمن کنم یاد %~% که فویم دشمن من همچو من باد

139 چو از در گه به راه افتاده رامین %~% به پروین شد خروش نای رویین

140 چو ابر تیره شد گرد سواران %~% که او را اشک رامین بود باران

141 اگر چه بود آزرده ز دلبر %~% کجا داغ جفا بودش به دل بر

142 همی پیچید بر درد جدایی %~% نشسته بر رخان گرد جدایی

143 نباشد هیچ عاشق را صبوری %~% نخاصه روز هجر و گاه دوری

144 چو باشد در جدایی دل شکیبا %~% مرو را نیست نام عشق زیبا

1 اگر چه یافت رامین مرزبانی %~% به درگاه برادر پهلوانی

2 دلش بی ویس با فرمان و شاهی %~% به سختی بود چود بی آب ماهی

3 بگشت او گرد مرز پادشایی %~% گرفته رای فرمانش روایی

4 به هر شهری و هر جایی گذر کرد %~% بدان را از جهان زیر و زبر کرد

5 چنان بی بیم و ایمن کرد گرگان %~% که میشان را شبان بودند گرگان

6 عقاب و باز بد در حد ساری %~% رفیق و جفت کبگ کوهساری

7 ز بس بی خوردن و خوشی در آمل %~% تو گفتی بودش آب رودها ms241 مل

8 ز داد او همه مردم به کامش %~% نشسته روز و شب با عیش و رامش

9 ز بیم تیغ او در مرز گوراب %~% همی با شیر بیشه خورد گور آب

10 نشسته با سپاهی در سپاهان %~% که بود از مرزها بهتر سپاهان

11 ز گرگان تا ری و اهواز و بغداد %~% بگسترده بساط رامش و داد

12 جهان چون خفته آسوده ز سختی %~% همه کس شادمان از نیکبختی

13 زمانه از نیاز آزاد گشته %~% ولایت چون نهشت آباد گشته

14 حسودان از جهان دل بر گرفته %~% درختان از سعادت بر گرفته

15 گرفته روز و شب دست سران جام %~% به چنگ آورده دولت را سرانجام

16 چو رامین گرد مرز خویش بر گشت %~% چنان مآمد که بر گوراب بگذشت

17 سر افرازان چو شاپور و رفیدا %~% در آن کشور به نام نیک پیدا

18 یکایک ساختندش میهمانی %~% ستوده بزمهای خسروانی

19 سحر گاهانهمه به شکار رفتند %~% به گاه نیم روزان می گرفتند

20 گهی در صید گه با تیر و خنجر %~% گهی در بزمگه با رود و ساغر

21 گهی شیران گرفتند از نیستان %~% کهی جام نبید اندر گلستان

22 بدین خوبی که گفتم روزگاری %~% بسر بردند در عیش و شکاری

23 دل رامین به هشیاری و مستی %~% چو ناز آگنده بود از درد و سستی

24 گر او تیری به نخچیری فگندی %~% هوای دل برو تیری فگندی

25 به شب کز دوستان تنها بماندی %~% ز خون دیدگان دریا براندی

26 بدین سان بود حالش تا یکی روز %~% به ره بر دید خورشید دل افروز

27 نگاری نوبهاری غمگساری %~% ستمگاری به دل بردن سواری

28 به خوبی پادشایی دل ربایی %~% به بوسه جان فزایی دلگشایی

29 به دو رخ بوستانی گلستانی %~% میان گلستان شکر ستانی

30 دو زلفش خوانده نقش هر گسونی %~% گرفته تاب هر جیمی و نونی

31 لبش گشته شفای هر گزندی %~% ببرده آب هر شهدی ms242 و قندی

32 دهان تنگ چون میمی عقیقین %~% درو دندان بسان وین سیمین

33 به چشم آورده تیر افگن ز ابخاز %~% به زلف آورده جراره ز اهواز

34 رخانش تخت دیباهای ششتر %~% لبانش تنگ شکرهای عسکر

35 یکی چون گل که بر وی مشک بیزد %~% یکی چون در که در وی باده ریزد

36 زره را در میان پروین فگنده %~% کمان را توزه مشکین فگنده

37 یکی بر سنبلش گشته زره گر %~% یکی بر نرگسش گشته کمان ور

38 رهی گشته دلش را سنگ و فولاد %~% چنان چون قداو را سرو و شمشاد

39 رخش را نام شد گلنار بربر %~% دو زلفش را لقب زنجیر دلبر

40 یکی را چشمه نوش آب داده %~% یکی را دست فتنه تاب داده

41 ز برف و شیر و خون و می راخانی %~% ز قند و نوش و شهد و در دهانی

42 یکی را بر کران مشکین جراره %~% یکی را بر میان رخشان ستاره

43 نهفته در قصب اندام چون سیم %~% چو اندر آب روشن ماهی شیم

44 به سر بر افسری از مشک و عنبر %~% فرازش افسری از زر و گوهر

45 فرو هشته ز سر تا پای گیسوی %~% به بوی مشک و رنگ جان جادوی

46 چنان آویخته شب از شباهنگ %~% و یا از مشک بر مه بسته اورنگ

47 بنا گوشش چو دیبای پر از گل %~% طرازی کرده بر دیبا ز سنبل

48 برین سان تن گدازی دل نوازی %~% خوش آوازی سرافرازی بنازی

49 چو باغی از مه و پروین بهارش %~% بهاری از گل و سوسن نگارش

50 نگاری بود بنگاریده دادار %~% بت ارایش نگاریده دگر بار

51 تنش دیبا و در پوشیده دیبا %~% رخش زیبا و بنگاریده زیبا

52 ز پس زیور جو گنجی پر ز زیور %~% ز بس گوهر چو کانی پر ز گوهر

53 همی باریدش از مر غول عنبر %~% چنان کز نقش جامه در و گوهر ms243

54 به یک فرسنگ او را روشنایی %~% همی شد با نسیم آشنایی

55 مهش از تاج و مهر از روی تابان %~% سهیل از گردن و پروین ز دندان

56 ز خوشی همچو شاهی و جوانی %~% ز شیرینی چو کام و زندگانی

57 ز خوبی همچو باغ نوبهاری %~% ز گشی چون گوزن مرغزاری

58 ز خوبان گرد او هشتاد دلبر %~% بتان چین و روم و هند و بربر

59 همه گردش چو گرد سرو نسرین %~% همه پیشش چو پیش ماه پروین

60 چو رامین دید آن سرو روان را %~% بت با جان و ماه با روان را

61 تو گفتی دید خورشید جهان تاب %~% که از دیدار او چشمش گرفت آب

62 دو پایش سست شد خیره فرومند %~% ز سستی تیرها از دست بفشاند

63 نبودش دیده را دیدار باور %~% که بت بیند همی یا ماه یا خور

64 بهشتست این که دیدم یا بهارست %~% بهشتی حور یا چینی نگارست

65 به باغ دلبری آزاده سروست %~% به دشت خرمی نازان تذروست

66 بتان چون لشکرند او شاه ایشان %~% ویا چون اخترند او ماه ایشان

67 درین آندیشه بود آزاده رامین %~% که آمد نزد او آن سرو سیمین

68 تو گفتی بود دیرین دوستدارش %~% فراز آمد گرفت اندر کنارش

69 بدو گفت ای جهان را نامور شاه %~% ز تو چون ماه روشن کشور ماه

70 شب آمد تو به نزد ما فرود آی %~% غمین گشتی یکی ساعت بیاسای

71 ز ما بپذیر یک شب میهمانی %~% که داریمت به ناز و شادمانی

72 می گلگونت ارم روشن و خوش %~% که دارد بوی مشک و رنگ آتش

73 ز بیشه شنبلید آرمت خود روی %~% بنفشه آرمت همچون تو خوش بوی

74 ز بیشه مرغ و دراخ بهاری %~% ز کوه آرمت کبگ کوهساری

75 ز باغ آرم گل و آزاده سوسن %~% کنم مجلس چو دیبای ملون

76 گرامی دارمت چون جان شیرین %~% که خود میهمان ms244 داریم چونین

77 جهان افروز رامین گفت ای ماه %~% مرا از نام و از گوهر کن آگاه

78 به گوراب از کدامین تخم زادی %~% تن سیمین بداری یا ندادی

79 چه نامی وز کدامین جایگاهی %~% مرا خواهی به جفتی یا نخواهی

80 اگر با تو کسی پیوند جوید %~% ازو مادرت کاوین چند جوید

81 لب شیرین تو پر شهد و قندست %~% نگویی تا ازان قندی به چندست

82 اگر قند ترا باشد بها جان %~% به چان تو که باشد سخت ارزان

83 جوابش داد خورشید سخن گوی %~% سروش دلکش آن حور پری روی

84 نه آنم من که پوشیدست نامم %~% کسی را گفت باید من کدامم

85 که مهر از هیچ کس پنهان نماند %~% همه کس مهر تابان را بداند

86 مرا مامک گهر بابا رفیدا %~% درین کشور به نام نیک پیدا

87 مرا فرخ برادر مرزبانست %~% که آذربایگان را پهلوانست

88 مرا مادر به زیر گل بزادست %~% گل خوشبوی نام من نهادست

89 ستوده گوهرم از مام و از باب %~% که این از همدانست آن ز گوراب

90 منم گل برگ گل بوی گل اندام %~% گلم چهره گلم گونه گلم نام

91 به من شد هر که در گوراب حستو %~% که من هستم کنون گوراب بانو

92 مرا هست این نکویی مادر آورد %~% مرا داید به مهر و ناز پرورد

93 مرا گردن بلورین سینه سیمین %~% به نر می قاقم و بر بوی نسرین

94 چه پرسی از من و از خاندانم %~% که من نام و نژادت نیک دانم

95 تو رامین شهنشه را برادر %~% که مهر ویس با جانت برابر

96 تو بشکیبی ز دیدارش به گوراب %~% اگر هر گز شکیبد ماهی از آب

97 جدا مانی تو زان شمشاد آزاد %~% اگر دجله جدا ماند ز بغداد

98 شود شسته ز جانت این تباگی %~% گر از زنگی شود شسته سیاهی

99 دلت بستست بر وی دایه پیر %~% به ms245 افسون ساخته مسمار و زنجیر

100 تو نتوانی که از وی باز گردی %~% و با یار دگر آنباز گردی

101 چو زو نشکیبی او را باش تنها %~% تو زو رسوا و او نیز از تو رسوا

102 شهنشه از تو ننگ آلود گشته %~% خدا از هر دو ناخشنود گشته

103 چو بشنید این سخن آزاده رامین %~% به دل مر بیدلی را کرد نفرین

104 کجا از بیدلی گشت او علامت %~% شنید از هر که در گیتی ملامت

105 دگر باره به نرمی گفت با ماه %~% سخنهایی که برد او را دل از راه

106 بدو گفت ای نگار سرو بالا %~% بت خورشید چهر ماه سیما

107 مکن مرد بلا دیده ملامت %~% ز یزدان خواه تا یابد سلامت

108 همه کار خدای از خلق رازست %~% قصا را دست بر مردم درازست

109 مرا بر سر مزن کم کار زشتست %~% قصا بر من مگر چونین نبشتست

110 مکن یاد گذشته کار گیهان %~% که کار رفته را در یافت نتوان

111 اگر فرمان بری ماه دو هفته %~% نباشی یاد گیر از کار رفته

112 ز دی نندیشی و امروز بینی %~% مرا از هر که بینی بر گژینی

113 به نیکی مر مرا انباز گردی %~% به انبای مرا دمساز گردی

114 تو باشی آفتاب اندر حصارم %~% رخت باشد بهار اندر کنارم

115 اگر من یابم از تو کامگاری %~% بیابی تو ز من کامی که داری

116 ترا نگزیرد از بخشنده شاهی %~% مرا نگزیرد از رخشنده ماهی

117 تو باش اکنون به کام دل مرا ماه %~% که من باشم به کام دل ترا شاه

118 ترا بخشم ز گیتی هر چه دارم %~% و گر جانم بخوانی پیشت آرم

119 سراین را نباشد جز تو بانو %~% روانم را نباشد جز تو دارو

120 هر آن گاهی که یابم از تو پیوند %~% خورم بر راستی پیش تو سوگند

121 که تا باشد به گیتی کوه و صحرا ms246 %~% رود جیحون و دجله سوی دریا

122 ز چشمه آب خیزد زاب ماهی %~% نماید خور فروغ و شب سیاهی

123 بتابد مهر و ماه آسمانی %~% ببالد زاد سرو بوستانی

124 جهد باد صبا بر کوهساران %~% چرد گور ژیان در مرغزاران

125 تو با من باشی و من با تو جاوید %~% به مهر یکدگر داریم اومید

126 نگیرم جز تو یاری را در آغوش %~% کنم آن را که دیدستم فراموش

127 نبود از ویس نیکوتر مرا یار %~% به دو گیتی شدم زو نیز بیزار

128 جوابش داد خورشید گل اندام %~% منه راما مرا از جادوی دام

129 نه آنم من که در دام تو آیم %~% چنین بی رنج در کام تو آیم

130 مرا از تو نیاید پادشایی %~% نه خودکامی و نه فرمان روایی

131 نه میدانی پر از آشوب لشکر %~% نه ایوانی پر از دینار و گوهر

132 مرا کامیست از تو گر بیابم %~% سر از فرمان و رایت بر نتابم

133 تو باشی پیش من شاه جهاندار %~% چو من باشم به پیش تو پرستار

134 اگر مهرم بپروردن توانی %~% وفای من بسر بردن توانی

135 نیابی در جهان چون من یکی یار %~% وفا ورز و وفا جوی و وفادار

136 نباید مر ترا مرز خراسان %~% هم ایدر باش دل شاد و تن آسان

137 مشو دیگر به نزد ویس جادو %~% زن موبد کجا باشدت بانو

138 مکن زو یاد گرچه مهربانست %~% کجا چیز کسان زان کسانست

139 بکن پیمان که نه مهرش پرستی %~% نه پیغامش دهی نه کس فرستی

140 اگر با من کنی زین گونه پیمان %~% تن ما را سر باشد یکی جان

141 چو بشنید این سحن رامین از آن ماه %~% زبان خود ز پاسخ کرد کوتاه

142 پذیره کرد از گل این بهانه %~% گرفتش دست و بردش سوی خانه

143 چو رامین شد در ایوان رفیدا %~% گرفته دست ماه سرو بالا

144 گهی صد جام در ms247 پایش فشاندند %~% به گاه زر نگارش بر نشاندند

145 در و دیوار در دیبا گرفتند %~% زمین در عنبر سارا گرفتند

1 پس آنگه نامداران را بخواندند %~% دگر ره در و گوهر بر فشاندند

2 جهان افروز رامین کرد پیمان %~% به سو گندی که بود آئین ایشان

3 که تا جانم بماند در تن من %~% گل خورشید رخ باشد زن من

4 نجویم نیز ویس بدگمان را %~% نه جز وی نیکوان این جهان را

5 مرا تا من زیم گل یار باشد %~% دلم از دیگران بیزار باشد

6 گل گلبوی باشد دل گشایم %~% زمین کشور بود گوراب جایم

7 مرا تا گل بود سوسن نبویم %~% همین تا مه بود اختر نجویم

8 پس آنگه گل به خویشان کس فرستاد %~% همه کس را ازین کار آگهی داد

9 ز گرگان و ری و قم و صفاهان %~% ز خوزستان و کوهستان و اران

10 ز هر شهری بیامد شهریاری %~% ز هر مرزی بیامد مرز داری

11 شبستان پر شد از انبوه ماهان %~% هم ایوان پر شد از انبوه شاهان

12 سراسر دل به رامش بر گشادند %~% به شادی ماه را بر شاه دادند

13 چهل فرسنگ آذینها ببستند %~% همه جایی به می خوردن نشستند

14 ز بس بر دستها پر مر پیاله %~% تو گفتی بود یکسر دشت لاله

15 چو روز آمد به هر دشتی و رودی %~% به گوش آمد ز هر گونه سرودی

16 چو شب بودی به هر دشتی و راغی %~% به هر دستی ز جام می چراغی

17 عقیقین بود سنگ کوهساران %~% چو نوشین بود آب جویباران

18 ز بس بر راغ دیدند لهد بازی %~% بیامختند گوران لعب سازی

19 ز بس بر کوه دیدند شاد خواری %~% بدانستند مرغان می گساری

20 ز بس بر روی صحرا مشک و دیبا %~% همه خرخیز و ششتر گشت صحرا

21 ز بس در مرغها دستان نوایی %~% همه مرغان شده چنگی و نایی

22 ms248 ز بس می ریختن در کوهساران %~% ز می سیل آمد اندر جویباران

23 بخار بوی خوش چون ابر بسته %~% به می گرد از همه گیتی بشسته

24 که و مه پاک مرد و زن یکی ماه %~% به نخچیر و به رامش گاه و بیگاه

25 گهی ژوپین زدند و گاه طنبور %~% گهی مستان بدند و گاه مخمور

26 گهی ساغر زدند و گاه چوگان %~% گهی دستان زدند و گاه پیکان

27 گهی آهو رمانیدند از کوه %~% گهی از دل زداییدند اندوه

28 گهی غرم و گوزن و رنگ کهسار %~% ز بالا سوی هامون رفت ناچار

29 گهی آهو و گور از روی صحرا %~% ز دست یوز و سگ رگته به بالا

30 جهان بی غم نباشد گاه و بی گاه %~% در آن کشور نبود اندوه یک ماه

31 جهانی عاشق و معشوق با هم %~% نشسته روز و شب بی رنج و بی غم

32 گشاده دل بهبخشش مهتران را %~% روایی خاسته را مشگران را

33 سرایان هر یکی بر نام رامین %~% سرودی نغز و دستانی بآیین

34 همی گفتند راما شاد و خرم %~% بزی تو جاودان دور از همه غم

35 به هر کامی که داری کامگاری %~% به هر نامی که جویی نامداری

36 به پیروزی فزوده گشت کامت %~% به بهروزی ستوده گشت نامت

37 به نخچیر آمدی با بس شگفتی %~% چو گل بایسته نخچیری گرفتی

38 به نیکی آفتاب آمد شکارت %~% گل خوبی شکفت اندر کنارت

39 کنون همواره گل در پیش داری %~% همیشه گل پرستی کیش داری

40 بهشتی گل نباشد چون گل تو %~% که گلزار آمد این گل را دل تو

41 گلی کش بوستان ماه دو هفتست %~% کدامین گل چو او بر مه شکفتست

42 به دی ماهان تو گل بر بار داری %~% نکوتر آنکه گل بی خار داری

43 گلش با گلستان سرو روانست %~% کجا دانی که چونین گلستانست

44 گلستانی که با تو گاه ms249 و بی گاه %~% گهی در باغ باشد گاه بر گاه

45 به شادی باش با وی کاین گلستان %~% نه تابستان بریزد نه زمستان

46 گلی کش خار زلف مشک سایست %~% عجبتر آنکه مشکش دلربایست

47 گلی کاو را دو کژدم باغبانست %~% گلی کاو را دو نرگس پاسبانست

48 گلی کز رنگ او آید جوانی %~% چنان کز بویش آید زندگانی

49 گلی کاو را به دل باید که جویی %~% گلی کاو را به جان باید که بویی

50 گلی با بوی مشک و رنگ باده %~% فرسته کشته رصوان آب داده

51 گلی کاو خاص گشت و هر گلی عام %~% نهاده فتنه گردش عنبرین دام

52 گلی عنبر فروشان بر کنارش %~% گلی شکر فروشان بر گذارش

53 بماناد این گل اندر دست رامین %~% و با او می بر دست رامین

54 چنین بادا به پیروزی چنین باد %~% جهان یکسر به کام آن و این باد

55 چو ماهی خرمی کردند هموار %~% به چوگان و شراب و رود و اشکار

56 به پایان شد عروسی نوبهاران %~% برفتند آن ستوده نامداران

57 گل و رامین آسایش گرفتند %~% به شادی بر دز گوراب رفتند

58 دگر باره فراز آمد بت آرای %~% نگارید آن سمن بر را سراپای

59 از آرایش چنان شد ماه گوراب %~% که از دیده او دیده گرفت آب

60 رخش گفتی نگار اندر نگارست %~% بنا گوشش بهار اندر بهارست

61 اگر چه بود مویش زنگیانه %~% چنان چون بود چشمش آهوانه

62 مشاطه مشکش اندر گیسوان کرد %~% چو سرمه در دو چشم آهوان کرد

63 دو زلف و ابروانش را بپیراست %~% بناگوش و رخانش را بیاراست

64 گل گل بوی شد چون گل شکفته %~% چو سروی در زر و گوهر گرفته

65 چکان از هر دو رخ آب جوانی %~% روان از دو لب آب زندگانی

66 نگارین روی او چون قبله چین %~% نگارین دست مثل زلف پر چین

67 چو رامین روی یار ms250 دلستان دید %~% رخش را چون شکفته گلستان دید

68 چو ابری دید زلف مشکبارش %~% به ابر اندر ستاره گوشوارش

69 دو زلفش چون ز عنبر حلقه در هم %~% رخانش چون ز لاله توده بر هم

70 به گردن برش مروارید چندان %~% چو بر سوسن چکیده قطر باران

71 لبس خندان چو یاقوت سخنگوی %~% دهانش تنگ چون گلاب خوش بوی

72 اگر پیدا بدی در روز اختر %~% چنان بودی که بر گردنش گوهر

73 بدو گفت ای به خوبی ماه گوراب %~% ببرده ماه رویت ماه را آب

74 مرا امروز تو درمان جانی %~% که ویس دلستان را نیک مانی

75 تو چون ویسی لب از نوش و بر از سیم %~% تو گویی کرده شد سیبی به دو نیم

76 گل آشفته شد از گفتار رامین %~% بدو گفت ای بد اندیش و بد آیین

77 چنین باشد سخن آزادگان را %~% ویا قول زبان شهزادگان را

78 مبادا در جهان چون ویس دیگر %~% بد آغاز و بد انجام و بد اختر

79 مبادا در جهان چون دایه جادو %~% کزو گیرد همه سرمایه جادو

80 ترا ایشان چنین خود کام کردند %~% ز خود کامی ترا بد نام کردند

81 نه تو هرگز خوری از خویشتن بر %~% نه از تو بر خورد یک یار دیگر

82 ترا کردست دایه سخت بیهوش %~% نیاری سوی پند دیگران گوش

1 چو رامین دید کاو را دل بیازرد %~% نگر تا پوزش آزار چون کرد

2 ز پیش گل حریر و کلک بر داشت %~% حریرش را به آب مشک بنگاشت

3 بر آهخت از میان تیغ جفا را %~% بدو ببرید پیوند وفا را

4 یکی نامه نوشت آن بی وفا یار %~% به یاری بس وفا جوی و وفادار

5 به نامه گفت ویسا نیک دانی %~% که چند آمد مرا از تو زیانی

6 خدا و جز خدا از من بیازرد %~% همه کس در جهانم سرزنش کرد

7 شنیدم گه نصیحت ms251 گه ملامت %~% شدم از عشق در گیتی علامت

8 چه بودی گر دو چشمم در جهان دید %~% یکی کس را که کار من پسندید

9 تو گفتی مهر من بود ای عجب کین %~% که مرد و زن برو کردند نفرین

10 به گیتی هر که نام من شنیدی %~% به زشتی پوستین بر من دریدی

11 بدین سان زشت گشتی روی نامم %~% وزین بدتر به زشتی روی کامم

12 گهی بر تار کم شمشیر بودی %~% گهی در رهگذاری شیر بودی

13 نبودم تا ترا دیدم به دل شاد %~% نجسی اندر دل مسکین من باد

14 نهیب من ز هجرانت فزون بود %~% که با او چشم من دریای خون بود

15 بلای من ز دیدارت بتر بود %~% که با او نیم حان و بیم سر بود

16 کدامین روز از تو دور ماندم %~% که نه جیحون ز دو دیده براندم

17 کدامین روز دیدار تو دیدم %~% که نه صد گونه درد دل کشیدم

18 چه بودی گر بدی بیم سر و جان %~% نبودی شرم خلق و بیم یزدان

19 مرا دیدی ز پیش مهربانی %~% که چون خودکام بودم در جوانی

20 جو آهو بد به چشمم هر پلنگی %~% چو ماهی بد به پیشم هر نهنگی

21 نجوشیدم ز هر بادی چو دریا %~% تو گفتی خور زمن گردید صفرا

22 گه تندی زبون من بدی شیر %~% چنان چون گاه تیزی تیر و شمشیر

23 چو بازم بر هوا پرواز کردی %~% مه گردون حذر زان باز کردی

24 نوند کام من چندان دویدی %~% کجا اندیشها در وی رسیدی

25 امید من چو چشم دوربین بود %~% نشاط من چو رهوارم به زین بود

26 ز رامش پر ز خوشی بود جانم %~% ز شادی پر ز گوهر بود کانم

27 به باغ لهو در شمشاد بودم %~% به دشت جنگ بر پولاد بودم

28 همه زر بود سنگ کوهسارم %~% همه در بود ریگ رودبارم

29 وزان پس ms252 حال من دیدی که چون گشت %~% همان بختم زبونان را زبون گشت

30 جوانه سرو قد من دوتا شد %~% دو هفته ماه من جفت سها شد

31 هوا پشت مرا چون چنبری کرد %~% زمانه گفتی از من دیگری کرد

32 چو دست عشق آتش بر دلم ریخت %~% نشاط از من به صد فرسنگ بگریخت

33 خرد دیدم ز دل آواره گشته %~% به دست عشق در بیچاره گشته

34 کمان ور گشته هر کس در زمانه %~% ملامت تیر و جان من نشانه

35 مرا خود بود داغ عشق بر بر %~% چه بایستم ملامت نیز بر سر

36 چو من بودم خود از جام هوا مست %~% چه بایست زدن مر مست را دست

37 کنون از من درودست باد بسیار %~% و گر چه گشتم از مهر تو بیزار

38 ترا آگه کنم اکنون ز کارم %~% که چون خوبست و خرم روزگارسم

39 بدان ویسا که تا از تو جدایم %~% به دل بر هر مرادی پادشایم

40 به آب صابری دل را بشستم %~% به کام خویش جفت نیک جستم

41 گل خوشبوی را در دل بکشتم %~% که با گل من همیشه در بهشتم

42 کنون پیشم همیشه گل به بارست %~% گهم در دست و گاهم در کنارست

43 گلم در بسترست و گل به بالین %~% مرا شایسته چون جان و جهان بین

44 مرا گل زن بود تا روز جاوید %~% چو او باشد نخواهم ماه و خورشید

45 سرای من ز گل چون بوستانست %~% حصار من ز گل چون گلستانست

46 سه چندان کز تو دیدم رنج و خواری %~% ازو دیدم نشط و کامگاری

47 همان جانم از تن بر پریدی %~% اگر با تو چنین روزی بدیدی

48 چو یاد آید گذشته سالیانم %~% ببخشایم همی بر خسته جانم

49 که چندان صبر ناکام چون کرد %~% ببیمار تو چندان زهر چون خورد

50 من آنگه از جهان آنگه نبودم %~% که در سختی همی شادی ms253 نمودم

51 ز راه آگه نبودم همچو گمراه %~% چو کرم سک ز طعم شهد ناگاه

52 کنون زان خفتگی بیدار گشتم %~% وزآن مستی کنون هشیار گشتم

53 کنون بند بلا بر هم شکستم %~% وزآن زندان بد روزی بجستن

54 بخوردم با گل گل بوی سوگند %~% به گفت فرخ و جان خردمند

55 به یزدان جهان و ماه و خورشید %~% به دین و دانش و فرهنگ و امید

56 که باشم تا زیم با گل وفا جوی %~% به شادی کرده با او روی در روی

57 ازین پس مرو با تو ماه با من %~% همیدون شاه با تو ماه با من

58 یکی ساعت که باشم جفت این ماه %~% نشسته شادمان در کشور ماه

59 به از صد ساله چونان زندگانی %~% که زندان بود بر جان و جوانی

60 تو زین پس سال و ماه و روز مشمر %~% به راه و روز من بسیار منگر

61 که راه روز هجر من درازست %~% دلم از تو نیازی بی نیازست

62 چو پیش آید چنین روز و چنین کار %~% شکیبایی به از زر به خروار

63 چو این نامه به پایان برد رامین %~% به عنوان بر نهادش مهر زرین

64 عماری دار خود را داد و فرمود %~% که نامه نزد جانانش برد زود

65 عماری دار چون باد روان شد %~% به سه هفته به مرو شایگان شد

66 شهنشه را ازین آگاه کردند %~% هم از راهش به پیش شاه بردند

67 شهنشه نامه زو بستد فرو خواند %~% در آن گفتارها خیره فرو ماند

68 سبک نامه به ویس دلستان داد %~% ز کار رام او را مژدگان داد

69 مرو را گفت چشمت باد روشن %~% که رامین با گلست اکنون به گلشن

70 بشد رامین و در گوراب زن کرد %~% ترا با داغ دل پرتاب زن کرد

1 چو پیگ و نامه رامین در آمد %~% طرافی از دل ویسه بر آمد

2 دلش داد ms254 اندر آن ساعت گوایی %~% که رامین کرد با او بی وفایی

3 چو موبد نامه رامین بدو داد %~% درخش حسرت اندر جانش افتاد

4 ز سختی خونش اندر تن بجوشید %~% ولیکن راز از مردم بپوشید

5 لبش بود از برون چون لاله خندان %~% شده دل زاندرون چون تفته سندان

6 چو مینو بود خرم از برونش %~% چو دوزخ بود تفسیده درونش

7 به خنده می نهفت از دلش تنگی %~% به رهواری همی پوشید لنگی

8 رخش از نامه خوندن شد زریری %~% که خود دانست کم مایه دبیری

9 بدو گفت از خدا این خواستم من %~% که روزی گم کند بازار دشمن

10 مگر شاهم دگر زشتی نگوید %~% بهانه هر زمان بر من نجوید

11 بدین شادی به درویشان دهم چیز %~% بسی گوهر به آتشگه برم نیز

12 هم او از غم برست اکنون و هم من %~% بیفتاد از میان بازار دشمن

13 کنون اندر لهانم هیچ غم نیست %~% که جانم راز بیم تو ستم نیست

14 من اندر کام و ناز و بخت پیروز %~% نه خوش خوردم نه خوش خفتم یکی روز

15 کنون دلشاد باشم در جوانی %~% به آسانی گذارم زندگانی

16 مرا گر مه بشد ماندست خورشید %~% همه کس را به خورشیدست امید

17 مرا از تو شود روشن جهان بین %~% چه باشد گر نبینم روی رامین

18 همی گفت این سخن دل با زبان نه %~% سخن را آشکارا چون نهان نه

19 چو بیرون رفت شاه او را تب آمد %~% ز تاب مهر جانش بر لب آمد

20 دلش در بر تپان شد چون کبوتر %~% که در چنگال شاهین باشدش سر

21 چکان گشته ز اندامش خوی سرد %~% چو شمنم کاو نشیند بر گل زرد

22 سهی سروش چو بید از باد لرزان %~% ز نرگس بر سمن یاقوت ریزان

23 به زرین یاره سیمین سینه کوبان %~% به مشکین زلف خاک خانه روبان

24 همی غلتید در خاک ms255 و همی گفت %~% چه تیرست این که آمد چشم من سفت

25 چه بختست این که روزم را سیه کرد %~% چه روزست این که جانم راتبه کرس

26 بیا ای دایه این غم بین که ناگاه %~% بیامد مثل طوفان از کمینگاه

27 ز تخت زر مرا در خاک افگند %~% خسک در راه صبر من پراگند

28 تو خود داری خبر یا من بگویم %~% که از رامین چه رنج آمد به رویم

29 بشد رامین و در گوراب زن کرد %~% پس آنگه مژدگان نامه به من کرد

30 که من گل کشتم و گل پروریدم %~% ز مرود و سوسن و خیری بریدم

31 به مرو اندر مرا اکنون چه گویند %~% سزد ار مرد و زن بر من بمویند

32 یکی درمان بجو از بهر جانم %~% که من زین درد جان را چون رهانم

33 مرا چون این خبر بشنید بایست %~% گرم مرگ آمدی زین پیش شایست

34 مرا اکنون نه زر باید نه گوهر %~% نه جان باید نه مادر نه برادر

35 مرا کام جهان با رام خوش بود %~% کنون چون رام رفت از کام چه سود

36 مرا او جان شیرین بود و بی جان %~% نیابد هیچ شادی تن ز گیهان

37 روم از هر گناهی تن بشویم %~% وز ایزد خویشتن را چاره جویم

38 به درویشان دهم چیزی که دارم %~% مگر گاه دعا باشد یارم

39 به لابه خواهم از دادار گیهان %~% که رامین گردد از کرده پشیمان

40 به تاری شب به مرو آید ز گوراب %~% ز باران تر بفسرده برو آب

41 تنش همچون تن من سست و لرزان %~% دلش همچون دل من زار و سوزان

42 گه از سرمای سخت و گه تیمار %~% همی خواهد ز ویس و دایه زنهار

43 ز ما بیند همین بد مهری آن روز %~% که از وی ما همی بینیم امروز

44 خدایا داد من بستانی از رام %~% کنی او را ms256 چو من بی صبر و آرام

45 جوابش داد دایه گفت چندین %~% مبر اندوه کت بردن نه آیین

46 مخور اندوه و بزادی از دلت زنگ %~% به خرسندی و خاموشی و فرهنگ

47 تن آزاده را چندین مرنجان %~% دل آسوده را چندین مپیچان

48 مکن بیداد بر جان و جوانی %~% که جان را مرگ به زین زندگانی

49 ز بس کاین روی گلگون را زنی تو %~% ز بس کاین موی مشکین را کنی تو

50 رجی نیکوتر از باغ بهشتی %~% چو روی اهرمن کردی به زشتی

51 جهان چندان که داری بیش باید %~% ولیک از بهر جان خویش باید

52 هر آن گاهی که نبود جان شیرین %~% مه دایه باد و مه شاه و مه رامین

53 چو بسپردم من اندر تشنگی جان %~% مبادا در جهان یک قطره باران

54 هر آن گاهی که گیتی گشت بی من %~% مرا چه دوست در گیتی چه دشمن

55 همه مردان به زن دیدن دلیرند %~% به مهر اندر چو رامین زود سیرند

56 گر از تو سیر شد رامین بد مهر %~% که رویت را همی سجده برد مهر

57 ز مهر گل همیدون سیر گردد %~% همین مومین زبان شمشیر گردد

58 اگر بیند هزاران ماه و اختر %~% نیاید زان همه نور یکی خور

59 گل گورابی ار چه ماهرویست %~% به خواری پیش تو چون خاک کویست

60 نکوتر زیر پای تو ز رویش %~% چو خوشتر خاک پای تو ز بویش

61 چو رامین از تو تنها ماند و مهجور %~% اگر زن کردی زی من بود معذور

62 کسی کز بادهخوش دور باشد %~% اگر دردی خورد معذور باشد

63 سمن بر ویس گفت ای دایه دانی %~% که گم کردم به صبر اندر جوانی

64 زنان را شوهرست و یار برسر %~% مرا اکنون نه یارست و نه شوهر

65 اگر شویست بر من بدگمانست %~% وگر یارست با من بدنهانست

66 ببردم خویشتن را آب و ms257 سایه %~% چو گم کردم ز بهر سود مایه

67 بیفگندم درم از بهر دینار %~% کنون بی هردوان ماندم به تیمار

68 مده دایه به خرسندی مرا پند %~% که بر آتش نخسپد هیچ خرسند

69 مرا بالین و بستر آتشین است %~% بر آتش دیو عشقم همنشین است

70 بر آتش صبر کردن چون توانم %~% اگر سنگین و رویینست جانم

71 مرا زین بیش خرسندی مفرمای %~% به من بر باد بیهوده مپیمای

72 مرا درمان نداند هیچ دانا %~% مرا چاره نداند هیچ کانا

73 مرا صد تیر زهر آلوده تا پر %~% نشاند این پیگ واین نامه به دل بر

74 چه گویی دایه زین پیگ روان گیر %~% که نه گه بر دلم زد ناوک تیر

75 ز رام آورد مشک آلود نامه %~% برد از ویس خون آلود جامه

76 بگریم زار برنالان دل خویش %~% ببارم خون دیده بر دل ریش

77 الا ای عاشقان مهرپرور %~% منم بر عاشقان امروز مهتر

78 شما را من ز روی مهربانی %~% نصیحت کرد خواهم رایگانی

79 نصیحت دوستان از من پذیرید %~% دهم پند شما گر پند گیرید

80 مرا بینیدحال من نیوشید %~% دگر در عشق ورزیدن مکوشید

81 مرا بینید و خود هشیار باشید %~% ز مهر ناکسان بیزار باشید

82 نهال عاشقای در دل مکارید %~% و گر کارید جان او را سپارید

83 اگر چونانکه حال من ندانید %~% به خون بر رخ نوشتستم بخوانید

84 مرا عشق آتشی در دل برافروخت %~% که هر چند بیش کشتم بیشتر سوخت

85 جهان کردم ز آب دیده پر گل %~% نمود از آب چشمم آتش دل

86 چه چشمست این که خوابش نگیرد %~% چه آبست این کزو آتش نمیرد

87 مرا پروردن باشه بدی آز %~% بپروردم یکی باشه به صد ناز

88 به روزش داشتم بر دست سیمین %~% شبش هرگز نبستم جز به بالین

89 چو پر مادر آوردش بیفگند %~% دگر پرها بر آورد و پر آگند

90 بدانست او ms258 ز دست من پریدن %~% به خود کامی سوی کبگان دویدن

91 گمان بردم که او گیرد شکاری %~% مرا باشد همیشه غمگساری

92 یکی ناگه ز دست من رها شد %~% به ابر اندر ز چشم من جدا شد

93 کنون خسته شدم از بس که پویم %~% نشان باشه گم کرده جویم

94 دریغا رفته رنج و روزگارم %~% دریغا این دل امیدوارم

95 دریغا رنج بسیارا که بردم %~% که خود روزی ز رنجم بر نخوردم

96 بگردم در جهان چون کاروانی %~% که تا یابم ز گمگشته نشانی

97 مرا هم دل بشد هم دوست از بر %~% نباشم بی دل و بی دوست ایدر

98 کنم بر کوهساران سنگ بالین %~% ز جور آن دل چون کوه سنگین

99 دل از من رفت اگر یابم نشانش %~% دهم این خسته جان را مژدگانش

100 مرا تا جان چنین پر دود باشد %~% دلم از بخت چون خشنود باشد

101 منم کم دوست ناخشنود گشتست %~% منم کم بخت خشم آلود گشتست

102 مرا بی کارد ای دایه تو کشتی %~% که تخم عشق در جانم بکشتی

103 درین راهم تو بودی کور رهبر %~% چو در چاهم فگندی تو بر آور

104 مرا چون از تو آمد درد شاید %~% که درمانم کنون هم از تو آید

105 بسیچ راه کن بر خیز و منشین %~% ببر پیغام من یک یک به رامین

106 بگو ای بدگمان بی وفا زه %~% تو کردی بر کمان ناکسی زه

107 تو چشم راستی را کور کردی %~% تو بخت مردی را شور کردی

108 تو از گوهر چو گزدم جان گزایی %~% به سنگ ار بگذری گوهر نمایی

109 تو ماری از تو ناید جز گزیدن %~% تو گرگی از تو ناید جز دریدن

110 ز طبع تو همین آید که کردی %~% که با زنهاریان زنهار خوردی

111 اگر چه من ز کارت دل فگارم %~% بدین آهوت ارزانی ندارم

112 مکن بد با کسی و بد میندیش ms259 %~% کجا چون بد کنی آید بدت پیش

113 اگر یکسر بشد مهرم ز یادت %~% میان مهربانان شرم بادت

114 بدین زشتی که از پیشم برفتی %~% فرامش کردی آن خوبی که گفتی

115 چو برگ لاله بودت خوب گفتار %~% به زیر لاله در خفته سیه مار

116 اگر تو یار نو کردی روا باد %~% ز گیتی آنچه می خواهی ترا باد

117 مکن چندین به نومیدی مرا بیم %~% آ هر کاو زو بیابد بفگند سیم

118 اگر تو جوی نو کندی به گوراب %~% نباید بستن از جوی کهن آب

119 وگر تو خانه کردی در کهستان %~% کهن خانه مکن در مرو ویران

120 به باغ ار گل بکشتی فرخت باد %~% ز مرزش بر مکن آزاده شمشاد

121 زن نو با دلارام کهن دار %~% که هر تخمی ترا کامی دهد بار

122 همی گفت این سخنها ویس بتروی %~% زهر چشمی روان بر هر رخی جوی

123 تو گفتی چشم بود ابر نوروز %~% همی بارید بر راغ دل افروز

124 دل دایه بر آن بت روی سوزان %~% همی گفت ای بهار دلفروزان

125 مرا بر آتش سوزنده منشان %~% گلاب از دیده بر گلنار مفشان

126 که اکنون من بگیرم ره به گوراب %~% بوم در راه چون ره بی خور و خواب

127 کنم با رام هر چاری که دانم %~% مگر جان ترا زین غم رهانم

1 بگفت این و به راه اگتاد شبگیر %~% کمان شد مرو دایه جسته زو تیر

2 جنان تیری که بودش راه پرتاب %~% ز مرو شایگان تا مرز گوراب

3 چو اندر مرز گوراب آمد از راه %~% به صحرا پیشش آمد بی وفا شاه

4 بسان شیر خشم آلود تازان %~% به گوران و گوزنان و گرازان

5 سپه در ره شد همچون حصاری %~% حصاری گشته در وی هر شکاری

6 ز بس در چرم ایشان آژده تیر %~% تو گفتی پرور بودند نخچیر

7 هوا پر باز بود و دشت ms260 پر سگ %~% شتابان هر دو از پرواز و از تگ

8 یکی کرده هوا را پر پرنده %~% دگر کرده زمین را پر درنده

9 زرنگ خون رنگان کوه پر رنگ %~% چو سنگی کوه بر آهو شده تنگ

10 چو دایه دید رامین را به نخچیر %~% دلش گشت از جفای رام پر تیر

11 کجا رامین چو او را دید در راه %~% نه از راهش بپرسید و نه از ماه

12 بدو گفت ای پلثد دیو گوهر %~% بد آموز و بداندیش و بد اختر

13 مرا بفریفتی صد به نیرنگ %~% ز من بردی چو مستی هوش و فرهنگ

14 دگر بار آمدی چون غول ناگاه %~% که تا سازی مرا در راه گمراه

15 نبیند نیز باد تو غبارم %~% نگیرد بیش دست تو مهارم

16 ترا بر گشت باید هم ازیدر %~% که هستت آمدن بی سود و بی بر

17 برو با ویس گو از من چه خواهی %~% چرا سیری نیابی زین تباهی

18 ز کام دل بزه بسیار کردی %~% ز نام بد بلا بسیار خوردی

19 کنون گاهست اگر پوزش نمایی %~% پشیمانی خوری نیکی فزایی

20 جوانی هردوان بر باد دادیم %~% دو گیتی بر سر کامی نهادیم

21 بدین سر هردوان بد نام گشتیم %~% بدان سر هردوان بد کام گشتیم

22 اگر تو بر نخواهی گشت از این راه %~% ازین پس من نباشم با تو همراه

23 اگر صد سال دیگر مهر کاریم %~% نگه کن تا به فرجامش چه داریم

24 پذیرفتیم من از روشن دلان پند %~% بخوردم پیش یزدان سخت سوگند

25 به هر چیزی که آن بهتر ز گیهان %~% به خاک پاک و ماه و مهر تابان

26 که من با او نجویم نیز پیوند %~% بجز چونانکه بپسندد خداوند

27 مرا پیوند با او باشد آنگاه %~% که آن ماه زمین را من بوم شاه

28 که داند سال رفته چند باشد %~% که با او مر مرا پیوند باشد

29 ms261 مثال ما چنان آمد که گوید %~% خرا تو زی که تا سبزه بروید

30 همی تا من رسم با آن پری روی %~% بسا آبا که ژواهد رفت در جوی

31 به امید کسی تا کی نشینم %~% که او را با دگر کس جفت بینم

32 همانا تیره گشتی روی خورشید %~% اگر او زیستی سالی به امید

33 برین امید رفت از من جوانی %~% همی گویم دریغا زندگانی

34 دریغا کم جوانی بار بر بست %~% نماند از وی مرا جز باد در دست

35 ز خوبی بود چون طاووس رنگین %~% ز سختی بود چون اروند سنگین

36 مرا بود او بهار زندگانی %~% ز خوبی چون نگار بوستانی

37 به باد عشق ریزان شد بهارم %~% به دست غم سترده شد نگارم

38 چو هر سالی بهار آید به گلزار %~% بهار من نیاید جز یکی بار

39 شد آن هنگام و آن روز جوانی %~% ککه من بر باد دادم زندگانی

40 اگر باشد خزان را طبع نوروز %~% مرا امروز باشد طبع آن روز

41 نگر تا نیز بیهوده نگویی %~% ز پیری طبع برنایی نجویی

42 هم اکنون باز گرد و ویس را گوی %~% زنان را نیست چیزی بهتر از شوی

43 ترا دادار شویی نیک دادست %~% که چرخ دولت و خورشید دادست

44 تو گر نیک اختری او را نگه دار %~% جز او هر مرد را کمتر به یاد آر

45 کجا گر تو چنین بهروز باشی %~% به بهروزی جهان افروز باشی

46 شهت سالار باشد من برادر %~% جهانت بنده باشد بخت چاکر

47 بدین سر در جهان باشی نکونام %~% بدان سر جاودان باشی رواکام

48 پس آنگه خشمناک از دایه بر گشت %~% به چشم دایه چون زندان شده دشت

49 نه گرمی دید از گفتار رامین %~% نه خوبی دید از دیدار رامین

50 همی شد باز پس کور و پشیمان %~% گسسته جان پر دردش ز درمان

51 اگر تیمار دایه بود چندین ms262 %~% که دید آن خواری از گفتار رامین

52 نگر تا چند بود آزار آن ماه %~% که دشمن گشت وی را دوست ناگاه

53 وفا کشت و جفا آورد بارش %~% بدی کرد ارچه نیکی کرد یارش

54 رسول آمد ز دیده اشک ریزان %~% ز لبها گرد و از دل دود خیزان

55 پیامی برده شیرین تر ز شکر %~% جواب آورده بران تر ز خنجر

56 سیا ابر آمد و بارید باران %~% نه باران بلکه زهر آلوده پیکان

57 درخش آمد ز دوری بر دل ویس %~% سموم آمد ز خواری بر گل ویس

58 به شمشیر جفا شد دلش خسته %~% به زنجیر بلا شد جانش بسته

1 ز درد جان و دل بر بستر افتاد %~% بریده گشت گفتی سرو آزاد

2 همه بستر ز جانش پر غم و درد %~% همه بالین ز رویش پر گل زرد

3 به بالین نشسته ماهرویان %~% زنان مهتران و نامجویان

4 یکی گفتی که چشم بد بخستش %~% یکی گفتی که افزون گر ببستش

5 پزشکانی همه فرهنگ خوانده %~% ز حال درد او عاجز بمانده

6 یکی گفتی همه رنجش ز سوداست %~% یکی فگتی همه دردش ز صفراست

7 ز هر شهر آمده اخترشناسان %~% حکیمان و گزینان خراسان

8 یکی گفتی قمر کرد این به میزان %~% یکی گفتی ز حل کرد این به سرطان

9 پری بندان و زراقان نشسته %~% ز بهر ویس یکسر دل شکسته

10 یکی گفتی ورا دیده رسیدست %~% یکی گفتی پری او را بدیدست

11 ندانست ایچ کس کاو را چه درداست %~% چه رنج او را چنین آزرده کردست

12 به داغ رام سوزان ماه را دل %~% به درد ماه پیچان شاه را دل

13 سمن بر ویس گریان بردل خویش %~% گهی ریزان ز نرگس بر گل خویش

14 چو شاهنشه ازو تنها بماندی %~% ز خون دیدگان دریا براندی

15 سخنهایی چنان دلگیر گفتی %~% کجا صبر از همه دلها برفتی

16 چرا ای عاشقان ms263 عبرت نگیرید %~% چرا از من نصیحت نه پذیرید

17 مرا بینید و دل بر کس مبندید %~% که پس هر سختیی بر دل پسندید

18 مرا ای عاشقان از دور بینید %~% بسوزید ار به نزد من نشینید

19 مرا زین گونه آرش در دل افتاد %~% که یارم را دل از سنگست و پولاد

20 مرا عذرست اگر فریاد خوانم %~% که من فریاد از آن بیداد خوانم

21 دل پر ریش خویش او را نمودم %~% بدو گفتم که رنجت آزمودم

22 که داند کاو به جای من چه بد کرد %~% یکی بد کرد و جانم را به صد کرد

23 مرا این دوست بی دل کرد و بی کام %~% که اکنون دشمن من شد به فرجام

24 چه نیکویی کند مردم به مردم %~% که من در دوستی با او نکردم

25 امید و رنج خود بر باد دادم %~% چو راز دوستی بر وی گشادم

26 وفا کشتم چرا انده درودم %~% ثنا گفتم چرا نفرین شنودم

27 مرا چون بخت من با من به کینست %~% ز بیگانه چه نالم گر چنینست

28 بکوشیدم بسی با بخت بد ساز %~% نبد با آبگینه سنگ را ساز

29 کنون از بخت و دل بیزار گشتم %~% به نام هر دو بیزاری نبشتم

30 چو بدبختان نهادم سر به بالین %~% ز جانم گشته بستر حسرت آگین

31 ز بدبختی بجز مرگم نباید %~% چو من بدبخت را خود مرگ شاید

32 چو یارم دیگری بر من گزیند %~% همان بهتر که جانم مرگ بیند

33 پس آنگه خواند مشکین را بر خویش %~% نمود او را همه راز دل ریش

34 کجا مشکین دبیرش بود دیرین %~% همیشه رازدار ویس و رامین

35 مرو را گفت مشکیا تو دیدی %~% ز رامین بی وفاتر یا شنیدی

36 اگر مویم به ناخن بر برستی %~% دل من این گمان بر وی نبستی

37 ندانستم کز آتش آب خیزد %~% ز نوش ناب زهر ناب خیزد

38 ms264 مرا دیدی که راه پارسایی %~% چگونه داشتم در پادشایی

39 کنون از هردوان بیزار گشتم %~% به چشم دوست و دوشمن خوار گشتم

40 نه اندر پادشایی پادشایم %~% نه اندر پارشایی پارسایم

41 همی ناکرد باید پادشایی %~% بزرگی جستی و فرمان روایی

42 من اندر جستن رامم همه سال %~% قدا کرده دل و جان سر و مال

43 گهی از بهر و طلش پوی پویم %~% گهی از بیم هجرش موی مویم

44 اگر دارم هزاران جان شیرین %~% نپردازم یکی از شغل رامین

45 مرا رامین به نادانی بسی خست %~% کنون پشت مرا یکباره بشکست

46 بسی شاخ از درخت من بیفگند %~% کنون اصلش برید و بیخ بر کند

47 بر آزارش همی کردم صبوری %~% کنون صبرم بود آزار دوری

48 بدین بار او به جان من آن کرد %~% که با آن خود شکیبایی توان کرد

49 مرا شمشیر جورش سر بریدست %~% مرا ژوپین هجرش دل دریدست

50 صبوری چون کنم بر سر بریدن %~% خموشی چون کنم بر دل دریدن

51 چه دانی زین بتر کاو رفت وزن کرد %~% پس آنگه مژده را نامه به من کرد

52 که من گل کشتم و گل پروریدم %~% ز مورد و نرگس و خیری بریدم

53 وزان پس دایه را با یک جگر تیر %~% گسی کرد از میان دشت نخچیر

54 تو گفتی دایه را هر گز ندیدست %~% و یا خود زو جفایی صد کشیدست

55 کنون افتاده ام بر بستر مرگ %~% به جان من رسیده خنجر مرگ

56 قلم بر گیر مشکینا به مشک آب %~% یکی نامه نویس از من به گوراب

57 تب گرمم ببین و باد سردم %~% به نامه یاد کن همواره دردم

58 تو خود دانی سخن در هم سرشتن %~% به نامه هر چه به باید نبشتن

59 اگر باز آوری او را به گفتار %~% شوم تا مرگ در پیشت پرستار

60 تو دانایی و بر گفتار دانا %~% بود آسان فریب ms265 مرد برنا

1 چو بشنید این سخن فرزانه مشکین %~% به فرهنگش جهان را کرد مشکین

2 یکی نامه نوشت از ویس دژکام %~% به رامین نکوبخت و نکو نام

3 حریر نامه بود ابریشم چین %~% چو مشک از تبت و عنبر ز نسرین

4 قلم از مصر بود آب گل از جور %~% دویت از عنبرین عود سمندور

5 دبیر از شهر بابل جادوی تر %~% سخن آمیخته شکر به گوهر

6 حریرش چون بر ویس پری روی %~% مدادش همچو زلف ویس خوشبوی

7 قلم چون قامت ویس از نزاری %~% ز بس کز رام دید آزار و خواری

8 دبیر از جادوی چون دیدگانش %~% سخن چون در و شکر در دهانش

9 سر نامه به نام یک خداوند %~% وزان پس کرده یاد مهر و پیوند

10 ز سروی سوخته وز بن گسسته %~% به سروی از چمن شاداب رسته

11 ز ماهی در محاق مهر پنهان %~% به ماهی در سپهر کام تابان

12 ز باغی سر بسر آفت گرفته %~% به باغی سر بسر خرم شکفته

13 ز شاخی خشک گشته هامواره %~% به شاخی بار او و ستاره

14 ز کانی کنده و بی بر بمانده %~% به کانی در جهان غوهر فشانده

15 ز روزی بر هد مغرب رسیده %~% به یاقوتی به تاجی در نشانده

16 ز گلزاری سموم هجر دیده %~% به گلزاری ز خوبی بشکفیده

17 ز دریایی شده بی در و بی آب %~% به دریایی پر آب و در خوشاب

18 ز بختی تیره چون شوریده آبی %~% به بختی نامور چون آفتابی

19 ز مهری تا گه محشر فزایان %~% به مهری هر زمان کاهش نمایان

20 ز عشقی تاب او از حد گذشته %~% به عشقی گرم بوده سرد گشته

21 ز جانی در عذاب و رنج و سختی %~% به جانی در هوای نیک بختی

22 ز طبعی در هوا بیدار گشته %~% به طبعی در هوا بیزار گشته

23 ز چهری آب جوبی زو ms266 رمیده %~% به چهری آب خوبی زو دمیده

24 ز رویی همچو دیبای بر آتش %~% به رویی همچو دیبای منقش

25 ز چشمش سال ومه بی خواب و پر آب %~% به چشمی سال و مه بی آب و پر خواب

26 ز یاری نیک پر مهر و وفا جوی %~% به یاری شوخ و بی شرم و جفا جوی

27 ز ماهی بی کس و بی یار گشته %~% به شاهی بر جهان سالار گشته

28 نبشتم نامه در حال چنین زار %~% که جان از تن تن از جان بود بیزار

29 منم در آتش هجران گدازان %~% توی در مجلس شادی نوازان

30 منم گنج وفا را گشته گنجور %~% توی دست جفا را گشته دستور

31 یکی بر تو دهم در نامه سوگند %~% به حق دوستی و مهر و پیوند

32 به حق آنکه با هم جفت بودیم %~% به حق آنکه ما هم گفت بودیم

33 به حق صحبت ما سالیانی %~% به حق دوستی و مهربانی

34 که این نامه ز سر تا بن بخوانی %~% یکایک حال من جمله بدانی

35 بدان راما که گیتی گرد گردست %~% ازو گه تن درستی گاه دردست

36 گهی رنجست و گاهی شادمانی %~% گهی مرگست و گاهی زندگانی

37 به نیک و بد جهان بر ما سرآید %~% وزان پس خود جهان دیگر آید

38 ز ما ماند به گیتی در فسانه %~% در آن گیتی خدای جاودانه

39 فسان ما همه گیتی بخوانند %~% یکایک خوب و زشت ما بداند

40 تو خود دانی که از ما کیدت بد نام %~% کجا از نام بد جوید همه کام

41 من آن بودم به پاکی کم دیدی %~% به خوبی از جهانم بر گزیدی

42 من از پاکی چو قطر ژاله بودم %~% به خوبی همچو برگ لاله بودم

43 ندیده کام جز تو مرد بر من %~% زمانه نا فشانده گرد بر من

44 چو گوری بودم اندر مرغزاران %~% ندیده دام و داس ms267 دام دادن

45 تو بودی دام دار و داس دارم %~% نهادی داس و دام اندر گذارم

46 مرا در دام رسوایی فگندی %~% کنون در چاه تنهایی فگندی

47 مرا بفریفتی وز ره ببردی %~% کنون زنهار با جانم بخوردی

48 بدان سر مر ترا طرار دیدم %~% بدین سر مر ترا غدار دیدم

49 همی گویی که خوردی سخن سوگند %~% که با ویسم نباشد نیز پیوند

50 نه با من نیز هم سوگند خوردی %~% که تا جان داری از من بر نگردی

51 کدامین راست گیرم زین دو سوگند %~% کدامین راست گیرم زین دو پیوند

52 ترا سوگند چون باد بزانست %~% ترا پیوند چون آب روانست

53 بزرگست از جهان این هر دو را نام %~% ولیکن نیست شان بر جای آرام

54 تو همچون سندسی گردان به هر رنگ %~% و یا همچون زری گردان به هر چنگ

55 کرا دانی چو من در مهربانی %~% چو تو با من نمانی با که مانی

56 نگر تا چند کار بد بکردی %~% که آب خویش و آب من ببردی

57 یکی بفریفتی جفت کسان را %~% به ننگ آلوده دودمان را

58 دوم سوگندها بدروغ کردی %~% ابا ژنهاریان زنها خوردی

59 سوم برگشتی از یار وفادار %~% بی آب کزوی رسیدت رنج و آزار

60 چهارم ناسزا گفتی بر آن کس %~% که او را خود توی اندر جهان بس

61 من آن ویسم که رویم آفتابست %~% من آن ویسم که مویم مشک نابست

62 من آن ویسم که چهرم نوبهارست %~% من آن ویسم که مهرم پایدارست

63 من آن ویسم که ماه نیکوانم %~% من آن ویسم که شاه جادوانم

64 من آن ویسم که ماهم بر رخانست %~% من آن ویسم که نوشم در لبانست

65 من آن ویسم من آن ویسم من آن ویسم %~% که بودی تو سلیمان من چو بلقیس

66 مرا باشد به از تو در جهان شاه %~% ترا چون من نباشد بر زمین ماه ms268

67 هر آن گاهی که دل از من بتابی %~% چو باز آیی مرا دوشوار یابی

68 مکن راما که خود گردی پشیمان %~% نیابی درد را جز ویس در مان

69 مکن راما که از گل سیر گردی %~% نیابی ویس را آنگه بمردی

70 مکن راما که تو امروز مستی %~% ز مستی عهد من بر هم شکستی

71 مکن راما که چون هشیار گردی %~% ز گیتی بی زن وبی یار گردی

72 بسا روزا که تو پیشم بنالی %~% دو رخ بر خاک پای من بمالی

73 دل از کینه به سوی مهر تابی %~% مرا جویی به صد دست و نیابی

74 چو از من سیر گشتی وز لبانم %~% ز گل هم سیر گردی بی گمانم

75 رو چون بامن نسازی با که سازی %~% هوا با من نبازی با که بازی

76 همی گوید هر آن کاو مهر بازد %~% کرا ویسه نسازد مرگ سازد

77 ز بدبختیت بس باد این نشانی %~% گلی دادت چو بستد گلستانی

78 ترا بنمود رخشان ماهتابی %~% ز تو بستد فروزان آفتابی

79 همی نازی که داری ارغوانی %~% ندانی کز تو گم شد بوستانی

80 همانا کردی آن تلخی فراموش %~% که بودی از هوا بی صبر و بی هوش

81 خیالم گر به خواب اندر بدیدی %~% گمان بردی که بر شاهی رسیدی

82 چو بودی من به مغزت بر گذشتی %~% تنت گر مرده بودی زنده گشتی

83 چنین است آدمی بی رام و بی هوش %~% کند سختی و شادی را فراموش

84 دگر گفتی که گم کردم جوانی %~% همی گویی دریغا زندگانی

85 مرا گم شد جوانی در هوایت %~% همیدون زندگانی در وفایت

86 گمان بردم که شاخ شکری تو %~% بکارم تا شکر بار آوری تو

87 بکشتم پس بپروردم به تیمار %~% چو بر رستی کبست آوردیم بار

88 چو یاد آرم از آن رنجی که بردم %~% وز آن دردی که از مهر تو خوردم

89 یکی آتش ms269 به مغز من در آید %~% کزو جیحون ز چشم من بر آید

90 چه مایه سختی و خواری کشیدم %~% به فرجام از تو آن دیدم که دیدم

91 مرا تو چاه کندی دایه زد دست %~% به جاه افگنده و خود آسوده بنشست

92 تو هیزم دادی او آتش برافروخت %~% به کام دشمنان در آتشم سوخت

93 ندانم کز تو نالم یا ز دایه %~% که رنجم زین دوان بردست مایه

94 اگر چه دیدم از تو بی وفایی %~% نهادی بر دلم داغ جدایی

95 و گر چه آتشمدر دل فگندی %~% مرا مانند خر در گل فگندی

96 و گر چه چشم من خون بار کردی %~% کنارم رود جیحون بار کردی

97 دلم ناید به یزدانت سپردن %~% جفایت پیش یزدان بر شمردن

98 مبیند ایچ دردت دیدگانم %~% که باشد درد تو هم بر روانم

99 کنون ده در بخواهم گفت نامه %~% به گفتاری که خون بارد ز خامه

1 اگر چرخ فلک باشد حریرم %~% ستاره سر بسر باشد دبیرم

2 هوا باشد دوات سیاهی %~% حروف نامه برگ و ریگ و ماهی

3 نویسند این دبیران تا به محشر %~% امید و آرزوی من به دلبر

4 به جان تو که ننویسند نیمی %~% مرا جز هجر ننمایند بیمی

5 مرا خود بأ فراقت خواب ناید %~% و گر آید خیالت در رباید

6 چنان گشتم درین هجران که دشمن %~% ببخشاید همی چون دوست بر من

7 به گریه گه گهی دل را کنم خوش %~% همی آتش کشم گویی به آتش

8 نشانم گرد هر چیزی به گردی %~% کنم درمان هر دردی به دردی

9 من از هجران تو با غم نشسته %~% تو با بدخواه من خرم نشسته

10 بگرید چون ببیند دیده من %~% مهار دسإت اندر دست دشمن

11 تو گویی آتشست این درد دوری %~% که خود چیزی نسوزد جز صبوری

12 نیاید خواب در گرما همه کس %~% در آتش چون شود راحت مرا بس ms270

13 من آن سروم که هجران تو بر کند %~% به کام دشمانان از پای بفگند

14 کنون آن کم تو دیدی سرو بالا %~% به بستر در فتاده گشته دو تا

15 هما لانم چو مهر دل نمایند %~% مرا گه گه بپرسیدن در آیند

16 اگر چه گرد بالینم نشینند %~% چنانم از نزاری کم نبینند

17 به طناصی همی گویند هر بار %~% مگر بیمار ما رفتست به شکار

18 تنم را آرزومندی چنان کرد %~% که از دیدار بیننده نهان کرد

19 به ناله می بدانستند حالام %~% کنون نتوانم از سستی که نالم

20 اگر مرگ آید و سالی نشیند %~% به جان تو که شخص منم نبیند

21 به هجر اندر همین یک سود بینم %~% که از مرگ امینم تا من چنینم

22 مرا اندوه چون کهسار گشست %~% ره صبرم برو دشوار هشست

23 مبادا هر گز از دردم رهایی %~% اگر من صبر دارم در جدایی

24 شکیبایی در آن دل چون بماند %~% که جز سوزنده دوزخ را نماند

25 دلی کاو شد تهی از خون خود نیز %~% درو آرام چون گیرد دگر چیز

26 دروغست آنکه جان در تن ز خونست %~% مرا خون نیست جانم مانده چونست

27 نگارا تا تو بودی در بر من %~% تنم چون شاخ بود و گل بر من

28 سزد گر بی تو سوزم بر آذر %~% که خود سوزد همه کس شاخ بی بر

29 تو تا رفتی برفت از من همه کام %~% نه دیدارت همی یابم نه آرام

30 جدا شد کام من تا تو جدایی %~% نیاید باز تا تو باز نایی

31 بیاشفست با من روزگارم %~% تو گویی با فلک در کار زارم

32 جهانم بی تو آشفته یکسر %~% چو باشد بی امیر آشفته لشکر

33 چنان در هجر بر من بگذرد روز %~% که در صسرا بر آهو بگذرد یوز

34 اگر گریم بدین تیمار نیکوست %~% گرستن بر چنین حالی نه آهوست

35 منم ms271 بی یار وز دردم بسی یار %~% منم بی کار وز عشقم بسی کار

36 نیابم بی تو کام اینجهانی %~% هماما کم تو بودی زندگانی

37 بکشتیدر دلم تخم هوایت %~% کنون آبش ده از جوی وفایت

38 ببین روی مرا یک بار دیگر %~% نگر تا در جهان دیدی چنین زر

39 اگر چه دشمنی با من به کینی %~% ببخشایی چو روی من ببینی

40 اگر چه بی وفا بد سگالی %~% به درد من تو از من بیش نالی

41 مرا گویند بیماری و نالان %~% طبیبی جوی تا سازدت درمان

42 اگر درمان بیمار از طبیبست %~% مرا خود درد و آزار از طبیبست

43 طبیب من خیانت کرد با من %~% بماند از غدر او این درد با من

44 مرا تا باشد این درد نهانی %~% ترا جویم که درمانم تو دانی

45 به دیدار تو باشم آرزومند %~% ندارم دل نادیدنت خرسند

46 نیم از بخت و از دادار نومید %~% که باز آید مرا تابنده خورشید

47 اگر خورشید روی تو بر آید %~% شب تیمار و رنج من سر اید

48 ببخشاید مرا دیرینه دشمن %~% چه باشد گر ببخشایی تو بر من

49 چه باشد گر به من رحم آوری تو %~% که نه از دشمن دشمنتری تو

50 گر این نامه بخانی باز نایی %~% به بی رسمی بر تو گوایی

1 نگارا تا ز پیش من برفتی %~% دلم را با نوا از من گرفتی

2 چه بایست ز پیش من برفتن %~% گه رفتن نوا از من گرفتن

3 نوا دادم ترا دل تا تو دانی %~% که من بی دل نجویم شادمانی

4 دلم با تست هر جایی که هستی %~% چو بیماری که جوید تندرسی

5 دلی کاو با تو همراهست و همبر %~% چگونه مهر بندد جای دیگر

6 دلی کاو را تو هم جانی و هم هوش %~% از آن دل چون شود یادت فراموش

7 ز هجرت گر چه تلخی دید چندین %~% درو ms272 شیرین تری از جان شیرین

8 چه باشد گر تو کردی بی وفایی %~% به نادانی ز من جستی جدایی

9 وفای تو من اکنون بیش دارم %~% جفاهایی که کردی یاد نارم

10 کنم چندان وفا و مهربانی %~% که جور خویش و مهر من بدانی

11 ترا چون بی وفایی بود پیشه %~% چرایم سنگدل خواندی همیشه

12 منم سنگینه دل در مهربانی %~% وفا در وی چو نقش جاودانی

13 وفا را در دلم زیرا درنگست %~% ازیرا کاین دلم بنیاد سنگست

14 و گر مسکین دلم سنگین نبودی %~% درنگ مهر تو چندین نبودی

15 دلم در عاشقی می زان خورد %~% مرا زین گونه مست جاودان کرد

16 چو مستان لاجرم گر ماه بینم %~% چنان دانم که تاری چاه بینم

17 و گر خورشید بینم چون بر آید %~% مرا خورشید روی تو نماید

18 اگر بینم به باغ اندر صنوبر %~% همی گویم زهی بالای دلبر

19 ببوسم لاله را در ماه نیسان %~% همی گویم توی رخسار جانان

20 چو باد آرد نسیم گل سحرگاه %~% کند بویش مرا از بویت آگاه

21 به دل گویم هم اکنون در رسد دوست %~% کجا آن بوی خوش بوی تن اوست

22 به خواب اندر خیالت پیشم آید %~% مرا در خواب روی تو نماید

23 گهی با روی تو اندر عتیبم %~% گهی از تیر چشمت در نهیبم

24 چو در خوابم همی مهرم نمایی %~% چو بی خوابم همی دردم فزایی

25 اگر در خواب مهر من گزینی %~% به بیداری جرا با من به کینی

26 به خواب اندر کریم و مهربانی %~% به بیداری بخیل و جان ستانی

27 به بیداری نیایی چون بخوانم %~% بدان تا بیشتر باشد فغانم

28 به گاه خواب ناخوانده بیایی %~% بدان تا حسرتم افزون نمایی

29 چه اندر هجر دیدار خیالت %~% چه از من رفته آن روز و صالت

30 چه روزی کم و صالت یادم آید %~% چه آن شب کم خیال تو نماید ms273

31 چو از من رفت چه شب رفت و چه روز %~% مژه از هر دو یکسان دارم امروز

32 ز دیدارت مرا تیمار ماندست %~% ز تیمارت دل بیمار ماندست

33 ز بس کم دل به تو هست آرزومند %~% به دیدار خیالت گشت خرسند

34 نه خرسندی بود چونین به ناکام %~% چو مرغی کاو بود خرسند در دام

35 مرا مادر دعا کردست گویی %~% که بادا دور از تو هرچه جویی

36 کجا در عشق همواره چنینم %~% بدان شادم که در خوابت ببینم

37 چه مستیست این دل تیمار بین را %~% که شادی خواند اندوه چنین را

38 ز بخت خویش چندان ناز بینم %~% کجا در خواب رویت باز بینم

39 چه بودی گر بخفتی دیدگانم %~% ترا دیدی به خواب اندر نهانم

40 نخفتم تا ترا دیدم شب و روز %~% ز شب تا روز بی کام ای دل افروز

41 نخفتم تا ز تو ببریدم اکنون %~% ز بس کز دیدگان بارم همی خون

42 نگر تا چند کردست این زمانه %~% میان این دو ناخفتن بهانه

43 یکی ناخفتن از بس باز کردن %~% یکی ناخفتن از بس درد خوردن

44 ز بس ناخفتن اندر مهربانی %~% به بی خوابی شد از من زندگانی

45 چه باشد گر بوم صد سال بیدار %~% چو در گیتی بود نامم وفادار

46 وفا کشتم بدان چشم بی خواب %~% دهد کشت مرا دیدگان آب

47 وفا چون گوهرست و عشق چون کان %~% زکان گوهر نشاید بردن آسان

48 اگر گیرم ترا یک روز دامن %~% بسا شرما که خواهی بردن از من

49 مرا دل خوش کند زنهار داری %~% ترا دل بشکند زنهار خواری

50 اگر یزدان بوددر حشر داور %~% نماند در وفایم رنج بی بر

51 مرا از ناگهان بار آورد یار %~% زداید از دلم اندوه و تیمار

1 کجایی ای دو هفته ماه تابان %~% چرا گشتی به خون من شتابان

2 ترا باشد به جای من همه ms274 کس %~% مرا اندر دو گیتی خود توی بس

3 مرا گویند بیهوده چه نالی %~% چرا چندین ز بد مهری سگالی

4 نبرد عشق را جز عشق دیگر %~% چرا یاری نگیری زو نکوتر

5 نداند آنکه این گفتار گوید %~% که تشنه تا تواند آب جوید

6 اگر چه آب گل پاکست و خوشبوی %~% نباشد تشنه را چون آب در جوی

7 کسی کشی مار شیدا بر جگر زد %~% ورا تریک سازد نه طبرزد

8 شکر هر چند خوش دارد دهان را %~% نه چون تریک سازد خستگان را

9 مرا اکنون کز آن دلبر بریدند %~% حسودانم به کام دل رسیدند

10 ز دیهر کس مرا سودی نیاید %~% کسی دیگر به جای او نشاید

11 چو دست من بریده شد به خنجر %~% چه سود ار من کنم دستی ز گوهر

12 تو خورشیدی مرا از روشنایی %~% نیاید روز من تا تو نیایی

13 به گاه و صلت ای خورشید لشکر %~% کنار من صدف بود و تو گوهر

14 صدف چون شد تهی از گوهر خویس %~% نبیند نیز گوهر در بر خویش

15 چو او گوهر نگیرد بار دیگر %~% سزد گر من نگیرم یار دیگر

16 بدل باشد همه چیز جهان را %~% بدل نبود مگر پاکیزه جان را

17 ترا چون جان هزاران گونه معنیست %~% مرا تو جانی و جان را بدل نیست

18 اگر بر تو بدل جویم نیابم %~% نباشد هیچ مه چون آفتابم

19 مشستم در فراقت روی و مویم %~% بدان تا بوی تو از تن نشویم

20 مرا تا مهرت ایدون یاد باشد %~% کسی دیگر ز من چون شاد باشد

21 دل مسکین من گویی که جانست %~% به جان اندر ز مهرت کاروانست

22 اگر ایشان نپردازند خان را %~% نباشد جای دیگر کاروان را

23 تنم چون موی گشت از رنج بردن %~% دلم چون سنگ گشت از صبر کردن

24 به سنگ اندر نکارم مهر دیگر %~% که گردد تخم و رنجم ms275 هر دو بی بر

25 نگارا گرچه از پیشم تو دوری %~% سرم را چشم و چشمم را تو نوری

26 به نادانی مجوی از من جدایی %~% که در گیتی تو خود با من سزایی

27 منم آذار و تو نوروز خرم %~% هر آیینه بود این هر دو با هم

28 توی کبگ جفا من کوه اندوه %~% بود همواره جای کبگ در کوه

29 کنارم هست چون دریای پر آب %~% دهانت چون صدف پر در خوشاب

30 ندانم چون شدی از من شکیبا %~% که نشکیبد صدف هرگز ز دریا

31 تو سرو جویباری چشم من جوی %~% چمنگه بر کنار جوی من جوی

32 گل سرخی نگارا من گل زرد %~% تو از شادی شکفتی و من از درد

33 بیار آن سرخ گل بر زرد گل نه %~% که در باغ این دو گل با یکدگر به

34 نگارا بی تو قدری نیست جان را %~% چون جان را نیست چون باشد جهان را

35 تنم بی خواب مانده گاه و بی گاه %~% دلم چون خفته از گیتی نه آگاه

36 مرا گویند رو یار دگر گیر %~% گر او گیرد ستاره تو قمر گیر

37 مرا کز مهربانان نیست روزی %~% چرا جویم ازیشان دلفروزی

38 همین مهری که ورزیدم مرا بس %~% نورزم نیز هر گز مهر با کس

39 چنان نیکو نیامد رنگم از دست %~% که پایم نیز باید اندران بست

40 وفا کشتم چه سود آورد بارم %~% کزین پس رنج بینم نیز کارم

41 نهال مهر بس باد اینکه کشتم %~% چک بیزاری از خوبان نوشتم

42 فرو کشتم بدل در آتش آز %~% نهادم سر به بخت خوایشتن باز

43 من آن مرغم که زیرک بود نامم %~% به هر دو پای افتاده به دامم

44 چو بازرگان به دریا در نشستم %~% ز دریا گوهر شهوار جستم

45 درازست ار بگویم سر گذشتم %~% که چون بود و چگونه غرقه گشتم

46 به موج اندر کنونم ms276 بیم جانست %~% ندیده سود و سرمایه زیانست

47 همی خوانم خدایم را به زاری %~% همی جویم ز دریا رسگاری

48 اگر رسته شوم زین موج منکر %~% ازین پس نسپرم دریای دیگر

49 من اندر هجر تو سوگند خوردم %~% که هرگز گرد بد مهران نگردم

50 به یاری دل نبندم بر دگر کس %~% خدای هر دو گیتی یار من بس

1 چه خوش روزی بود روز جدایی %~% اگر با وی نباشد بی وفایی

2 اگر چه تلخ باشد فرقت یار %~% درو شیرین بود امید دیدار

3 خوشست اندوه تنهایی کشیدن %~% اگر باشد امید یار دیدن

4 وصل دوست را آهوست بسیار %~% عتاب و خشم و ناز و جنگ و آزار

5 بتر آهو به عشق اندر ملالست %~% یکی میوه که شاخ او وصالت

6 فراق دوست سر تا سر امیدست %~% ز روز خرمی دل را نویدست

7 دلم هرگه که بی صبری سگالد %~% ز تنهایی و بی یاری بنالد

8 همی گویم دلا گر رنج یابی %~% روا باشد که روزی گنج یابی

9 چو دی ماه فراق ما سر آید %~% بهار وصلت و شادی در آید

10 چه باشد گر خوری یک سال تیمار %~% چو بینی دوست را یک لخظه دیدار

11 اگر یک روز با دلبر خوری نوش %~% کنی اندوه صد ساله فراموش

12 نیی ای دل تو کم از باغبانی %~% نه مهر تو کمست از گلستانی

13 نیینی باغبان چون گل بکارد %~% چه مایه غم خورد تا گل بر آرد

14 به روز و شب بودی صبر و بی خواب %~% گهی پیراید او را گه دهد آب

15 گهی از بهر او خوابش رمیده %~% گهی خارش به دست اندر خلیده

16 به امید آن همه تیمار بیند %~% که تا روزی برو گل بار بیند

17 نبینی آنکه دارد بلبلی را %~% که از بانگش طرب خیزد دلی را

18 دهد او را شب و روز آب و دانه %~% کند از ms277 عود و عاجش ساز خانه

19 بدو باشد همیشه خرم و گش %~% بدان امید کاو بانگی کند خوش

20 نبینی آنکه در دریا نشیند %~% چه مایه زو نهیب و رنج بیند

21 همیشه بی خور و بی خواب باشد %~% میان موج و باد و آب باشد

22 نه با این ایمانی بیند نه با آن %~% گهی از خواسته ترسد گه از جان

23 به امید آن همه دریا گذارد %~% که تا سودی بیابد زانچه دارد

24 نبینی آنکه جوهر جوید از کان %~% به کان در آزماید رنج چندان

25 نه شب خسپد نه روز آرام گیرد %~% نه روزی رنج او انجام گیرد

26 همیشه سنگ و آگن بار دارد %~% همیشه کوه کندن کار دارد

27 به امید آن همه آزار یابد %~% که شاید گوهری شهوار یابد

28 اگر کار جهان امید و آزست %~% همه کس را بدین هر دو نیازست

29 همیشه تا بر آید ماه و خورشید %~% مرا باشد به مهرت آز و امید

30 مرا در دل درخت مهربانی %~% به چه ماند به سرو بوستانی

31 نه شاخش خشک گردد گاه گرما %~% نه برگش زرد گردد گاه سرما

32 همیشه سبز و نغز و آبدارست %~% تو پنداری که روزش بگارست

33 ترا در دل درخت مهربانی %~% به چه ماند بر اشجار خزانی

34 برهند گشته و بی بار مانده %~% گل و برگش برفته خار مانده

35 همی دارم امید روزگاری %~% که باز آید ز مهرش نوبهاری

36 وفا باشد خجسته برگ و بارش %~% گل صد برگ باشد خشک خارش

37 سه چندان کز منست امیدواری %~% ز تو بینم همی نومیدواری

38 منم چون شاخ تشنه در بهاران %~% توی همچون هوا با ابر باران

39 منم درویش با رنج و بلا جفت %~% توی قارون بی بخشایش و زفت

40 همی گویم به درد وزین بتر نیست %~% که جز گریه مرا کار دیگر نیست

41 چه بیچارهبود آن سو کواری ms278 %~% که جز گریه ندارد هیچ کاری

42 چو بیمارم که در زاری و سستی %~% نبرد جانش امید از درستی

43 چنان مرد غریبم در جهان خوار %~% به یاد زادبوم خویش بیمار

44 نشسته چون غریبان بر سر راه %~% همی پرسم ز حالت گاه وبی گاه

45 مرا گویند زو امید بر دار %~% که نومیدی امیدت ناورد باد

46 همی گویم به پاسخ به جاوید %~% به امیدم به امیدم به امید

47 نبرم از تو امید ای نگارین %~% که تا از من نبرد جان شیرین

48 مرا تا عشق صبر از دل براندست %~% بدین امید جان من نماندست

49 نسوزد جان من یکباره در تاب %~% که امیدت زند گه گه برو آب

50 گر امیدم نماند وای جانم %~% که بی امید یک ساعت نماند

1 ترا دیدم که چونین گش نبودی %~% چنین تند و چنین سرکش نبودی

2 ترا دیدم که چون می بر زدی آه %~% ز آه تو سیه شد بر فلک ماه

3 ز خواری همچو خاک راه بودی %~% به کام دشمن و بدخواه بودی

4 چو دوزخ بود جان ز بس تاب %~% چون دریا بود چشم تو ز بس آب

5 هر آن روزی که تو کمتر گرستی %~% جهان را دجاله دیگر ببستی

6 کنون افزونتر از جمشید گشتی %~% مگر همسایه خورشید گشتی

7 مگر آن روزها کردی فراموش %~% که تو بودی زمن بی صبر و بی هوش

8 مگر آنگاه گشتی از نهانم %~% که من بر تو چگونه مهربانم

9 مگر رنجی که دیدی رفت از یاد %~% کجا بر من کشیدی دست بیدار

10 چرا با من به تلخی همچو هوشی %~% که با هر کس به شیرینی چو نوشی

11 همه کس را همی خوشی نمایی %~% مرا باری چرا گشی فزایی

12 تو با صد گنج پیروزی و نازی %~% به چندین گنج شاید گر بنازی

13 چه باشد گر تو نازی از تن خویش %~% که ناز من ms279 به تو از ناز تو بیش

14 به تو نازم که تو زیبای نازی %~% بسازم با تو گر با من بسازی

15 ولیکن گر چه روی تو بهارست %~% همیشه بر رخانت گل بیار است

16 بهار نیکوی بر کس نماند %~% جهان روزی دهد روزی ستاند

17 مکش چندین کمان بر دوستانت %~% که ناگه بشکند روزی کمانت

18 و گر پر تیر داری جعبه ناز %~% همه تیرت به یک عاشق مینداز

19 مرا دل چون کبابست ای پریچهر %~% فگنده روز و شب بر آتش مهر

20 بهل تا باشد این آتش فروزان %~% کبابی را که ببرشتی مسوزان

21 مکن کاری که من با تو نکردم %~% مبر آبم که من آبت نبردم

22 مکن چندین ستم جانا برین دل %~% که ما هر دو از این خاکیم و زین گل

23 بدم من نیز همچون تو نیازی %~% نکردم با تو چندین سرفرازی

24 نباشد دوستی را هیچ خوشی %~% چو باشد دوستی با عجب و گشی

25 نه بس جان مرا در جدایی %~% که نیزش درد بیزاری نمایی

26 ز گشی بر فلک بردی تن خویش %~% ز عجب آتش زدی در خرمن خویش

27 تو چون من مردمی نه چون خدایی %~% مرا چندین جفا تا کی نمایی

28 اگر هستی تو چون خورشید والا %~% شبانگه هم فرود آیی ز بالا

29 دلی مثل دلت خواهم ز یزدان %~% سیاه و سرکش و بدمهر و نادان

30 خداوند چنیندل رسته باشد %~% جهان از دست این دل خسته باشد

31 رخی بینم ترا چون باغ رنگی %~% دلی بینم ترا چون کوه سنگین

32 دریغ آید مرا کت دل چنینست %~% به گاه بی وفایی آهنینست

33 اگر تو هجر جویی من نجویم %~% و گر تو سرد گویی من نگویم

34 وفا کارم اگر تو جور کاری %~% من آب آرم اگر تو آتش آری

35 وفا را زاد مادر چون مرا زاد %~% جفا را زاد مادر چون ترا زاد ms280

36 دل من کرد گر با من جفا کرد %~% که شد طبع وفا در بی وفا کرد

37 نشانه کردی او را لاجرم زه %~% نکو کردی به تیر نرگسان ده

38 همی زن تا بگویند کاین چرا کرد %~% بلا بخرید و جان را بها کرد

39 ازان خوانند آرش را کمانگیر %~% که از ساری به مرو انداخت یک تیر

40 تو اندازی به جان من ز گوراب %~% همی هر ساعتی صد تیر پرتاب

41 ترا زیبد نه آرش را سواری %~% که صد فرسنگ بگذشتی ز ساری

42 جفا پیشه کنی از راه چندین %~% چه بی حمت دلی داری چه سنگین

43 رخم کردی ز خون دیده جیحون %~% دلم کردی ز درد هجر قارون

44 عجبتر آنکه چندین جور بینم %~% نفرسایم همانا آهنیم

45 مرا گویند مگری کز گرستن %~% چو مویی شد به باریکی ترا تن

46 کسی گرید چنین کز مهر و خویش %~% شود نومید از دیدار رویش

47 حسودا تو مگر آگه نداری %~% که در باران بود امیدواری

48 بهار آید چو بارد ابر بسیار %~% مگر باز آمد از باران من یار

49 بهار آمد کنم بر وی گل افشان %~% چو یار آید کنم بروی دل افشان

50 به هجرش بر فشانم در و مرجان %~% به وصلش بر فشانم دیده و جان

51 اگر روزی کند یک روز دادار %~% خوشا روزا که باشد روز دیدار

52 اگر جانی فروشندم به صد جان %~% برافشانم دو صد جان پیش جانان

1 نگارینا ز پیش من برفتی %~% چه گفتی یا چه فرمایی نگفتی

2 دلم بردی و خود باره براندی %~% مرا در شهر بیگانه بماندی

3 نکردی هیچ رحمت بر غریبان %~% چو بیماران نمانده بی طبیبان

4 کنون دانم که خود یادم نیاری %~% که هم بد مهر و هم بد زینهاری

5 نبخشایی و از یزدان نترسی %~% ز حال خستگان خود نپرسی

6 نگویی حال آن بیچاره چونست %~% که بی من در ms281 میان موج خونست

7 چنین باید وفا و مهربانی %~% که من بی تو بمیرم تو ندانی

8 به تو نالم بگو یا از تو نالم %~% که من بی تو به زاری بر چه حالم

9 پدید آمد مرا دردی ز هجران %~% که نبود غیر مردن هیچ درمان

10 به گیتی عاشقی بی غم نباشد %~% خوشی و عاشقی با هم نباشد

11 همی سخت آیدت کز تو بنالم %~% بنالم تا شوی آگه ز حالم

12 ترا چون دل دهد یارا نگویی %~% که چون دشمن جفای دوست جویی

13 نه بس بود آنکه از پیشم برفتی %~% که رفتی نیز یار نو گرفتی

14 مرا این آگهی بشنید بایست %~% ز تو این بی وفایی دید بایست

15 منم این کز تو دیدستم چنین کار %~% توی بی من نشسته با دگر یار

16 منم پیش تو چونین خوار گشته %~% توی از من چنین بیزار گشته

17 نه تو آنی که من فتنه بودی %~% به دیدارم همیشه تشنه بودی

18 نه من آنم که خورشید تو بودم %~% به گیتی کام و امید تو بودم

19 نه من آنی که بی من مرده بودی %~% چو برگ دی مهی پژمرده بودی

20 نه من آنم که جانت باز دادم %~% ترا با بخت فرخ ساز دادم

21 نه تو آنی که جز یادم نکردی %~% همی از خاک پایم سرمه کردی

22 نه من آنم که بودم جفت جانت %~% کجا بی من نبد خوش این جهانت

23 چرا اکنون من آنم تو نه آنی %~% ز تو کینست و از من مهربانی

24 چرا با من به دل بدساز گشتی %~% چه بد کردم از من باز گشتی

25 مگر آسان بریدی راه دشوار %~% کجا از مهر من بودی سبکبار

26 تو در دریای هجرم غرقه بودی %~% ز موج غم بسی رنج آزمودی

27 دلت با یار دیگر زان بپیوست %~% کجا غرقه به هر چیزی زند دست

28 چه باشد گر ms282 تو یار نو گرفتی %~% نباید از تو ما را این شکفتی

29 بسا کس کاو خورد سر که به خوان بر %~% نهاده پیش او حلوای شکر

30 وصل من ترا خوش بود چون می %~% فراقم چون خماری بود در پی

31 تو مخموری و از می سر بتابی %~% هر آن گاهی که بوی می بیابی

32 اگر تو گشته ای از می بدین سان %~% ترا جز می نباشد هیچ درمان

33 چو جان باشد گزیده یار پیشین %~% تو بر یار گزیده هیچ مگزین

34 و گر نو کرده ای نو را نگه دار %~% کهن را نیز بیهوده میازار

35 بود مهر دل مردم چو گوهر %~% ازو پر مایه تر باشد کهن تر

36 بگرداند گهر چون نو بود رنگ %~% چه آن گوهر هر که بدرنگست و چه سنگ

37 بگردد مهر نو با دل نو %~% چنان چون رنگ نو در جوهر نو

38 هزار اختر نباشد چون یکی خور %~% نه هفت اندام باشد چون یکی سر

39 هزار آرام چون آرام پیشین %~% هزاران یار چون یار نخستین

40 نه من یابم چو تو یار دل آزار %~% نه تو یایی چو من یار وفادار

41 نه من بتوانم از تو دل بریدن %~% نه تو بتوانی از من سر کشیدن

42 به مهر اندر تو ماهی منت خورشید %~% تو با من باشی و من با تو جاوید

43 ترا باشد هم از من روشنایی %~% بسی گردی و پس هم با من آیی

44 بدان منگر که از من دور گشتی %~% چنین تابنده و پر نور گشتی

45 کنون ای سنگدل بر خیز و باز آی %~% مرا و خویشتن را رنج مفزای

46 که من با تو چنان باشم از این پی %~% چو دانش با روان و شیر با می

47 فراقت قفل سخت آمد روان را %~% بجز وصل تو نگشاید مر آن را

48 مخور زثن روزگار رفته تشویر %~% وفا و مهربانی ms283 را ز سر گیر

49 چه باشد گر شدی در مهر بد رای %~% نهال دوستی ببریدی از جای

50 چو ببریدی دگر باره فرو کار %~% که پیوسته نکوتر آورد بار

1 الا ای ابر گرینده به نوروز %~% بیا گریه ز چشم من بیاموز

2 اگر چون اشک من باشدت باران %~% جهان گردد به یک بارانت ویران

3 همی بارم چنین و شرم دارم %~% همی خواهم که صد چندین ببارم

4 بدین غم در خورد چندین وزین بیش %~% و لیکن مفلسی آید مرا پیش

5 گهی خوناب و گاهی خون بگریم %~% چو زین هردو بمانم چون بگریم

6 هر آن روزی که زین هر دو بمانم %~% به جای خون ببارم دیدگانم

7 مرا چشم از پی دیدنت باید %~% و گر دیده نباشد بی تو شاید

8 بگریم تا کنم هامون چو دریا %~% منالم تا کنم چون سرمه خارا

9 عفاالله زین دو چشم سیل بارن %~% که در روزی چنین هستند یارن

10 نه چون صبرند عاصی گشته بر من %~% و یا چون دل شده بدخواه دشمن

11 به چونین روز جوید هر کسی یار %~% مرا یاران ز من گشتند بیزار

12 اگر صبرست با من نیست هم پشت %~% و گر بختست خود بختم مرا کشت

13 مرا دل در بلا ماندست ناکام %~% کنون صبرم به دل کردست پیغام

14 که من صبرم یکی شاخ بهشتی %~% مرا بردی و در دوزخ بکشتی

15 دلا تو دوزخی پر آتش و دود %~% ازیرا من ز تو بگریختم زود

16 دل تا جان تو بر تو و بالست %~% مرا از صبر نالیدن محالست

17 به هر دردی که باشد صبر نیکوست %~% به چونین حال صبر از عاشق آهوست

18 نخواهم روی صبرم را که بینم %~% بهل تا هم به بی صبری نشینم

19 تو از من رفته ای یار دلارام %~% مرا در خور نباشد صبر و ارام

20 اگر خرسند گردم در جدایی %~% ز من ms284 باشد نشان بی وفایی

21 من اندر کار تو کردم دل و جان %~% تو دانی هر چه خواهی کن بدیشان

22 هر آن عاشق که کار مهر ورزد %~% دو صد جان پیش وی نانی نیرزد

23 چنین باید که باشد مهر کاری %~% چنین باید که باشد دوستداری

24 اگر درد من از جور تو آید %~% همی تا این فزاید آن فزاید

25 به نیکی یاد باد آن روزگاری %~% که بود اندر کنارم چون تویاری

26 قصا در خواب بود و بخت بیدار %~% بد اندیش اندک و احید بسیار

27 جهان ایست کار دارد جاویدانه %~% خوشی برد به شمشیر زمانه

28 ترا از چشم من ناگه ببرید %~% دو چشمم زین بریدن خون بیارید

29 ازیرا خون همی بارم ز دیده %~% که خون آید ز اندام بریده

30 مرا بی روی تو ناله ندیمست %~% دریغ هجر در جانم مقیمست

31 ز درد من همه همسایگانم %~% فغان برداشتند از بس فغانم

32 همی گویند ازین ناله بیاسای %~% دل ما سوختی بر ما ببخشای

33 به گیتی عاشقان بسیار دیدیم %~% به چون تو مستمندی زار دیدیم

34 مرا بگذاشت آن بت روی جانان %~% چو آتش را به دشت اندر شبانان

35 مرا تنها بماند اینجا به خواری %~% چو خان راه مرد رهگذاری

36 نه بس بود آنکه از پیشم سفر کرد %~% که رفت اندر سفر یار دگر کرد

37 اگر نالم همی بر داد نالم %~% که اینست از جفای دوست حالی

38 دلم گوید مرا از بس که نالی %~% به ناله یر نالان را همالی

39 به تخت کامرانی بر نشسته %~% چو نخچیرم به چنگ شیر خسته

40 اگر زین آمد ای عاشق ترا درد %~% که یارت در سفر یار دگر کرد

41 ندانی تو که یارت هست خورشید %~% همه کسی را به خورشیدست امید

42 گهی نزدیک باشد گه ز تو دور %~% ترا و دیگران را زو رسد نر

43 نگارا من ز ms285 دلتنگی چنانم %~% که خود با تو چه می گویم ندانم

44 به سان مادرم گم کرده فرزند %~% ز غم بر دل دو صد کوه دموند

45 چو دیوانه به کوه و دشت پویان %~% ز هر سو در جهان فرزند جویان

46 ندارم آگهی از درد و آزار %~% اگر ناگه مرا بر دل خلد خار

47 عجب دارم که بر من چون پسندی %~% جنین زاری و چونین مستمندی

48 به چندین کز تودیدم رنج و آزار %~% اگدلم ندهد که نالم پیش دادار

49 بترسم از قصای آسمانی %~% نیام کرد بر تو دل گرانی

50 ز بس خواری که هجر آرد برویم %~% ز ز دلتنگی همین مایه بگویم

51 ترا بی من مبادا شادمانی %~% مرا بی تو مبادا زندگانی

1 دلی دارم به داغ دوست بریان %~% گوا بر حال من دو چشم گریان

2 تنی دارم بسان موی باریک %~% جهان بر چشم من چون موی تاریک

3 چو روزم پاک چون شب تیره گونست %~% شبم از تیرگی بنگر که چونست

4 به گیتی چشمم آنگه روز بیند %~% که آن رخسار جان افروز بیند

5 همی تا تو شدستی کاروانی %~% ز هر کاری گزیدم دیدبانی

6 به راهی بر همیشه دیدبانم %~% تو گویی باژ خواه کاروانم

7 به من بر نگذرد یک کاروانی %~% که نه پرسم همی از تو نشانی

8 همی گویم که دید آن بی وفا را %~% که نشناسد به گیتی جز جفارا

9 که دید آن ماهروی لشکری را %~% که یزدان آفریدش دلبری را

10 که دید آن دلربای دلستان را %~% که جز فتنه نیامد زو جهان را

11 خبر دارید کان دلبد چونست %~% کمست امروز مهرش یا فزونست

12 خبر دارید کاو در دل چه دارد %~% به من بر رحمت آرد یا نیارد

13 دگر با من خورد ز نهار یا نه %~% مرا با او بود دیدار یا نه

14 ز نیک و بد چه خواهد کرد با من ms286 %~% چه گوید مر مرا با دوست و دشمن

15 ز من خشنود باشد با دلازار %~% جفا جویست با من یا وفادار

16 ز من یاد آورد گوید که چون باد %~% کسی کان سال و مه دارد مرا یاد

17 ز کس پرسد که بی او چیست حالم %~% به دل در دارد امید وصالم

18 گر از حالم نپرسد آن دل افروز %~% من از هالش همی پرسم شب و روز

19 همانست او که من دیدم همناست %~% همان سنگین دل و نانهسر بسانست

20 همان گلبوی و گلچهره نگارست %~% همان خونریزو خونخواره سوارست

21 اگر چند او مرا ناشاد خواهد %~% به جان من همه بیداد خواهد

22 من او را شاد خواهم جاودانه %~% شده ایمن ز بیداد زمانه

23 چه آن کز دلبرم آگاهی آرد %~% چه آن کم مژدگان شاهی آرد

24 من آن کس را چو چشم خویش دارم %~% که چشمش دیده باشد روی یارم

25 چو گوید شادمان دیدم فلان را %~% من از شادی بدو بخشم روان را

26 غم هجران به روی او گسارم %~% ز بهر دوست اورا دوست دارم

27 هر آن بادی کز آن کشور بر آید %~% مرا از جان شرین خوشتر آید

28 بدانم من چو باشد باد خوش بوی %~% که شاد و تندرستست آن پری روی

29 مرا از زلفش بهرد بوی سنبل %~% چو زان رخسار و لب بوی می و گل

30 بر آرم سرد بادی زین دل ریش %~% نمایم بادرا راز دل خویش

31 الا ای خوش نسیم نوبهاری %~% تو بوی زلف آن بت روی داری

32 بگو چون دیدی آن سرو سهی را %~% که دارد در بلای جان رهی را

33 به بوی زلف اویم شاد کردی %~% و لیکن بر دلم بیداد کردی

34 همی گوید دل مسکین من وای %~% که بوی زلف او بردی دگر جای

35 خبر دارد که چونم در جدایی %~% جدا از خورد و خواب و آشنایی ms287

36 تنم زین آه سرد و چشم گریان %~% بمانده در میان باد وو باران

37 چو من هست آن نگار مهرپرور %~% و یا دل بر گرفت از مهر یکسر

38 چو نامم بشنور شادی فزاید %~% و یا از بی وفابی چشمش آید

39 ببر بادا پیام من بدان ماه %~% که ببریدش قصا از من به ناگاه

40 بگو ای رفته مهر من ز یادت %~% میان مهربانان شرم بادت

41 چنین باشد وفا و مهربانی %~% که من بی تو بمیرم تو بمانی

42 جوانمردی همی ورزی به گیهان %~% جوانمردان چنین دارند پیمان

43 هزاران دل بدیدم از جفا ریش %~% ندیدم هیچ دل همچون دل خویش

44 جفا باشد به عشق اندر بتر زین %~% که پاداشن دهی مهر مرا کین

45 نه پرسی از کسی نام و نشانم %~% نه بخشایی برین خسته روانم

46 نه بر گیری ز من درد جدایی %~% نه حال خویش در نامه نمایی

47 ندانم تا ترا دل بر چه سانست %~% مرا باری به کام دشمنانست

48 چنان گوشم به در چشمم به راهست %~% که گویی خانه ام زندان و چاهست

49 اگر مرغی بپرد ای دلارای %~% دل مسکین من بر پرد از جای

50 دل من زان رخ طاووس پیکر %~% کبوتروار شد همچون کبوتر

1 نگارا سرو قدا ماهرویا %~% بهشتی پیکرا زنجیر مویا

2 ز بی رحمی مرا تا کی نمایی %~% دریغ دوری و درد جدایی

3 به جان تو که این نامه بخوانی %~% یکایک حالهای من بدانی

4 مداد و خون دل در هم سرشتم %~% پس آنگه این جفا نامه نوشتم

5 جفا نامه نهادم نام نامه %~% که بر وی خون همی بارید خامه

6 چو یاد آمد مرا آن بی وفایی %~% که از تو دیده ام روز جدایی

7 ز هفت اندام من اتش بر افروخت %~% قلمها را در انگشتم همی سوخت

8 چو بی تدبیر و بی چاره بماندم %~% ز دیده بر قلم باران ms288 فشاندم

9 بدین چاره رهانیدم قلم را %~% نبشتم قصه جان دژم را

10 ببین این حرفهای پژمریده %~% همه نقته بریشان خون دیده

11 خط نامه چو بخت من سیاهست %~% همان نونش چو پشت من دو تا هست

12 جهان حلقه شده بر من چو میمش %~% امید من شکسته همچو جیمش

13 مرا چون لام نامه قد دوتاست %~% ترا همچون الفها قامت راست

14 من و تو هر دو خواهم مست و خرم %~% بسان لام الف پیچاده بر هم

15 جفایت گشت پیشه ای جفا جوی %~% چو کاف نامه بن بسته یکی کوی

16 همی گویم که از پیشت گذر نیست %~% ترا زین کوی بن بسته خبر نیست

17 سر نامه به نام کردگارست %~% خداوندی که بر ما کامگارست

18 در مهر تو بر من او گشادست %~% وفا در جان من هم او نهادست

19 به کار خویش یاور کردم او را %~% و با نامه شفیع آوردم او را

20 اگر دانی شفیع و یاوردم را %~% ببخشای این دل بی داورم را

21 نه دارم من شفیع از ایزدم بیش %~% نه خواهشگر فزون از نامه خویش

22 تو از من پیش ازین زنهار جستی %~% ز باغ عارصم گلنار جستی

23 اگر من سر در آوردم به دامت %~% پذیرفتم همه گونه پیامت

24 تو نیز اکنون نکن محکم کمانی %~% به دل یاد آر مهر سالیانی

25 چو این نامه بخوانی زان بیندیش %~% که نازر گرگ بود و جان تو میش

26 کنون از چنگ گرگ من برستی %~% چو گرگ اندر کنار من نشستی

27 چو این نامه بخوانی زان به یاد آر %~% که بختت خفته بود و عشق من مار

28 کنون از خواب خوش بیدار گشتی %~% منت خفته شدم تو مار گشتی

29 بخوان این نامه با زنهار چندین %~% نگر تا دیده ام آزار چندین

30 من آن یارم چنان بر تو گرامی %~% که کردیم با تو چندان شاد کامی

31 ms289 من آن یارم چنان بر تو نیازی %~% که کردم با تو چندان عشق بازی

32 کنون نامه همی باید نوشتن %~% بدین بیچارگی خرسند گشتن

33 در آن جایی که بودم شاه و مهتر %~% ز بخت بد شدستم خوار و کهتر

34 مرا بینید وز من پند گیرید %~% دگر در مهر خواهش مه پذیرید

35 مرا بینید هر که هوشیارید %~% دگر مهر کسان در دل مکارد

36 نگارا خود ترا ان سرزنش بس %~% که باشد در جهان نام تو ناکس

37 چونه هر که این نامه بخواند %~% وزین نامه نهان ما بداند

38 مرا گوید عفاالله ای وفادار %~% که چندین جست مهر بی وفا یار

39 ترا گوید جزا الله ای جفا جوی %~% که خود در تو نبود از مردمی بوی

40 رسید این نامه دلبر به پایان %~% مرا با تو سخن مانده فراوان

41 بسنالیدم بسی از روزگاران %~% هنوز این نیست یکی از هزاران

42 عتابم با تو هرگز سر نیاید %~% وزین گفتار کامم برنیاید

43 همی تا با تو گویم یافته گفتار %~% روم لابه کنم در پیش دادار

44 شوم فریاد خوانم بر در آن %~% که نه حاجب بود او را نه دربان

45 ازو خواهم نه از تو روشنایی %~% وزو جویم نه از تو آشنایی

46 دری کار بست بر من او گشاید %~% گشاینده جز اویم کس نباید

47 ببرم دل ز هر چیزی وزو نه %~% که او از هر چه در گیتی مرا به

1 دل پر آتش و جانی پر از دود %~% تنی چون موی و رخساری زر اندود

2 برم هر شب سحرگه پیش دادار %~% بمالم پیش او بر خاک رخسار

3 خروش من بدرد پشت ایوان %~% فغان من ببندد راه کیوان

4 چنان گریم که گرید ابر آذار %~% چنان نالم که نالد کبگ کهسار

5 چنان جوشم که جوشد بحر از باد %~% چنان لرزم که لرزد سرو و شمشاد

6 به اشک از شب ms290 فرو شویم سیاهی %~% بیاغارم زمین تا پشت ماهی

7 چنان از حسرت دل بر کشم آه %~% کجا ره گم کند بر آسمان ماه

8 ز بس کز دل کشم آه جهان سوز %~% ز خاور بر نیارد آمدن روز

9 ز بس کز جان بر آرم دود اندوه %~% ببندد ابر تیره کوه تا کوه

10 بدین خواری بدین زاری بدین درد %~% مژه پر آب و روی زرد و پر گرد

11 همی گویم خدایا کردگارا %~% بزرگا کامگارا برد بارا

12 تو یار بی دلان و نی کسانی %~% همیشه چاره بیچارگانی

13 نیام گفت راز خویس با کس %~% مگر با تو که یار من توی بس

14 همی دانی که چون خسته روانم %~% همی دانی که چون بسته زبانم

15 زبانم با تو گوید هر چه گوید %~% روانم از تو جوید هرچه جوید

16 تو ده جان مرا زین غم رهایی %~% تو بردان از دلم بند جدایی

17 دل آن سنگدل را نرم گردان %~% به تاب مهربانی گرم گردان

18 به یاد آور دلش را مهر دیرین %~% پس آنگه در دلش کن مهر شیرین

19 یکی زین غم که من دارم برو نه %~% که باشد بار او از هر کهی مه

20 به فصل خویش وی را زی من آور %~% و یازیدر مرا نزدیک او بر

21 گشاده کن به ما بر راه دیدار %~% کجا خود بسته گردد راه تیمار

22 همی تا باز بینم روی آن ماه %~% نگه دارش ز چشم و دست بدخواه

23 بجز مهر منش تیمار منمای %~% بجز عشق منش آزار مفزای

24 و گر رویش نخواهم دید ازین پس %~% مرا بی روی او جان و جهان بس

25 هم اکنون جان من بستان بدو ده %~% که من بی جان و آنبت با دو جان به

26 نگارا چند نالم چند گویم %~% به زاری چند گریم چند مویم

27 نگویم بیس ازین در نامه گفتار %~% و گرچه هست ms291 صد چندین سزاوار

28 نباشد گفته بر گوینده تاوان %~% چه باشد اندک و سودش فراوان

29 بگفتم هر چه دیدم از جفایت %~% ازین پس خود تو می دان با خدایت

30 اگر کردار تو با کوه گویم %~% بموید سنگ او چون من بمویم

31 ببخشاید مرا سنگ و دل نه %~% به گاه مردمی سنگ از دلت به

32 مرا چون سنگ بودی این دل مست %~% دلت پولاد گشت و سنگ بشکست

33 درود از من بداد شمشاد آزاد %~% که دارد در میان پوشیده پولاد

34 درود از من بدان یاقوت سفته %~% که دارد سی گهر در وی نهفته

35 درود از من بدان عیار نرگس %~% که دارد مر مرا از خواب مفلس

36 درود از من بدان ماه دو هفته %~% که دارد ماه بخت من گرفته

37 درود از من بدان باغ شکفته %~% که دارد خانه صرم کشفته

38 درود از من بدان شاخ صنوبر %~% که دارد شاژ بختم خشک و بی بر

39 درود از من بدان گلبرگ خندان %~% که دارد مر مرا همواره گریان

40 درود از من بدان خود روی لاله %~% که دارد چشمم آگنده به ژاله

41 درود از من بدان دو رسته گوهر %~% درود از من بدان دو خوشه عنبر

42 درود از من بدان عیار سرکش %~% که دارد مرمرا در خواب ناخوش

43 درود از من بدان دیبای رنگین %~% درود از من بدان مهناب و پروین

44 درود از من بدان سر و گل اندام %~% که دارد مر مرا دل خسته مادام

45 درود از من بدان زلفین عطار %~% که زو مر مشک را بشکست بازار

46 درود از من بدان چشم فسونگر %~% که دارد مر مرا بی خواب و بی خور

47 درود از من بدان رخسار مهوش %~% که دارد جانم از محنت بر آتش

48 درود از من بدان ماه دو هفته %~% که دارد مر مرا بیهوش و تفته

49 درود از ms292 من بدان مشهور آفاق %~% که دارد مر مرا از کام دل طاق

50 درود از من بدانگلروی خوشبوی %~% که دارد سال و ماهم در تگ و پوی

51 درود از من بدانزلف رسن باز %~% که دارد مر مرا مشهور شیراز

52 درود از من بدان ناز و عاتبش %~% که آبم برد زنخدان خوشابش

53 درود از من بدانآیین و آن فر %~% که دارد رویم از تیمار چون زر

54 درود از من بدان گنج نگویی %~% که دارد پیشه با من کینه جویی

55 درود از من بدان خورشید تابان %~% که دارد حسن بر خورشید گیهان

56 درود از من بدان روی چو گلبرگ %~% که دارد شرم رخش رریزد ز گل برگ

57 درود از من بدان سرو سمن روی %~% که ندهد همچو بوی او سمن بوی

58 درود از من بدان پیروزگر شاه %~% درود از من بدان بیدادگر ماه

59 درود از من بدان تاج سواران %~% درود از من بدان رشک بهاران

60 درود از من بدان جان جهانم %~% درود از من بدان جفت جوانم

61 درود از من بدان ماه سمن بوی %~% درود از من بدان یار جفا جوی

62 درود از من بدان کاورا درودست %~% مرا بی او دو دیده چون دو رودست

63 درود از من فزون از هر شماری %~% درود از من فزون از هر بهاری

64 فزون از ریگ کهسار و بیابان %~% فزون از قطره دریا و باران

65 فزون از رستنی بر کوه و صحرا %~% فزون از جانوز بر خشک و دریا

66 فزون از روزگار هر دو دوران %~% فزون از اختران چرخ گردان

67 فزون از گونه گونه تخم عالم %~% فزون از نر و ماده نسل آدم

68 فزون از پر مرغ و موی حیوان %~% فزون از حرف دفترهای دیوان

69 فزون از فکرت و اندیشه ما %~% فزون از از و هم و کیش و پیشه ما

70 ترا از من درود جاودانی ms293 %~% مرا از تو وفا و مهربانی

71 ترا از من درود آتشنایی %~% مرا از ماه رویت روشنایی

72 هزاران بار چونین باد چونین %~% دعا از من ز بخت نیک آمین

1 نویسنده چو از نامه بپرداخت %~% به جای آورد هر چاری که بشناخت

2 چو مشکین کرد مشکین نوک خامه %~% به نوک خامه مشکین کرد نامه

3 گرفت آن نامه را ویسه ز مشکین %~% بمالیدش بدان دو زلف مشکین

4 به یک فرسنگ بوی نامه ویس %~% همی شد همچو بوی جامه ویس

5 پس آنگه خواند آذین را بر خویش %~% بدو گفت ای به من شایسته چون خویش

6 اگر بودی تو تا امروز چاکر %~% ازین پس باشی آزاده برادر

7 به جاه اندر ترا انباز دارم %~% به مهر اندر ترا همراز دارم

8 ترا خواهم فرستاده به رامین %~% مرا در خورتر از جان و جهان بین

9 تو فرزندی مرا رامین خداوند %~% عزیز دل خداوندست و فرزند

10 مکن در ره درنگ و زود بشتاب %~% چو باد دی مهی و تیر پرتاب

11 که من زین پس به راهت چشم دارم %~% گهی روز و گهی ساعت شمارم

12 چنان کن کت نبیند دوست و دشمن %~% به رامین بر پیام و نامه من

13 درودش ده ز من بیش از ستاره %~% بگو ای ناکس زنهار خواره

14 من از تو بد کنش آن رنج دیدم %~% که درد مرگ را صد ره چشیدم

15 فرامش کردی آن سوگند و زنهار %~% که خوردی بامن و کردی دو صد بار

16 چه آن سوگند و چه باد گذاری %~% چه آن زنهار و چه ابر بهاری

17 تو آن کردی بدین مسکین دل من %~% که هر گز نه کند دشمن به دشمن

18 یکایک آنچه کردی پیشت آیاد %~% به جابی کت نیاید کس به فریاد

19 تو پنداری که بامن کردی این بد %~% به جان من که کردی با تن خود

20 نشانه شد ms294 روانست سرزنش را %~% که بگزید از کنشها این کنش را

21 کجا این را به نکته بر شمارند %~% پس از ما بر نگارستان نگارند

22 چرا از دوستان دل بر گرفتی %~% چرا از دشمنان دلبر گرفتی

23 مرا چون اژدها بر جان گزیدی %~% چو در شهر کسان جانان گزیدی

24 کجا یابی تو چون من دوستداری %~% چو شاهنشاه موبد شهریاری

25 به خوشی چون خراسان جایگاهی %~% چو مرو شایگان محکم پناهی

26 گرامش کردی آن نیکی که دیدی %~% ز من وز شه به هر کامی رسیدی

27 ز شاهی بود موبد را یکی نام %~% ترا بود آن دگر گونه همه کام

28 چو بر گنجش همه فرمان مرا بود %~% به گنج اندر همه چیزی ترا بود

29 تو بر خوردی ز گنج شاهوارش %~% چنان کز ساز و رخت بی شمارش

30 ستوران جز گزیده نه نشستی %~% کمرها جز گرانمایه نبستی

31 نپوشیدی مگر دیبای صد رنگ %~% ز چین آورده نیکو تر ز ارژنگ

32 نخوردی می جز از یاقوت رخشان %~% چو مریخ از میان مهر تابان

33 ز بت رویان ستاره پیشکارت %~% چو ویسه آفتاب اندر کنارت

34 چنین حال و چنین مال و چنین جای %~% دلاویز و دل افروز و دلارای

35 بدل کردی مرا آخر چه بودت %~% به جای این زیان چندست سودت

36 نکردی سود و مایه بر فشاندی %~% نبردی هیج و بی مایه بماندی

37 قصا برداشت از پیش تو صد گنج %~% کنون دانگی همی جوبی به صدرنج

38 چه نادانی که این مایه ندانی %~% که از بسیار نیکی بر زیانی

39 بدل داری ز هر چیزی یکی چیز %~% چنان کز زر بدل دارند ارزیز

40 به جای سیم ناب و زر خود روی %~% بدل دادت زمانه آهن و روی

41 به جای ناز و مهرت رنج و کینه %~% به جای در خوشاب آبگینه

42 به جای آب رویت آب جویست %~% به جای مشک نابت خاک ms295 کویست

43 عجب دارم اگرتو هوشمندی %~% چنین بد خویشتن را چون پسندی

44 گلی کاو با تو بسیاری نپاید %~% بدین سان دل درو بستن چه باید

45 گلی به یا گلستانی شکفته %~% گلش نیکوتر از ماه دو هفته

46 چو آذین سربسر پیغام بشنید %~% همان گه باد پایی خنگ بگزید

47 به بلا و به پهنا کوه پیکر %~% به رفتار و به پویه باد صرصر

48 به کوه اندر چو سیلاب رونده %~% به دشت اندر چو عفریت دونده

49 به بلا بر شدی همچون پلنگان %~% به دریا در شدی مثل نهنگان

50 به پای او چه کهسار و چه هامون %~% به چشم او چه دریا و چه جیحون

51 به پشتش بر سوار آسوده در راه %~% چنان بودی که مرد خفته برگاه

52 بیابان را چو نامه در نوشتی %~% چو پرنده به گردون بر گذشتی

53 به راه اندر نه خوردش بود و نه خواب %~% به دو هفته ز مرو آمد به گوراب

1 چو ویس دلبر آذین را گسی کرد %~% به درد و داغ دل مویه بسی کرد

2 مر آن مردی که این مویه بخواند %~% اگر با دل بود بی دل بماند

3 کجا شد آن خجسته روزگارم %~% که بودی آفتاب اندر کنارم

4 مرا کز آفتاب آمد جدایی %~% چگونه پیشم آید روشنایی

5 برانم زین دو چشم تیره دو رود %~% که ماه و آفتابم کرد پدرود

6 اگر نه آفتاب از من جدا شد %~% جهان بر چشم من تیره چرا شد

7 منم بیمار و نالان در شب تار %~% که در شب بیش باشد درد بیمار

8 نکردم بد به کس تا نبینم %~% چرا اکنون ز بد روزی چنینم

9 ز بخت بد دلم را هر زمانی %~% تو پنداری در آید کاروانی

10 بدرد این دل از بس غم که در اوست %~% بدرد نار چون پر گرددش پوست

11 دلی بسته به چندین گونه بیدار %~% نه تابد ms296 خور درو و نه وزد باد

12 همیشه در دل من ابر دارد %~% ازیرا زین دو چشمم سیل بارد

13 ببندد ابر و آنگه بر گشاید %~% چرا ابر دلم چندین بپاید

14 ازیرا شد رخم همرنگ دینار %~% که گردد کشت زرد از ابر بسیار

15 بیامختست عشق من دبیری %~% بدین پژمرده رخار زریری

16 به خون من نویسد گونه گونه %~% حروف غم به خطهای نمونه

17 چه رویست این که رنگش چون زریرست %~% چه بختست این که عشق اورا دبیرست

18 مرا عشق آتشی در دل بر افروخت %~% دلم با هر چه در دل بد همه سوخت

19 مرا بر دل همیشه رحمت آید %~% ز بس کز عشق وی را محنت آید

20 اگر بی دانشی کرد این دل ریش %~% چنین شد لاجرم از کرده خویش

21 بدا کارا که بود این مهربانی %~% ببرد از من دل و جان و جوانی

22 گر اورا خود من آوردم به گیهان %~% جزای من بسست این داغ هجران

23 چنین داغی کزو تا جاودانی %~% بماند بر روان من نشانی

24 کجایی ای نگار تیر بالا %~% مرا بین چون کمانی گشته دو تا

25 تو تیری من کمانم در جدایی %~% چو رفتی نیز با زی من نیایی

26 بپیچم چون به یاد آرم جفایت %~% چو آن شمشادگون زلف دو تایت

27 بلرزم چون بیندیشم ز هجران %~% چو گنجشگی که تر گردد ز باران

28 دلی دارم به دستت زینهاری %~% ندید از تو مگر زنهار خواری

29 دلت چون داد آزارش فزودن %~% قرارش بردن و دردش نمودن

30 نه گیتی را به چشم تو همی دید %~% ز چشم بد همی بر تو بترسید

31 نه دیدار تو بودش کام و امید %~% نه رخسار تو بودش ماه و خورشید

32 نه بالای تو بودش سرو و شمشاد %~% نه زین شمشاد بودی جان او شاد

33 بنفشه بر دو زلفت کی گزیدی %~% طبرزد با لبانت کس مزیدی ms297

34 چرا با جان من چندین ستیزی %~% چرا بیهوده خون من بریزی

35 نه من آنم که بودم دلفروزت %~% رخم ماه شب و خورشید روزت

36 نه مهرت بود هموراه ندیمم %~% نه بویت بود همواره نسیمم

37 نه روی من ز عشقت بود زرین %~% نه اشک من ز جورت بود خونین

38 نه رود از هجر تو بر رخ گشادم %~% نه سنگ از مهر تو بر دل نهادم

39 نه جز تو نیست در گیتی مرا کس %~% درین گیتی هوای من توی بس

40 مرا دیدی ز پیش مهربانی %~% کنون گر بینیم گویی نه آنی

41 نه آنم که تو دیدستی نه آنم %~% در آن گه تیر و اکنون چون کمانم

42 زدم بر رخ دو دست خویش چندان %~% که نیلوفر شد آن گلنار خندان

43 دهم آبش همی زین چشم بی خواب %~% که نیلوگر نباشد تازه بی آب

44 بنام تا بنالد زیر بر مل %~% ببارم تا ببارد ابر برگل

45 دو چشم من ز سرخی مثل لاله ست %~% برو بر اشک من مانند ژاله ست

46 درخت رنج من گشست بی بر %~% تن امید من ماندست بی سر

47 مرا دل دشمنست ای وای بر من %~% چرا چاره همی جویم ز دشمن

48 چه نادانم که از دل چاره جویم %~% که خودیکباره دل برد آب رویم

49 دل من گر نبودی دشمن من %~% چنین عاصی نبودی در تن من

50 پر آتش شد دلم چون گشت سر کش %~% بلی باشد سزای سر کش آتش

51 بنال ای دل که ارزانی بدینی %~% که هم در این جهان دوزخ ببینی

52 قصا ما را چنین کردست روزی %~% که من گریم همه ساله تو سوزی

53 بدین سان زندگانی چون بود خوش %~% که من باشد در آب و تو در آتش

54 جهان دریا کنم از دیدگانم %~% پس آنگه کشتی اندر وی برانم

55 ز خونین جامه سازم بادبانم %~% به باد ms298 سرد خود کشتی برانم

56 چو باد از من بود دریا هم از من %~% نباشد کشتیم را موج دشمن

57 عدیل ماهیان باشم به دریاب %~% که خود چون ماهیم همواره در آب

58 فرستادم به نزد دوست نامه %~% برو پیچیده خون آلوده جامه

59 بخواند نامه من یا نخوانم %~% بداند زاری من یا نداند

60 ببخشاید مرا از مهر گوی %~% کند با من به پاسخ مهر جویی

61 نباشد عاشقان را زین بتر روز %~% که چشم نامه ای دارند هر روز

62 بشد روز وصال و روز خوشی %~% که من با دوست کردم ناز و گشی

63 کنون با او به نامه گشت گفتار %~% و گر خسپم بود در خواب دیدار

64 بماندم تا چنین روزی بدیدم %~% وزان پایه بدین پایه رسیدم

65 چرا زهر گزاینده نخوردم %~% چرا روزی به بهروزی نبردم

66 اگر مرگ من آنگه در رسیدی %~% مگر چشمم چنین روزی ندیدی

67 روان را مرگ روز کامرانی %~% بسی خوشتر ز چونین زندگانی

68 جهانا خود ترا اینست پیشه %~% که با بی دل کنی خواری همیشه

69 همان ابری که باری در دو زاری %~% ازو بر بیدلانت سنگ باری

70 همان بادی که آرد بود گلزار %~% همی نادر به من بوی تن یار

71 چه بد کردم که او با من چنینست %~% مگرباد تو با من هم به کینست

72 بهار خاک را بینم شکفته %~% زمین را در گل و دیبا گرفته

73 بهار من ز من مهجور مانده %~% چو جان پاک از تن دور مانده

74 همانا خاک در گیتی ز من به %~% که او را نو بهاست و مرا نه

1 چو رامین چند گه با گل بپیوست %~% شد از پیوند او هم سیر و هم مست

2 بهار خرمی شد پژمریده %~% چو باد دوستی شد آرمیده

3 کمان مهربانی شد گسسته %~% چو تیر دوستداری شد شکسته

4 طراز جامه شادی بفرسود %~% چو آب چشمه خوشی ms299 بیالود

5 چنان بد رام را پیوند گوراب %~% که خوش دارد سبو تا نوبود آب

6 چو می بد مهر گل رامین چو میخوار %~% به شادی خورد ازو تا بود هشیار

7 دل می خواره را باشد به می آز %~% بسی رطل و بسی ساغر خورد باز

8 به فرجامش ز خوردن دل بگیرد %~% ز مستی آزش اندر تن بمیرد

9 نخواهد می و گر چه نوش باشد %~% کجا در نوش وی را هوش باشد

10 دل رامینه لختی سیر گشته %~% همان دیدار ویسه دیر گشته

11 به صحرا رفت روزی با سواران %~% جهان چون نقش چین و نوبهاران

12 میان کشت لاله دید بالان %~% میان شاخ بلبل دید نالان

13 زمین همرنگ دیبای ستبرق %~% بنفش و سبز و زرد و سرخ و ازرق

14 ز یارانش یکی حور پری زاد %~% بنفشه داشت یک دسته بدو داد

15 دل رامین به یاد آورد آن روز %~% که پیمان بست با ویس دل افروز

16 نشسته ویس بر تخت شهنشاه %~% ز رویش مهر تابان وز برش ماه

17 به رامین داد یک دسته بنفشه %~% بیادم دار گفت این را همیشه

18 کجا بینی بنفشه تازه هر بار %~% ازین عهد و ازین سوگند یاد آر

19 پس آنگه کرد نفرین فراوان %~% بران کاو بشکند سوگند و پیمان

20 چنان دلخسته شد آزاده رامین %~% که تیره شد جهانش بر جهان بین

21 جهان تیره نبود و چشم او بود %~% که بر چشم آمد از سوزان دلش دود

22 ز چشم تیره خود چندان ببارید %~% که آن سال از هوا باران نبارید

23 سرشک از چشم آن کس بیش بارد %~% که انده جسم او را ریش دارد

24 نبینی ابر تیره در بهاران %~% که اورا بیش باشد سیل باران

25 چو نو شد یاد ویسه بر دل رام %~% فزون شد تاب مهر اندر دل رام

26 تو گفتی آفتاب مهربانی %~% برون آمد ز میغ بد ms300 گمانی

27 چو آید آفتاب از میغ بیرون %~% در آن ساعت بود گرماش افزون

28 چو بنمود از دلش مهر و وفا چهر %~% ز یاران دور شد رامین بد مهر

29 فرود آمد ز باره دل شکسته %~% قرار از جان و رنگ از رخ گسسته

30 زمانی بر زمانه کرد نفرین %~% که جانش را همیشه داشت غمگین

31 به دل هردم همی کردی خطابی %~% به سوز جان همی کردی عتابی

32 بدو گفتی که ای حیران بی خویش %~% چو مجنون فارغ از بیگانه و خویش

33 گهی در شهر و جای خویش رنجور %~% گهی از خان ومان و دوستان دور

34 گهی با دوست کردن بردباری %~% گهی بی دوست کردن زار واری

35 همی گفت ای دل رنجور تا کی %~% ترا بینم به سان مست بی می

36 همیشه تو به مرد مست مانی %~% که زشت از خوب و نیک از بد ندانی

37 به چشمت چه سراب و چه گلستان %~% به پیشت چه بهار و چه زمستان

38 چه بر خاک و چه بر دیبا نشینی %~% ز نادانی پسندی هر چه بینی

39 جفا را چون وفا شایسته خوانی %~% هوا را چون خرد بایسته دانی

40 ز سستی بر یکی پیمان نپایی %~% ز نادانی به هر رنگی بر آیی

41 همیشه جای آسیب جهانی %~% کمینگاه سپاه اندهانی

42 بلا در تو مجاور گشت و بشست %~% در امیدواری را فرو بست

43 به گوراب آمدی پیمان شکستی %~% مرا گفتی برستم هم نرستی

44 نه تو مستی که من نادان و مستم %~% که بر باد تو در دریا نشستم

45 مرا گفتی که شو یاری دگر گیر %~% دل از مهر و وفای ویس بر گیر

46 مترس از من که من هنگام دوری %~% کنم بر درد نادیدن صبوری

47 به امید تو از جانان بریدم %~% به جای او یکی دیگر گزیدم

48 کنونم غرقه در دریا بماندی %~% مرا بر آتش هجران ms301 نشاندی

49 نه تو گفتی مرا از دوست بر گرد %~% چو بر گشتم بر آوردی ز من گرد

50 نه تو گفتی که من باشم شکیبا %~% کنونت نا شکیبی کرد شیدا

51 پشیمانی چرا فرمانت بردم %~% مهار خود به دست تو سپردم

52 چرا بر دانش تو کار کردم %~% ترا و خویشتن را خوار کردم

53 گمان بردم که از غم رسته گشتی %~% چو می بینم خود اکنون بسته گشتی

54 توی در مانده همچون مرغ نادان %~% چنه دیده ندیده دام پنهان

55 دلا زنهار با جانم تو خوردی %~% مرا با کام بد خواهان سپردی

56 چرا کان چنین بیهوش کردم %~% چرا گفتار تو در گوش کردم

57 سرد گر من چنین باشم گرفتار %~% که خودنادان چنین باشد سزاوار

58 سزد گر خوار وانده خوار گشتم %~% که شمع دل به دست خود بکشتم

59 سزد گرانده و تیمار دیدم %~% که شاخ شادمانی خود بریدم

60 منم چون آهوی کش پای در دام %~% منم چون ماهیی کش شست در کام

61 به دست خویش چاه خویش کندم %~% امید دل به چاه اندر فگندم

62 چو عذر آرم کهون با دل ربایم %~% دل پر داغ وی را چون نمایم

63 چه شو خم من چه بی آب وچه بی شرم %~% اگر بفسرده مهری را کنم گرم

64 بدا روزا که در وی مهر کشتم %~% به تیغ هجر شادی را بکشتم

65 همی تا عشق بر من گشت فیروز %~% ندیدم خویشتن را شاد یک روز

66 گهی در غربت از بیگانگانم %~% گهی در فرقت از دیوانگانم

67 نجوید بخت با من هیچ پیوند %~% به بخت من مزایاد ایچ گرزند

68 چو رامین دور شد لختی ز انبوه %~% نشسته بر رخانش گرد اندوه

69 همی شد در پسش پنهای رفیدا %~% نگهبان گشته بر داماد پیدا

70 نبود آگه ازو رامین بیدل %~% چنین باشد به عشق آیین بیدل

71 رفیدا هر چه رامین گفت بشنید ms302 %~% پس آنگه پیش او رفت و بپرسید

72 بدو گفت ای چراغ نامداران %~% چرا داری نشان سو کواران

73 چه ماند از کامها کایزد ندادت %~% چرا دیو آورد انده به یادت

74 چرا کردار بیهوده سگالی %~% ز بخت نیک و روز نیک نالی

75 نه تو رامینه ای تاج سواران %~% برادرت آفتاب شهریاری

76 اگر چه در زمانه پهلوانی %~% به نام نیک بیش از خسروانی

77 جوانی داری و اورنگ شاهی %~% ازین بهتر که تو داری چه خواهی

78 مکن بر بخت چندین نا پسندی %~% که آرد ناپسندی مستمندی

79 چو از بالین خزت سر گراید %~% ترا جز خاک بالینی نشاید

80 جوابش داد رامین دلازار %~% که نشناسد درست آزار بیمار

81 تو معذوری که درد من ندانی %~% چو من نالم مرا بیهوده خوانی

82 نباشد خوشیی چون آشنایی %~% نه دردی تلخ چون درد جدایی

83 بنالد جامه چون از هم بدری %~% بگرید رز چو شاخ او ببری

84 نه من آزار کم دارم ازیشان %~% چو بینم فرقت یاران و خویشان

85 ترا گوراب شهر و جای خویشست %~% ترا هر کس درو فرزند و خویشست

86 همیشه در میان دوستانی %~% نه چون من خوار در شهر کسانی

87 غریب ارچند باشد پادشایی %~% بنالد چون نبیند آشنایی

88 مرا گیتی برای خویش باید %~% همه دارو برای ریش باید

89 اگر چه ناز و شادی سخت نیکوست %~% گرامی تر زصد شادی یکی دوست

90 چنین کز بهر خود خواهم همه نام %~% ز نهر دوستان خواهم همه کام

91 مرار شکست بر تو گاه گاهی %~% چو از دشتی در آیی یا ز راهی

92 به هم باشند با تو خویش و پیوند %~% پس آنگه پیشت آید جفت و فرزند

93 تو با ایشان و ایشان با تو خرم %~% همه چون سلسله پیوسته درهم

94 همه باشند پیرامنت تازان %~% به بختت گشته هریک چون تو نازان

95 مرا ایدر نه خویششت و نه پیوند ms303 %~% نه یار و نه دلارام و نه فرزند

96 بدم من نیز روزی چون تو خودکام %~% میان خویس و پیوند و دلارام

97 چه خوش بود آن گذشته روزگاران %~% میان آن همه شایسته یاران

98 چه خوش بود آنگه از عشقم بلا بود %~% مرا از دوست گوناگون جفا بود

99 گهی بودم ز دو نرگس دلازار %~% گهی بودم ز دو لاله به تیمار

100 مرا آزار با تیمار خوش بود %~% که نرگس مست بود و لاله گش بود

101 چه خوش بود آن جفای دوست چندان %~% فرو بردن به لب از خشم دندان

102 چه خوش بود آن به دل اندر عتابش %~% چه خوش بود آن به ناز اندر حخابش

103 اگر در هفته روزی پرده کردی %~% مرا مثل اسیران برده کردی

104 چه خوش بود آن شمار بوسه کردن %~% به هر عذری دو صد سوگند خوردی

105 چه خوش بود آنکه هر روزی دو دس بار %~% ازو فریاد خواندم پیش دادار

106 چه خوش بود آن نماندن بر یکی سان %~% گهی فریاد خوان گه آفرین خوان

107 پس آنگه گشتن از کرده پشیمان %~% دو صد بار آفرین خواندنش بر جان

108 گهی زلفش دست خود شکستن %~% گهی از دست او زنار بستن

109 مرا آن روز روز حرمی بود %~% گمان بردم که روز در همی بود

110 مرا گه گه ز گل تیمار بودی %~% چنان کز نرگسان آزار بودی

111 ز نرگس خود چرا آزار باشد %~% و یا از گل کرا تیمار باشد

112 گر از نرگس یکی بیداد دیدم %~% ز بیجاده هزاران داد دیدم

113 چو سنبل کرد بر من راه گیری %~% مرا برهاند نوش آلود خیری

114 بجز عشقم نبودی در جهان کان %~% بجز یارم نبودی بر روان بار

115 چرا نالد تنی کاین کار دارد %~% چرا پیچد دلی کاین بار دارد

116 چنین بودم گفتم روزگاری %~% ببرده گوی کام از هر سواری

117 ز روی دوست ms304 پیشم گل به خروار %~% ز روی دوست پیشم مشک انبار

118 گهی شادی گهی نخچیر کردن %~% گهی باده گهی بوسه شمردن

119 تنم آنگه درستی بود و نازان %~% که من گفتی که بیمارست و نالان

120 گهی گفتی که من در عشق زارم %~% گهی گفتی که من در مهر خوارم

121 کنون زارم که آن زاری نماندست %~% کنون خوارم که ان خواری نماندست

1 چو از نخچیر باز آمد رفیدا %~% یکایک راز بر گل کرد پیدا

2 که رامین کینه کشت و مهر بدرود %~% همان گوهر که در دل داشت نبود

3 اگر جاوید وی را آزمایی %~% دلش جویی و نیکویی نمایی

4 همان مارست هنگام گزیدن %~% همان مارست هنگام دریدن

5 درخت تلخ هم تلخ آورد بر %~% اگر چه ما دهیمش آب شکر

6 اگر صد ره بپالایی مس و روی %~% به پالودن نگردد زر خود روی

7 و گر صد بار بر آتش نهی قیر %~% نگیرد قیر هرگز گونه شیر

8 اگر رامین به کس شایسته بودی %~% وفا با ویسه بانو نمودی

9 چو رامین ویس و موبد را نشایست %~% ترا هم جفت او بودن نبایست

10 دل رامین همیشه زود سیرست %~% ز بد سازی و بد خویی چو شیرست

11 چو اورا با دگر کسها ندیدی %~% ز نادانی هوای از گزیدی

12 چه مهر و راستی جستن ز رامین %~% چه اندر شوره کشتن تازه نسرین

13 چرا با بی وفا پیوند جستی %~% چرا از زهر فعل قند جستی

14 و لیکن چون قصا را بودنی بود %~% ازین بیهوده گفتن با تو چه سود

15 چو رامین نیز باز آمد ز نخچیر %~% چو نخچیری بد اندر دل زده تیر

16 گره بسته میان ابروان را %~% به خون دیدگان شسته رخان را

17 به بزم شاد خواری در چنان بود %~% که گفتی مثل شخسی بی روان بود

18 گل گل بوی پیش او نشسته %~% به رخ بازار بت رویان ms305 شکسته

19 به بالا راست چون سرو جوانه %~% ز سرو آتش بر آهخته زبانه

20 به پیکر نغز چون ماه دو هفته %~% به مه لاله و سوسن شکفته

21 ز رخ برهر دلی بارنده آتش %~% چنان کز نوک غمزه تیر آرش

22 چنان بد پیش رامین آن سمن بر %~% که باشد پیش مرده گنج گوهر

23 تنش بر جای مانده دل نه بر جای %~% همی گفته ز مهرش هر زمان وای

24 دل او را چنان آمد گمانی %~% که هست آن حالش از مردم نهانی

25 به دل مویه کنان با یوبه جفت %~% نهان از هر کسی با دل همی گفت

26 چه خوشتر باشد از بزم جوانان %~% به هم خرم نشسته مهربانان

27 مرا این بزم و این ایوان خرم %~% بدل ناخوشترست از جای ماتم

28 چنان آید نگارم را گمانی %~% که من هستم کنون در شادمانی

29 ندارد آگهی از روزگارم %~% که من چون مستمند و دل فگارم

30 همانا گوید اکنون آن نگارین %~% که از مهرم بیاسودست رامین

31 نداند حالت من در جدایی %~% بریده ز آشنایان آشنایی

32 همی گوید کنون آن دلبر من %~% برفت آن بی وفا یار از بر من

33 به شادی با دگر دلدار بنشست %~% هوا را در دلش بازار بشکست

34 نداند تا برفتم از بر او %~% همی پیچم چو مشکین چنبر او

35 قصا چه نوشت گویی بر سر من %~% چه خواهد کرد با من اختر من

36 چه خواهم دید زان سرو سمن بوی %~% چه خواهم دید زان ماه سخن گوی

37 نه چون او در جهان باشد ستمگر %~% نه چون من بر زمین باشد ستم بر

38 ز بس خواری کشیدن چون زمینم %~% ز بس رنج آزمودن آهنینم

39 بفرسودم ز رنج و درد و تیمار %~% نه خر گشتم که تا مردن کشم بار

40 روم گوهر ز کان خویش جویم %~% همان درمان جان خویش جویم

41 مرا ms306 درد آمد از نا دیدن دوست %~% کنون درمان من هم دیدن اوست

42 که دیدست ای عجب دردی به گیهان %~% که چون او را بدیدی گشت درمان

43 مرا شادی و غم هر دو از آنست %~% که دیدارش مرا خوشتر ز جانست

44 چرا با بخت خود چندین ستیزم %~% چرا از کار خود چندین گریزم

45 جرا درد از طبیب خویش پوشم %~% بلا بیش آورد گر بیش کوشم

46 نجویم بیش ازین با دل مدارا %~% کنم رازش به گیتی آشکارا

47 مرا بگذشت آب فرقت از سر %~% بدین حالم مدارا نیست در خور

48 روم با دوست گویم هر چه گویم %~% مگر زنگ جفا از دل بشویم

49 و لیکن من ز بیماری چنینم %~% نمانم زنده گر رویش نبینم

50 هم اکنون راه شهر دوست گیرم %~% که گر میرم به راه دوست میرم

51 نهندم گور باری بر سر راه %~% همه گیتی شوند از حالم آگاه

52 غریبانی که خاکم را ببینند %~% زمانی بر سر گورم نشینند

53 ببخشایند چون حالم بدانند %~% به نیکی بر زبان نامم برانند

54 غریبی بود کشته شد ز هجران %~% روانس را بیامر زاد یزدان

55 غریبان را غریبان یاد آرند %~% که ایشان یکدگر را یاد گارند

56 همه جایی غریبان خوار باشند %~% ازیرا یکدگر رایار باشند

57 ز مرگ آن گاه باشد ننگ بر من %~% که من کشته شوم در دست دشمن

58 و گر کشته شوم در حسرت دوست %~% مرا زان مرگ نامی سحت نیکوست

59 بکوشیدم بسی با پیل و با شیر %~% به جنگ اندر شدم بر هردوان چیر

60 بسا لشکر که من بر کندم از جای %~% بسا دشمن که من بفگندم از پای

61 سمین بوسد فلک پیش عنانم %~% کمر بندد قصا پیش سنانم

62 ز خواری هر چه من کردم به دشمن %~% بکرد اکنون فراق دوست با من

63 ز دست کین دشمن رسته گشتم %~% به دست مهر جانان ms307 بسته گشتم

64 نبودی مرگ را هرگز به من راه %~% اگر نه فرقتش بودی کمین گاه

65 ندانم چون روم تنها ازیدر %~% که نه لشکر برم با خود نه رهبر

66 مرا تنها ازیدر رفت باید %~% که گر لشکر برم با خود نشاید

67 چو من لشکر برم با خود درین راه %~% ز حال من خبر یابد شهنشاه

68 دگر باره مرا خواری نماید %~% ز ویسه هیچ کامم بر نیاید

69 و گر تنها روم راهم به بیمست %~% که کوه از برف همچون کان سیمست

70 ز باران دشتها را رود خیزست %~% ز سرما دام ودد را رستخیزست

71 کنون پر برف باشد کشور مرو %~% هوا کافور بارد بر سر سرو

72 بدین هنگام سخت و برف و سرما %~% ندانم چون روم در راه تنها

73 بتر زین برف و راه سخت آنست %~% که آن بت روی برمن دل گرانست

74 نه آمرزد مرا نه رخ نماید %~% نه بر بام آید و نه در گشاید

75 نه از خوبی نماید هیچ کردار %~% نه بر پوزش نیوشد هیچ گفتار

76 بمانم خسته دل چون حلقه بر در %~% شود نومید جانم رنج بی بر

77 دریغا مردی و نام بلندم %~% کمان و تیر و شمشیر و کمندی

78 دریغا مرکبان راهوارم %~% دریغا دوستان بی شمارم

79 دریغا تخت و ایوان و سپاهم %~% دریغا کشور و شاهی و گاهم

80 مرا کاری به روی آمد ز گیهان %~% که یاری خواست نتوانم ازیشان

81 نهیبم نیست از ژوپین و خنجر %~% نبردم نیست با فغفور و قیصر

82 نهیبم زان رخ چون آفتابست %~% نبردم با دلی پر درد و تابست

83 هنر با دل ندانم چون نمایم %~% در بسته به مردی چون گشایم

84 گهی گویم دلا تا کی ستیزی %~% سرشک از چشم و آب از روی ریزی

85 همه کس را ز دل شادی و نازست %~% مرا از تو همه سوز و گدازست

86 ms308 گهی باشم در آتش گاه در آب %~% نه روزم خرمی باشد نه شب خواب

87 نه باغم خوش بود نه کاخ و ایوان %~% نه طارم نه شبستان و نه میدان

88 نه با مردم به صحرا اسب تازم %~% نه با یاران به میدان گوی بازم

89 نه در رزم سواران نام جویم %~% نه در بزم جوانان کام جویم

90 نه با آزادگان خرم نشینم %~% نه از خوبان یکی را بر گزینم

91 به جای راه دستان در افروز %~% به گوشم سرزنش آید شب و روز

92 به کوهستان و خوزستان و کرمان %~% به طبرستان و گرگان و خراسان

93 رونده یاد من بر هر زبانی %~% فتاده نام من در هر دهانی

94 چو بنیوشی ز هر دشتی و رودی %~% همی گویند بر حالم سرودی

95 همم در شهر داننده جوانان %~% همم بر دشت خواننده شبانان

96 زنان در خانه و مردان به بازار %~% سرود من همی گویند هموار

97 مرا در موی سر آمد سفیدی %~% هنوز اندر دلم نامد نویدی

98 نه دور از من خود آن بت روی حورست %~% که صبر و خواب و هوشم نیز دورست

99 ز بس زردی همی مانم به دینار %~% ز بس سستی همی مانم به بیمار

100 پنجه گام بتوانم دویدن %~% نه انگشتی کمان خود کشیدن

101 هر آن روزی که من باره دوانم %~% ز سستی بگسلد گویی میانم

102 مگر مومین شد آن رویینه پشتم %~% مگر پشمین شد آن سنگینه مشتم

103 ستورمن که تگ بفزودی از گور %~% بر آخر همچومن گشتست بی زور

104 نه یوزان را سوی غرمان دوانم %~% نه بازان را سوی کبگان پرانم

105 نه با کشتی گران زور آزمایم %~% نه با می خوارگان رامش فزایم

106 همالانم همه از بخت نازند %~% گهی اسپ و گهی نازش طرازند

107 گروهی با بتان خرم به باغند %~% گروگی شادمان بر دشت و راغند

108 گروهی گلشن آرایند و ایوان %~% گروهی ms309 باغ پیرایند و بستان

109 گروهی را بصر بر راه دانش %~% گروهی را بدل در آز روامش

110 مرا آز جهان از دل برفتست %~% دلم گویی که چون بختم بخفتست

111 چو پیکم روز و شب در راه مانده %~% چو آبم سال و مه در چاه مانده

112 نیارم تن به بستر سر به بالین %~% مرا هست این و آن هر دو نمد زین

113 گها با دیو گردم در بیابان %~% گهی با شیر خسپم در نیستان

114 بدین گیتی ندیدم شادکامی %~% بدان گیتی نبینم نیک نامی

115 مرا ببرید تیغ مهربانی %~% ز کام اینجهانی وانجهانی

116 همی تا دیگران نیکی سگالند %~% به توبه جان بدخواهان بمالند

117 من اندر چاه عشق و بند مهرم %~% تو پنداری که خود فرزند مهرم

118 دلا تا کی ز مهر آتش فروزی %~% مرا در بوته تیمار سوزی

119 دلا بی دانشی از حد ببردی %~% مرا کشتی به غم و خود نمردی

120 دلا از ناخوشی چون زهر گشتی %~% به مهر از دو جهان بی بهر گشتی

121 مبادا چون تو دل کس را به گیهان %~% که بس مستی و بیهوشی و نادان

122 چو رامین کرد با دل ساعتی جنگ %~% هم اواز دل هزیمت کرد دلتنگ

123 دلش هرگه ازو پندی شنیدی %~% چو مرغ سربریده برتپیدی

124 چنان دلتنگ شد رامین در آن بزم %~% کزو بگریخت همچون بددل از رزم

125 فرود آمد ز تخت شاهوارش %~% بیاوردند رخش راهوارش

126 به پشت رخش که پیکر در آمد %~% تو گفتی رخش او را پر بر آمد

127 ز دروازه بشد چون ره شناسان %~% گرفته راه و هنجار خراسان

1 خوشا بادا که از مشرق در آید %~% تو گویی کز گلستانی بر آید

2 ز خرخیز و سمندور و ز قیصور %~% بیارد بوی مشک و عود و کافور

3 چه خوش باشد نسیم باد خاور %~% به خاصه چون بود با بوی دلبر

4 نسیمی کز ms310 کنار دلبر آید %~% ز بوی مشک و عنبر خوشتر آید

5 نیامد از گلستان بوی نسرین %~% چنان چون بوی ویس آمد به رامین

6 همی گفت این نه بوی گلستانست %~% همانا بوی ویش دلستانست

7 چه بادست این که اومید بهی داد %~% مرا از بوی دلبر آگهی داد

8 درین اندیشه بود آزاده رامین %~% که آمد پیش بخت افروز آذین

9 چو آذین را بدید از دور بشناخت %~% همانگه رخش گلگون را بدو تاخت

10 پیام آور فرود آمد ز باره %~% نه باره بد یکی پیل تخاره

11 شکفته روی و خندان رفت آذین %~% زمین بوسه کنان در پیش رامین

12 دمان زو بوی مشک و بوی عنبر %~% نه بوی مشک و عنبر بوی دلبر

13 چه فرخ بود آذین پیش رامین %~% چه در خور بود رامین پیش آذین

14 شده هر دو به روی یکدگر شاد %~% چنانک اندر بهاران سرو و شمشاد

15 پس آنگه هر دو اسپان را ببستند %~% به دشت سبر بر مرزی نشستند

16 پیام آور بپرسیدش فراوان %~% ز رفته حالهای روزگاران

17 از آن پس داد وی را نامه ویس %~% همان پیراهن و واشمه ویس

18 چو رامین نامه آن سیم بر دید %~% تو گفتی گور دشتی شیر نر دید

19 ز لرزه سست شد دو دست و پایش %~% ربودش هوش یاد دلربایش

20 چنان لرزه به دست او بر افتاد %~% که آن نامه ز دست او در افتاد

21 همی تا نامه دلبر همی خواند %~% ز دیده سیل بیجاده همی راند

22 گهی بر رخ نهادی نامه ویس %~% گهی بر دل نهادی جامه ویس

23 گهی بوبید مشک آلود جامه %~% گهی بوسید خون آلود نامه

24 یکی ابر از دو چشم او بر آمد %~% که بارانش وقیق و گوهر آمد

25 وز آن ابر او فتادش برق بر دل %~% بدیدش برق آتش سوز در دل

26 گهی از دیده راندی گوهرین جوی %~% گهی از ms311 دل کشیده آذرین هوی

27 گهی چون دیو زد بیگوش گشتی %~% فغان کردی و پس خاموش گشتی

28 گهی بیخود به روی اندر گتادی %~% ز بیهوشیش گریه برفتادی

29 چه لختی هوش باز آمد به جانش %~% صدف شد در دندان را دهانش

30 همی گفت آه ازین بخت نگونسار %~% که تخم رنج کشت و شاخ تیمار

31 مرا ببرید از آن سرو جوانه %~% که سروستان او کاخست و خانه

32 مرا ببرید از آن خورشید تابان %~% که گردونش شبستانست و ایوان

33 ز چشم من ببرد آن خوب دیدار %~% چو از گوشم ببرد آن نوش گفتار

34 ز دیدارش بدل دادست جامه %~% ز گفتارش بدل دادست نامه

35 قرار جان من زین جامه آمد %~% بهار بخت من زین نامه آمد

36 پس آنگه پاسخی بنوشت زیبا %~% بسی نیکوتر از منسوج دیبا

1 سر نامه بع نام ویس بت روی %~% مه سوسن بر و مهر سمن بوی

2 بت پیلستکین و ماه سیمین %~% نگار قندهار و شمسه چین

3 درخت پر گل و باغ بهاری %~% بهار خرم و ماه حصاری

4 ستون نقره و پیرایه تاج %~% سهی سرو بلورین گنبد عاج

5 نبید خوشگوار و داروی هوش %~% بهشت خرمی و چشمه نوش

6 گل حوشبوی و مروارید حوشاب %~% پرند شاهوار و گوهر ناب

7 خور ایوان و مهتاب شبستان %~% ستاره طارم و شاخ گلستان

8 مرا بی تو مبادا زندگانی %~% ترا اورنگ بادا جاودانی

9 نیارم ماه رخسار تو دیدن %~% نیارم نوش گفتارت شنیدن

10 گنهگارم همی ترسم که با من %~% کنی کاری که باشد کام دشمن

11 اگر چه این گناه از بن مرا نیست %~% گنه بر تو نهادن هم روا نیست

12 ستنبه دیو هجران را تو خواندی %~% بدان گاهی که از پیشم براندی

13 به مهر اندر نمودی زود سیری %~% مرا دادی به خودکامی دلیری

14 گمان من به مهر تو نه این بود %~% گمانت بهسمان بردی زمین ms312 بود

15 تو خود دانی که من در مهربانی %~% بنا کردم سرای جاودانی

16 تو ویران کردی آن خرم سرایم %~% که بود از خرمی شادی فزایم

17 گناه تست و گویم بی گناهی %~% خداوندی کنی تو هر چه خواهی

18 نهادم دل بدان سان کم تو داری %~% ز تو فرمان و از من بردباری

19 نگارا گر چه از تو دور گشتی %~% دلم را به نوازی تو بهشتی

20 نوای من نشسته در بر تو %~% چگونه سر کشم از چنبر تو

21 به جان تو که تا از تو جدایم %~% تو گویی در دهان اژدهایم

22 دلی دارم ز هجران تو پر درد %~% گوا دارم برو دو گونه زرد

23 اگر پیس تو بگذارم گوایان %~% بیارم با گوایان آشنایان

24 دو چشم سیل بارم آشنا بس %~% دو مرد آشناإا دو گوا بس

25 به زر اندوده بینی دو گوایم %~% به خون آلوده بینی آشنایم

26 چو بنمایم ترا دیدار ایشان %~% بدانی راستی گفتار ایشان

27 ز من جز راستی هرگز نبینی %~% مرا در راستی عاجز نبینی

28 جفا کردی جفا دیدی جفا را %~% وگا کن تا وفا بینی وفا را

29 کنون کز خویشتن سوزش نمودی %~% جفای رفته را پوزش نمودی

30 ز سر گیرم وفا و مهربانی %~% کنم در کار مهرت زندگانی

31 ترا دانم ندانم دیگران را %~% ترا خواهم نخواهم این و آن را

32 فرو شویم ز دل زنگ جفایت %~% به دو دیده بخرم خاک پایت

33 نکاهم مهر تو گر تو بکاگی %~% ترا بخشم دل و جان گر بخواهی

34 چرا جویم ز روی تو جدایی %~% چرا برم ز خورشید آشنایی

35 چرا از مهر زلفینت بتابم %~% ز مشک تبتی خوشتر چه یابم

36 بهشت و حور خواهد دل ز یزدان %~% مرا ماها تو اینی و هم آن

37 چه باشد گر برم در وشق تو رنج %~% نشاید یافت بی رنج از جهان گنج

38 بیا ms313 تا این جهان را باد داریم %~% ز روز رفته هرگز یاد ناریم

39 تو با من باش همچون رنگ با زر %~% که من با تو بود چون نور با خور

40 تو با من باش همچون رنگ با مل %~% که من با تو بوم چون بوی با گل

41 ترا بی من نباشد شادمانی %~% مرا بی تو نباشد کامرانی

42 مرا خنجر چو ابر زهر بارست %~% ترا غمزه چو تیر دل گذارست

43 چو باشد تیر تو با خنجر من %~% کجا زنده بماند هیچ دشمن

44 همی تا در جهان دریا و رودست %~% ترا از من به هر نیکی درودست

45 نبشتم پاسخ تو بر سر راه %~% سخنها کردم اندر نامه کوتاه

46 کجا من در پس نامه دوانم %~% اگر صد بند دارم بگسلانم

47 چنان آیم شتابنده درین راه %~% که تیر اندر هوا و سنگ در چاه

48 چو انجامیده شد گفتار رامین %~% چو باد از پیش او برگشت آذین

49 جهان افروز رامین از پس اوی %~% چو چوگان دار تازان از پس گوی

50 گرفته هر دو هنجار خراسان %~% بریشان گشته رنج راه آسان

51 چنان دو تیر پران یر نشانه %~% میان هر دوان روزی میانه

1 اگر چه عشق سر تا سر زیانست %~% همه رنج تن و درد روانست

2 دوشمانی هشت اورا در دو هنگام %~% یکی شادی گه نامه ست و پیغام

3 دگر شادی دم دیدار دلبر %~% دو شادی بسته با تیمار بی مر

4 نباشد همچو عاشق هیچ رنجور %~% به خاصه کز بر جانان بود دور

5 نشسته روز و شب چون دیدبانان %~% به راه نامه و پیغام جانان

6 سمن بر ویس بی دل بود چونین %~% نشسته روز و شب بر راه آذین

7 چو کشت تشنه بر اومید باران %~% و یا بیمار بر اومید درمان

8 چو آذین را بدید از دور تازان %~% چو باغ از باد نیست گشت نازان

9 چنان ms314 خرم شد از دیدار آذین %~% که گفتی یافت ملک مصر یا چین

10 یکایک یاد کرد آذین که چون دید %~% نهیب عشق رامین را فزون دید

11 بگفت آن غم که اورا از هوا بود %~% بر آن گفتار او نامه گوا بود

12 همان کرد ای عجب ویس سمن بوی %~% که رامین کرده بد با نامه اوی

13 چو زو بستد هزاران بوسه دادش %~% گهی بر چشم و گه بر دل نهادش

14 به شیرین بوسگانش کرد شیرین %~% به مشکین زلفکانش کرد مشکین

15 پس آنگه نامه را بگشاد و خواند %~% تو گفتی کو ز شادی جان بر افشاند

16 دو روز آن نامه را از دست ننهاد %~% گهی خواند و گهی بوسه همی داد

17 همی تا در رسید از راه رامین %~% ندیم و غمگسارش بود آذین

18 پس آنگه روی مه پیکر بیارست %~% سر مشکین گله بر گل بپیراست

19 نهاد از زر و گوهر تاج بر سر %~% چو خورشیدی از مه دارد افسر

20 خز و دیبای گوناگون بپوشید %~% فروغ مهر بر گردون بپوشید

21 رخش گفتی نگار اندر نگارست %~% تنش گفتی بهار اندر بهارست

22 دو زلفش مایه صد شهر عطار %~% لبانش داروی صد شهر بیمار

23 به روی آشوب دلهای جوانان %~% به زلف آسیب جان مهربانان

24 به سرین بر شکسته زلف پر چین %~% شکستستند گویی زنگ بر چین

25 نگاری بود کرده سخت زیبا %~% ز مشک و شکر و گلبرگ و دیبا

26 بهشتی بود گل بوی و وشی رنگ %~% ز کام و راحت و گشی و فرهنگ

27 دو زلف از بوی و خم چون عنبر و جیم %~% دهانی همچو تنگ شکر و میم

28 شکفته بر کنار جیم نسرین %~% نهفته در میان میم پروین

29 چنین ماگی اسیر مهر گشته %~% تن سیمینش زرین چهر گشته

30 نگاری بود گفتی نغز و دلکش %~% نهاده دست مهر اورا بر آتش

31 شتابش را تب ms315 اندر دل فتاده %~% نشاطش را خر اندر گل فتاده

32 رسیده کارد هجران به ستخوانش %~% فتاده لشکر غم بر روانش

33 به نام گوشک موبد بر بمانده %~% به هر راهی یکی دیده نشانده

34 بسار دانه بر تابه بی آرام %~% بمانده چشم بر راه دلارام

35 شب آمد ماهتاب او نیامد %~% به شب آرام و خواب او نیامد

36 تو گفتی بستر دیباش هموار %~% به زیرش همچو گلبن بود پرخار

37 سحر گه ساعتی جانش بر آسود %~% دلش بیهوش گشت و چشم بغنود

38 بجست از خواب همچون دیو زد مرد %~% یکی آه از دل نادان بر آورد

39 گرفتش دایه و گفتش چه بودت %~% ستنبه دیو بد خو چه نمودت

40 سمن بر ویس لرزان گشت چون بید %~% چو در آب روان در عکس خورشید

41 به دایه گفت هرگز مهر دیدی %~% چو مهر من به گیتی یا شنیدی

42 ندیدستم شبی هرگز چو امشب %~% که آمد جان من صد باره بر لب

43 تو گویی زیر من منسوج بستر %~% به ماه و کژدم آگندست یکسر

44 مرا بخت دژم چون شب سیاهست %~% شب بخت مرا رامین چو ماهست

45 سیاهی از شبم آنگه زداید %~% که ماه بخت من چگره نماید

46 کنون در خواب دیدم ماه رویش %~% چهان پر مشک و عنبر کرده مویش

47 چنان دیدم که دست من گرفتی %~% بدان یاقوت قند آلود گفتی

48 به خواب اندر بپرسش آمدستم %~% که از بد خواه تو ترسان شدستم

49 به بیداری نیایم زانکه دشمن %~% نگه دارد ترا همواره از من

50 ترا از من نگه دارند محکم %~% روان را چون نگه دارند از هم

51 مرا بنمای رویت تا ببینم %~% که من از داغ روی تو چنینم

52 مترس اکنون و تنگ اندر برو گیر %~% که بس خوش باشد اندر هم می و شیر

53 برم از زلفکانت عنبرین کن %~% لبم از بوسگانت شکرین کن

54 به ms316 سنگین دل وفا و من جوی %~% به نوشین لب نوازشهای من گوی

55 مکن تندی که از تو باشد آهو %~% بهست از روی نیکو خوی نیکو

56 من اندر خواب روی دوست دیدم %~% سخنهای چنین از وی شنیدم

57 چرا بی صبر و بی چاره نباشد %~% چرا همواره غمخواره نباشد

58 مرا تا بخت از آن مه دور دارد %~% بدین غم هر کسی معذور دارد

1 خوشا مروا نشست شهریاران %~% خوشا مروا زمین شاد خواران

2 خوشا مروا به تابستان و نیسان %~% خوشا مروا به پاییز و زمستان

3 کسی کاو بود در مرو دلارای %~% چگونه زیستن داند دگر جای

4 به خاصه چون بود در مرو یارش %~% چگونه خوش گذارد روزگارش

5 چنان چون بود رامین دلازار %~% گسسته هم ز مرو و هم ز دلدار

6 هم از یاران و خویشان دور گشته %~% هم از یار کهی مهجور گشته

7 نباشد جای چون جای نخستین %~% نه یک معشوق چون معشوق پیشین

8 چو رامین آمد اندر کشور مرو %~% به چشمش هر گیاهی بود چون سرو

9 زمینش چون بهشت و شاخ چون حور %~% گلش چون غالیه برگش چو کافور

10 در آن کشور چنان بدجان رامین %~% که در ماه بهاران شاخ نسرین

11 تو گفتی در زمین مرو شهجان %~% در مینو برو بگشاد رصوان

12 چو نزدیک دز مرو آمد از راه %~% به بام گوشک بر دیده شد آگاه

13 فرود آمد همان گه مرد دیده %~% به شادی رام را بر رخش دیده

14 یکایک دایه را زو آگهی داد %~% دل دایه شد از اندیشه آزاد

15 دوان شد تا به پیش ویس بانو %~% بگفت آمد به دردت نوش دارو

16 پلنگ خسروی آمد گرازان %~% هزبر شاهی آمد سر فرازان

17 نسیم دولت آمد مژده خواهان %~% که آمد نوبهار پادشاهان

18 درخت شادکامی بارور شد %~% همان بخت ستمگر دادگر شد

19 به بار آورد شاخ مهر نو بر %~% پدید ms317 آورد کان وصل گوهر

20 دمیده گشت صبح از خاور بام %~% شکفته شد بهار کشور کام

21 امید فرخی آمد ز دولت %~% نوید خرمی آمد ز صلت

22 نبینی شب شده چون روز روشن %~% جهان خرم شده چون وقت گلشن

23 نبینی شاخ شادی بشکفیده %~% نبینی شاخ انده پژمریده

24 نبینی خاک دیبا روی گشته %~% نبینی باد عنبر بوی گشته

25 الا ماها بر آور سر ز بالین %~% جهان بین برگشا و این جهان بین

26 شبت تاریک بد همرنگ مویت %~% کنون رخشنده شد همرنگ رویت

27 ز دوده شد جهان از زنگ اندوه %~% همی خندد زمین از کوه تا کوه

28 جهان خندان شده از روی رامین %~% هوا مشکین شده از بوی رامین

29 به فال نیک رامین آمد از راه %~% همی پیوست خواهد مهر با ماه

30 بیا تا روی آن دلبند بینی %~% تو گویی ماه را فرزند بینی

31 به درگاه ایستاده بار خواهان %~% ز کین و خشم تو زنهار خواهان

32 ترا دل خسته او را دل شکسته %~% میان هر دوان درهای بسته

33 درت بر دلگشای خویش بگشای %~% امید جان فزای خویش بفزای

34 سمن بر ویس گفتا شاه خفتست %~% بلا در زیر خواب او نهفتست

35 گر او زین خواب خوش بیدار گردد %~% سراسر کار ما دشوار گردد

36 یکی چاره بکن کاو خفته ماند %~% نهان ما و راز ما نداند

37 سبک دایه فسونی خواند بر شاه %~% تو گفتی شاه مرده گشت برگاه

38 چو مستان خواب نوشین در ربودش %~% چنان کز گیتی آگاهی نبودش

39 پس آنگه ویس همچون ماه روشن %~% نشست آزرده بر سوراخ روزن

40 ز روزن روی رامین دید چون مهر %~% شکفته شد به جانش در گل مهر

41 و لیکن صبر کرد و دل فرو داشت %~% بننمود آن تباهی کاندرو داشت

42 سخن با رخش رامین گفت یکسر %~% بدو گفت ای سمند کوه پیکر

43 ترا من داشتم ms318 همتای فرزند %~% چرا ببرید از من مهر و پیوند

44 نه از زر ساختم استام و تنگت %~% وز ابریشم فسار و پالهنگت

45 نه از سیم و رخامت کردم آخر %~% همه ساله ز کنجت داشتم پر

46 چرا دل ز اخر من بر گرفتی %~% برفتی آخر دیگر گرفتی

47 ترا نیکی نسازد چون بدیدم %~% دریغ آن رنجها کز تو کشیدم

48 ترا آخر چنان سازد که دیدی %~% تو خود دانی چه سختیها کشیدی

49 کرا خرما نسازد خار سازی %~% کرا منبر نسازد دار سازی

1 چو رامین دید بانو را دلازار %~% ز لب بارنده زهر آلود گفتار

2 هزاران گونه لابه کرد و پوزش %~% ز جان پر نهیب از درد و سوزش

3 بدو گفت ای بهار مهربانان %~% به چهره آفتاب دل ستانان

4 بهشت دلبران اورنگ شاهان %~% طراز نیکوان سلار ماهان

5 ستاره بامداد و ماه روشن %~% چراغ کشور و خورشید برزن

6 گل صد گنبد و آزاده سوسن %~% خداوند من و کام دل من

7 چرا چندین به خون من شتابی %~% چرا رویت همی از من بتابی

8 منم رامین ترا باجان برابر %~% توی ویسه مرا از جان فزونتر

9 منم رامین ترا شایسته کهتر %~% توئی ویسه مرا بایسته مهتر

10 منم رامین که شاه بی دلانم %~% ز مهر تو به گیتی داستانم

11 توی ویسه که ماه نیکوانی %~% به چشم و زلف شاه جادوانی

12 همانم من که تو دیدی همانم %~% همان شایسته یار مهربانم

13 همانم من که بودم تو نه آنی %~% چرا بر من نمایی دل گرانی

14 مگر کردی به گفت دشمنان گوش %~% که زی تلخ شد آن مهر چون نوش

15 مگر سوگندها به دروغ کردی %~% مگر زنهار با جانم بخوردی

16 مگر یکدل شدی با دشمن من %~% مگر آتش زدی در خرمن من

17 دریغ آن مهر و آن امیدواری %~% که جانم را بد اندر مهر کاری

18 بکشتم عشق در باغ ms319 جوانی %~% به جان خویش کردم باغبانی

19 همی ورزید باغم با دل شاد %~% چنان کز دیدگان آبش همی داد

20 نه یک شب خفت و نه یک روز آسود %~% به رنج باغبانی در بفرسود

21 چو آمد نوبهار ودل روشن %~% بر آمد لاله و خیزی و سوسن

22 ز گل بود اندرو صد جای توده %~% دمان بویش چو بوی مشک سوده

23 چنار و بید او شد سایه گستر %~% چنان چون مورد و سروش شاخ پرور

24 شکفته شد دگر گونه درختان %~% ز خوبی همچو کام نیکبختان

25 به بانگ آمد درو قمری و بلبل %~% دگر مرغان بر آوردند غلغل

26 وگا پیر امنش آهییخت دیوار %~% نه دیواری که کوهی نام بردار

27 به پای کوه نوشین رودباری %~% به گرد رود زرین مرغزاری

28 ز رامش بود کبگ کوهساری %~% چنان کز رنگ شیر مرغزاری

29 کنون آمد زمستان جدایی %~% بدو در ابر و باد بی وفایی

30 ز بدبختی در آمد سال و ماهی %~% که ویران شد درو هر جایگاهی

31 ز بی آبی در آمد روزگاری %~% که در وی خشک شد هر رودباری

32 نه آن دیوار ماندست و نه آن باغ %~% نه آن کوه و نه آن رود و نه آن راغ

33 بد اندیشان در ختانش بکندند %~% در و دیوار او بر هم فگندند

34 رمیدند آن همه مرغانش اکنون %~% چه کبگ از کوه و چه بلبل ز هامون

35 دریغا آن همه سرو و گل و بید %~% دریغا روزگار رنج و اومید

36 نه از زر بود مهر ما ز گل بود %~% که چون بشکست بی بر گشت و بی سود

37 دل از دل دور گشت و یار از یار %~% غم اندر غم فزود و کار در کار

38 به کام دل رسید از ما بد آموز %~% که چون ماباد بد فرجام و بدروز

39 کنون بدگوی ما از رنج ما روت %~% بیاسوده به کام ms320 خویش بنشست

40 نه پیغامبر بود اکنون نه همراز %~% نه بدگوی و بدخواه و نه غماز

41 نه داید رنج بیند نه تو تیمار %~% نه من درد دل و نه موبد آزار

42 بجز من در میان کس را گنه نیست %~% که بخت کس چوبخت من سیه نیست

43 به ناله زین سیه بخت نگونم %~% که با او من همه جایی زبونم

44 مرا گوهر چنان شد پوزش آرای %~% که آزاده زبون باشد به هر جای

45 اگر نه خواستی بختم سیاهی %~% مرا نفریفتی دیو تباهی

46 کسی کان دیو را باشد به فرمان %~% به دل چون من بود کور و پشیمان

47 به جای عود خام و مشک سارا %~% گرفته چوب بید و ریگ صحرا

48 به جای زر ناب و در شهوار %~% به چنگ من سفال و سنگ کهسار

49 به جای باد رفتار اسپ تازی %~% گرفته کم بها اسپ طرازی

50 نگارا نه همه پنداشتی کن %~% زمانی دوستی و اشتی کن

51 اگر کردم جفا و زشت کاری %~% تو با من کن وفا و مهر و یاری

52 گناه از بن ترا بود ای دلارام %~% گرفتاری مرا آمد به فرجام

53 گناهی را که تو کردی یکی روز %~% هزاران عذر خواهم از تو اموز

54 کنم پیش تو چندان لابه زار %~% که بزدایم ز جانت زنگ آزار

55 گناه از خویشتن بینم همیشه %~% کنم تا مرگ با تو عذر پیسه

56 گهی گویم چو خواهم از تو زنهار %~% گنهگارم گنهگارم گنهگار

57 گهی گویم چو خواهم از تو درمان %~% پشیمانم پشیمانم پشیمان

58 خداوندی و بر من پادشایی %~% توانی کم عقوبتها نمایی

59 و لیکن پس کجا باشد کریمی %~% خداوندی و رادی و رحیمی

60 اگر بخشایش از من باز گیری %~% ز من زاری وپوزش نه پذیری

61 همین جا بند درگاه تو گیرم %~% همی گریم به زاری تا بمیرم

62 بع دیگر جای رفتن چون توانم ms321 %~% که بخشاینده ای چون تو ندانم

63 مکن ماها و بر جانم ببخشای %~% بلا زین بیش بر جانم میفزای

64 چه بود ار من گنه کردم یکی بار %~% نه جز من نیست در گیتی گنهگار

65 گناه آید ز گیهان دیده پیران %~% خطا آید ز داننده دبیران

66 دونده باره هم در سر در آید %~% برنده ثیغ هم کندی نماید

67 گر آمد ناگهان از من خطایی %~% مرا منمای داغ هر جفایی

68 منم بنده توی زیبا خداوند %~% ز بیزاری منه بر پای من بند

69 همه جوری توانم بردن از یار %~% جز آن کز من شود یکباره بیزار

70 مرا کوری به از هجر تو دیدن %~% مرا کری به از طعنت شنیدن

71 مرا هرگز مبادا از تو دوری %~% ترا هرگز مباد از من صبوری

72 نگارا تا تو بر من دل گرانی %~% به چشم من سبک شد زندگانی

73 همیشه دج گران باشی به بیداد %~% گران باشد همیشه سنگ و پولاد

74 نباشد مهرت اندر دل گه جنگ %~% نباشد آب در پولاد و در سنگ

75 مرا خود از دلت آتش در افتاد %~% که خود آتش فتد از سنگ و پولاد

76 بر آتش سوز گرد آید همه کس %~% تو هم فریاد اتش سوز من رس

77 اگر دریا برین آتش فشانی %~% نیاید آتشم را زو زیانی

78 جهان پر دود گشت از دود جانم %~% چو بختم شد به تاریکی جهانم

79 جهان بر من همی گرید بدین سان %~% ازیرا امشب این برفست و باران

80 به آتشگاه می مانه درونم %~% به کوه برف می ماند برونم

81 بدین گونه تنم را مهر کردست %~% که نیمی سوخته نیمی فسردست

82 چو من بر آسمان دیک فرشتست %~% که ایزد ز آتش و برفش سرشتست

83 نشد برف من از آتش گدازان %~% که دید آتش چنین با برف سازان

84 کسی کاو را وفا با جان سرشتست %~% به برف اندر ms322 بکشتن سخت زشتست

85 گمان بردم که از آتش رهانی %~% ندانستم که در برفم نشانی

86 منم مهمانت ای ماه دو هفته %~% به دو هفته دو ماهه راه رفته

87 به مهمانان همه خوبی پسندند %~% نه زین سان در میان برف بندند

88 اگر شد کشتنم بر چشمت آسان %~% به برف اندر مکش باری بدین سان

1 جوابش داد ویس ماه پیکر %~% جوابی همچو زهر آلوده خنجر

2 برو راما امید از مرو بردار %~% مرا و مرو را نابوده پندار

3 مکن خواهش چو دیگربار کردی %~% ببر این دود چون آتش ببری

4 مرا بفریفتی یک ره به گفتار %~% کنون بفریفت نتوانی دگر بار

5 چو بشکستی وفا و عهد و سوگند %~% چه باید این فسون و رشته و بند

6 برو نیرنگ هم با گل همی ساز %~% وفا و مهر هم با او همی باز

7 اگر چه هوشیاری و سخن دان %~% نیم من نیز ناهشیار و نادان

8 تو زین افسونها بسیار دانی %~% به پیش هر کسی بسیار خوانی

9 ترا دیدم بسی و آزمودم %~% فسونت نیز بسیاری شنودم

10 دلم بگرفت ازین افسون شنیدن %~% فسون جادوان بسیار دیدن

11 مرا بس زین فسوس وزین فسونت %~% وزین بازارهای گونه گونت

12 نخواهم جستن از موبد رهایی %~% نه با او کرد خواهم بی وفایی

13 درین گیتی به من شایسته خود اوست %~% که با آهوی من دارد مرا دوست

14 نه روز دوستی را خوار گیرد %~% نه روزی بر سر من یار گیرد

15 مرا یکدل همیشه دوستدارست %~% نه چون تو ده دل زنهار خوارست

16 کنون دارد بلورین جام در دست %~% به کام دل همیشه شاد و سرمست

17 نشست خوش ز بهر شاه باید %~% ترا هر جا که باشد جای شاید

18 همی ترسم که آید در شبستان %~% گلش را رفته بیند از گلستان

19 مرا جوید نیابد خفته بر جای %~% به کار من دگر ره بد ms323 کند رای

20 شود آگه ازین کار نمونه %~% وزین بفسرده مهر باژ گونه

21 نخواهم کاو بیازارد دگر بار %~% که پس با او به جان باشد مرا کار

22 بس است آن بیم و آن سختی که دیدم %~% وزو صد ره امید از جان بریدم

23 چه دیدم زان همه سختی کشیدن %~% چه دیدم زان همه تلخی چشیدن

24 چه دارم زان همه زنهار خواری %~% بگر بد نامی و نومیدواری

25 هم آزرده شد از من شهریارم %~% هم آزرده شد از من کردگارم

26 جوانی بر سر مهرت نهادم %~% دو گیتی را به نام بد بدادم

27 ز حسرت می بسایم دست بردست %~% که چیزی نیستم جز باد در دست

28 سخن چندان که گویم سر نیاید %~% ترا زین شاخ برگ و بر نیاید

29 ازین در کامدی نومید بر گرد %~% به بیهوده مکوب این آهن سرد

30 شب از نیمه گذشت و ابر پیوست %~% دمه بفزود و دود برف بنشست

31 کنون بر خویشتن کن مهربانی %~% برو تا بر تنت ناید زیانی

32 شبت فرخنده باد و روز فرخ %~% همیشه یار تو گل نام گل رخ

33 بمانادش به گیتی با تو پیوند %~% چنان کت زو بود پنجاه فرزند

34 چو ویس او را زمانی سرزنش کرد %~% به نادیدنش دل را خوش منش کرد

35 ز روزن باز گشت و روی بنهفت %~% نه بارش داد و نه دیگر سخن گفت

36 نه دایه ماند بر روزن نه بانو %~% گسسته شد ز درد رام دارو

37 به کوی اندر بماند آزاده رامین %~% به کام دشمنان بی کام و غمگین

38 همه چیزی گرفته جای و آرام %~% ابی آرام مانده خسته دل رام

39 همی نالید پیش کرد گارش %~% گه از بخت سیاه و گه ز یارش

40 همی گفت ای خدای پاک و دانا %~% توی بر هر چه خود خواهی توانا

41 هنی بینی مرا بیچاره مانده %~% ز خویش و ms324 آشنا آواره مانده

42 به که بر میش و بز را جایگاهست %~% به هامون گور و آهو را پناهست

43 مرا ایدر نه آرامست و نه جای %~% برین خسته دلم هم تو ببخشای

44 که من نومید ازیدر بر نگردم %~% و گر نومید بر گردم نه مردم

45 اگر باید همی مردن به ناچار %~% همان بهتر که میرم بر در یار

46 بداند هر که در آفاق باری %~% که یاری داد جان از بهر یاری

47 گر این برف و دمه شمشیر بودی %~% جهنده باد ببر و شیر بودی

48 ازیدر باز پس ننهاد می گام %~% مگر آنگه که جانم یافتی کام

49 دلا تو آن دلی کز پیل و از شیر %~% نترسیدی هم از ژوپین و شمشیر

50 چرا ترسی کنون از باد باران %~% که خود هر دو ترا هستند یاران

51 نه باد ارم همه سال از دم سرد %~% نه ابر آرم ز دود جان پر درد

52 اگر باز آمدی آن ماه رخشان %~% مرا چه برف بودی چه گل افشان

53 و گر گشتی لبم بر لبش پیروز %~% مرا کردی کنار خویش جان بوز

54 نبودی هیچ غم از ابر و بادم %~% شدی اندوه این طوفان ز یادم

55 همی گفت این سخت رامین بیدل %~% بمانده تا به زانو رخش در گل

56 همه شب چشم رامین اشک ریزان %~% هوا بر رخش او کافور بیزان

57 همه شب رخش در باران شده تر %~% به برف اندر سوار از رخش بدتر

58 همه شب ابر گریان بر سر رام %~% همه شب باد پیچان در بر رام

59 قبا و موزه و رانینش بر تن %~% ز سر تا پای بفسرده چو آهن

60 همه شب ویس گریان در شبستان %~% به ناخن پاک بشخوده گلستان

61 همه گفت این چه برف و این چه سرماست %~% کزیشان رستخیز ویس برخاست

62 الا ای ابر گریان بر سر رام %~% ترا خود شرم ms325 ناید زان گل اندام

63 به رنگ زعفران کردی رخانش %~% بسان نیل کردی ناخنانش

64 ز بخشودن همی بر وی بنالی %~% و لیکن تو بدین ناله و بالی

65 مبار ای ابر و یک ساعت بیاسای %~% مرا تیمار بر تیمار مفزای

66 الا ای باد تاکیتند باشی %~% چه باشد گر زمانی کند باشی

67 نه آن بادی که از وی بوی بردی %~% جهان از بوی او خوش بوی کردی

68 چرا اکنون نبخشانی بر آن تن %~% کزو خوشی برد نسرین و سوسن

69 الا ای ژرف دریای دمنده %~% تو باشی پیش رامین همچو بنده

70 ترا هر چند گوهرهاست رخشان %~% نیی چون دست رامین گوهر افشان

71 حسد بردی بر آن شاه سواران %~% فرستادی به دست میغ باران

72 سلاح تو همین باران و آبست %~% سلاح او همه پولاد نابست

73 گر او امشب رها گردد ازیدر %~% بینبارد ترا از گرد لشکر

74 چه بی شرمم چه بانیرنگ و دستان %~% که آسوده نشستم در شبستان

75 تنی پرورده اندر خز و دیبا %~% بماند در میان برف و سرما

76 رخ آزاده رامین هست گلزار %~% بود سرما به برگ گل زیان کار

1 چو ویس اندر شبستان رفت و بنشست %~% زمانی بود و باز از جای برجست

2 بگفت این و دگر ره شد به روزن %~% ز روزن تیغ زد خورشید روشن

3 دگر ره گفت با رخش ره انجام %~% نهی رخشا همی بر چشم من گام

4 مرا هستی چو فرزند دل افروز %~% به تو نپسندم این سختی بدین روز

5 چرا همراه بد جستی و بدخواه %~% تو نشنیدی که همراهست و پس راه

6 اگر با تو نه این بد رای بودی %~% ترا بر چشم من بر جای بودی

7 کنون بر باد شد اومید و رنجت %~% نه بارت هست زی ما نه سپنجت

8 برو بار و سپنج از دیگران خواه %~% دل گمگشته را از دلبران خواه

9 ms326 برو راما تو نیز از مرو بر گرد %~% پزشکی جوی و با او یاد کن درد

10 بساروزا که از تو بار جستم %~% چو زنهاری ز تو زنهار جستم

11 نه بر درگاه خویشم بار دادی %~% نه با زنهاریان زنهار دادی

12 بسا شبها که تو خوش خفته بودی %~% نه چون من بی دل و آشفته بودی

13 تو خفته در میان خز و سنجاب %~% من افتاده به راه اندر گل و آب

14 کنون آن بد که کردی بازدیدی %~% بلا را هم بلا انباز دیدی

15 اگر تو نازکی ای شاخ سوسن %~% هر آیینه نیی نازکتر از من

16 و گر بودم ترا یک روز در خور %~% نگفتم جاودان تیمار من خور

17 ببر اومید دل چون من بریدم %~% ز نومیدی به آسانی رسیدم

18 اگر اومید رنجوری نماید %~% ز نومیدی بسی آسانی آید

19 من آن بودم که از اومیدواری %~% همی بردم به دریا بر سماری

20 کنون از شورش دریا برستم %~% دل از اومید بیهوره بشستم

21 ز خرسندی گزیدم پارسایی %~% که خرسندیست بهتر پادشایی

22 کنون کت نیست روزی از کهن یار %~% برو یاری که نو کردی نگه دار

23 کهی دینار و یاقوتست نامی %~% و گر نه یار نو باشد گرامی

24 چو مهرم را بریذی از جفا سر %~% بریده سر نروید بار دیگر

25 اگر بر روید از گورم گیازار %~% گیازارم بود از تو دلازار

26 و گر چه نیک دان بودم به تدبیر %~% ندانستم که گردد مهر دل پیر

27 مجو از من دگر ره مهربانی %~% که ناید باز پیران را جوانی

28 همانم من که تو نامه نوشتی %~% به نامه نام من بردی به زشتی

29 مرا از مهرت آمد زشت نامی %~% که جز با تو نکردم خویس کامی

30 نکردم در جهان جز تو یکی یار %~% تو نیز از بخت من بودی بدین زار

31 توی چون مادری کش طالعی شود ms327 %~% یکی فرزند بودش وان یکی کور

32 به دیده کوری دختر نبیند %~% همی داماد بی آهو گزیند

33 دلم گر چون کمان در مهر دوتاست %~% چو تیرست در جفا گفتار من راست

34 دل تو چو نشانه شد بر آزار %~% نشانه ت را ز پیش تیر بردار

35 برو تا نشنوی گفتار دلگیر %~% ز تلخی چون کبست از ژخم چون تیر

1 دل رمامین ز گفتارش بپیچید %~% هم اندر دل جوابش را بسیچید

2 جوابش داد رامین گفت ماها %~% ز غم خواهد مرا کردن تباها

3 ندانم گرت من طرار چون مهر %~% که صبر از دل ربانا گونه از چهر

4 چنان آسان رباید دل ز هشیار %~% که از مستان رباید کیسه طرار

5 تنم گر پیر شد مهرم نشد پیر %~% نوای نو توان زد بر کهن زیر

6 مرا مهر تو در تن جان پاکست %~% ز پیری جان مردم را چه باکست

7 مکن بر من فسوس مهر بسیار %~% که بیماری نخواهد مإرد بیمار

8 مزن طعنه مرا گر تو درستی %~% که نه من خواستم از بخت سستی

9 نیاب من به روی خود بدیدی %~% در فس بی نیازی بر کشیدی

10 چرا راز دلم با تو نمودم %~% چرا تیمار جان خود فزودم

11 دلیرم من به راز دل نودن %~% دلیری تو به جان و دل ربودن

12 مبادا کس که بنماید دلخویش %~% که پس چون روز من روز آیدش پیش

13 نگارا گر تو گشتی بر بتان مه %~% تو خود دانی که مهتر دادگر به

14 کنون کز مهتری گشتی توانگر %~% به حال مردم درویش بنگر

15 اگر من گشتی از مهرت گنهگار %~% نیم چندین ملامت را سزاوار

16 همی تا آز باشد بر جهان چیر %~% نگردد جان مردم از گنه سیر

17 گنه کرد آدم اندر پاک مینو %~% هر آیینه منم از گوهر او

18 سیه سررا گنه بر سر نبشتست %~% گنهگاریش در گوهر سرشتست

19 نه ms328 دانش روی بر تابد قصا را %~% نه مردی دست بر پیچد بلا را

20 چه آن کار بی خرد باشد چه بخرد %~% نخواهد خویستن را هیچ کس بد

21 گناه دی بشد با دی ز دستم %~% تو فردا بین که مهرت چون پرستم

22 به مهر اندر کنم تدبیر فردا %~% که دی را در نیابد هیچ دانا

23 اگر بشکستم اندر مهر پیمان %~% بجز پوزش نمودن نیست درمان

24 در آن شهری چرا آرام گیرند %~% که عذری در گناهی نه پذیرند

25 اگر پوزش نکو باشد کهتی %~% نکوتر باشد آمروزش ز مهتر

26 بیامروز این گناهی را که کردم %~% که دیگر گرد او هرگز نگردم

27 اگر زلت نبودی کهتران را %~% نبودی عفو کردن مهتران را

28 ز تو دیدم فراوان خوب کاری %~% مگر بخشایش و آمروزگاری

29 گنه کردم ز بهر آزمایش %~% که چون داری در آمروزش نمایش

30 گناهم را بیامروز و چنین دان %~% که نیکی گم نگردد در دو گیهان

31 جزای من بس است این شرمساری %~% بلای من بس اوت این بردباری

32 من اندر برف و باران ایستاده %~% تو چشم مردمی بر هم نهاده

33 ز بی رحمت دل و بی آب دیده %~% زبانی همچو شمشیری کشیده

34 مهی گویی ترا هر گز ندیدم %~% و گر دیدم امید از تو بریدم

35 نگارینا مجو از من جدایی %~% همه چیزی همی جو جز رهایی

36 به جان این زهر نتوانم چشیدی %~% به دل این باز نتوانم کشیدن

37 اگر باشد دلم از سنگ خادا %~% نداند کرد با هجرت مدارا

38 ز هجرانت بترسد وز بلا نه %~% ترا خواهد ز یزدان و مرا نه

1 سمن بر ویس گفت ای بی خرد رام %~% نداری از خردمندی بجز نام

2 جفا بر دل زند خشت گرانس %~% بماند جاودان بر دل نشانش

3 جفای تو مرا بر دل بماندست %~% چنان کز دل وفای تو بر اندست

4 نباشد با ms329 کسی هم کفرو هم دین %~% نگنجه در دلی هم مهر و هم کین

5 چو یاد آرد ز صد هونه جفایت %~% نماند در دلی بوی وفایت

6 تو خود دانی که من با تو چه کردم %~% به امید وفا چه رنج بردم

7 پس آنگه تو بجای من چه کردی %~% بکشتی و انچه کشتی خود بخوردی

8 برفتی بر سرم یاری گزیدی %~% نکو کردی تو خود اورا سزیدی

9 جزین از تو چه آید که کردی %~% که همچون کرگسان مردار خوردی

10 زهی داده ستور و بستده خر %~% ترا همچون منی کی بود در خور

11 ترا چون جای شور و ریگ شایستن %~% سرا و باغ فرمودن چه بایست

12 گمان بردم که تو شیر شکاری %~% نگیری جز گوزن مرغزاری

13 ندانستم که تو روباه پیری %~% به صد حیله یکی خر گوش گیری

14 چرا چون شسته بودی خویشتن پاک %~% فشاندی بر تنت خاکستر و خاک

15 چرا بگذاشتی جام می و شیر %~% نهادی پیش خود جام سک و سیر

16 چرا بر خاستی از فرش نیسان %~% نشستی بر پلاس و شال خلقان

17 نه بس بود آنکه از شهرم برفتی %~% به شهر دشمنان مأوا گرفتی

18 نه بس بود آنگه دیگر یار کردی %~% مرا زی دوست و دشمن خوار کردی

19 نه بس بود آنکه چون نامه نبشتی %~% سخن با خون من در هم سرشتی

20 ابا چندین جفا و خشم و آزار %~% نهادی بار زشتی بر سر بار

21 چو دایه پیش تو آمد براندی %~% سگ و جادو و پر دستانش خواندی

22 تو طراری و پر دستان به دایه %~% توی جادو توی بسیار مایه

23 تو او را غرچه و نادان گرفتی %~% فریب جادوان با او بگفتی

24 هم او را هم مرا دستان نهادی %~% هزاران داغمان بر جان نهادی

25 توی صحاک دیده جادوی نر %~% که هم نیزنگ سازی هم فسونگر

26 تو کردی بی وفایی ms330 ما نکردیم %~% تو خوردی زینهار و ما نخوردیم

27 ببودی چند گه خرم به گوراب %~% کنون باز آمدی با چشم پر آب

28 همی گویی سخنهای نگارین %~% درونش آهنین بیرونش زرین

29 منم آن نو شکفته باغ صد رنگ %~% که تو بر من بگفتی آن همه ننگ

30 منم آن گلشن شهوار نیکو %~% که در چشم تو بودم یکسر آهو

31 منم آن چشمه کز من آب خوردی %~% چو خوردی چشمه را پر خاک کردی

32 کنون از تشنگی بردی بسی تاب %~% شتابان آمدی کز من خوری آب

33 نبایستی ز چشمه آب خوردن %~% چو خوردی چشمه را پر خاک کردن

34 و یا اکنون که کردی چشمه را خوار %~% نیاری آب او خوردن دگر بار

1 دگر باره جوابش داد رامین %~% بدو گفت ای بهار بربر و چین

2 جهان چون آسیای گرد گردست %~% که دادارش چنین گردنده کردست

3 نماند حال او هرگز به یک سان %~% گهی آذار باشد گه زمستان

4 من و تو هر دو فرزند جهانیم %~% ابر یک حال بودن چون توانیم

5 تن ما نیز گردان چون جهانست %~% که گاهی کودک و گاهی جوانست

6 گهی بیمار و گاهی تندرستست %~% چو گاهی زورمند و گاه سستست

7 گهی با رخت باشد گاه بی رخت %~% گهی پیروزبخت و گاه بدبخت

8 تن مردم صعیف و نا توانست %~% که لختی گوشت و مشتی استخوانست

9 نه بر تابد ز گرما رنج گرما %~% نه بر تابد ز سرما رنج سرما

10 چو گرما باشدش سرما بخواهد %~% چو سرما باشدش گرما بخواهد

11 بجوید خورد کز خوردن ببالد %~% پس آنگه او هم از خوردن ببالد

12 اگر چه آز بر وی سخت چیرست %~% ز مستی چون نبیند زود سیرست

13 و گرچه او خوشی از کام یابد %~% چو بیند کام خودرا بر نتابد

14 ز سستی کامها بر وی و بالست %~% ازیرا در پی کامش ملالست

15 دلش ms331 چون بر مرادی چیر گردد %~% همان گه زان مرادش سیر گردد

16 دگر باره چو کامی در نیابد %~% از آز دل به کام دل شتابد

17 گهی در آز تیز و تند باشد %~% گهی در کام سیر و کند باشد

18 چو کام آید نماند هیچ تندی %~% چو آز آید نماند هیچ کندی

19 نباشد هیچ کامی خوشتر از مهر %~% که ورزی با رخی تابنده چون مهر

20 چنان در هر دلی خود کام گردد %~% که دل بی دصبر و بی آرام گردد

21 به دست آز دل دیوانه گردد %~% ز خواب و خرمی بیگانه گردد

22 بسی سختی برد تا چیز گردد %~% چو کام دل بیابد سیر گردد

23 نه بر تابد به وصلت ناز جانان %~% نه بر تابد به دوری درد هجران

24 گهی جوید ز هجرانش جدایی %~% گهی از خشم و ازارش رهایی

25 چو مردم هست زین سان سخت عاجز %~% ندارد صبر بر یک حال هرگز

26 نگارا من یکی از مردمانم %~% ز دست رستن چون توانم

27 همیشه گرد تو پرواز دارم %~% کجا بر سر لگام آز دارم

28 ترا جستم چو بر من چیره بود آز %~% همه زشتی مرا نیکو نمود آز

29 وزان پس چون توخشم و ناز کردی %~% ز بد مهری دری نو باز کردی

30 برفتم تا نبینم خشم و نازت %~% ببردم کبگ مهر از پیش بازت

31 دلی کام با تو راندی کامگاری %~% هم از تو چون کشیدی خشم و خواری

32 در آن شهری که بودم شاه و مهتر %~% هم اندر وی ببودم خوار و کهتر

33 گه رفتن چنان آمد گمانم %~% که بی تو زیستن آسان توانم

34 ز بت رویان یکی دیگر بجویم %~% بدو بندم دلی کز تو بشویم

35 نسوزه عشق را جز عشق خرمن %~% چنان چون بشکند آهن به آهن

36 چو عشق نو کند دیدار در دل %~% کهی را کم شود بازار در دل ms332

37 درم هر گه که نو آید به بازار %~% کهی را کم شود در شهر مقدار

38 مرا چون دوستان گفتند یک سر %~% نبرد عشق را جز عشق دیگر

39 نداند عشق را جز عشق درمان %~% نشاید کرد سندان جز به سندان

40 به گفت دوستان رفتم به گوراب %~% بسار تشنه جویان در جهان آب

41 گهی جستم ز رویت یادگاری %~% گهی جستم ز هجرت غمگساری

42 گل گلبوی را در راه دیدم %~% گمان بردم که تابان ماه دیدم

43 نه بت دیدم بدان شکل و بدان روی %~% نه گل دیدم بدان رنگ و بدان بوی

44 دل اندر مهر آن بت روی بستم %~% همی گفتم ز مهر ویس رستم

45 هنی خواندم فسونی بر فسونی %~% همی شستم ز دل خونی به خونی

46 بسی کردم نهان و آشکارا %~% به نر می با دل مسکین مدارا

47 ندیدم در مدارا هیچ سودی %~% که دل هر ساعتی زاری نمودی

48 چنان آتش ز مهر افتاد بر من %~% که تن در سوز بود و دل به شیون

49 نه دل را بود در تن هیچ آرام %~% نه غم را بود نیز اندر دل انجام

50 ز بیرون گر به رامش می نشستم %~% نهانی بر فراقت می گرستم

51 ز بیچاره تنم مانده روانی %~% نه خوش خوردم نه خوش خفتم زمانی

52 چو بی تو رستخیز تن بدیدم %~% بجز باز آمدن چاره ندیدم

53 توی نیک و بد و درمان و دردم %~% توی شیرین و تلخ و گرم و سردم

54 توی کام و بلا و ناز و رنجم %~% غم و شادی و درویشی و گنجم

55 توی چشم و دل و جان و جهانم %~% توی خورشید و ماه و آسمانم

56 توی دشمن مرا و هم توی دوست %~% نکوبختی که هر چیز از تو نیکوست

57 بکن با من نگارا هر چه خواهی %~% که تو بر من خداوندی و شاهی

58 به ms333 تو نالم که در دل آذری تو %~% هبه تو نالم که بر دل داوری تو

1 سمن ویس گریان بر لب بام %~% لب بام از رخش گشته وشی فام

2 نشد سنگین دلش بر رام خشنود %~% که نقش از سنگ خارا نستر زود

3 اگر چه دلش بر رامین همی سوخت %~% زرشک رگته کین دل همی توخت

4 چو برزد آتش مهر از دلش تاب %~% بیامد رشک و بر آتش فشاند آب

5 بدو گفت ای فریبنده سخن گوی %~% در افگندی به میدان سخن گوی

6 به خواهش باد را نتوان گرفتن %~% فروغ خور به گل نتوان نهفتن

7 اگر رفتی ز مهر من به گوراب %~% بسان تشنه جویان در جهان آب

8 برفتی تا نبینی خشم و نازم %~% ببردی کبگ مهر از پیش بازم

9 گهی جستن ز رویم یادگاری %~% گهی جستی ز هجرم غمگساری

10 نبودت چاره ای جز یار دیگر %~% گرفتی تا شدت اندوه کمتر

11 گرفتم کاین سراسر راست گفتی %~% نه خوش خوردی نه بی تیمار خفتی

12 چرا آن بیهده نامه نبشتی %~% چرا گفتی مرا در نامه زشتی

13 چرا بر دایه خشم آلود بودی %~% مرو را آن همه خواری نمودی

14 که فرمودت که پیش دشمنانش %~% ز پیش خویش همچون سگ برانش

15 ترا پندی دگم گر گوش داری %~% به دانش بشنوی گر هوش داری

16 چو بنمایی ز دل پنداشتی را %~% بمانی جای لختی آشتی را

17 به جنگ اندر خردمند نکو رای %~% بماند آشتی را لختکی جای

18 ترا دیو آنچنان کین در دل افگند %~% که تخم آشتی از دلت بر کند

19 تو نشنیدی که دو دیو ژیانند %~% همیشه در تن مردم نهانند

20 یکی گوین بکن این کار و مندیش %~% کزو سودی بزرگ آید ترا پیش

21 چو کرده بیاید آن دگر یار %~% بدو گوید چرا کردی چنین کار

22 ترا آن دیو پیشین کرد نادان %~% کنون دیو پسین کردت ms334 پشیمان

23 نبایست از بنه آزار جستن %~% کنون این پوزش بسیار جستن

24 گنه نا کردن و بی باک بودن %~% بسی آسان از پوزش نمودن

25 ز خورد ناسزا پرهیز کردن %~% به از پس داروی بسیار خوردن

26 ترا گر این خرد آن گاه بودی %~% زبانت لختکی کوتاه بودی

27 مرا نیز ار خرد بودی ز آغاز %~% نبودی گاه مهرم چون تو انباز

28 چنان چون تو پشیمان گشتی اکنون %~% پشیمان گشت جان من همیدون

29 همی گویم چرا روی تو دیدم %~% و گر دیدم چرا مهرت گزیدم

30 کنون تو همچو آبی من چو آتش %~% تو بس رامی و من بس تند و سر کش

31 نباشم زین سپس با تو هم آواز %~% نباشد آب و آتش را به هم ساز

1 به پاسخ گفت رامین دل افروز %~% شب خشم تو ما را شب کند روز

2 دو شب بینم همی امشب به گیهان %~% ازین تیره هوا و خشم جانان

3 بسا رنجا که بر من زین شب آمد %~% مرا و رخش را جان بر لب آمد

4 چرا شب رخش من با من گرفتار %~% که رخشم نیست همچون من گنهگار

5 اگر بخشایی از من بستر و گاه %~% چه بخشایی ازو مشتی جو و کاه

6 به مشتی کاه او را میهمان کن %~% به جان بوزی دلم را شادمان کن

7 اگر نه آشنا نه دوستگانم %~% چنان پندار کامشب میهمانم

8 به مهمانان همه خوبی پسندند %~% نه زین سان در میان برف بندند

9 بهانه بر گرفتم از میانه %~% نه پوزش دارم اکنون نه بهانه

10 ترا خواند همه کس نا جوانمرد %~% چو تو گویی برو نومید بر گرد

11 همه ز آزادگان نام بردار %~% به زفتی بر گرند این نه به آزار

12 میان ما نه خونی او فتادست %~% و یا دیرینه کینی ایستادست

13 عتابست این نه جنگ راستینست %~% چرا با جان من چندینت کینست

14 ms335 تو خود دانی که با جان نیست بازی %~% چرا چندین به خون بنده تازی

15 نه آنم من که از سرما گریزم %~% همی تا جان بود با او ستیزم

16 نه آنم من که بر گردم ز کویت %~% و گر جانم بر آید پیش رویت

17 چه باشد گر به برف اندر بمیرم %~% ز مردم جاودانه نام گیرم

18 بماند در وفا زنده مرا نام %~% چو مر گم پیش تو باشد به فرجام

19 مرا بی تو نباشد زندگانی %~% ازیرا کم نباشد کامرانی

20 جهان را بی تو بسیار آزمودم %~% بدو در زنده همچون مرده بودم

21 چو بی تو بر شمارم زندگانی %~% جدا از تو نخواهم شادمانی

22 مرا بی تو جهان جستن محالست %~% که بی تو جان من بر من و بالست

23 الا ای سهمگین باد زمستان %~% بیاور برف و جانم زود بستان

24 مرا مردن میان برف خوشتر %~% ز جور روزگار و خشم دلبر

25 تنی سنگین و جانی سخت رویین %~% نماند در میان برف چندین

1 سمن بر ویس گفت ای بی وفا رام %~% گرفتار بلا گشتی سرانجام

2 چنین باشد سرانجام گنهگار %~% شود روزی به دام اندر گرفتار

3 نبید حورده ناید باز جامت %~% همیدون مرغ جسته باز دامت

4 به مرو اندر کنون بی خانه ای تو %~% ز چندین دوستان بیگانه ای تو

5 نه هرگز یابی از من خوشی و کام %~% نه اندر مرو یابی جای آرام

6 پس آن بهتر که بیهوده نگویی %~% به شوره در گل و سوسن نجویی

7 چو از دست تو شد معشوق پیشین %~% به شادی با پسین معشوق بنشین

8 ترا چون گل دلارا می نشسته %~% چرا باشی بدین سان دلشکسته

9 سرای موبد و ایوان موبد %~% همایون باد بر مهمان موبد

10 چنان مهمان که با فرهنگ باشد %~% نه چون تو جاودانی ننگ باشد

11 مبادا در سرایش چون تو مهمان %~% که نز وی شرم ms336 داری نه ز یزدان

12 مرا از تو دریغ آید همی راه %~% ترا چون آورد در خانه شاه

13 تو ارزانی نیی اکنون به کویم %~% چگونه باشی ارزانی به رویم

14 ترا هرچند کز خانه برانم %~% همی گویی من اینجا میهمانم

15 توی رانده چو از ده روستایی %~% که آن ده را سگالد کدخدایی

16 چو از خانه برفتی در زمستان %~% ندانستی که باشد برف و باران

17 چرا این راه را بازی گرفتی %~% نهیب عشق طنازی گرفتی

18 نه مروت خانه بد نه ویسه دمساز %~% چرا کردی زمستان راه بی ساز

19 ترا نادان دل تو دشمن آمد %~% چرا از تو ملامت بر من آمد

20 چه نیکو گفت با جمشید دستور %~% به دانان مه شیون باد و مه سور

21 چو نه سلار بودی نه سپهدار %~% دلم را روز و شب بودی نگهدار

22 کنون تا مهتر و سلار گشتی %~% بیکباره ز من بیزار گشتی

23 علم بر در زدی از بی نیازی %~% همی کردی به من افسوس و بازی

24 کنون از من همی جان بوز خواهی %~% به دی مه در همی نوروز خواهی

25 چو کام و ناز باشد نه مرایی %~% چو باد و برف باشد زی من آیی

26 امید از من ببر ای شیر مردان %~% مرا آزاد کن از بهر یزدان

1 به پاسخ گفت رامین دلازار %~% مکن ماها مرا چندین میازار

2 نه بس بود آنکه از پیشم براندی %~% نه بس آن تیر کم در دل نشاندی

3 نه بس چندین که آب من ببردی %~% نه بس چندین که ننگم بر شمردی

4 مزن تیر جفا بر من ازین بیش %~% که کردی سربسر جان و دلم ریش

5 چه رنج آید ازین بدتر به رویم %~% که تو گویی دریغست از تو کویم

6 چرا بخشایی از من رهگذاری %~% که این ایوان موبد نیست باری

7 سزد گر سنگدل خوانمت و دشمن %~% که راه ms337 شایگان بخشایی از من

8 گذار شهر و راه دشمن و دوست %~% ز یار خویش بخشودن نه نیکوست

9 نه تو گفتی خداوندان گرهنگ %~% بمانند آشتی را جای در جنگ

10 چرا تو آشتی در دل نداری %~% مگر چون ما سرشت از گل نداری

11 کنون گر تو نخواهی گشت خشنود %~% وفا رفت از میان و بودنی بود

12 مرا زیدر بیاید رفت ناچار %~% بمانده بی دل و بی صبر و بی یار

13 ز دو زلفت مرا ده یادگاری %~% ز واشامه مرا ده غمگساری

14 یکی حلقه به من ده زان دو زنجیر %~% که گیرد جان بر نا و دل پیر

15 مگر جانم شود رسته به بویت %~% چنان چون گشته تن خسته به کویت

16 مگر چون جان من یابد رهایی %~% ترا هم دل بگیرد در جدایی

17 شنیدستم که شب آبستن آید %~% نداند کس که فردا زو چه زاید

1 به پاسخ گفت ویس ماه پیکر %~% که از حنظل نشاید کرد شکر

2 حریر مهربانی ناید از سنگ %~% نبید ارغوانی ناید از بنگ

3 نگردد موی هرگز هیچ آهن %~% نگردد دوست هرگز هیچ دشمن

4 نگرداند مرا باد تو از پای %~% نجنباند مرا زور تو از جای

5 به گفتار تو من خرم نگردم %~% به دیدار تو من بی غم نگردم

6 مرا در دل بماند از تو یکی درد %~% که در مانش به افسون نه توان کرد

7 مرا در جان فگندی زنگ آزار %~% زدودن کی توان آن را به گفتار

8 جفاهای تو در گوشم نشستست %~% ره دیگر سخن بر وی ببستست

9 تو آگندی به دست خویش گوشم %~% سخنهای تو اکنون چون نیوشم

10 بسی بودم به روز وصل خندان %~% بسی بودم به درد هجر گریان

11 کنون نه گریه ام آید نه خنده %~% که جانم مهر دل را نیست بنده

12 دلم روبه بد اکنون شیر گشتست %~% که از چون تو رفیقی سیر ms338 گشتست

13 فرو مرد آن چراغ مهر و اومید %~% که روشن تر بد اندر دل ز خورشید

14 برفت آن دل که بودی دشمن من %~% همه چیزی دگر شد در تن من

15 همان چشمم که دیدی رنگ رویت %~% و یا گوشم شنیدی گفت و گویت

16 یکی پنداشتی خورشید دیدی %~% یکی پنداشتی مژده شنیدی

17 کنون آن خور به چشمم قیر گشتست %~% همان مژده به گوشم تیر گشتست

18 ندانستم که عاشق کور باشد %~% کجا بختی همیشه شور باشد

19 همی گویم کنون ای بخت پیروز %~% کجا بودی نگویی تا به امروز

20 تنم را روز فرخنده کنونست %~% دلم را چشم بیننده کنونست

21 مزا اکنون همی یابم جهان را %~% حوشی اکنون همی دانم روان را

22 نخواهم نیز در دام او فتادن %~% دو گیتی را به یک ناکس بدادن

1 دگر ره گفت رامین ای سمنبر %~% دلم را هم تو دادی هم تو می بر

2 چه باشد گر تو از من سیر گشتی %~% همان کین مرا در دل بکشتی

3 مرا در دل نیاید از تو سیری %~% ندارم بر جفا جستن دلیری

4 ز تو تندی و از من خوش زبانی %~% ز تو دشنام و از من مهربانی

5 به آزار تو روی از تو نتابم %~% که من چون تو یکی دیگر نیابم

6 اگر تو بر کنی یک چشمم از سر %~% به پیش دستت آرم چشم دیگر

7 مرا چندین به ژشتی نام بردی %~% چنان دانم که خوبی یاد کردی

8 مرا نفرین تو چون آفرینست %~% که گفتارت به گوشم شکرینست

9 اگر چه در سخن آزار جویی %~% ز تندی سربسر دشنام گویی

10 خوش آید هر چه تو گویی به گوشم %~% تو گویی بانگ مطرب می نیوشم

11 چو تو خامش شوی گویم چه بودی %~% که دیگر باره آزاری نمودی

12 به گفتاری زبان بر گشادی %~% و گر چه مر مرا دشمان دادی

13 بدان ms339 گفتار کم در مان نمایی %~% دلم را هم بدان دردی فزایی

14 اگر چه بینم از تو درد و خواری %~% همی دارم امید رستگاری

15 همی گویم مگر خشنود گردی %~% زیان دوستی را سود گردی

16 منم امشب نگارا چون یکی کس %~% که شیرش پیش باشد پیلش از پس

17 دلش باشد ز بیم هر دو خسته %~% بلا بر وی ز هر سو راه بسته

18 گر اینجایم تو خود با من چنینی %~% که همچون دشمنام با من به کینی

19 و گر بر گردم از پیشت ندانم %~% که جان از برف و باران چون رهانم

20 میان این دو پتیاره بماندم %~% ز دو پتیاره بیچاره بماندم

21 اگر چه مرگ باشد آفت تن %~% به چونین جای باشد راحت من

22 کنون گر مگر جانم در ربودی %~% مرا زو درد دل یکباره بودی

23 اگر چه مرگ جانم را بخستی %~% تنم باری ازین سختی برستی

24 تنم در آب دیده غرقه گشست %~% جهان بر من چو زجف حلقه گشست

25 دلم داری در آن زلف معنبر %~% ندانم چون روم بیدل ازیدر

1 دگر باره سمن بر ویس مهروی %~% گشاد آواز مشک از عنبرین موی

2 جوابش داد ویس ماه رخسار %~% بت زنجیر زلف نوش گفتار

3 برو راما و دل خوش کن به دوری %~% برین آتش فشان آب صبوری

4 سخن هر چند کم گویی ترا به %~% ترا هر چند کم بینم مرا به

5 روان را رنج بیهوده نمایی %~% هر آن گه کازموده آزمایی

6 نه من آشفته هوش و سست رایم %~% که چندین آزموده آزمایم

7 بس است این داغ کم بر دل نهادی %~% بس است این چشمه کز چشمم گشادی

8 اگر صد سال گبر آتش فروزد %~% سرانجامش همان آتش بسوزد

9 چه ناکس پرور و چه گرگ پرور %~% به کوشش به نگردد هیچ گوهر

10 ترا زین پیش بسیار آزمودم %~% تو گویی کزدم و مار آزمودم ms340

11 اگر تو رام بودی از نمایش %~% نمودی گوهر اندر آزمایش

12 یکی نیمه ز من شد زندگانی %~% میان درد و ننگ جاودانی

13 به دیگر نیمه خواهم بود دلشاد %~% نخواهم داد او را نیز بر باد

14 از آن پیشین وفا کشتن چه دارم %~% که تا زین پس وفایت نیز کارم

15 نورزم مهر بی مهران ازین بیش %~% که نه دشمن شد ستم با تن خویش

16 که نه مادر مرا از بهر تو زاد %~% ویا ایزد مرا یکسر به داد

17 نه بس تیمار دهساله که بردم %~% ویا اندوه بیهوده که خوردم

18 وفا زان بیش چون باشد که جستم %~% چه دارم زان وفا جستن به دستم

19 وفا کردم ز پیش و به نکردم %~% ازیرا با دلی پر داغ و دردم

20 همه کس از جفا گردد پشیمان %~% من آنم کز وفا گشتم بدین سان

21 وفا آورد چندین رنج بر من %~% که نوشم زهر گشت و دوست دشمن

22 دلی خود چند باشد تاش چندین %~% رسد آسیب و رنج از مهر و از کین

23 اگر کوهی بدی از سنگ و آهن %~% نماندستی کنون یک ذره در تن

24 اگر ژود رای دارم مهر جویی %~% بدین دل مهر چون ورزم نگویی

25 دلی ر رسته ز بیم و جسته از دام %~% دگر ره کی نهد در دام تو گام

1 دگر باره جوابش داد رامین %~% سر از چنین مکش ای ماه چندین

2 تو این گفتار را حاصل نداری %~% به بیل صبر ترسم گل نداری

3 زبان با دلت همراهی ندارد %~% دلت زین گفته آگاه ندارد

4 دلت را در شکیبایی هنر نیست %~% مرو را زین که می گویی خبر نیست

5 تو چون طبلی که بانگت سهمناکست %~% و لیکن در میانت باد پاکست

6 زبانت می نماید زود سیری %~% و لیکن نیست دل را این دلیری

7 زبانت دیگرست و دلت دیگر %~% که این از ms341 حنظلست و آن ز شکر

8 خدای من بتا بر آسمان نیست %~% اگر بر من دل تو مهربان نیست

9 و لیکن بخت من امشب چنینست %~% که چون بدخواه من با من به کینست

10 مرا در برف چون گمراه ماندست %~% زمن تا مرگ یک بیراه ماندست

11 نیارم بیش ازین بر جای بودن %~% نهیب برف و سرما آزمودن

12 تو نادانی و نشنودی مگر آن %~% که از بدخواه بدتر دوست نادان

13 اگر نادان بود بایسته فرزند %~% ازو ببرید باید مهر و پیوند

14 من ایدر در میان برف و سرما %~% تو در خانه میان خز و دیبا

15 همی بینی مرا در حال چونین %~% همی گویی سخنهای نگارین

16 چه جای این سخنهای درازست %~% چه وقت این همه گشی و نازست

17 تو از گشی سخن نا کرده کوتاه %~% گلوی من بگیرد مرگ ناگاه

18 مرا مردن بود در رزمگاهی %~% که گرد من بود کشته سپاهی

19 چرا به فسوس در سرما بمیرم %~% چرا راه سلانت بر نگیرم

20 نخواهی مرمرا بر تو ستم نیست %~% چو من باشم مرا دلدار کم نیست

21 ترا موبد همیدون باد در بر %~% مرا چون تو یکی دلدار دیگر

22 چو من بر گردم از پیشت بدانی %~% کزین تندی کرا دارد زیانی

23 کنون رفتم تو از من باش پدرود %~% همی زن این نوا گر نگسلد رود

24 من آن خواهم که تو باشی شکیبا %~% چه خواهد کور جز دو چشم بینا

25 تو موبد را و موبد مر ترا باد %~% به کام نیک خواهان هر دوان شاد

1 سمن بر ویس گفتا همچنین باد %~% ز ما بر تو هزاران آفرین باد

2 شبت خوش باد و روزت همچو شب خوش %~% دلت گش باد و بختت همچو دل گش

3 من آن شایسته یارم کم تو دیدی %~% که همچون من نه دیدی نه شنیدی

4 نه روشن ماه من بی نور گشتست ms342 %~% نه مشکین زلف من کافور گشتست

5 نه خم زلفکانم گشت بی تاب %~% نه در اندر دهانم گشت بی آب

6 نه سروین قد من گشتست چنبر %~% نه سیمین کوه من گشتست لاغر

7 گر آنگه بود ماه نو رخانم %~% کنون خورشید خوبان جهانم

8 رخانم را بود حورا پرستار %~% لبانم را بود رذوان خریدار

9 به چهره آفتاب نیکوانم %~% به غمزه پادشاه جاودانم

10 به پیش عارذ من گل بود خوار %~% چنان چون خوار باشد پیش گل خار

11 صنوبر پیش بالایم بود چنگ %~% چو گوهر نزد دندانم بود سنگ

12 منم از خوب رویی شاه شاهان %~% چنان کز دلربایی ماه ماهان

13 نبردکیسه را از خفته طرار %~% چنان چون من ربایم دل ز بیدار

14 نگیرد شیر گور و یوز آهو %~% چنان چون من به غمزه جان جادو

15 ز رویم مایه خیزد دلبری را %~% ز مویم مایه باشد کافری را

16 نبودم نزد کس من خوار مایه %~% چرا گشتم به نزد تو کدایه

17 اگر چه نزد تو خوار و زبونم %~% از آن یاری که تو داری فزونم

18 کنون هم گل همی بایدت و هم من %~% بدان تا گلت باشد جفت سوسن

19 چنین روز آمدت زین یافه تدبیر %~% سبک ویران شود شهری به دو میر

20 کجا دیدی دو تیغ اندر نیامی %~% و یا گم روز و شب در یک مقامی

21 مرا نادان همی خوانی شگفتست %~% ترا خودپای نادانی گرفتست

22 دلت گر ابله و نادان نبودی %~% به چونین جای بر پیچان نبودی

23 و گر نادان منم از تو جدایم %~% خداوند ترایم نه ترایم

24 بجای آور سپاس و شکر یزدان %~% که چون موبد نیی با جفت نادان

25 چو ویسه داد یکسر پاسخ رام %~% به مهر اندر نشد سنگین دلش رام

26 ز روزن باز گشت و روی بنهفت %~% نگهبانان و در بانانش را گفت

27 مخسپید امشب و بیدار باشید %~% به ms343 پاس اندر همه هشیار باشید

28 کجا امشب شبی بس سهمناکست %~% جهان را از دمه بیم هلاکست

29 ز باد تند و از هرای باران %~% همی تازند پنداری سواران

30 جهان آشفته چون آشفته دریا %~% نوان در موجش این دل کشتی آسا

31 ز موج تند و باد سخت جستن %~% بخواهد هر زمان کشتی شکستن

32 چو رامین را به گوش آمد ز جانان %~% سخن گفتار او با پاسبانان

33 که امشب سربسر بیدار باشید %~% به پاس اندر همه هشیار باشید

34 امید از دیدن جانان ببرید %~% کجا بادش همه پهلو بدرید

35 نیارست ایستادن نیز بر جای %~% که نه دستش همه جنبید و نه پای

36 عنان رخش را بر تافت ناچار %~% هم از جان گشته نومید و هم از یار

37 همی شد در میان برف چون کوه %~% فزون از کوه او را بر دل اندوه

38 همی گفت ای دل اندیشه چه داری %~% اگر دیدی ز یار خویش خواری

39 به عشق اندر چنین بسیار باشد %~% تن عاشق همیشه خوار باشد

40 اگر زین روزت آید رستگاری %~% مکن زین پس بتان را خواستگاری

41 تو آزادی و هر گز هیچ آزاد %~% چو بنده بر نتابد جور و بیداد

42 ازین پس هیچ یار و دوست مگزین %~% به داغ این پسین معشوق بنشین

43 بر آن عمری که گم کردی همی موی %~% چو زین معشوق یاد آری همی گوی

44 دریغا رفته رنج و روزگارا %~% کزیشان خود دریغی ماند مارا

45 دریغا آن همه رنج و تگاپوی %~% که در میدان بسر برده نشد گوی

46 دریغا آن همه اومیدواری %~% که شد نا چیز چون باد گذاری

47 همی گفتم دلا بر گرد ازین راه %~% که پیش آید درین ره مر رتا چاه

48 همی گفتم زبانا راز مگشای %~% نهان دل همه با دوست منمای

49 که بس خواری نماید دوست مارا %~% همی دیدم من این روز آشکارا

50 ms344 که چون تو راز بر دلبر گشایی %~% نهانت هر چه هست او را نمایی

51 نماید دوست چندان ناز و گشی %~% که در مهرش نماند هیچ خوشی

52 ترا به بود خاموشی ز گفتار %~% بگگفتی لاجرم گشتی چنین خوار

53 چه نیکو داستانی زد یکی دوست %~% که خاموشی به مرغان نیز نیکوست

1 شگفتا پر فریبا روزگارا %~% که چون دارد زبون خویش مارا

2 بما بازی نماید این نبهره %~% چنان چون مرد بازی کن به مهره

3 گهی دلشاد دارد گاه غمگین %~% گهی با مهر دارد گاه با کین

4 مگر ما را جزین بهره نبایست %~% و گر چونین نبودی خود نشایست

5 تن ما گر نبودی بسته آز %~% نگفتی از گشی با هیچ کس راز

6 نه کس را در جهان گردن نهادی %~% نه باری زین جهان بر تن نهادی

7 ز بند مردمی جستی رهایی %~% نجستی از بزرگی جز جدایی

8 چو بودی در گهرمان بی نیازی %~% به که کردی جهان افسوس و بازی

9 چنان کاندر میان ویس و رامین %~% بگسترد از پس مهر آن همه کین

10 چو رامین باز گشت از ویس نومید %~% ز مهر هر دو گشت ابلیس نومید

11 پشیمان گشت ویس از کرده خویش %~% دل نالانش گشت آزرده خویش

12 ز گریه کرد چشم خویش پر آب %~% به رخ براشک او چون در خوشاب

13 همی بارید چون ابر بهاری %~% به آب اندر روان همچون سماری

14 گل رویش به گونه گشت چون گل %~% ز درد دل همی زد سنگ بر دل

15 نه بر دل که می زد سنگ بر سنگ %~% ز ناله همچو زیر چنگ بر چنگ

16 همی گفت آه ازین وارونه بختم %~% تو گویی شاخ محنت را درختم

17 چرا تیمار جان خود خریدم %~% به دست خود گلوی خود بریدم

18 چه بد بود این که کردم باتن خویش %~% چرا گشتم بدین سان دشمن خویش

19 کنون آتش ms345 ز جانم که نشاند %~% کنون خود کرده را درمان که داند

20 به دایه گفت دایه خیز و منشین %~% نمونه کار خسته جان من بین

21 نگر تا هیچ کس را این فتادست %~% به بخت من ز مادر دخت زادست

22 مرا آمد به در بخت وفاگر %~% به زورش باز گردانیدم از در

23 مرا بر دست جام نوش و من مست %~% به مستی جام را بفگندم ازدست

24 سیه باد جفا انگیخت گردم %~% کنود ابر بلا بارید دردم

25 سه چندان کز هوا بارد همی نم %~% درین شب بر دلم بارد همی غم

26 منم از خرمی درویش گشته %~% چراغ خود به دست خویش کشته

27 الا ای دایه همچون باد بشتاب %~% نگارین دلبرم را زود دریاب

28 عنان باره اش گیر و فرود آر %~% بگو ای رفته از پیشم به آزار

29 نباشد هیچ کامی بی نهیبی %~% نباشد هیچ عشئی بی عتیبی

30 به جان اندر امیدو آز باشد %~% به عشق اندر عتاب و ناز باشد

31 جفای تو حقیقت بد به کردار %~% جفای من مجازی بد به گفتار

32 نبینی هیچ مهر و مهر جویی %~% که خود در وی نباشد گفت و گویی

33 بدان دلبر چرا باشد نیازی %~% که خود با او نشاید کرد نازی

34 تو آزرده شدی از من به گفتار %~% من آزرده شدم از تو به کردار

35 اگر بود از تو آن کردار نیکو %~% چرا بود از من این گفتار آهو

36 چو از تو آن چنان کردار شایست %~% مرا خود بیش و کم گفتن نبایست

37 بدان ای دایه اورا تا من آیم %~% که پوزش آنچه باید من نمایم

1 بشد دایه سبک چون مرغ پران %~% نه از بادشد زیان و نه ز باران

2 دلی کز مهر باشد ناشکیبا %~% نه از سرما بترسد نه ز گرما

3 به ره برف را گلبرگ پنداشت %~% به رامین در رسید او را فروداشت ms346

4 سمن بر ویس چون سروی گرازان %~% تن چون برفش اندر برف تازان

5 فروغ آفتاب آمد ز رویش %~% نسیم نوبهار آمد ز بویش

6 به تازه شب جهان شد روز روشن %~% میان برف کرد از روی گلشن

7 خجل شد برف از آن اندام سیمین %~% همیدون باد از آ زلفین مشکین

8 نه چون اندام او بد برف زیبا %~% نه چون زلفین او بد باد بویا

9 ز چشمش بر زمین گوهر فشان بود %~% ز مویش بر هوا عنبر فشان بود

10 تو گفتی حور بی فرمان رصوان %~% ز ناگه از بهشت آمد به گیهان

11 بدان تا جان رامین را رهاند %~% ز بخت او را به کام دل رساند

12 چو آمد پیش او شد گش و نازان %~% بدو گفت ای چراغ سرفرازان

13 سرشت هر گلی همچون گل تست %~% نهاد هر دلی همچون دل تست

14 همه کس را بپیچد دل ز آزار %~% همه کس را جفا سخت آید از یار

15 همه کس کام و عیش خویش خواهد %~% اگر چه بیش دارد بیس حواهد

16 چنان کاکنون جفای من ترا بود %~% ز پیش این جفای تو مرا بود

17 دلت را گر جفای من حزین کرد %~% جفای تو دلم را همچنین کرد

18 نگر تا خویشتن را چه پسندی %~% به هر کس آن پسند ار هوشمندی

19 جهان گه دوست باشد گاه دشمن %~% گهی بر تو بتابد گاه بر من

20 اگر دشمن به کامت باشد امروز %~% به کام دشمنان باشی تو یک روز

21 کسی کام چون تو باشد زشت کردار %~% به گفتاری چرا گردد دلازار

22 نگر تا تو بجای من چه کردی %~% به زشتی نام خوبم چند بردی

23 بجز کردار نا خوبت چه دیدم %~% نگر تا چند ناخوبی شنیدم

24 ز ناخوبی نهادی بار بر بار %~% ز بی مهری فزودی کار بر کار

25 نه بس بود آنکه از پیمان بگشتی %~% برفتی ms347 با دگر کس مهر کشتی

26 و گر چاره نبود از مهر کشتن %~% چه بایست آن چنان نامه نبشتن

27 ز ویس و دایه بیزاری نمودن %~% به رسوایی و زشتی بر فزودن

28 چه بفزودت بدان زشتی که کردی %~% مرا چندین به زشتی بر شمردی

29 اگر شرمت نبود از نیک یارت %~% همان شرمت نبود از کردگارت

30 نه با من خورده ای صد بار سوگند %~% که هرگز نشکنی در مهر پیوند

31 اگر شاید ترا سوگند خوردن %~% پس آن سوگند را به دروغ کردن

32 چرا از من نشاید باز گفتن %~% ترا بد گوهر و بد ساز گفتن

33 جإا کردی چنین وارونه کردار %~% که ننگست ار بگویندش به گفتار

34 تو نشنیدی که شد کردار مردم %~% نکوهیده پی گفتار مردم

35 بدان زشتست آهو کش بگویند %~% ازیرا بخردان آهو نجویند

36 چو نتوانی ملمنتها کشیدن %~% نباید جز سلامت بر گزیدن

37 نگر کن در همه روزی به فرداش %~% مکن بد تا نرنجی از مکافاش

38 اگر جنگ آوری کیفر بری تو %~% و گر کاسه زنی کوزه خورد تو

39 تباهی گر بکاری بدروی تو %~% فزونی گر بگوئ بشنوی تو

40 اگر کشتی کنون بارش درودی %~% و گر گفتی کنون پاسخ شنودی

41 چنین نازک مباش ای شیر مردان %~% چنین از ما عنان را بر مگردان

42 مشو دلتنگ بر من کت سزا نیست %~% به هر حالی گناه تو مرا نیست

43 همان دردی که تو ما را نمودی %~% روا باشد که تو نیز آزمودی

44 گنه تو کرده ای تو خشم گیری %~% نگویی تا که دادت این دلیری

45 تو داور باش و پیدا کن گناهم %~% که پوزش می ندانم بر چه خواهم

46 نگویی بر تن پاکم چه آهوست %~% و یا از روی و مویم چه نه نیکوست

47 هنوزم قد چون سروست گل بار %~% هنوزم روی چون ماهست گلنار

48 هنوزم هست سنبل عنبر آگین %~% هنوزم ms348 هست شکر گوهر آگین

49 هنوزم بر رخان لاله ست و نسرین %~% هنوزم در دهان زهره ست و پروین

50 فروغ آفتاب آید ز رویم %~% نسیم نوبهار آید ز بویم

51 چه آهو دانی اندر من نگویی %~% بجز یکتادلی و راستگویی

52 به گاه دوستداری دوستدارم %~% به گاه سازگاری سازگارم

53 نه با خوبی ز یک مادر بزادم %~% نه با آزادگی از یک نژادم

54 نه شهرو را منم شایسته فرزند %~% نه خوبان را منم زیبا خداوند

55 مرا زیبد به گیتی نام خوبی %~% که دارد تاب زلفم دام خوبی

56 مرا در زیر هر مویی بر اندام %~% هزاران دل فتادستند در دام

57 گل رویم بود همواره بر بر %~% سر زلفم همه ساله معنبر

58 اگر روی مرا بیند بهاران %~% فرو ریزد ز شرم از شاخساران

59 نبینی چون رخانم هیچ گلنار %~% همیشه تازه و خوشبوی بر بار

60 نبینی چون لبانم هیج شکر %~% به دلها بر ز جان و مال خوشتر

61 گر از مهر و وفایم سیر گشتی %~% بساط دوستی را در نوشتی

62 جوانمردی کن و پنهان همی دار %~% مکن یکباره یار خویش را خوار

63 به خسم اندر بکن لختی مدارا %~% مکن بد مهری خویش آشکارا

64 نه هر کس کاو خورد باگوشت نان را %~% به گردن باز بندد استخوان را

65 خردمند آن کسی را مرد خواند %~% که راز دل نهفتن به تواند

66 نداند راز او پیراهن اوی %~% نه موی آگاه باشد بر تن اوی

67 تو نیز این دشمنی در دل همی دار %~% مرا منمای چندین خشم و آزان

68 مبند از کینه راه شادمانی %~% مکش یکباره شمع مهربانی

69 مبر از مهر چو من دلفروزی %~% مگر مهرم به کار آیدت روزی

70 جهان هرگز به حالی بر نپاید %~% پس هر روز روز دیگر آید

71 اگر کین آمدت زان مهر بسیار %~% مگر مهر آید از کینه دگر بار

72 چنان کاندر ms349 پس گرماست سرما %~% دگر ره از پس سرماست گرما

1 جطابی داد رامین دلازار %~% چنان چون حال ایشان را سزاوار

2 نگارا هر چه تو کردی بدیدم %~% همیدون هر چه تو گفتی شنیدم

3 مبادا آنکه در خواری نداند %~% ز نادانی در آن خواری بماند

4 نه آنم من که خواری را ندانم %~% تن آسوده درین خواری بمانم

5 مرا این راه بد جز دیو ننمود %~% پشیمانم بر آن کم دیو فرمود

6 بپیمودم به گفت دیو راهی %~% کشیدم رنج و رنج و خواری چند گاهی

7 گمان بردم کزین ره جنگ یابم %~% ندانستم که بی بر رنج یابم

8 به کوهستان نشسته خرم و شاه %~% تن از رنج و دل از اندیشه آزاد

9 ز چندان خرمی دل بر گرفتم %~% چنین راهی گران در بر گرفتم

10 سزاوارم بدین خواری که دیدم %~% چرا دل زان همه شادی بریدم

11 دل نادان به هوش خویش نازد %~% بدی سازی کرا نیکی نسازد

12 کسی را کازمایی گوهری ده %~% و گر گوهر نخواهد اخگری ده

13 مرا دست زمانه گوهری داد %~% چو بفگندم به جایش اخگری داد

14 دو ماهه راه پیمودم به سختی %~% به فرجامش چه دیدم شور بختی

15 مرا فرجام جز چونین نبایست %~% و گر چونین نبودی خود نشایست

16 چو کردم با زمانه ناسپاسی %~% زمانه کرد با من نشناسی

17 چو من گفتم که نسپاسم به هر چیز %~% زمانه گفت نشناسم ترا نیز

18 نکو کردی که از پیشم براندی %~% بجز طرار و نادانم نخواندی

19 دل من گر چنین نادان نبودی %~% به مهر ناکسی پیچان نبودی

20 کنون بر گرد و اندر من میاویز %~% چنان چون گفتی از مهرم بپرهیز

21 که من باری شدم تاروز محشر %~% نپیوندیم هر گز یک به دیگر

22 نه من گفتم که تو نه ماهرویی %~% نه سیمین ساعدی نه مشک مویی

23 تو خوابان را خداوندی و سلار %~% نکویان را توی ms350 گنجور بیدار

24 صلف باشد به چشمت جاودی را %~% طرب باشد به رویت نیکوی را

25 تو داری حلقهای مشک بر عاج %~% تو داری از بنفشه ماه را تاج

26 تو از دیدار چون خرم بهاری %~% تو از رخسار چون چینی نگاری

27 و لیکن گر تو ماه و آفتابی %~% نخواهم کز بنه بر من بتابی

28 نگارا تو پزشک بیدلانی %~% به درد بیدلان درمان تو دانی

29 ازین پس گرچه باشد صعب دردم %~% بمیرم نیز گرد تو نگردم

30 تو داری در لب آب زندگانی %~% که باز آری به تن جان و جوانی

31 اگر چه تشنگی آید به رویم %~% بمیرم تشنه آب از تو بجویم

32 و گر عشق من آتش بود سوزان %~% نبینی زین سپس او را فرموزان

33 چنین آتش که باشد سربسر دود %~% همان بهتر که حاکستر شود زود

34 بسی آهو بگفتی بر تن من %~% دو صد چندان که گوید دشمن من

35 کنون آن گفتها کردی فراموش %~% نه در دل جای آن دادی نه در گوش

36 نبینی آنکه خود کردی ز خواری %~% ز من مهر و وفا می چشم داری

37 بدان زن مانی ای ماه سمنبر %~% که باشد در کنارش کور دختر

38 به دیده کوری دختر نبیند %~% همی داماد بی آهو گزیند

39 تو نیز آهوی خود را می نبینی %~% همیشه یار بی آهو گزینی

40 سخن خواهی که یکسر خود تو گویی %~% به نام هر کسی آهو تو جویی

41 چه آهو دیدی از من تا تو بودی %~% که چندین خشم و آزارم نمودی

42 ترا دل سیر گشت از مهربانی %~% چرا چندین مرا بد مهر خوانی

43 ز بد مهری نشان تو بیش داری %~% که بی رحمی و زفتی کیش داری

44 اگر هر گز تو روی من ندیدی %~% نه در گیتی نشان من شنیدی

45 نبایستی چنین بی رحم بودن %~% به گفتار این همه خواری نمودن

46 ms351 اگر یارت نبودم دیر گاهی %~% بدم مرد غریب و دور راگی

47 شب تاریک و من بی جای و بی یار %~% به دست باد و برف اندر گرفتار

48 گنه را پوزش بسیار کردم %~% هزاران لابه و زنهار کردم

49 نه از خوشی یکی گفتار بودت %~% نه از خوبی یکی کردار بودت

50 نه بر درگاه خویشم بار دادی %~% نه از سختی مرا زنهار دادی

51 مرا در برف و در باران بماندی %~% به خواری وانگه از پیشم براندی

52 ز بی رحمی نبودی دستگیرم %~% بدان تا من به برف اندر بمیرم

53 نبخشودی ز رشک سخت بر من %~% همی مر گم سگالیدی چو دشمن

54 اگر روزی ترا رشکی نمودم %~% به روز مرگ ارزانی نبودم

55 چه بی شرمی و چه زنهار خواری %~% که مرگ دوستان را خوار داری

56 گر از مر گم دلت خشنود بودی %~% ز مرگ من ترا چه سود بودی

57 ترا سودی نیامد زانکه کردی %~% بدیدی آن گمان بد که بردی

58 مرا سودی بزرگ آمد پدیدار %~% که پیدا گشت غدار از وفادار

59 بلارا خودهمین یک حال نیکوست %~% که بشناسی بدو در دشمن و دوست

60 کنون کز حال تو آگاه گشتم %~% دل سنگینت را بدخواه گشتم

61 وفای تو چو سیمرگست نایاب %~% که دل بی رحم داری چشم بی آب

62 مبادا کس که او مهر تو ورزد %~% کجا مهر تو یک ذره نیرزد

63 سپاس کردگار دادگر باد %~% که جانم را ز بند مهر بگشاد

64 شوم دیگر نورزم مهر با کس %~% گل گلبوی زین گیتی مرا بس

65 شوم تا مرگ باشم پیش او شاه %~% که او تا مرگ باشد پیش من ماه

66 هر آن گاهی که چون او ماه باشد %~% سزد اورا که چون من شاه باشد

67 اگر گیتی بپیمایی دو صد راه %~% نه چون او ماه یابی نه چو من شاه

68 چو ما را داد ms352 بخت نیک پیوند %~% به مهر یکدگر باشیم خرسند

1 سمن بر ویس جوشان و خروشان %~% دو چشمه خونش از دو چشم گریان

2 دریده ماه پیکر جامه بر بر %~% فگنده لاله گون واشامه از سر

3 همی گفت ای مرا چون جان گرامی %~% دلم را کام و کامم را تمامی

4 توی بخت مراهمتهای رادی %~% توی جان مرا همتای شادی

5 مدر بر بخت من یکباره پرده %~% مکن جان مرا در مهر برده

6 درخت خرمی را شاخ مشکن %~% مه اومید را در چاه مفگن

7 اگر من با تو لختی ناز کردم %~% و یا بر تو زمانی رشک بردم

8 مخوان از رشک من چندین فسانه %~% مکن با من جدایی را بهانه

9 چو شش ماه از جدایی درد خوردم %~% چه باشد گر زمانی باز کردم

10 نباشد هیچ هجری بی نهیبی %~% چنان چون هیچ گشقی بی عتیبی

11 کرا از عشق باشد در دل آتش %~% عناب دوست باشد در دلش خوش

12 عتاب دوستان در وصل و هجران %~% بماند تا بماند مهر ایشان

13 فسونتر باد هر روسی نهیبم %~% که هم تیمار من گشت این عتیبم

14 اگر سنگی ز گردون اندر آید %~% همانا عاشقان را بر سر آید

15 پشیمانم چرا کردم عتیبی %~% کزو بفزود جانم را نهیبی

16 گمان بردم که کردم بر تو نازی %~% شد آن ناز مرا بر تو نیازی

17 اگر تیزی نمودم از در ناز %~% نگر تا من ترا چون جویمی باز

18 مزور جلدیی با تو بر اندم %~% و زان جلدی چنین خیره بماندم

19 اگر بودم به ناز اندر گنهگار %~% شدم با تو به برف اندر گرفتار

20 چو بودم روز شادی با تو انباز %~% شدم در روز سختی با تو دمساز

21 چو از گجرت بسی تیمار خوردم %~% به بازی باز از تو بر نگردم

22 کنون دست از عنانت بر نگیرم %~% همی نالم به زاری تا بمیرم

23 ms353 و گر بپذیتی از من پوزش من %~% نیفزایی به تندی سوزش من

24 شوم تا مرگ پیش تو پرستار %~% برم فرمانت چون فرمان دادار

25 و گر چونین نورزم مهربانی %~% بریدن هر گهی از من توانی

26 همه وقتی توان جستن جدایی %~% و لیکن جسن نتوان آشنایی

27 درخت آسان بود از بن بریدن %~% بریده باز نتوان روینیدن

28 تو خود دانی که با تو بد نکردم %~% کنون بی حجه از تو بر نگردم

1 جهان افروز رامین گفت ازین پس %~% نپنداری که از من بر خورد کس

2 نورزم مهر تا خواری نبینم %~% ز غم روشن جهان تاری نبینم

3 چه باید روز شادی گرم خودرن %~% تن آزاد خود را بنده کردن

4 بسا روزا که من دیدم تن خویش %~% ز بس خواری به کام دشمن خویش

5 اگر خواری همی آید به رویم %~% سزد گر نیز مهر تو نجویم

6 بجز دوزخ نشاید هیچ جایم %~% اگر نیز آزموده آزمایم

7 منم آزاد و هرگز هیچ آزاد %~% چو بنده بر نگیرد جور و بیداد

8 نباشد هیچ فرزانه ستمگر %~% نباشد هیچ آزاده ستم بر

9 گر از روی تو تابانست خورشید %~% من از خورشید تو ببریدم اومید

10 و گر نایاب گردد در جهان سنگ %~% بود یک من به گوهر شصت همسنگ

11 بخرم صد منی بر دل نهم من %~% مگر زین ننگ و رسوایی رهم من

12 اگر در زین وصلت هست صد گنج %~% نیرزد جستنش با این همه رنج

13 دل از تن بر کنم گر دل دگر بار %~% کشد مهر تو یا مهر دگر یار

14 اگر زین دل جدا مانم مرا به %~% که هر کس را مهی خواهد مرا نه

15 مگر بخت مرا نیکی درین بود %~% که امشب مهر تو پیوسته کین بود

16 بسا کارا که آغازش بود سخت %~% سرانجامش به نیکی آورد بخت

17 کند گه هاه ایزد کارها راست %~% چنان کزوی ms354 نداند هیچ کس خواست

18 کنون کار مرا امشب چنان کرد %~% که از خوبی به کام دوستان کرد

19 برستم زان همه گفتار و پوزش %~% وزان غم خوردن و تیمار و سوزش

20 تو گویی بنده بودم شاه گشتم %~% زمین بودم سپهر و ماه گشتم

21 چنان بی رنج و بی غم گشت جانم %~% که گویی من کنون نی زین جهانم

22 من از مستی جنان هشیار گشته %~% ز خواب ابلهی بیدار گشته

23 نه بینا بختم اکنون گشت بینا %~% چو نادان جانم اکنون گشت دانا

24 چو پای ازبند خواری رسته کردم %~% نیابد هیچ گور امروز گردم

25 نگر تا تو نپنداری که دیگر %~% مرا بینی چو دیدی خوار و غمخور

26 هر آن کاو طمع بگسست از جهان پاک %~% نیاید هرگز او را از جهان باک

27 به بی رنجی گذارد زندگانی %~% نه جوید سود از نیم زیانی

28 تو نیز ار بخردی و هوشیاری %~% چو من باشی و غم در دل نداری

29 خردورزی و خرسندی نمایی %~% که خرسندیست بهتر پادشایی

30 اگر صد سال تخم مهرکاری %~% ازو در دست جز بادی نداری

31 کسی از عشق ورزیدن نیاسود %~% به غیر از راه دشواری نپیمود

32 نبرد این ره به سر اندر جهان کس %~% اگر تو عاگلی پند منت بس

1 سمن بر ویس دست رام در دست %~% ز داغ عاشقی بیهوش و سرمست

2 ز بس سرما تنش چون بیدلرزان %~% ز نرگس بر سمن یاقوت ریزان

3 همی گفت ای مرا چون دیده در خور %~% شبم را ماهتابی روز را خور

4 ز روی دوستی شایسته یاری %~% ز روی نام زیبا شهریاری

5 نه بی روی تو خواهم زندگانی %~% نه بی کام تو خواهم کامرانی

6 بیازردم ترا نیکو نکردم %~% بدین غم دست و بازو را بخوردم

7 مکش چندین کمان خشم و آزار %~% میندازم تو چندین تیر تیمار

8 بیا تا هر دوان دل شاد ms355 داریم %~% به نیکو یکدگر را یاد داریم

9 حدیث رفته را دیگر نگوییم %~% به آن مهر دلها را بشوییم

10 مشو دلتنگ از آن خواری که دیدی %~% وزآن گفتار ها کز من شنیدی

11 ترا خواری بود از همبر تو %~% نه از چون من نگار و دلبر تو

12 به گیتی نامورتر پادشایی %~% ببوسد خاک پای دلربایی

13 نه باشد در عتاب نیکوان جنگ %~% نه اندر نازشان بردن بود ننگ

14 ببر نازم که جانم هم تو بردی %~% مدارا کن که غارت هم تو کردی

15 چه ژواهی روز رستاخیز کردن %~% که خون چون منی داری به گردن

16 چه روز آید مرا زین روز بدتر %~% که نه دل بینم اندر بر نه دلبر

17 دلم بردی و اکنون رفت خواهی %~% دل و دلدار را چند کاهی

18 اگر تو رفت خواهی پس مبر دل %~% که آتش باردم زین درد بر دل

19 ترا چون دل دهد جستن جدایی %~% ز روی من بریدن آشنایی

20 تو آنی کت همی خواندم وفادار %~% کنون از من شدی یکباره بیزار

21 دریغا آن همه پیمان که بستی %~% ببستی باز بیهوده شکستی

22 بسی دادم دل بیهوده را پند %~% که با این بی وفا هرگز مپیوند

23 دل خود کامم از پیمان برون شد %~% که داند گفت حال او که چون شد

24 کنون ایدر مرا چندین چه داری %~% خمارین چشم من خونین چه داری

25 اگر بر گشت خواهی زود بر گرد %~% که سرما بر کشید از جان من گرد

26 و گر تو بر نگردی ای سمنبر %~% به همراهی مرا با خویشتن بر

27 منم با تو به دشوار و به اسان %~% چو صد فرسنگ دوری از خراسان

28 و گر صد پرده را بر من بدری %~% به خنجر دستم از دامن ببری

29 بگیرم دامنت با تو بیایم %~% زمانی بی تو با موبد نپایم

30 کجا گر من دلی چون کوه ms356 دارم %~% بر اندیشیدن هجرت نیارم

31 بخواهی رفتن ای خورشید تابان %~% مرا فمره نباندن در بیابان

32 بخواهی بردن ای دیبای صدرنگ %~% زرویم رنگ وزتن زورو فرهنگ

33 چه بی رحمی چه بی مهری چه بی شرم %~% کزین لابه نشد سنگین دلت نرم

34 همی گفت این سخنها ویس دلبر %~% همی راند از دو دیده رود بربر

35 دل رامین نشد زان لابه خشنود %~% ز بس سختی تو گفتی آهنین بود

36 گرو بستند برف و خشم رامین %~% که نه آن کم شود تا روز نه این

37 چو ویس و دایه نومیدی گرفتند %~% ز رامین باز گشتند و برفتند

38 بشد ویس و بشد ماه جهان تاب %~% دلش پر آتش و دیده پر از آب

39 هم از سرما تنش لرزنده چون بید %~% هم از رامین دلش بر گشته نومید

40 همی گفت و ای من زین بخت وارون %~% که گویی هست با جان منش خون

41 که با من بخت من چندان ستیزد %~% که روزی خون من ناگه بریزد

42 ز من ناکس تر ای دایه که دانی %~% اگر زین بیش ورزم مهربانی

43 و گر باشم ازین پس مهر پرور %~% بیار انگشت و چشم من بر آور

44 چنان بیچاره گشت اندر تنم جان %~% که بی جان تن بریز خاک پنهان

45 تن من گر بدین حسرت بمیرد %~% به گیتی هیچ گورش نه پذیرد

46 کنون کز جان و از جانان بریدم %~% چه خواهم دید ازین ندتر که دیدم

47 به عشق اندر بلایی زین بتر نیست %~% سیاهی را زپس رنگی دگر نیست

1 چو ویس دلبر از رامین جدا شد %~% هوا همچون دمنده اژدها شد

2 چه برفش بود و چه زهر هلاهل %~% که در ساعت همی بفسرد ازو دل

3 سیه ابری بر آمد صف بپیوست %~% دم و دیدار بیننده فرو بست

4 همی زد برف إرا بر چشم و بر روی %~% چنان کاسیمه گشتی ms357 پیل با اوی

5 ببسته راه رامین بی محابا %~% چو بندد راه کشتی موج دریا

6 تنش در برف بود و دل در آتش %~% که با دلبر چرا شد تند و سرکش

7 پشیمان گشت از گفتار بی بر %~% ز دیده سیل مرجان ریخت بر بر

8 خروشی ناگهان از وی رها شد %~% که گتی جان وی از تن جدا شد

9 عنان رخس را چون باد برتافت %~% سمنبر ویس را در راه دریافت

10 چو مستی بیهش از رخش اندر افتاد %~% بسان بیدلان در بست فریاد

11 همی گفت ای صنم بر من ببخشای %~% مرا تیمار بر تیمار مفزای

12 گناه من ز نادانی دو تو شد %~% که نا نیکو به چشم من نکو شد

13 من آن زشتی که دانستم بکردم %~% دو باره آب خود پیشت ببرد

14 کنونم نیست با تو چشم دیدار %~% زبان را نیست با تو رای گفتار

15 دلم از شرو تو مستست گویی %~% زبانم را گره بستست گویی

16 نه در پوزش سخن گفتن توانم %~% نه بی تو ره به کار خویش دانم

17 نماندستم کنون بی چارو بی یار %~% دل از صبر و تن از آرام بیزار

18 زبان از شرو تو خاموش گشته %~% روان از مهر تو بی هوش گشته

19 ببرد از ره دلم را دیو تندی %~% به مهر اندر پدید آورد کندی

20 کنون گردیدم از کرده پشیمان %~% ز من طاعت ازین پس وز تو فرمان

21 چنان دلجوی ففرمان بر بوم من %~% که پیشت کنترین چاکر بوم من

22 اگر کین آورد مهر مرا پیش %~% به خنجر بر شکافم سینه خویش

23 بگیرم من ترا در برف دامن %~% بدارم تا نه تو مانی و نه من

24 مرا کس نیست جز تو در جهان نیز %~% چو من مانده نباشم تو ممان نیز

25 اگر شاید که من پیشت بمیرم %~% چرا در مرگ دامانت نگیرم

26 به گاه مرگ ms358 جویم چون تو یاری %~% در آن گیتی به هم خیزیم باری

27 هر آن گاهی که چون تو یار دارم %~% نهیب راه محشرخوار دارم

28 براهم تو بهشتی هم تو حوری %~% که جوید در جهان زین هر دو دوری

29 منم با تو تو با من تا به جاوید %~% نبرم هرگز از مهر رو اومید

30 همی گفر این سخن دلخسته رامین %~% روان از دیده بر بر رود خونین

31 سخنهایی که صد باره بگفتند %~% دگر باره همان از سر گرفتند

32 جفاهای کهیرا تازه کردند %~% دگر باره یکایک بر شمردند

33 بگفتند آن جفا کز هم بدیدند %~% سخنهای جفا کز هم شنیدند

34 دراز آهنگ شد گفتار ایشان %~% جهان مانده شگفت از کار ایشان

35 دل ویسه چو کوهی بود سنگین %~% رخش همچون بهاری بود رنگین

36 نه از گفرار رامین نرم شد سنگ %~% نه از سرما بهارش گشت بی رنگ

37 چو تنگ آمد به خاور لشکر شام %~% بر آمد چون در فشی پیکر بام

38 دل رامین ز شیدایی بترسید %~% دل ویسه ز رسوایی بتفسید

39 کجا رامین شدی از هجر شیدا %~% کجا ویسه شدی از روز رسوا

40 چو بام آمد سخنها گشت کوتاه %~% دل گمراهشان آمد سوی راه

41 همان گه دست یکدیگر گرفتند %~% ز نیم دشمنان در گوشک رفتند

42 دل از درد و روان از غم بشستند %~% سرای و گوشک را درها ببستند

43 ز شادی هر دو چون گل بر شکفتند %~% میان قاقم و دیبا بخفتند

44 تو گفتی آسمانی گشت بستر %~% نرو آن دو سمنبر چون دو پیکر

45 یکی تن بود در بستر به دو جان %~% چو رخشنده دو گوهر در یکی کان

46 همه بالین پر از مه بود و پروین %~% همه بستر پر از گلنار و نسرین

47 ز روی و موی ایشان در شبستان %~% نگارستان بد و خرم گلستان

48 نهاده چون دو دیبا روی بر روی ms359 %~% چو دو زنجیر مشکین موی بر موی

49 چه از بستر چه زان دوروی نیکو %~% بهم بر خز و دیبا بوده ده تو

50 چنین بودند یک مه دو نیازی %~% نیاسودند روز و شب ز بازی

51 همیشه راست کرده بر نشان تیر %~% به مه آمیخته مثل می و شیر

52 گهی پر باده جام زر گرفتند %~% گهی سرو سهی در بر گرفتند

53 گهی کافور و گل بر هم نهادند %~% گهی بر ریش هم مرهم نهادند

54 اگر چه بود دلهاشان پر آزار %~% به بوسه خواستندش عذر بسیار

55 نشسته شاه بر اورنگ زرین %~% نبود آگه ز کار ویس و رامین

56 نداانست او که رامین در سرایش %~% نشسته روز و شب با دلربایش

57 همی با او خورد آب از یکی جام %~% به تیغ ننگ ببریده سر نام

58 بپالوده دل از اندوه دوران %~% بیاگنده به عشق روی جانان

59 به کام خویش در دام اوفتاده %~% دو گیتی را به یک دلبر بداده

60 یکی ماهه نشاط و نیک بختی %~% ببردی یادشان ششمایه سختی

61 مبادا عشق و گر بادا چنین باد %~% که یابد عاشق از بخت جوان داد

62 چه خوش باشد چنین عشق و چنین حال %~% گر آید مرد عاشق را چنین فال

63 به عشق اندر چنین بختی بباید %~% که تا پس کار عشق آسان بر آید

64 بسا روزا که من عشق آزمودم %~% چنین یک روز ازو خرم نبودم

65 زمانه زانکه بود اکنون بگشتست %~% مگر روز بهیش اندر گذشتست

1 چو یک مه ویس و رامین شاد بودند %~% به باغ عشق چون شمشاد بودند

2 جهان خوش گشت و کم شد برف و سرما %~% در آمد باز پیش آهنگ گرما

3 به ویسه گفت رامین زود ما را %~% به شه بر گشت باید آشکارا

4 ز پیش آنگه راز ما بداند %~% کجا زین بیش پوشیده نماند

5 چو زین چاره بیندیشد گربز %~% شبی ms360 پنهان فرود آمد از آن دز

6 یکی منزل زمین از مرو بگذشت %~% چو روز آمد دگر ره باز پس گشت

7 همی شد بر ره مرو آشکاره %~% به دروازه درون شد یکسواره

8 هم اندر گرد راه و جامه راه %~% همی شد راست تا پیش شهنشاه

9 خبر دادند شاهنشاه را زود %~% که خورشید بزرگی روی بنمود

10 جهان افروز رامین آمد از راه %~% به پیکر همچو سروی بر سرش ماه

11 به راه آسیب سرما خورده یکچند %~% بفرسوده کمرگاه از کمربند

12 چو پیش شاه شد آزاده رامین %~% نیایش را دو تا شد سرو سیمین

13 شهنشه شاد شد چون روی او دید %~% هم از راه و هم از روزش بپرسید

14 جهان افروز رامین گفت شاها %~% نکو ناما به شاهی نیکجواها

15 ترا جاوید بادا بخت پیروز %~% ز بهروزیت بد خواه تو بد روز

16 ز هر کامی فزونتر باد کامت %~% ز هر نامی نکوتر باد نامت

17 به نیکو روزگارت جاودان باد %~% به شاهی بخت نیکت کامران باد

18 دلی باید مه از کوه دماوند %~% که بشکیند ز دیدار خداوند

19 مرا در کودکی تو پروریدی %~% کنونم سر به پروین کشیدی

20 تو دادستی مرا هم جان و هم جاه %~% مرا هم بابی و هم نامور شاه

21 گر از نا دیدنت بی باک باش %~% به گوهر دان که من ناپاک باشم

22 مرا دربان سزد بر رفته کیوان %~% اگر باشم به درگاه تو دربان

23 چرا از تو شکیبایی نمایم %~% که با درد جدایی بر نیایم

24 به فرمانت شدم شاگا به گرگان %~% تهی کردم که و دشتش ز گرگان

25 کهستان را چنان کردم به شمشیر %~% که آهو را همی فرمان برد شیر

26 ز موصل تا به شام و تا به ارمن %~% شهنشه را نماندست ایچ دشمن

27 به فر شاه حال من چنانست %~% که پیشم کمترین بنده جهانست

28 همه چزی به ms361 من دادست دادار %~% مگر دیدار شاه نام بردار

29 چو از دیدار شاهنشه جدایم %~% تو گویی در دهان اژدهایم

30 خدای آسمان هر چند را دست %~% همه چیزی به یک بنده ندادست

31 چو بودم روز و شب سخت آرزومند %~% به جان افزای دیدار خداوند

32 چنین تنها خرامیدم ز گوراب %~% شتابان همچو از کهسار سیلاب

33 به راه اندر همه نخچیر کردم %~% چو شیران سیه نخچیر خوردم

34 کنون تا فر این درگاه دیدم %~% به شادی شاد را برگاه دیدم

35 دلم باغ بهاران گشت گویی %~% یکی جانم هزاران گشت گویی

36 ز دولت یافتم همواره اومید %~% نهادم تخت را بر تاج خورشید

37 سه مه خواهم به پیش شاه خوردن %~% پس آنگه باز عزم راه کردن

38 و گر کاری جزین فرمایدم شاه %~% نیابم بهتر از فرمان او راه

39 چنان فرمان او را پیش دارم %~% کجا فرمان اورا جان سپارم

40 من آن گه زنده باشم زی خردمند %~% که جان بدهم به فرمان خداوند

41 چو شاهنشاه بشنید این سخن زو %~% سخنهای به هم آورده نیکو

42 بدو گفت اینکه کردی خوب کردی %~% نمودی راستی و شیر مردی

43 مرا دیدار تو باشد دل افروز %~% ازو سیر کجا یابم به یک روز

44 چو آید روزگار نو بهاران %~% ترا در ره بسی باشند یاران

45 من آیم با تو تا گرگان به نخچیر %~% که باشد در بهاران خانه دلگیر

46 کنون رو بر کس از تن جامه راه %~% به گرمابه شو و جامه دگر خواه

47 چو رامین باز گشت از پیش اوشاد %~% شهنشاهش بسی خلعت فرستاد

48 سه ماه آنجا بماند آزاده رامین %~% ندیدش جز هوای دل جهان بین

49 همه آن داد بختش کاو پسندید %~% نهانی ویس دلبر را همی دید

50 بهپیروزی هوای دل همی راند %~% هواش از ساه پوشیده همی ماند

51 همیشه ویس را دیدی نهانی %~% چنان کز وی نبردی شه گمانی ms362

1 چو لشکر گاه زد خرم بهاران %~% به دشت و کوهسار و جویباران

2 جهان از خرمی چون بوستان شد %~% زمین از نیکوی چون آسمان شد

3 جهان پیر بر نا شد دگر بار %~% بنفشه زلف گشت و لاله رخسار

4 چو گنج خسروان شد روی کشور %~% ز بس دیبا و زر و مشک و عنبر

5 هزار آوا زبان بگشاد بر گل %~% چو مست عاشق اندر بست غلغل

6 بنفشستان دو زلف خویش بشکست %~% چو لالستان وقایه سرخ بربست

7 به دست آمد ز تنگ کوه نخچیر %~% برون آمد بهار از شاخ شبگیر

8 عروس گل بیامد از عماری %~% ببرد از بلبلان آرامگاری

9 چو گل بنمود رخ را هامواره %~% فلک بارید بر تاجش ستاره

10 ز باران آب گیتی گشت میگون %~% به عنبر خاک هامون گشت معجون

11 ز خوشی باغ همچون دلبران شد %~% ز خوبی شاخ همچون اختران شد

12 هوا نوروز را خلعت برافکند %~% ز صد گونه گهی بر گل پراگند

13 نشاط باده خوردن کرد نرگس %~% چو گیتی دید چون شاهانه مجلس

14 گرفتش جام زرین دست سیمین %~% چنان چون دست خسرو دست شیرین

15 صبا بردی نسیم یار زی یار %~% چو بگذشتی به گلزار و سمن زار

16 هوا کردی نثار زر و گوهر %~% چو بگذشتی نسیم گل بر و بر

17 بشستی پشت گور از دست باران %~% ز دودی زنگ شاخ از جویباران

18 چنان رخشنده شد پیرامن مرو %~% که گفتی ششتری بد دامن مرو

19 ز باران خرمی چندان بیفزود %~% که گفتی قطر باران خرمی بود

20 به چونین خوش زمان و نغز هنگم %~% که گیتی تازه بود و روز پدرام

21 شهنشه کرد با دل رای نخچیر %~% که بود آن گاه شهر و خانه دلگیر

22 سبک لشکرشناسان را فرستاد %~% که و مه لشکرش را آگهی داد

23 که ما خواهیم رفتن سوی گرگان %~% گرفتن چند گه خوگان و گرگان

24 ms363 پلنگان را در آوردن ز کهسار %~% نهنگان را ز بیشه کردن آوار

25 سیه گوشان و یوزان را گشادن %~% از آهو هر دوان را قوت دادن

26 چو آگه گشت ویس از رفتن شاه %~% به چشمش گاه شادی گشت چون چاه

27 به دایه گفت ازین بتر دانی %~% کجا زنده نخواهد زندگانی

28 منم آن زنده کز جان سیر گشتم %~% به صد جا خسته شمشیر گشتم

29 به گرگان رفت خواهد شاه موبد %~% که روزش نحس یاد و طالعش بد

30 مرا چون صبر باشد در جدایی %~% ازین پتیاره چون یابم رهایی

31 اگر رامین بخواهد رفت با شاه %~% دلم با او بخواهد رفت همراه

32 چو فردا راه بر گیرد مرا وای %~% که رخشش پاک بر چشمم نهد پای

33 به هر گامی ز راهش رخش رامین %~% مرا داغی نهد بر جان شیرین

34 چو گردم دور از آن شاه جوانان %~% مرا بینی به ره چون دیدبانان

35 نگه دارم رهش را چون طلایه %~% ز چشم خویشتن سازم سقایه

36 گهی از وی غریبان را دهم آب %~% گهی یاقوت و مروارید خوشاب

37 مگر دادار بنیوشد دعایی %~% بگرداند ز جان من بلایی

38 بلایی نیست ما را بدتر از شاه %~% که بدرایست و بدگویست و بدخواه

39 مگر یابم ز دست او رهایی %~% نیابم هر زمان درد جدایی

40 کنون ای دایه رو تا پیش رامین %~% بگو حالم که چو نانست و چو نین

41 بدان تا خود چه خواهد کرد با من %~% ز کام دوستان وز کام دشمن

42 اگر فردا بخواهد رفت با شاه %~% حدیث زندگانی گشت کوتاه

43 بگو با ان همه درد جدایی %~% که خواهد بود زنده تا تو آیی

44 نگر تا روی را از من نتابی %~% که تا آیی مرا زنده نیابی

45 ز بهر آنکه تا مانی به خانه %~% به دست آور ز گیتی یک بهانه

46 مرو با شاه و ایدر ms364 باش خرم %~% تو بی غم باش او را دار در غم

47 ترا باید که باشد نیک بختی %~% مرو را سال و مه کوری و سختی

48 بشد دایه همان گه پیش رامین %~% نمک کرد این سخن بر ریش رامین

49 پیام ویس یک یک گفت با رام %~% تو گفتی ناو کی بود آن نه پیغام

50 گرفت از غم دل رامین تپیدن %~% سرشک خونش از مژگان چکیدن

51 زمانی بر جدایی زار بگریست %~% ز بهر آنکه در زاری همی زیست

52 گهی رنج و گهی درد و گهی بیم %~% ز دست هجر دل گشته به دو نیم

53 پس آنگه گفت با دایه که موبد %~% ازین نه نیک با من گفت و نی بد

54 نه خود گفت و نه آگاهی فرستاد %~% مگر وی را فرامش گشتم از یاد

55 گر ایدون کم بفرماید برفتن %~% بهانه آنگهی شاید گرفتن

56 چو او شد من به مرو اندر بپایم %~% بهانه سازم از درد دو پایم

57 مرا پوزش بود نا کردن راه %~% که گوم شاه بود از دردم آگاه

58 مرا نخچیر باشد رامش افزای %~% و لیکن راه نتوان کرد بی پای

59 گمان بردم که داند شهریارم %~% که من خود دردمد و زار وارم

60 ازین رویم ندان آگاهی راه %~% بماندم لاجرم بر گاه بی شاه

61 مرا گر راست آید این گمانی %~% بمانم در بهشت این جهانی

62 چو دایه ویس را این آگهی داد %~% تو گفتی مژده شاهنشهی داد

63 بی انده شد روان مهرجویش %~% به بار آمد گل شادی ز رویش

64 چو گردون کوه را استام زر داد %~% زمین را نیز فرش پر گهی داد

65 خروش آمد ز دز رویینه خم را %~% درای و نای و کوس و گاودم را

66 بجوشیدند گردان و سواران %~% چو از شاخ درختان نوبهاران

67 همی آمد ز مرو انبوه لشکر %~% چنان کز ژرو دریا موج منکر

68 ms365 به پیش شاه رفت آزاده رامین %~% نکرده ساز ره بر رسم آیین

69 شهنشه پیش گردان دلاور %~% بدو گفت این چه نیز نگست دیگر

70 چرا بی ساز رگتن آمدستی %~% دگر باره مگر نالان شدستی

71 برو بستان ز گنجور آنچه باید %~% که مارا صید بی تو ژوش نیاید

72 بشد رامین ز پیش شاه ناکام %~% چو ماهی کش بود صد شست در کام

73 چو رامین راه گرگان را کمربست %~% تو گفتی گرگ میشش را جنگ خست

74 به ناکامی به راه افتاد رامین %~% جگ خسته به تیر و دل به ژوپین

75 چو آگه گشت ویس از رفتن رام %~% برفت از جان او یکباره ارام

76 دجی خو کرده در شادی و در ناز %~% کنون چون کبگ شد در چنگل باز

77 غریوان با دل سوزان همی فگت %~% نوای زار بر نا دیدن جفت

78 چرا تیمار تنهایی ندارم %~% چرا یاقوت بر رویم نبارم

79 نیابم یار چون یار نخستین %~% نکارم مهر همچون مهر پیشین

80 مرابی دوست خامش بودن آهوست %~% گرستن بر جدایی سخت نیکوست

81 اگر باور نداری دایه دردم %~% ببین این اشک سرخ و روی زردم

82 سخن هست اشک من دیده زبانم %~% همی گوید همه کس را نهانم

83 به یک دل چون کشم این رنج و تیمار %~% که باشد زو همه دلها گرانبار

84 ز جان خویش نالم نه ز دلبر %~% که دلبر رفت او چون ماندایدر

85 دل بی صبر چون آرام یابد %~% که با صبر این بلا هم بر نتابد

86 چو رامین را بدید از گوشه بام %~% به راه افتاده با موبد به ناکام

87 میانی چون کناغ پر نیانی %~% برو بسته کمربند کیانی

88 غبار راه بر زلفش نشسته %~% ز داغ دوست رنگ از رخ گسسته

89 نگار خویش را نا کرده پدرود %~% چو گمره در کویر و غرقه ددر رود

90 دل ویسه ز دیدارش بر آشفت %~% در ms366 آن آشفتگی با دل همی گفت

91 درود از من نگار سعتری را %~% درود از من سوار لشکری را

92 درود از من رفیق مهربان را %~% درود از من امیر نیکوان را

93 مرا پدرود نا کارده برفتی %~% همانا دل ز مهرم بر گرفتی

94 تو با لشکر برفتی وای جانم %~% که آمد لشکری از اندهانم

95 ببستم دل به صد زنجیر پولاد %~% همه بگسست و با تو در ره افتاد

96 اگر جانم بماند در جدایی %~% نگریم در جدایی تا تو آیی

97 فرستم میغها از دود جانم %~% درو آب از سرشک دیدگانم

98 کنم پر بآب و سبزی جایگاهت %~% به باران گرد بنشانم ز راهت

99 کجا روی تو باشد چون بهاران %~% بهاران را بباید ابر و باران

100 چو رامین رفت یک منزل از آن راه %~% نبود از بی دلی از راه آگاه

101 ز بس اندیشها کش بود در دل %~% نبود آگاه تا آمد به منزل

102 به راه اندر همی نالید بسیار %~% نباشد بس عجب ناله ز بیمار

103 در آن ناله سخنهایی همی گفت %~% که آن گوید که تنها ماند از جفت

104 شبی چون دوش دیدم در زمانه %~% که بوسه تیر بود و لب نشانه

105 کنون روزی همی بینم چو امروز %~% که آهو گشت جانم عشق تو یوز

106 کجا شد خرمی و ناز دوشین %~% عقیق شکرین و در نوشین

107 ز دل شسته جفای سال چندین %~% حریرین سینه و دو نار سیمین

108 ز روی دوست بر رویم گلستان %~% شب تاریک ازو چون روز رخشان

109 شبی چونان بدیده دیدگانم %~% چنین روزی بدیدن چون توانم

110 نه روزست این که آتشگاه جانست %~% بلای روزگار عاشقانست

111 مبادا هیچ عاشق را روز %~% ز سختی بر پرداز و روان سوز

112 همانا گر بباشد دهر گیال %~% بپیماید ازین یک روز صد سال

113 چو شاهنشه فرود آمد به منزل %~% به پیش شاه شد ms367 رامین بی دل

114 هزاران گونه بر رویش گوا بود %~% که اورا صبر و هوش ازتن جدا بود

115 نه رامش کرد با شاه و نه می خواست %~% بهانه کرد درد پا و بر خاست

116 وزان پس روز تا شب همچنین بود %~% دلش گفتی که با جانش به کین بود

117 روان پر درد و رخ پر گرد بودش %~% همه تن دل همه درد بودش

1 چو رامین دور گشت از ویس دلبند %~% نشاط و کام ازو ببرید پیوند

2 همیشه ماه بود آنگاه شد خور %~% چنو زرد و چنو بی خواب و بی خور

3 نیاسود از حدیث و یاد رامین %~% نگارین رخ به خون کرده نگارین

4 به دایه گفت دایه چاره ای ساز %~% که رفته یار بد مهر آیدم باز

5 ز مهر ای دایه بر جانم ببخشای %~% مرا راهی به وصل دوست بنمای

6 که من با این بلا طاقت ندارم %~% شکیب درد این فرقت ندارم

7 ز من بنیوش دایه داستانم %~% که چون آب روان بر تو بخوانم

8 بدانم دل به نادانی ز دستم %~% کنون از بیدلی گویی که مستم

9 مکن زین بیدلی بر من ملامت %~% که خود بر خاست از هجرم قیامت

10 یکی آتش بیامد در من افتاد %~% مرا در دل ترا در دامن افتاد

11 به پیش آب هر آتش زبون شد %~% مرا از آب چشم آتش فزون شد

12 همی ریزم برو سیل بهاران %~% که دید آتش فزاینده ز باران

13 شب من دوش چونان بد که گفتم %~% مگر بر سوزن و بر خار خفتم

14 کنون روزست و وقت چاشتگاهست %~% به چشمس چون شب تازی سیاهست

15 مرا روز از خان دوست باشد %~% چو درمان از لبان دوست باشد

16 همی تا هجر آن دلسوز بینم %~% نه درمان یابم و نه روز بینم

17 ندانم بر سر من چه نبشتست %~% که کار بخت با من سخت زشتست ms368

18 شوم در دشت گردم با شبانان %~% نگردم نیز گرد مهربانان

19 به شهر از گریه ام طوفان بخیزد %~% به کوه از ناله ام خارا بریزد

20 ندانم چون کنم با که نشینم %~% به جای دوست در عالم که بینم

21 نبینم گیتی و دیده ببندم %~% کجا از هر چه بینم مستمندم

22 چسود آمد دلم را زینکه دیدم %~% جز آنک از خواب و آرامم بریدم

23 فراوان بخت خود را آزمودم %~% ازو جز خسته و غمگین نبودم

24 تباهی روزگار خود فزایم %~% چو بخت آزموده آزمایم

25 شنیدی داستان من سراسر %~% کنون درمان کارم چیست بنگر

26 جوابش داد دایه گفت هرگز %~% نباید بودن اندر کار عاجز

27 ازین گریه وزین ناله چه آید %~% جز آن کت غم به غم بر می فزاید

28 همالان تو در شادی و نازند %~% به کام دل همه گردن فرازند

29 تو همواره چنین در رنج و دردی %~% به غم خوردن قرارم را ببردی

30 جهان از بهر جان خویش باید %~% همه دارو ز بهر ریش باید

31 ترا درمان و هم ریشت بدستست %~% چرا دست تو از چاره ببستست

32 ترا دادست یزدان پادشایی %~% تمامی و بزرگی و روایی

33 چو شهرو داری اندر خانه مادر %~% چو ویرو یاور و رخ برادر

34 چو رامین یار شایسته تو داری %~% سزای خسروی و شهریاری

35 همت گنجست آگنده به گوهر %~% همت پشتست با بسیار لشکر

36 بزرگی را همین باشد بهانه %~% بزرگی جوی و کم کن این فسانه

37 تو موبد را بسی زشتی نمودی %~% همیدون چند بارش آزمودی

38 نه دیو خیم او گشتست بهتر %~% نه کوه خشم او گشتست کمتر

39 همانست او که بود و تو همانی %~% همین خواهید بودن جاودانی

40 پس اکنون چاره و درمان خود جوی %~% که هم تخمست و هم آبست و هم جوی

41 ز پیش آنکه موبد دست یابد %~% ز کین دل به خون ms369 ما شتابد

42 که او را دل ز ماهر سه به کین است %~% به کین ما چو شیر اندر کمین است

43 تو در دل کن که او یک روزناگاه %~% چو ره یابد بیاید از کمینگاه

44 نیابی همرهی بهتر ز رامین %~% به سر بر نه مرورا تاج زرین

45 تو بانو باش تا او شاه باشد %~% بهم با تو چو خوربا ماه باشد

46 نماند در زمانه شاه و سالار %~% که نه در کار او با تو بودیار

47 نخستین یاورت باشد برادر %~% پس آنگه نامور شاهان دیگر

48 که شاهان پاک با موبد به کینند %~% همه رامین و ویرو را گزینند

49 مدارا با خرد بسیار کردی %~% بلا از بهر دل بسیار خوردی

50 کنون چاری به دست اور ز دانش %~% که این اندوهها گرددت رامش

51 کنون کن گر توانی کرد کاری %~% که زین بهتر نیابی روزگاری

52 به مرو اندر نه شاهست و نه لشکر %~% تو داری گنج شاهنشاه یک سر

53 چه مایه رنج بر دست او بدین گنج %~% کنون تو یافتی همواره بی رنج

54 به دینارش بخر شاهی و فرمان %~% که شاهی را بها داری فراوان

55 ز پیش آنکه او بر تو خوردشام %~% تو بر وی چاشم خور تا توبری نام

56 گر این تدبیر خواهی کرد منشین %~% ز حال خویش نامه کن به رامین

57 بگویش تا ز موبد باز گردد %~% به رفتن باد را انباز گردد

58 چو او آید یکی چاره بسازیم %~% که موبد را به بدروزی بتازیم

59 چو بشنید این سخن ویس سمن بوی %~% بر آمد لاله شادیش از روی

1 حریر و مشک و عنبر خواست و خامه %~% ز درد دل به رامین کرد نامه

2 سخن در نامه از زاری چنان بود %~% که خون از حرفهای او چکان بود

3 الا ای مهربان مهر پرور %~% چنین کن نامه نزد یار دلبر

4 کجا این نامه ms370 گر خوانی تو بر سنگ %~% ز سنگ آید به گوشت ناله چنگ

5 ز یار مهربان و عاشق زار %~% به یار سنگدل وز مهر بیزار

6 ز بی دل بنده بی خواب و بی خور %~% سپرده دل به شاهی چون مه و خور

7 ز نالان عاشق بیمار و مهجور %~% به کام دشمنان وز کام دل دور

8 ز پیچان چاکری سوزان بر آتش %~% جهانش تیره گشته بخت سر کش

9 ز گریان خادمی بدبخت مسکین %~% روان از دیدگانش سیل خونین

10 ز پی خسته دلی خسته روانی %~% عقیقین دیده ای زرین رخانی

11 نژندی مستمندی دردمندی %~% شده بر تنش هر مویی چو بندی

12 نزاری بی قراری دلفگاری %~% ز هر چشمی رونده رودباری

13 نوشتم نامه در حال چنین سخت %~% که چون من نیت اکنون ایچ بد بخت

14 تنم پیچان و چشمم زار و گریان %~% دلم بر آتش تیمار بریان

15 تنم چون شمع سوزان اشک ریزان %~% چو ابر تیره از دل دود خیزان

16 بلا را مونش و غم را رفیقم %~% به دریای جدایی در غریقم

17 چه مسکینم که گریم زار چندین %~% یکی دستم به دل دیگر به بالین

18 عقیق دو لبم پیروز گشته %~% جهان بر حال من دل سوز گشته

19 یکی چشم و هزار ابر گهی بار %~% یکی جان و هزاران گونه تیمار

20 قراق آمد همه راز نهانم %~% به خونابه نویسد بر رخانم

21 ز جان من یکی آتش بر افروخت %~% که صبر و رامشم در دل همی سوخت

22 چو دریا کرد چشمم را ز بس آب %~% کنون در آب چشمم غرقه شد خواب

23 جو جای خواب را پر آب یابم %~% به آب اندر چگونه خواب یابم

24 بدان دستی که این نامه نبشتم %~% بسات خرمی را در نوشتم

25 تنم بگداخت از بس رنج دیدن %~% دلم بگریخت از بس غم کشیدن

26 ز گیتی چون توانم کام جستن %~% که ms371 جانم را نه دل ماندست نه تن

27 چرا بردی من آن روی چون خور %~% که چون جان و روانم بود در خور

28 همی تا دور ماندستم ز رویت %~% ز باریکی نمانم جز به مویت

29 به روز انده گسارم آفتابست %~% که چون رخسار تو با نور و تابست

30 به شب انده گسارم اخترانند %~% که چون بینم به دندان تو مانند

31 خطا گفتم نه آن اندوه دارم %~% که باشد هیچ کس انده گسارم

32 اگر رنج مرا کوه آزماید %~% به جای آب ازو جز خون نیاید

33 نصیحت می کنندم دوستانم %~% ملامت می کنندم دشمنانم

34 ز بس کردن نصیحت یا ملامت %~% مرا کردند در گیتی علامت

35 نه مهرست این که انده بار میغست %~% نه هجرست این که زهر آلوده تیغست

36 چرا مردم دل اندر مهر بندد %~% چرا این بد به جان خود پسندد

37 اگر چون من بود هر مهربانی %~% مبان از مهر در گیتی نشانی

38 بسا روزا که خندیدم بریشان %~% کنون گشتم ز خندیدن پشیمان

39 بخندیدم بریشان همچو دشمن %~% کنون ایشان همی گریند برمن

40 مرا دیدی ز پیش مهربانی %~% فروزان تر ز مهر آسمانی

41 کنون بالای سروینم کمان شد %~% گل رخسارگانم زعفران شد

42 اگر دو تا شود شاخ گرانبار %~% تنم دو تا شدست از بار تیمار

43 به پیکر چون کمان گشتم خمیده %~% چو زه بر تن کشیده خون دیده

44 مرا ایدر بدین زاری بماندی %~% برفتی رخش فرقت را براندی

45 غباری کز سم اسپت بجستست %~% چو پیکان در دو چشم من نشستست

46 خیال روی تو در دیدگانم %~% همی گرید ز راه دیده جانم

47 مرا گویند بیهوده چه نالی %~% که از بسیار نالیدن چو نالی

48 به روز رفته ماند یار رفته %~% چرا داری به دل تیمار رفته

49 نه چونین است کاندیشید بد گوی %~% میم بر ریخت لیکن نامدش بوی

50 شبست اکنون و ms372 خورشیدم برفتست %~% جهان همواره تاریکی گرفتست

51 روا باشد که بنشینم به اومید %~% که باز آید به گاه بام خورشید

52 بهار رفته باز آید به نوروز %~% نگارم نیز باز آید یکی روز

53 نگارا سر و قدا ماهرویا %~% سوارا شیر گیرا نامجویا

54 من اندر مهر آنم کم تو دانی %~% که دارم جان فدای مهربانی

55 یکی تا موی تو بر من چنانست %~% که صد باره گرامی تر ز جانست

56 ترا خواهم نخواهم پاک جان را %~% ترا جویم نجویم این جحان را

57 مرا در مهر بسیار آزمودی %~% به مهر اندر ز من خشنود بودی

58 کنون اندر وفای تو همانم %~% گوا دارم ز خونین دیدگانم

59 اگر تو بر وفایم نه یقینی %~% بیا تا این گواهان را ببینی

60 بیا تا روی من بینی چو دینار %~% بر آن دینار باران در شهوار

61 بیا تا چشم من بینی چو جیحون %~% جهان از هر دو جیحونم پر از خون

62 بیا تا قد من بینی خمیده %~% نشاط از من من از مردم رمیده

63 بیا تا حال من بینی چنان زار %~% که هستم راست چون دهساله بیمار

64 بیا تا بخت من بینی چنان شور %~% که گویی هر زمان چشمم شود کور

65 بیا تا مهر من بینی بر افزون %~% شده چون حسنت از اندازه بیرون

66 اگر نه زود نزد من شتابی %~% چو باز آیی مرا زنده نیابی

67 اگر خواهی که رویم باز بینی %~% نه آسایی نه خسپی نه نشینی

68 چو این نامه بخوانی باز گردی %~% سه روزه ره بروزی در نوردی

69 همی تا تو رسی فریاد جانم %~% به راهت بر نشسته دیدبانم

70 اگر جانم نگیرد رنج و دردم %~% ز درد عاشقی دیوانه گردم

71 ز دادار این همی خواهم شب و روز %~% که رویت باز بینم ای دل افروز

72 درود از من فزون از قطر باران %~% بر آن ماه من و ms373 شاه سواران

73 درود از من فزون از آب دریا %~% بر آن خورشید چهر سرو بالا

74 خدایا جان من بگذار چندان %~% که بینم روی او آنگاه بستان

75 که با این داغ گر جانم بر آید %~% ز دود جان من گیتی سر اید

76 چو ویس دلبر از نامه بپرداخت %~% نوندی تیزتگ را سوی اوتاخت

77 ز نزدیکان او مردی دلاور %~% بشد بر کوهه کوهی تگاور

78 که چون کرگس به کوهان بر گذشتی %~% بیابان را چو نامه در نوشتی

79 نه شب خفت و نه روز آسود در راه %~% به رامین برد چونین نامه ماه

80 چو رامین نامه سرو روان دید %~% تو گفتی صورت بخت جوان دید

81 ببوسیدش به دو یاقوت و شکر %~% نهادش بر خمارین چشم و برسر

82 چو بند نامه بگشاد و فرو خواند %~% ز دیده سیل بیجاده بر افشاند

83 بر آمد دود بی صبری ز جانش %~% ببارید آب حسرت بر رخانش

84 سخنهایی بگفت از جان پرتاب %~% که شاید گر نویسندش به زر آب

85 دلا تا کی روا داری چنین حال %~% که از غم ماه بینی وز بلا سال

86 دلا آن کس که کام و نام جوید %~% نه با فرهنگ و با آرام جوید

87 نترسد بی دل از شمشیر بران %~% نه از پیل دمان و شیر غران

88 نه از برف و دمه نز موج دریا %~% نه از باران نه از سرما و گرما

89 دلا گر عاشقی چندین چه ترسی %~% ز هر کس چاره و درمان چه پرسی

90 ز تو فریاد و زاری که نیوشد %~% چو تو خود را نکوشی پس که کوشد

91 چه باید مهر با چندین زبونی %~% ترا کمی و دشمن را فزونی

92 به سر باز افگن این بار گران را %~% ز دل بیرون کن این راز نهان را

93 خوشی کی بیند از کام نهانی %~% که با هر سود بینی صد ms374 زیانی

94 اگر یک روز باشد شاد خواری %~% یکی سالت بود زاری و خواری

95 کنون یا بند را باید گشادن %~% و یا یکباره سر بر سر نهادن

96 نیابم بهتر از دستم برادر %~% برادر را به از شمشیر یاور

97 نه مردم گر کنم زین پس مدارا %~% بهل تا گردد این راز آشکارا

98 جهان جز مرگ پیش من چه آرد %~% بجز شمشیر بر جانم چه بارد

99 ز دشمان کی حذر جوید خطرجوی %~% ز دریا کی بپرهیزد گهی جوی

100 به دریا در گهی جفت نهنگست %~% چو نوش اندر جهان جفت شرنگست

101 شراب کام را جامست شمشیر %~% چو راه خرمی را راهبان شیر

102 ز شیران بر گذر وز جام خور می %~% که دی مه را بود نوروز در پی

103 ز آسانی نیابی شادمانی %~% ز بی رنجی نیابی کامرانی

104 فراوان رنج یابد دام داری %~% به دشت و کوه تا گیرد شکاری

105 شکاری نیست چون شاهی و فرمان %~% مرو را چون بگیرد مردم آسان

106 مرا در پیش چون شاهی شکارست %~% چو دلبر ویس مه پیکر نگارست

107 چرا با بخت خود چندین شتیزم %~% چرا آبی برین آتش نریزم

108 چرا در خیرگی چندین نشینم %~% چرا بیرون نیایم زین کمینم

109 من اندر دام و یارم نیز در دام %~% نهاده دل به درد و رنج ناکام

110 چرا این دام را بر هم ندرم %~% درخت ننگ را از بن نبتم

111 و لیکن چیزها را جایگاهست %~% همیدون کارها را وقتها هست

112 شکوفه کاو بر آید ماه نیسان %~% به دی مه بر درختان یافت نتوان

113 مگر روز بلا اکنون سر آمد %~% برفت آن روز روز دیگر آمد

114 گذشت از رنج ما دی ماه سختی %~% کنون آمد بهار نیکبختی

115 چو رامین گفت ازین سان چند گفتار %~% ز درد دل همی پیچید چون مار

116 تنس در راه بود و دل بر ویس %~% به ms375 چشم اندر بمانده پیکر ویس

117 قرارش رفته بود و صبر تا شب %~% ز دود دل نشسته گرد بر لب

118 به خاور بود چشمش تا کی آید %~% سپاه شب که راهش بر گشاید

1 چو دود شب بماند از آتش روز %~% فلک بنوشت هیری مفرش روز

2 بشد بر پشت اشقر آفتابی %~% چو باز آمد بر ادهم ماهتابی

3 ز لشکر گه به راه افتاد رامین %~% ندیدش هیچ کس جز ماه و پروین

4 رسول پیش ویس با چهل کس %~% که بودی لشکری را هر یکی بس

5 گهی تازان گهی پویان چو گرگان %~% به یک هفته به مرو آمد ز گرگان

6 چو رامین از بیابان رفت بیرون %~% نماندش رنج ره یکروز افزن

7 رسول و ویس را از ره گسی کرد %~% ز بهر ویس اندرزش بسی کرد

8 که او را آگاهی از من نهان ده %~% کجا این بار کار ما نهان به

9 مگو این راز جز با ویس و دایه %~% که خود دایه ستمارا سود و مایه

10 بگو کاین بار کار ما چنان شد %~% کجا در هر زبانی داستان شد

11 نشاید دید ازین پس روی موبد %~% و گر بینم سزاوارم به هر بد

12 تو فردا شب به دزبر باش هشیار %~% ز شب یک نیمه رفته گوش من دار

13 بکن چاری که من پیش تو آیم %~% به پیروزی ترا راهی نمایم

14 نهان دار این سخن تا من رسیدن %~% کجا این پرده من خواهم دریدن

15 فرستاده برفت از پیش رامین %~% به راهاندر شتابان تر ز شاهین

16 بدان گه سیم بر ویس گل اندام %~% به مرو اندر کهندز داشت آرام

17 همیدون گنجهای شاه گربز %~% نهاده بود همواره در آن دز

18 سپهبد زرد نامی کوتوالش %~% که بیش از مال موبد بود مالش

19 گزین شاه و دستور و برادر %~% به گنج و خواسته قارون دیگر

20 نگهبان بود ویس دلستان ms376 را %~% همیدون داد فرمان جهان را

21 فرستاده چو باز آمد ز گرگان %~% ز دروازه شد اندر شهر پنهان

22 پس آنگه چون زنان پوشید چادر %~% به پیش ویس بانو شد بر استر

23 کجا خود ویس را آیین چنان بود %~% که هر روزش یکی سور زنان بود

24 زنان مهتران زی او شدندی %~% به شادی هفته ای با او بدندی

25 بدین نیرنگ زیبا مرد جادو %~% نهان از زرد شد تا پیش بانو

26 بگفتش سر بسر پیغام رامین %~% بسان در و شکر خوب و شیرین

27 که دند گفت چون بد شادی ویس %~% ز مرد چاره گر آزادی ویس

28 تو گفتی مفلسی گنج روان یافت %~% و یا مرده دگر باره روان یافت

29 همان گه سوی زردش کس فرستاد %~% که بختم دوش در خواب آگهی داد

30 که ویرو یافت لختی درد و سستی %~% کنون باز آمدش حال درستی

31 به آتشگاه خواهم رفتن امروز %~% به کار نیک بودن آتش افروز

32 خورش بفزایم آتش را ببخشش %~% به نیکو و به پاکی و به رامش

33 سپهبد گفت شاید همچنین کن %~% همیشه نام نیک و کار دین کن

34 همان گه ویس شد با دوستداران %~% زنان مهتران و نامداران

35 به ددروازه به آتشگاه خورشید %~% که بود از کردهای شاه جمشید

36 چه مایه ریخت خون گوسفندان %~% ببخشید آن همه بر مستمندان

37 چه مایه جامه و گوهر برافشاند %~% چه مایه سیل شیم و زر ز کف راند

38 چو شب بروی گردون سایه گسترد %~% فرستاده شد و رامین در آورد

39 ز بیگانه تهی کردند ایوان %~% زبون شد مشتری را پیر کیوان

40 بماند آن راز در گیتی نهفته %~% نیامد باد بر شاخ شکفته

41 اگر چه کار باشد سهمگین سخت %~% به آسانی بر آید چون بود بخت

42 چنان چون ویس و رامین را بر آمد %~% درخت رنج را شادی بر آمد

43 زنان مهتران ms377 یکسر برفتند %~% همه بیگانگان از در برفتند

44 کسان ویس با رامین بماندند %~% همان گه جنگیان را بر نشاندند

45 چهل جنگی همه گرد دلاور %~% کشیده چون زنان در روی چادر

46 بدین چاره ز دروازه برفتند %~% وز آتشگه ره کندز گرفتند

47 به پیش اندر گروهی شمعداران %~% گروهی خادمان و پیشکاران

48 همی راندند مردی را ز راهش %~% نهفته ماند زین چاره گناهش

49 بدین نیرنگ رامین را به دز برد %~% نهفته زیر چادر با چهل گرد

50 چو در دز شد کندز ببستند %~% به باره پاسبانان بر نشستند

51 خروش و های هویی بر کشیدند %~% سرای ویس پر دشمن ندیدند

52 چو شب تاریک شد چون جان بد مهر %~% تو گفتی دود و قیر اندود بر چهر

53 هوا از قعر دریا تیره تر شد %~% فلک چون قعر دریا پر گهی شد

54 بر آمد لشکر گردون ز خاور %~% چنان کامد ز تاریکی سکندر

55 دلیران از کمین بیرون دویدند %~% چو برگ مرد خنجر بر کشیدند

56 چو سوزان آتش اندر دز فتادند %~% همه شمشیر در مردی نهادند

57 چو خفته کش پلنگ آید به بالین %~% به بالین برادر رفت رامین

1 بجست از حواب زرد و تیغ برداشت %~% کجا چون شیردر کوشش جنگ داشت

2 چو پیل مست با رامین بر آویخت %~% بیامد مرگ و از جانش در آویخت

3 مرو را گفت رامین تیغ بفگن %~% که بر جانت گزندی ناید از من

4 منم رامین ترا کهتر برادر %~% منه جان را ز بهر کین بر آذر

5 بیفگن تیغ و دستت بند را ده %~% که بند از مرگ و از کشتن ترا به

6 سپهبد چون شنید آواز رامین %~% ز کین دل سیه گشتش جهان بین

7 زبان بگشاد بر دشنام رامین %~% به زشتی برد نیکو نامش از کین

8 به رامین تاخت چون شیر دژ آگاه %~% بزد شمشیر بر تار کش ناگاه

9 سبک رامین ms378 سپر افگند بر سر %~% یکی نیمه سپر بفگند خنجر

10 بزد رامینه تیغی بر سر زرد %~% چنان زخمی که مغزش را بدر کرد

11 سرش یک نیمه با یک دست بفگند %~% ز خونش سرخ گل بر گل پراگند

12 چو زین سان کشته شد زرد نگون بخت %~% شد اندر دز نبرد دیگران سخت

13 نیامد ماه چرخ از ابر بیرون %~% ز بیم آنکه بر رویش چکد خون

14 به هر بامی فگنده کشته ای بود %~% به هر کویی ز کشته پشته ای بود

15 بسا کز باره کندز بجستند %~% ز بیم مرگ و از وی هم نرستند

16 بسا کز کین دل پیگار کردند %~% ز بهر ویس و هم جان را نبرند

17 عدو در هر کجا بد گشت مسکین %~% شب بدخواه بود و روز رامین

18 سه یک رفته زشب گیتی چنان کرد %~% که یکسر بود رفته دولت زرد

19 شبی رنگش سیه همچون جوانی %~% به رامین داد کام جاودانی

20 اگر چه داد وی را گنج و گوهر %~% ندادش تا ازو نستد برادر

21 جهان را هر چه بینی این چنینست %~% به زیر نوش مهرش ز هر کینست

22 گلش با خار و نازش با غمانست %~% هوا با رنج و سودش با زیانست

23 چو رامین دید وی را کشته بر خال %~% همان گه جامه را بر سینه زد چاک

24 همی گفت آوخ ای فرخ برادر %~% مرا با جان و با دیده برابر

25 به خنجر باد دست من بریده %~% به زو بین باد ناف من دریده

26 چرا چون تو برادر را بکشتم %~% که بشکستم به دست خویش پشتم

27 اگر یابم هزاران زر و گوهر %~% کجا یابم دگر چون تو برادر

28 چو رامین مویه برکشته بسی کرد %~% همان بی سود اندوهش بسی خورد

29 نه جای مویه بود و گرم خوردن %~% که جای رزم بود و نام کردن

30 چو زرد از شور بختی ms379 بی روان شد %~% رمه در پیش گرگان بی شبان شد

31 بسان خطبه خوانی بود خنجر %~% که او را مغز گردان بود منبر

32 به شاهی خطبه رامین همی کرد %~% بر آن خطبه فلک آمین همی کرد

33 شبی بود آن شب از شبهای نامی %~% چو مهر ویس بر رامین گرامی

34 چو شب تاریک بد بخت بداندیش %~% بشد شبگیر با دلهای پر نیش

35 چو روز آمد بر آمد بخت رامین %~% بزد بر گیتی از شاهیش آذین

36 جهان افروز رامین بامدادان %~% ز بخت خویش خرم بود و شادان

37 نشسته آشکارا با دلارام %~% دلش خودرای گشته بخت خودکام

1 پس آنگه گرد کرد از مرو یکسر %~% بزودی هر چه اشتر بود و استر

2 سراسر گنجهای شاه برداشت %~% وزان یک رشته اندر گنج نگذاشت

3 به مرو اندر در نگش بود دو روز %~% به راه افتاد با گنج و دل افروز

4 نشانده ویس را در مهد زرین %~% چو مه بمیان هفتورنگ و پروین

5 شتر در پیش و استر ده هزاری %~% نبد دینار و گوهر را شماری

6 همی آمد به راه اندر شتابان %~% گرفته روز و شب راه بیابان

7 به یک هفته دو هفته ره همی راند %~% به دو هفتهبیابان باز پس ماند

8 چو آگه شد شه از کردار رامین %~% چنان افروز رامین بد به قزوین

9 ز قزوین در زمین دیلمان شد %~% ددرفش نام او بر آسمان شد

10 زمین دیلمان جاییست محکم %~% بدو در لشکری از گیل و دیلم

11 به تاری شب ازیشان ناوک انداز %~% زنند از دور مردم را به آواز

12 گروهی ناوک و ژوپین سپارند %~% به زخمش جوشن و خفتان گذارند

13 بیندازند ژوپین را گه تاب %~% چو اندازد کمان رو تیر پر تاب

14 چو دیوانند گاه کوشش ایشان %~% جهان از دست ایشان شد پریشان

15 سپر دارند پهناور گه جنگ %~% چو دیواری نگاریده به صد رنگ ms380

16 ز بهر آنکه مرد نام و ننگند %~% ز مردی سال و مه باهم بجنگند

17 از آدم تا به اکنون شاه بی مر %~% کجا بودند شاه هفت کشور

18 نه آن کشور به پیروزی گشادند %~% نه باژ خود بدان کشور نهادند

19 هنوز آن مرز دو شیزه بماندست %~% برو یک شاه کام دل نراندست

20 چو رامین شد در آن کشور به شاهی %~% ز بخت نیک دیده نیکخواهی

21 همان گه چرم گاوی را بگسترد %~% چو پنجه بدره سیم و زربرو کرد

22 یکی زرینه جامش بر سر افگند %~% به زرین جام سیم و زر پراگند

23 که هم دل بود وی را هم درم بود %~% هوادار و هوا خواهش نه کم بود

24 چو از گوهر همی بارید باران %~% شکفته گشت بختش را بهاران

25 همان بیش بود او را سپاهی %~% ز برگ و ریگ و قطر آب و ماهی

26 جهان یکباره گرد آمد بر و بر %~% نه بر رامین که بر دینار بی مر

27 بزرگانی که پیرامنش بودند %~% همه فرمانش را طاعت نمودند

28 چو کشمیر چو آذین و چو ویرو %~% چو بهرام و رهام و سام و گیلو

29 شهان دیگر از هر جایگاهی %~% فرستادند رامین را سپاهی

30 چنان شد لشکر رامین به یک ماه %~% که تنگ آمد بریشان راه و بیراه

31 سپهدار بزرگش بود ویرو %~% وزیر و قهرمانش بود گیلو

1 چو آگاهی به لشکرگاه بردند %~% بزرگان شاه را آگه نکردند

2 کجا او پادشاهی بود بدجو %~% وزین بدتر شهان را نیست آهو

3 نیارست ایچ کس او را بگفتن %~% همه کس رای دید آن را نهفتن

4 سه روز این راز ماند از وی نهفته %~% تمامی کار رامین شد شکفته

5 چو آگه شد جهان بر وی سر آمد %~% تو گفتی رستخیز او بر آمد

6 مساعد بخت او با او بر آشفت %~% خرد یکباره از وی روی بنهفت

7 ms381 ندانست ایچ گونه چاره خویش %~% تو گفتی بسته شد راگش پس و پیش

8 فهی فگتی شوم سوی خراسان %~% مه رامین باد و مه ویس و مه گرگان

9 گهی گفتی که گر من باز گردم %~% به زشتی در جهان آواز گردم

10 مرا گویند گشت از رام ترسان %~% و گر نه نامدی سوی خراسان

11 گهی گفتی که گر با وی بکوشم %~% ندانم چون دهد یاری سروشم

12 سپاه من همه با من به کینند %~% به شاهی پاک رامین را گزینند

13 جوانست او و هم بختش جوانست %~% درخت دولتش تا آسمانست

14 به دست آورد گنج من سراسر %~% منم مفلس کنون و او توانگر

15 نه خوردم آن همه نعمت نه دادم %~% ز بهر او همه بر هم نهادم

16 مرا مادر بدین پتیاره افگند %~% که بر رامین دلم را کرد خرسند

17 سزد گر من به بد روزی نشستم %~% که گفتار زنان را کام بستم

18 یکی هفته سپه را روی ننمود %~% دو صد دریای اندیشه نپیمود

19 چنین افتاد تدبیرش به فرجام %~% که با رامین بکوشد کام و ناکام

20 همی ننگ آمدش بر گشتن از جنگ %~% ز گرگان سوی آمل کرد آهنگ

21 چو لشکرگه بزد بر دشت آمل %~% جهان از ساز لشکر گشت پر گل

22 ز خیمه گشت صحرا چون کهستان %~% کهستان از خوشی همچون گلستان

1 چهان را گر چه بسیار آزماییم %~% نهفته ببند رازش چون گشاییم

2 نهانی نیست از بندش نهانتر %~% نه چیزی از قصای او روانتر

3 جهان خوابست و ما دو وی خیالیم %~% چرا چندین درو ماندن سگالیم

4 نه باشد حال او را پایداری %~% نه طبعش را همیشه سازگاری

5 نه گاه مهر نیک از بد بداند %~% نه مهر کس به سر بردن تواند

6 چه آن کز وی نیوشد مهربانی %~% چه آن کز کور جوید دیدبانی

7 نماید چیزهای گونه گونه %~% درونش راست بیرون واشگونه

8 ms382 به کار بلعجب ماند سراسر %~% درونش دیگر و بیرونش دیگر

9 به چه ماند به خان کاروان گاه %~% همیشه کاروانی را برو راه

10 ز هر گونه سپنجی در وی آیند %~% و لیکن دیر گه در وی نپایند

11 گهی ماند بدان مرد کمان ور %~% که باشد پیش اورد تیر بی مر

12 به زه کرده همه ساله کمان را %~% به تاریکی همی اندازد آن را

13 هر آن تیری که از دستش رها شد %~% نداند هیچ چون شد یا کجا شد

14 زنی پیرست پنداری نکو روی %~% که در چاه افگند هر دم یکی شوی

15 همی جوییم گنجش را به صد رنج %~% پس آنگاهی نه ما مانیم و نه گنج

16 سپاهی بینی و شاهی ابر گاه %~% پس آنگه نه سپه بینی و نه شاه

17 چو روزی بگذرد بر ما ز گیهان %~% ز مردم همرهش بینی فراوان

18 چو او بگذشت روز دیگر آید %~% ز ما با او گروهی نو در آید

19 مرا باری به چشم این بس شگفتست %~% وزین اندیشه ام سودا گرفتست

20 ندانم چیست این گشت زمانه %~% وزو بر جان ما چندین بهانه

21 جهانداری شهانشاهی چو موبد %~% جهان را زو بسی نیک و بسی بد

22 بدین خواریش باشد روز فرجام %~% بماند در دل و چشمش همه کام

23 کجا چون برد لشکرگه به آمل %~% همه شب خورد با آزادگان مل

24 مهان را سر به سر خلعت فرستاد %~% کهان را ساز جنگ و سیم و زر داد

25 همه شب بود از می مست و شادان %~% خمارش بین که چون بد بامدادان

26 نشسته شاه با گردان کشور %~% بر آمد ناگهان بانگی ز لشکر

27 ز لشکر گاه شاهنشه کناری %~% مگر پیوسته بد با جویباری

28 گرازی زان یکی گوشه بردن جست %~% ز تندی همچو پیلی شرزه و مست

29 گروهی نعره بر رویش گشادند %~% گروهی در پی او اوفتادند

30 ms383 گراز آشفته شد از بانگ و فریاد %~% به لشکر گاه شاهنشه در افتاد

31 شهنشه از سرا پرده بر آمد %~% به پشت خنگ چو گانی در آمد

32 به دست اندریکی خشت سیه پر %~% بسی بدخواه را کرده سیه در

33 چو شیر نر بر آن خوگ دژم تاخت %~% سیه پر خشت پیچان را بیداخت

34 خطا شد خشت او وان خوگ چون باد %~% به دست و پای خنگ شه در افتاد

35 به تندی زیر خنگ اندر بغرید %~% بزدیشک و زهارش را بدرید

36 بیفتادند خنگ و شاه با هم %~% چو بسته گشته چرخ و ماه با هم

37 هنوز افتاده بد شاه جهانگیر %~% که خوک او را بزد یشکی روان گیر

38 درید از ناف او تا زیر سینه %~% دریده گشت جای مهر و کینه

39 چراغ مهر شد در دلش مرده %~% همیدون آتش کینه فسرده

40 سر آمد روزگار شاه شاهان %~% سیه شد روزگار نیکخواهان

41 چنان شاهی به چندان کامرانی %~% نگر تا چون تبه شد رایگانی

42 جهانا من ز تو ببرید خواهم %~% فریب تو دگر نشنید خواهم

43 چو مهرت با دگر کس آزمودم %~% ز دل زنگار مهر تو ز دودم

44 ترا با جان ما گویی چه جنگست %~% ترا از بخت ما گویی چه ننگست

45 بجای تو نگویی تا چه کردیم %~% جز ایدر که دو تا نان تو خوردیم

46 نگر تا هست چون تو هیچ سفله %~% که یک یک داده بستانی بجمله

47 کنی ما را همی دو روزه مهمان %~% پس آنگه جان ما خواهی به تاوان

48 نه ما گفتیم ما را میهمان کن %~% پس آنگه دل چنان بر ما گران کن

49 چه خواهی بی گناه از ما چه خواهی %~% که ریزی خون ما بر بیگناهی

50 ترا گر هست گوهر روشنایی %~% چرا در کار تاریکی نمایی

51 چرا چون آسیای گرد گردی %~% بیاگنده به آب و باد و گردی ms384

52 چو بختم را به چاه آندر فگندی %~% مرا زان چه که تو چونین بلندی

53 ترا گر جاودان بینم همینی %~% همین چرخی همین آب و زمینی

54 همین کوهی همین دریا و بیشه %~% همین زشتیت کار و خو همیشه

55 هر آن مردم که خوی تو بداند %~% ترا جز سفله و نا کس نخواند

56 خداوندا ترا دانم ورا نه %~% به هر حاجت ترا خوانم مرا به

57 کجا دهر آن نیرزد کش بدانند %~% و یا خود بر زبان نامش برانند

1 چو آگاهی به رامین شد ز موبد %~% که او را چون فرو برد اختر بد

2 یکی هفته سران لشکر وی %~% به سوک اندر نشسته همبر وی

3 نهانی شکر دادار جهان کرد %~% که او فرجام موبد را چنان کرد

4 نه جنگی بود مرگش را بهانه %~% نه خونی ریخته شد در میانه

5 سر آمد روز چونان پادشاهی %~% نبوده هیچ رامین را گناهی

6 هزاران سجده برد او پیش دادار %~% همی گفت ای خداوند نکو کار

7 تو دانی گونه گون درها گشادن %~% که چونین کارها دانی نهادن

8 برانی هر کرا خواهی ز گیهان %~% بر آری هر کرا خواهی به کیوان

9 بذیرفتم ز تو تا زنده باشم %~% که خشنودیت را جویند باشم

10 میان بندگانت داد جویم %~% همیشه راست باشم راست گویم

11 بوم در پادشاهی داد فرمای %~% به درویشان کام بخشای

12 توم یاری ده اندر پادشایی %~% که یاری دادنم را خود تو شایی

13 توی پشتی توم یاری به هر کار %~% مرا از چشم و دست بد نگه دار

14 خداوندم توی من بنده بند %~% مرا شاهی تو دادی ای خداوند

15 خداوندم توی من بنده تو %~% که من خود بندام دارنده تو

16 کنون کردی چو سالار جهانم %~% بدار اندر پناه سایبانم

17 چو لاله کرد لختی پیش دادار %~% وزین معنی سخنها گفت بسیار

18 همان گه بار را فرمود بستن ms385 %~% سواران سپه را بر نشستن

19 بر آمد بانگ کوس و ناله نای %~% روان شد همچو جیحون لشکر از جای

20 روارو در سپاه افتاد چونان %~% که از باد صبا در ابر نیسان

21 چو راه حشر گشت آن ره ز غلغل %~% ز کوه دیلمان تا شهر آمل

22 جهان افروز رامین با دل افروز %~% همی آمد همه ره شاد و فیروز

23 به شادی روز رام و روز شنبد %~% فرود آمد به لشکرگاه موبد

24 بزرگان پیش او رفتند یکسر %~% به دیهیمش بر افشاندند گوهر

25 مرو را پاک شاهنشاه خواندند %~% ز فر و داد و خیره بماندند

26 چو ابری بود دستش نوبهاری %~% همی بارید در شاهواری

27 یکی هفته به آمل بود خرم %~% دمادم زد همی رطل دمادم

28 پس آنگه داد طبرستان به رهام %~% جوانمرد نکوبخت نکونام

29 به ایران در نژاد او کیانی %~% بزرگی در نژادش باستانی

30 همیدون داد شهر ری به بهروز %~% که بودش دوستدار و نیک آموز

31 بدان گاهی که او با ویس بگریخت %~% به دام شاه موبد در نیاویخت

32 به ری بهروز کردش میزبانی %~% به خانه داشتش چندی نهانی

33 به نیکی لاجرم نیکی جزا بود %~% کجا او خود به نیکی سزا بود

34 بکن نیکی و در دریاش انداز %~% که روزی گشته لولو یابیش باز

35 وز آن پس داد گرگان را به آذین %~% کهبا او یکدل بود و دیرین

36 به درگاهش سپهبد بود ویرو %~% چو سرهنگ سرایش بود شیرو

37 دو پیل مست و دو شیر دلاور %~% به گوهر ویس بانو را برادر

38 چو هر شهری به شاهی دادگر داد %~% نگهبانی به هر مرزی فرستاد

39 به راه افتاد با لشکر سوی مرو %~% کجا دیدار او بد داروی مرو

40 خراسان سر بسر آذین ببستند %~% پری رویان بر آذینها نشستند

41 همه راهی ورا چون بوستان شد %~% همه دستی برو گوهر فشان شد

42 زبانها ms386 بود بر وی آفرین خوان %~% چو دلها در وفای وی گروگان

43 چو در مرو گزین شد شاه رامین %~% بهشتی دید در وی بسته آذین

44 به خوبی همچو نوروز درختان %~% ز خوشی همچو روز نیک بختان

45 هزار آوا به دستان رود سازان %~% شکوفه جامهای دلنوازان

46 فرازش ابر دود مشک و عنبر %~% و زو بارنده سیم و زر و گوهر

47 سه مه آذینها بسته بماندند %~% وزیشان روز و شب گوهر فشاندند

48 بدین رامش نه خود مرو گزین بود %~% کجا یکسر خراسان همچنین بود

49 ز موبد سالیان سختی کشیدند %~% پس از مرگش به آسانی رسیدند

50 چو از بیدار او آزاد گشتند %~% به داد شاه رامین شاه گشتند

51 تو گفتی یکسر از دوزخ بر ستند %~% به زیر سایه طوبی نشستند

52 بدان را بد بود روزی سرانجام %~% بماند نامشان جاوید بد نام

53 مکن بد در جهان و بد میندیش %~% کجا گر بد کنی بد آیدت پیش

54 چه نیکو گفت خسرو کهبدان را %~% ز دوزخ آفرید ایزد بدان را

55 از آن گوهر که شان آورد ز آغاز %~% به پایان هم بدان گوهر برد باز

56 چو رامین دادجوی و دادگر شد %~% جهان از خفتگان آسوده تر شد

57 سپهداران او هر جا که رفتند %~% به فر او همه گیتی گرفتند

58 چو رنج دشمنانش بود بی بر %~% جهان او را شد از چین تا به بربر

59 به هر شهری شد از وی شهریاری %~% به هر مرزی شد از وی مرزداری

60 همه ویرانها آباد کردند %~% هزاران شهر و ده بنیاد کردند

61 بداندیشان همه بر دار بودند %~% و یا در چاه و زندان خوار بودند

62 به هر راهی رباطی کرد و خانی %~% نشانده بر کنارش راهبانی

63 جهان آسوده گشت از دزد و طرار %~% ز کرد و لور و از ره گیر و عیار

64 ز بس کاو داد سیم و ms387 زر سبیلی %~% نماند اندر جهان نام بخیلی

65 ز بس کاو داد زر و سیم و گوهر %~% همه گشتند درویشان توانگر

66 ز دلها گشت بیدادی فراموش %~% توانگر شد هر آن کاو بود بی توش

67 نه جستی گرگ بر میشی فزونی %~% نه کردی میش گرگی را زبونی

68 به هر هفته سپه را بار دادی %~% به نیکی پندشان بسیار دادی

69 به دوار گه نشاندی داوران را %~% بکندی بیخ و بن بد گوهران را

70 به داورگاه او بر شاه و چاکر %~% یکی بودی و درویش و توانگر

71 چه پیش او شدی شاهی جهانگیر %~% به گاه داد جستن چه زنی پیر

72 ور آمد پیش او مرد خدایی %~% ستوده بود همچون پادشایی

73 به نزدش مرد پر فرهنگ و دانا %~% گرامی بود همچون چشم بینا

74 در ایران هر کسی دانش بیاموخت %~% بدان راز خود نزدش بر افروخت

75 صد و ده سال رامین در جهان بود %~% از آن هشتاد و سه شاه زمان بود

76 میان ملک و جاه و حشمت و مال %~% بماند آن نامور هشتاد و سه سال

77 زمین از داد او آباد گشته %~% زمان از فر او دلشاد گشته

78 به فرش گشته سه چیز از جهان کم %~% یکی رنج و دوم درد وسوم غم

79 گهی جان را خورش دادی ز دانش %~% گهی تن را جوان کردی به رامش

80 گهی کردی تماشا در خراسان %~% گهی نخچیر کردی در کهستان

81 گهی بودی به طبرستان آباد %~% گهی رفتی به خوزستان و بغداد

82 هزاران چشمه و کاریز بگشاد %~% بریشان شهر و ده بسیار بنهاد

83 یکی زان شهرها اهواز ماندست %~% کش او آگهاه شهر رام خواندست

84 کنونش گر چه هم اهواز خوانند %~% به دفتر رام شهرش نام دانند

85 شهی خوش زندگی بودست خوش نام %~% که خود در لطف ایشان خوش بود رام

86 نه چون اوبد به شاهی سر فرازی ms388 %~% نه چون او بد به رامش رود سازی

87 نگر تا چنگ چون نیکو نهادست %~% نکوتر زان نهادی که گشادست

88 نشانست این که چنگ بافرین کرد %~% که او را نام چنگ رامین کرد

89 چو بر رامین مقررگشت شاهی %~% ز دادش گشت پرمه تا به ماهی

90 جهان در دست ویس سیمتن کرد %~% مرو را پادشاه خویشتن کرد

91 دو فرزند آمدش زان ماه پیکر %~% چو مالک خوب و چون بابک دلاور

92 دو خسرو نامشان خورشید و جمشید %~% جهان در فر هر دو بسته اومید

93 زمین خاوران دادش به خورشید %~% زمین باختر دادش به جمشید

94 یکی را سغد و خوارزم و چغان داد %~% یکی را شام و مصر و قیروان داد

95 جهان در دست ویس دلستان بود %~% و یکن خاصش آذربایگان بود

96 همیدون کشور اران و ارمن %~% سراسر بد به دست آن سمن تن

97 به شاهی سالیان با هم بماندند %~% به نیکی کام دل یکسر براندند

98 مهار عمر خود چندان کشیدند %~% که فرزنان فرزندان بدیدند

1 چو با رامین بد او هشتاد ویک سال %~% زمانه سرو او را کرد چون نال

2 سر سرو سهی شد باشگونه %~% دو تا شد پشت او همچون درونه

3 کرا دشمن نباشد در جهان کس %~% چو بینی دشمن او خود جهان بس

4 چه نیکو گفت نوشروان عادل %~% چو پیری زد مرو را تیر بر دل

5 ز پیری این جهان آن کرد بامن %~% که نتوانست کردن هیچ دشمن

6 به گیتی باز کردم ای عجب پشت %~% شکست او پشت من آنگه مرا کشت

7 اگر چه ویسه از گیتی وفا دید %~% هم او از گردش گیتی جفا دید

8 چنان با گردش گیتی زبون شد %~% که هفت اندامش از فرمان برون شد

9 پس آنگه مرگ ناگاه از کمینگاه %~% بیابد در ربود آن کاسته ماه

10 دل رامین به دردش کان غم شد %~% همیدون چشم ms389 رامین رود نم شد

11 همی گفت ای گزیده جفت نامی %~% تنم را جان و جانم را گرامی

12 مرا با داغ تنهایی بماندی %~% تو خود خنگ جدایی را براندی

13 ندیدم در جهان چون تو وفادار %~% چرا گشتی ز من یکباره بیزار

14 نه با من چند باره عهد کردی %~% که هرگز روزی از من بر نگردی

15 چرا از عهد خود کرده بگشتی %~% وفا را با جفا در هم سرشتی

16 وفا از چون تو یاری وافی آمد %~% جفا زین روزگار جافی آمد

17 شگفتی نیست گر با تو جفا کرد %~% زمانه در جهان با که وفا کرد

18 جهان را از وفا پردخت کردی %~% برفتی هم وفا با خود ببردی

19 مرا بس بود بر دل درد پیری %~% نهادی بر تنم بند اسیری

20 چرا درد دگر بر من نهادی %~% بلا را راه در جانم بدادی

21 به پایت دیده من خاک رفته %~% تو بیچاره به زیر خاک خفته

22 همی گفتی زبان خوش سرایت %~% تن من باد راما خاک پایت

23 کنون این روز را می دید بایم %~% تن سیمینت گشته خاک پایم

24 مرا این پادشایی با تو خوش بود %~% دلم با این همه گنج از تو گش بود

25 کنون خود این جهان بر من و بالست %~% مرا بی تو جهان جستی محالست

26 به درد تو بدرو جامه بر بر %~% به مرگ تو بریزم خاک بر سر

27 کجا من پیرم و دانی نشاید %~% که از پیران چنین رسوایی آید

28 مرا هست از غمانت دل گران بار %~% چنان کز فرقتت دیده گهی بار

29 به درد و فریه داری این و آن را %~% ندارم رنجه مر دست و زبان را

30 مرا شاید که دل تیمار دارد %~% و یا چشمم مژه خونبار دارد

31 نشاید کم بدرد دست جامه %~% و یاخواند زبان فریاد نامه

32 شکیبانی ز پیران سخت نیکوست %~% بخاصه در ms390 فراق جفت یا دوست

33 زبانم فر شکیبایی نماید %~% دلم در ناشکیبایی فزاید

34 چو دل را دارم از تیمار پر جوش %~% زبان را دارم از گفتار خاموش

35 پس آنگه دخمه ای فرمود شهوار %~% چنان شایسته جفتی را سزاوار

36 بر آورده از آتشگف برزین %~% رسایده سر کاخش به پروین

37 ز پیکر همچو کوهی کرد محکم %~% ز صورت چون بهشتی گشته خرم

38 هم آتشگاه و هم دخمه چنان بود %~% که رصوان را حد بر هر دوان بود

39 چو ز اتشگاه و از دخمه بپرداخت %~% بیچ آن جهان بنگر که چون ساخت

1 سر سال و خجسته روز نوروز %~% جهان پیروز گشت از بخت پیروز

2 پسر را خواند خورشید مهان را %~% همیدون خسرو فرماندهان را

3 پسر را پیش خود بر گاه بنشاند %~% پس اورا خسرو و شاه جهان خواند

4 به پیروزی نهادش تاج بر سر %~% بدو گفت ای خجسته شاه کشور

5 هماین بادت این تاج کیانی %~% همان این تخت و گاه خسروانی

6 جهانداری مرا دادست یزدان %~% من این داده ترا دادم تو به دان

7 ترا من در هنرها آزمودم %~% همیشه ز آزموده شاد بودم

8 ترا دادم کلاه شهریاری %~% که رای شهریاری نیک داری

9 مرا سال ای پسر بر صد بیفزود %~% جهان بر من گذشت و بودنی بود

10 کنون هشتاد و سه سالست تا من %~% نشاط دوستم تیمار دشمن

11 کنون شاهی ترا زیبد که رانی %~% که هم نو دولتی و هم جوانی

12 مرا دیدی درین شاهی فراوان %~% بر آن آیین که من راندم تومی ران

13 هر آنچ ایزد زمن پرسد به محشر %~% من از تو نیز پرسم پیش داور

14 بهست از کام نیکو نام نیکو %~% تو آن کن کت بود فرجام نیکو

15 چو داد اورنگ زرین را به خورشید %~% برید از تخت و تاج و شاهی اومید

16 فرود آمد ز تخت خسروانی %~% به ms391 دخمه شد به تخت آنجهانی

17 در آتشگه مجاور گشت و بنشست %~% دل پاکیزه با یزدان بپیوست

18 خدای آن روز دادش پادشایی %~% که خرسندی گزید و پارسایی

19 اگر چه پیش ازان او مهتری بود %~% همیشهآز را چون کهتری بود

20 جهان فرمان او بودی و او باز %~% ز بهر کام دل فرمانبر آز

21 چو ز آز این جهان دل را بپرداخت %~% تن از آز و دل از انده بری ساخت

22 دلی کز شغل و آز این جهان رست %~% چنان دان کز بلای جاودان رست

23 چو شاهنشه سه سال از غم بر آسود %~% به گیتی هیچ کس را روی ننمود

24 گهی در دخمه دلبر نشستی %~% شبانروزی به درد دل گرستی

25 گهی در پیش یزدان لابه کردی %~% گناه کرده را تیمار خوردی

26 بدان پیتی و فرتوتی که او بود %~% سه سال از گریه و زاری نیاسود

27 به پیش دادگر پوزش همی کرد %~% و بر کرده پشیمانی همی خورد

28 چو از دادار آموزش همی خواست %~% تو گفتی دود حسرت زو همی خاست

29 به سه سال آن تن نازک چنان شد %~% کجا همرنگ ریشه زعفران شد

30 شبی از دادگر پوزش همی جست %~% همه شب رخ به خون دل همی شست

31 چو اندر تن توانایی نماندش %~% گه شبگیر یزدان پیش خواندش

32 به یزدان داد جان پاک شسته %~% ز دست دشمن بسیار خسته

33 بیامد پور او خورشید شاهان %~% ابا او مهتران و نیکخواهان

34 تنش را هم به پیش ویس بردند %~% دو خاک نامور را جفت کردند

35 روان هر دوان در هم رسیدند %~% به مینو جان یکدیگر بدیدند

36 به مینو از روان دو وفادار %~% عروسی بود و دامادی دگر بار

37 بشد ویس و بشد رامینش از پس %~% چنین خواهد شدن زایدر همه کس

38 جهان بر ما کمین دارد شب و روز %~% تو پنداری که ما آهو و ms392 او یوز

39 همی گردیم تازان در چراگاه %~% ز حال آنکه از ما شد نه آگاه

40 همی گوییم داناییم و گربز %~% بود دانا چنین حیران و عاجز

41 ندانیم از کجا بود آمدن مان %~% ویا زیدر کجا باشد شدن مان

42 دو آرامست ما را دو جهانی %~% یکی فانی و دیگر جاودانی

43 بدین آرام فانی بسته اومید %~% نیندیشیم از آن آرام جاوید

44 همی بینیم کایدر بر گذاریم %~% و لیکن دیده را باور نداریم

45 چه نادانیم و چه آشفته راییم %~% که از فانی به باقی نه گراییم

46 سرایی را که در وی یک زمانیم %~% درو جویای ساز جاودانیم

47 چرا خوانیم گیتی را نمونه %~% چو ما داریم طبع وا شگونه

48 جهان بندست و ما در بند خرسند %~% نجوییم آشنایی با خداوند

49 خداوندی که ما را دو جهان داد %~% یکی فانی و دیگر جاودان داد

50 خنک آن کس که اورا یار گیرد %~% ز فرمان بردنش مقدار گیرد

51 خنک آن کش بود فرجام نیکو %~% خنک آن کش بود هم نام نیکو

52 چو ما از رفتگان گیریم اخبار %~% ز ما فردا خبر گیرند ناچار

53 خبر گردیم و ما بوده خبر جوی %~% سمر گردیم و خود بوده سمر گوی

54 به گیتی حال ما گویند چونین %~% که ما گفتیم حال ویس و رامین

55 بگفتم داستانی چون بهاری %~% درو هر بیت زیبا چون نگاری

56 الا ای خوش حریف خوب منظر %~% به حسن پاک و طبع پاک گوهر

57 فرو خوان این نگارین داستان را %~% کزو شادی فزاید دوستان را

58 ادیبان را چنین خوش داستانی %~% بسی خوشتر ز خرم بوستانی

59 چنان خواهم که شعر من تو خوانی %~% که خود مغدار شعر من تو دانی

60 چو این نامه بخوانی ای سخن دان %~% گناه من بخواه از پاک یزدان

61 بگو یارب بیامرز این جوان را %~% که گفتست این نگارین داستان را

62 ms393 توی کز بندگان پوزش پذیری %~% روانش را به گفتارش نگیری

63 درود کردگار ما و غفرانش %~% ابر پیغمبر و یاران و خویشانش

1 بر آمد آفتاب شاد کامی %~% ز دوده شد هوای نیکنامی

2 نسیم باد پیروزی بر آمد %~% بهار خرمی با او در آمد

3 بپیوست ابر دولت بر حوالی %~% همی بارد سعادت بر موالی

4 خجسته جشن و خرم روزگارست %~% زمین بازیاب و هر کس شاد خوارست

5 زمین از خز زرین حله دارد %~% هوا از ابر سیمین کله دارد

6 جهان بینم همه پر نور گشته %~% از آفتای گردون دور گشته

7 شکفته نوبهار ملک و فرمان %~% به پیروزی چو ماه و مهر تابان

8 زیادت گشته شد روز سعادت %~% به هنگامی که شب گردد زیادت

9 گل دولت به وقتی گشتخندان %~% که در گیتی شده پژمرده ریحان

10 جهان دیگر شدست و حال دیگر %~% مگر نو کرد یزدان گیتی از سر

11 همی باره ز ابرش قطر رادی %~% همه روید ز خاکش تخم شادی

12 فلک را نیست تأثیری بجز داد %~% مگر مریخ و کیوان زو بیفتاد

13 چنین تأثیر کی بود آسمان را %~% چنین نو دولتی کی بد جهان را

14 مگر سایه شب از فر همایست %~% چو نور روز از فر خدایست

15 زبان هر که بینی شکر گویست %~% روان هر که بینی مهر جویست

16 مگر تیمار مرگ از خلق بر خاست %~% همه کس یافت آن کامی که می خواست

17 چو داد و راستی گیتی فروزست %~% شب مردم تو پنداری که روزست

18 هواداران همه شادند و خرم %~% سخندانان عزیزند و مکرم

19 همان دهر را باغ این زمانست %~% بدو در مملکت سرو روانست

20 چنان سروی که رنگ آبدارش %~% بماند در خزان و در بهارش

21 کنون نیکان چو گلها در بهارند %~% بداندیشان چو گلبن پر ز خارند

22 شهنشاهی که اورنگش خداییست %~% سپاهان را طراز پادشاییست

23 بهشت خلد را ms394 ماند سپاهان %~% کف خواجه عمیدش گشته رصوان

24 خداوندی به داد و دین مؤید %~% ابو الفتح مظفر بن محمد

25 خراسان را به نام نیک مفخر %~% سپاهان را به حکم داد داور

26 زمانه قبله کرده دولتش را %~% سعادت سجده برده طلعنش را

27 گذشته نامه نامش ز جیحون %~% رسیده رایت رایش به گردون

28 ازین سفله جهان آمد چنان خر %~% که لعل از سنگ آید وز صدف در

29 به گاه روشنایی ماه و انجم %~% بدو مانند همچون بت به مردم

30 ایا چون مال بر هر دل گرامی %~% چو جان پاکیزه و چون عقل نامی

31 قمر هر گز چو رای تو نتابد %~% خرد هر گز صمیر تو نیابد

32 به چیزی تو فزونی از پیمبر %~% که بر فصل تو منکر نیست کافر

33 همیشه جود تو دل را نوازد %~% سموم قهر تو جان را گدازد

34 تو دریایی و دریا چون بجو شد %~% کرا زهره که با دریا بکو شد

35 چو تو گویی بگیرید آن فلان را %~% بلرزد هفت اندام آسمان را

36 اگر ترسی تو از آتش به محشر %~% ز بی باکی شوی در آتش اندر

37 به گاه نام جستن تیر باران %~% چنان رانی که برگ گل بهاران

38 خفرز آید ترا ریگ رونده %~% شمر آید ترا بحر دمنده

39 تنی با عز و با مقدار داری %~% چرا روز نبردش خوار داری

40 نترسی از بلا وز ننگ ترسی %~% همی از دانش و فرهنگ ترسی

41 همت آزادگی بینم طباعی %~% همت فرهنگها بینم سماعی

42 ز بس آزادگی و خوب کاری %~% قصا خواهی ز عالم باز داری

43 خنک آن کش توی شایسته فرزند %~% خنک آن کش توی زیبا خداوند

44 چه کرداری که از فصل تو آید %~% چه فرزندی که از نسل تو زاید

45 همه پر مایه باشند و ستوده %~% چو زر پالوده چون یاقوت سوده

46 به مشتق ماندت اصل خیاره ms395 %~% کزو ناید بجز ماه و ستاره

47 ادب کبر آرد از چون تو هنرجوی %~% سخن فخر آرد از چون تو سخنگوی

48 مهان کوهند و او چرخ بلندست %~% میان این و آنها بین که چندست

49 رسوم مهتران در دست بر جای %~% رسوم خواجه تریاکست و درمان

50 نه زو گاه کرم تأخیر یابی %~% نه زو گاه هنر تقصیر یابی

51 چنان گردد به گردش فر دادار %~% که گردد گرد مرکز خط پرگان

52 به گرد ملک تدبیرش حصارست %~% به باغ فخر پیمانش بهارست

53 از آن کش بخت فرخ هست بیدار %~% جهان چون خفته پندارست هموار

54 صمیر و دلش ماه و آفتابند %~% چو امر و هیبتش برق و سحابند

55 نیاز اندر جهان ماند به شیطان %~% سخای دست او ماند به قرآن

56 بکشت آز و نیاز مردان را %~% زر جودش دیت شد هر دوان را

57 یکی شمشیر دارد دست ایام %~% کزو دشمنش را گیرد حسد نام

58 حسودش را ملامت بیش از من %~% که دولت را بود همواره دشمن

59 بخاصه دولتی قاهر بدین سان %~% که سیصد بنده دارد چون نریمان

60 نگویم کش میادا هیچ بدخواه %~% یکی بادش و لیکن دست کوتاه

61 بقا بادا کریم بافرین را %~% بقای جود و علم و داد و دین را

62 بماند داد و دین تا وی بماند %~% بخواند دولت آن را کاو بخواند

63 نه گیتی را چنو بودست فرزند %~% نه دولت را چنو بوده خداوند

64 به باغ ملک رسته چون صنوبر %~% سه گوهر چون فروزنده سه اختر

65 مهی بر صورت ایشان نبشته %~% بهی بر عادت ایشان سرشته

66 اگر باشند همچون تو جب نیست %~% کجا خود بار خر ما جز رطب نیست

67 ازیشان مهترین دریای علمست %~% جهان مردمی و کوه حلمست

68 مقر آمد خرد کش هست مهتر %~% ابو القاسم علی بن المظفر

69 پدر را از ادیبی قره العین %~% گهی را از ms396 تمامی مفخر و زین

70 هنوزش بوی شیر اندر دهانست %~% ندانم دانشی کز وی نهانست

71 درخت علم را قولش بهارست %~% سرای جود را فعلش نگارست

72 بدان باشرم روی او پدیدست %~% که یزدانش ز پاکی آفریدست

73 بدو دادست برهان کفایت %~% برو باریده باران عنایت

74 جهان در فصل او بستست اومید %~% فزونتر زانکه اندر نور خورشید

75 چو از خورشید آید روشنایی %~% ازو آید نظام پادشایی

76 چو از قوت به غعل آید کمالش %~% جلیلان عاجز آیند از جلالش

77 به سجده تاجداران پیشش آیند %~% دو رخ بر خاک ایوانش بسایند

78 همیشه تا جهانست این پسر باد %~% به پیروزی دل افروز پدر باد

79 ازو کهتی همایون خواجه بونصر %~% جمال روزگار و زینت عصر

80 فلک تا دید دیدار سلف را %~% همی گوید غلامم این خلف را

81 به اختر ماند آن فرخنده اختر %~% بزرگ از مخبر و کوچک به منظر

82 به منظر همچو تیغ ذوالفقارست %~% کجا هم کوچک و هم نامدارست

83 همش با کودکی فرهنگ پیران %~% همش با کوچکی طبع امیران

84 ز بس کاو شکرین گفتار دارد %~% ز بهروزی نشان بسیار دارد

85 بسا فخرا که او خواهد نمودن %~% بسا مدحا که او خواهد شنودن

86 فلک هر روز تاج آراید او را %~% که ماه و مهر افسر شاید او را

87 نبشتش عهد و منشور ولایت %~% ز پیروزی همی زیبدش رایت

88 همی سازی به تخت و کامگاری %~% همی جویدش ساز بختیاری

89 چنین بادا که من گفتی چنین باد %~% هم او را هم پدر را آفرین باد

90 و زو کهتر یکی شیرست دیگر %~% ابو طاهر محمد بن مظفر

91 چو عیسی همچوضض طفل روزافزون %~% چو موسی کید کفر و دشمن دون

92 چو عیسی هم ز گهواره سخنگوی %~% چو موسی هم به خردی داوری جوی

93 اگر در چشم خردست او به منظر %~% به عقل اندر بزرگست و به مخبر ms397

94 بسان آتشست اندک به دیدار %~% و لیکن قوت و هیبتش بسیار

95 ز عمر خویش در فصل بهارست %~% ازیرا همچو اشکوفه به بارست

96 چو زین اشکوفه آید میوه جاه %~% رهی گردد مرو را مهر با ماه

97 اگر هم باز باشد بچه باز %~% پسر همچون پدر باشد سر افراز

98 دو چشم بد ز هر سه باد بسته %~% درخت عمرشان جاوید رسته

99 پسر خرم به اورنگ پدر باد %~% پدر نازان به فرهنگ پسر باد

100 ایا بر ماه برده مظر نام %~% بیاورده ز گردون اخترکام

101 به صدر اندر به پیروزی نشسته %~% به هیبت صدر بد خواهان شکسته

102 نثارت آوریدم مهرگانی %~% روان چون آب چشمه زندگانی

103 بدین جشنت نیاورد ایچ کهتر %~% نثاری از نثار بنده مهتر

104 به فرمانت بگفتم داستانی %~% ز خوبی چون شکفته بوستانی

105 درو چون میوه از حکمت مثلها %~% چو ریحان بهاری خوش غزلها

106 توی بهتر بزرگان زمانه %~% به نامت مهر کردم این فانه

107 سر نامه به نام تو گشادم %~% به پایان مهر نامت بر نهادم

108 نگر کاین داستان چه نیکبختست %~% بهار نامت او را تاج و تختست

109 از آن کش نام تو بر هر کرانیست %~% تو پنداری که این دفتر جهانیست

110 مرو را شرق و غرب آغاز و آنجام %~% چو خورشید آندر و گردنده این نام

111 تو خود دانی کزین سان گفته شعری %~% بماند تا بماند نظم شعری

112 به فر نام تو گفتار چاکر %~% رود بر هر زبانی تا به محشر

113 بماند جاودان او را جوانی %~% که خورد از جودت آب زندگانی

114 هر آن گاهی که تو باشی سخن جوی %~% چو من باید به پیش تو سخنگوی

115 اگر یابی ز هر کس نظم گفتار %~% ز من یابی تو نظم در شهوار

116 چو بر اسپ سخن آیم به جولان %~% مرا باشد مجره جای و کیوان

117 بیان من بود روشن ms398 چو شعری %~% به نکته چون ز گوهر تاج کسری

118 چو دریایست طبع من ز گفتار %~% شود از علم در وی رود بسیار

119 بسی دانش بباید تا سخن گوی %~% تواند زد به میدان سخن گوی

120 به خاسه چون بود میدان چونین %~% به نام تو به یاد ویس و رامین

121 اگرچه رنج بردستم فراوان %~% نکردم شکر بر یکروزه احسان

122 خداوندا شب رنجم سر آمد %~% کنون صبح رصای تو بر آمد

123 بریدم راه بد روزی بریدم %~% به منزلگاه پیروزی رسیدم

124 کریما تا ترا دیدم چنانم %~% که کاری جز طرب کردن ندانم

125 ز جود تو همیشه شاد و مستم %~% تو گویی کیمیا آمد به دستم

126 به فرخنده لقایت چون ننازم %~% که با او از همه کس بی نیازم

127 تو خورشیدی و چون با تو نشینم %~% چراغ و شمع شاید گر نبینم

128 تو دریایی و من مرد گهر جوی %~% ز تو جویم گهر نز چشمه و جوی

129 ز شکرت شد دهان من شکر خوار %~% ز مدحت شد زبان من گهر بار

130 چنان چون من ز تو شادم همه سال %~% ز شادی باد عمرت را همه حال

131 همایون باد بر تو روزگارت %~% همیشه کام راندن باد کارت

132 تو خسرو گشته کام دلت شیرین %~% عدوی تو نشان ت

ويس أو رامين

ويس أو رامين

نبذة عن الكتاب

الفهرس