1 الهی غنچه امید بگشای! %~% گلی از روضه جاوید بنمای

2 بخندان از لب آن غنچه باغم! %~% وزین گل عطرپرور کن دماغم!

3 درین محنت‌سرای بی مواسا %~% به نعمت‌های خویش‌ام کن شناسا!

4 ضمیرم را سپاس اندیشه گردان! %~% زبانم را ستایش‌پیشه گردان!

5 ز تقویم خرد بهروزی‌ام بخش! %~% بر اقلیم سخن فیروزی‌ام بخش!

6 دلی دادی ز گوهر گنج بر گنج %~% ز گنج دل زبان را کن گهر سنج!

7 گشادی نافه طبع مرا ناف %~% معطر کن ز مشکم قاف تا قاف!

8 ز شعرم خامه را شکرزبان کن! %~% ز عطرم نامه را عنبرفشان کن!

9 سخن را خود سرانجامی نمانده‌ست %~% وز آن نامه بجز نامی نمانده‌ست

10 درین خم‌خانه شیرین‌فسانه %~% نمی‌یابم نوایی ز آن ترانه

11 حریفان باده‌ها خوردند و رفتند %~% تهی‌خم‌ها رها کردند و رفتند

12 نبینم پخته این بزم خامی %~% که باشد بر کف‌اش ز آن باده جامی

13 بیا ساقی رها کن شرمساری! %~% ز صاف و درد پیش آر آنچه داری!

1 به نام آنکه نامش حرز جان‌هاست %~% ثنایش جوهر تیغ زبان‌هاست

2 زبان در کام کام از نام او یافت %~% نم از سرچشمه انعام او یافت

3 خرد را زو نموده دم به دم روی %~% هزاران نکته باریک چون موی

4 فلک را انجمن‌افروز از انجم %~% زمین را زیب انجم ده به مردم

5 مرتب‌ساز سقف چرخ دایر %~% فراز چار دیوار عناصر

6 قصب‌باف عروسان بهاری %~% قیام‌آموز سرو جویباری

7 بلندی‌بخش هر همت‌بلندی %~% به پستی‌افکن هر خودپسندی

8 ms085 گناه آمرز رندان قدح‌خوار %~% به طاعت‌گیر پیران ریاکار

9 انیس خلوت شب‌زنده‌داران %~% رفیق روز در محنت‌گذاران

10 ز بحر لطف او ابر بهاری %~% کند خار و سمن را آبیاری

11 وجودش آن فروزان آفتاب است %~% که ذره ذره از وی نوریاب است

12 ز بام آسمان تا مرکز خاک %~% اگر صد پی به پای وهم و ادراک

13 فرود آییم یا بالا شتابیم %~% ز حکمش ذره‌ای بیرون نیاییم

1 دلا تا کی درین کاخ مجازی %~% کنی مانند طفلان خاک‌بازی

2 تویی آن دست‌پرور مرغ گستاخ %~% که بودت آشیان بیرون ازین کاخ

3 چرا ز آن آشیان بیگانه گشتی %~% چو دونان جغد این ویرانه گشتی

4 بیفشان بال و پر ز آمیزش خاک %~% بپر تا کنگر ایوان افلاک!

5 ببین در رقص ارزق‌طیلسانان %~% ردای نور بر عالم‌فشانان

6 همه دور شباروزی گرفته %~% به مقصد راه فیروزی گرفته

7 یکی از غرب رو در شرق کرده %~% یکی در غرب کشتی غرق کرده

8 شده گرم از یکی هنگامه روز %~% یکی را شب شده هنگامه‌افروز

9 یکی حرف سعادت نقش بسته %~% یکی سررشته دولت گسسته

10 چنان گرم‌اند در منزل‌بریدن %~% کزین جنبش ندانند آرمیدن

11 چه داند کس که چندین درچه کارند %~% همه تن رو شده رو در که دارند

12 به هر دم تازه‌نقشی می‌نمایند %~% ولیکن نقشبندی را نشایند

13 عنان تا کی به دست شک سپاری %~% به هر یک روی «هذا ربی» آری

14 خلیل آسا در ملک یقین زن! %~% نوای «لا احب الافلین» زن!

15 کم هر وهم ترک هر شکی کن! %~% رخ «وجهت وجهی» بر یکی کن!

16 یکی دان و یکی بین و یکی گوی! %~% یکی خواه و یکی خوان و یکی جوی!

17 ز هر ذره بدو رویی و راهی‌ست %~% بر اثبات وجود او گواهی‌ست

18 بود نقش دل هر هوشمندی %~% که باید نقش‌ها را نقشبندی

19 به لوحی گر هزاران حرف پیداست %~% نیاید بی‌قلمزن یک الف ms086 راست

20 درین ویرانه نتوان یافت خشتی %~% برون از قالب نیکو سرشتی

21 به خشت از کلک انگشتان نوشته‌ست %~% که آن را دست دانائی سرشته‌ست

22 ز لوح خشت چون این حرف خوانی %~% ز حال خشت‌زن غافل نمانی

23 به عالم اینهمه مصنوع ظاهر %~% به صانع چه نه‌ای مشغول‌خاطر

24 چو دیدی کار رو در کارگر دار! %~% قیاس کارگر از کار بردار!

25 دم آخر کز آن کس را گذر نیست %~% سر و کار تو جز با کارگر نیست

26 بدو آر از همه روی ارادت! %~% وز او جو ختم کارت بر سعادت!

1 دل فارغ ز درد عشق دل نیست %~% تن بی‌درد دل جز آب و گل نیست

2 ز عالم رویت آور در غم عشق! %~% که باشد عالمی خوش عالم عشق

3 غم عشق از دل کس کم مبادا! %~% دل بی‌عشق در عالم مبادا!

4 فلک سرگشته از سودای عشق است %~% جهان پر فتنه از غوغای عشق است

5 می عشقت دهد گرمی و مستی %~% دگر افسردگی و خودپرستی

6 اسیر عشق شو! کآزاد گردی %~% غمش بر سینه نه! تا شاد گردی

7 ز یاد عشق عاشق تازگی یافت %~% ز ذکر او بلند آوازگی یافت

8 اگر مجنون نه می زین جام خوردی %~% که او را در دو عالم نام بردی

9 هزاران عاقل و فرزانه رفتند %~% ولی از عاشقی بیگانه رفتند

10 نه نامی ماند از ایشان نی نشانی %~% نه در دست زمانه داستانی

11 بسا مرغان خوش‌پیکر که هستند %~% که خلق از ذکر ایشان لب ببستند

12 چو اهل دل ز عشق افسانه گویند %~% حدیث بلبل و پروانه گویند

13 به گیتی گرچه صدکار آزمایی %~% همین عشقت دهد از خود رهایی

14 بحمد الله که تا بودم درین دیر %~% به راه عاشقی بودم سبک سیر

15 چو دایه مشک من بی‌نافه دیده %~% به تیغ عاشقی نافم بریده

16 چو مادر بر لبم پستان نهاده‌ست %~% ز خونخواری ms087 عشقم شیر داده‌ست

17 اگر چه موی من اکنون چو شیرست %~% هنوز آن ذوق شیرم در ضمیرست

18 به پیری و جوانی نیست چون عشق %~% دمد بر من دمادم این فسون عشق

19 که: «جامی چون شدی در عاشقی پیر %~% سبک‌روحی کن و در عاشقی میر!

20 بنه در عشقبازی داستانی! %~% که ماند از تو در عالم نشانی

21 بکش نقشی ز کلک نکته‌زایت! %~% که چون از جا روی ماند به جایت»

22 چو از عشق این نوا آمد به گوشم %~% به استقبال بیرون رفت هوشم

23 بجان گشتم گرو فرمانبری را %~% نهادم رسم نو سحرآوری را

24 برآنم گر خدا توفیق بخشد %~% که نخلم میوه تحقیق بخشد

25 کنم از سوز عشق آن نکته‌رانی %~% که سوزد عقل رخت نکته‌دانی

26 درین فیروزه گنبد افکنم دود %~% کنم چشم کواکب گریه‌آلود

27 سخن را پایه بر جایی رسانم %~% که بنوازد به احسنت آسمانم

1 سخن دیباچه دیوان عشق است %~% سخن نوباوه بستان عشق است

2 خرد را کار و باری جز سخن نیست %~% جهان را یادگاری جز سخن نیست

3 سخن از کاف و نون دم بر قلم زد %~% قلم بر صحنه هستی رقم زد

4 چو شد قاف قلم ز آن کاف موجود %~% گشاد از چشمه‌اش فواره جود

5 جهان باشان که در بالا و پستند %~% ز جوشش‌های این فواره هستند

6 گهی لب را نشاط خنده آرد %~% گه از دیده نم اندوه بارد

7 ازو خندد لب اندوهمندان %~% وزو گریان شود لب‌های خندان

8 بدین می شغل‌گیری ساخت پیرم %~% به پیرافشانی اکنون شغل گیرم

9 دهم از دل برون راز نهان را %~% بخندانم بگریانم جهان را

10 کهن شد دولت شیرین و خسرو %~% به شیرینی نشانم خسرو نو

11 سرآمد دولت لیلی و مجنون %~% کسی دیگر سر آمد سازم اکنون

12 چو طوطی طبع را سازم شکرخا %~% ز حسن یوسف و عشق زلیخا

13 خدا از قصه‌ها چون «احسن»اش ms088 خواند %~% به احسن وجه از آن خواهم سخن راند

14 چو باشد شاهد آن وحی منزل %~% نباشد کذب را امکان مدخل

15 نگردد خاطر از ناراست خرسند %~% اگرچه گویی آن را راست مانند

16 ز معشوقان چو یوسف کس نبوده %~% جمالش از همه خوبان فزوده

17 ز خوبان هر که را ثانی ندانند %~% ز اول یوسف ثانی‌ش خوانند

18 نبود از عاشقان کس چون زلیخا %~% به عشق از جمله بود افزون زلیخا

19 ز طفلی تا به پیری عشق ورزید %~% به شاهی و امیری عشق ورزید

20 پس از پیری و عجز و ناتوانی %~% چو بازش تازه شد عهد جوانی

21 بجز راه وفای عشق نسپرد %~% بر آن زاد و بر آن بود و بر آن مرد

22 طمع دارم که گر ناگه شگرفی %~% بخواند زین «محبت نامه» حرفی

23 به دورادور اگر بیند خطایی %~% نیارد بر سر من ماجرایی

24 به قدر وسع در اصلاح کوشد %~% وگر اصلاح نتواند بپوشد

1 درین نوبتگه صورت پرستی %~% زند هر کس به نوبت کوس هستی

2 حقیقت را به هر دوری ظهوری‌ست %~% ز اسمی بر جهان افتاده نوری‌ست

3 اگر عالم به یک دستور ماندی %~% بسا انوار کن مستور ماندی

4 گر از گردون نگردد نور خور گم %~% نگیرد رونقی بازار انجم

5 زمستان از چمن بار ار نبندد %~% ز تاثیر بهاران گل نخندد

6 چو «آدم» رخت ازین مهرابگه بست %~% به جایش «شیث» در مهراب بنشست

7 چو وی هم رفت کرد آغاز «ادریس» %~% درین تلبیس خانه درس تقدیس

8 چو شد تدریس ادریس آسمانی %~% به «نوح» افتاد دین را پاسبانی

9 به توفان فنا چون غرقه شد نوح %~% شد این در بر «خلیل الله» مفتوح

10 چو خوان دعوتش چیدند ز آفاق %~% موفق شد به آن انفاق «اسحاق»

11 ازین هامون شد او راه عدم کوب %~% زد از کوه هدی گلبانگ «یعقوب»

12 چو یعقوب از عقب زین کار دم ms089 زد %~% ز حد شام بر کنعان علم زد

13 اقامت را به کنعان محمل افکند %~% فتادش در فزایش مال و فرزند

14 شمار گوسفندش از بز و میش %~% در آن وادی شد از مور و ملخ بیش

15 پسر بیرون ز «یوسف» یازده داشت %~% ولی یوسف درون جانش ره داشت

16 چو یوسف بر زمین آمد ز مادر %~% به رخ شد ماه گردون را برادر

17 دمید از بوستان دل نهالی %~% نمود از آسمان جان هلالی

18 ز گلزار خلیل الله گلی رست %~% قبای نازک‌اندامی بر او چست

19 برآمد اختری از برج اسحاق %~% ز روی او منور چشم آفاق

20 علم زد لاله‌ای از باغ یعقوب %~% ازو هم مرهم و هم داغ یعقوب

21 غزالی شد شمیم‌افزای کنعان %~% وز او رشک ختن صحرای کنعان

22 ز جان تو بود بهره مادرش را %~% ز شیر خویش شستی شکرش را

23 چو دیدش در کنار خود دو ساله %~% دمید ایام زهرش در نواله

24 گرامی دری از بحر کریمی %~% ز مادر ماند با اشک یتیمی

25 پدر چون دید حال گوهر خویش %~% صدف کردش کنار خواهر خویش

26 ز عمه مرغ جانش پرورش یافت %~% به گلزار خوشی بال و پرش یافت

27 قدش آیین خوش رفتاری آورد %~% لبش رسم شکر گفتاری آورد

28 دل عمه به مهرش شد چنان بند %~% که نگسستی از او یک لحظه پیوند

29 به هر شب خفته چون جان در برش بود %~% به هر روز آفتاب منظرش بود

30 پدر هم آرزوی روی او داشت %~% ز هر سو میل خاطر سوی او داشت

31 جز او کس در دل غمگین نمی‌یافت %~% به گه گه دیدنش تسکین نمی‌یافت

32 چنان می‌خواست کن ماه دل‌افروز %~% به پیش چشم او باشد شب و روز

33 به خواهر گفت: « %~%

34 ندارم طاقت دوری ز یوسف %~% خلاصم ده ز مهجوری ز یوسف

35 به خلوتگاه راز من فرستش! %~% به مهراب نیاز ms090 من فرستش!»

36 ز یعقوب این سخن خواهر چو بشنید %~% ز فرمانش به صورت سرنپیچید

37 ولیکن کرد با خود حیله‌ای ساز %~% که تا گیرد ز یعقوب‌اش به آن باز

38 به کف زاسحاق بودش یک کمربند %~%

39 کمربندی که هر دستش که بستی %~% ز دست‌اندازی آفات رستی

40 چو یوسف را ز خود رو در پدر کرد %~% میان‌بندش نهانی ز آن کمر کرد

41 چنان بست آن کمر را بر میانش %~% که آگاهی نشد قطعا از آنش

42 کمر بسته به یعقوب‌اش فرستاد %~% وز آن پس در میان آوازه در داد

43 که: «گشته‌ست آن کمربند از میان گم» %~% گرفتی هر کسی را ز آن توهم

44 به زیر جامه جست و جوی کردی %~% پس آنگه در دگرکس روی کردی

45 چو در آخر به یوسف نوبت افتاد %~% کمر را از میانش چست بگشاد

46 در آن ایام هر کس اهل دین بود %~% بر او حکم شریعت اینچنین بود

47 که دزدی هر که گشتی پای گیرش %~% گرفتی صاحب کالا اسیرش

48 دگر باره به تزویر آن بهانه %~% چو کرد آماده بردش سوی خانه

49 به رویش چشم روشن شاد بنشست %~% پس از یک‌چند اجل چشمش فروبست

50 بدو شد خاطر یعقوب خرم %~% ز دیدارش نسبتی دیده بر هم

51 به پیش رو چو یوسف قبله‌ای یافت %~% ز فرزندان دیگر روی برتافت

52 به یوسف بود هر کاری که بودش %~% به یوسف بود بازاری که بودش

53 به یوسف بود روحش راحت‌اندوز %~% به یوسف بود چشمش دیده‌افروز

54 بلی هر جا کز آن‌سان مه بتابد %~% اگر خورشید باشد ره نیابد

55 چه گویم کن چه حسن و دلبری بود %~% که بیرون از حد حور و پری بود

56 مهی بود از سپهر آشنایی %~% ازو کون و مکان پر روشنایی

57 نه مه هیهات! روشن آفتابی %~% مه از وی بر فلک افتاده تابی

58 چه می‌گویم چه جای آفتاب است! ms091 %~% که رخشان چشمه‌اش اینجا سراب است

59 مقدس نوری از قید چه و چون %~% سر از جلباب چون آورده بیرون

60 چو آن بیچون درین چون کرده آرام %~% پی روپوش کرده یوسف‌اش نام

61 به دل یعقوب اگر مهرش نهان داشت %~% وگر کردش به جان جا جای آن داشت

62 زلیخایی که در رشک حورعین بود %~% به مغرب پرده عصمت‌نشین بود

63 ز خورشید رخش نادیده تابی %~% گرفتار خیالش شد به خوابی

64 چو بر دوران غم عشق آورد زور %~% ز نزدیکان نباشد عاشقی دور

1 چنین گفت آن سخن‌دان سخن‌سنج %~% که در گنجینه بودش از سخن گنج

2 که در مغرب زمین شاهی بناموس %~% همی زد کوس شاهی نام تیموس

3 همه اسباب شاهی حاصل او %~% نمانده آرزویی در دل او

4 ز فرقش تاج را اقبال‌مندی %~% ز پایش تخت را پایه بلندی

5 فلک در خیلش از جوزا کمربند %~% ظفر با بند تیغش سخت‌پیوند

6 زلیخا نام زیبا دختری داشت %~% که با او از همه عالم سری داشت

7 نه دختر اختری از برج شاهی %~% فروزان گوهری از درج شاهی

8 نگنجد در بیان وصف جمالش %~% کنم طبع آزمایی با خیالش

9 ز سر تا پا فرود آیم چو مویش %~% شوم روشن ضمیر از عکس رویش

10 ز نوشین لعلش استمداد جویم %~% ز وصفش آنچه در گنجد بگویم

11 قدش نخلی ز رحمت آفریده %~% ز بستان لطافت سر کشیده

12 ز جوی شهریاری آب خورده %~% ز سرو جویباری آب برده

13 به فرقش موی دام هوشمندان %~% ازو تا مشک فرق اما نه چندان

14 فراوان موشکافی کرده شانه %~% نهاده فرق نازک در میانه

15 ز فرق او دو نیمه نافه را دل %~% وز او در نافه کار مشک مشکل

16 فرو آویخته زلف سمن‌سای %~% فکنده شاخ گل را سایه در پای

17 دو گیسویش دو هندوی رسن‌ساز %~% ز شمشاد سرافرازش رسن‌باز

18 فلک درس کمالش کرده تلقین %~% نهاده ms092 از جبینش لوح سیمین

19 ز طرف لوح سیمینش نموده %~% دو نون سرنگون از مشک سوده

20 به زیر آن دو نون طرفه دو صادش %~% نوشته کلک صنع اوستادش

21 ز حد نون او تا حلقه میم %~% الف‌واری کشیده بینی از سیم

22 فزوده بر الف صفر دهان را %~% یکی ده کرده آشوب جهان را

23 شده سین‌اش عیان از لعل خندان %~% گشاده میم را عقده به دندان

24 ز بستان ارم رویش نمونه %~% در او گل‌ها شکفته گونه گونه

25 بر او هر جانب از خالی نشانی %~% چو زنگی بچگان در گل‌ستانی

26 زنخدانش که میم بی‌زکات است %~% در او چاهی پر از آب حیات است

27 به زیرش غبغب ار دانا برد راه %~% بود گرد آمده رشحی از آن چاه

28 قرار دل بود نایاب آنجا %~% که هم چاه است و هم گرداب آنجا

29 بیاض گردنش صافی‌تر از عاج %~% به گردن آورندش آهوان باج

30 بر و دوشش زده طعنه سمن را %~% گل اندر جیب کرده پیرهن را

31 دو نار تازه بر رسته ز یک شاخ %~% کف امیدشان نبسوده گستاخ

32 ز بازو گنج سیمش در بغل بود %~% عیار سیم پیش آن دغل بود

33 پی تعویذ آن پاکیزه چون در %~% دل پاکان عالم از دعا پر

34 پری‌رویان به جان کرده پسندش %~% رگ جان ساخته تعویذبندش

35 ز تاراج سران تاج و دیهیم %~% دو ساعد آستینش کرده پر سیم

36 کف‌اش راحت‌ده هر محنت‌اندیش %~% نهاده مرهمی بهر دل ریش

37 به دست آورده ز انگشتان قلم‌ها %~% زده از مهر بر دل‌ها رقم‌ها

38 دل از هر ناخنش بسته خیالی %~% فزوده بر سر بدری هلالی

39 به پنج انگشت مه را برده پنجه %~% ز زور پنجه مه را کرده رنجه

40 میانش موی بل کز موی نیمی %~% ز باریکی بر او از موی بیمی

41 نیارستی کمر از موی بستن %~% کز آن مو بودی‌اش بیم گسستن ms093

42 ز دست‌افشار زرین پس خمش شو! %~% بیا وین سیم دست‌افشار بشنو!

43 نداده در حریم آن حرمگاه %~% حصار عصمتش اندیشه را راه

44 سخن رانم ز ساق او که چون است %~% بنای حسن را سیمین ستون است

45 بنامیزد! بود گلدسته نور %~% ولی از چشم هر بی‌نور مستور

46 صفای او نمود آیینه را رو %~% درآمد از ادب پیشش به زانو

47 از آن آیینه هم‌زانوی او شد %~% که فیض نوریاب از روی او شد

48 به وی هر کس که هم‌زانو نشیند %~% رخ دولت در آن آیینه بیند

49 قدم در لطف نیز از ساق کم نیست %~% چون او در لطف کس صاحب قدم نیست

50 ندانم از زر و زیور چه گویم %~% که خواهد بود قاصر هر چه گویم

51 پر از گوهر به تارک افسری داشت %~% که در هر یک خراج کشوری داشت

52 در و لعل‌اش که بود آویزه گوش %~% همی برد از دل و جان لطف آن هوش

53 اگر بگسستی‌اش گوهر ز گردن %~% شدی گنج جواهر جیب و دامن

54 مرصع موی بندش در قفا بود %~% هزاران عقد گوهر را بها بود

55 نیارم بیش ازین از زر خبر داد %~% که شد خلخال و اندر پایش افتاد

56 گهی از عشوه در مسندنشینی %~% به زیبا دیبه رومی و چینی

57 گهی در جلوه ایوان خرامی %~% ز زرکش حله مصری و شامی

58 به هر روز نوی کافکنده پرتو %~% نبوده بر تنش جز خلعتی نو

59 ندادی دست جز پیراهنش را %~% که در آغوش خود دیدی تنش را

60 سهی سروان هواداری‌ش کردی %~% پری‌رویان پرستاری‌ش کردی

61 ز همزادان هزاران حورزاده %~% به خدمت روز و شب پیشش ستاده

62 نه هرگز بر دلش باری نشسته %~% نه یک بارش به پا خاری شکسته

63 نبوده عاشق و معشوق کس را %~% نداده ره به خاطر این هوس را

64 به شب چون نرگس سیراب خفتی %~% سحر ms094 چون غنچه خندان شکفتی

65 بدین‌سان خرم و دلشاد بودی %~% وز آن غم خاطرش آزاد بودی

66 که‌ش از ایام بر گردن چه آید %~% وز این شب‌های آبستن چه زاید

1 شبی خوش همچو صبح زندگانی %~% نشاط‌افزا چو ایام جوانی

2 ز جنبش مرغ و ماهی آرمیده %~% حوادث پای در دامن کشیده

3 درین بستان‌سرای پر نظاره %~% نمانده باز جز چشم ستاره

4 سگان را طوق گشته حلقه دم %~% در آن حلقه ره فریادشان گم

5 ستاده از دهل کوبی دهل‌کوب %~% هجوم خواب دستش بسته بر چوب

6 نکرده موذن از گلبانگ یا حی %~% فراش غفلت شب‌مردگان طی

7 زلیخا آن به لب‌ها شکر ناب %~% شده بر نرگسش شیرین شکرخواب

8 سرش سوده به بالین جعد سنبل %~% تنش داده به بستر خرمن گل

9 ز بالین سنبلش در هم شکسته %~% به گل تار حریرش نقش بسته

10 به خوابش چشم صورت‌بین غنوده %~% ولی چشم دگر از دل گشوده

11 درآمد ناگه‌اش از در جوانی %~% چه می‌گویم جوانی نی که جانی

12 همایون پیکری از عالم نور %~% به باغ خلد کرده غارت حور

13 کشیده‌قامتی چون تازه‌شمشاد %~% به آزادی غلام‌اش سرو آزاد

14 زلیخا چون به رویش دیده بگشاد %~% به یک دیدارش افتاد آنچه افتاد

15 جمای دید از حد بشر دور %~% ندیده از پری نشنیده از حور

16 ز حسن صورت و لطف شمایل %~% اسیرش شد به یک‌دل نی به صد دل

17 ز رویش آتشی در سینه افروخت %~% وز آن آتش متاع صبر و دین سوخت

18 بنامیزد! چه زیبا صورتی بود %~% که صورت کاست واندر معنی افزود

19 از آن معنی اگر آگاه بودی %~% یکی از واصلان راه بودی

20 ولی چون بود در صورت گرفتار %~% نشد در اول از معنی خبردار

21 همه دربند پنداریم مانده %~% به صورت‌ها گرفتاریم مانده

1 سحر چون زاغ شب پرواز برداشت %~% خروس صبحگاه آواز برداشت

2 سمن از آب شبنم روی ms095 خود شست %~% بنفشه جعد عنبر بوی خود شست

3 زلیخا همچنان در خواب نوشین %~% دلش را روی در مهراب دوشین

4 نبود آن خواب خوش بیهوشی‌ای بود %~% ز سودای شب‌اش مدهوشی‌ای بود

5 کنیزان روی بر پایش نهادند %~% پرستاران به دستش بوسه دادند

6 نقاب از لاله سیراب بگشاد %~% خمارآلوده چشم از خواب بگشاد

7 گریبان مطلع خورشید و مه کرد %~% ز مطلع سرزده هر سو نگه کرد

8 ندید از گلرخ دوشین نشانی %~% چو غنچه شد فرو در خود زمانی

9 بر آن شد کز غم آن سرو چالاک %~% گریبان همچو گل بر تن زند چاک

10 ولی شرم از کسان بگرفت دستش %~% به دامان صبوری پای بست‌اش

11 فرو می‌خورد چون غنچه به دل خون %~% نمی‌داد از درون یک شمه بیرون

12 دهانش با رفیقان در شکرخند %~% دلش چون نیشکر در صد گره بند

13 زبانش با حریفان در فسانه %~% به دل از داغ عشق‌اش صد زبانه

14 نظر بر صورت اغیار می‌داشت %~% ولی پیوسته دل با یار می‌داشت

15 دلی کز عشق در دام نهنگ است %~% ز جست و جوی کام‌اش پای لنگ است

16 برون از یار خود کامی ندارد %~% درونش با کس آرامی ندارد

17 اگر گوید سخن با یار گوید %~% وگر جوید مراد از یار جوید

18 هزاران بار جانش بر لب آمد %~% که تا آن روز محنت را شب آمد

19 شب آمد سازگار عشقبازان %~% شب آمد رازدار عشقبازان

20 چو شب شد روی در دیوار غم کرد %~% به زاری پشت خود چون چنگ خم کرد

21 ز ناله نغمه جانکاه برداشت %~% به زیر و بم فغان و آه برداشت

22 که: «ای پاکیزه گوهر! از چه کانی %~% که از تو دارم این گوهرفشانی

23 دلم بردی و نام خود نگفتی %~% نشانی از مقام خود نگفتی

24 نمی‌دانم که نامت از که پرسم %~% کجا آیم مقامت از که پرسم

25 اگر شاهی تو ms096 را آخر چه نام است %~% وگر ماهی تو را منزل کدام است

26 مبادا هیچ کس چون من گرفتار! %~% که نی دل دارم اندر بر نه دلدار

27 کنون دارم من در خواب مانده %~% دلی از آتشت در تاب مانده

28 گلی بودم ز گلزار جوانی %~% تر و تازه چو آب زندگانی

29 به یک عشوه مرا بر باد دادی %~% هزارم خار در بستر نهادی»

30 همه شب تا سحرگه کارش این بود %~% شکایت با خیال یارش این بود

31 چو شب بگذشت دفع هر گمان را %~% بشست از گریه چشم خون‌فشان را

32 به بالین رونق از گلبرگ تر داد %~% به بستر جان ز سرو سیمبر داد

33 شب و روزش بدین آیین گذشتی %~% سر مویی ازین آیین نگشتی

1 خوش است از بخردان این نکته گفتن %~% که: مشک و عشق را نتوان نهفتن!

2 اگر بر مشک گردد پرده صد توی %~% کند غمازی از صد پرده‌اش بوی

3 زلیخا عشق را پوشیده می‌داشت %~% به سینه تخم غم پوشیده می‌کاشت

4 ولی سر می‌زد آن هر دم ز جایی %~% همی کرد از درون نشو و نمایی

5 گهی از گریه چشمش آب می‌ریخت %~% به جای آب خون ناب می‌ریخت

6 به هر قطره که از مژگان گشادی %~% نهانی راز او بر رو فتادی

7 گهی از آتش دل آه می‌کرد %~% به گردون دود آهش راه می‌کرد

8 بدانستی همه کز هیچ باغی %~% نروید لاله‌ای خالی ز داغی

9 کنیزان این نشانی‌ها چو دیدند %~% خط آشفتگی بر وی کشیدند

10 ولی روشن نشد کن را سبب چیست %~% قضاجنبان آن حال عجب کیست

11 همی بست از گمان هر کس خیالی %~% همی کردند با هم قیل و قالی

12 ولی سر دلش ظاهر نمی‌شد %~% سخن بر هیچ چیز آخر نمی‌شد

13 از آن جمله فسونگردایه‌ای داشت %~% که از افسونگری سرمایه‌ای داشت

14 به راه عاشقی کار آزموده %~% گهی عاشق گهی معشوق ms097 بوده

15 به هم وصلت‌ده معشوق و عاشق %~% موافق‌ساز یار ناموافق

16 شبی آمد زمین بوسید پیشش %~% به یاد آورد خدمت‌های خویش‌اش

17 بگفت: «ای غنچه بستان شاهی! %~% به خاری از تو گلرویان مباهی!

18 دلت خرم لبت پر خنده بادا! %~% ز فرت بخت ما فرخنده بادا!

19 چنین آشفته و در هم چرایی %~% چنین با درد و غم همدم چرایی

20 یقین دانم که زد ماهی تو را راه %~% بگو روشن مرا تا کیست آن ماه!

21 اگر بر آسمان باشد فرشته %~% ز نور قدسیان ذاتش سرشته

22 به تسبیح و دعا خوانم چنان‌اش %~% که آرم بر زمین از آسمان‌اش

23 وگر باشد پری در کوه و بیشه %~% عزایم خوانی‌ام کارست و پیشه

24 به تسخیرش عزیمت‌ها بخوانم %~% کنم در شیشه و پیشت نشانم

25 وگر باشد ز جنس آدمیزاد %~% بزودی سازم از وی خاطرت شاد»

26 زلیخا چون بدید آن مهربانی %~% فسون پردازی و افسانه‌خوانی

27 ندید از راست گفتن هیچ چاره %~% گرفت از گریه مه را در ستاره

28 که: «گنج مقصدم بس ناپدیدست %~% در آن گنج ناپیدا کلیدست

29 چه گویم با تو از مرغی نشانه %~% که با عنقا بود هم آشیانه

30 ز عنقا هست نامی پیش مردم %~% ز مرغ من بود آن نام هم گم

31 چه شیرین است عیش تلخکامی %~% که می‌داند ز کام خویش نامی

32 ز دوری گرچه باشد تلخ کامش %~% کند باری زبان شیرین ز نامش»

33 زبان بگشاد آنگه پیش دایه %~% ز هم‌رازی بلندش ساخت پایه

34 به خواب خویشتن بیداری‌اش داد %~% به بیهوشی خود هشیاری‌اش داد

35 چو دایه حرفی از تومار او خواند %~% ز چاره‌سازی‌اش حیران فروماند

36 بلی این حرف نقش هر خیال است %~% که: نادانسته از جستن محال است!

37 نیارست از دلش چون بند بگشاد %~% به اصلاح‌اش زبان پند بگشاد

38 نخستین گفت کاینها کار دیوست %~% همیشه کار دیوان مکر و ریوست

39 به ms098 مردم صورت زیبا نمایند %~% که تا بر وی در سودا گشایند

40 زلیخا گفت: «دیوی را چه یارا %~% که بنماید چنان شکل دلارا

41 تنی کز شور و شر باشد سرشته %~% معاذ الله کز او زاید فرشته»

42 دگر گفتا که: «این خوابی‌ست ناراست %~% که کج با کج گراید راست با راست»

43 دگر گفتا که: «هستی دانش‌اندیش %~% برون کن این محال از خاطر خویش!»

44 بگفتا: «کار اگر بودی به دستم %~% کی این بار گران دادی شکست‌ام

45 مرا تدبیر کار از دست رفته‌ست %~% عنان اختیار از دست رفته‌ست

46 مرا نقشی نشسته در دل تنگ %~% که بس محکمترست از نقش در سنگ»

47 چو دایه دیدش اندر عشق محکم %~% فروبست از نصیحت گویی‌اش دم

48 نهانی رفت و حالش با پدر گفت %~% پدر ز آن قصه مشکل بر آشفت

49 ولی چون بود عاجز دست تدبیر %~% حوالت کرد کارش را به تقدیر

1 خوش آن دل کاندر او منزل کند عشق %~% ز کار عالم‌اش غافل کند عشق

2 در او رخشنده برقی برفروزد %~% که صبر و هوش را خرمن بسوزد

3 زلیخا همچو مه می‌کاست سالی %~% پس از سالی که شد بدرش هلالی

4 هلال‌آسا شبی پشت خمیده %~% نشسته در شفق از خون دیده

5 همی گفت: «ای فلک! با من چه کردی %~% رساندی آفتابم را به زردی

6 به دست سرکشی دادی عنانم %~% کزو جز سرکشی چیزی ندانم

7 به بیداری نگردد همنشینم %~% نیاید هم که در خوابش ببینم»

8 همی گفت این سخن تا پاسی از شب %~% رسیده جانش از اندوه بر لب

9 ز ناگه زین خیالش خواب بربود %~% نبود آن خواب بل بیهوشی‌ای بود

10 هنوزش تن نیاسوده به بستر %~% درآمد آرزوی جانش از در

11 همان صورت کز اول زد بر او راه %~% درآمد با رخی روشن‌تر از ماه

12 نظر چون بر رخ زیبایش انداخت %~% ز جا برجست و سر در پایش ms099 انداخت

13 زمین بوسید کای سرو گل‌اندام! %~% که هم صبرم ز دل بردی هم آرام

14 به آن صانع که از نور آفریدت %~% ز هر آلایشی دور آفریدت

15 که بر جان من بیدل ببخشای! %~% به پاسخ لعل شکربار بگشای!

16 بگو با این جمال و دلستانی %~% که ای تو وز کدامین خاندانی

17 بگفتا: «از نژاد آدم‌ام من %~% ز جنس آب و خاک عالم‌ام من

18 کنی دعوی که: هستم بر تو عاشق! %~% اگر هستی درین گفتار صادق

19 حق مهر و وفای من نگه‌دار! %~% به بی‌جفتی رضای من نگه‌دار!

20 مرا هم دل به دام توست در بند %~% ز داغ عشق تو هستم نشان‌مند»

21 زلیخا چون بدید آن مهربانی %~% ز لعل او شنید آن نکته‌دانی

22 سری مست از خیال خواب برخاست %~% جگر پرسوز و دل پرتاب برخاست

23 به دل اندوه او انبوه‌تر شد %~% به گردون دودش از اندوه برشد

24 زمان عقل بیرون رفت‌اش از دست %~% ز بند پند و قید مصلحت رست

25 همی زد همچو غنچه جیب جان چاک %~% چو لاله خون دل می‌ریخت بر خاک

26 گهی از مهر رویش روی می‌کند %~% گهی بر یاد زلفش موی می‌کند

27 پدر ز آن واقعه چون گشت آگاه %~% دواجو شد ز دانایان درگاه

28 به تدبیرش به هر راهی دویدند %~% به از زنجیر تدبیری ندیدند

29 بفرمودند بیجان ماری از زر %~% که باشد مهره‌دار از لعل و گوهر

30 به سیمین‌ساقش آن مار گهرسنج %~% درآمد حلقه زن چون مار بر گنج

31 چو زرین‌مار زیر دامنش خفت %~% ز دیده مهره می‌بارید و می‌گفت:

32 «مرا پای دل اندر عشق بندست %~% همان بندم ازین عالم پسندست

33 سبک‌دستی چرخ عمرفرسای %~% بدین بندم چرا سازد گران پای

34 به این بند گران پا بستن‌ام چیست %~% بدین تیغ جفا دل خستن‌ام چیست

35 به پای دلبری زنجیر باید %~% که در یک لحظه هوش از من رباید

36 ms100 اگر یاری دهد بخت بلندم %~% بدین زنجیر زر پایش ببندم

37 ببینم روی او چندان که خواهم %~% بدو روشن شود روز سیاهم»

38 گهی در گریه گه در خنده می‌شد %~% گهی می‌مرد و گاهی زنده می‌شد

39 همی شد هر دم از حالی به حالی %~% بدین سان بود حالش تا به سالی

1 زلیخا یک شبی نی صبر و نی هوش %~% به غم همراز و با محنت هم آغوش

2 کشید از مقنعه موی معنبر %~% فشاند از آتش دل خاک بر سر

3 به سجده پشت سرو ناز خم کرد %~% زمین را رشک گلزار ارم کرد

4 شد از غمگین دل خود غصه‌پرداز %~% به یار خویش کرد این قصه آغاز

5 که: «ای تاراج تو هوش و قرارم! %~% پریشان کرده‌ای تو روزگارم

6 مبادا کس به خون آغشته چون من! %~% میان خلق رسوا گشته چون من!

7 دل مادر ز بد پیوندی‌ام تنگ %~% پدر را آید از فرزندی‌ام ننگ

8 زدی آتش به جان چون من خسی را %~% نسوزد کس بدین سان بی‌کسی را»

9 به آن مقصود جان و دل خطابش %~% بدین‌سان بود تا بربود خواب‌اش

10 چو چشمش مست گشت از ساغر خواب %~% به خوابش آمد آن غارتگر خواب

11 به شکلی خوب‌تر از هر چه گویم %~% ندانم بعد از آن دیگر چه گویم

12 به زاری دست در دامانش آویخت %~% به پایش از مژه خون جگر ریخت

13 که: «ای در محنت عشقت رمیده %~% قرارم از دل و خوابم ز دیده!

14 به پاکی کاینچنین پاک آفریدت %~% ز خوبان دو عالم برگزیدت

15 که اندوه را کوتاهی‌ای ده! %~% ز نام و شهر خویش آگاهی‌ای ده!»

16 بگفتا: «گر بدین کارت تمام است %~% عزیز مصرم و مصرم مقام است

17 به مصر از خاصگان شاه مصرم %~% عزیزی داد عز و جاه مصرم»

18 زلیخا چون ز جانان این نشان یافت %~% تو گویی مرده صد ساله جان یافت

19 ms101 رسیدش باز از آن گفتار چون نوش %~% به تن زور و به جان صبر و به دل هوش

20 از آن خوابی که دید از بخت بیدار %~% اگر چه خفت مجنون خاست بیدار

21 کنیزان را ز هر سو داد آواز %~% که: «ای با من درین اندوه دمساز!

22 پدر را مژده دولت رسانید %~% دلش را ز آتش محنت رهانید

23 که آمد عقل و دانش سوی من باز %~% روان شد آب رفته جوی من باز

24 بیا بردار بند زر ز سیم‌ام %~% که نبود از جنون من بعد بیم‌ام»

25 پدر را چون رسید این مژده در گوش %~% به استقبال آن رفت از سرش هوش

26 به رسم عاشق اول ترک خود کرد %~% وز آن پس ره سوی آن سرو قد کرد

27 دهان بگشاد آن مار دو سر را %~% رهاند از بند زر آن سیمبر را

28 پرستاران به پایش سر نهادند %~% به زیر پاش تخت زر نهادند

29 پری‌رویان ز هر جا جمع گشتند %~% همه پروانه آن شمع گشتند

30 به همزادان چو در مجلس نشستی %~% چو طوطی لعل او شکر شکستی

31 سر درج حکایت باز کردی %~% ز هر شهری سخن آغاز کردی

32 حدیث مصریان کردی سرانجام %~% که تا بردی عزیز مصر را نام

33 چو این نامش گرفتی بر زبان جای %~% درافتادی به سان سایه از پای

34 ز ابر دیده سیل خون فشاندی %~% نوای ناله بر گردون رساندی

35 به روز و شب همه این بود کارش %~% سخن از یار راندی وز دیارش

1 زلیخا گرچه عشق آشفت حالش %~% جهان پر بود از صیت جمالش

2 به هر جا قصه حسنش رسیدی %~% شدی مفتون او هر کس شنیدی

3 سران ملک را سودای او بود %~% به بزم خسروان غوغای او بود

4 به هر وقت آمدی از شهریاری %~% به امید وصالش خواستگاری

5 درین فرصت که از قید جنون رست %~% به تخت دلبری ms102 هشیار بنشست

6 رسولان از شه هر مرز و هر بوم %~% چو شاه ملک شام و کشور روم

7 فزون از ده تن از ره در رسیدند %~% به درگاه جمالش آرمیدند

8 یکی منشور ملک و مال در مشت %~% یکی مهر سلیمانی در انگشت

9 زلیخا را ازین معنی خبر شد %~% ز اندیشه دلش زیر و زبر شد

10 که با اینان ز مصر آیا کسی هست %~% که عشق مصریان ام پشت بشکست

11 به سوی مصریان‌ام می‌کشد دل %~% ز مصر ار قاصدی نبود چه حاصل

12 درین اندیشه بود او که‌ش پدر خواند %~% پدروارش به پیش خویش بنشاند

13 بگفت:«ای نور چشم و شادی دل! %~% ز بند غم خط آزادی دل!

14 به دارالملک گیتی شهریاران %~% به تخت شهریاری تاجداران

15 به دل داغ تمنای تو دارند %~% به سینه تخم سودای تو کارند

16 به سوی ما به امید قبولی %~% رسیده‌ست اینک از هر یک رسولی

17 بگویم داستان هر رسول‌ات %~% ببینم تا که می‌افتد قبول‌ات

18 پدر می‌گفت و او خاموش می‌بود %~% به بوی آشنائی گوش می‌بود

19 ز شاهان قصه‌ها پی در پی آورد %~% ولی از مصریان دم بر نیاورد

20 زلیخا دید کز مصر و دیارش %~% نیامد هیچ قاصد خواستگارش

21 ز دیدار پدر نومید برخاست %~% ز غم لرزان چو شاخ بید برخاست

22 به نوک دیده مروارید می‌سفت %~% ز دل خونابه می‌بارید و می‌گفت:

23 «مرا ای کاشکی مادر نمی‌زاد! %~% وگر می‌زاد کس شیرم نمی‌داد!

24 کی‌ام من وز وجود من چه خیزد %~% وز ین بود و نبود من چه خیزد»

25 به صد افغان و درد آن روز تا شب %~% درونی غنچه‌وار از خون لبالب

26 سرشک از دیده غمناک می‌ریخت %~% به دست غصه بر سر خاک می‌ریخت

27 پدر چون دید شوق و بیقراری‌ش %~% ز سودای عزیز مصر زاری‌ش

28 رسولان را به خلعت‌های شاهی %~% اجازت داد پر از عذرخواهی

29 که هست ms103 از بهر این فرزانه فرزند %~% زبانم با عزیز مصر در بند

30 بود روشن بر دانش‌پرستان %~% که باشد دست دست پیش‌دستان

31 رسولان ز آن تمنا درگذشتند %~% ز پیشش باد در کف بازگشتند

1 زلیخا داشت از دل بر جگر داغ %~% ز نومیدی فزودش داغ بر داغ

2 بود هر روز را رو در سفیدی %~% بجز روز سیاه نامیدی

3 پدر چون بهر مصرش خسته‌جان دید %~% علاج خسته‌جانیش اندر آن دید

4 که دانایی به راه مصر پوید %~% علاجش از عزیز مصر جوید

5 ز نزدیکان یکی دانا گزین کرد %~% به دانایی هزارش آفرین کرد

6 بداد از تحفه‌ها صد گونه چیزش %~% به رفتن رای زد سوی عزیزش

7 پیامش داد کای دور زمانه %~% تو را بوسیده خاک آستانه!

8 به هر روز از نوازش‌های گردون %~% عزیزی بر عزیزی بادت افزون!

9 مرا در برج عصمت آفتابی‌ست %~% که مه را در جگر افکنده تابی‌ست

10 ز اوج ماه برتر پایه او %~% ندیده دیده خور سایه او

11 کند پوشیده رخ مه را نظاره %~% که ترسد بیندش چشم ستاره

12 جز آیینه کسی کم‌دیده رویش %~% بجز شانه کسی نبسوده مویش

13 نباشد غیر زلفش را میسر %~% که گاهی افکند در پای او سر

14 جمال او ز گل دامن کشیده %~% که پیراهن به بدنامی دریده

15 نپوید در فروغ مهر یا ماه %~% که تا با او نگردد سایه همراه

16 گذر بر چشمه و جوی‌اش نیفتد %~% که چشم عکس بر رویش نیفتد

17 سرافرازان ز حد روم تا شام %~% همه از شوق او خون‌دل آشام

18 ولی وی در نیارد سر به هر کس %~% هوای مصر در سر دارد و بس

19 عزیز مصر چون این قصه بشنود %~% کلاه فخر بر اوج فلک سود

20 تواضع کرد و گفتا: «من که باشم %~% که در دل تخم این اندیشه پاشم

21 ولی چون شه مرا برداشت از خاک %~% سزد گر بگذرانم سر ms104 ز افلاک»

22 چو داناقاصد این اندیشه بشنید %~% به سجده سرنهاد و خاک بوسید

23 که: «ای مصر از تو دیده صد عزیزی! %~% ز تو کشت کرم در تازه‌خیزی!

24 مراد وی قبول خاطر توست %~% خوش آن کس کو قبول خاطرت جست!

25 چون آن میوه خورای خوانت افتاد %~% به زودی پیش تو خواهد فرستاد»

1 چو از مصر آمد آن مرد خردمند %~% که از جان زلیخا بگسلد بند

2 خبرهای خوش آورد از عزیزش %~% تهی از خویش و پر کرد از عزیزش

3 گل بختش شکفتن کرد آغاز %~% همای دولتش آمد به پرواز

4 ز خوابی بندها بر کارش افتاد %~% خیالی آمد و آن بند بگشاد

5 بلی هر جا نشاطی یا ملالی‌ست %~% به گیتی در ز خوابی یا خیالی‌ست

6 زلیخا را پدر چون شادمان یافت %~% به ترتیب جهاز او عنان تافت

7 مهیا ساخت بهر آن عروسی %~% هزاران لعبت رومی و روسی

8 نهاده عقد گوهر بر بناگوش %~% کشیده قوس مشکین گوش تا گوش

9 کلاه لعل بر سر کج نهاده %~% گره از کاکل مشکین گشاده

10 ز اطراف کله هر تار کاکل %~% چنان کز زیر لاله شاخ سنبل

11 کمرهای مرصع بسته بر موی %~% به موی آویخته صد دل ز هر سوی

12 هزار اسب نکوشکل خوش‌اندام %~% به گاه پویه تند و وقت زین رام

13 ز گوی پیش چوگان تیزدوتر %~% ز آب روی سبزه نرم روتر

14 اگر سایه فکندی تازیانه %~% برون جستی ز میدان زمانه

15 چو وحشی‌گور در صحرا تک‌آور %~% چون آبی‌مرغ رد دریا شناور

16 شکن در سنگ خارا کرده از سم %~% گره بر خیزران افکنده در دم

17 بریده کوه را آسان چو هامون %~% ز فرمان عنان کم رفته بیرون

18 هزار اشتر همه صاحب شکوهان %~% سراسر پشته‌پشت و کوه کوهان

19 ز انواع نفایس صد شتروار %~% خراج کشوری بر هر شتر بار

20 دو صد مفرش ز دیبای گرامی %~% چه ms105 مصری و چه رومی و چه شامی

21 دو صد درج از گهرهای درخشان %~% ز یاقوت و در و لعل بدخشان

22 دو صد طبله پر از مشک تتاری %~% ز بان و عنبر و عود قماری

23 به هر جا ساربان منزل‌نشین شد %~% همه روی زمین صحرای چین شد

24 مرتب ساخت از بهر زلیخا %~% یکی دلکش عماری حجله اسا

25 مرصع سقف او چون چتر جمشید %~% زرافشان قبه‌اش چون گوی خورشید

26 برون او درون او همه پر %~% ز مسمار زر و آویزه در

27 فروهشته در او زربفت‌دیبا %~% به رنگ دلپذیر و نقش زیبا

28 زلیخا را در آن حجله نشاندند %~% به صد نازش به سوی مصر راندند

29 به پشت بادپایان آن عماری %~% روان شد چون گل از باد بهاری

30 هزاران سرو و شمشاد و صنوبر %~% سمن‌بوی و سمن‌روی و سمن‌بر

31 بدین دستور منزل می‌بریدند %~% به سوی مصر محمل می‌کشیدند

32 زلیخا با دلی از بخت خشنود %~% که راه مصر طی خواهد شدن زود

33 شب غم را سحر خواهد دمیدن %~% غم هجران به سر خواهد رسیدن

34 از آن غافل که آن شب بس سیاه است %~% از آن تا صبح چندن ساله راه است

35 به روز روشن و شب‌های تاریک %~% همی راندند تا شد مصر نزدیک

36 فرستادند از آنجا قاصدی پیش %~% که راند پیش از ایشان محمل خویش

37 به سوی مصر جوید پیشتر راه %~% عزیز مصر را گرداند آگاه

38 که: آمد بر سر اینک دولت تیز %~% گر استقبال خواهی کرد برخیز!

39 عزیز مصر چون آن مژده بشنید %~% جهان را بر مراد خویشتن دید

40 منادی کرد تا از کشور مصر %~% برون آیند یکسر لشکر مصر

41 ز اسباب تجمل هر چه دارند %~% همه در معرض عرض اندر آرند

42 برون آمد سپاهی پای تا فرق %~% شده در زیور و زر و گهر غرق

43 غلامان و کنیزان صد هزاران ms106 %~% همه گل چهرگان و مه عذاران

44 غلامانی به طوق و تاج زرین %~% چو رسته نخل زر از خانه زین

45 کنیزانی همه هر هفت کرده %~% به هودج در پس زربفت پرده

46 شکرلب مطربان نکته‌پرداز %~% به رسم تهنیت خوش کرده آواز

47 مغنی چنگ عشرت ساز کرده %~% نوای خرمی آغاز کرده

48 به مالش داده گوش عود را تاب %~% طرب را ساخته او تارش اسباب

49 نوای نی نوید وصل داده %~% به جان از وی امید وصل زاده

50 رباب از تاب غم جان را امان ده %~% برآورده کمانچه نعره زه

51 بدین آیین رخ اندر ره نهادند %~% به ره داد نشاط و عیش دادند

52 عزیز مصر چون آن بارگه دید %~% چو صبح از پرتو خورشید خندید

53 فرود آمد ز رخش خسروانه %~% به سوی بارگه شد خوش روانه

54 مقیمان حرم پیشش دویدند %~% به اقبال زمین‌بوسش رسیدند

55 تفحص کرد از ایشان حال آن ماه %~% ز آسیب هوا و محنت راه

56 به فردا عزم ره را نامزد کرد %~% وز آن پس رو به منزلگاه خود کرد

1 عزیز مصر چون افگند سایه %~% در آن خیمه زلیخا بود و دایه

2 عنان بربودش از کف شوق دیدار %~% به دایه گفت کای دیرینه‌غمخوار

3 علاجی کن! که یک دیدار بینم %~% کزین پس صبر را دشوار بینم

4 نباشد شوق دل هرگز از آن بیش %~% که همسایه بود یار وفا کیش

5 زلیخا را چو دایه مضطرب دید %~% به تدبیرش به گرد خیمه گردید

6 شکافی زد به صد افسون و نیرنگ %~% در آن خیمه چو چشم خیمگی تنگ

7 زلیخا کرد از آن خیمه نگاهی %~% برآورد از دل غم‌دیده آهی

8 که واویلا عجب کاری‌م افتاد! %~% به سر نابهره دیداری‌م افتاد!

9 نه آنست این که من در خواب دیدم %~% به جست و جوش این محنت کشیدم

10 نه آنست این که عقل و هوش من برد %~% عنان ms107 دل به بی‌هوشی‌م بسپرد

11 نه آنست این که گفت از خویش رازم %~% ز بیهوشی به هوش آورد بازم

12 دریغا! بخت سست‌ام سختی آورد %~% طلوع اخترم بدبختی آورد

13 برای گنج بردم رنج بسیار %~% فتاد آخر مرا با اژدها کار

14 چو من در جمله عالم بیدلی نیست %~% میان بیدلان بی‌حاصلی نیست

15 خدا را این فلک بر من ببخشای! %~% به روی من دری از مهر بگشای!

16 به رسوایی مدر پیراهنم را! %~% به دست کس میالا دامنم را!

17 به مقصود دل خود بسته‌ام عهد %~% که دارم پاس گنج خود به صد جهد

18 مسوز از غم من بی دست و پا را! %~% مده بر گنج من دست اژدها را!

19 همی نالید از جان و دل چاک %~% همی مالید روی از درد بر خاک

20 درآمد مرغ بخشایش به پرواز %~% سروش غیب دادش ناگه آواز

21 که ای بیچاره روی از خاک بردار! %~% کزین مشکل تو را آسان شود کار

22 عزیز مصر مقصود دل‌ات نیست %~% ولی مقصود او بی‌حاصل‌ات نیست

23 ازو خواهی جمال دوست دیدن %~% وز او خواهی به مقصودت رسیدن

24 مباد از صحبت وی هیچ بیم‌ات! %~% کزو ماند سلامت قفل سیمت

25 کلیدش را بود دندانه از موم! %~% بود کار کلید موم معلوم!

26 زلیخا چون ز غیب این مژده بشنود %~% به شکرانه سر خود بر زمین سود

27 زبان از ناله و لب از فغان بست %~% چو غنچه خوردن خون را میان بست

28 ز خون خوردن دمی بی‌غم نمی‌زد %~% ز غم می‌سوخت اما دم نمی‌زد

29 به ره می‌بود چشم انتظارش %~% که کی این عقده بگشاید ز کارش

1 عزیز آمد به فر شهریاری %~% نشاند از خیمه مه را در عماری

2 سپه را از پس و پیش و چپ و راست %~% به آیینی که می‌بایست آراست

3 ز چتر زر به فرق نیک بختان %~% بپا شد سایه در زرین‌درختان

4 ms108 طرب‌سازان نواها ساز کردند %~% شتربانان حدی آغاز کردند

5 کنیزان زلیخا خرم و خوش %~% که رست از دیو هجران آن پریوش

6 عزیز و اهل او هم شادمانه %~% که شد زین‌سان بتی بانوی خانه

7 زلیخا تلخ‌عمر اندر عماری %~% رسانده بر فلک فریاد و زاری

8 که ای گردون مرا زین‌سان چه داری %~% چنین بی‌صبر و بی‌سامان چه داری

9 نخست از من به خوابی دل ربودی %~% به بیداری هزارم غم فزودی

10 گه از دیوانگی بندم نهادی %~% گه از فرزانگی بندم گشادی

11 چه دانستم که وقت چاره‌سازی %~% ز خان و مان مرا آواره سازی

12 مرا بس بود داغ بی‌نصیبی %~% فزون کردی بر آن درد غریبی

13 منه در ره دگر دام فریب‌ام! %~% میفکن سنگ در جام شکیب‌ام!

14 دهی وعده کزین پس کام‌یابی %~% وز آن آرام جان آرام یابی

15 بدین وعده به غایت شادمانم %~% ولی گر بخت این باشد چه دانم!

16 برآمد بانگ رهدانان به تعجیل %~% که اینک شهر مصر و ساحل نیل

17 هزاران تن سواره یا پیاده %~% خروشان بر لب نیل ایستاده

18 ز بس کف‌ها زر و گوهر فشان شد %~% عماری در زر و گوهر نهان شد

19 نمی‌آمد ز گوهر ریز مردم %~% در آن ره مرکبان را بر زمین سم

20 همه صف‌ها کشیده میل در میل %~% نثارافشان گذشتند از لب نیل

21 بدین آرایش شاهانه رفتند %~% به دولت سوی دولت‌خانه رفتند

22 سرایی بلکه در دنیا بهشتی %~% ز فرشش ماه خشتی مهر خشتی

23 به پای تخت زر مهدش رساندند %~% گهروارش به تخت زر نشاندند

24 ولی جانش ز داغ دل نرسته %~% از آن زر بود در آتش نشسته

25 مرصع تاج بر فرقش نهادند %~% میان تخت و تاج‌اش جلوه دادند

26 ولیکن بود از آن تاج گران سنگ %~% به زیر کوه از بار دل تنگ

27 فشاندندش به تارک گوهر انبوه %~% ولی بود آن بر او باران اندوه

28 ms109 در آن میدان که را باشد سر تاج %~% که صد سر می‌رود آنجا به تاراج

1 چو دل با دلبری آرام گیرد %~% ز وصل دیگری کی کام گیرد

2 زلیخا را در آن فرخنده‌منزل %~% همه اسباب حشمت بود حاصل

3 غلامی بود پیش رو عزیزش %~% نبود از مال و زر کم هیچ چیزش

4 پرستاران گل‌بوی گل‌اندام %~% پرستاری‌ش را بی‌صبر و آرام

5 کنیزان دل آشوب دل آرای %~% پی خدمتگری ننشسته از پای

6 سیه فامانی از عنبر سرشته %~% ز شهوت پاک‌دامن چون فرشته

7 مقیمان حریم پاکبازی %~% امینان حرم در کارسازی

8 زلیخا با همه در صفه بار %~% که یک‌سان باشد آنجا یار و اغیار

9 بساط خرمی افکنده بودی %~% درون پرخون و لب پرخنده بودی

10 به ظاهر با همه گفت و شنو داشت %~% ولی دل جای دیگر در گرو داشت

11 به صورت بود با مردم نشسته %~% به معنی از همه خاطر گسسته

12 ز وقت صبح تا شام کارش این بود %~% میان دوستان کردارش این بود

13 چو شب بر چهره مشکین پرده بستی %~% چو مه در پرده‌اش تنها نشستی

14 خیال دوست را در خلوت راز %~% نشاندی تا سحر بر مسند ناز

15 به زانوی ادب بنشستی‌اش پیش %~% به عرض او رسانیدی غم خویش

16 ز ناله چنگ محنت ساز کردی %~% سرود بی‌خودی آغاز کردی

17 بدو گفتی که: «ای مقصود جانم! %~% به مصر از خویشتن دادی نشان‌ام

18 عزیز مصر گفتی خویش را نام %~% عزیزی روزیت بادا! سرانجام!

19 به مصر امروز مهجور و غریب‌ام %~% ز اقبال وصالت بی‌نصیب‌ام

20 به نومیدی کشید از عشق کارم %~% سروش غیب کرد امیدوارم

21 بدان امیدم اکنون زنده مانده %~% ز دامن گرد نومیدی فشانده

22 به نوری کز جمالت بر دلم تافت %~% یقین دانم که آخر خواهم‌ات یافت

23 ز شوقت گرچه خونبارست چشمم %~% به سوی شش جهت چارست چشمم

24 تویی از هر دو عالم آرزویم ms110 %~% تو را چون یافتم از خود چه جویم»

25 سحر کردی بدین گفتار شب را %~% نبستی زین سخن تا روز لب را

26 چو باد صبح جستن کردی آغاز %~% بر آیین دگر دادی سخن ساز

27 چه گفتی گفتی: «ای باد سحرخیز! %~% شمیم مشک در جیب سمن‌بیز

28 به معشوقان بری پیغام عاشق %~% بدین جنبش دهی آرام عاشق

29 ز دلداران «نوازش نامه» آری %~% کنی غم‌دیدگان را غم‌گساری

30 کس از من در جهان غم‌دیده‌تر نیست %~% ز داغ هجر ماتم‌دیده‌تر نیست

31 دلم بیمار شد دلداری‌ام کن! %~% غمم بسیار شد غمخواری‌ام کن!

32 به هر شهری خبر پرس از مه من! %~% به هر تختی نشان جو از شه من!

33 گذار افکن به هر باغ و بهاری! %~% قدم نه بر لب هر جویباری!

34 بود بر طرف جویی زین تک و پوی %~% به چشم آید تو را آن سرو دلجوی»

35 ز وقت صبح تا خورشید تابان %~% به جولانگاه روز آمد شتابان

36 دلی پردرد چشمی خون‌فشان داشت %~% به باد صبحدم این داستان داشت

37 چو شد خورشید شمع مجلس روز %~% زلیخا همچو حور مجلس‌افروز

38 پرستاران به پیشش صف کشیدند %~% رفیقان با جمالش آرمیدند

39 به آن صافی‌دلان پاک‌سینه %~% به جای آورد رسم و راه دینه

40 به هر روز و شبی این بود حالش %~% بدین آیین گذشتی ماه و سالش

41 به سر می‌برد از این سان روزگاری %~% به ره می‌داشت چشم‌انتظاری

42 بیا جامی! که همت برگماریم %~% ز کنعان ماه کنعان را بیاریم

43 زلیخا با دلی امیدوارست %~% نظر بر شاهراه انتظارست

44 ز حد بگذشت درد انتظارش %~% دوابخشی کنیم از وصل یارش

1 دبیر خامه ز استاد کهن زاد %~% درین نامه چنین داد سخن داد

2 که یوسف چون به خوبی سر برافروخت %~% دل یعقوب را مشعوف خود ساخت

3 به سان مردم‌اش در دیده بنشست %~% ز فرزندان دیگر دیده بربست

4 گرفتی با وی آن‌سان ms111 لطف‌ها پیش %~% که بر وی رشکشان هر دم شدی بیش

5 درختی بود در صحن سرای‌اش %~% به سبزی و خوشی بهجت‌فزای‌اش

6 ستاده در مقام استقامت %~% فکنده بر زمین ظل کرامت

7 پی تسبیح هر برگش زبانی %~% بنامیزد! عجب تسبیح خوانی!

8 به هر فرزند که‌ش دادی خداوند %~% از آن خرم درخت سدره مانند

9 همان‌دم تازه شاخی بردمیدی %~% که با قدش برابر سرکشیدی

10 چو در راه بلاغت پا نهادی %~% به دستش ز آن عصای سبز دادی

11 بجز یوسف که از تایید بخت‌اش %~% عصا لایق نیامد ز آن درخت‌اش

12 شبی پنهان ز اخوان با پدر گفت %~% که: «ای بازوی سعی‌ات با ظفر جفت!

13 دعا کن! تا کفیل کار و کشت‌ام %~% برویاند عصایی از بهشت‌ام

14 که از عهد جوانی تا به پیری %~% کند هر جا که افتم دستگیری

15 دهد در جلوه‌گاه جنگ و بازی %~% مرا بر هر برادر سرفرازی»

16 پدر روی تضرع در خدا کرد %~% برای خاطر یوسف دعا کرد

17 رسید از سدره پیک ملک سرمد %~% عصایی سبز در دست از زبرجد

18 نه زخم تیشه ایام دیده %~% نه رنج اره دوران کشیده

19 قوی‌قوت گران‌قیمت سبک‌سنگ %~% نیالوده به زنگ روغن و رنگ

20 پیام آورد کاین فضل الهی‌ست %~% ستون بارگاه پادشاهی‌ست

21 چو شد یوسف از آن تحفه قوی‌دست %~% ز حسرت حاسدان را پشت بشکست

22 به خود بستند ز آن هر یک خیالی %~% نشاندند از حسد در دل نهالی

1 شبی یوسف به پیش چشم یعقوب %~% که پیش او چو چشمش بود محبوب

2 به خواب خوش نهاده سر به بالین %~% به خنده نوش نوشین کرد شیرین

3 ز شیرین خنده آن لعل شکرخند %~% به دل یعقوب را شوری در افکند

4 چو یوسف نرگس سیراب بگشاد %~% چو بخت خویش چشم از خواب بگشاد

5 بدو گفت:«ای شکر شرمنده تو! %~% چه موجب داشت شکر خنده تو»

6 بگفتا: «خواب دیدم مهر ms112 و مه را %~% ز رخشنده کواکب یازده را

7 که یک‌سر داد تعظیمم بدادند %~% به سجده پیش رویم سر نهادند»

8 پدر گفتا که: «بس کن زین سخن بس! %~% مگوی این خواب را زنهار! با کس!

9 مباد این خواب را اخوان بدانند %~% به بیداری صد آزارت رسانند!

10 ز تو در دل هزاران غصه دارند %~% درین قصه کی‌ات فارغ گذارند

11 نیارند از حسد این خواب را تاب %~% که بس روشن بود تعبیر این خواب»

12 پدر کرد این وصیت لیک تقدیر %~% به بادی بگسلد زنجیر تدبیر

13 به یک تن گفت یوسف آن فسانه %~% نهاد آن را به اخوان در میانه

14 شنیده‌ستی که هر سر کز دو بگذشت %~% به اندک وقت ورد هر زبان گشت

15 چه خوش گفت آن نکوگوی نکوکار %~% که: «سر خواهی سلامت سر نگه‌دار!»

16 چو اخوان قصه یوسف شنیدند %~% ز غصه پیرهن بر خود دریدند

17 که: «یارب چیست در خاطر پدر را %~% که نشناسد ز نفع خود ضرر را

18 به هر یک‌چند بربافد دروغی %~% دهد ز آن گوهر خود را فروغی

19 خورد آن پیر مسکین زو فریبی %~% شود از صحبت او ناشکیبی

20 کند قطع نکو پیوندی ما %~% برد مهر پدر فرزندی ما

21 پدر را ما خریداریم نی او %~% پدر را ما هواداریم نی او

22 اگر روزست در صحرا شبانیم %~% وگر شب خانه‌اش را پاسبانیم

23 بجز حیلت‌گری از وی چه دیده‌ست %~% که‌ش این سان بر سر ما برگزیده‌ست

24 چو با ما بر سر غمخوارگی نیست %~% دوای او بجز آوارگی نیست»

25 به قصد چاره‌سازی عهد بستند %~% به عزم مشورت یک جا نشستند

26 یکی گفت:«او ز حسرت خون ما ریخت %~% به خون‌ریزی‌ش باید حیله انگیخت»

27 یکی گفت: «این به بیدینی‌ست راهی %~% که اندیشیم قتل بیگناهی

28 همان به که افکنیم‌اش از پدر دور %~% به هایل وادی‌ای محروم و مهجور

29 چو یک چند اندر ms113 آن آرام گیرد %~% به مرگ خویشتن بی‌شک بمیرد»

30 دگر یک گفت:« قتل دیگرست این! %~% چه جای قتل از آن هم بدترست این!

31 صواب آنست کاندر دور و نزدیک %~% طلب داریم چاهی غور و تاریک

32 ز صدر عزت و جاه افکنیم‌اش %~% به صد خواری در آن چاه افکنیم‌اش

33 بود کآنجا نشیند کاروانی %~% برآساید در آن منزل زمانی

34 به چاه اندر کسی دلوی گذارد %~% به جای آب از آن چاهش برآرد

35 به فرزندی‌ش گیرد یا غلامی %~% کند در بردن وی تیزگامی»

36 ز غور چاه مکر خود نه آگاه %~% همه بی‌ریسمان رفتند در چاه

37 وز آن پس رو به کار خود نهادند %~% به فردا وعده آن کار دادند

1 حسدورزان یوسف بامدادان %~% به فکر دینه خرم‌طبع و شادان

2 زبان پر مهر و سینه کینه‌اندیش %~% چو گرگان نهان در صورت میش

3 به دیدار پدر احرام بستند %~% به زانوی ادب پیشش نشستند

4 در زرق و تملق باز کردند %~% ز هر جایی سخن آغاز کردند

5 که: «از خانه ملالت خاست ما را %~% هوای رفتن صحراست ما را

6 اگر باشد اجازت قصد داریم %~% که فردا روز در صحرا گذاریم

7 برادر یوسف آن نور دو دیده %~% ز کم‌سالی به صحرا کم رسیده

8 چه باشد که‌ش به ما همراه سازی %~% به همراهی‌ش ما را سرفرازی»

9 چو یعقوب این سخن بشنید از ایشان %~% گریبان رضا پیچید از ایشان

10 بگفتا: «بردن او کی پسندم %~% کز آن گردد درون اندوه‌مندم

11 از آن ترسم کزو غافل نشینید %~% ز غفلت صورت حالش نبینید

12 درین دیرینه‌دشت محنت‌انگیز %~% کهن گرگی بر او دندان کند تیز»

13 چو آن افسونگران آن را شنیدند %~% فسون دیگر از نو دردمیدند

14 که: «آخر ما نه ز آن‌سان سست راییم %~% که هر ده تن به گرگی بس نیاییم»

15 چو ز ایشان کرد یعقوب این سخن گوش %~% ز عذر انگیختن گردید ms114 خاموش

16 به صحرا بردن یوسف رضا داد %~% بلا را در دیار خود صلا داد

1 چو پا بر دامن صحرا نهادند %~% بر او دست جفاکاری گشادند

2 ز دوش مرحمت بارش فکندند %~% میان خاره و خارش فکندند

3 بدین‌سان بود حالش تا سه فرسنگ %~% از او صلح و از آن سنگین‌دلان جنگ

4 ازو نرمی وز ایشان سخت‌رویی %~% ازو گرمی وز ایشان سردگویی

5 ز ناگه بر لب چاهی رسیدند %~% ز رفتن بر لب چاه آرمیدند

6 چهی چون گور ظالم تنگ و تیره %~% ز تاریکی‌ش چشم عقل خیره

7 مدار نقطه اندوه دورش %~% برون از طاقت اندیشه غورش

8 دگر بار از جفاشان داد برداشت %~% به نوعی ناله و فریاد برداشت

9 ولی آن ساز تیز آهنگ‌تر شد %~% دل چون سنگ ایشان سنگ‌تر شد

10 چه گویم کز جفا ایشان چه کردند %~% دلم ندهد که گویم آنچه کردند

11 کشیدند از بدن پیراهن او %~% چو گل از غنچه عریان شد تن او

12 فروآویختند آنگه به چاهش %~% در آب انداختند از نیمه‌راهش

13 برون از آب در چه بود سنگی %~% نشیمن ساخت آن را بی‌درنگی

14 شد از نور رخش آن چاه روشن %~% چو شب روی زمین از ماه روشن

15 شمیم گیسوان عطرسایش %~% عفونت را برون برد از هوایش

16 ز فر طلعت او هر گزنده %~% سوی سوراخ دیگر شد خزنده

17 به تعویذ اندرش پیراهنی بود %~% که جدش را ز آتش مامنی بود

18 فرستادش به ابراهیم رضوان %~% از آن رو شد بر او آتش گلستان

19 رسید از سدره جبریل امین زود %~% ز بازوی وی آن تعویذ بگشود

20 برون آورد از آنجا پیرهن را %~% بدان پوشید آن پاکیزه تن را

21 از آن پس گفت: «ای مهجور غمناک! %~% پیامت می‌رساند ایزد پاک

22 که روزی این خیانت‌پیشگان را %~% گروه ناصواب‌اندیشگان را

23 ز تو دل‌ریش‌تر پیشت رسانم %~% فکنده پیش‌سر پیشت رسانم

24 ز جبریل ms115 این سخن یوسف چو بشنود %~% ز رنج و محنت اخوان برآسود

25 به تسکین دادن جان حزینش %~% ندیم خاص شد روح‌الامین‌اش

1 سه روز آن ماه در چه بود تا شب %~% چو ماه نخشب اندر چاه نخشب

2 چو چارم روز ازین فیروزه‌خرگاه %~% برآمد یوسف شب رفته در چاه

3 ز مدین کاروانی رخت‌بسته %~% به عزم مصر با بخت خجسته

4 ز راه افتاده دور آنجا فتادند %~% پی آسودگی محمل گشادند

5 به گرد چاه منزلگاه کردند %~% به قصد آب رو در چاه کردند

6 نخست آمد سعادتمند مردی %~% به سوی آب حیوان رهنوردی

7 به تاریکی چاه آن خضر سیما %~% فرو آویخت دلو آب پیما

8 به یوسف گفت جبریل امین خیز! %~% زلال رحمتی بر تشنگان ریز!

9 ز رویت پرتوی بر عالم افکن! %~% جهان را از سر نو ساز روشن!

10 روان یوسف ز روی سنگ برجست %~% چو آب چشمه و در دلو بنشست

11 کشید آن دلو را مرد توانا %~% به قدر دلو و وزن آب دانا

12 بگفت امروز دلو ما گران است %~% یقین چیزی بجز آب اندر آنست

13 چو آن ماه جهان‌آرا برآمد %~% ز جانش بانگ «یا بشری» برآمد

14 «بشارت! کز چنین تاریک چاهی %~% برآمد بس جهان‌افروز ماهی»

15 در آن صحرا گلی بشکفت او را %~% ولی از دیگران بنهفت او را

16 نهانی جانب منزلگه‌اش برد %~% به یاران خودش پوشیده بسپرد

17 بلی چون نیک‌بختی گنج یابد %~% اگر پنهان ندارد رنج یابد

18 حسودان هم در آن نزدیک بودند %~% ز حال او تفحص می‌نمودند

19 همی بردند دایم انتظارش %~% که تا خود چون شود انجام کارش

20 ز حال کاروان آگاه گشتند %~% خبرجویان به گرد چاه گشتند

21 نهان کردند یوسف را ندایی %~% برون نامد ز چاه الا صدایی

22 به سوی کاروان کردند آهنگ %~% که تا آرند یوسف را فراچنگ

23 پس از جهد تمام و جد بسیار %~% میان کاروان آمد ms116 پدیدار

24 گرفتندش که: «ما را بنده است این %~% سر از طوق وفا تابنده است این

25 به کار خدمت آمد سست‌پیوند %~% ره بگریختن گیرد به هر چند

26 در اصلاح‌اش ازین پس می‌نکوشیم %~% به هر قیمت که باشد می‌فروشیم»

27 جوانمردی که از چه برکشیدش %~% به اندک قیمتی ز ایشان خریدش

28 به مالک بود مشهور آن جوانمرد %~% به فلسی چند مملوک خودش کرد

29 وز آن پس کاروان محمل ببستند %~% به قصد مصر در محمل نشستند

30 چو مالک را برون از دست‌رنجی %~% فروشد پا از آن سودا به گنجی

31 به بویش جان همی پرورد و می‌رفت %~% دو منزل را یکی می‌کرد و می‌رفت

32 به مصر آمد چو نزدیک از ره دور %~% میان مصریان شد قصه مشهور

33 که: آمد مالک اینک از سفر باز %~% به عبرانی غلامی گشته دمساز

34 بر اوج نیکویی تابنده‌ماهی %~% به ملک دلبری فرخنده‌شاهی

35 عزیز آنگه ز مالک شد طلبکار %~% که‌ش آرد تا در شاه جهاندار

36 بگفتا: «ز آمدن فکری نداریم %~% ولی از لطف تو امیدواریم

37 که ما را این زمان معذور داری %~% به آسایش درین منزل گذاری

38 بود روزی سه چار آسوده گردیم %~% که از رنج سفر بی‌خواب و خوردیم

39 غبار از روی و چرک از تن بشوییم %~% تن پاکیزه سوی شاه پوییم»

40 عزیز مصر چون این نکته بشنید %~% به خدمتگاری شه بازگردید

41 به شاه از حسن یوسف شمه‌ای گفت %~% به غیرت ساخت جان شاه را جفت

42 اشارت کرد کز خوبان هزاران %~% به دارالملک خوبی شهریاران

43 همه زرین کله بنهاده بر سر %~% همه زرکش قبا پوشیده در بر

44 چو گل از گلشن خوبی بچینند %~% ز گلرویان مصری برگزینند

45 که چون آرند یوسف را به بازار %~% کنندش عرض بر چشم خریدار

46 کشند اینان بدین شکل و شمایل %~% به دعوی داری‌اش صف در مقابل

47 شود گر خود بود مهر ms117 جهان‌گرد %~% ازین آتش‌رخان بازار او سرد

48 به چارم روز موعد یوسف خور %~% چو زد از ساحل نیل فلک سر

49 به حکم مالک آن خورشید تابان %~% به سوی نیل حالی شد شتابان

50 قبای نیلگون بسته به تعجیل %~% چو سیمین سروی آمد بر لب نیل

51 به جای نیل من بودی چه بودی %~% ز پابوسش من آسودی چه بودی

52 چو گرد از روی و چرک از تن فروشست %~% چو سروی از کنار نیل بررست

53 ز مفرش دار مالک پیرهن خواست %~% به جلباب سمن گل را بیاراست

54 کشید آنگه به بر دیبای زرکش %~% به چندین نقش‌های خوش منقش

55 فرو آویخت زلفین دلاویز %~% هوای مصر راز آن شد عنبرآمیز

56 بدان خوبی‌ش در هودج نشاندند %~% به قصد قصر شه مرکب براندند

57 نمود از قصر بیرون تختگاهی %~% که شاه آنجا کشیدی رخت گاهی

58 به پیشش خیل خوبان صف کشیده %~% پی دیدار یوسف آرمیده

59 قضا را بود ابری تیره آن روز %~% گرفته آفتاب عالم‌افروز

60 چو یوسف برج هودج را بپرداخت %~% چو خور بر چشم مردم پرتو انداخت

61 گمان ناظران را کآفتاب است! %~% که طالع گشته از نیلی سحاب است

62 ز حیرت کف‌زنان اهل نظاره %~% فغان برداشتند از هر کناره

63 بتان مصر سردرپیش ماندند %~% ز لوحش حرف نسخ خویش خواندند

64 بلی هر جا شود مهر آشکارا %~% سها را جز نهان بودن چه یارا

1 زلیخا بود ازین صورت تهی‌دل %~% کز او تا یوسف آمد یک دو منزل

2 به صحرا شد برون تا ز آن بهانه %~% ز دل بیرون دهد اندوه خانه

3 گرفت اسباب عیش و خرمی پیش %~% ولی هر لحظه شد اندوه او بیش

4 چو در صحرا به خرمن سیل‌اش افتاد %~% دگرباره به خانه میل‌اش افتاد

5 اگر چه روی در منزلگه‌اش بود %~% گذر بر ساحت قصر شه‌اش بود

6 چو دید آن انجمن گفت: «این چه غوغاست %~% که ms118 گویی رستخیز از مصر برخاست!»

7 یکی گفت:«این پی فرخنده نامی است %~% بساط عرض عبرانی غلامی است

8 زلیخا دامن هودج برانداخت %~% چو چشمش بر غلام افتاد بشناخت

9 برآمد از دلش بی‌خواست فریاد %~% ز فریادی که زد بی‌خود بیفتاد

10 روان هودج کشان هودج براندند %~% به خلوت‌خانه خاص‌اش رساندند

11 چو شد منزلگه‌اش آن خلوت راز %~% ز حال بی‌خودی آمد به خود باز

12 ازو پرسید دایه کای دل‌افروز! %~% چرا کردی فغان از جان پرسوز

13 بگف: «ای مهربان مادر چه گویم %~% که گردد آفت من هر چه گویم

14 در آن مجمع غلامی را که دیدی %~% ز اهل مصر و وصف او شنیدی

15 ز عالم قبله گاه جان من اوست %~% فدایش جان من! جانان من اوست

16 ز خان و مان مرا آواره او ساخت %~% درین آوارگی بیچاره او ساخت»

17 چو دایه آتش او دید کز چیست %~% چو شمع از آتش او زار بگریست

18 بگفت: «ای شمع سوز خود نهان دار! %~% غم شب رنج روز خود نهان دار!

19 بود کز صبر امیدت برآید %~% ز ابر تیره خورشیدت برآید

1 چو یوسف شد به خوبی گرم‌بازار %~% شدندش مصریان یک‌سر خریدار

2 به هر چیزی که هر کس دسترس داشت %~% در آن بازار بیع او هوس داشت

3 شنیدم کز غمش زالی برآشفت %~% تنیده ریسمانی چند می‌گفت:

4 «همی بس گرچه بس کاسد قماشم %~% که در سلک خریدارانش باشم!»

5 منادی بانگ می‌زد از چپ و راست: %~% «که می‌خواهد غلامی بی‌کم و کاست»

6 یکی شد ز آن میانه اول کار %~% به یک بدره زر سرخ‌اش خریدار

7 از آن بدره که چون خواهی شمارش %~% بیابی از درستی‌زر هزارش

8 خریداران دیگر رخش راندند %~% به منزلگاه صد بدره رساندند

9 بر آن افزود دولتمند دیگر %~% به قدر وزن یوسف مشک اذفر

10 بر آن دانای دیگر کرد افزون %~% به وزنش لعل ناب و در مکنون

11 ms119 بدین قانون ترقی می‌نمودند %~% ز انواع نفایس می‌فزودند

12 زلیخا گشت ازین معنی خبردار %~% مضاعف ساخت آنها را به یک‌بار

13 خریداران دیگر لب ببستند %~% پس زانوی نومیدی نشستند

14 عزیز مصر را گفت: «این نکورای! %~% برو بر مالک این قیمت بپیمای!»

15 بگفتا: «آنچه من دارم دفینه %~% ز مشک و گوهر و زر در خزینه

16 به یک نیمه بهایش برنیاید %~% ادای آن تمام از من کی آید»

17 زلیخا داشت درجی پر ز گوهر %~% نه درجی بلکه برچی پر ز اختر

18 بهای هر گهر ز آن درج مکنون %~% خراج مصر بودی بلکه افزون

19 بگفتا کاین گهرها در بهایش %~% بده! ای گوهر جانم فدایش!

20 عزیز آورد باز ازنو بهانه %~% که دارد میل او شاه زمانه

21 بگفتا:«رو سوی شاه جهاندار! %~% حق خدمتگزاری را به جای آر!

22 بگو بر دل جز این بندی ندارم %~% که پیش دیده فرزندی ندارم

23 سرافرازی فزا زین احترام‌ام %~% که آید زیر فرمان این غلام‌ام!

24 به برجم اختر تابنده باشد %~% مرا فرزند و شه را بنده باشد»

25 چو شاه این نکته سنجیده بشنید %~% ز بذل التماسش سر نپیچید

26 اجازت داد حالی تا خریدش %~% ز مهر دل به فرزندی گزیدش

27 به سوی خانه بردش خرم و شاد %~% زلیخا شد ز بند محنت آزاد

28 که: بودم خفته‌ای بر بستر مرگ %~% خلیده در رگ جان نشتر مرگ

29 درآمد ناگهان خضر از در من %~% به آب زندگی شد یاور من

30 بحمد الله که دولت یاری‌ام کرد %~% زمانه ترک جان آزاری‌ام کرد

31 جمادی چند دادم جان خریدم %~% بنامیزد! عجب ارزان خریدم

1 چو دولت‌گیر شد دام زلیخا %~% فلک زد سکه بر نام زلیخا

2 نظر از آرزوهای جهان بست %~% به خدمتکاری یوسف میان بست

3 مذهب تاج‌ها زرین کمرها %~% مرصع هر یک از رخشان گهرها

4 چو روز سال هر یک سیصد و شصت %~% مهیا کرد و فارغ ms120 بال بنشست

5 به هر روزی که صبح نو دمیدی %~% به دوشش خلعتی از نو کشیدی

6 رخ آن آفتاب دلفریبان %~% نشد طالع دو روز از یک گریبان

7 چو تاج زر به فرقش برنهادی %~% هزاران بوسه‌اش بر فرق دادی

8 چو پیراهن کشیدی بر تن او %~% شدی همراز با پیراهن او

9 مسلسل گیسویش چون شانه کردی %~% مداوای دل دیوانه کردی

10 شبانگه که‌ش خیال خواب بودی %~% ز روز و رنج او بی‌تاب بودی

11 بیفگندی فراش دلپذیرش %~% نهادی مهد دیبا و حریرش

12 فسون خواندی بسی و افسانه گفتی %~% غبار خاطرش ز افسانه رفتی

13 چو بستی نرگسش را پرده خواب %~% شدی با شمع همدم در تب و تاب

14 دو مست آهوی خود را تا سحرگاه %~% چرانیدی به باغ حسن آن ماه

15 گهی با نرگسش همراز گشتی %~% گهی با غنچه‌اش دمساز گشتی

16 گهی از لاله‌زارش لاله چیدی %~% گهی از گلستانش گل چریدی

17 بدین افسوس پشت دست خایان %~% رساندی شب چو گیسویش به پایان

18 به روزان و شبان این بود کارش %~% نبود از کار او یک دم قرارش

19 غمش خوردی و غمخواری‌ش کردی %~% به خاتونی پرستاری‌ش کردی

20 بلی عاشق همیشه جان فروشد %~% به جان در خدمت معشوق کوشد

21 به مژگان از ره او خار چیند %~% به چشم از پای او آزار چیند

22 به جسم و جان نشیند حاضر او %~% بود کافتد قبول خاطر او

1 سخن‌پرداز این شیرین‌فسانه %~% چنین آرد فسانه در میانه

2 که پیش از وصل یوسف بود روزی %~% زلیخا را عجب دردی و سوزی

3 ز دل صبر و ز تن آرام رفته %~% شکیب از جان غم فرجام رفته

4 نه در خانه به کاری بند گشتی %~% نه در بیرون به کس خرسند گشتی

5 مژه پر آب و دل پرخون همی رفت %~% درون می‌آمد و بیرون همی رفت

6 بدو گفت آن بلنداقبال دایه %~% که: «ای ms121 مه پایه خورشید سایه

7 نمی‌دانم که امروزت چه حال است %~% که جانت غرق دریای ملال است

8 بگو کین بیقراری از که داری %~% ز نو رنجی که داری از که داری»

9 بگفتا: «من ز خود حیرانم امروز %~% به کار خویش سرگردانم امروز

10 غمی دارم ندانم کین غم از چیست %~% ز جانم سر زده این ماتم از کیست»

11 چو یوسف همنشین شد با زلیخا %~% شبا روزی قرین شد با زلیخا

12 شبی پیش زلیخا راز می‌گفت %~% غم و اندوه پیشین باز می‌گفت

13 زلیخا چون حدیث چاه بشنید %~% بسان ریسمان بر خویش پیچید

14 فتاد اندر دلش کن روز بوده‌ست %~% که جانش در غم جانسوز بوده‌ست

15 حساب روز و مه چون نیک برداشت %~% به پیش او یقین شد آنچه پنداشت

16 بلی داند دلی کگاه باشد %~% که از دل‌ها به دل‌ها راه باشد

17 شنیده‌ستم که روز کرد لیلی %~% به قصد فصد سوی نیش میلی

18 چو زد لیلی یکی نیش از پی خون %~% به وادی رفت خون از دست مجنون

19 بیا جامی ز بود خود بپرهیز! %~% ز پندار وجود خود بپرهیز!

20 مصفا شو ز مهر و کینه خویش! %~% مصیقل کن رخ آیینه خویش!

21 شود چشم دلت روشن بدان نور %~% نماند سر جانان بر تو مستور

1 به حکم آنکه امت‌پروری را %~% شبان لایق بود پیغمبری را

2 ز یوسف با هزاران کامرانی %~% همی زد سر تمنای شبانی

3 زلیخا آن تمنا را چو دریافت %~% به تحصیل تمنایش عنان تافت

4 نخستین خواست ز استادان آن فن %~% که کردند از برایش یک فلاخن

5 رسن همچون خور از زر تافتندش %~% چو گیسوی معنبر بافتندش

6 زلیخا نیز می‌پخت آرزویی %~% که: گنجانم در او خود را چو مویی

7 چو نتوان بی‌سبب خود را در او بست %~% ببوسم گاه گاه‌اش ز آن سبب دست

8 دگر می‌گفت: این را چون پسندم %~% که یک مو ms122 بار خود بر وی ببندم

9 وز آن پس داد فرمان تا شبانان %~% رمه در کوه و در صحراچرانان

10 جدا سازند نادر بره‌ای چند %~% چو گردون چر بره بی‌مثل و مانند

11 چو آهوی ختن سنبل‌چریده %~% ز گرگان هرگز آسیبی ندیده

12 زره‌سان پشمشان چون موی زنگی %~% ز ابریشم فزون در تازه‌رنگی

13 میان آن رمه یوسف شتابان %~% چو در برج حمل خورشید تابان

14 زلیخا صبر و هوش و عقل و جان را %~% سگ دنباله‌کش کرده شبان را

15 نگهبانان موکل ساخت چندی %~% که دارندش نگاه از هر گزندی

16 بدین‌سان بود تا می‌خواست کارش %~% نبود از دست بیرون اختیارش

17 اگر می‌خواست در صحرا شبان بود %~% وگر می‌خواست شاه ملک جان بود

18 ولی در ذات خود بود آن پری‌زاد %~% ز شاهی و شبانی هر دو آزاد

1 زلیخا بود یوسف را ندیده %~% به خوابی و خیالی آرمیده

2 بجز دیدارش از هر جست و جویی %~% نمی‌دانست خود را آرزویی

3 چو دید از دیدن او بهره‌مندی %~% ز دیدن خواست طبع او بلندی

4 به آن آورد روی جست و جو را %~% که آرد در کنار آن آرزو را

5 بلی نظارگی کید سوی باغ %~% ز شوق گل چو لاله سینه پر داغ

6 نخست از روی گل دیدن شود مست %~% ز گل دیدن به گل چیدن برد دست

7 زلیخا وصل را می‌جست چاره %~% ولی می‌کرد از آن یوسف کناره

8 زلیخا بود خون از دیده ریزان %~% ولی می‌بود ازو یوسف گریزان

9 زلیخا رخ بر آن فرخ‌لقا داشت %~% ولی یوسف نظر بر پشت پا داشت

10 زلیخا بهر یک دیدن همی سوخت %~% ولی یوسف ز دیدن دیده می‌دوخت

11 ز بیم فتنه روی او نمی‌دید %~% به چشم فتنه‌جوی او نمی‌دید

12 نیارد عاشق آن دیدار در چشم %~% که با یارش نیفتد چشم بر چشم

13 زلیخا را چو این غم بر سرآمد %~% به اندک فرصتی ms123 از پا درآمد

14 برآمد در خزان محنت و درد %~% گل سرخش به رنگ لاله زرد

15 به دل ز اندوه بودش بار انبوه %~% سهی‌سروش خمید از بار اندوه

16 برفت از لعل لب آبی که بودش %~% نشست از شمع رخ تابی که بودش

17 نکردی شانه زلف عنبرین‌بوی %~% جز از پنجه که می‌کندی به آن موی

18 به سوی آینه کم روگشادی %~% مگر زانو که بر وی رو نهادی

19 ز سرمه ز آن سیه چشمی نمی‌جست %~% که اشک از نرگس او سرمه می‌شست

20 زلیخا را چو شد زین غم جگر ریش %~% زبان سرزنش بگشاد بر خویش

21 که: ای کارت به رسوایی کشیده! %~% ز سودای غلام زرخریده!

22 تو شاهی بر سریر سرفرازی %~% چرا با بنده خود عشق‌بازی

23 عجب‌تر آنکه از عجبی که دارد %~% به وصل چون تویی سر در نیارد

24 زنان مصر اگر دانند حالت %~% رسانند از ملامت صد ملال‌ات

25 همی گفت این ولیکن آن یگانه %~% نه ز آن‌سان در دل او داشت خانه

26 که‌ش از خاطر توانستی برون کرد %~% بدین افسانه دردش را فسون کرد

27 زلیخا را چو دایه آنچنان دید %~% ز دیده اشک‌ریزان حال پرسید

28 که: «ای چشمم به دیدار تو روشن! %~% دلم از عکس رخسار تو گلشن!

29 دلت پر رنج و جانت پر ملال است %~% نمی‌دانم تو را اکنون چه حال است

30 تو را آرام‌جان پیوسته در پیش %~% چه می‌سوزی ز بی‌آرامی خویش

31 در آن وقتی که از وی دور بودی %~% اگر می‌سوختی معذور بودی

32 کنون در عین وصلی سوختن چیست %~% به داغش شمع جان‌افروختن چیست

33 به رویش خرم و دلشاد می‌باش! %~% ز غم‌های جهان آزاد می‌باش!»

34 زلیخا چون شنید اینها ز دایه %~% سرشکش را دل از خون داد مایه

35 ز ابر دیده خون دل فروریخت %~% به پیشش قصه مشکل فروریخت

36 بگفت: «ای مهربان مادر! همانا %~% نه‌ای چندان به ms124 سر کار دانا

37 نمی‌دانی که من بر دل چه دارم %~% وز آن جان جهان حاصل چه دارم

38 ز من دوری نباشد هیچ گاه‌اش %~% ولی نبود به من هرگز نگاهش

39 چو رویم شمع خوبی برفروزد %~% دو چشم خود به پشت پای دوزد

40 بدین اندیشه آزارش نجویم %~% که پشت پاش به باشد ز رویم

41 چو بگشایم بدو چشم جهان‌بین %~% به پیشانی نماید صورت چین

42 بر آن چین سرزنش از من روا نیست %~% که از وی هر چه می‌آید خطا نیست

43 به رشکم ز آستین او که پیوست %~% به دستان یافته بر ساعدش دست»

44 چو دایه این سخن بشنید بگریست %~% که با حالی چنین مشکل توان زیست

45 فراقی کافتد از دوران ضروری %~% به از وصلی بدین تلخی و شوری

46 غم هجران همین یک سختی آرد %~% چنین وصلی دو صد بدبختی آرد

47 زلیخا با غمی با این درازی %~% چو دید از دایه رحم چاره‌سازی

48 بگفت: «ای از تو صد یاری‌م بوده! %~% به هر کاری هواداری‌م بوده!

49 قدم از تارک من کن به سویش! %~% زبان من شو و از من بگوی‌اش!

50 که: ای سرکش نهال نازپرورد! %~% رخت را از لطافت ناز پرورد

51 عروس دهر تا در زادن افتاد %~% ز تو پاکیزه‌تر فرزند کم زاد

52 کمال حسن تو حد بشر نیست %~% پری از خوبی تو بهره‌ور نیست

53 زلیخا گرچه زیبا دلربایی‌ست %~% فتاده در کمندت مبتلایی‌ست

54 ز طفلی داغ تو بر سینه دارد %~% ز سودایت غم دیرینه دارد

55 به ملک خود سه‌بارت دیده در خواب %~% وز آن عمری‌ست مانده در تب و تاب

56 کنون هم گشته زین سودا چو مویی %~% ندارد جز تو در دل آرزویی

57 چه کم گردد ز جاه چون تو شاهی %~% اگر گاهی کنی سویش نگاهی»

58 چو یوسف این فسون از دایه بشنود %~% به پاسخ لعل گوهربار بگشود

59 به دایه گفت: ms125 کای دانا به هر راز! %~% مشو بهر فریب من فسون‌ساز!

60 زلیخا را غلام زر خریدم %~% بسا از وی عنایت‌ها که دیدم

61 گل و آبم عمارت‌کرده اوست %~% دل و جانم وفاپرورده اوست

62 اگر عمری کنم نعمت شماری %~% نیارم کردن او را حق‌گزاری

63 ولی گو: بر من این اندیشه مپسند! %~% که سر پیچم ز فرمان خداوند

64 ز بدفرمای نفس معصیت زای %~% نهم در تنگنای معصیت پای

65 به فرزندی عزیزم نام برده‌ست %~% امین خانه خویشم شمرده‌ست

66 نی‌ام جز مرغ آب و دانه او %~% خیانت چون کنم در خانه او

67 به سینه سر از اسراییل دارم %~% به دل دانایی از جبریل دارم

68 اگر هستم نبوت را سزاوار %~% بود ز اسحاق‌ام استحقاق این کار

69 معاذ الله که کاری پیشه سازم %~% که دارد از ره این قوم بازم

70 که من دارم ز فضل ایزد پاک %~% امید عصمت نفس هوسناک

71 چو دایه با زلیخا این خبر گفت %~% ز گفت او چو زلف خود برآشفت

72 خرامان ساخت سرو راستین را %~% به سر سایه فکند آن نازنین را

73 بدو گفت: «ای سر من خاک پایت %~% سرم خالی مبادا از هوایت!

74 ز مهرت یک سر مویم تهی نیست %~% سر مویی ز خویش‌ام آگهی نیست

75 اگر جان است غم‌پرورده توست %~% وگر تن جان به لب آورده توست

76 ز حال دل چه گویم خود که چون است %~% ز چشم خون‌فشان یک قطره خون است»

77 چو یوسف این سخن بشنید بگریست %~% زلیخا آه زد کاین گریه از چیست

78 مرا چشمی تو چون خندان نشینم %~% که چشم خویش را در گریه بینم

79 چو یوسف دید از او اندوه بسیار %~% شد از لب همچو چشم خود گهربار

80 بگفت: «از گریه ز آنم دل شکسته %~% که نبود عشق کس بر من خجسته

81 چو زد عمه به راه مهر من گام %~% به دزدی در جهان‌ام ms126 ساخت بدنام

82 ز اخوانم پدر چون دوستر داشت %~% نهال کین من در جانشان کاشت

83 ز نزدیک پدر دورم فکندند %~% به خاک مصر مهجورم فکندند

84 شود دل دم به دم خون در بر من %~% که تا عشقت چه آرد بر سر من»

85 زلیخا گفت کای چشم و چراغم! %~% فروغ تو ز مه داده فراغ‌ام

86 ز من کز جان فزون می‌دارم‌ات دوست %~% گمان دشمنی‌بردن نه نیکوست

87 مرا از تیغ مهرت دل دو نیم است %~% تو را از کین من چندین چه بیم است

88 بزن یک گام در همراهی من! %~% ببین جاوید دولت خواهی من!

89 جوابش داد یوسف کای خداوند! %~% منم پیشت به بند بندگی بند

90 برون از بندگی کاری ندارم %~% به قدر بندگی فرمای کارم!

91 خداوندی مجوی از بنده خویش! %~% بدین لطف‌ام مکن شرمنده خویش!

92 کی‌ام من تا تو را دمساز گردم %~% درین خوان با عزیز انباز گردم

93 مرا به گرکنی مشغول کاری %~% که در وی بگذرانم روزگاری

94 چو صبح ار صادقی در مهر رویم %~% مزن دم جز به وفق آرزویم!

95 مرا چون آرزو خدمتگزاری است %~% خلاف آن نه رسم دوستداری است

96 دلی کو مبتلای دوست باشد %~% مراد او رضای دوست باشد

97 از آن یوسف همی داد این سخن ساز %~% که تا در خدمت از صحبت رهد باز

98 ز صحبت داشت بیم فتنه و شور %~% به خدمت خواست تا گردد از آن دور

1 چمن پیرای باغ این حکایت %~% چنین کرد از کهن پیران روایت

2 زلیخا داشت باغی و چه باغی! %~% کز آن بر دل ارم را بود داغی

3 به گردش ز آب و گل سوری کشیده %~% گل سوری ز اطرافش دمیده

4 نشسته گل ز غنچه در عماری %~% به فرقش نارون در چترداری

5 قد رعنا کشیده نخل خرما %~% گرفته باغ را زو کار بالا

6 بسان دایگان پستان انجیر %~% پی طفلان ms127 باغ از شیره پر شیر

7 بر آن هر مرغک انجیرخواره %~% دهان برده چو طفل شیرخواره

8 فروغ خور به صحنش نیم‌روزان %~% ز زنگاری مشبک‌ها فروزان

9 به هم آمیخته خورشید و سایه %~% ز مشک و زر زمین را داده مایه

10 گل سرخش چو خوبان نازپرورد %~% به رنگ عاشقان روی گل زرد

11 صبا جعد بنفشه تاب داده %~% گره از طره سنبل گشاده

12 سمن با لاله و ریحان هم آغوش %~% زمین از سبزه تر پرنیان‌پوش

13 به هم بسته در آن نزهتگه حور %~% دو حوض از مرمر صافی چو بلور

14 میان‌شان چون دودیده فرقی اندک %~% به عینه هر یکی چون آن دگر یک

15 نه از تیشه در آن زخم تراشی %~% نه از زخم تراش آن را خراشی

16 تصور کرده با خود هر که دیده %~% که بی‌بندست و پیوند آفریده

17 زلیخا بهر تسکین دل تنگ %~% چو کردی جانب آن روضه آهنگ

18 یکی بودی لبالب کرده از شیر %~% یکی از شهد گشتی چاشنی گیر

19 پرستاران آن ماه فلک مهد %~% از آن یک شیر نوشیدی وز این شهد

20 میان آن دو حوض افراخت تختی %~% برای همچو یوسف نیک‌بختی

21 به ترک صحبتش گفتن رضا داد %~% به خدمت سوی آن باغش فرستاد

22 صد از زیبا کنیزان سمن‌بر %~% همه دوشیزه و پاکیزه گوهر

23 چو سرو ناز قائم ساخت آنجا %~% پی خدمت ملازم ساخت آنجا

24 بدو گفت: «ای سر من پایمالت %~% تمتع زین بتان کردم حلالت»

25 کنیزان را وصیت کرد بسیار %~% که: «ای نوشین لبان زنهار زنهار!

26 به جان در خدمت یوسف بکوشید! %~% اگر زهر آید از دستش بنوشید!

27 ولی از هر که گردد بهره‌بردار %~% مرا باید کند اول خبردار

28 همی زد گوییا چون ناشکیبی %~% به لوح آرزو نقش فریبی

29 که را افتد پسند وی از آن خیل %~% به وقت خواب سوی او کند میل

30 نشاند خویش را ms128 پنهان به جایش %~% خورد بر از نهال دلربایش

31 چو یوسف را فراز تخت بنشاند %~% نثار جان و دل در پایش افشاند

32 دل و جان پیش یار خویش بگذاشت %~% به تن راه دیار خویش برداشت

1 شبانگه کز سواد شعر گلریز %~% فلک شد نوعروس عشوه‌انگیز

2 ز پروین گوش را عقد گهر بست %~% گرفت آن صیقلی آیینه در دست

3 کنیزان جلوه‌گر در جلوه ناز %~% همه دستان‌نمای و عشوه‌پرداز

4 همه در پیش یوسف کشیدند %~% فسون دلبری بر وی دمیدند

5 یکی شد از لب شیرین شکر ریز %~% که کام خود کن از من شکر آمیز

6 یکی از غمزه سویش کرد اشارت %~% که ای ز اوصاف تو قاصر عبارت

7 مقامت می‌کنم چشم جهان‌بین %~% بیا بنشین به چشم مردم آیین!

8 یکی بنمود سر و پرنیان‌پوش %~% که این سرو امشب‌ات بادا هم آغوش!

9 یکی در زلف مشکین حلقه افکند %~% که هستم بی سر و پا حلقه مانند

10 به روی من دری از وصل بگشای! %~% مکن چون حلقه‌ام بیرون در جای!

11 بدین سان هر یکی ز آن لاله‌رویان %~% ز یوسف وصل را می‌بود جویان

12 ولی بود او به خوبی تازه‌باغی %~% وز آن مشت گیاه او را فراغی

13 بلی بودند یک‌سر مکر و دستان %~% به صورت بت به سیرت بت‌پرستان

14 دل یوسف جز این معنی نمی‌خواست %~% که گردد راهشان در بندگی راست

15 بدیشان هر چه گفت از راه دین گفت %~% پی نفی شک اسرار یقین گفت

16 نخستین گفت کای زیبا کنیزان! %~% به چشم مردم عالم عزیزان!

17 درین عزت ره خواری مپویید %~% بجز آیین دینداری مجویید

18 ازین عالم برون ما را خدایی‌ست %~% که ره گم‌کردگان را رهنمایی‌ست

19 پرستش جز خدایی را روا نیست %~% که غیر او پرستش را سزا نیست

20 به سجده باید آن را سر نهادن %~% که داده سر برای سجده دادن

21 چرا دانا نهد پیش کسی ms129 سر %~% که پا و سر بود پیشش برابر

22 بود معلوم کز سنگی چه خیزد %~% ز معبودی‌ش جز ننگی چه خیزد

23 چو یوسف ز اول شب تا سحرگاه %~% به وعظ آن غافلان را ساخت آگاه

24 همه لب در ثنای او گشادند %~% سر طاعت به پای او نهادند

25 یکایک را شهادت کرد تلقین %~% دهان جمله شد ز آن شهد شیرین

26 زلیخا جست وقت بامدادان %~% به یوسف راه خرم‌طبع و شادان

27 گروهی دید گرداگرد یوسف %~% پی تعلیم دین شاگرد یوسف

28 بتان بشکسته و بگسسته زنار %~% ز سبحه یافته سر رشته کار

29 زبان گویا به توحید خداوند %~% میان با عقد خدمت تازه‌پیوند

30 به یوسف گفت کای از فرق تا پای %~% دشوب و درام و درای!

31 به رخ سیمای دیگر داری امروز %~% جمال از جای دیگر داری امروز

32 چه کردی شب که از وی حسنت افزود %~% در دیگر به خوبی بر تو بگشود

33 بسی زین نکته با آن غنچه‌لب گفت %~% ولی او هیچ ازین گفتار نشگفت

34 دهان را از تکلم تنگ می‌داشت %~% دو رخ را از حیا گلرنگ می‌داشت

35 سر از شرمندگی بالا نمی‌کرد %~% نگه الا به پشت پا نمی‌کرد

36 زلیخا چون بدید آن سرکشیدن %~% به چشم مرحمت سویش ندیدن

37 ز حسرت آتشی در جانش افروخت %~% به داغ ناامیدی سینه‌اش سوخت

38 به ناکامی وداع جان خود کرد %~% رخ اندر کلبه احزان خود کرد

1 چو با آن کشته سودای یوسف %~% ز حد بگذشت استغنای یوسف

2 شبی در کنج خلوت دایه را خواند %~% به صد مهرش به پیش خویش بنشاند

3 بدو گفت: «ای توان‌بخش تن من! %~% چراغ افروز جان روشن من!

4 گر از جان دم زنم پرورده توست %~% ور از تن شیر رحمت خورده توست

5 چه باشد کز طریق مهربانی %~% به منزلگاه مقصودم رسانی

6 چه پیوندی نباشد جان و دل را %~% چه خیزد از ms130 ملاقات آب و گل را»

7 جوابش داد دایه کای پریزاد! %~% که نید با تو از حور و پری یاد!

8 جمال دلربا دادت خداوند %~% که برباید دل و دین خردمند

9 به کوه ار رخ نمایی آشکارا %~% نهی عشق نهان در سنگ‌خارا

10 چو بخرامی به باغ از عشوه کاری %~% درخت خشک را در جنبش آری!

11 بدین خوبی چنین درمانده چونی %~% چرا چندین کشی آخر زبونی

12 به رفتار آور این نخل رطب بار! %~% به راه لطفش آر از لطف رفتار!

13 زلیخا گفت کای مادر چه گویم %~% که از یوسف چه می‌آید به رویم!

14 نسازد دیده هرگز سوی من باز %~% چسان جولان‌گری با وی کنم ساز

15 نه تنها آفتم زیبایی اوست %~% بلای من ز ناپروایی اوست

16 جوابش داد دیگر باره دایه %~% که: «ای حور از جمالت برده مایه!

17 مرا در خاطر افتاده‌ست کاری %~% کز آن کار تو را خیزد قراری

18 ولی وقتی میسر گردد آن کار %~% که سیم آری به اشتر زر به خروار

19 بسازم چون ارم دلکش بنایی %~% بگویم تا در او صورت گشایی

20 به موضع موضع از طبعش هنر کوش %~% کشد شکل تو با یوسف هم آغوش

21 چو یوسف یک زمان در وی نشیند %~% در آغوش خودت هر جا ببیند

22 بجنبد در دلش مهر جمالت %~% شود از جان طلبکار وصالت

23 ز هر سو چون بجنبد مهربانی %~% برآید کارها ز آن‌سان که دانی»

24 چو بشنید این حکایت را ز دایه %~% به هرچ از زر و سیم‌اش بود مایه

25 بر آن دست تصرف داد او را %~% بدان سرمایه کرد آباد او را

26 چنین گویند معماران این کاخ %~% که چون شد بر عمارت دایه گستاخ

27 به دست آورد استادی هنرکیش %~% به هر انگشت دستش صد هنر بیش

28 به رسم هندسی کار آزمایی %~% قوانین رصد را رهنمایی

29 چو از پرگار بودی خالی‌اش مشت ms131 %~% نمودی کار پرگار از دو انگشت

30 چو بهر خط ز طبعش سر زدی خواست %~% بر او آن کار بی‌مسطر شدی راست

31 به جستی بر شدی بر تاق اطلس %~% بر ایوان زحل بستی مقرنس

32 چو سوی تیشه کردی دستش آهنگ %~% ز خشت خام گشتی نرم‌تر سنگ

33 به طراحی چو فکر آغاز کردی %~% هزاران طرح زیبا ساز کردی

34 به سنگ ار صورت مرغی کشیدی %~% سبک سنگ گران از جا پریدی

35 به حکم دایه زرین‌دست استاد %~% زر اندوده‌سرایی کرد بنیاد

36 در اندرهم در آنجا هفت خانه %~% چو هفت اورنگ بی‌مثل زمانه

37 مرتب هر یک از لون دگر سنگ %~% صقالت دیده و صافی و خوش‌رنگ

38 به هفتم خانه همچون چرخ هفتم %~% که هر نقشی و رنگی بود از او گم

39 مرصع چل ستون از زر برافراخت %~% ز وحش و طیر زیبا شکل‌ها ساخت

40 به پای هر ستونی ساخت از زر %~% غزالی ناف او پر مشک اذفر

41 ز طاوس‌های زرین صحن او پر %~% به دم‌های مرصع در تبختر

42 میان آن درختی سر کشیده %~% که مثلش چشم نادر بین ندیده

43 ز سیم خام بودش نازنین ساق %~% ز زر اغصانش از پیروزه اوراق

44 به هر شاخش ز صنعت بود طیار %~% زمرد بال مرغی لعل منقار

45 بنامیزد! درختی سبز و خرم %~% ندیده هرگز از باد خزان خم

46 در آن خانه مصور ساخت هر جا %~% مثال یوسف و نقش زلیخا

47 به هم بنشسته چون معشوق و عاشق %~% ز مهر جان و دل با هم معانق

48 اگر نظارگی آنجا گذشتی %~% ز حسرت در دهانش آب گشتی

49 همانا بود سقف آن سپهری %~% بر او تابنده هر جا ماه و مهری

50 عجب ماهی و مهری! چون دو پیکر %~% ز چاک یک گریبان بر زده سر

51 نمودی در نظر هر روی دیوار %~% چو در فصل بهاران تازه گلزار

52 به هر ms132 گل گل زمینش بیش یا کم %~% دو شاخ تازه گل پیچیده با هم

53 ز فرشش بود هر جایی شکفته %~% دو گل با هم به مهد ناز خفته

54 در آن خانه نبود القصه یک جای %~% تهی ز آن دو درام و درای

55 چو شد خانه بدین صورت مهیا %~% به یوسف شد فزون شوق زلیخا

56 بلی عاشق چو بیند نقش جانان %~% شود ز آن نقش حرف شوق خوانان

57 از آن حرف آتش او تازه گردد %~% اسیر داغ بی‌اندازه گردد

58 چو شد خانه تمام از سعی استاد %~% به تزیین‌اش زلیخا دست بگشاد

59 زمین آراست از فرش حریرش %~% جمال افزود از زرین سریرش

60 قنادیل گهر پیوندش آویخت %~% ریاحین بهر عطرش در هم آمیخت

61 هه بایستنی‌ها ساخت آنجا %~% بساط خرمی انداخت آنجا

62 در آن عشرتگه از هر چیز و هر کس %~% نمی‌بایست‌اش الا یوسف و بس

63 بر آن شد تا که یوسف را بخواند %~% به صدر عزت و جاه‌اش نشاند

64 ز لعل جان‌فزایش کام گیرد %~% به زلف سرکشش آرام گیرد

1 ولی اول جمال خود بیاراست %~% وز آن میل دل یوسف به خود خواست

2 به زیورها نبودش احتیاجی %~% ولی افزود از آن خود را رواجی

3 ز غازه رنگ گل را تازگی داد %~% لطافت را نکو آوازگی داد

4 ز وسمه ابروان را کار پرداخت %~% هلال عید را قوس قزح ساخت

5 نغوله بست موی عنبرین را %~% گره در یکدگر زد مشک چین را

6 ز پشت آویخت مشکین گیسوان را %~% ز عنبر داد پشتی ارغوان را

7 مکحل ساخت چشم از سرمه ناز %~% سیه کاری به مردم کرد آغاز

8 نهاد از عنبر تر جابه‌جا خال %~% به جانان کرد عرض صورت حال

9 که رویت آتشی در من فکنده‌ست %~% بر آن آتش دل و جانم سپندست

10 به مه خطی کشید از نیل چون میل %~% که شد مصر جمال آباد از ms133 آن نیل

11 نبود آن خط نیلی بر رخ ماه %~% که میلی بود بهر چشم بدخواه

12 اگر مشاطه دید آن نرگس مست %~% فتاد آنجاش میل سرمه از دست

13 به دستان داد سیمین پنجه را رنگ %~% کز آن دستان دلی آرد فراچنگ

14 به کف نقشی زد او را خرده‌کاری %~% کز آن نقش‌اش به دست آید نگاری

15 به فندق گونه عناب تر داد %~% به جانان ز اشک عنابی خبر داد

16 نمود از طرف عارض گوشواره %~% قران افکند مه را با ستاره

17 که تا آن دولت دنیا و دینش %~% به حکم آن قران گردد قرین‌اش

18 چو غنچه با جمال تازه و تر %~% لباس توبه‌تو پوشید در بر

19 مرتب ساخت بر تن پیرهن را %~% ز گل پر کرد دامان سمن را

20 شعار شاخ گل از یاسمین کرد %~% سمن در جیب و گل در آستین کرد

21 ندیدی دیده گر کردی تامل %~% بجز آبی تنک بر لاله و گل

22 عجب آبی در او از نقره خام %~% دو ماهی از دو ساعد کرده آرام

23 ز دستینه دو ساعد دیده رونق %~% ز زر کرده دو ماهی را مطوق

24 رخش می‌داد با ساعد گواهی %~% که حسنش گیرد از مه تا به ماهی

25 چو بر نازک تنش شد پیرهن راست %~% به زرکش دیبه چینی بیاراست

26 نهاد از لعل سیراب و زر خشک %~% فروزان تاج را بر خرمن مشک

27 شد از گوهر مرصع جیب و دامان %~% به صحن خانه طاووس خرامان

28 خرامان می‌شد و آیینه در دست %~% خیال حسن خود با خود همی بست

29 چو عکس روی خود دید از مقابل %~% عیار نقد خود را یافت کامل

30 به جست و جوی یوسف کس فرستاد %~% پرستاران ز پیش و پس فرستاد

31 درآمد ناگهان از در چو ماهی %~% عطارد حشمتی خورشید جاهی

32 وجودی از خواص آب و گل دور %~% جبین و طلعتی ms134 نور علی نور

33 زلیخا را چو دیده بر وی افتاد %~% ز شوق‌اش شعله گویی در نی افتاد

34 گرفتش دست کای پاکیزه سیرت! %~% چراغ دیده اهل بصیرت!

35 بیا تا حق‌شناس‌ات باشم امروز %~% زمانی در سیاست باشم امروز

36 کنم قانون احسانی کنون ساز %~% که تا باشد جهان گویند از آن باز

37 به نیرنگ و فسون کز حد برون برد %~% به اول خانه ز آن هفت‌اش درون برد

38 ز زرین در چو داد آن دم گذارش %~% به قفل آهنین کرد استوارش

39 چو شد در بسته از لب مهر بگشاد %~% ز دل راز درون خود برون داد

40 جوابش داد یوسف سرفکنده %~% که:«ای همچون من‌ات صد شاه بنده!

41 مرا از بند غم آزاد گردان! %~% به آزادی دلم را شاد گردان!

42 مرا خوش نیست کاینجا با تو باشم %~% پس این پرده تنها با تو باشم»

43 زلیخا این نفس را باد نشمرد %~% سخن گویان به دیگر خانه‌اش برد

44 بر او قفل دگر محکم فروبست %~% دل یوسف از آن اندوه بشکست

45 دگر باره زلیخا ناله برداشت %~% نقاب از راز چندین ساله برداشت

46 بگفت: «این خوشتر از جان! ناخوشی چند %~% به پایت می‌کشم سر سرکشی چند

47 تهی کردم خزاین در بهایت %~% متاع عقل و دین کردم فدایت

48 به آن نیت که درمانم تو باشی %~% رهین طوق فرمانم تو باشی

49 نه آن کز طاعت من روی تابی %~% به هر ره برخلاف من شتابی»

50 بگفتا: «در گنه فرمان بری نیست %~% به عصیان زیستن طاعت‌وری نیست

51 هر آن کاری که نپسندد خداوند %~% بود در کارگاه بندگی بند

52 بدان کارم شناسایی مبادا! %~% بر آن دست توانایی مبادا!»

53 در آن خانه سخن کوتاه کردند %~% به دیگر خانه منزلگاه کردند

54 زلیخا بر درش قفلی دگر زد %~% دگرسان قصه‌هاش از سینه سر زد

55 بدین دستور از افسون فسانه %~% همی بردش درون خانه به ms135 خانه

56 به هر جا قصه‌ای دیگر همی خواند %~% به هر جا نکته‌ای دیگر همی راند

57 به شش خانه نشد کارش میسر %~% نیامد مهره‌اش بیرون ز شش در

58 به هفتم خانه کرد او را قدم چست %~% گشاد کار خود از هفتمین جست

59 بلی نبود درین ره ناامیدی %~% سیاهی را بود رو در سفیدی

60 ز صد در گر امیدت برنیاید %~% به نومیدی جگر خوردن نشاید

61 دری دیگر بباید زد که ناگاه %~% از آن در سوی مقصد آوری راه

1 سخن پرداز این کاشانه راز %~% چنین بیرون دهد از پرده آواز

2 که چون نوبت به هفتم خانه افتاد %~% زلیخا را ز جان برخاست فریاد

3 که: «ای یوسف! به چشم من قدم نه! %~% ز رحمت پا درین روشن حرم نه!

4 در آن خرم حرم کردش نشیمن %~% به زنجیر زرش زد قفل آهن

5 حریمی یافت از اغیار خالی %~% ز چشم حاسدان دورش حوالی

6 درش ز آمد شد بیگانه بسته %~% امید آشنایان ز آن گسسته

7 در او جز عاشق و معشوق کس نی %~% گزند شحنه آسیب عسس نی

8 رخ معشوق در پیرایه ناز %~% دل عاشق سرود شوق‌پرداز

9 هوس را عرصه میدان گشاده %~% طمع را آتش اندر جان فتاده

10 زلیخا دیده و دل مست جانان %~% نهاده دست خود در دست جانان

11 به شیرین نکته‌ای دلپذیرش %~% خرامان برد تا پای سریرش

12 به بالای سریر افکند خود را %~% به آب دیده گفت آن سر و قد را

13 که ای گلرخ به روی من نظر کن! %~% به چشم لطف سوی من نظر کن!

14 مرا تا کی درین محنت پسندی %~% که چشم رحمت از رویم ببندی

15 بدین سان درد دل بسیار می‌کرد %~% به یوسف شوق خود اظهار می‌کرد

16 ولی یوسف نظر با خویش می‌داشت %~% ز بیم فتنه سر در پیش می‌داشت

17 به فرش خانه سرکافکند در پیش %~% مصور دید ms136 با او صورت خویش

18 ز دیبا و حریر افکنده بستر %~% گرفته یکدگر را تنگ در بر

19 از آن صورت روان صرف نظر کرد %~% نظرگاه خود از جای دگر کرد

20 اگر در را اگر دیوار را دید %~% به هم جفت آن دو گلرخسار را دید

21 رخ خود در خدای آسمان کرد %~% به سقف اندر تماشای همان کرد

22 فزودش میل از آن سوی زلیخا %~% نظر بگشاد بر روی زلیخا

23 زلیخا ز آن نظر شد تازه‌امید %~% که تابد بر وی آن تابنده‌خورشید

24 به آه و ناله و زاری درآمد %~% ز چشم و دل به خونباری درآمد

25 که ای خودکام! کام من روا کن! %~% به وصل خویش دردم را دوا کن!

26 به حق آن خدایی بر تو سوگند! %~% که باشد بر خداوندان خداوند!

27 به این حسن جهانگیری که دادت! %~% به این خوبی که در عارض نهادت!

28 به ابروی کمانداری که داری! %~% به سرو خوب‌رفتاری که داری!

29 به آن مویی که می‌گویی میان‌اش! %~% به آن سری که می‌خوانی دهان‌اش!

30 به استیلای عشقت بر وجودم! %~% به استغنایت از بود و نبودم!

31 که بر حال من بیدل ببخشای! %~% ز کار مشکلم این عقده بگشای!

32 ز قحط هجر تو بس ناتوانم %~% ببخش از خوان وصلت قوت جان‌ام !»

33 جوابش داد یوسف کای پری‌زاد ! %~% که نید با تو کس را از پری یاد

34 مگیر امروز بر من کار را تنگ! %~% مزن بر شیشه معصومی‌ام سنگ!

35 مکن تر ز آب عصیان دامنم را! %~% مسوز از آتش شهوت تنم را!

36 به آن بیچون که چون‌ها صورت اوست! %~% برون‌ها چون درون‌ها صورت اوست!

37 ز بحر جود او گردون حبابی‌ست! %~% ز برق نور او خورشید تابی‌ست!

38 به پاکانی کز ایشان زاده‌ام من! %~% بدین پاکیزگی افتاده‌ام من

39 که گر امروز دست از من بداری %~% مرا زین تنگنا بیرون گذاری

40 بزودی کامگاری بینی ms137 از من %~% هزاران حق گزاری بینی از من

41 مکن تعجیل در تحصیل مقصود! %~% بسا دیراکه خوشتر باشد از زود!

42 زلیخا گفت کز تشنه مجو تاب! %~% که اندازد به فردا خوردن آب

43 ز شوقم جان رسیده بر لب امروز %~% نیارم صبر کردن تا شب امروز

44 ندانم مانعت زین مصلحت چیست %~% که نتوانی به من یک لحظه خوش زیست

45 بگفتا: «مانع من ز آن دو چیزست %~% عقاب ایزد و قهر عزیزست

46 عزیز این کج‌نهادی گر بداند %~% به من صد محنت و خواری رساند

47 برهنه کرده تیغ آنسان که دانی %~% کشد از من لباس زندگانی

48 زهی خجلت! که چون روز قیامت %~% که افتد بر زناکاران غرامت

49 جزای آن جفاکاران نویسند %~% مرا سر دفتر ایشان نویسند»

50 زلیخا گفت: «از آن دشمن میندیش! %~% که چون روز طرب بنشیندم پیش

51 دهم جامی که با جانش ستیزد %~% ز مستی تا قیامت برنخیزد

52 تو می‌گویی: خدای من کریم است! %~% همیشه بر گنهکاران رحیم است!

53 مرا از گوهر و زر در خزینه %~% درین خلوت‌سرا باشد دفینه

54 فدا سازم همه بهر گناه‌ات %~% که تا باشد ز ایزد عذرخواه‌ات»

55 بگفت: «آن کس نی‌ام کافتد پسندم %~% که آید بر کسی دیگر گزندم

56 خصوصا بر عزیزی کز عزیزی %~% تو را فرمود بهر من کنیزی

57 خدای من که نتوان حق‌گزاری‌ش %~% به رشوت کی سزد آمرزگاری‌ش

58 به جان دادن چو مزد از کس نگیرد %~% درآمرزش کجا رشوت پذیرد»

59 زلیخا گفت کای شاه نکوبخت! %~% که هم تاجت میسر باد هم تخت!

60 بهانه کج روی و حیله‌سازی‌ست %~% بهانه نی طریق راست بازی‌ست

61 معاذ الله که راه کج روم من! %~% ز تو این حیله دیگر نشنوم من

62 زبان دربند دیگر زین خرافات! %~% بجنب از جا که فی‌التاخیر آفات

63 زلیخا چون به پایان برد این راز %~% تعلل کرد یوسف دیگر آغاز

64 زلیخا گفت کای عبری ms138 عبارت! %~% که بردی از سخن وقتم به غارت

65 مزن بر روی کارم دست رد را! %~% که خواهم کشتن از دست تو خود را

66 نیاری دست اگر در گردن من %~% شود خون من‌ات حالی به گردن

67 کشم خنجر چو سوسن بر تن خویش %~% چو گل در خون کشم پیراهن خویش

68 عزیزم پیش تو چون کشته یابد %~% پی کشتن عنان سوی تو تابد

69 بگفت این و کشید از زیر بستر %~% چو برگ بید سبزارنگ خنجر

70 چو یوسف آن بدید از جای برجست %~% چو زرین یاره بگرفتش سر دست

71 زلیخا ماه اوج دلستانی %~% ز یوسف چون بدید آن مهربانی

72 ز دست خود روانی خنجر انداخت %~% به قصد صلح طرح دیگر انداخت

73 لب از نوشین دهان‌اش پر شکر کرد %~% ز ساعد طوق وز ساق‌اش کمر کرد

74 به پیش ناوکش جان را هدف ساخت %~% ز شوق گوهرش تن را صدف ساخت

75 ولی نگشاد یوسف بر هدف شست %~% پی گوهر صدف را مهر نشکست

76 فتادش چشم ناگه در میانه %~% به زرکش پرده‌ای در کنج خانه

77 سال‌اش کرد کن پرده پی چیست %~% در آن پرده نشسته پردگی کیست»

78 بگفت: آن کس که تا من بنده هستم %~% به رسم بندگان‌اش می‌پرستم

79 به هر ساعت فتاده پیش اویم %~% سر طاعت نهاده پیش اویم

80 درون پرده کردم جایگاه‌اش %~% که تا نبود به سوی من نگاهش

81 ز من آیین بی‌دینی نبیند %~% درین کارم که می‌بینی نبیند

82 چو یوسف این سخن بشنید زد بانگ %~% کز این دینار نقدم نیست یک دانگ

83 تو را آید به چشم از مردگان شرم %~% وز این نازندگان در خاطر آزرم

84 من از بینای دانا چون نترسم %~% ز قیوم توانا چون نترسم

85 بگفت این وز میان کار برخاست %~% وز آن خوش خوابگه بیدار برخاست

86 چو گشت اندر دویدن گام تیزش %~% گشاد از هر دری راه گریزش ms139

87 به هر در کآمدی بی در گشایی %~% پریدی قفل جایی پره جایی

88 اشارت کردنش گویی به انگشت %~% کلیدی بود بهر فتح در مشت

89 زلیخا چون بدید این از عقب جست %~% به وی در آخرین درگاه پیوست

90 پی باز آمدن دامن کشیدش %~% ز سوی پشت پیراهن دریده

91 برون رفت از کف آن غم رسیده %~% بسان غنچه پیراهن دریده

92 زلیخا ز آن غرامت جامه زد چاک %~% چو سایه خویش را انداخت بر خاک

93 خروشی از دل ناشاد برداشت %~% ز ناشادی خود فریاد برداشت

94 دریغ آن صید کز دامم برون رفت %~% دریغ آن شهد کز کامم برون رفت

1 چنین زد خامه نقش این فسانه %~% که چون یوسف برون آمد ز خانه

2 برون خانه پیش آمد عزیزش %~% گروهی از خواص خانه نیزش

3 چو در حالش عزیز آشفتگی دید %~% در آن آشفتگی حالش بپرسید

4 جوابی دادش از حسن ادب باز %~% تهی از تهمت افشای آن راز

5 عزیزش دست بگرفت از سر مهر %~% درون بردش به سوی آن پری‌چهر

6 چو با هم دیدشان با خویشتن گفت %~% که: «یوسف با عزیز احوال من گفت!»

7 به حکم آن گمان آواز برداشت %~% نقاب از چهره آن راز برداشت

8 که: «ای میزان عدل! آن را سزا چیست %~% که با اهلش نه بر کیش وفا زیست

9 به کار خویش بی‌اندیشگی کرد %~% درین پرده خیانت پیشگی کرد»

10 عزیزش داد رخصت کای پری‌روی! %~% که کرد این کج نهادی راست برگوی!

11 بگفت: «این بنده عبری کز آغاز %~% به فرزندی شد از لطفت سرافراز

12 درین خلوت به راحت خفته بودم %~% درون از گرد محنت رفته بودم

13 چو دزدان بر سر بالینم آمد %~% به قصد خرمن نسرینم آمد

14 چو دست آورد پیش آن ناخردمند %~% که بگشاید ز گنج وصل من بند

15 من از خواب گران بیدار گشتم %~% ز حال بی‌خودی هشیار گشتم

16 ms140 هراسان گشت از بیداری من %~% گریزان شد ز خدمتکاری من

17 رخ از شرمندگی سوی در آورد %~% به روی نیک‌بختی در برآورد

18 شتابان از قفای وی دویدم %~% برون ننهاده پا در وی رسیدم

19 گرفتم دامنش را چست و چالاک %~% چو گل افتاد در پیراهنش چاک

20 گشاده چاک پیراهن دهانی %~% کند قول مرا روشن‌بیانی

21 کنون آن به که همچون ناپسندان %~% کنی یک چند محبوس‌اش به زندان

22 و یا خود در تن و اندام پاکش %~% نهی دردی که سازد دردناکش

23 پسندی بر وی این رنج گران را %~% که گردد عبرتی مر دیگران را»

24 عزیز از وی چو بشنید این سخن را %~% نه بر جا دید دیگر خویشتن را

25 دلش گشت از طریق استقامت %~% زبان را ساخت شمشیر ملامت

26 به یوسف گفت: «چون گشتم گهرسنج %~% پی بیع تو خالی شد دوصد گنج

27 به فرزندی گرفتم بعد از آن‌ات %~% ز حشمت ساختم عالی مکان‌ات

28 زلیخا را هوادار تو کردم %~% کنیزان را پرستار تو کردم

29 غلامان حلقه در گوش تو گشتند %~% صفا کیش و وفا کوش تو گشتند

30 به مال خویش دادم اختیارت %~% نکردم رنجه دل در هیچ کارت

31 نه دستور خرد بود این که کردی %~% عفاک الله چه بد بود این که کردی

32 نمی‌شاید درین دیر پرآفات %~% جز احسان اهل احسان را مکافات

33 تو احسان دیدی و کفران نمودی %~% به کافر نعمتی طغیان نمودی

34 ز کوی حق‌گزاری رخت بستی %~% نمک خوردی نمکدان را شکستی!»

35 چو یوسف از عزیز این تاب و تف دید %~% چو موی از گرمی آتش بپیچید

36 بدو گفت: «ای عزیز این داوری چند %~% گناهی نی بدین خواری‌م مپسند!

37 زلیخا هر چه می‌گوید دروغ است %~% دروغ او چراغ بی‌فروغ است

38 مرا تا دیده دارد در پی ام سر %~% که گردد کام من از وی میسر

39 گهی از پس درآید گه ms141 ز پیش‌ام %~% به هر مکر و فسون خواند به خویش‌ام

40 ولی هرگز بر او نگشاده‌ام چشم %~% به خوان وصل او ننهاده‌ام چشم

41 که باشم من که با خلق کریمت %~% نهم پای خیانت در حریمت

42 ز غربت داشتم بر سینه داغی %~% گرفتم از همه کنج فراغی

43 زلیخا قاصدی سویم فرستاد %~% به رویم صد در اندیشه بگشاد

44 به افسون‌های شیرین از ره‌ام برد %~% به همراهی درین خلوتگه‌ام برد

45 قضای حاجت خود خواست از من %~% سکون عافیت برخاست از من

46 گریزان رو به سوی در دویدم %~% به صد درماندگی اینجا رسیدم

47 گرفت اینک! قفای دامنم را %~% درید از سوی پس پیراهنم را

48 مرا با وی جز این کاری نبوده‌ست %~% برون زین کار بازاری نبوده‌ست

49 گرت نبود قبول این بی‌گناهی %~% بکن بسم الله! اینک! هر چه خواهی!»

50 زلیخا چون شنید این ماجرا را %~% به پاکی یاد کرد اول خدا را

51 وز آن پس خورد سوگندان دیگر %~% به فرق شاه مصر و تاج و افسر

52 به اقبال عزیز و عز و جاهش %~% که دولت ساخت از خاصان شاهش

53 بلی چون افتد اندر دعوی و بند %~% گواه بی‌گواهان چیست سوگند!

54 کند سوگند بسیار آشکاره %~% دروغ‌اندیشی سوگندخواره

55 پس از سوگند آب از دیدگان ریخت %~% که: «یوسف از نخست این فتنه انگیخت»

56 عزیز آن گریه و سوگند چون دید %~% بساط راست‌بینی در نور دید

57 به سرهنگی اشارت کرد تا زود %~% زند بر جان یوسف زخمه چون عود

58 به زخم غم رگ جانش خراشد %~% ز لوحش آیت رحمت تراشد

59 به زندانش کند محبوس چندان %~% که گردد آشکار آن سر پنهان

1 چو یوسف را گرفت آن مرد سرهنگ %~% به محنت‌گاه زندان کرد آهنگ

2 به تنگ آمد دل یوسف از آن درد %~% نهان روی دعا در آسمان کرد

3 که ای دانا به اسرار نهانی! %~% تو را باشد مسلم ms142 رازدانی

4 دروغ از راست پیش توست ممتاز %~% که داند جز تو کردن کشف این راز

5 ز نور صدق چون دادی فروغ‌ام %~% منه تهمت به گفتار دروغ‌ام!

6 گواهی بگذران بر دعوی من! %~% که صدق من شود چون صبح روشن

7 ز شست همت کشور گشایش %~% چو آمد بر هدف تیر دعایش

8 در آن مجمع زنی خویش زلیخا %~% که بودی روز و شب پیش زلیخا

9 سه ماهه کودکی بر دوش خود داشت %~% چو جان بگرفته در آغوش خود داشت

10 چو سوسن بر زبان حرفی نرانده %~% ز تومار بیان حرفی نخوانده

11 فغان زد کای عزیز آهسته‌تر باش! %~% ز تعجیل عقوبت بر حذر باش!

12 سزاوار عقوبت نیست یوسف %~% به لطف و مرحمت اولی‌ست یوسف

13 عزیز از گفتن کودکی عجب ماند %~% سخن با او به قانون ادب راند

14 که: «ای ناشسته لب ز آلایش شیر! %~% خدای‌ات کرده تلقین حسن تقدیر!

15 بگو روشن که این آتش که افروخت %~% کز آنم پرده عز و شرف سوخت

16 بگفتا: «من نی‌ام نمام و غماز %~% که گویم با کسی راز کسی باز

17 برو در حال یوسف کن نظاره! %~% که پیراهن چسان‌اش گشته پاره

18 گر از پیش است بر پیراهنش چاک %~% زلیخا را بود دامن از آن پاک

19 ور از پس چاک شد پیراهن او %~% بود پاک از خیانت دامن او»

20 عزیز از طفل چون گوش این سخن کرد %~% روان تفتیش حال پیرهن کرد

21 چو دید از پس دریده پیرهن را %~% ملامت کرد آن مکاره زن را

22 که دانستم که این کید از تو بوده‌ست %~% بر آن آزاده این قید از تو بوده‌ست

23 زه راه ننگ و نام خویش گشتی %~% طلبکار غلام خویش گشتی

24 پسندیدی به خود این ناپسندی %~% وز آن پس جرم خود بر وی فگندی

25 برو زین پس به استغفار بنشین! %~% ز خجلت روی در دیوار بنشین!

26 ms143 به گریه گرم کن هنگامه خویش! %~% بشو زین حرف ناخوش نامه خویش!

27 تو ای یوسف! زبان زین راز دربند! %~% به هر کس گفتن این راز مپسند!

28 همین بس در سخن چالاکی تو %~% که روشن گشت بر ما پاکی تو»

29 عزیز این گفت و بیرون شد ز خانه %~% به خوش خویی سمر شد در زمانه

30 تحمل دلکش است اما نه چندین! %~% نکو خویی خوش است اما نه چندین!

31 مکن در کار زن چندان صبوری %~% که افتد رخنه در سد غیوری

1 نسازد عشق را کنج سلامت %~% خوشا رسوایی و کوی ملامت

2 غم عشق از ملامت تازه گردد %~% وز این غوغا بلند آوازه گردد

3 ملامت‌های عشق از هر کرانه %~% بود کاهل‌تنان را تازیانه

4 چو باشد مرکب رهرو گران خیز %~% شود ز آن تازیانه سیر او تیز

5 زلیخا را چو بشکفت آن گل راز %~% جهانی شد به طعن‌اش بلبل آواز

6 زنان مصر از آن آگاه گشتند %~% ملامت را حوالتگاه گشتند

7 به هر نیک و بدش در پی فتادند %~% زبان سرزنش بر وی گشادند

8 که: شد فارغ ز هر ننگی و نامی %~% دلش مفتون عبرانی غلامی

9 عجب‌تر کن غلام از وی نفورست %~% ز دمسازی و همرازی‌ش دورست

10 نه گاهی می‌کند در وی نگاهی %~% نه گامی می‌زند با وی به راهی

11 به هر جا آن کشد برقع ز رخسار %~% زند این از مژه بر دیده مسمار

12 همانا پیش چشم او نکو نیست %~% از آن رو خاطرش را میل او نیست

13 گر آن دلبر گهی با ما نشستی %~% ز ما دیگر کجا تنها نشستی

14 زلیخا چون شنید این داستان را %~% فضیحت خواست آن ناراستان را

15 روان فرمود جشنی ساز کردند %~% زنان مصر را آواز کردند

16 چه جشنی بزم گاه خسروانه %~% هزارش ناز و نعمت در میانه

17 بلورین جام‌ها لبریز کرده %~% به ما الورد عطرآمیز کرده ms144

18 در او از خوردنی‌ها هر چه خواهی %~% ز مرغ آورده حاضر تا به ماهی

19 پی حلواش داده نیکوان وام %~% ز لب شکر ز دندان مغز بادام

20 روان هر سو کنیزان و غلامان %~% به خدمت همچو طاووسان خرامان

21 پری‌رویان مصری حلقه بسته %~% به مسندهای زرکش خوش نشسته

22 ز هر خوان آنچه می‌بایست خوردند %~% ز هر کار آنچه می‌شایست کردند

23 چو خوان برداشتند از پیش آنان %~% زلیخا شکرگویای مدح‌خوانان

24 نهاد از طبع حیلت‌ساز پر فن %~% ترنج و گزلکی بر دست هر تن

25 به یک کف گزلکی در کار خود تیز %~% به دیگر کف ترنجی شادی‌انگیز

26 بدیشان گفت پس کای نازنینان! %~% به بزم نیکویی بالانشینان!

27 چرا دارید ازین سان تلخ کامم %~% به طعن عشق عبرانی غلامم

28 اجازت گر بود آرم برون‌اش %~% بدین اندیشه کردم رهنمون‌اش

29 همه گفتند کز هر گفت و گویی %~% بجز وی نیست ما را آرزویی

30 ترنجی کز تو اکنون بر کف ماست %~% پی صفراییان داروی صفراست

31 بریدن بی‌رخش نیکو نیاید %~% نمی‌برد کسی تا او نیاید!

32 زلیخا دایه را سوی‌اش فرستاد %~% که: «بگذر سوی ما ای سرو آزاد!»

33 به قول دایه یوسف درنیامد %~% چو گل ز افسون او خوش برنیامد

34 به پای خود زلیخا سوی او شد %~% در آن کاشانه همزانوی او شد

35 به زاری گفت کای نور دو دیده! %~% تمنای دل محنت رسیده!

36 ز خود کردی نخست امیدوارم %~% به نومیدی فتاد آخر قرارم

37 فتادم در زبان مردم از تو %~% شدم رسوا میان مردم از تو

38 گرفتم آن که در چشم تو خوارم %~% به نزدیک تو بس بی‌اعتبارم

39 مده زین خواری و بی‌اعتباری %~% ز خاتونان مصرم شرمساری!

40 شد از انفاس آن افسونگر گرم %~% دل یوسف به بیرون آمدن نرم

41 ز خلوت خانه آن گنج نهفته %~% برون آمد چو گلزار شکفته

42 زنان مصر کن گلزار دیدند %~% ز ms145 گلزارش گل دیدار چیدند

43 به یک دیدار کار از دستشان رفت %~% زمام اختیار از دستشان رفت

44 چو هر یک را در آن دیدار دیدن %~% تمنا شد ترنج خود بریدن

45 ندانسته ترنج از دست خود باز %~% ز دست خود بریدن کرد آغاز

46 چو دیدندش که جز والا گهر نیست %~% بر آمد بانگ از ایشان کاین بشر نیست!

47 زلیخا گفت: «هست این آن یگانه %~% کز اوی‌ام سرزنش‌ها را نشانه

48 ملامت کز شما بر جان من بود %~% همه از عشق این نازک بدن بود

49 مراد جان و تن من خواندم او را %~% به وصل خویشتن من خواندم او را

50 ولی او سر به کارم در نیاورد %~% امید روزگارم بر نیاورد

51 اگر ننهد به کام من دگر پای %~% ازین پس کنج زندان سازمش جای

52 رسد کارش در آن زندان به خواری %~% گذارد عمر در محنت‌گزاری»

53 بدیشان گفت: «یوسف را چو دیدید %~% ز تیغ مهر او کف‌ها بریدید

54 اگر در عشق وی معذوری‌ام هست %~% بدارید از ملامت کردنم دست!

55 چو یاران از در یاری در آیید! %~% درین کارم مددکاری نمایید!»

56 همه چنگ محبت ساز کردند %~% نوای معذرت آغاز کردند

57 که: «یوسف خسرو اقلیم جان است %~% بر آن اقلیم حکم او روان است

58 غمش گر مایه رنجوری توست %~% جمالش حجت معذوری توست

59 دل سنگین به مهرت نرم بادش! %~% وز این نامهربانی شرم بادش!»

60 وز آن پس رو سوی یوسف نهادند %~% سخن را در نصیحت داد دادند

61 بدو گفتند کای عمر گرامی! %~% دریده پیرهن در نیکنامی!

62 زلیخا خاک شد در راهت ای پاک! %~% همی کش گه گهی دامن بر این خاک!

63 به دفع حاجتش حجت رها کن! %~% ز تو چون حاجتی خواهد روا کن!

64 حذر کن! ز آنکه چون مضطر شود دوست %~% به خواری دوست را از سرکشد پوست

65 چو از لب بگذرد سیل ms146 خطرمند %~% نهد مادر به زیر پای فرزند

66 خدا را بر وجود خود ببخشای! %~% به روی او در مقصود بگشای!

67 وگر باشد تو را از وی ملالی %~% که چندانش نمی‌بینی جمالی!!!

68 چو زو ایمن شوی دمساز ما باش!! %~% نهانی همدم و همراز ما باش!!

69 که ما هر یک به خوبی بی‌نظیریم %~% سپهر حسن را ماه منیریم

70 چو بگشاییم لب‌های شکرخا %~% ز خجلت لب فروبندد زلیخا

71 چنین شیرین و شکرخا که ماییم %~% زلیخا را چه قدر آنجا که ماییم!

72 چو یوسف گوش کرد افسونگری‌شان %~% پی کام زلیخا یاوری شان

73 گذشتن از ره دین و خرد نیز %~% نه تنها بهر وی از بهر خود نیز!

74 پریشان شد ز گفت و گوی ایشان %~% بگردانید روی از روی ایشان

75 به حق برداشت کف بهر مناجات %~% که: «ای حاجت روای اهل حاجات

76 پناه پرده عصمت‌نشینان! %~% انیس خلوت عزلت‌گزینان!

77 عجب درمانده‌ام در کار اینان %~% مرا زندان به از دیدار اینان

78 به ار صد سال در زندان نشینم %~% که یک دم طلعت اینان ببینم!»

79 چو زندان خواست یوسف از خداوند %~% دعای او به زندان ساخت‌اش بند

80 اگر بودی ز فضلش عافیت‌خواه %~% سوی زندان قضا ننمودی‌اش راه

81 برستی ز آفت آن ناپسندان %~% دلی فارغ ز محنت‌های زندان

1 چو از دستان آن ببریده‌دستان %~% همه از خود پرستی بت‌پرستان

2 دل یوسف نگشت از عصمت خویش %~% بسی از پیشتر شد عصمتش بیش

3 همه خفاش آن خورشید گشتند %~% ز نور قرب وی نومید گشتند

4 زلیخا را غبارانگیز کردند %~% به زندان کردن او تیز کردند

5 زلیخا با عزیز آمیخت یک شب %~% ز دل این غصه بیرون ریخت یک شب

6 که: «گشتم زین پسر بدنام در مصر %~% شدم رسوای خاص و عام در مصر

7 درین قول‌اند مرد و زن موافق %~% که من بر وی از جان‌ام گشته عاشق

8 در آن فکرم ms147 که دفع این گمان را %~% سوی زندان فرستم این جوان را

9 به هر کوی‌اش به عجز و نامرادی %~% بگردانم منادی در منادی

10 که این باشد سزای آن بداندیش %~% که انبازی کند با خواجه خویش

11 چو مردم قهر من با او ببینند %~% از آن ناخوش گمان یک‌سو نشینند»

12 عزیز اندیشه او را پسندید %~% ز استصواب آن طبعش بخندید

13 بگفتا: «من تفکر پیشه کردم %~% درین معنی بسی اندیشه کردم

14 نچیدم گوهری به ز آنکه سفتی %~% نیامد در دلم به ز آنچه گفتی

15 به دست توست اکنون اختیارش %~% ز راه خویشتن بنشان غبارش!»

16 زلیخا از وی این رخصت چو بشنید %~% سوی یوسف عنان کید پیچید

17 که: «گر کامم دهی کامت برآرم %~% به اوج کبریا نامت برآرم

18 وگرنه صد در محنت گشاده %~% پی زجر تو زندان ایستاده

19 به رویم خرم و خندان نشینی %~% از آن بهتر که در زندان نشینی!»

20 زبان بگشاد یوسف در خطابش %~% بداد آن‌سان که می‌دانی! جوابش

21 زلیخا از جواب او برآشفت %~% به سرهنگان بی‌فرهنگ خود گفت

22 که زرین افسرش از سر فکندند %~% خشن پشمینه‌اش در بر فکندند

23 ز آهن بند بر سیمش نهادند %~% به گردن طوق تسلیمش نهادند

24 بسان عیسی‌اش بر خر نشاندند %~% به هر کویی ز مصر آن خر براندند

25 منادی‌زن منادی برکشیده %~% که: «هر سرکش غلام شوخ‌دیده

26 که گیرد شیوه بی‌حرمتی پیش %~% نهد پا در فراش خواجه خویش

27 بود لایق که همچون ناپسندان %~% بدین خواری برندش سوی زندان»

28 چو در زندان گرفت از جنبش آرام %~% به زندانبان زلیخا داد پیغام

29 کزین پس محنت‌اش مپسند بر دل! %~% ز گردن غل ز پایش بند بگسل!

30 یکی خانه برای او جدا کن! %~% جدا از دیگران آنجاش جا کن!

31 در آن خانه چو منزل ساخت یوسف %~% بساط بندگی انداخت یوسف

32 رخ آورد آنچنان که‌ش بود عادت %~% در آن ms148 منزل به مهراب عبادت

33 چو مردان در مقام صبر بنشست %~% به شکر آن که از کید زنان رست

1 ز مادر هر که دولتمند زاید %~% فروغ دولتش ظلمت زداید

2 به خارستان رود گلزار گردد %~% گل از وی نافه تاتار گردد

3 به زندان گر درآید خرم و شاد %~% کند زندانیان را از غم آزاد

4 چو زندان بر گرفتاران زندان %~% شد از دیدار یوسف باغ خندان

5 همه از مقدم او شاد گشتند %~% ز بند درد و رنج آزاد گشتند

6 اگر زندانی‌ای بیمار گشتی %~% اسیر محنت تیمار گشتی

7 کمر بستی پی بیمارداری‌ش %~% خلاصی دادی از تیمار و خواری‌ش

8 وگر جا بر گرفتاری شدی تنگ %~% سوی تدبیر کارش کردی آهنگ

9 وگر بر مفلسی عشرت شدی تلخ %~% ز ناداری نمودی غره‌اش سلخ

10 ز زرداران کلید زر گرفتی %~% ز عیشش قفل تنگی برگرفتی

11 وگر خوابی بدیدیی نیک‌بختی %~% به گرداب خیال افتاده رختی

12 شنیدی از لبش تعبیر آن خواب %~% به خشکی آمدی رختش ز گرداب

13 دو کس از محرمان شاه آن بوم %~% ز خلوتگاه قربش مانده محروم

14 به زندان همدمش بودند و همراز %~% در آن ماتمکده با وی هم‌آواز

15 به یک شب هر یکی دیدند خوابی %~% کز آن در جانشان افتاد تابی

16 یکی را مژده‌ده خواب از نجاتش %~% یکی را مخبر از قطع حیاتش

17 ولی تعبیر آن ز ایشان نهان بود %~% وز آن بر جانشان بار گران بود

18 به یوسف خواب‌های خود بگفتند %~% جواب خواب‌های خود شنفتند

19 یکی را گوشمال از دار دادند %~% یکی را بر در شه بار دادند

20 جوان مردی که سوی شاه می‌رفت %~% به مسندگاه عز و جاه می‌رفت

21 چو رو سوی شه مسندنشین کرد %~% به وی یوسف وصیت اینچنین کرد

22 که چون در صحبت شه باریابی %~% به پیشش فرصت گفتار یابی

23 مرا در مجلسش یادآوری زود %~% کز آن یادآوری وافر ms149 بری سود

24 بگویی هست در زندان غریبی %~% ز عدل شاه دوران بی‌نصیبی

25 چنین‌اش بی‌گنه مپسند رنجور! %~% که هست این از طریق معدلت دور

26 چو خورد آن بهره‌مند از دولت و جاه %~% می از قرابه قرب شهنشاه

27 چنان رفت آن وصیت از خیالش %~% که بر خاطر نیامد چند سال‌اش!

28 بسا قفلا که ناپیدا کلیدست %~% بر او راه گشایش ناپدیدست

29 ز نا گه دست صنعی در میان نه %~% به فتح‌اش هیچ صانع را گمان نه

30 پدید آید ز غیب او را گشادی %~% ودیعت در گشادش هر مرادی

31 چو یوسف دل ز حیلت‌های خود کند %~% برید از رشته تدبیر پیوند

32 ز پندار خودی و بخردی رست %~% گرفت‌اش فیض فضل ایزدی دست

33 شبی سلطان مصر آن شاه بیدار %~% به خوابش هفت گاو آمد پدیدار

34 همه بسیار خوب و سخت فربه %~% به خوبی و خوشی از یکدگر به

35 وز آن پس هفت دیگر در برابر %~% پدید آمد سراسر خشک و لاغر

36 در آن هفت نخستین روی کردند %~% بسان سبزه آن را پاک خوردند

37 بدین سان سبز و خرم هفت خوشه %~% که دل ز آن قوت بردی دیده توشه

38 برآمد وز عقب هفت دگر خشک %~% بر آن پیچید و کردش سر به سر خشک

39 چو سلطان بامداد از خواب برخاست %~% ز هر بیداردل تعبیر آن خواست

40 همه گفتند کاین خواب محال است %~% فراهم کرده وهم و خیال است

41 به حکم عقل تعبیری ندارد %~% بجز اعراض تدبیری ندارد

42 جوان مردی که از یوسف خبر داشت %~% ز روی کار یوسف پرده برداشت

43 که: «در زندان همایونفر جوانی‌ست %~% که در حل دقایق خرده‌دانی‌ست

44 اگر گویی بر او بگشایم این راز %~% وز او تعبیر خوابت آورم باز»

45 بگفتا: «اذن خواهی چیست از من %~% چه بهتر کور را از چشم روشن»

46 روان شد جانب زندان جوان مرد %~% به ms150 یوسف حال خواب شه بیان کرد

47 بگفتا: «گاو و خوشه هر دو سال‌اند %~% به اوصاف خودش وصاف حال‌اند

48 چو باشد خوشه سبز و گاو فربه %~% بود از خوبی سال‌ات خبر ده

49 چو باشد خوشه خشک و گاو لاغر %~% بود از سال تنگ‌ات قصه‌آور

50 نخستین سال‌های هفت گانه %~% بود باران و آب و کشت و دانه

51 همه عالم ز نعمت پر بر آید %~% وز آن پس هفت سال دیگر آید

52 که نعمت‌های پیشین خورده گردد %~% ز تنگی جان خلق آزرده گردد

53 نبارد ز آسمان ابر عطایی %~% نروید از زمین شاخ گیایی

54 ز عشرت مال‌داران دست دارند %~% ز تنگی تنگ‌دستان جان سپارند

55 چنان نان کم شود بر خوان دوران %~% که گوید آدمی نان! و دهد جان»

56 جوان مرد این سخن بشنید و برگشت %~% حریف بزم شاه دادگر گشت

57 حدیث یوسف و تعبیر او گفت %~% دل شاه از غمش چون غنچه بشکفت

58 بگفتا: «خیز و یوسف را بیاور! %~% کز او به گرددم این نکته باور

59 سخن کز دوست آری شکرست آن %~% ولی گر خود بگوید خوشترست آن»

60 دگر باره به زندان شد روانه %~% ببرد این مژده سوی آن یگانه

61 که: «ای سرو ریاض قدس بخرام! %~% سوی بستان سرای شاه نه گام!»

62 بگفتا: «من چه آیم سوی شاهی %~% که چون من بی‌کسی را بی‌گناهی

63 به زندان سال‌ها محبوس کرده‌ست %~% ز آثار کرم مایوس کرده‌ست

64 اگر خواهد که من بیرون نهم پای %~% ازین غمخانه گو: اول بفرمای

65 که آنانی که چون رویم بدیدند %~% ز حیرت در رخم کف‌ها بریدند

66 به یک جا چون ثریا با هم آیند %~% نقاب از کار من روشن گشایند

67 که جرم من چه بود از من چه دیدند %~% چرا رختم سوی زندان کشیدند

68 بود کاین سر شود بر شاه روشن %~% که پاک است از خیانت دامن من

69 مرا ms151 پیشه گناه‌اندیشگی نیست %~% در اندیشه خیانت‌پیشگی نیست»

70 جوان مرد این سخن چون گفت با شاه %~% زنان مصر را کردند آگاه

71 که پیش شاه یک‌سر جمع گشتند %~% همه پروانه آن شمع گشتند

72 چو ره کردند در بزم شه آن جمع %~% زبان آتشین بگشاد چون شمع

73 کز آن شمع حریم جان چه دیدید %~% که بر وی تیغ بدنامی کشیدید!

74 ز رویش در بهار و باغ بودید %~% چرا ره سوی زندان‌اش نمودید

75 بتی کزار باشد بر تنش گل %~% کی از دانا سزد بر گردنش غل

76 گلی که‌ش نیست تاب باد شبگیر %~% به پایش چون نهد جز آب زنجیر

77 زنان گفتند کای شاه جوان‌بخت! %~% به تو فرخنده‌فر هم تاج و هم تخت!

78 ز یوسف ما بجز پاکی ندیدیم %~% بجز عز و شرفناکی ندیدیم

79 نباشد در صدف گوهر چنان پاک %~% که بود از تهمت آن جان جهان پاک

80 زلیخا نیز بود آنجا نشسته %~% زبان از کذب و جان از کید رسته

81 ز دستان‌های پنهان زیر پرده %~% ریاضت‌های عشقش پاک کرده

82 فروغ راستی‌ش از جان علم زد %~% چو صبح راستین از صدق دم زد

83 بگفتا: «نیست یوسف را گناهی %~% منم در عشق او گم کرده راهی

84 به زندان از ستم‌های من افتاد %~% در آن غم‌ها از غم‌های من افتاد

85 جفایی کو رسید او را ز جافی %~% کنون واجب بود او را تلافی

86 هر احسان کید از شاه نکوکار %~% به صد چندان بود یوسف سزاوار»

87 چو شاه این نکته سنجیده بشنید %~% چو گل بشکفت و چون غنچه بخندید

88 اشارت کرد کز زندان‌اش آرند %~% بدان خرم سرا بستان‌اش آرند

89 به ملک جان بود شاه نکوبخت %~% مقام شه نشاید جز سر تخت

1 درین دیر کهن رسمی‌ست دیرین %~% که بی‌تلخی نباشد عیش شیرین

2 شب یوسف چو بگذشت از درازی %~% طلوع صبح کردش کارسازی

3 پی تعظیم و اکرام ms152 وی از شاه %~% خطاب آمد به نزدیکان درگاه

4 کز ایوان شه خورشیداورنگ %~% به میدانی ز هر جانب دو فرسنگ

5 دو رویه تا به زندان ایستادند %~% تجمل‌های خود را عرضه دادند

6 چو یوسف شد سوی خسرو روانه %~% به خلعت‌های خاص خسروانه

7 فراز مرکبی از پای تا فرق %~% چو کوهی گشته در زر و گهر غرق

8 چو آمد بارگاه شه پدیدار %~% فرود آمد ز رخش تیز رفتار

9 ز قرب مقدمش چون شه خبر یافت %~% به استقبال او چون بخت بشتافت

10 به پهلوی خودش بر تخت بنشاند %~% به پرسش‌های خوش با وی سخن‌راند

11 نخست از خواب خود پرسید و تعبیر %~% درآمد لعل نوشینش به تقدیر

12 وز آن پس کردش از هر جا سؤالی %~% بپرسیدش ز هر کاری و حالی

13 جواب دلکش و مطبوع گفت‌اش %~% چنانک آمد از آن گفتن شگفت‌اش

14 در آخر گفت: «این خوابی که دیدم %~% ز تو تعبیر آن روشن شنیدم

15 چسان تدبیر آن کردن توانیم %~% غم خلق جهان خوردن توانیم»

16 بگفتا: «باید ایام فراخی %~% که ابر و نم نیفتد در تراخی

17 منادی کردن اندر هر دیاری %~% که نبود خلق را جز کشت کاری

18 چو از دانه شود آگنده خوشه %~% نهندش همچنان از بهر توشه

19 چو باشد خوشه در خانه درنگی %~% نیارد روزگار قحط و تنگی

20 برد هر کس برای عیش تیره %~% به قدر حاجت خود ز آن ذخیره

21 ولی هر کار را باید کفیلی %~% که از دانش بود با وی دلیلی

22 به دانش غایت آن کار داند %~% چو داند کار را کردن تواند

23 به من تفویض کن تدبیر این کار! %~% که نید دیگری چون من پدیدار»

24 چو شاه از وی بدید این کارسازی %~% به ملک مصر دادش سرفرازی

25 چو شاه از وی بدید این کارسازی %~% به ملک مصر دادش سرفرازی

26 سپه را بنده فرمان او کرد %~% زمین ms153 را عرصه میدان او کرد

27 به جای خود به تخت زر نشاندش %~% به صد عزت عزیز مصر خواندش

28 چو یوسف را خدا داد این بلندی %~% به قدر این بلندی ارجمندی

29 عزیز مصر را دولت زبون گشت %~% لوای حشمت او سرنگون گشت

30 دلش طاقت نیاورد این خلل را %~% به زودی شد هدف تیر اجل را

31 زلیخا روی در دیوار غم کرد %~% ز بار هجر یوسف پشت خم کرد

32 نه از جاه عزیزش خانه آباد %~% نه از اندوه یوسف خاطر آزاد

33 فلک کو دیرمهر و زودکین است %~% درین حرمان سرا کار وی این است

34 یکی را برکشد چون خور بر افلاک %~% یکی را افکند چون سایه بر خاک

1 دلی کز دلبری ناشاد باشد %~% ز هر شادی و غم آزاد باشد

2 غمی دیگر نگیرد دامن او %~% نگردد شادی‌ای پیرامن او

3 زلیخا بود مرغی محنت آهنگ %~% جهان چون خانه مرغان بر او تنگ

4 غم یوسف ز جان او نمی‌رفت %~% حدیثش از زبان او نمی‌رفت

5 درین وقتی که رفت از سر عزیزش %~% نماند اسباب دولت هیچ چیزش

6 خیال روی یوسف یار او بود %~% انیس خاطر افگار او بود

7 به یادش روی در ویرانه‌ای کرد %~% وطن در کنج محنت‌خانه‌ای کرد

8 ز مژگان دم به دم خوناب می‌ریخت %~% مگر خوناب خون ناب می‌ریخت

9 چو بود از تاب دل سوزان تب او %~% مژه می‌ریخت آبی بر لب او

10 نمی‌شست از رخ آن خونابه گویی %~% از آن خونابه بودش سرخ‌رویی

11 گهی کندی به ناخن روی گلگون %~% چو چشم خود گشادی چشمه خون

12 گهی سینه گهی دل می‌خراشید %~% ز جان جز نقش جانان می‌تراشید

13 فراوان سال‌ها کار وی این بود %~% ز هجران رنج و تیمار وی این بود

14 جوانی تیره گشت از چرخ پیرش %~% به رنگ شیر شد موی چو قیرش

15 گریزان گشت زاغ از تیر تقدیر ms154 %~% به جای زاغ شد بوم آشیان‌گیر

16 به روی تازه چون گلچین‌اش افتاد %~% شکن در صفحه نسرین‌اش افتاد

17 سهی سروش ز بار عشق خم شد %~% سرش چون حلقه همراز قدم شد

18 نه سر نی پای بود از بخت واژون %~% ز بزم وصل همچون حلقه بیرون

19 درین نم دیده خاک از خون مردم %~% چو شد سرمایه بینایی‌اش گم

20 به پشت خم از آن بودی سرش پیش %~% که جستی گم شده سرمایه خویش

21 به سر بردی در آن ویران مه و سال %~% سرش ز افسر تهی پایش ز خلخال

22 تهی از حله‌های اطلس‌اش دوش %~% سبک از دانه‌های گوهرش گوش

23 به مهر یوسف‌اش از خاک بستر %~% به از مهد حریر حورگستر

24 نرفتی غیر «یوسف!» بر زبانش %~% نبودی غیر او آرام جانش

25 خبرگویان ز یوسف لب ببستند %~% پس زانوی خاموشی نشستند

26 زلیخا را ز تنهایی چو جان کاست %~% به راه یوسف از نی خانه‌ای خواست

27 بدو کردند نی‌بستی حواله %~% چون موسیقار پر فریاد و ناله

28 چو کردی از جدایی ناله آغاز %~% جدا برخاستی از هر نی آواز

29 چو از هجر آتش اندر وی گرفتی %~% ز آهش شعله اندر نی گرفتی

30 به حسرت بر سر راهش نشستی %~% خروشان بر گذرگاهش نشستی

31 چو بی‌یوسف رسیدی خیلی از راه %~% به طنزش کودکان کردندی آگاه

32 که: «اینک در رسید از راه یوسف %~% به رویی رشک مهر و ماه یوسف»

33 زلیخا گفتی: «از یوسف در اینان %~% نمی‌یابم نشان ای نازنینان!

34 به دل زین طنز مپسندید داغم! %~% که نید بوی یوسف در دماغم

35 به هر منزل که آن دلدار گردد %~% جهان پر نافه تاتار گردد»

36 چو یوسف در رسیدی با گروهی %~% کز ایشان در دل افتادی شکوهی

37 بگفتندی که: «از یوسف خبر نیست %~% درین قوم از قدوم او اثر نیست»

38 بگفتی: «در فریب من مکوشید! %~% قدوم دوست را ms155 از من مپوشید!»

39 چو کردی گوش آن حیران مهجور %~% ز چاووشان نوای «دور شو دور!»

40 زدی افغان که: «من عمری ست دورم %~% به صد محنت درین دوری صبورم»

41 بگفتی این و بی‌هوش اوفتادی %~% ز خود کردی فراموش اوفتادی

42 ز جام بیخودی از دست رفتی %~% چنان بیخود در آن نی‌بست رفتی

43 بدین دستور بودی روزگاری %~% نبودی غیر ازین‌اش کار و باری

1 زلیخا کرد بعد از ره‌نشینی %~% هوای دولت دیدار بینی

2 شبی سر پیش آن بت بر زمین سود %~% که عمری در پرستش کاری‌اش بود

3 بگفت: «ای قبله جانم جمالت! %~% سر من در عبادت پایمالت!

4 تو را عمری‌ست کز جان می‌پرستم %~% برون شد گوهر بینش ز دستم

5 به چشم خود ببین رسوایی‌ام را! %~% به چشمم بازده بینایی‌ام را!

6 ز یوسف چند باشم مانده مهجور %~% بده چشمی که رویش بینم از دور!

7 چو شاه خور به تخت خاور آمد %~% صهیل ابلق یوسف بر آمد

8 برون آمد زلیخا چون گدایی %~% گرفت از راه یوسف تنگنایی

9 به رسم دادخواهان داد برداشت %~% ز دل ناله ز جان فریاد برداشت

10 کس از غوغا به حال او نیفتاد %~% به حالی شد که او را کس مبیناد!

11 ز درد دل فغان می‌کرد و می‌رفت %~% ز آه آتش فشان می‌کرد و می‌رفت

12 به محنت خانه خود چون پی آورد %~% دو صد شعله به یک مشت نی آورد

13 به پیش آورد آن سنگین صنم را %~% زبان بگشاد تسکین الم را

14 که ای سنگ سبوی عز و جاهم! %~% به هر راهی که باشم سنگ راهم!

15 تو سنگی خواهم از ننگ تو رستن! %~% به سنگی گوهر قدرت شکستن

16 بگفت این پس به زخم سنگ خاره %~% خلیل آسا شکست‌اش پاره پاره

17 ز شغل بت‌شکستن چون بپرداخت %~% به آب چشم و خون دل وضو ساخت

18 تضرع کرد و رو بر خاک مالید ms156 %~% به درگاه خدای پاک نالید:

19 «اگر رو بر بت آوردم خدایا! %~% به آن بر خود جفا کردم خدایا!

20 به لطف خود جفای من بیامرز! %~% خطا کردم خطای من بیامرز!

21 چو آن گرد خطا از من فشاندی %~% به من ده باز! آنچ از من ستاندی!

22 چو برگشت از ره آن بر مصریان شاه %~% گرفت افغان‌کنان بازش سرراه

23 که: «پاکا آنکه شه را ساخت بنده! %~% ز ذل و عجز کردش سرفکنده!

24 به فرق بنده مسکین محتاج %~% نهاد از عز و جاه خسروی تاج!»

25 چو جا کرد این سخن در گوش یوسف %~% برفت از هیبت آن هوش یوسف

26 به حاجب گفت کاین تسبیح‌خوان را %~% که برد از جان من تاب و توان را

27 به خلوت‌خانه خاص من آور! %~% به جولانگاه اخلاص من آور!

28 که تا یک شمه از حالش بپرسم %~% وز این ادبار و اقبالش بپرسم

29 کز آن تسبیح چون شور و شغب کرد %~% عجب ماندم که تاثیری عجب کرد

30 گرش دردی نه دامنگیر باشد %~% کلامش را کی این تاثیر باشد

31 ز غوغای سپه چون رست یوسف %~% به خلوتگاه خود بنشست یوسف

32 درآمد حاجب از در کای یگانه! %~% به خوی نیک در عالم فسانه!

33 ستاده بر در اینک آن زن پیر %~% که در ره مرکبت را شد عنانگیر

34 بگفتا: «حاجت او را روا کن! %~% اگر دردی‌ش هست آن را دوا کن!»

35 بگفت: «او نیست ز آن سان کوته‌اندیش %~% که با من باز گوید حاجت خویش»

36 بگفتا: «رخصت‌اش ده! تا درآید %~% حجاب از حال خود هم خود گشاید»

37 چو رخصت یافت همچون ذره رقاص %~% درآمد شادمان در خلوت خاص

38 چو گل خندان شد و چون غنچه بشکفت %~% دهان پرخنده یوسف را دعا گفت

39 ز بس خندیدنش یوسف عجب کرد %~% ز وی نام و نشان وی طلب کرد

40 بگفت: «آنم که چون روی ms157 تو دیدم %~% تو را از جمله عالم برگزیدم

41 جوانی در غمت بر باد دادم %~% بدین پیری که می‌بینی رسیدم

42 گرفتی شاهد ملک اندر آغوش %~% مرا یک بارگی کردی فراموش»

43 چو یوسف زین سخن دانست کو کیست %~% ترحم کرد و بر وی زار بگریست

44 بگفتا: «ای زلیخا! این چه حال است %~% چرا حالت بدین‌سان در وبال است»

45 چو یوسف گفت با وی «ای زلیخا!» %~% فتاد از پا زلیخا بی‌زلیخا

46 شراب بیخودی زد از دلش جوش %~% برفت از لذت آوازش از هوش

47 چو باز از بیخودی آمد به خود باز %~% حکایت کرد یوسف با وی آغاز

48 بگفتا: «کو جوانی و جمالت» %~% بگفت: «از دست شد دور از وصالت!»

49 بگفتا: «خم چرا شد سرو نازت» %~% بگفت: «از بار هجر جانگدازت!»

50 بگفتا: «چشم تو بی‌نور چون است» %~% بگفت: «از بس که بی‌تو غرق خون است!»

51 بگفتا: «کو زر و سیمی که بودت %~% به فرق آن تاج و دیهیمی که بودت»

52 بگفت: «از حسن تو هر کس سخن راند %~% ز وصفت بر سر من گوهر افشاند

53 سر و زر را نثار پاش کردم %~% به گوهر پاشی‌اش پاداش کردم

54 نماند از سیم و زر چیزی به دستم %~% کنون دل گنج عشق اینم که هستم!»

55 بگفتا: «حاجت تو چیست امروز %~% ضمان حاجت تو کیست امروز»

56 بگفت: «از حاجت‌ام آزرده جانی %~% نخواهم جز تو حاجت را ضمانی

57 اگر ضامن شوی آن را به سوگند %~% به شرح آن گشایم از زبان بند

58 وگر نی لب ز شرح آن ببندم %~% غم و درد دگر بر خود پسندم»

59 «قسم گفتا: به آن کان فتوت %~% به آن معمار ارکان نبوت

60 کز آتش لاله و ریحان دمیدش %~% لباس حلت از یزدان رسیدش

61 که هر حاجت که امروز از تو دانم %~% روا سازم به زودی گر توانم!»

62 بگفت: «اول جمال است و ms158 جوانی %~% بدان گونه که خود دیدی و دانی

63 دگر چشمی که دیدار تو بینم %~% گلی از باغ رخسار تو چینم»

64 بجنبانید لب یوسف دعا را %~% روان کرد از دو لب آب بقا را

65 جمال مرده‌اش را زندگی داد %~% رخش را خلعت فرخندگی داد

66 به جوی رفته باز آورد آبش %~% وز آن شد تازه گلزار شبابش

67 سپیدی شد ز مشکین مهره‌اش دور %~% درآمد در سواد نرگسش نور

68 خم از سرو گل‌اندامش برون رفت %~% شکنج از نقره خامش برون رفت

69 جمالش را سر و کاری دگر شد %~% ز عهد پیشتر هم بیشتر شد

70 دگر ره یوسف‌اش گفت: «این نکوخوی! %~% مراد دیگرت گر هست برگوی!»

71 «مرادی نیست گفتا: غیر ازینم %~% که در خلوتگه وصلت نشینم

72 به روز اندر تماشای تو باشم %~% به شب رو بر کف پای تو باشم

73 فتم در سایه سرو بلندت %~% شکر چینم ز لعل نوشخندت

74 نهم مرهم دل افگار خود را %~% به کام خویش بینم کار خود را»

75 چو یوسف این تمنا کرد از او گوش %~% زمانی سر به پیش افکند خاموش

76 نظر بر غیب بودش انتظاری %~% جواب او نه «نی» گفت و نه «آری»

77 میان خواست حیران بود و ناخواست %~% که آواز پر جبریل برخاست

78 پیام آورد کای شاه شرفناک! %~% سلامت می‌رساند ایزد پاک

79 که ما عجز زلیخا را چو دیدیم %~% به تو عرض نیازش را شنیدیم

80 دلش از تیغ نومیدی نخستیم %~% به تو بالای عرشش عقد بستیم

81 تو هم عقدی‌ش کن جاوید پیوند! %~% که بگشاید به آن از کار او بند

82 ز عین عاطفت یابی نظرها %~% شود زاینده ز آن عقدت گهرها»

1 چو فرمان یافت یوسف از خداوند %~% که بندد با زلیخا عقد پیوند

2 اساس انداخت جشن خسروانه %~% نهاد اسباب جشن اندر میانه

3 شه مصر و سران ملک را خواند %~% به تخت عز و ms159 صدر جاه بنشاند

4 به قانون خلیل و دین یعقوب %~% بر آیین جمیل و صورت خوب

5 زلیخا را به عقد خود درآورد %~% به عقد خویش یکتا گوهر آورد

6 ز رحمت جای بر تخت زرش کرد %~% کنار خویش بالین سرش کرد

7 چو یوسف گوهر ناسفته را دید %~% ز باغش غنچه نشکفته را چید

8 بدو گفت: «این گهر ناسفته چون ماند %~% گل از باد سحر نشکفته چون ماند»

9 بگفتا: «جز عزیزم کس ندیده‌ست %~% ولی او غنچه باغم نچیده‌ست

10 به راه جاه اگر چه تیزتگ بود %~% به وقت کامرانی سست رگ بود!

11 به طفلی در که خوابت دیده بودم %~% ز تو نام و نشان پرسیده بودم

12 بساط مرحمت گسترده بودی %~% به من این نقد را بسپرده بودی

13 بحمد الله که این نقد امانت %~% که کوته ماند از آن دست خیانت

14 دوصد بار ارچه تیغ بیم خوردم %~% به تو بی‌آفتی تسلیم کردم»

15 چو یوسف این سخن را ز آن پری‌چهر %~% شنید افزود از آن‌اش مهر بر مهر

16 ز حرفی کز کمال عشق خیزد %~% کجا معشوق با عاشق ستیزد!

1 زلیخا چون ز یوسف کام دل یافت %~% به وصل دایمش آرام دل یافت

2 به دل خرم به خاطر شاد می‌زیست %~% ز غم‌های جهان آزاد می‌زیست

3 تمادی یافت ایام وصالش %~% در آن دولت ز چل بگذشت سال‌اش

4 پیاپی داد آن نخل برومند %~% بر فرزند بل فرزند فرزند

5 شبی بنهاده یوسف سر به مهراب %~% ره بیداری‌اش زد رهزن خواب

6 پدر را دید با مادر نشسته %~% به رخ چون خور نقاب نور بسته

7 ندا کردند کای فرزند دریاب! %~% کشید ایام دوری دیر بشتاب!

8 به دیگر روز یوسف بامدادان %~% که شد دل‌ها ز فیض صبح شادان

9 به برکرده لباس شهریاری %~% برون آمد به آهنگ سواری

10 چو پا در یک رکاب آورد جبریل %~% بدو گفتا: «مکن زین بیش تعجیل! ms160

11 امان نبود ز چرخ عمر فرسای %~% که ساید بر رکاب دیگرت پای

12 عنان بگسل ز آمال و امانی! %~% بکش پا از رکاب زندگانی!»

13 چو یوسف این بشارت کرد ازو گوش %~% ز شادی شد بر او هستی فراموش

14 ز شاهی دامن همت بیفشاند %~% یکی از وارثان ملک را خواند

15 به جای خود شه آن مرز کردش %~% به خصلت‌های نیک اندرز کردش

16 به کف جبریل حاضر دشت سیبی %~% که باغ خلد از آن می‌داشت زیبی

17 چو یوسف را به دست آن سیب بنهاد %~% روان آن سیب را بویید و جان داد

18 چو یوسف را از آن بو جان برآمد %~% ز جان حاضران افغان برآمد

19 ز بس بالا گرفت آواز فریاد %~% صدا در گنبد فیروزه افتاد

20 زلیخا گفت کاین شور و فغان چیست %~% پر از غوغا زمین و آسمان چیست

21 بدو گفتند کن شاه جوان‌بخت %~% به سوی تخته رو کرد از سر تخت

22 وداع کلبه تنگ جهان کرد %~% وطن بر اوج کاخ لامکان کرد

23 چو بشنید این سخن از خویشتن رفت %~% فروغ نیر هوش‌اش ز تن رفت

24 ز هول این حدیث آن سرو چالاک %~% سه روز افتاد همچون سایه بر خاک

25 چو چارم روز شد ز آن خواب بیدار %~% سماع آن ز خود بردش دگر بار

26 سه بار این سان سه روز از خود همی رفت %~% به داغ سینه‌سوز از خود همی‌رفت

27 چهارم بار چون آمد به خود باز %~% ز یوسف کرد اول پرسش آغاز

28 جز این از وی خبر بازش ندادند %~% که همچون گنج در خاکش نهادند

29 نخست از دور چرخ ناموافق %~% گریبان چاک زد چون صبح صادق

30 به سینه از تغابن سنگ می‌زد %~% تپانچه بر رخ گلرنگ می‌زد

31 به سوی فرق نازک برد پنجه %~% ز زور پنجه آن را ساخت رنجه

32 ز ریحان سرو بستان را سبک کرد %~% به ms161 چیدن سنبلستان را تنک کرد

33 ز دل نوحه ز جان فریاد برداشت %~% فغان از سینه ناشاد برداشت

34 «وفادار! وفاداری نه این بود %~% به یاران شیوه یاری نه این بود

35 عجب خاری شکستی در دل من %~% که بیرون ناید الا از گل من

36 همان بهتر کز اینجا پر گشایم %~% به یک پرواز کردن سویت آیم»

37 به یک جنبش از آن اندوه‌خانه %~% به رحلتگاه یوسف شده روانه

38 ندید آنجا نشان ز آن گوهر پاک %~% بجز خرپشته‌ای از خاک نمناک

39 بر آن خرپشته آن خورشیدپایه %~% به خاک انداخت خود را همچو سایه

40 گهی فرقش همی بوسید و گه پای %~% فغان می‌زد ز دل کای وای من وای!

41 زدی آتش به خاشاک وجودم %~% از آن پیچان رود بر چرخ دودم

42 چو درد و حسرتش از حد فزون شد %~% به رسم خاک بوسی سرنگون شد

43 دو چشم خود به انگشتان درآورد %~% دو نرگس را ز نرگس دان برآورد

44 به خاک وی فکند از کاسه سر %~% که نرگس کاشتن در خاک بهتر

45 به خاکش روی خون آلود بنهاد %~% به مسکینی زمین بوسید و جان داد

46 خوش آن عاشق که چون جانش برآید %~% به بوی وصل جانانش برآید

47 حریفان حال او را چون بدیدند %~% فغان و ناله بر گردون کشیدند

48 هر آن نوحه که بهر یوسف او کرد %~% همی کردند بر وی با دو صد درد

49 بشستندش ز دیده اشک‌باران %~% چو برگ گل ز باران بهاران

50 بسان غنچه کز شاخ سمن رست %~% بر او کردند زنگاری کفن چست

51 ز گرد فرقت‌اش رخ پاک کردند %~% به جنب یوسف‌اش در خاک کردند

52 ولی دانای این شیرین حکایت %~% که دارد از کهن‌پیران روایت

53 چنین گوید که با هر جانب از نیل %~% که جسم پاک یوسف یافت تحویل

54 به دیگر جانبش قحط و وبا خاست %~% به جای نعمت انواع ms162 بلا خاست

55 بر این آخر قرار کار دادند %~% که در تابوتی از سنگ‌اش نهادند

56 شکاف سنگ قیراندای کردند %~% میان قعر نیل‌اش جای کردند

57 ببین حیله که چرخ بی‌وفا کرد %~% که بعد مرگش از یوسف جدا کرد

58 یکی شد غرق بحر آشنایی %~% یکی لب‌تشنه در بر جدایی

59 نگوید کس که مردی در کفن رفت %~% بدین مردانگی کن شیرزن رفت

60 نخست از غیر جانان دیده برکند %~% وز آن پس نقد جان بر خاکش افکند

61 هزاران فیض بر جان و تنش باد! %~% به جانان دیده جان روشن‌اش باد!

1 بحمدالله که بر رغم زمانه %~% به پایان آمد این دلکش فسانه

2 ورق‌ها از پریشانی رهیدند %~% به دامن پای جمعیت کشیدند

3 چو گل هر دم رواجی تازه‌شان باد! %~% ز پیوند بقا شیرازه‌شان باد!

4 کتابی بین به کلک صدق مرقوم %~% به نام عاشق و معشوق مرسوم

5 ز نامش طوطی آسای‌ام شکرخا %~% چو بردم نام یوسف با زلیخا

6 بود هر داستان زو بوستانی %~% به هر بستان ز گل‌رویان نشانی

7 هزاران تازه گل در وی شکفته %~% دوصد نرگس به خواب ناز خفته

8 به هر سو جدول از هر چشمه ساری %~% پر از آب لطافت جویباری

9 نظر در آبش از دل غم بشوید %~% غبار از خاطر درهم بشوید

10 ز جانش سر زند سر وفایی %~% ز جیب آرد برون دست دعایی

11 ز موج بهر الطاف الهی %~% کند این تشنه لب را قطره‌خواهی

12 چو آرد تازه گل‌ها را در آغوش %~% نگردد باغبان بر وی فراموش

13 سخن را از دعا دادی تمامی %~% به آمرزش زبان بگشای جامی!

هفت أورنگ

هفت أورنگ

نبذة عن الكتاب

الفهرس