1 گهنکارم ز فعل خود گنه کار %~% خداوندا توئی دانای اسرار

2 گنهکارم که فرمانت نبردم %~% ولیکن باده لطفت بخوردم

3 بکردی توبه همچون نصوحا %~% بدادند جام معنیت مصفا

4 تو گشتی پاک و معصوم و مطهر %~% گرفتی دامن اولاد حیدر

5 از آنکه شربت ایشان چشیدی %~% دوعالم پیش خود چون بیضه دیدی

6 ز مشرق تا بمغرب کو جوانی %~% که گوید همچو مظهر داستانی

7 اگر یک قطره از جامش کنی نوش %~% کنی تو هستی خود را فراموش

8 شوی واصل بدریای یقینی %~% اناالحق گوئی و منصور بینی

9 اگر از جام او نوشی تو باده %~% نگردی تو بگرد شیخ لاده

10 اگر از جام او داری تو نامی %~% بکن عطار مسکین را سلامی

11 اگر از جام او داری تو شوقی %~% تو داری در معانیهاش ذوقی

12 اگر از جام او خوردی پیاله %~% نمی‌خواهی ز اعظم یک نواله

13 اگر از جام او داری تو لذت %~% نه‌ای با شافعی محتاج صحبت

14 اگر از جام او گردی تو سالک %~% ترا کاری نباشد خود به مالک

15 اگر از جام او گردی مکمل %~% تو گردی فارغ ز گفتار حنبل

16 اگر از جام او نوشی بعالم %~% ببینی جملگی اسرار آدم

17 اگر از جام او نوشی بتحقیق %~% شود گفتار ما آن جات صدیق

18 ز مشرق تا بمغرب نام دارم %~% ز فضل او هزاران جام دارم

19 اگر از جام او نوشی بمعنی %~% نهند بر فرق تو صد تاج تقوی

20 اگر از جام او نوشی به اسرار %~% ببینی نور او در عین دیدار

21 اگر از جام او نوشی دمادم %~% تو را باشد سلیمانی و خاتم

22 اگر از جام او نوشی چو احمد %~% شریعت را بدانی همچو ابجد

23 اگر از جام او نوشی چو حیدر %~% دو عالم بیشکت گردد مسخر

24 اگر از جام او نوشی حسن وار %~% خدا یار تو باشد در همه کار

25 ms01 اگر نوشی تو از جام حسینی %~% بظاهر هم بباطن نور عینی

26 اگر تو جام او نوشی چو سجاد %~% تو باشی جان و روح جمله عباد

27 اگر تو جام او نوشی چو باقر %~% شود بر تو همه اسرار ظاهر

28 اگر تو جام او نوشی چو صادق %~% تو باشی بر تمام علم حاذق

29 اگر تو جام او نوشی چو کاظم %~% بمانی از بلای نفس سالم

30 اگر تو جام او نوشی رضا گوی %~% درا در دین و دنیا پیشوا گوی

31 اگر تو جام او نوشی تقی وار %~% شوی از خواب غفلت زود بیدار

32 اگر از جام او نوشی نقی بین %~% مبین خود دشمنان آل یاسین

33 اگر تو جام او نوشی چو عسکر %~% تو را قطره نماید حوض کوثر

34 اگر تو جام او نوشی چو مهدی %~% تو باشی در زمان خویش هادی

35 اگر تو جام او نوشی امینی %~% ظهور اولین و آخرینی

36 اگر تو جام او نوشی چو منصور %~% اناالحق گوئی و باشی همه نور

37 اگر تو جام او نوشی چو سلمان %~% محقق گردی اندر عین عرفان

38 اگر تو جام او نوشی چوبوذر %~% ترا باشد مقام قرب قنبر

39 اگر تو جام او نوشی چو اشتر %~% شود شمشیر تو مانند آذر

40 اگر تو جام او نوشی چو مختار %~% چو ابراهیم اشتر باش سردار

41 اگر تو جام او نوشی چو حارث %~% شوی شمشیر بابش را تو وارث

42 اگر تو جام او نوشی چو عمار %~% مسیب بینی اندر عین این کار

43 اگر تو جام او نوشی چو مسلم %~% چو ز مجی از بلا باشی تو سالم

44 اگر تو جام او نوشی بایام %~% ببینی بایزیدش را به بسطام

45 اگر تو جام او نوشی به آبی %~% تمامی علمها را خود جوابی

46 اگر تو جام او نوشی شوی مست %~% بگوئی عشق خوددر پیش ما هست

47 نبی این باده ms02 خورد و نعره‌ها زد %~% هزاران آتش اندر جان ما زد

48 نبی این باده خورد و حال ما گفت %~% طریق عاشقان را بر ملا گفت

49 نبی این باده خورد و گفت ای جان %~% چرا غافل شدی از شاه مردان

50 نبی این باده خورد و گفت اوداد %~% زسر بگذشتم و از پای آزاد

51 نبی این باده خورد و شادمان شد %~% به پیش عارفان اسرار خوان شد

52 نبی این باده خورد و بیخودی کرد %~% دلم را پر ز نور سرمدی کرد

53 نبی این باده خورد و گشت عاشق %~% ز درد باده‌اش منصور عاشق

54 نبی این باده خورد و گفت والله %~% توئی در جان و دل بیدارو آگاه

55 نبی این باده خورد و جان فدا کرد %~% به اسرار خدایم آشنا کرد

56 نبی این باده خورد و گفت عطار %~% توی اندر میان عاشقان یار

57 نبی این باده خورد و گفت مظهر %~% درون سالکان را کرد انور

58 نبی این باده خورد و رفت در راه %~% همی نالید و میگفت ای تو آگاه

59 نبی این باده خورد و دستها زد %~% سماع گرم را او با صفا زد

60 نبی این باده خورد و از چه درآمد %~% خروش و غلغل آن شه برآمد

61 همه گویند عشق این تخم کشته است %~% که حق او را بدست خودسرشته است

62 ز اسرارش همه دلها شود شاد %~% که داده خرمن هستی خود باد

63 ز اسرارش جهان آباد گردد %~% دل عشاق دانا شاد گردد

64 ز اسرارش منور جان عاشق %~% که انور گشته زآن ایمان عاشق

65 ز اسرار تو مظهر گشته عارف %~% ازو آواز میآید که هاتف

66 تو هاتف را ندانی کو بغیب است %~% سر خود در گریبان کش که جیب است

67 ز جیب او همه اسرار دیدم %~% همه ملک وملک عطار دیدم

68 ز اسرارش همه دیدار دیدم %~% خدا را پیش آن دلدار دیدم ms03

69 محمد هست دلدار الهی %~% گواه پاکی او ماه و ماهی

70 شریعت با طریقت حق او دان %~% ظهور اوست اندر ذات ایشان

71 شریعت خانه امن و امانست %~% طریقت راه قرب راستانست

72 حقیقت اصل وصل آن امین شد %~% چو نوری سوی رب العالمین شد

73 از آن می خورد هر کو مست حق شد %~% وجودش پاک و صافی چون ورق شد

74 از آن می هر که خورد او بی هوس شد %~% فغان و ناله او چون جرس شد

75 وجود من پر از نور ولی جو %~% همی خواهم که گویم با تو نیکو

76 ولی ازدست این مشتی منافق %~% نمی گویم من این اسرار لایق

77 وگر گویند عطار است رافض %~% هر آن کو این بگوید هست حایض

78 به پیشم کمتر از حیض زنان است %~% هر آن کس کو ورا خود این گمانست

79 دو و پانصد کتاب اولیا را %~% دوباره خوانده‌ام هم انبیا را

80 دگر با اولیا بسیار بودم %~% حدیث اولیا چون جان شنودم

81 دگر احمد بحیدر راز گویم %~% ز اهل فضل کی اسرار جویم

82 مرا یاریست اندر پرده پنهان %~% کسی گوید که رو تو راز خود دان

83 دگر می‌گویدم آن یار برگو %~% باو کن ختم معنی این زمان تو

84 نبی اسرار و عرفان مرتضی شد %~% همی درجان منصور او خدا شد

85 همو معنی و آیات کلام است %~% ز غزت بر محمد او پیام است

86 امین کبریا چون جبرئیلست %~% بخلق و لطف و عصمت چون خلیل است

87 خدا او را ولی الله خوانده %~% برفعت مصطفایش شاه خوانده

88 بهر قرنی برون آید به لونی %~% ازو آباد میدان این دو کونی

89 محمد با علی از نور ذاتند %~% درون جان عاشق خود حیاتند

90 خدا نور است و او نور خدای است %~% به شرعم این معانی مقتدایست

91 محمد از وجود خویش برخاست %~% تمام نور خود با نورش ms04 آراست

92 چو قطره سوی بحر آمد نکو شد %~% اناالحق گوی در معنی هم او شد

93 چه می‌گوئی تو ای فاضل بیا گو %~% برو انسان کامل را دعاگو

94 ز انسان نور تابد در معانی %~% تو از انسان کامل وا نمانی

95 حقیقت را درون جان ما بین %~% شریعت آستان آن سرا بین

96 دو عالم پیش من خود یک نگین است %~% به تحقیق و یقین دانم چنین است

97 من این دعوی ز اصل کار دارم %~% جهان را اندرو مردار دارم

98 من این دعوی بمعنی باز گویم %~% به پیش شاه خود این راز گویم

99 من این دعوی به دانا کی توانم %~% از آنکو گفت باشد در زبانم

100 مرا دعوی به غیری باشد ای یار %~% که او دو بین شده در عین پندار

101 مرا دعوی مسلم گشت در دین %~% که شرعم از محمد هست تلقین

102 مرا دعوی رسد در کل آفاق %~% که هستم در معانیهای او طاق

103 مرا دعوی رسد کز وی بگویم %~% نشان پای او را من بجویم

104 بعمر خویش مدح کس نگفتم %~% دری از بهر دنیا من نسفتم

105 مرا گنج معانی شد مسخر %~% بیمن همت اولاد حیدر

106 مرا گنج معانی همنشین است %~% ترا استاد شیطان لعین است

107 مرا گنج معانی راهبر شد %~% ترا از این معانی گوش کر شد

108 مرا گنج معانی در درونست %~% به پیشم دین بی‌دینان زبونست

109 مرا گنج معانی بیشمار است %~% حضور ذوق من دیدار یار است

110 مرا گنج معانی هست در دل %~% کتبهایم شده فضل فضایم

111 مرا گنج معانی بی زوال است %~% تو را سر معانی قیل و قال است

112 مرا گنج معانی در قطار است %~% که اشترهای مستم بی مهار است

113 مرا گنج معانی در ظهور است %~% از آن این مظهر من گنج نور است

114 مرا گنج معانی بی کلید است %~% مگو کین از جنید ms05 و بایزید است

115 مرا گنج معانی رهنمایست %~% امیرالمؤمنینم پیشوای است

116 مرا گنج معانی در ضمیر است %~% ز اسرارم خوارج در زحیر است

117 مرا گنج معانی بس کبیر است %~% امیرالمؤمنینم دستگیر است

118 مرا گنج معانی خود زعشق است %~% نه جانم کوفه و مصر و دمشق است

119 مرا گنج معانی گفت برخیز %~% برو از جمع بی‌دینان بپرهیز

120 مرا گنج معانی مرتضایست %~% که او خود تاج و عین اولیایست

121 مرا گنج معانی در کتاب است %~% که نام یار من دروی خطاب است

122 مرا گنج معانی آن امام است %~% که او را جبرئیل از جان غلام است

123 مرا گنج معانی آن امیر است %~% که او جبار اکبر را وزیر است

124 مرا گنج معانی جعفر آمد %~% که او باب علی را چون درآمد

125 مرا گنج معانی شاه داده است %~% چنانکه قبرش را ماه داده است

126 مرا گنج معانی جفر شاه است %~% که هر دو کون پیشش چون گیاه است

127 مرا گنج معانی نهج او شد %~% از آن گفتار من در دین نکوشد

128 مرا گنج معانی او بداده %~% منم خاک ره آن شاهزاده

1 شه من در خراسان چون دفین شد %~% همه ملک خراسان را نگین شد

2 امام هشتم و نقد محمد %~% رضای حق بد او در دین احمد

3 هم او بد قرة العین ولایت %~% به او همراه بد کل عبادت

4 بدان تو کعبه بر حق مرقدش را %~% از آنکه هست محبوب حق آنجا

5 بقول مصطفا حج شد طوافش %~% چرا کردی تو ای ملعون خلافش

6 ز کعبه بس مراتب دان بلندش %~% بگویم لیک نتوانی فکندش

7 درون کعبه ما نقد شاه است %~% که او محبوب و مطلوب اله است

8 بحال کودکی در آستانش %~% به شبها خوانده‌ام ورد زبانش

9 مرا از روح او آمد مددها %~% دگر گفتا که شابورت بود جا

10 بوقت کودکی من هیجده ms06 سال %~% بمشهد بوده‌ام خوشوقت و خوشحال

11 دگر رفتم بنیشابور و تون هم %~% به آخر گشت شاپورم چو همدم

12 به شاپورم بدندی سالکان جمع %~% از ایشان داشتم اسرارها سمع

1 به اول سه کتب تقریر کردم %~% به آخر یک از آن تحریر کردم

2 جواهر نامه با مختار نامه %~% بشرح القلب من رهبر بخانه

3 ترا معراج نامه پیش حق خواند %~% جواهر نامه‌ات خود این سبق خواند

4 ترا مختار نامه چون بهشت است %~% بشرح القلب معنا چون کنشت است

5 ز بعد این کتب خوان سه کتب را %~% که تا گردد وجودت خود مصفا

6 بوصلت نامه دان وصل معانی %~% ز بلبل نامه ما وا نمانی

7 زهیلاجم جهان در لرزش آمد %~% فلک از قدرتش در گردش آمد

8 کتب بسیار دارم گر بخوانی %~% ازو دنیا و عقبی را بدانی

9 ازو ناجی شوی و سالک آیی %~% براه دیگران خودهالک آیی

10 بدان کین مظهرم جان کتبها است %~% درو اسرار دین حق هویداست

11 بیا در جان من مقصود جان بین %~% بعین عین خود عین العیان بین

12 بیا بین آنچه مقصود اله است %~% که او ملک وملایک را پناه است

13 بیا بین نور حق رادر معانی %~% که نور اوست نور جاودانی

14 بیا بین نور او را در وجودت %~% بشکرانه بکن او را سجودت

15 چو آدم نور حق را پیش خود دید %~% ورا بود آن چنان روزی دو صد عید

16 به عدل او را اشارت خود همو کرد %~% که ای باب همه مردان توئی فرد

17 بکن عدل ارز ما خواهی دگر بار %~% وگرنه پیش ما نبود ترا بار

18 بکن عدل ار محب مصطفائی %~% غلام و چاکر آل عبائی

19 بکن عدل ارز حکمت با نصیبی %~% که علم و عدل باشد خود حسیبی

20 بکن عدل و امین شو در جهان تو %~% که تا باشی سعادت جاودان تو

21 بکن عدل و کرم ms07 با خلق آفاق %~% که تا باشی میان صالحان طاق

22 بکن عدل و کرم گر میتوانی %~% که این ماند بدنیا جاودانی

23 بکن عدل و کرم ای نقد آدم %~% که تا باشی میان حاتمان یم

24 بکن عدل و کرم تا نام یابی %~% میان عاشقان آرام یابی

25 بکن عدل و کرم گر تاج خواهی %~% ز شاهان جهان اخراج خواهی

26 بکن عدل و کرم در ملک دنیا %~% که تا باشد ترا عقبی مهیا

27 بکن عدل و کرم تا راه یابی %~% بزیر جبه‌ات صد ماه یابی

28 بکن عدل و کرم تا جان دهندت %~% بوقت مرگ خود ایمان دهندت

29 بکن عدل و کرم ای فخر ایام %~% اگر داری تو بر این قصر ما کام

30 بکن عدل وکرم گر ملک خواهی %~% که این باشد نشان پادشاهی

31 بکن عدل و کرم گر میتوانی %~% کتاب ظلم را دیگر نخوانی

32 بکن عدل و کرم کین فخر دین است %~% نشان اولیآ ملک دین است

33 بکن عدل و کرم تا شاد گردی %~% ز دوزخ بیشکی آزاد گردی

34 بکن عدل و کرم تا زنده باشی %~% میان اولیآ فرخنده باشی

35 بکن عدل و کرم ای جان درویش %~% که خورشید است قرص خوان درویش

36 بکن عدل و کرم ورنه زبون شو %~% درون دوزخ تابان نگون شو

37 بکن عدل و کرم ورنه خرابی %~% درون آتش سوزان کبابی

38 بکن عدل و کرم ورنه بمردی %~% ز دنیا حسرت واندوه بردی

39 بکن عدل و کرم ورنه اسیری %~% بغل و بند در زندان بمیری

40 بکن عدل و کرم ورنه فتادی %~% تو برخود این در محنت گشادی

41 بتو هرچند گویم از معانی %~% تو این را بشنوی افسانه خوانی

42 معانیهای عالم جمع کردم %~% ز دستش باده عرفان بخوردم

43 شدم مست و ببحرش راه بردم %~% ز جسم هستی خود جمله مردم

44 ز علم دوست گشتم حی موجود %~% هم او بوده ms08 مرا از علم مقصود

45 ز بحر علم در آرم بخروار %~% کنم در راه جانان جمله ایثار

46 ز بحر علم دارم صد کتب من %~% در آن بنهاده‌ام اسرار لب من

47 ز بحر علم دارم جامه‌ها پر %~% برو بستان تو از الفاظ من در

48 تو آن در را نگهدار و رهی شو %~% بکوی راستان همچون شهی شو

49 ز بحر علم دارد جان من جوش %~% ولی علم صور کردم فراموش

50 ز علم انبیا خواندم سبقها %~% ز شرح اولیا دارم ورقها

51 کتابی را که از ایمان نویسم %~% ز علم معنی قرآن نویسم

52 کتابی را که با جانان قرین است %~% ز گفتار نبی المرسلین است

53 کتابی را که من از آن نویسم %~% بود بحر و دگر را چون نویسم

54 کمال علم او دانستن جان %~% ولی در ذات انسانست پنهان

55 چو انسان نیستی علمت نباشد %~% میان مردمان حلمت نباشد

56 چو آن سان نیستی تو سر ندانی %~% توسر خویش را از برندانی

57 هر آنکس را که دنیا خویش باشد %~% ورا زقوم دوزخ پیش باشد

58 هر آنکس را که دنیا همنشین است %~% ورا شیطان ملعون در کمین است

59 هر آنکس را که دنیا یار دانست %~% ز خود عقبی همه بیزار دانست

60 هر آنکس را که دنیا رهنمونست %~% بتحقیق و یقین خود بس زبونست

61 هر آنکس را که دنیا برده از راه %~% نباشد از خدای خویش آگاه

62 هر آنکس کو زدنیا کام ور شد %~% به آخر او ز دین حق بدر شد

63 هر آنکس کو ز دنیا شاد کام است %~% مقام آخرت بروی حرام است

64 هر آنکس را که دنیا برقع افکند %~% ورا کرد او بزیر پرده در بند

65 هر آنکس را که دنیا خود مقامست %~% ورا در عالم قدسی نه کام است

66 هر آنکس را که دنیا برگزیده است %~% فلک را زیر گردش خود خمیده است ms09

67 هر آنکس را که دنیا برکشیده است %~% فلک او را بزیر پنجه دیده است

68 هر آنکس را که دنیا پیشوا شد %~% محمد با علی از وی جدا شد

69 هر آنکس را که دنیا دام باشد %~% شیاطین جملگی بر بام باشد

70 هر آنکس را که دنیا ذکر باشد %~% ز ذکر جنتش کی فکر باشد

71 هر آنکس را که دنیا درنگین است %~% ورا صد دشمن بد در کمین است

72 هر آنکس را که دنیا چون شکر شد %~% ورا تیغ چو زهرش در جگر شد

73 هر آنکس را که دنیا خود حیاتست %~% به آخر اصل حال او ممات است

74 هر آنکس را که دنیا آرزو شد %~% سیه رو گشت و حال او چو مو شد

75 هر آنکس را که دنیا شد زبون شد %~% چو عیسی بر فلک بر گو که چون شد

76 برو تو حب دنیا را چو مردان %~% برون کن از دل و خود را مرنجان

77 برو تو حب دنیا بی ثمر دان %~% تو اصل دانش و دین چون قمر دان

78 برو با یار گو اسرار رازم %~% برویش باب معنی کن تو بازم

79 هر آنکو دین ندارد مرد ما نیست %~% میان عاشقان و با صفا نیست

80 برو ای یار دینم را وطن کن %~% پس آنکه با کتبهایم سخن کن

81 برو ای یار با عطار بنشین %~% که تا یابی بوقت مرگ تلقین

82 چو تلقین یافتی اندر بهشتی %~% وگرنه دین و ایمانت بهشتی

83 ترا عطار از اسرارگوید %~% نه با نفس و هوایت یار گوید

84 ترا ازمعنی قرآن دهد پند %~% برو خود را بقرآن کن تو پیوند

85 که تا محکم شود ایمان و دینت %~% شود جمله نهانیها یقینت

86 تو دانستی یقین تو یار ما باش %~% درون جبه اسرار ما باش

87 برو با اهل معنی خلوتی کن %~% ز جام اهل معنی شربتی کن

88 برو ms10 ای یار پیش یار درویش %~% که او باشد ترا پیوند و هم خویش

89 برو ای یار سالک را دعا کن %~% تو این دنیای دون را خود رها کن

90 برو ای یار خاک آن قدم شو %~% پش آنکه سرفراز و محترم شو

91 برو ای یار با او همنشین باش %~% بجور بردباری چون زمین باش

92 برو ای یار با او همقرین شو %~% پس آنگه باملایک همنشین شو

93 اگر تا نی بیائی اندرین راه %~% ترا مظهر کند از حال آگاه

94 اگر در منزل او راه یابی %~% بهر دو کون بیشک جاه یابی

95 اگردانا دهد جاهت بشاهی %~% بگیری این فلک با ماه و ماهی

96 اگر دانا ترا افکند از پای %~% سرت رفت و نیابی هیچ جا جای

97 برو تو دانش دانا زبر کن %~% ز دانشهای نادان تو حذر کن

98 ز دانشهای نادان در چه افتی %~% چه خوک تیر خورده در ره افتی

99 ز دانشهای نادان کرده ره گم %~% نخوردی یک دمی از آب زمزم

100 ترا چون آب زمزم نیست در جان %~% وصال کعبه کی یابی چو مردان

101 ز کعبه یافتم مقصود کعبه %~% از آنم مشتری گشته چو زهره

102 مرا با شاه کعبه حالها شد %~% که نی از درد من در ناله‌ها شد

103 زهرجا نعره‌ها آمد زصخره %~% که رو چون بیت مقدس گیر بهره

104 در آن بهره تو مقصودی طلب کن %~% ز مقصودم تو محبوبی طلب کن

105 در آن مطلوب محبوبم هویداست %~% ز سر تا پای او انوار پیداست

106 مرا با اوست بیعت در معانی %~% تو این اسرار معنی را چه دانی

107 مرا با اوست این دنیا و دینم %~% ظهور او شده عین الیقینم

108 مرا ازاوست این جانی که بینی %~% ترا کفر است با او همنشینی

109 اگر شخصی بگوید دین من اوست %~% به خونش میدهی فتوی که نیکوست

110 ترا از بهر کشتن نافریدند ms11 %~% ز بهر وصل کردن آفریدند

111 تو بشناس آنکه او باب الجنانست %~% بشهرستان احمد چون جنان است

112 تو بشناس آنکه او ما را یقین گفت %~% یقین از گفت شاه المرسلین گفت

113 تو بشناس آنکه او سر معالیست %~% درون نی ز غیر او چه خالیست

114 که بود آنکه محمد گفت جانش %~% بحال نزع بوسید اودهانش

115 به آن بوسه باو اسرارها گفت %~% دگر او را سر و سردارها گفت

116 هم او سردار باشد اولیآ را %~% هم او دیدار باشد انبیآ را

117 اگر خواهی بدانی پیشوایت %~% بگویم تا بدانی مقتدایت

118 امیرالمؤمنین حیدر ولیم %~% محمد فخر آدم شد نبیم

119 امیرالمؤمنین اسم وی آمد %~% ز بهر دیگران این خود کی آمد

120 امیرالمؤمنین باشد امامم %~% که مهر اوست وابسته بجانم

121 امیرالمؤمنین نور خدایست %~% دگر او نطق و نفس مصطفایست

122 امیرالمؤمنین روح روانم %~% بمعنی نطق گشته در زبانم

123 امیرالمؤمنین میدان که شاه است %~% مرا در کل آفتها پناه است

124 امیرالمؤمنین درویش آمد %~% درین عالم ز جمله پیش آمد

125 امیرالمؤمنین دانای سرها %~% امیرالمؤمنین از جان هویدا

126 امیرالمؤمنین شد اسم اعظم %~% امیرالمؤمنین باشد مکرم

127 امیرالمؤمنین در هر زمانی %~% امیرالمؤمنین در هر مکانی

128 امیرالمؤمنین شاه ولایت %~% امیرالمؤمنین جاه ولایت

129 امیرالمؤمنین راه و طریقست %~% امیرالمؤمنین بحر عمیقست

130 امیرالمؤمنین شمشیر بران %~% امیرالمؤمنین خود شیر غران

131 امیرالمؤمنین چون ماه تابان %~% امیرالمؤمنین آن اصل قرآن

132 امیرالمؤمنین قهار آمد %~% امیرالمؤمنین جبار آمد

133 امیرالمؤمنین در حکم محکم %~% امیرالمؤمنین با روح همدم

134 امیرالمؤمنین را تو چه دانی %~% که بغضش رامیان جان نشانی

135 ز بغضش راه دوزخ پیش گیری %~% ز حبش درولای او نمیری

136 تراگر دین و ایمان پابجای است %~% ترا حبش ز حق در دین عطایست

137 در این عالم بسی من راه دیدم %~% همه این راهرا در چاه دیدم

138 بغیر راه او کآن راه حق است %~% دگرها جمله مکروهات فسق ms12 است

139 تو اندر وقف راهی ساختستی %~% که ازدرس معانی باز رستی

140 برو در مدرسه تو علم حق خوان %~% مده تغییر در معنی قرآن

141 بقرآن وقف ترکان کی حلالست %~% ترا این خدمت و منصب وبالست

142 به پیشم حیله شرعی میاور %~% به پیش من نباشد حیله باور

143 ترا از بهر دانش آوریدند %~% ز بهر بینشت خود پروریدند

144 ترا انسان کامل نام کردند %~% میان سالکانت جام کردند

145 پس آنگه ریختند در وی شرابی %~% که انسان و ملک خوردند آبی

146 همه از جرعه‌اش مدهوش و مستند %~% همه از جوی بیراهی بجستند

147 همه هستند و سر مستند و هشیار %~% در این دنیای دون و دون گرفتار

148 برون آ از گرفتاری این چرخ %~% که تا گردی چو معروفی در آن کرخ

149 ز کرخ دل برون آی و تو جان بین %~% تو معروف حقیقی بیگمان بین

150 مرا خود آرزوی لامکانست %~% که آجا سر ما اوحی عیانست

151 جهان خود پر ز انوارتجلی است %~% ولیکن دیده تو مثل اعمی است

152 ترا انوار جانان نیست روشن %~% از آن افتادی اندر چاه بیژن

153 چو افتادی بدان چه کی برآئی %~% درون آتش هجران درآئی

154 برون آ خانه را روشن کن از نور %~% رفیقی اندرو بنشان به از حور

155 که تا از راه بد آرد براهت %~% بمعنی باشد او پشت و پناهت

156 ترا باشد رفیق نیک ایمان %~% باین عالم تو باشی چون سلیمان

157 بیا تا ما و تو اسرار گوئیم %~% میان خانه و بازار گوئیم

158 به اسرارت نمایم راه توفیق %~% بکن این قول حقانی تو تصدیق

159 اگر این قول را خوانی بتکرار %~% به او واصل شوی درعین دیدار

160 بیا و علم حقانی زبر کن %~% تو انسان را ز علم حق خبر کن

161 برو تو علم عاشق گیر در دین %~% که تا گردی چو منصور خدابین

162 برو تو واقف اسرار ms13 من باش %~% درون کلبه عطار من باش

163 که تا بینی که سرمستان کیانند %~% میان دیده بینا عیانند

164 هرآنکس کو از این جرعه چشیده است %~% دو عالم را مثال ذره دیده است

165 ملایک با همه انسان عالم %~% طفیل مصطفا اند بلکه آدم

166 محمد هست محبوب خداوند %~% هم او بوده است مطلوب خداوند

167 هم او باشد به این اسرار محرم %~% هم او باشد به یاران یار همدم

168 تو یار یار را نشناختستی %~% از آن ایمان و دین در باختستی

169 تو یار یار محبوب محمد %~% بدان تا گردی از معنی مؤید

170 تو بشناس آنکه او اسرار دیده است %~% میان اولیآ دیدار دیده است

171 تو بشناس آنکه او را حق ولی خواند %~% محمد بعد خویشش خود وصی خواند

172 تو بشناس آنکه مقصود جنان است %~% معین و رهبر این کاروان شد

173 تو بشناس آنکه او دانای راز است %~% تو بشناس آنکه او بینای راز است

174 تو بشناس آنکه او در عین دید است %~% همه گلهای معنی او بچیده است

175 توبشناس آنکه او دید الهست %~% هم او مولای خود را عذر خواه است

176 ترا حیله است ورد جان و تلقین %~% از آن گندیده گشتی همچو سرگین

177 مرا با حال پاکان کار باشد %~% که در پاکی همه انوار باشد

178 مرا با اهل معنی ذوق باشد %~% که از عشقش درونم شوق باشد

179 مرا با اهل عرفان رازهایست %~% که از دردش درونم ناله‌هایست

180 مرا جز اهل وحدت گفتگونیست %~% که گفت دیگرانم همچو بونیست

181 مرا از بحر عشقش یکدوجو نیست %~% که پیشم بحر نادان چون سبو نیست

182 مرا هر دو جهان بر مثل موئیست %~% به آتش سوزمش این دم که هوئیست

183 مرا از دست نادان خون شده دل %~% بنادان گفتن اسرار مشکل

184 مرا کاری دگر در پیش راه است %~% که عالم بر دو چشم من سیاه است

185 ms14 مقید مانده‌ام در دست اطفال %~% یکان وقتی بدرد آید مرا حال

186 مرا از درد ایشان درد زاید %~% زمانه دایمم انگشت خاید

187 خداوندا بحق جود و فضلت %~% بحق رحمت و احسان و بذلت

188 بحق جمله محبوبان درگاه %~% بحق جمله مطلوبان درگاه

189 بحق اولیا و انبیایت %~% بحق اصفیا و اتقیایت

190 بحق جمله قرآن و کلامت %~% به بیداری که داری در قیامت

191 بحق جمله کروبیانت %~% به فضل جمله روحانیانت

192 بحق آتش شوق محبان %~% بحق حالت ذوق محبان

193 بحق آن یتیم زار و بیمار %~% بحق آن اسیران نگونسار

194 بحق عاشقان مست اسرار %~% بحق عارفان سینه افکار

195 بحق جام وصل واصلانت %~% بحق ذکر و اوراد مهانت

196 بحق آن شهیدان کفن تر %~% بحق آن یتیم دیده بردر

197 بحق آن شجاع سر فدایت %~% بحق آنکه دادیش از عطایت

198 بحق آنکه چون منصور مست است %~% بحق آنکه او مست الست است

199 بحق آدم و نوح و سلیمان %~% بحق شیث با موسی عمران

200 بحق خضر و با الیاس و یعقوب %~% بحق ارمیا با هود وایوب

201 بحق دانیال ادریس و یحیی %~% به اسمعیل و اسحق و به عیسی

202 بحق یونس ابراهیم امجد %~% بصدق آن شعیب پاک و اسعد

203 بحق اولیا ما تقدم %~% بحق انبیا دیده پرنم

204 بحق مصطفی و آل یسین %~% بحق مرتضی آن نور تلقین

205 بحق جمله فرزندان پاکش %~% بحق عابدان خاک راهش

206 بحق پیروان آل حیدر %~% بحق جانشینان مطهر

207 بحق شیعه شبیر و شبر %~% بآب دیده عابد بشب تر

208 بحق باقر آن دریای رحمت %~% بحق صادق آن نور حقیقت

209 بحق کاظم آن بحر تحمل %~% بحق آن رضا کان توکل

210 بحق آن تقی چون باب معصوم %~% بحق آن نقی کشته مظلوم

211 بحق عسکری آن تاج ایمان %~% بحق مهدی آن هادی ایمان

212 بحق بوذر و سلمان و قنبر %~% بحق یاسر و عمار و ms15 اشتر

213 بحق بصری ومالک به دینار %~% بحق آن محمد واسع کار

214 بحق آن حبیب اعجمیم %~% بحق خالد مکی ولیم

215 بحق عتبه با شیخ فضیلم %~% بحق رابع سلطان کمیلم

216 بحق شاه ابراهیم ادهم %~% به بشر حافی آن شیخ مکرم

217 بحق شیخ آن ذوالنون مصری %~% به بازید و شقیق آن شیخ بلخی

218 بحق عبد آن شیخ مبارک %~% بحق آنکه بگرفت او سه تارک

219 بحق داود طائی و حارث %~% بحق احمد حرب و بوارث

220 بحق عبدسهل معروف و اعلم %~% به سماک و بدارا و به اسلم

221 بحق پیر رضی الدین لالا %~% به حاتم اصم آن نور والا

222 بحق سری و آن فتح موصل %~% به شیخ احمد آن عباد فاضل

223 بحق بوتراب و خضرویه %~% به یحیی معاذ آن پیر خرقه

224 بحق شه شجاع و مجد بغداد %~% به یوسف بن حسن با شیخ حداد

225 بحق شیخ دین منصور عماد %~% بحمدون قصار آن بحر اسرار

226 بحق مرد حق احمد عاصم %~% به شیخ ما جنید آن مست قائم

227 بحق عمرو و آن عثمان مکی %~% به خراز و ابوسفیان ثوری

228 بحق آن محمد بحر رویم %~% به ابراهیم رقی با عطایم

229 بحق یوسف و اسباط و یعقوب %~% بسمنون محب و شیخ ایوب

230 بحق شیخ بوشنجی و وراق %~% بحق مرتعش آن شیخ دقاق

231 بحق فضل دین با شیخ مغرب %~% بحق حمزه طوسی و مهلب

232 بحق شیخ علی مرحبانی %~% بحق احمد مسروق فانی

233 بحق شیخ عبدالله روعد %~% بحق شیخ مرشد کوست سرمد

234 بحق پیر ذخار کبیرم %~% که او بوده بدین عالم منیرم

235 بحق شاه سرمستان آفاق %~% که نامش مستطر بوده به نه طاق

236 بحق شیخ محمد حریری %~% که او را بوده انفاس کبیری

237 بحق شیخ دشت خاورانی %~% که او را بوده حکم کامرانی

238 بحق نالش عطار مسکین %~% بحق رهروان راه این دین

239 بحق کعبه ms16 و بطحا و زمزم %~% بحق سجده گاه باب آدم

240 که اهل علم را ده تو صفائی %~% و یا بر سرنهش تاج وفائی

241 ویا رحمی بده یارب ورا تو %~% که تا سازد دل درویش نیکو

242 دگر اهل معانی را حضوری %~% بده تا طاعتش باشد چو نوری

243 دگر دست عدو کوتاه گردان %~% بدرویشی و فقرم شاه گردان

244 چو درویشی و فقرم شد مسلم %~% زنم در کاینات الله اعلم

245 دگر اهل و عیال و خیل وخالم %~% تو شان جمعیتی ده در وصالم

246 دگر این بنده را کنج حضوری %~% خداوندا بده یا خود صبوری

247 دگر از خلق دوری ذوق دارم %~% ازین دوری بخود بس شوق دارم

248 وگر از خلق دارم من نفوری %~% ندارم من بایشان دست زوری

249 وگر من ازگنه بسیاردارم %~% ولیکن عفو تو من یار دارم

1 خداوندا دلم آزاد گردان %~% به فضل خود تنم را شادگردان

2 خداوندا گنه بسیار دارم %~% ولکین جمله را اقرار دارم

3 قلم درکش باین طومار عصیان %~% که غرقم اندرین دریای طوفان

4 خداوندا ترا زیبد حکومت %~% که وصفت را ندانم حد وغایت

5 خداوندا بسی من دردمندم %~% درین دنیای دون بس مستمندم

6 خداوندا مرا دنیا زبون کرد %~% ز کوی عاشقان تو برون کرد

7 خاوندا ازین کویم برون کن %~% بکوی عاشقانم خود درون کن

8 خداوندا بلا بسیار دیدم %~% درین کو من جفا بسیار دیدم

9 محل آن شده کازاده باشم %~% میان سالکان استاده باشم

10 خداوندا نباشد حال بیتو %~% خداوندا نباشد قال بی تو

11 توئی حال و توئی قال و توئی روح %~% ز تو گردان شده کشتی هر نوح

12 هر آنکس را که خواهی تاج بدهی %~% ز ملک عافیت صد باج بدهی

13 هرآنکس را که خود را یار خوانی %~% ز خواب غفلتش بیدار خوانی

14 خداوندا توئی درمان و دردم %~% برحمت سرخ گردان روی زردم

15 خداوندا مرا مقصود دین است ms17 %~% کزویم علم شرعی در نگین است

16 خداوندا مرا در علم جان ده %~% تو این اسرار پنهانم عیان ده

17 خداوندا توئی حلال مشکل %~% ز تو باشد مرا دیدار حاصل

18 خداوندا ز تو خواهم امانی %~% که حل مشکلات این جهانی

19 خداوندا اگرچه اهل عالم %~% بسوی دیگران دارند مقدم

20 مرا چون تونباشد یارو همدم %~% ز دین مصطفی هستم مکرم

21 بحمدالله که عطار فقیرت %~% شده در ملک معنی چون اسیرت

22 خداوندا باو فضل و کرم کن %~% برو علم معانی خوان و دم کن

23 خداوندا ز تو انعام خواهم %~% ز خنب عافیت صد جام خواهم

24 خداوندا مرا از تن رها کن %~% ز فضل خویشتن اینم عطا کن

25 خداوندا دگر طاقت ندارم %~% تو زین وحشت سرا بیرون درآرم

26 تمام اولیا از وی بجستند %~% که از مکر چنین مکاره رستند

27 خداوندا ز تو اینم مراد است %~% که آزادی و فردی در نهاد است

28 خداوندا به پیشت سهل باشد %~% که کار این چنین مسکین برآید

29 خداوندا فراغت خواهم از تو %~% بده تا گرددم زاینحال نیکو

30 خداوندا ازین دریای جودت %~% بده یک قطره تا آرم سجودت

31 مرا از بحر جودت شبنمی بس %~% ز داروخانه‌ات یک مرهمی بس

32 اگربدهی تو از خورشید نورم %~% برد ماه معانی تا به طورم

33 خداوندا تو احمد کن شفیعم %~% که تادنیا و دین گردد مطیعم

34 خداوندا بذات پاک حیدر %~% بکن این جسم و جانم را منور

35 خداوندا مراده آشیانی %~% بکنج عافیت بدهم مکانی

36 که تا این پنج روزه عمر باقی %~% بطاعت صرف سازم همچو ساقی

37 خداوندا از آن ساقی کوثر %~% شرابم ده که تاگردم منور

38 خداوندا ز تو خواهم پناهی %~% که از ظلمت شدم مثل گیاهی

39 خلاصی ده از این ظلمت تو ما را %~% که تا یابم ز تو نور بقا را

40 خداوندا درین محنت فسردم %~% ز هستیهای خود کلی ms18 بمردم

41 خداوندا مرا انعام دادی %~% ز بحر حیرتم صد جام دادی

42 خداوندا ترا حکم جلالست %~% از آنم شاعری سحر حلالست

43 خداوندا ز تو گفتم عطایست %~% که اوراد ملایک در سمایست

44 خداوندا مرانظمی روانست %~% که مقصود همه انسانیانست

45 خداوندا توام این نطق دادی %~% نظام ملک عالم را نهادی

46 خداوندا تو میدانی که عطار %~% نرفته یک قدم بی نظم اسرار

47 خداوندا نیم زراق و سالوس %~% نکردم تخته خسران بکالوس

48 خداوندا بدین مصطفایم %~% به اسرار علی مرتضایم

49 خداوندا بفرزندان حیدر %~% گناه بنده را بخشی چو بوذر

50 خداوندا دعازین به ندارم %~% شفیعم او بود روز شمارم

51 شفاعت خواه من در روز محشر %~% علی مرتضا شبیر وشبر

52 مناجاتم بنام مرتضا ختم %~% که او بوده میان اولیا ختم

1 سخنها دارم از سر معانی %~% ولی موقوف کردم تا ندانی

2 بگفتار عجایب در پریدم %~% ازو مقصود صد معنی بدیدم

3 در این معنی مرا حالی عجیب است %~% که درگفتار من سری غریب است

4 یکی روزی مرا یک مشکلی بود %~% که درآن مشکلم بس حاصلی بود

5 بخود گفتم که این مشکل کجا حل %~% کنم چون هست پیشم نامحصل

6 روان سوی کتب خانه دویدم %~% ز بعد ساعتی بروی رسیدم

7 کتبها را ز یکدیگر گشادم %~% کلید علم را دروی نهادم

8 به آخر گشت آن مشکل مرا حل %~% نماندی از معانی هیچ مهمل

9 بشد کلی همه حل مشکلاتم %~% ازین قصه چکید آب حیاتم

10 نظر در روی دیگر نیز کردم %~% از او یک شربتی دیگر بخوردم

11 چنین گوید حکیم روح افزای %~% که در ملک هری بودی سه تن رای

12 سه عیار و دلیر ملک و شبگیر %~% که در رفتار پر می‌برد از تیر

13 سه عیاری که از تزویر ایشان %~% تمام ملک در تدویر ایشان

14 بغایت در کمال علم و دانش %~% عجایب نامشان در آفرینش

15 بزور فکر و ms19 مکر و علم تلبیس %~% ببرده گوی از میدان ابلیس

16 همه شاهان بایشان فخر کردی %~% که دشمن را به ایشان مکر کردی

17 بسی در ملک عالم سیر کردند %~% مساجدهای عالم دیر کردند

18 بنوک نیزه تنها چاک کردند %~% بسی مردم بزیر خاک کردند

19 بسی خوردند مال مستمندان %~% بسی بردند تاج جمله شاهان

20 یکی پیری و استادی در این کار %~% بدایشان را که اسمش بود عیار

21 بعیاری و مردی بود مشهور %~% ولکین این جهان را بود مزدور

22 هرآنکس کو بعالم شهسوار است %~% به آخر زیر مرکب استوار است

23 هرآنکس کو ز دنیائی شود مست %~% شود این همت امید او پست

24 هرآنکس کو بمکر و حیله یار است %~% به آخر گردنش در زیر بار است

25 هر آنکس کو شود مزدور مخلوق %~% بناله نای حلقومش چوآن بوق

26 هر آنکس کو بمخلوقی زند دست %~% شود این همت والای او پست

27 کمال خدمت مخلوق حیف است %~% نیازی بهر خالق چون صحیف است

28 هرآنکس کو سری دارد براهش %~% خدا دارد مراورا در پناهش

29 وگرنه سر رود گر سر بتابی %~% به هر دو کون خود عزت نیابی

30 اگر تو مرد حقی‌ای برادر %~% چرا گردی بگرد آنچنان در

31 هر آنکس کو در مخلوق داند %~% خدا او را ازین درزود راند

32 برو پیش حق و آن باب احمد %~% کزین در نور بینی مثل اوحد

33 من از باب نبی دربان شدستم %~% ولی آن در بروی غیر بستم

34 بعیاری ربودم گوی توحید %~% ز میدان سخن کو مرد تجرید

35 مکن از پیر عیارت فراموش %~% که او بد در جهان خود دیگ پر جوش

36 بسی فتنه ازودر دین بزائید %~% بسی انگشت درویشان بخائید

37 در آن عصر او دومه میریمن بود %~% به سالی او دو ساعت پیش زن بود

38 ور عزت نبود و دانش دین %~% ولیکن نیک میدانست او کین

39 به بدکاری ms20 و حیله بد چو شیطان %~% نبد کس در جهان چون او زبان دان

40 زبان بکری و عمری و تازی %~% زبان هندوی پیشش چو بازی

41 زبان ترک و لر و کور و شل هم %~% زبان فارسی و اعراب خل هم

42 زبان ازبکی با لفظ قلماق %~% همه دانسته بودی تا به او یماق

43 زبان اهل چین و ملک نیمروز %~% همه دانسته بود و گشته فیروز

44 ورا درعلم عیاری کتبها %~% همه را درس گفته او بشبها

45 بعیاران عالم خنده کردی %~% بطراران هرجا حیله بردی

46 بدند آن سه نفر خود زیر دستش %~% که در این علم بودند پای بستش

47 بروز و شب به پیش حیله آموز %~% تمام خلق از ایشان در جگر سوز

48 یکی روزی بهم در مکر عالم %~% همی گفتند بس ازدور آدم

49 بگفت آن پیر با ایشان که یاران %~% بعیاری سبق بردم ز شیطان

50 چو من درملک عالم نیست عیار %~% همه شاهان مرا باشد خریدار

51 چو عجب و نخوت آمد در دماغش %~% یکی روغن بریزد درچراغش

52 کز آن روغن بسوزد همچو عودی %~% برآید از دماغش زود دودی

53 یکی گفتار ز یارانش که ای پیر %~% ز عیاری شنیدم من بشبگیر

54 بگفت او همچو عیاران بغداد %~% ندارد در همه عالم کسی یاد

55 بملک این جهان مشهور شانند %~% که کس این علم به ز ایشان ندانند

56 ز میدانشان نبرده خلق این گوی %~% که باشد پیش ایشان مثل یک جوی

57 هم ایشان قلعه زابل گرفتند %~% هم ایشان خاک عیاری برفتند

58 چو بشنید این سخن آن پیر عیار %~% بگفتا من نیم چون نقش دیوار

59 بعالم مثل من عیار نبود %~% بطراری من طرار نبود

60 روم از بهر عیاری ببغداد %~% کنم بر جان عیارانش بیداد

61 بطراران بغداد آن کنم من %~% که در ملک همه جاروب بی تن

62 بعیاران نهم من بار خود را %~% که تا ایشان ms21 بدانند کار خود را

63 بعیاری ببندم پای ایشان %~% کنم ویرانه من خود جای ایشان

64 بعیاری سر ایشان بیارم %~% تمام ملک را زرچوبه دارم

65 ز ایشان نام عیاری برآرم %~% شود این نام در دنیا چو یارم

66 به ایشان آن کنم که گربه با موش %~% ز ایشان من برم هم عقل و هم هوش

67 در این بودند سلطان کس فرستاد %~% به پیش آن ظهیر ملک بیداد

68 روان شد پیش شاه و گفت حالش %~% ز طراران بغداد و زمالش

69 بگفتا صد تمن از مال بغداد %~% بیارم نزد تو ای شاه با داد

70 در این عالم بعیاری از ایشان %~% برم خود تاج شاهانشان چو خویشان

71 بعیاری حکیمم نه بهایم %~% به ایشان در دمم من صد عزایم

72 بشه گفت و اجازت داد شاهش %~% ز عیاران خود پرسید راهش

73 بگفتند ای بزرگ ملک ایران %~% کمر بندیم پیشت همچو مردان

74 به جان بازیم سر در پیش پایت %~% عطا دانیم ما خود هر بلایت

75 ز تو دوری نخواهیم ای خداوند %~% گر اندازی تو ما را در غل و بند

76 ترا تنها نمانیم اندرین راه %~% ز حال و کار تو باشیم آگاه

77 بگفتا پیر تنها کارم افتاد %~% ز عیاری من صد بارم افتاد

78 به تنهائی کنم اینکار در دهر %~% که بعد از من بگویند در همه شهر

79 به غیر از نام من نامی نباشد %~% بصید من دگر دامی نباشد

80 بخود این راه را خواهم بریدن %~% بخود این زهر را خواهم چشیدن

81 ز یاران یک نفر را کرد همراه %~% که تا باشد ز راه و شهر آگاه

82 وداعی کرد با یاران همدم %~% بگفتا خود مرا بودید محرم

83 بهمت یار من باشید هر روز %~% که تا آیم ازین ره شاد و فیروز

84 بگفتند ای تو ما را نور دیده %~% ز خوردی جمله ما را پروریده

85 تمام همت و ms22 صد دیک جوشان %~% دهیم از بهر تو با خرقه پوشان

86 بغیر ذکر خلقت ما نگوئیم %~% بغیر خاکپایت ما نجوئیم

87 بغیر آنکه گوئیمت دعائی %~% ز دست ما چه آید جز ثنائی

88 روان شد شیخشان با یک مریدی %~% ز من بشنو که در معنی رسیدی

89 بسوی ملک بغداد او روان شد %~% بزیر میغ عیاری نهان شد

90 در آن ره کس ندید او را که چون رفت %~% که تا در ملک بغداد او درون رفت

91 به یک میلی ز بغداد او باستاد %~% بگفتا ای رفیق نیک اسناد

92 تو اینجا باش تا در شهر سیری %~% کنم تا خود ازو بینیم خیری

93 بطور روستائی شهر گردم %~% که کس نشناسدم که من چه مردم

94 بطور روستائی یک حماری %~% بیاورد و سواره شد چو عاری

95 دگر آورده بر یک بز زجائی %~% بگردن خود ببستش یک درائی

96 بسوی شهر بغداد او روان شد %~% مر او را آن بزک از پس دوان شد

97 چو دروازه بدید آن مرد عیار %~% بگفتا سخت دارد برج و دیوار

98 بدروازه رسید ودر درون شد %~% بتقدیر خدا او خود زبون شد

99 بتقدیر خدا تن در قضا ده %~% بحکم او قضایش را رضا ده

100 هرانکو از قضا گردن بتابد %~% بجنت او معین جا نیابد

101 بتقدیر خدا جمعی حریفان %~% همی رفتند تا خانه بعمران

102 بشب بودند عیاران بغداد %~% بیکجا جمع بر دستور شداد

103 بیکدیگر ز احوالات عالم %~% همی گفتند خود از بیش و از کم

104 مقرر بود هر سه تن به یک روز %~% بیارند نعمتی از خوان فیروز

105 در آن روزی که عیار جهان گرد %~% بیامد پیش دروازه یکان فرد

106 بدند آن سه نفر آنجا ملازم %~% که حکم این چنین برگشت جازم

107 که ناگه اندر آمد خر سواری %~% به پشت مرکبش خود بود باری

108 دگر با او بزی فر به چو ماهی %~% بگفتند ms23 اوست مقصود کماهی

109 یکی گفتا بزک را میربایم %~% که تا باشد به پیش او عطایم

110 دگر گفتا خرک خود حق من شد %~% مثال جان که درمعنی بتن شد

111 دگر گفتا لباس و جامه‌اش را %~% برم تا خود بگردد مست و شیدا

112 مراورا چون علایق بوده بسیار %~% از آنش من مجرد سازم این بار

113 هر آن رستائیی کاینشهر بیند %~% مجرد بایدش تا بهر بیند

114 مجرد شو که تا لؤلؤ بیابی %~% وگرنه اندرین دریا چو آبی

115 گر این رستای را شهری کنم من %~% در این ملک چنین بهری کنم من

116 مراورا پاک سازم از علایق %~% که تا بیند بدو نیک خلایق

117 بیکدیگر دویدند از پیش زود %~% که تا او را بسوزانند چون عود

118 یکی برجست وبز را زود بگشاد %~% به پردم بست زنگش را چو استاد

119 دگر گفتا به پیشش کای عزیزم %~% غریب ملک باشی تو در این دم

120 جهت آنکه بشهر مایکان زنگ %~% بپای اسب می‌بندند خود تنگ

121 بر آن پر دم چرا بستی تو این را %~% ندانستی تو خود آیین زین را

122 چو بشنید این سخن آن مرد عیار %~% نظر اندر عقب کرد او چو پرکار

123 بدید او که بزک را برده بودند %~% به او این شعبده خوش کرده بودند

124 یکی اندر عقب آمد چو برقی %~% ازو پرسید کی دانای شرقی

125 یکی بز داشتم همچون نبیدی %~% ز من بردند این ساعت تو دیدی

126 بگفتا دیدم ایندم یک بزک را %~% یکی شخصی همی بردش بد آنجا

127 به این کوچه ببرد او زود دریاب %~% که تاگیری بزت را همچو سیماب

128 بگفتا ای برادر تو خرم را %~% دمی از بهر حق میدار اینجا

129 بگفتا زود رو ای مرد ابله %~% که گیری تو بزت را برهمین ره

130 بگفتا من مؤذن باشم اینجا %~% در این مسجد همی خوانم من اسما

131 معطل خود ms24 مکن ما را در این کوی %~% روان نزد من آی و حال خود گوی

132 خر خود را سپرد او روان شد %~% بسوی کوی بزغاله دوان شد

133 یکی عیار پیش راه او رفت %~% گرفت او دامن او را یکان رفت

134 که از بهر خدا فریاد من رس %~% که هستم من دراین ملک تو بی کس

135 غریب و مستمند و زار و افکار %~% درین ساعت بحال خود گرفتار

136 ز من بشنو که گویم حال خود را %~% بدرد آید دل تو بر من اینجا

137 یکی دکان صرافی گشادم %~% شه این ملک بس جوهر بدادم

138 مرا در گنج او خود راه باشد %~% به پیش شاه ما را جاه باشد

139 جواهرهای او سازم نگین‌ها %~% کنم بر تاج او پرچین بیک جا

140 من آن تاجش بصندوقی نهادم %~% بزیر جبه‌اش طوقی نهادم

141 رسیدم من باین موضع که هستی %~% بلا بر جان من آمد زمستی

142 یکان جامی ز دست شه چشیدم %~% من این زهر هلاهل را ندیدم

143 فتاد از دست من صندوق جوهر %~% در این چاه ای برادر بهر داور

144 اگر صندوق من از چه برآری %~% دو صد دینار حق تست یاری

145 دگر تا زنده باشم من غلامت %~% بجان خود نیوشم من پیامت

146 بهر چه حکم فرمائی چنانم %~% سر کوی تو باشد چون جنانم

147 گر این صندوق من از چه برآید %~% مرا دنیا و دین بیشک سرآید

148 چو بشنید این سخن عیار نادان %~% بگفتا یافتم من گنج پنهان

149 بفرصت گنج شه ازوی ربایم %~% به پیش شه روم با او بیایم

150 همه احوال عالم باز دانم %~% من این تاج مرصع را ربایم

151 مرا از او بسی نیکو شود کار %~% که او باشد درین ملکم هوادار

152 بجان و دل بگفتا ای برادر %~% برآرم ازچهت صندوق جوهر

153 نگیرم از تو من خود هیچ انعام %~% که داری در مقام قرب ms25 شه کام

154 مرا باید چو تو یاری در آفاق %~% که تا خلقان مرا گردند مشتاق

155 بیاری توام باشد مددها %~% که خلق نیک داری روی زیبا

156 کشید از تن تمام جامه‌اش را %~% درون چاه شد عیار رعنا

157 چو اندر چاه رفت آن مرد ساده %~% گرفت آن جامه‌هایش رند زاده

158 روان شد سوی عیاران دیگر %~% که کرده بدمرا ورا خاک بر سر

159 چو عیاران بهم اندر رسیدند %~% همه اسباب خودرا پخته دیدند

160 روان گشتند دردم پیش یاران %~% برو تاریک گشت آنچه چو زندان

161 چو اندر ته رسید و خار و خس دید %~% برآمد از درونش آه تجرید

162 بگفتا ختم عیاری همین است %~% که چاهی این چنین زیر نگین است

163 در این چه کار تو اکنون تباه است %~% که این چه بر تو چون قطران سیاه است

164 توخلقی سالها افکنده در چاه %~% به آخر اوفتادی خود درین راه

165 ز بهر مردمان چه‌ها بکندی %~% به آخر خویش را دروی فکندی

166 بگشت افلاک و افکندت بدین خاک %~% ز بس که شعبده کردی در افلاک

167 ز بس که داغها بر جان خلقان %~% نهادی اوفتادی خودبدین سان

168 ز بس که ناله بیدل شنیدی %~% نکردی رحم تا آخر بدیدی

169 ز بس که کرده دلها جراحت %~% به آخر اوفتادی در قباحت

170 ز بس که راه رفتی در سیاهی %~% سپیدی کم نمودی در سیاهی

171 ز بس که جامه مردم کشیدی %~% به آخر با تو کردند آنچه دیدی

172 ز بس که در علویها پریدی %~% بآخر خویش در سفلی بدیدی

173 ز بس که خلق را بازی بدادی %~% به آخر خویش در بازی نهادی

174 ز بس که در جهان برجان خلقان %~% تو بار غم نهادی خود بدین سان

175 به آخر زیر باری لنگ و مجروح %~% ز تو یک قالبی مانده است بی‌روح

176 هر آن چیزی که در این مرز کاری ms26 %~% ببار آرد اگر صدلون باری

177 همان خود کشته را هم بدروی تو %~% چنین گفته است آن استاد نیکو

178 به آخر آنکسی کو زجر کرده است %~% همه طاعات خود بی اجر کرده است

179 هر آنکس کو گرفتار بدن شد %~% درون چاه او بی‌خویشتن شد

180 هر آن عارف که در دل نور حق داشت %~% ز توحید معانی صد سبق داشت

181 برو ای یار با حق راست می‌باش %~% جهان گو آتش خود خواست میباش

182 اگر خلقان همه دشمن شوندت %~% چو او خواهی کجا باشد گزندت

183 برو خود راز مکر و حیله کن پاک %~% برون آ از چنین چاهی تو چالاک

184 هر آنکو در چنین چاهی درون شد %~% بچاه هستی خود سرنگون شد

185 ز هستی مکر زاید علم تقلید %~% برو تو نیست شو در علم توحید

186 که تاگردی تو هست هر دو عالم %~% به انسان خود رسد فیضت دمادم

1 ترا در علم معنی راه دادند %~% بدستت پنجه الله دادند

2 ترا از شیر رحمت پروریدند %~% براه چرخ قدرت آوریدند

3 ز عرشت ساختند خود سایبانها %~% مر او را ساختند از در زبانها

4 ز بهر فرش اقدامت ورقها %~% میان آب ماهی کرد پیدا

5 ز سیصد شصت و شش انهار مقصود %~% میان چار عنصر کرده موجود

6 خدا انسان بقدرت آفریده است %~% درو بسیار حکمت آفریده است

7 باول نطفه‌اش را در رحم کرد %~% چهل روزش نگاهی کرد خود فرد

8 بگرم و سرد دادش خود قمر قوت %~% که تا گردید او برمثل یاقوت

9 چهل روز دگر کردش عطارد %~% نظرها خود بسی در عین وارد

10 چهل روز دگر زهره رفیقش %~% باو می‌خواند خود علم طریقش

11 چهل روز دگر خود آفتابش %~% بنور خود گرفته در نقابش

12 ز بعد این بیاید روح انسان %~% که هستم من بتو خود جان ایمان

13 ز بعد این نظر مریخ دارد %~% چهل روز دگر او ms27 بیخ دارد

14 پس از مریخ آمد مشتری‌اش %~% نظرها بود با او بس قوی‌اش

15 نظر کردش زحل آنگه بزادش %~% از آن عالم به این عالم نهادش

16 ز بعد این نگر تا چار سالش %~% نظر دارد قمر در عمر و مالش

17 ز بعد چارتا پانزده نظر شد %~% عطارد را از این معنی خبر شد

18 مراو را پرورش دارد عطارد %~% باو صد بازی آرد همچو شاهد

19 ز پانزده تا به سی و پنج سالش %~% کند زهره نظر در عین حالش

20 ازین چون بگذرد تا پنج و چل سال %~% نظر دارد باو خورشید در حال

21 وزین چون بگذرد خوشحال گردد %~% به پنجاه و به پنجش سال گردد

22 نظر دروی کند مریخ چون نور %~% که تا گردد هم او دانا و مستور

23 ازین تاریخ هم تا شصت و پنج سال %~% بود او مشتری را در نظر فال

24 بدور دیگرش دارد ز حل فکر %~% که این معنی بود در حکمتش بکر

25 ترادر پرورش این جاه دادند %~% ز اسرارت دل آگاه دادند

26 هر آن چیزی که در کل جهان است %~% بعرش و فرش و کرسی‌اش نهان است

27 همه همراه تو کرده است ای نور %~% ز بهر آنکه باشی پاک و مستور

28 اگر تو خویش را نشناختستی %~% بنامت نام کل انعام بستی

29 ز تو بر جاست نام عز و شاهی %~% ز تو بهتر شده هر شیی که خواهی

30 هر آنکس کو نشد انسان کامل %~% مراو را کی بود زاد ورواحل

31 ترا حق درکمال خود چه‌ها گفت %~% ز انوار تجلی‌ات عطا گفت

32 ز قرآن سنگدل را نیست تبدیل %~% ولی سنگش پس از طیر ابابیل

33 عدوی حق که بت از سنگ دارد %~% عجب نبود که بروی سنگ بارد

34 تو اندر اینجهان از بهر اوئی %~% نه درچوگان دنیا همچو گوئی

35 تو اندر این جهان آزاد و فردی %~% بکن کاری ms28 تو گر امروز مردی

36 چو مردان راه مردان رو در این راه %~% اگر هستی ز سر کار آگاه

37 ز سر کار آنکس آگهی یافت %~% که او باسالک ره همرهی یافت

38 برو تا سالکت این ره نماید %~% میان چاه کفرت مه نماید

39 ز سالک جمله ایمان می‌توان یافت %~% درون باغ ریحان می‌توان یافت

40 ز ریحان بوی سنبلهای شاهی است %~% ترا آن بوی از فیض الهی است

41 مدار ملک عالم بر تو ختم است %~% ولی بر مرد نادان رحم حتم است

42 بدان ای مرد دانا اصل خود را %~% ز بعد اصل میدان وصل خود را

43 بهر چه در زمین وآسمانست %~% بتو همره مثال کاروانست

44 بتو گویم یکایک گوش گیرش %~% ز جام باده من نوش گیرش

45 بدان کافلاک نه باشد بحکمت %~% که آن عالم کبیر آمد بقدرت

46 وجود تو صحیفه است همچو ایشان %~% بظاهر او صغیر است پیش نادان

47 بگویم تا بدانیش یکایک %~% معاد و مبدأت بشناسی اندک

48 به اول موی باشد خود دوم پوست %~% سیم عرق و چهارم گوشت با اوست

49 عصب پنجم به ششم هست فضله %~% بهفتم مغز و هشتم هست عضله

50 چو اندر نه رسی میدان تو ناخن %~% برو با نه فلک تو خود صفا کن

51 دگر جمله کواکب هفت میدان %~% بروی آدمیش نغز میخوان

52 بتو همراه این هفت همچو سد است %~% یکایک گویمت این دم که حد است

53 دلت شمس است و معده چون قمردان %~% زحل شش باشد و او را ثمر دان

54 جگر باشد رفیق مشتری‌ات %~% ازو باشد حرارت پس قوی‌ات

55 بود مریخ زهره زهره کرده %~% عطارد دان سپرز و غیر روده

56 بقول دیگران نوع دگر دان %~% بتو کردم من این گفتار آسان

57 ز اجسامت شماری گر بگویم %~% وجودت را به آب روح شویم

58 هر آن چیزی که در آفاق باشد %~% به انفس همنشین با ms29 طاق باشد

59 ز احوال بروجت خود خبر نیست %~% ز اشجار وجودت خود ثمر نیست

60 بگویم شمه از برج افلاک %~% که با تو همرهندی خود باین خاک

61 به آن عالم که کبری نام دارد %~% دوانزده بروجش نام دارد

62 در اجسامت شمار او بگویم %~% دو عالم را نثار او بگویم

63 دو چشمت با دو گوش و بادوبینی %~% دهان و ناف بادو مقعدینی

64 دو سینه را شماره کن به آن ده %~% دوانزده ببین در عینت ایمه

65 قمر را دان منازل بیست و هشت است %~% بر افلاک بروجش جای گشت است

66 درون جسم آدم هفت عضو است %~% بهر عضوی مرا او را چار جزواست

67 دگر ارکان عنصر چار میدان %~% تو نامش امهات کون میخوان

68 ز سر تا گردنت خود آتشین است %~% ز سینه تا بنافت بادبین است

69 ز نافت تا برکبه آب رحمت %~% از او پایان نگر خود خاک قدرت

70 بقول دیگران این نکته دانی %~% بیا برگو که عمر رفته دانی

71 بنوع دیگری گویم تو بینوش %~% که خون آدمی باد است در جوش

72 چو بلغم آب و سودا خاک باشد %~% که در چشم بدان غمناک باشد

73 ز صفرا آتش آمد دروجودم %~% به آخر سوخت در عشقش چو عودم

74 دگر از عالم کبری بگویم %~% حدیث عالم صغری بگویم

75 چهار و صد چهل با چار کوه است %~% بهمراهی انسان باشکوه است

76 بدین جسم محقر نیز نیکوست %~% که چنداست استخوان عضو در پوست

77 دگر گویند کوه قاف اعلا %~% در آن سیمرغ باشد مرغ زیبا

78 تو میدان روح انسانی است سیمرغ %~% به آخر می‌شود این جسم بی مرغ

79 دگر در این جهان هفت است دریا %~% در اجسامت بمثل اوست برپا

80 بگویم هفت دریا در وجودت %~% به اول چشم و دیگر شد دو گوشت

81 دگر آب دهن با آب بینی %~% دگر شاش و منی را هفت ms30 بینی

82 دگردر این جهانست هفت اقلیم %~% بجسمت هفت عضو آمد به تسلیم

83 دگر میدان حواس ظاهری را %~% تو حس مشترک دان باطنی را

84 اگر داری ز بهر این فلک نهر %~% فلک اعظم شناس و گرد شش قهر

85 به قهر خود همه افلاک اعلا %~% بگرداند بمثل آسیاها

86 مر او را در شبانروزی چه سیراست %~% بسیصد شصت و پنج از دهر دیر است

87 درین درجات او خود سیر دارد %~% بدرجه شصت دقیقه خیر دارد

88 بود هر یک دقیقه ثانیه شصت %~% چو هر ثانیه باشد ثالثه شصت

89 ز ثالث تا بعاشر در حساب است %~% که بیست و دو هزار و بیست بابست

90 تو بیست و دوی دیگر کن شماره %~% که نقش این دم تست این ستاره

91 هر آنکس کو ز رحمت بهره‌مند است %~% مر او را این مراتب خود پسند است

92 همه همراه تو باشند ای جان %~% تو غافل بوده ازحال ایشان

93 همه اشیا ز بهرت خادمانند %~% ملایک راهدار تو چو جانند

94 هر آن سالک که پیشم راه دارد %~% بعالم او دل آگاه دارد

95 تو ای انسان بمعنی کان لطفی %~% همه اشیا درون تست مخفی

96 بدان خود را که تا خود از کجائی %~% که با نور الهی آشنائی

97 بدان خود را که توذات شریفی %~% چو آب زمزم و کوثر لطیفی

98 بدان خود را که تو با جان رفیقی %~% به حکمت خود شفیقان را شفیقی

99 بدان خود را و آزاد جهان شو %~% چو عیسی برفراز آسمان شو

100 بدان خود را و واقف شو ز سرها %~% که سر باشد رفیق مرد دانا

101 بدان خود را و با حق آشنا شو %~% تمام اولیا را پیشوا شو

102 بدان خود را که تو از بحر اوئی %~% چو قطره غیر بحر او نجوئی

103 بدان خود را که تا عطار گردی %~% بگرد نقطه چون پرگار گردی

104 بدان ms31 خود را که آخر گر ندانی %~% درون دایره در جهل ما نی

105 بدان خود را و با درد آشنا شو %~% ز کوی عاقبت بیرون چو ما شو

106 بدان خود را اگر تو یار مائی %~% وگرنه ژاژ با خلقان بخایی

107 بدان خود را و در خود بین تو او را %~% شکن بر سنگ تقوی این سبورا

108 بدان خود را که هم تو جسم و جانی %~% به آخر در معانی لامکانی

109 بدان خود را که شمس از خادمین است %~% شده از آسمان شمع زمین است

110 بدان خود را که چرخ و کوکب و ماه %~% همه هستند خادم پیشت ای شاه

111 بدان خود را که مقصود الهی %~% بدرویشی توسالک پادشاهی

1 بدان خود را و خود را کن فراموش %~% تو جوهر ذات را میدان و بخروش

2 بدان خود را که تا مظهر ببینی %~% ز وصلت نامه‌ام اظهر ببینی

3 بدان خود را که حلاجم چنین گفت %~% که از اسرارنامه در توان سفت

4 بدان خود را که مرغ لامکانی %~% کتاب طیر ما را آشیانی

5 بدان خود را و خسرو دان تو معنا %~% الهی نامه گفتست این معما

6 بدان خود را که پند من شفیق است %~% مصیبت نامه‌ات این دم رفیقست

7 بدان خود را که بلبل نامه‌داری %~% به اشترنامه کی همخانه داری

8 بدان خود را اگر تذکیره خوانی %~% جمیع اولیا را دیده دانی

9 بدان خود را که این معراج نامه %~% به هفتم آسمان دارد علامه

10 بدان خود را که این مختارنامه است %~% دو عالم را از و دانه و دام است

11 بدان خود را جواهر نامه کن کوش %~% بشرح القلب من فی الحال می نوش

12 بدان خود را که این هفده کتب را %~% نهادم بر طریق علم اسما

13 شمار بیت اینها را بگویم %~% من از کشف معانی تخم جویم

14 دویست و دو هزار و شصت بیت ms32 است %~% برای سالکان هر بیت بیت است

15 مرا در علم و حکمت بس کتبها است %~% ولیکن آن به پیش مرد داناست

16 هر آن شخصی که خواند او تمامش %~% بهشت عدن می‌باشد مقامش

17 همه علمی به پیش او مکمل %~% همه حکمت به پیش او مسجل

18 هر آن دانا که آن جمله نیابد %~% بجهد وسعی خود دو سه بیابد

19 تمام علم و حکمت اندرین دوست %~% طریق اولیا میدان در این کوست

20 همه در این کتب پیدا ببیند %~% ازو مقصود هر دو کون چیند

21 کدامند این کتب ای یار شبخیز %~% که دارد او دمی همچون قمر تیز

22 کتاب جوهر الذاتست و مظهر %~% بود در پیش دانای مطهر

23 همه در پیش دانا هست روشن %~% به پیش عارفانش همچو گلشن

24 هر آنکس را که دولت بختیار است %~% مراورا این کتبها در کنار است

25 هر آنکس کو بحیدر راه بین شد %~% بجوهر ذات و مظهر همنشین شد

26 هر آنکس کو محب هر دو پور است %~% مراورا این کتبها همچو نور است

27 دو پور و دو کتب از بهر شاه است %~% دگرها غرق دریای گناه است

28 هر آنکس کو ازین بحر است آگاه %~% صفات ذات او شد قل هوالله

29 محمد بود از بهر حق آگاه %~% نمی‌دانی از آن گم کرده راه

30 به ره از هستی خود شو گریزان %~% که تایابی مقام قرب جانان

31 ترا چندانکه گفتم غیر کردی %~% بمعنی خویش را در دیر کردی

32 دریغا سی ونه سال تمامت %~% بکردم درمعانیها سلامت

33 همه اوقات من در پیش نادان %~% برفت از دست کو مرد صفادان

34 ولیکن شکر گویم صد هزاری %~% که دارد ملک اسرارم مداری

35 دوعالم گر ازین اسرار گویند %~% نه براین شیوه عطار گویند

36 بحمدالله که عارف راز دار است %~% چو اشترهای مستم در قطار است

37 مرا ملک سلیمان درنگین است %~% که انسانم بمعنی ms33 همنشین است

38 ز بهر عارفان دارم کتبها %~% که گویندم دعا در صبح اعلا

39 هلا ای عاشق مست سخندان %~% ترا باشد همه اسرار در جان

40 بگویم با تو حال دین و تقوا %~% اگرداری دمی با من مدارا

41 ز آدم تا به این دم علم دارم %~% چو تخم عشق درجانت بکارم

42 ز آدم نور عرفان گشت پیدا %~% ولی در پرده پنهان بود آنجا

43 بدور مصطفی کرد اوظهوری %~% بجان حیدر آمد او چو نوری

44 ز حیدر شاه بشنید و نبی گفت %~% به همراهان اهل فسق کی گفت

45 ز آدم تا بایندم سر همو گفت %~% یکی منصور بی دانش فرو گفت

46 سرش اندر سر اینکار رفت او %~% مرا خود او همی گوید که رو گو

47 وگرنه من کیم یک مستمندی %~% چو صیدی اوفتاده درکمندی

48 کمندم او فکند و صید اویم %~% ز چوگانش در این میدان چو گویم

49 رو ای درویش سالک راه او گیر %~% شنو اسرار معنیهاش از پیر

50 برو در لو کشف بنگر زمانی %~% اگر داری بکویش آشیانی

51 که تا حل گرددت اسرار مشکل %~% شوی اندر طریقت مرد کامل

52 ترا انسان کامل می‌توان گفت %~% منافق را چو جاهل می‌توان گفت

53 اگرداری ز علم دین تونوری %~% تو داری در دو عالم خوش حضوری

54 تو داری آنچه مقصود جهان است %~% از آن جایت بچارم آسمانست

55 بیا این گنج را سرپوش بردار %~% که تا بینی تو روی خوب دلدار

56 بیک صورت بیک معنی بیک حال %~% همو باشد درون این زمان قال

57 ولیکن خاص دیگر یار دیگر %~% برون پرده خود اغیار دیگر

58 بیک جوزی که نامش چار مغز است %~% تو اصل روغنش میدان که نغز است

59 دگرها را بباید سوختن زود %~% که تا از وی برآید بوی چون دود

60 دگر آن روغنش گر در چراغی %~% بمانی و بسوزیش چو داغی

61 ازو مقصود دیگر ms34 نیز زاید %~% که پیش اهل معنی رو نماید

62 شعاع او نمی‌دانی و رفتی %~% همان بهتر که اندر خاک خفتی

63 تو این خورشید انور را نبینی %~% چو کوران بر سر رهها نشینی

64 کسی کو روز این خورشید نادید %~% بشب او شمع ما را او کجا دید

65 جهان اندر جهان خورشید و نور است %~% وگراندر جنان رضوان و حور است

66 مرا با اصل اینها کار باشد %~% هم اویم دلبرو دلدارباشد

67 چو بد اصلی ندانی اصل خود را %~% ترا کی باشد اندر کوی ما جا

68 تو ناپاکی و هم ناپاک زاده %~% ز حت شهسوار ما پیاده

69 هر آنکس را که حب حیدری نیست %~% شعاع روی او خود انوری نیست

70 هر آنکس کو باین ره راه برده %~% ز عرش هفتمین خرگاه برده

71 بیا در راه حق جان را فدا کن %~% پس آنگه کار خود با او رها کن

72 بیا و صدق خود بر صادقان خوان %~% تو حال معنوی بر عاشقان خوان

73 میا درخانه مستان تو هشیار %~% اگر هستی تو واقف خود ز اسرار

74 اگر آئی چو ایشان مست گردی %~% بدور مالکان پابست گردی

75 ولیکن هر که صالح نیست چون ما %~% ندارد او میان اولیا جا

76 اگر هستی تو قابل جای داری %~% تو بی‌شک در بهشت خود پای داری

77 وگرنه میشوی همچون حماری %~% به انسانت نباشد هیچ کاری

78 دریغا و دریغا و دریغا %~% که کردی خویش را در دین تو رسوا

79 تو انسان بودی و انسان تو بودی %~% میان اولیا برهان تو بودی

80 تو انسان بودی و انسان رفیقت %~% محمد بود در عقبی شفیقت

81 تو انسان بودی و انسانت میثاق %~% ولیکن در معانی گشته عاق

82 تو انسان بودی و انسان امیرت %~% امیرالمؤمنین بد دستگیرت

83 ولیکن خویش را نشناختی تو %~% تو ایمان را بیک جو باختی تو

84 دریغا نام فرزندی آدم %~% که باشد ms35 بر تو این نام مسلم

85 تو شرعش را چو من دان ای برادر %~% بکن از لفظ عطار این تو باور

86 بهر چه الله گفت احمد چنان کرد %~% نماز خویش را بر آسمان کرد

87 بخاطر هیچ غیر او میآور %~% تمامی ورد او الله اکبر

88 تو گر اندر نمازی خواب داری %~% ز رحمت روی خود بی آب داری

89 نماز و روزه‌ات بر هیچ باشد %~% ز طوق لعنتت صد پیچ باشد

90 بخاطر فکر دنیا همچو نمرود %~% شدستی پیش اهل الله مردود

91 اگر خواهی که با مقدار باشی %~% به این عالم تو با اسرار باشی

92 بکن پیشه تو عزلت را بعالم %~% که گویندت توئی فرزند آدم

93 بکن همره تو علم عارفان را %~% که تا همره شوی تو صالحان را

94 بکن با علم معنی آشنائی %~% که تا آید به قلبت روشنائی

95 بکن اصلاح ملکت ای برادر %~% اگر هستی تو خود ازنسل بوذر

96 ز نسل بوذر غفار دیدم %~% بتون از وی معانیها شنیدم

97 ازو احوال جانان گشت معلوم %~% نبد پیش من این اسرار مفهوم

98 هر آنکس کو ز اسرارش خبر یافت %~% چو جبریل آسمان در زیر پر یافت

99 هر آنکس کو معانی را بداند %~% کلام الله را از بر بخواند

100 مرا مقصود معنیهاش باشد %~% میان جان من غوغاش باشد

101 ز معنی کلام الله محوم %~% نه چون مفتی بیمعنی است صحوم

102 مرا فتوی ز حکم این کلام است %~% نه ازگفتار شیخ و شرح عامست

103 ز شرح عام بگذر شرح او خوان %~% که تا گردی معانی دان قرآن

104 به پیشم کفر باشد قول مفتی %~% بدام زرق و سالوسش نیفتی

105 تو گرد فش و دستار بلندش %~% نگردی تا نیفتی در کمندش

106 تو ایشان را مدان انسان عاقل %~% که ایشانند مثل خر در آن گل

107 تو از ایشان مجو معنی قرآن %~% از ایشان گرروایت هست برخوان

108 ms36 روایت حق ایشان شد به تقلید %~% مرا خود نطق قرآنست و توحید

109 تو گرد عارفان راه حق گرد %~% بدین مصطفی میباش خود فرد

110 تو شرع مصطفی چون شاه من دان %~% که او بوده است نص و بطن قرآن

111 امیرالمؤمنین انسان کامل %~% به پیشش هر دوعالم یک منازل

112 تو منزلگاه شاه ما چه دانی %~% وگردانی چرا مظهر نخوانی

113 ز مظهر گرددت روشن شریعت %~% معانی دان شوی در سر وحدت

114 ز مظهر تو طریقت را بیابی %~% بجوهر ذات من خود نور یابی

115 ز جوهر ذات من ذات خدابین %~% حقیقت در وجود انما بین

116 مرا دانای اسرار معانی %~% بگفتا ای رفیق من چه خوانی

117 بگفتم سوره یوسف ز اول %~% به آخر سوره طاها مکمل

118 بیا ای نور خود را نیک بشناس %~% ز شیطانان دنیا زود بهراس

119 تو این خلقان دنیا را شناسی %~% که ایشانند چون شیطان لباسی

120 کسی کو زین چنین شیطان جداشد %~% مراو را طوق ازگردن رها شد

121 ولیکن این چنین دولت که یابد %~% کسی کز جاه دنیا روی تابد

122 بگویم اصل درویشی کدام است %~% که این معنی بعالم نی بعام است

123 بگویم با تو ای درویش کن گوش %~% مکن ما را در این معنی فراموش

124 به اول آنکه پیش نور باشی %~% دوم آنکه ز دنیا دور باشی

125 سیم آنکه ز خلق این جهان تو %~% کناره گیری و باشی تو نیکو

126 ز اول نور میدانی چه باید %~% بود پیری که از وی علم زاید

127 نه آن علمی که زراقان بخوانند %~% نه آن علمی که سالوسان بدانند

128 بنور آن علم آموزد که حق گفت %~% نه آن علمی که او وی را سبق گفت

129 بتو از معنی قرآن بگوید %~% ز سر من عرف عرفان بگوید

130 بروای یار ازدنیا جدا شو %~% پس آنگه در معانی رهنما شو

131 هر آنکس کو خبر از ms37 بود دارد %~% همه دنیا و دین نابود دارد

132 مر او را با اناالحق کار باشد %~% چه پروایش ز پای دار باشد

133 ز اصل و وصل دارم من خبرها %~% که تا گردی تو واقف از خطرها

134 که این دنیا خطر بسیار دارد %~% بسی را همچو خود افگار دارد

135 خداوندا ازین جمله خطرها %~% نگهداری تو درویشان دین را

136 که درویشان ترا دانند و خوانند %~% ز اسرار تو خود درها فشاند

137 ز درویشی تو سلطانی و برهان %~% ترا باشد مراد از وصل جانان

138 توئی آنکه بحکمت همنشینی %~% طریق شرع را در خویش بینی

139 شریعت خانه دان همچو این بند %~% طریقت اندرو هم قفل و هم بند

140 حقیقت یار در خانه نشانده %~% همه مستان حق جانها فشانده

141 همه کروبیان لبیک گویان %~% بگرد خانه خود از بهر جانان

142 بیا ای دوست بنشین باهم آنجا %~% میفکن این چنین روزی بفردا

143 هر آنکس کو چنین نقدی ز کف داد %~% به نسیه عمر خود بر هیچ بنهاد

144 بنقد این سود در بازار عشق است %~% برای عاشقان اذکار عشق است

145 بذکر دوست مست مست مستم %~% بهشیاری او از جای جستم

146 تو هم پاداری و گوش و بصر هم %~% بکن از غیر حق این دم حذر هم

147 بجه از جوی این دریای پرخون %~% وگرنه اوفتی دروی هم اکنون

148 هر آنکس کو زجوی این جهان جست %~% بدریای جنانش هست صد شصت

149 بهر شستی هزاران ماهی حور %~% فتاده هم ز رضوان با چنان نور

150 اگر تو ای برادر هوشداری %~% سخنهای معانی گوش داری

151 در آیینی نهان صد بحر اسرار %~% بهر بحری هزاران در شهوار

152 تو آن در در همه الفاظ من دان %~% که تا گردد معانی بر تو آسان

153 هر آنکس کو معانی دان چو من شد %~% ملایک پیش او بی‌خویشتنشد

154 هر آنکو کو بداند سر جانان %~% برد همراه ms38 خود او کل ایمان

155 هر آنکس را که ایمان نیست مرده است %~% به آخر خویش با شیطان سپرده است

156 هرآنکس راکه حق شد رهنمایش %~% دو عالم شد تمامی زیر پایش

157 هرآنکس کو بحکمت پیش دیده %~% طریق شرع را در خویش دیده

158 هر آنکس کو نظاره کرد جان را %~% طلاقی داد او ملک جهان را

159 تو اندر این جهان تا چند باشی %~% به این مشت دغل در بند باشی

160 شکن این بند از دنیا برون شو %~% بکوی آخرت چون من درون شو

161 که تا بینی کیانند مست جبار %~% ولی درخلوت یارند هشیار

162 ز هشیاران عقبایت خبر نیست %~% بشیطانان دنیایت ظفر نیست

163 تو شیطان را بگیر و دور انداز %~% درون بوته دنیاش بگداز

164 که تا ایمن شوی از مکرش ای یار %~% وگرنه درجهان گردی تو مردار

165 هر آنکس کو شود مردار خواره %~% وجود او جراحت گشت و پاره

166 ز مردار جهان بگذر چو مردان %~% که تا گردی مطهر بهر جانان

167 هرآنکس کو ز آلایش برونست %~% هم او مقصود کل کاف ونونست

168 ز بهر تو سخن بسیار گفتم %~% دو صد من گوهر اسرار سفتم

169 دو عالم راز بهرت راست کردم %~% ز دوزخ من ترا در خواست کردم

170 چه حاصل چونکه ننیوشی تو پندم %~% برین اوقات بی معنیت خندم

171 ز اوقاتت هزاران گریه زاید %~% رهت مالک بدوزخ میگشاید

172 پس آنگه خط مردودی کشندت %~% بقعر دوزخ تابان برندت

173 ببین اوقات خود را ای برادر %~% مکن تو گفت شیطان هیچ باور

174 هزاران آدمی کو علم خوانده %~% بگرد خویشتن خطی کشانده

175 که من در علم خود ناجی شدستم %~% میان عالمان عالی شدستم

176 همی گوید دماغم پر ز علمست %~% همه اجسام من خود کان حلمست

177 مرا از علم و حلمت حال باید %~% نه همچون آن مدرس قال باید

178 ز حال انسان کامل نور گردد ms39 %~% ز قال بد مدرس کور گردد

179 غلطهای حماران درس گویند %~% میان مدرسه خود قرس گویند

180 ز قرس و درس بگذر راه او گیر %~% پس آنگه رو بخاک راه اومیر

181 وگرنه کور گردی اندرین راه %~% نگردد هیچکس از حالت آگاه

182 هرآنکس کو بباطن کور باشد %~% بباطن خود زعلمم عور باشد

183 هر آن کز علم معنی دیده کور است %~% باو این علم دنیا نیز زور است

184 بیا از علم معنی پرس ما را %~% اگرداری بحال خویش پروا

185 برو تو مظهرم را سر کل دان %~% درو گفتم همه اسرار آسان

186 برو او را ز سر تا پا بخوانش %~% که تا گردی تو نور آسمانش

187 بتابی بر جمیع خلق عالم %~% منور باشی همچون نور آدم

188 بدانش خود کلید علم معنا %~% بدانش خود تونور روح عیسی

189 کلید جمله توحید الاه است %~% بر این معنی شه مردان گواه است

190 شه مردانست علم وحال و گفتم %~% ازو من در هر اسرار سفتم

191 اگر صد قرن باشد عمر نوحت %~% بدنیا دمبدم باشد فتوحت

192 چو اسرارش ندانی خود تو گیجی %~% میان عارفان بر مثل هیجی

193 برو عارف شو و اسرار او دان %~% پس آنگه مظهر انوار او دان

194 که تاکشفت شود اسرار مبهم %~% شوی در پیش اهل الله محرم

195 مرا شوقش ز عالم کرد بیرون %~% بعشقش آمدم در عالم اکنون

196 بعشقش زنده باشم در جهان من %~% شدم دانای سر لامکان من

197 زنم لبیک منصوری بعالم %~% به دانا ختم شد والله اعلم

198 هر آنکس را که دانا همنشین است %~% بر او علم معانی خود یقین است

199 هر آنکس کو ز دانا روی تابد %~% به آخر او جزای خویش یابد

200 ترا دانا رفیق نیک باشد %~% که تا از چاه کفرت خود برآرد

201 ترا دانا رفیق ملک جانست %~% که در شهر معانی او زبان است

202 ترا دانا بسوی ms40 خویش خواند %~% بمحشر از صراطت بگذراند

203 ترا دانا دهد از حوض کوثر %~% شرابی همچو روح جان مطهر

204 ترا دانا کند واقف ز اسلام %~% مرو در کوی نادان کالأنعام

205 ترا دانا ز دانش راز گوید %~% طریق علم معنی بازگوید

206 ترا دانا کند ازحال آگاه %~% برو تو فکر خود کن اندرین راه

207 ترا دانا بحق واصل کند زود %~% اگر صافی کنی این جسم مقصود

208 ترا دانا همه توحید گوید %~% ز نوروز محبت عید گوید

209 ترا دانا کند خود عقل همراه %~% ترا دانا کند از حالت آگاه

210 ترا دانا بحکمت رهنمون کرد %~% پس آنگه روح حیوانی برون کرد

211 ترا دانا زاصل کار گوید %~% میان شرع و حکمت یار گوید

212 ترا دانا براه فقر آرد %~% درون توبه عشقت گذارد

213 ترا دانا زند از عشق اکسیر %~% که تا آرد ز غش فسق تطهیر

214 ترا دانا کند از من خبردار %~% که تا آئی بسوی من دگر بار

215 ترا دانا هم از عطار گوید %~% نه از قاضی و از طرار گوید

216 ترا دانا برون آرد ز تقلید %~% نماید خود ترا این راه توحید

217 ترا دانا ز فکر و شیخ و مفتی %~% برون آرد مثال نوح و کشتی

218 ترا دانا ز مکر او رهاند %~% چو نوحت اندر آن کشتی نشاند

219 ترا دانا مثال بحر باید %~% که لب خشک آید و خوش رخ گشاید

220 ترا دانا دهد از عشق بهره %~% تو باشی در معانیهاش شهره

221 ترا دانا رهاند از بدیها %~% مکن خود را چو شیخ بدتورسوا

222 ترا دانا بشرع مصطفی خواند %~% دگر بر تو طریق مرتضی خواند

223 طریق مرتضی ایمان کل دان %~% وزو هر دم کتاب عاشقان خوان

224 طریق مرتضی یک راه دارد %~% حقیقت را بمعنی شاه دارد

225 شریعت کرد او شد در طریقت %~% طریقت ورد او شد در حقیقت

226 حقیقت غیر او من غیر ms41 دانم %~% چو منصور این معانی من بخوانم

227 از آن درجسم عطار آمدی تو %~% که برگوئی اناالحق را تو نیکو

228 اناالحق هم توئی و هم تو باشی %~% میان عاشقان محرم تو باشی

229 درون شمع احمد راه دیدم %~% شه مردان از آن آگاه دیدم

230 کسی بهتر ازو این ره نرفته %~% وگر رفته رهش از وی شنفته

231 کسی دیگر ندارد حد این قرب %~% وگر گوید بحلقش ریز خود سرب

232 مرا تیز است مظهر سرب ریزان %~% میان جان دشمن نار سوزان

233 تو سربش ریز در حلق و برون شو %~% بجوهر ذات من چون درون شو

234 که تا گردی همچون شیخ مردان %~% از آنکو نخوتی دارد چو شیطان

235 هر آنکس را که نخوت یار باشد %~% امیر ما ازو بیزار باشد

236 امیرم آنکه مداحش خلیل است %~% تولدگاه او خانه جلیل است

237 بکعبه زاد از مادر امیرم %~% از آن شد حلقه او دستگیرم

238 بدانستم من این دم راه خود را %~% از آن گشتم بعالم مست و شیدا

239 هر آنکس را که حیدر راهبر شد %~% درون جنت او همچون قمر شد

240 هر آنکس را که حیدر دوستار است %~% محمد خود شفیعش در شمار است

241 هر آنکس را که حیدر میر دین شد %~% خوارج بیشکی با او بکین شد

242 هر آنکس را که حیدر مقتدایست %~% تمام جان و تن نور صفایست

243 هر آنکس را که حیدر میر باشد %~% چه پروایش ز شاه و میر باشد

244 هر آنکس را که حیدر پیش خواند %~% بدرب هیچکس او را نراند

245 هر آنکس را که حیدر خود شفیق است %~% خداوندش بمعنی دان رفیق است

246 هر آنکس را که حیدر شد طلبکار %~% هزارش یوسف مصری خریدار

247 هر آنکس را که حیدر شد امامش %~% همه اسرار معنی شد تمامش

248 هر آنکس را که حیدر یار غار است %~% چه پروایش ز زهر و نیش ms42 مار است

249 هر آنکس را که حیدر لطف دارد %~% بجنت حوریانش عطف دارد

250 هر آنکس را که حیدر کرد بیرون %~% خدا بیزار گشت ازوی هم اکنون

251 هر آنکس را که حیدر نور تن شد %~% مر او را حله ایمان کفن شد

252 هر آنکس را که حیدر جام دارد %~% در او مستی حق آرام دارد

253 هر آنکس را که حیدر شد زبانش %~% بخواند مظهر وداند بیانش

254 هر آنکس را که حیدر گفت سلمان %~% تو او را بوذر و غفار میخوان

255 هر آنکس را که حیدر شد محبش %~% طبیب حاذق آمد کل طبش

256 هر آنکس را که حیدر حق نماید %~% درخت دید از ذاتش برآید

257 برو ای یار برخطش بنه سر %~% که تا آزاد گردی همچو بوذر

258 برو ای یار گفتم گوش کن تو %~% میان عارفان خاموش کن تو

259 اگر خاموش بنشینی چو مردان %~% نباشد خود ترا ز اسرار نقصان

260 وگرگوئی بکشتن می‌کشندت %~% بگویندت توئی رافض برندت

261 ندانستی که رافض کیست ای سگ %~% بگویم تا شود خود خشکت این لب

262 روافض آنکه دین شه ندارد %~% بکوی مرتضی این ره ندارد

263 روافض آنکه ملعون شد در اسلام %~% ندارد او براه شاهم اقدام

264 روافض آنکه دین غیر دارد %~% بکوی غیر حیدر سیر دارد

265 روافض آنکه حق بیزار زو شد %~% بدوزخ مالکان دل زار ازو شد

266 روافض آنکه دین تغییر داده است %~% بغیر راه حق راهی نهاده است

267 روافض آنکه او اغیار دیده است %~% تمام آل احمد خار دیده است

268 روافض آنکه ازتوحید دور است %~% بعلم چار مذهب خود کفور است

269 مرا نام احد بس دل پسند است %~% که ایمانم بسی شیرین چو قنداست

270 مرا احمد بشرعش ره یکی داد %~% نهادی تو مراو را چار بنیاد

271 خدا و مصطفی را دور کردی %~% بهر دو کون خود را کور کردی

272 امیرمؤمنان را ms43 دین چو تو نیست %~% ویا چون حنبل و شافع نکو نیست

273 همه را راه راه احمدی هست %~% ولی در ذات بعضی بس بدی هست

274 ابابکر و عمر را دوست دارید %~% همه را پیرو احمد شمارید

275 همه را دین حق یک شد نه دو شد %~% ترا خار مغیلان در گلو شد

276 ترا ایمان سلمانیت باید %~% که تا خورشید از کوهت برآبد

277 ترا ایمان بایشان هست محکم %~% که ایشانند نورذات آدم

278 چرا غافل شدی از حال ایشان %~% مگر رفته است از ذات تو ایمان

279 مرا ایمان علی مرتضایست %~% که او در دین احمد مقتدایست

280 مرا دین نبی از وی مسلم %~% که او بد مصطفی را یارو همدم

281 مرا تعلیم دین مصطفی کرد %~% همه مذهب ز دین او جدا کرد

282 مرا کرد او اشارت خود بجعفر %~% که ازگفت ولی حق بمگدز

283 بگفتا گفت او گفت نبی است %~% بمعنی و بتقوی او ولی است

284 بزهد و پاکی او حق گواه است %~% تمام اولیآ را عذر خواه است

285 باو ختمست ایمان و توکل %~% تو بر غیرش مکن چنگ توسل

286 که دارد چون تو شاهی پاک و معصوم %~% مرا از لطف خود مگذار محروم

287 تو بحر حلم و کان جود و علمی %~% تو مست باده صافی و سلمی

288 ترا باده ز دست باب دادند %~% تمام اهل حق را آب دادند

289 کرا قدرت که آن باده بنوشد %~% مگر او جامه شاهی بپوشد

290 کرا قدرت که پا بر کتف احمد %~% نهد غیر از تو ای سلطان سرمد

291 کرا قدرت که گوید لو کشف را %~% و یا داند وجود من عرف را

292 کرا قدرت که گویدحق بدیدم %~% و یا گوید که از او این شنیدم

293 کرا قدرت که استادی جبریل %~% کند در علم قرآن تا به انجیل

294 کرا قدرت که او اسرار داند %~% به پیش او مگر ms44 عطار داند

295 چو عطار این زمان از سرگذشته‌است %~% به جان جان جان مهرت نوشته است

296 بگوید سر اسرارت به هر کو %~% برآرد نعره یاهو و من هو

297 ورای ذکر تو ذکری ندارم %~% ورای فکر تو فکری ندارم

298 توئی مظهر نمای کل مظهر %~% توی اندر وجود من منور

299 جهان از نور تو روشن شناسم %~% همین باشد بمعنی خود لباسم

300 به پیش احمق نادان چگویم %~% که یک گامی نرفته او بکویم

301 مرا از احمق نادان گریز است %~% که کار احمقان جنگ و ستیز است

302 برو بر گفت دانایان عمل کن %~% نه همچو احمقان مکر و دغل کن

303 مرا باشد زبان چون نور روشن %~% ترا باشد زبان گفت الکن

304 بمظهر گفته‌ام آنچه خدا گفت %~% که او در گوش جان من ندا گفت

305 که من روشن ترم از نور خورشید %~% گرفته همچو عاشق ملک جاوید

306 من این مظهر بلفظ عام گفتم %~% گهی پخته و گه خود خام گفتم

307 که فهم خلق دروی خوش برآید %~% ز جهل و کبر خود بیرون درآید

308 وگرنه خود بالفاظ شریفش %~% همی گفتم که می‌آید حریفش

309 دل درویش ازو محروم ماند %~% به پیش خادم و مخدوم ماند

310 بچشم دانش اندر وی نظر کرد %~% همه عباد عالم را خبر کن

311 درو گم کرده‌ای من علم عالم %~% ز دور خویشتن تا دور آدم

312 تو ختم این معما کن که بسیار %~% سخن دارم من از اسرار دلدار

مظهر

مظهر

نبذة عن الكتاب

الفهرس