1 بسم‌الله الرحمن الرحیم %~% هست کلید در گنج حکیم

2 فاتحه فکرت و ختم سخن %~% نام خدایست بر او ختم کن

3 پیش وجود همه آیندگان %~% بیش بقای همه پایندگان

4 سابقه سالار جهان قدم %~% مرسله پیوند گلوی قلم

5 پرده گشای فلک پرده‌دار %~% پردگی پرده شناسان کار

6 مبدع هر چشمه که جودیش هست %~% مخترع هر چه وجودیش هست

7 لعل طراز کمر آفتاب %~% حله گر خاک و حلی بند آب

8 پرورش‌آموز درون پروران %~% روز برآرنده روزی خوران

9 مهره کش رشته باریک عقل %~% روشنی دیده تاریک عقل

10 داغ نه ناصیه داران پاک %~% تاج ده تخت نشینان خاک

11 خام کن پخته تدبیرها %~% عذر پذیرنده تقصیرها

12 شحنه غوغای هراسندگان %~% چشمه تدبیر شناسندگان

13 اول و آخر بوجود و صفات %~% هست کن و نیست کن کاینات

14 با جبروتش که دو عالم کمست %~% اول ما آخر ما یکدمست

15 کیست درین دیر گه دیر پای %~% کو لمن الملک زند جز خدای

16 بود و نبود آنچه بلندست و پست %~% باشد و این نیز نباشد که هست

17 پرورش آموختگان ازل %~% مشکل این کار نکردند حل

18 کز ازلش علم چه دریاست این %~% تا ابدش ملک چه صحراست این

19 اول او اول بی ابتداست %~% آخر او آخر بی‌انتهاست

20 روضه ترکیب ترا حور ازوست %~% نرگس بینای ترا نور ازوست

21 کشمکش هر چه در و زندگیست %~% پیش خداوندی او بندگیست

22 هر چه جز او هست بقائیش نیست %~% اوست مقدس که فنائیش نیست

23 منت او راست هزار آستین %~% بر کمر کوه و کلاه زمین

24 تا کرمش در تتق نور بود %~% خار زگل نی زشکر دور بود

25 چون که به جودش کرم آباد شد %~% بند وجود از عدم آزاد شد

26 در هوس این دو سه ویرانه ده %~% کار فلک بود گره در گره

27 تا نگشاد این گره وهم سوز %~% زلف شب ایمن نشد ms01 از دست روز

28 چون گهر عقد فلک دانه کرد %~% جعد شب از گرد عدم شانه کرد

29 زین دو سه چنبر که بر افلاک زد %~% هفت گره بر کمر خاک زد

30 کرد قبا جبه خورشید و ماه %~% زین دو کله‌وار سپید و سیاه

31 زهره میغ از دل دریا گشاد %~% چشمه خضر از لب خضرا گشاد

32 جام سحر در گل شبرنگ ریخت %~% جرعه آن در دهن سنگ ریخت

33 زاتش و آبی که بهم در شکست %~% پیه در و گرده یاقوت بست

34 خون دل خاک زبحران باد %~% در جگر لعل جگرگون نهاد

35 باغ سخا را چو فلک تازه کرد %~% مرغ سخن را فلک آوازه کرد

36 نخل زبانرا رطب نوش داد %~% در سخن را صدف گوش داد

37 پرده‌نشین کرد سر خواب را %~% کسوت جان داد تن آب را

38 زلف زمین در بر عالم فکند %~% خال (عصی) بر رخ آدم فکند

39 روی زر از صورت خواری بشست %~% حیض گل از ابر بهاری بشست

40 زنگ هوا را به کواکب سترد %~% جان صبا را به ریاحین سپرد

41 خون جهان در جگر گل گرفت %~% نبض خرد در مجس دل گرفت

42 خنده به غمخوارگی لب کشاند %~% زهره به خنیاگری شب نشاند

43 ناف شب از مشک فروشان اوست %~% ماه نو از حلقه به گوشان اوست

44 پای سخنرا که درازست دست %~% سنگ سراپرده او سر شکست

45 وهم تهی پای بسی ره نبشت %~% هم زدرش دست تهی بازگشت

46 راه بسی رفت و ضمیرش نیافت %~% دیده بسی جست و نظیرش نیافت

47 عقل درآمد که طلب کردمش %~% ترک ادب بود ادب کردمش

48 هر که فتاد از سر پرگار او %~% جمله چو ما هست طلبگار او

49 سدره نشینان سوی او پر زدند %~% عرش روان نیز همین در زدند

50 گر سر چرخست پر از طوق اوست %~% ور دل خاکست پر از شوق اوست ms02

51 زنده نام جبروتش احد %~% پایه تخت ملکوتش ابد

52 خاص نوالش نفس خستگان %~% پیک روانش قدم بستگان

53 دل که زجان نسبت پاکی کند %~% بر در او دعوی خاکی کند

54 رسته خاک در او دانه‌ایست %~% کز گل باغش ارم افسانه‌ایست

55 خاک نظامی که بتایید اوست %~% مزرعه دانه توحید اوست

1 ای همه هستی زتو پیدا شده %~% خاک ضعیف از تو توانا شده

2 زیرنشین علمت کاینات %~% ما بتو قائم چو تو قائم بذات

3 هستی تو صورت پیوند نی %~% تو بکس و کس بتو مانند نی

4 آنچه تغیر نپذیرد توئی %~% وانکه نمردست و نمیرد توئی

5 ما همه فانی و بقا بس تراست %~% ملک تعالی و تقدس تراست

6 خاک به فرمان تو دارد سکون %~% قبه خضرا تو کنی بیستون

7 جز تو فلکرا خم چوگان که داد %~% دیک جسد را نمک جان که داد

8 چون قدمت بانک بر ابلق زند %~% جز تو که یارد که اناالحق زند

9 رفتی اگر نامدی آرام تو %~% طاقت عشق از کشش نام تو

10 تا کرمت راه جهان برگرفت %~% پشت زمین بار گران برگرفت

11 گرنه زپشت کرمت زاده بود %~% ناف زمین از شکم افتاده بود

12 عقد پرستش زتو گیرد نظام %~% جز بتو بر هست پرستش حرام

13 هر که نه گویای تو خاموش به %~% هر چه نه یاد تو فراموش به

14 ساقی شب دستکش جام تست %~% مرغ سحر دستخوش نام تست

15 پرده برانداز و برون آی فرد %~% گر منم آن پرده بهم در نورد

16 عجز فلک را به فلک وانمای %~% عقد جهانرا زجهان واگشای

17 نسخ کن این آیت ایام را %~% مسخ کن این صورت اجرام را

18 حرف زبانرا به قلم بازده %~% وام زمین را به عدم بازده

19 ظلمتیانرا بنه بی نور کن %~% جوهریانرا زعرض دور کن

20 کرسی شش گوشه بهم در شکن %~% منبر نه پایه بهم درفکن

21 حقه ms03 مه بر گل این مهره زن %~% سنگ زحل بر قدح زهره زن

22 دانه کن این عقد شب‌افروز را %~% پر بشکن مرغ شب و روز را

23 از زمی این پشته گل بر تراش %~% قالب یکخشت زمین گومباش

24 گرد شب از جبهت گردون بریز %~% جبهه بیفت اخبیه گو برمخیز

25 تا کی ازین راه نوروزگار %~% پرده‌ای از راه قدیمی بیار

26 طرح برانداز و برون کش برون %~% گردن چرخ از حرکات و سکون

27 آب بریز آتش بیداد را %~% زیرتر از خاک نشان باد را

28 دفتر افلاک شناسان بسوز %~% دیده خورشید پرستان بدوز

29 صفر کن این برج زطوق هلال %~% باز کن این پرده ز مشتی خیال

30 تا به تو اقرار خدائی دهند %~% بر عدم خویش گوائی دهند

31 غنچه کمر بسته که ما بنده‌ایم %~% گل همه تن جان که به تو زنده‌ایم

32 بی دیتست آنکه تو خونریزیش %~% بی بدلست آنکه تو آویزیش

33 منزل شب را تو دراز آوری %~% روز فرو رفته تو بازآوری

34 گرچه کنی قهر بسی را ز ما %~% روی شکایت نه کسی را ز ما

35 روشنی عقل به جان داده‌ای %~% چاشنی دل به زبان داده‌ای

36 چرخ روش قطب ثبات از تو یافت %~% باغ وجود آب حیات از تو یافت

37 غمزه نسرین نه ز باد صباست %~% کز اثر خاک تواش توتیاست

38 پرده سوسن که مصابیح تست %~% جمله زبان از پی تسبیح تست

39 بنده نظامی که یکی گوی تست %~% در دو جهان خاک سر کوی تست

40 خاطرش از معرفت آباد کن %~% گردنش از دام غم آزاد کن

1 ای به ازل بوده و نابوده ما %~% وی به ابد زنده و فرسوده ما

2 دور جنیبت کش فرمان تست %~% سفت فلک غاشیه گردان تست

3 حلقه زن خانه به دوش توایم %~% چون در تو حلقه به گوش توایم

4 داغ تو داریم و سگ داغدار %~% می‌نپذیرند شهان در ms04 شکار

5 هم تو پذیری که زباغ توایم %~% قمری طوق و سگ داغ توایم

6 بی‌طمعیم از همه سازنده‌ای %~% جز تو نداریم نوازنده‌ای

7 از پی تست اینهمه امید و بیم %~% هم تو ببخشای و ببخش ای کریم

8 چاره ما ساز که بی داوریم %~% گر تو برانی به که روی آوریم

9 این چه زبان وین چه زبان را نیست %~% گفته و ناگفته پشیمانیست

10 دل ز کجا وین پر و بال از کجا %~% من که و تعظیم جلال از کجا

11 جان به چه دل راه درین بحر کرد %~% دل به چه گستاخی ازین چشمه خورد

12 در صفتت گنگ فرو مانده‌ایم %~% من عرف الله فرو خوانده‌ایم

13 چون خجلیم از سخن خام خویش %~% هم تو بیامرز به انعام خویش

14 پیش تو گر بی سر و پای آمدیم %~% هم به امید تو خدای آمدیم

15 یارشو ای مونس غمخوارگان %~% چاره کن ای چاره بیچاره‌گان

16 قافله شد واپسی ما ببین %~% ای کس ما بیکسی ما ببین

17 بر که پناهیم توئی بی‌نظیر %~% در که گریزیم توئی دستگیر

18 جز در تو قبله نخواهیم ساخت %~% گر ننوازی تو که خواهد نواخت

19 دست چنین پیش که دارد که ما %~% زاری ازین بیش که دارد که ما

20 درگذر از جرم که خواننده‌ایم %~% چاره ما کن که پناهنده‌ایم

21 ای شرف نام نظامی به تو %~% خواجگی اوست غلامی به تو

22 نزل تحیت به زبانش رسان %~% معرفت خویش به جانش رسان

1 تخته اول که الف نقش بست %~% بر در محجوبه احمد نشست

2 حلقه حی را کالف اقلیم داد %~% طوق ز دال و کمر از میم داد

3 لاجرم او یافت از آن میم و دال %~% دایره دولت و خط کمال

4 بود درین گنبد فیروزه خشت %~% تازه ترنجی زسرای بهشت

5 رسم ترنجست که در روزگار %~% پیش دهد میوه پس آرد بهار

6 کنت نبیا چو علم ms05 پیش برد %~% ختم نبوت به محمد سپرد

7 مه که نگین دان زبرجد شدست %~% خاتم او مهر محمد شدست

8 گوش جهان حلقه کش میم اوست %~% خود دو جهان حلقه تسلیم اوست

9 خواجه مساح و مسیحش غلام %~% آنت بشیر اینت مبشر به نام

10 امی گویا به زبان فصیح %~% از الف آدم و میم مسیح

11 همچو الف راست به عهد و وفا %~% اول و آخر شده بر انبیا

12 نقطه روشن‌تر پرگار کن %~% نکته پرگارترین سخن

13 از سخن او ادب آوازه‌ای %~% وز کمر او فلک اندازه‌ای

14 کبر جهان گرچه بسر بر نکرد %~% سر به جهان هم به جهان در نکرد

15 عصمتیان در حرمش پردگی %~% عصمت از او یافته پروردگی

16 تربتش از دیده جنایت ستان %~% غربتش از مکه جبایت ستان

17 خامشی او سخن دلفروز %~% دوستی او هنر عیب سوز

18 فتنه فرو کشتن ازو دلپذیر %~% فتنه شدن نیز برو ناگزیر

19 بر همه سر خیل و سر خیر بود %~% قطب گرانسنگ سبک سیر بود

20 شمع الهی ز دل افروخته %~% درس ازل تا ابد آموخته

21 چشمه خورشید که محتاج اوست %~% نیم هلال از شب معراج اوست

22 تخت نشین شب معراج بود %~% تخت نشان کمر و تاج بود

23 داده فراخی نفس تنگ را %~% نعل زده خنگ شب آهنگ را

24 از پی باز آمدنش پای بست %~% موکبیان سخن ابلق بدست

25 چون تک ابلق بتمامی رسید %~% غاشیه داری به نظامی رسید

1 نیم شبی کان ملک نیمروز %~% کرد روان مشعل گیتی فروز

2 نه فلک از دیده عماریش کرد %~% زهره و مه مشعله داریش کرد

3 کرد رها در حرم کاینات %~% هفت خط و چار حد و شش جهات

4 روز شده با قدمش در وداع %~% زامدنش آمده شب در سماع

5 دیده اغیار گران خواب گشت %~% کو سبک از خواب عنان تاب گشت

6 با قفس قالب ازین دامگاه %~% مرغ دلش ms06 رفته به آرامگاه

7 مرغ پر انداخته یعنی ملک %~% خرقه در انداخته یعنی فلک

8 مرغ الهیش قفس پر شده %~% قالبش از قلب سبکتر شده

9 گام به گام او چو تحرک نمود %~% میل به میلش به تبرک ربود

10 چون دو جهان دیده بر او داشتند %~% سر ز پی سجده فرو داشتند

11 پایش ازان پایه که سر پیش داشت %~% مرحله بر مرحله صد بیش داشت

12 رخش بلند آخورش افکند پست %~% غاشیه را بر کتف هر که هست

13 بحر زمین کان شد و او گوهرش %~% برد سپهر از پی تاج سرش

14 گوهر شب را به شب عنبرین %~% گاو فلک برد ز گاو زمین

15 او ستده پیشکش آن سفر %~% از سرطان تاج و زجوزا کمر

16 خوشه کزو سنبل‌تر ساخته %~% سنبله را بر اسد انداخته

17 تا شب او را چه قدر قدر هست %~% زهره شب سنج ترازو به دست

18 سنگ ورا کرده ترازو سجود %~% زانکه به مقدار ترازو نبود

19 ریخته نوش از دم سیسنبری %~% بر دم این عقرب نیلوفری

20 چون ز کمان تیر شکر زخمه ریخت %~% زهر ز بزغاله خوانش گریخت

21 یوسف دلوی شده چون آفتاب %~% یونس حوتی شده چون دلو آب

22 تا به حمل تخت ثریا زده %~% لشگر گل خیمه به صحرا زده

23 از گل آن روضه باغ رفیع %~% ربع زمین یافته رنگ ربیع

24 عشر ادب خوانده ز سبع سما %~% عذر قدم خواسته از انبیا

25 ستر کواکب قدمش میدرید %~% سفت ملایک علمش میکشید

26 ناف شب آکنده ز مشک لبش %~% نعل مه افکنده سم مرکبش

27 در شب تاریک بدان اتفاق %~% برق شده پویه پای براق

28 کبک وش آن باز کبوتر نمای %~% فاخته‌رو گشت بفر همای

29 سدره شده صد ره پیراهنش %~% عرش گریبان زده در دامنش

30 شب شده روز اینت نهاری شگرف %~% گل شده سرو اینت بهاری شگرف

31 زان گل و زان ms07 نرگس کانباغ داشت %~% نرگس او سرمه مازاغ داشت

32 چون گل ازین پایه فیروزه فرش %~% دست به دست آمد تا ساق عرش

33 همسفرانش سپر انداختند %~% بال شکستند و پر انداختند

34 او بتحیر چو غریبان راه %~% حلقه زنان بر در آن بارگاه

35 پرده نشینان که درش داشتند %~% هودج او یکتنه بگذاشتند

36 رفت بدان راه که همره نبود %~% این قدمش زانقدم آگه نبود

37 هر که جز او بر در آن راز ماند %~% او هم از آمیزش خود باز ماند

38 بر سر هستی قدمش تاج بود %~% عرش بدان مائده محتاج بود

39 چون به همه حرق قلم در کشید %~% ز آستی عرش علم برکشید

40 تا تن هستی دم جان می‌شمرد %~% خواجه جان راه به تن می‌سپرد

41 چون بنه عرش به پایان رسید %~% کار دل و جان به دل و جان رسید

42 تن به گهر خانه اصلی شتافت %~% دیده چنان شد که خیالش نیافت

43 دیده که نور ازلی بایدش %~% سر به خیالات فرو نایدش

44 راه قدم پیش قدم در گرفت %~% پرده خلقت زمیان برگرفت

45 کرد چو ره رفت زغایت فزون %~% سر ز گریبان طبیعت برون

46 همتش از غایت روشن دلی %~% آمده در منزل بی منزلی

47 غیرت ازین پرده میانش گرفت %~% حیرت ازان گوشه عنانش گرفت

48 پرده در انداخته دست وصال %~% از در تعظیم سرای جلال

49 پای شد آمد بسر انداخته %~% جان به تماشا نظر انداخته

50 رفت ولی زحمت پائی نداشت %~% جست ولی رخصت جائی نداشت

51 چون سخن از خود به در آمد تمام %~% تا سخنش یافت قبول سلام

52 آیت نوری که زوالش نبود %~% دید به چشمی که خیالش نبود

53 دیدن او بی عرض و جوهرست %~% کز عرض و جوهر از آنسو ترست

54 مطلق از آنجا که پسندیدنیست %~% دید خدا را و خدا دیدنیست

55 دیدنش از دیده نباید نهفت %~% کوری آنکس که بدیده ms08 نگفت

56 دید پیمبر نه به چشمی دگر %~% بلکه بدین چشم سر این چشم سر

57 دیدن آن پرده مکانی نبود %~% رفتن آن راه زمانی نبود

58 هر که در آن پرده نظرگاه یافت %~% از جهت بی جهتی راه یافت

59 هست ولیکن نه مقرر بجای %~% هر که چنین نیست نباشد خدای

60 کفر بود نفی ثباتش مکن %~% جهل بود وقف جهاتش مکن

61 خورد شرابی که حق آمیخته %~% جرعه آن در گل ما ریخته

62 لطف ازل با نفسش همنشین %~% رحمت حق نازکش او نازنین

63 لب به شکر خنده بیاراسته %~% امت خود را به دعا خواسته

64 همتش از گنج توانگر شده %~% جمله مقصود میسر شده

65 پشت قوی گشته از آن بارگاه %~% روی درآورد بدین کارگاه

66 زان سفر عشق نیاز آمده %~% در نفسی رفته و باز آمده

67 ای سخنت مهر زبانهای ما %~% بوی تو جانداروی جانهای ما

68 دور سخا را به تمامی رسان %~% ختم سخن را به نظامی رسان

1 شمسه نه مسند هفت اختران %~% ختم رسل خاتم پیغمبران

2 احمد مرسل که خرد خاک اوست %~% هر دو جهان بسته فتراک اوست

3 تازه‌ترین سنبل صحرای ناز %~% خاصه‌ترین گوهر دریای راز

4 سنبل او سنبله روز تاب %~% گوهر او لعل گر آفتاب

5 خنده خوش زان نزدی شکرش %~% تا نبرد آب صدف گوهرش

6 گوهر او چون دل سنگی نخست %~% سنگ چرا گوهر او را شکست

7 کرد جدا سنگ ملامت گرش %~% گوهری از رهگذر گوهرش

8 یافت فراخی گهر از درج تنگ %~% نیست عجب زادن گوهر ز سنگ

9 آری از آنجا که دل سنگ بود %~% خشکی سوداش در آهنگ بود

10 کی شدی این سنگ مفرح گزای %~% گر نشدی درشکن و لعل‌سای

11 سیم دیت بود مگر سنگ را %~% کامد و خست آن دهن تنگ را

12 هر گهری کز دهن سنگ خاست %~% با لبش از جمله دندان بهاست

13 گوهر سنگین ms09 که زمین کان اوست %~% کی دیت گوهر دندان اوست

14 فتح بدندان دیتش جان کنان %~% از بن دندان شده دندان کنان

15 چون دهن از سنگ بخونابه شست %~% نام کرم کرد بخود بر درست

16 از بن دندان سر دندان گرفت %~% داد بشکرانه کم آن گرفت

17 زارزوی داشته دندان گذاشت %~% کز دو جهان هیچ بدندان نداشت

18 در صف ناورد گه لشکرش %~% دست علم بود و زبان خنجرش

19 خنجر او ساخته دندان نثار %~% خوش نبود خنجر دندانه‌دار

20 اینهمه چه تا کرمش بنگرند %~% خار نهند از گل او برخورند

21 باغ پر از گل سخن خار چیست %~% رشته پر از مهره دم مار چیست

22 با دم طاوس کم زاغ گیر %~% با دم بلبل طرف باغ گیر

23 طبع نظامی که بدو چونگلست %~% بر گل او نغز نوا بلبلست

1 ای تن تو پاک‌تر از جان پاک %~% روح تو پرورده روحی فداک

2 نقطه گه خانه رحمت توئی %~% خانه بر نقطه زحمت توئی

3 راهروان عربی را تو ماه %~% یاوگیان عجمی را تو راه

4 ره به تو یابند و تو ره ده نه‌ای %~% مهتر ده خود تو و در ده نه‌ای

5 چون تو کریمان که تماشا کنند %~% رستی تنها نه به تنها کنند

6 از سر خوانی که رطب خورده‌ای %~% از پی ما زله چه آورده‌ای

7 لب بگشا تا همه شکر خورند %~% ز آب دهانت رطب‌تر خورند

8 ای شب گیسوی تو روز نجات %~% آتش سودای تو آب حیات

9 عقل شده شیفته روی تو %~% سلسله شیفتگان موی تو

10 چرخ ز طوق کمرت بنده‌ای %~% صبح ز خورشید رخت خنده‌ای

11 عالم تردامن خشک از تو یافت %~% ناف زمین نافه مشک از تو یافت

12 از اثر خاک تو مشگین غبار %~% پیکر آن بوم شده مشک بار

13 خاک تو از باد سلیمان بهست %~% روضه چگویم که ز رضوان بهست

14 کعبه که سجاده تکبیر ms10 تست %~% تشنه جلاب تباشیر تست

15 تاج تو و تخت تو دارد جهان %~% تخت زمین آمد و تاج آسمان

16 سایه نداری تو که نور مهی %~% رو تو که خود سایه نور اللهی

17 چار علم رکن مسلمانیت %~% پنج دعا نوبت سلطانیت

18 خاک ذلیلان شده گلشن به تو %~% چشم غریبان شده روشن به تو

19 تا قدمت در شب گیسو فشان %~% بر سر گردون شده دامن کشان

20 پر زر و در گشته ز تو دامنش %~% خشتک زر سوزه پیراهنش

21 در صدف صبح به دست صفا %~% غالیه بوی تو ساید صبا

22 لاجرم آنجا که صبا تاخته %~% لشگر عنبر علم انداخته

23 بوی کز آن عنبر لرزان دهی %~% گر به دو عالم دهی ارزان دهی

24 سدره ز آرایش صدرت زهیست %~% عرش در ایوان تو کرسی نهیست

25 روزن حاجت چو بود صبح تاب %~% ذره بود عرش در آن آفتاب

26 گرنه ز صبح آینه بیرون فتاد %~% نور تو بر خاک زمین چون فتاد

27 ای دو جهان زیر زمین از چه‌ای %~% گنج نه‌ای خاک نشین از چه‌ای

28 تا تو به خاک اندری ای گنج پاک %~% شرط بود گنج سپردن به خاک

29 گنج ترا فقر تو ویرانه بس %~% شمع ترا ظل تو پروانه بس

30 چرخ مقوس هدف آه تست %~% چنبر دلوش رسن چاه تست

31 ایندو طرف گرد سپید و سیاه %~% راه تو را پیک ز پیکان راه

32 عقل شفا جوی و طبیبش توئی %~% ماه سفرساز و غریبش توئی

33 خیز و شب منتظران روز کن %~% طبع نظامی طرب افروز کن

1 ای مدنی برقع و مکی نقاب %~% سایه نشین چند بود آفتاب

2 گر مهی از مهر تو موئی بیار %~% ور گلی از باغ تو بوئی بیار

3 منتظرانرا به لب آمد نفس %~% ای ز تو فریاد به فریادرس

4 سوی عجم ران منشین در عرب %~% زرده روز اینک و شبدیز شب

5 ms11 ملک برآرای و جهان تازه کن %~% هردو جهانرا پر از آوازه کن

6 سکه تو زن تا امرا کم زنند %~% خطبه تو کن تا خطبا دم زنند

7 خاک تو بوئی به ولایت سپرد %~% باد نفاق آمد و آن بوی برد

8 باز کش این مسند از آسودگان %~% غسل ده این منبر از آلودگان

9 خانه غولند بپردازشان %~% در غله دان عدم اندازشان

10 کم کن اجری که زیادت خورند %~% خاص کن اقطاع که غارتگرند

11 ما همه جسمیم بیا جان تو باش %~% ما همه موریم سلیمان تو باش

12 از طرفی رخنه دین میکنند %~% وز دگر اطراف کمین میکنند

13 شحنه توئی قافله تنها چراست %~% قلب تو داری علم آنجا چراست

14 یا علیی در صف میدان فرست %~% یا عمری در ره شیطان فرست

15 شب به سر ماه یمانی درآر %~% سر چو مه از برد یمانی برآر

16 با دو سه در بند کمربند باش %~% کم زن این کم زده چند باش

17 پانصد و هفتاد بس ایام خواب %~% روز بلندست به مجلس شتاب

18 خیز و بفرمای سرافیل را %~% باد دمیدن دو سه قندیل را

19 خلوتی پرده اسرار شو %~% ما همه خفتیم تو بیدار شو

20 ز آفت این خانه آفت پذیر %~% دست برآور همه را دست گیر

21 هر چه رضای تو بجز راست نیست %~% با تو کسی را سر وا خواست نیست

22 گر نظر از راه عنایت کنی %~% جمله مهمات کفایت کنی

23 دایره بنمای به انگشت دست %~% تا به تو بخشیده شود هر چه هست

24 با تو تصرف که کند وقت کار %~% از پی آمرزش مشتی غبار

25 از تو یکی پرده برانداختن %~% وز دو جهان خرقه درانداختن

26 مغز نظامی که خبر جوی تست %~% زنده دل از غالیه بوی تست

27 از نفسش بوی وفائی ببخش %~% ملک فریدون به گدائی ببخش

1 ای گهر تاج فرستادگان %~% تاج ده گوهر آزادگان ms12

2 هر چه زبیگانه وخیل تواند %~% جمله در این خانه طفیل تواند

3 اول بیت ار چه به نام تو بست %~% نام تو چون قافیه آخر نشست

4 این ده ویران چو اشارت رسید %~% از تو و آدم به عمارت رسید

5 آنچه بدو خانه نوآیین بود %~% خشت پسین دای نخستین بود

6 آدم و نوحی نه به از هر دوی %~% مرسله یک گره از هر دوی

7 آدم از آن دانه که شد هیضه‌دار %~% توبه شدش گلشکر خوشگوار

8 توبه دل در چمنش بوی تست %~% گلشکرش خاک سر کوی تست

9 دل ز تو چون گلشکر توبه خورد %~% گلشکر از گلشکری توبه کرد

10 گوی قبولی ز ازل ساختند %~% در صف میدان دل انداختند

11 آدم نو زخمه درآمد به پیش %~% تا برد آنگوی به چوگان خویش

12 بارگیش چون عقب خوشه رفت %~% گوی فرو ماند و فرا گوشه رفت

13 نوح که لب تشنه به حیوان رسید %~% چشمه غلط کرد و به طوفان رسید

14 مهد براهیم چو رای اوفتاد %~% نیم ره آمد دو سه جای اوفتاد

15 چون دل داود نفس تنگ داشت %~% در خور این زیر بم آهنگ داشت

16 داشت سلیمان ادب خود نگاه %~% مملکت آلوده نجست آین کلاه

17 یوسف از آن چاه عیانی ندید %~% جز رسن و دلو نشانی ندید

18 خضر عنان زین سفر خشک تافت %~% دامن خود تر شده چشمه یافت

19 موسی از این جام تهی دید دست %~% شیشه به کهپایه «ارنی» شکست

20 عزم مسیحا نه به این دانه بود %~% کو ز درون تهمتی خانه بود

21 هم تو «فلک طرح» درانداختی %~% سایه بر این کار برانداختی

22 مهر شد این نامه به عنوان تو %~% ختم شد این خطبه به دوران تو

23 خیز و به از چرخ مداری بکن %~% او نکند کار تو کاری بکن

24 خط فلک خطه میدان تست %~% گوی زمین در خم چوگان تست

25 ms13 تا زعدم گرد فنا برنخاست %~% می‌تک و می‌تاز که میدان تراست

26 کیست فنا کاب ز جامت برد %~% یا عدم سفله که نامت برد

27 پای عدم در عدم آواره کن %~% دست فنا را به فنا پاره کن

28 ای نفست نطق زبان بستگان %~% مرهم سودای جگر خستگان

29 عقل به شرع تو ز دریای خون %~% کشتی جان برد به ساحل درون

30 قبله نه چرخ به کویت دراست %~% عبهر شش روزه به مویت دراست

31 ملک چو مویت همه درهم شود %~% گر سر موئی زسرت کم شود

32 بی قلم از پوست برون خوان توئی %~% بی سخن از مغز درون دان توئی

33 زان بزد انگشت تو بر حرف پای %~% تا نشود حرف تو انگشت سای

34 حرف همه خلق شد انگشت رس %~% حرف تویی زحمت انگش کس

35 پست شکر گشت غبار درت %~% پسته و عناب شده شکرت

36 یک کف پست تو به صحرای عشق %~% برگ چهل روزه تماشای عشق

37 تازه‌ترین صبح نجاتی مرا %~% خاک توام کاب حیاتی مرا

38 خاک تو خود روضه جان منست %~% روضه تو جان و جهان منست

39 خاک تو در چشم نظامی کشم %~% غاشیه بر دوش غلامی کشم

40 بر سر آنروضه چون جان پاک %~% خیزم چون باد و نشینم چو خاک

41 تا چو سران غالیه تر کنند %~% خاک مرا غالیه سر کنند

1 من که درین دایره دهربند %~% چون گره نقطه شدم شهربند

2 دسترس پای گشائیم نیست %~% سایه ولی فر همائیم نیست

3 پای فرو رفته بدین خاک در %~% با فلکم دست به فتراک در

4 فرق به زیر قدم انداختم %~% وز سر زانو قدمی ساختم

5 گشته ز بس روشنی روی من %~% آینه دل سر زانوی من

6 من که به این آینه پرداختم %~% آینه دیده درانداختم

7 تا زکدام آینه تابی رسد %~% یا ز کدام آتشم آبی رسد

8 چون نظر عقل به رای درست ms14 %~% گرد جهان دست برآورد چست

9 دید از آن مایه که در همتست %~% پایه دهی را که ولی نعمتست

10 شاه قوی طالع فیروز چنگ %~% گلبن این روضه فیروزه رنگ

11 خضر سکندر منش چشمه رای %~% قطب رصد بند مجسطی گشای

12 آنکه ز مقصود وجود اولست %~% و آیت مقصود بدو منزلست

13 شاه فلک تاج سلیمان نگین %~% مفخر آفاق ملک فخر دین

14 نسبت داودی او کرده چست %~% بر شرفش نام سلیمان درست

15 رایت اسحاق ازو عالیست %~% ضدش اگر هست سماعیلیست

16 یکدله شش جهت و هفتگاه %~% نقطه نه دایره بهرام شاه

17 آنکه ز بهرامی او وقت زور %~% گور بود بهره بهرام گور

18 مفخر شاهان به تواناتری %~% نامور دهر به داناتری

19 خاص کن ملک جهان بر عموم %~% هم ملک ارمن و هم شاه روم

20 سلطنت اورنگ خلافت سریر %~% روم ستاننده ابخاز گیر

21 عالم و عادل‌تر اهل وجود %~% محسن و مکرم‌تر ابنای جود

22 دین فلک و دولت او اخترست %~% ملک صدف خاک درش گوهرست

23 چشمه و دریاست به ماهی و در %~% چشمه آسوده و دریای پر

24 با کفش این چشمه سیماب ریز %~% خوانده چو سیماب گریزا گریز

25 خنده زنان از کمرش لعل ناب %~% بر کمر لعل کش آفتاب

26 آفت این پنجره لاجورد %~% پنجه در او زد که به دو پنجه کرد

27 کوس فلک را جرسش بشکند %~% شیشه مه را نفسش بشکند

28 خوب سرآغازتر از خرمی %~% نیک سرانجامتر از مردمی

29 جام سخا را که کفش ساقیست %~% باقی بادا که همین باقیست

1 ای شرف گوهر آدم به تو %~% روشنی دیده عالم به تو

2 چرخ که یک پشت ظفر ساز تست %~% نه شکم آبستن یک راز تست

3 گوش دو ماهی زبر و زیر تو %~% شد صدف گوهر شمشیر تو

4 مه که به شب تیغ درانداختست %~% با سر تیغت سپر انداختست

5 چشمه تیغ تو چو ms15 آب فرات %~% ریخته قرابه آب حیات

6 هر که به طوفان تو خوابش برد %~% ور به مثل نوح شد آبش برد

7 جام تو کیخسرو جمشید هش %~% روی تو پروانه خورشید کش

8 شیردلی کن که دلیر افکنی %~% شیر خطا گفتم شیر افکنی

9 چرخ ز شیران چنین بیشه‌ای %~% از تو کند بیشتر اندیشه‌ای

10 آن دل و آن زهره کرا در مصاف %~% کز دل و از زهره زند با تو لاف

11 هر چه به زیر فلک از رقست %~% دست مراد تو برو مطلقست

12 دست نشان هست ترا چند کس %~% دست نشین تو فرشته است و بس

13 دور به تو خاتم دوران نبشت %~% باد به خاک تو سلیمان نبشت

14 ایزد کو داد جوانی و ملک %~% ملک ترا داد تو دانی و ملک

15 خاک به اقبال تو زر می‌شود %~% زهر به یاد تو شکر می‌شود

16 می‌که فریدون نکند با تو نوش %~% رشته ضخاک برآرد ز دوش

17 میخور می مطرب و ساقیت هست %~% غم چه خوری دولت باقیت هست

18 ملک حفاظی و سلاطین پناه %~% صاحب شمشیری و صاحب کلاه

19 گرچه به شمشیر صلابت پذیر %~% تاج ستان آمدی و تخت گیر

20 چون خلفا گنج فشانی کنی %~% تاج دهی تخت ستانی کنی

21 هست سر تیغ تو بالای تاج %~% از ملکان چون نستانی خراج

22 تختبر آن سر که برو پای تست %~% بختور آندل که در او جای تست

23 جغد به دور تو همائی کند %~% سر که رسد پیش تو پائی کند

24 منکر معروف هدایت شده %~% از تو شکایت به شکایت شده

25 در سم رخشت که زمین راست بیخ %~% خصم تو چون نعل شده چار میخ

26 هفت فلک با گهرت حقه‌ای %~% هشت بهشت از علمت شقه‌ای

27 هر که نه در حکم تو باشد سرش %~% بر سرش افسار شود افسرش

28 در همه فن صاحب یک فن توئی %~% جان دو ms16 عالم به یکی تن توئی

29 گوش سخارا ادب آموز کن %~% شمع سخن را نفس افروز کن

30 خلعت گردون به غلامی فرست %~% بوی قبولی به نظامی فرست

31 گرچه سخن فربه و جان پرورست %~% چونکه به خوان تو رسد لاغرست

32 بی گهر و لعل شد این بحر و کان %~% گوهرش از کف ده و لعل از دهان

33 وانکه حسود است بر او بیدریغ %~% لعل ز پیکان ده و گوهر ز تیغ

34 چون فلکت طالع مسعود داد %~% عاقبت کار تو محمود باد

35 ساخته و سوخته در راه تو %~% ساخته من سوخته بدخواه تو

36 فتح تو سر چون علم افراخته %~% خصم تو سر چون قلم انداخته

1 منکه سراینده این نوگلم %~% باغ ترا نغمه‌سرا بلبلم

2 در ره عشقت نفسی میزنم %~% بر سر کویت جرسی میزنم

3 عاریت کس نپذیرفته‌ام %~% آنچه دلم گفت بگو گفته‌ام

4 شعبده تازه برانگیختم %~% هیکلی از قالب نو ریختم

5 صبح روی چند ادب آموخته %~% پرده ز سحر سحری دوخته

6 مایه درویشی و شاهی درو %~% مخزن اسرار الهی درو

7 بر شکر او ننشسته مگس %~% نی مگس او شکر آلود کس

8 نوح درین بحر سپر بفکند %~% خضر درین چشمه سبو بشکند

9 بر همه شاهان ز پی این جمال %~% قرعه زدم نام تو آمد به فال

10 نامه دو آمد ز دو ناموسگاه %~% هر دو مسجل به دو بهرامشاه

11 آن زری از کان کهن ریخته %~% وین دری از بحر نو انگیخته

12 آن بدر آورده ز غزنی علم %~% وین زده بر سکه رومی رقم

13 گرچه در آن سکه سخن چون زرست %~% سکه زر من از آن بهترست

14 گر کم ازان شد بنه و بار من %~% بهتر از آنست خریدار من

15 شیوه غریبست مشو نامجیب %~% گر بنوازش نباشد غریب

16 کاین سخن رسته پر از نقش باغ %~% عاریت افروز نشد چون چراغ

17 اوست در این ms17 ده زده آبادتر %~% تازه‌تر از چرخ و کهن زادتر

18 رنگ ندارد ز نشانی که هست %~% راست نیاید به زبانی که هست

19 خوان ترا این دو نواله سخن %~% دست نکردست برو دستکن

20 گر نمکش هست بخور نوش باد %~% ورنه ز یاد تو فراموش باد

21 با فلک آنشب که نشینی بخوان %~% پیش من افکن قدری استخوان

22 کاخر لاف سگیت می‌زنم %~% دبدبه بندگیت می‌زنم

23 از ملکانی که وفا دیده‌ام %~% بستن خود بر تو پسندیده‌ام

24 خدمتم آخر به وفائی کشد %~% هم سر این رشته به جائی کشد

25 گرچه بدین درگه پایندگان %~% روی نهادند ستایندگان

26 پیش نظامی به حساب ایستند %~% او دگرست این دگران کیستند

27 من که درین منزلشان مانده‌ام %~% مرحله پیش ترک رانده‌ام

28 تیغ ز الماس زبان ساختم %~% هر که پس آمد سرش انداختم

29 تیغ نظامی که سر انداز شد %~% کند نشد گرچه کهن ساز شد

30 گرچه خود این پایه بیهمسریست %~% پای مرا هم سر بالاتریست

31 اوج بلندست در او می‌پرم %~% باشد کز همت خود برخورم

32 تا مگر از روشنی رای تو %~% سر نهم آنجا که بود پای تو

33 گرد تو گیرم که به گردون رسم %~% تا نرسانی تو مرا چون رسم

34 بود بسیجم که در این یک دو ماه %~% تازه کنم عهد زمین بوس شاه

35 گرچه درین حلقه که پیوسته‌اند %~% راه برون آمدنم بسته‌اند

36 پیش تو از بهر فزون آمدن %~% خواستم از پوست برون آمدن

37 باز چو دیدم همه ره شیر بود %~% پیش و پسم دشنه و شمشیر بود

38 لیک درین خطه شمشیر بند %~% بر تو کنم خطبه به بانگ بلند

39 آب سخن بر درت افشانده‌ام %~% ریگ منم این که به جا مانده‌ام

40 ذره صفت پیش تو ای آفتاب %~% باد دعای سحرم مستجاب

41 گشته دلم بحر گهر ریز تو %~% گوهر جانم کمر آویز تو

42 تا شب و روزست ms18 شبت روز باد %~% گوهر شاهیت شب افروز باد

43 این سریت باد به نیک اختری %~% بهتر باد آن سریت زین سری

1 جنبش اول که قلم برگفت %~% حرف نخستین ز سخن درگرفت

2 پرده خلوت چو برانداختند %~% جلوت اول به سخن ساختند

3 تا سخن آوازه دل در نداد %~% جان تن آزاده به گل در نداد

4 چون قلم آمد شدن آغاز کرد %~% چشم جهان را به سخن باز کرد

5 بی سخن آوازه عالم نبود %~% این همه گفتند و سخن کم نبود

6 در لغت عشق سخن جان ماست %~% ما سخنیم این طلل ایوان ماست

7 خط هر اندیشه که پیوسته‌اند %~% بر پر مرغان سخن بسته‌اند

8 نیست درین کهنه نوخیزتر %~% موی شکافی ز سخن تیزتر

9 اول اندیشه پسین شمار %~% هم سخنست این سخن اینجا بدار

10 تاجوران تاجورش خوانده‌اند %~% واندگران آندگرش خوانده‌اند

11 گه بنوای علمش برکشند %~% گه بنگار قلمش درکشند

12 او ز علم فتح نماینده‌تر %~% وز قلم اقلیم گشاینده‌تر

13 گرچه سخن خود ننماید جمال %~% پیش پرستنده مشتی خیال

14 ما که نظر بر سخن افکنده‌ایم %~% مرده اوئیم و بدو زنده‌ایم

15 سرد پیان آتش ازو تافتند %~% گرم روان آب درو یافتند

16 اوست درین ده زده آبادتر %~% تازه‌تر از چرخ و کهن زادتر

17 رنگ ندارد ز نشانی که هست %~% راست نیاید بزبانی که هست

18 با سخن آنجا که برآرد علم %~% حرف زیادست و زبان نیز هم

19 گرنه سخن رشته جان تافتی %~% جان سر این رشته کجا یافتی

20 ملک طبیعت به سخن خورده‌اند %~% مهر شریعت به سخن کرده‌اند

21 کان سخن ما و زر خویش داشت %~% هر دو به صراف سخن پیش داشت

22 کز سخن تازه و زر کهن %~% گوی چه به گفت سخن به سخن

23 پیک سخن ره بسر خویش برد %~% کس نبرد آنچه سخن پیش برد

24 سیم سخن زن که درم خاک اوست %~% زر چه سگست ms19 آهوی فتراک اوست

25 صدرنشین تر ز سخن نیست کس %~% دولت این ملک سخن راست بس

26 هرچه نه دل بیخبرست از سخن %~% شرح سخن بیشترست از سخن

27 تا سخنست از سخن آوازه باد %~% نام نظامی به سخن تازه باد

1 چونکه نسخته سخن سرسری %~% هست بر گوهریان گوهری

2 نکته نگهدار ببین چون بود %~% نکته که سنجیده و موزون بود

3 قافیه سنجان که سخن برکشند %~% گنج دو عالم به سخن درکشند

4 خاصه کلیدی که در گنج راست %~% زیر زبان مرد سخن سنج راست

5 آنکه ترازوی سخن سخته کرد %~% بختورانرا به سخن بخته کرد

6 بلبل عرشند سخن پروران %~% باز چه مانند به آن دیگران

7 زاتش فکرت چو پریشان شوند %~% با ملک از جمله خویشان شوند

8 پرده رازی که سخن پروریست %~% سایه‌ای از پرده پیغمبریست

9 پیش و پسی بست صفت کبریا %~% پس شعرا آمد و پیش انبیا

10 این دو نظر محرم یکدوستند %~% این دو چه مغز آنهمه چون پوستند

11 هر رطبی کز سر این خوان بود %~% آن نه سخن پاره‌ای از جان بود

12 جان تراشیده به منقار گل %~% فکرت خائیده به دندان دل

13 چشمه حکمت که سخن دانیست %~% آب شده زین دو سه یک نانیست

14 آنکه درین پرده نوائیش هست %~% خوشتر ازین حجره سرائیش هست

15 با سر زانوی ولایت ستان %~% سر ننهد بر سر هر آستان

16 چون سر زانو قدم دل کند %~% در دو جهان دست حمایل کند

17 آید فرقش به سلام قدم %~% حلقه صفت پای و سر آرد بهم

18 در خم آن حلقه که چستش کند %~% جان شکند باز درستش کند

19 گاهی از آن حلقه زانو قرار %~% حلقه نهد گوش فلک را هزار

20 گاه بدین حقه فیروزه رنگ %~% مهره یکی ده بدر آرد ز چنگ

21 چون به سخن گرم شود مرکبش %~% جان به لب آید که ببوسد لبش

22 از ms20 پی لعلی که برآرد ز کان %~% رخنه کند بیضه هفت آسمان

23 نسبت فرزندی ابیات چست %~% بر پدر طبع بدارد درست

24 خدمتش آرد فلک چنبری %~% باز رهد ز آفت خدمتگری

25 هم نفسش راحت جانها شود %~% هم سخنش مهر زبانها شود

26 هر که نگارنده این پیکر اوست %~% بر سخنش زن که سخن‌پرور اوست

27 مشتری سحر سخن خوانمش %~% زهره هاروت شکن دانمش

28 این بنه کاهنگ سواران گرفت %~% پایه خوار از سر خواران گرفت

29 رای مرا این سخن از جای برد %~% کاب سخن را سخن آرای برد

30 میوه دلرا که به جانی دهند %~% کی بود آبی چو به نانی دهند

31 ای فلک از دست تو چون رسته‌اند %~% این گره‌هائی که کمر بسته‌اند

32 کار شد از دست به انگشت پای %~% این گره از کار سخن واگشای

33 سیم کشانی که به زر مرده‌اند %~% سکه این سیم به زر برده‌اند

34 هر که به زر سکه چون روز داد %~% سنگ ستد در شب افروز داد

35 لاجرم این قوم که داناترند %~% زیرترند ارچه به بالاترند

36 آنکه سرش زرکش سلطان کشید %~% باز پسین لقمه ز آهن چشید

37 وانکه چو سیماب غم زر نخورد %~% نقره شد و آهن سنجر نخورد

38 چون سخنت شهد شد ارزان مکن %~% شهد سخن را مگس افشان مکن

39 تا ندهندت مستان گر وفاست %~% تا ننیوشند مگو گر دعاست

40 تا نکند شرع تو را نامدار %~% نامزد شعر مشو زینهار

41 شعر تو را سدره نشانی دهد %~% سلطنت ملک معانی دهد

42 شعر تو از شرع بدانجا رسد %~% کز کمرت سایه به جوزا رسد

43 شعر برآرد بامیریت نام %~% کالشعرا امرا الکلام

44 چون فلک از پای نشاید نشست %~% تا سخنی چون فلک آری به دست

45 بر صفت شمع سرافکنده باش %~% روز فرو مرده و شب زنده باش

46 چون تک اندیشه به گرمی رسید %~% تند رو چرخ به نرمی ms21 رسید

47 به که سخن دیر پسند آوری %~% تا سخن از دست بلند آوری

48 هر چه در این پرده نشانت دهند %~% گر نپسندی به از آنت دهند

49 سینه مکن گر گهر آری به دست %~% بهتر از آن جوی که در سینه هست

50 هر که علم بر سر این راه برد %~% گوی ز خورشید و تک از ماه برد

51 گر نفسش گرم روی هم نکرد %~% یک نفس از گرم روی کم نکرد

52 در تک فکرت که روش گرم داشت %~% برد فلک را ولی آزرم داشت

53 بارگی از شهپر جبریل ساخت %~% باد زن از بال سرافیل ساخت

54 پی سپر کس مکن این کشته را %~% باز مده سر بکس این رشته را

55 سفره انجیر شدی صفر وار %~% گر همه مرغی بدی انجیر خوار

56 منکه درین شیوه مصیب آمدم %~% دیدنی ارزم که غریب آمدم

57 شعر به من صومعه بنیاد شد %~% شاعری از مصطبه آزاد شد

58 زاهد و راهب سوی من تاختند %~% خرقه و زنار در انداختند

59 سرخ گلی غنچه مثالم هنوز %~% منتظر باد شمالم هنوز

60 گر بنمایم سخن تازه را %~% صور قیامت کنم آوازه را

61 هر چه وجود است ز نو تا کهن %~% فتنه شود بر من جادو سخن

62 صنعت من برده ز جادو شکیب %~% سحر من افسون ملایک فریب

63 بابل من گنجه هاروت سوز %~% زهره من خاطر انجم فروز

64 زهره این منطقه میزانیست %~% لاجرمش منطق روحانیست

65 سحر حلالم سحری قوت شد %~% نسخ کن نسخه هاروت شد

66 شکل نظامی که خیال منست %~% جانور از سحر حلال منست

1 چون سپر انداختن آفتاب %~% گشت زمین را سپر افکن بر آب

2 گشت جهان از نفسش تنگ‌تر %~% وز سپر او سپرک رنگ‌تر

3 با سپر افکندن او لشگرش %~% تیغ کشیدند به قصد سرش

4 گاو که خرمهره بدو در کشند %~% چونکه بیفتد همه خنجر کشند

5 طفل ms22 شب آهیخت چو در دایه دست %~% زنگله روز فراپاش بست

6 از پی سودای شب اندیشه ناک %~% ساخته معجون مفرح ز خاک

7 خاک شده باد مسیحای او %~% آب زده آتش سودای او

8 شربت و رنجور به هم ساخته %~% خانه سودا شده پرداخته

9 ریخته رنجور یکی طاس خون %~% گشته ز سر تا قدم انقاس گون

10 رنگ درونی شده بیرون نشین %~% گفته قضا کان من الکافرین

11 هر نفسی از سر طنازیئی %~% بازی شب ساخته شب بازیئی

12 گه قصب ماه گل آمیز کرد %~% گاه دف زهره درم ریر کرد

13 من به چنین شب که چراغی نداشت %~% بلبل آن روضه که باغی نداشت

14 خون جگر با سخن آمیختم %~% آتش از آب جگر انگیختم

15 با سخنم چون سخنی چند رفت %~% بی کسم اندیشه درین پند رفت

16 هاتف خلوت به من آواز داد %~% وام چنان کن که توان باز داد

17 آب درین آتش پاکت چراست %~% باد جنیبت کش خاکت چراست

18 خاک تب آرنده به تابوت بخش %~% آتش تابنده به یاقوت بخش

19 تیر میفکن که هدف رای تست %~% مقرعه کم زن که فرس پای تست

20 غافل از این بیش نشاید نشست %~% بر در دل ریزگر آبیت هست

21 در خم این خم که کبودی خوشست %~% قصه دل گو که سرودی خوشست

22 دور شو از راهزنان حواس %~% راه تو دل داند دل را شناس

23 عرش روانی که ز تن رسته‌اند %~% شهپر جبریل به دل بسته‌اند

24 وانکه عنان از دو جهان تافتست %~% قوت ز دیواره دل یافتست

25 دل اگر این مهره آب و گلست %~% خر هم از اقبال تو صاحبدلست

26 زنده به جان خود همه حیوان بود %~% زنده به دل باش که عمر آن بود

27 دیده و گوش از غرض افزونیند %~% کارگر پرده بیرونیند

28 پنبه درآکنده چو گل گوش تو %~% نرگس چشم آبله هوش تو

29 نرگس و ms23 گل را چه پرستی به باغ %~% ای ز تو هم نرگس و هم گل به داغ

30 دیده که آیینه هر ناکسست %~% آتش او آب جوانی بسست

31 طبع که باعقل بدلالگیست %~% منتظر نقد چهل سالگیست

32 تا به چهل سال که بالغ شود %~% خرج سفرهاش مبالغ شود

33 یار کنون بایدت افسون مخوان %~% درس چهل سالگی اکنون مخوان

34 دست برآور ز میان چاره جوی %~% این غم دل را دل غمخواره جوی

35 غم مخور البته که غمخوار هست %~% گردن غم بشکن اگر یار هست

36 بی نفسی را که زبون غمست %~% یاری یاران مددی محکمست

37 چون نفسی گرم شود با دو کس %~% نیست شود صد غم از آن یک نفس

38 صبح نخستین چو نفس برزند %~% صبح دوم بانگ بر اختر زند

39 پیشترین صبح به خواری رسد %~% گرنه پسین صبح بیاری رسد

40 از تو نیاید بتوی هیچکار %~% یار طلب کن که برآید ز یار

41 گرچه همه مملکتی خوار نیست %~% یار طلب کن که به از یار نیست

42 هست ز یاری همه را ناگزیر %~% خاصه ز یاری که بود دستگیر

43 این دو سه یاری که تو داری ترند %~% خشک‌تر از حلقه در بر درند

44 دست درآویز به فتراک دل %~% آب تو باشد که شوی خاک دل

45 چون ملک‌العرش جهان آفرید %~% مملکت صورت و جان آفرید

46 داد به ترتیب ادب ریزشی %~% صورت و جان را به هم آمیزشی

47 زین دو هم آگوش دل آمد پدید %~% آن خلفی کو به خلافت رسید

48 دل که بر او خطبه سلطانیست %~% اکدش جسمانی و روحانیست

49 نور ادیمت ز سهیل دلست %~% صورت و جان هر دو طفیل دلست

50 چون سخن دل به دماغم رسید %~% روغن مغزم به چراغم رسید

51 گوش در این حلقه زبان ساختم %~% جان هدف هاتف جان ساختم

52 چرب زبان گشتم از آن فربهی %~% طبع ز شادی پر ms24 و از غم تهی

53 ریختم از چشمه چشم آب سرد %~% کاتش دل آب مرا گرم کرد

54 دست برآوردم از آن دست بند %~% راه زنان عاجز و من زورمند

55 در تک آنراه دو منزل شدم %~% تا به یکی تک به در دل شدم

56 من سوی دل رفته و جان سوی لب %~% نیمه عمرم شده تا نیمشب

57 بر در مقصوره روحانیم %~% گوی شده قامت چوگانیم

58 گوی به دست آمده چوگان من %~% دامن من گشته گریبان من

59 پای ز سر ساخته و سر ز پای %~% گوی صفت گشته و چوگان نمای

60 کار من از دست و من از خود شده %~% صد ز یکی دیده یکی صد شده

61 همسفران جاهل و من نو سفر %~% غربتم از بیکسیم تلخ‌تر

62 ره نه کز آن در بتوانم گذشت %~% پای درون نی و سر باز گشت

63 چونکه در آن نقب زبانم گرفت %~% عشق نقیبانه عنانم گرفت

64 حلقه زدم گفت بدینوقت کیست %~% گفتم اگر بار دهی آدمیست

65 پیشروان پرده برانداختند %~% پرده ترکیب در انداختند

66 لاجرم از خاص‌ترین سرای %~% بانگ در آمد که نظامی درآی

67 خاص‌ترین محرم آن در شدم %~% گفت درون آی درون‌تر شدم

68 بارگهی یافتم افروخته %~% چشم بد از دیدن او دوخته

69 هفت خلیفه به یکی خانه در %~% هفت حکایت به یک افسانه در

70 ملک ازان بیش که افلاک راست %~% دولتیا خاک که آن خاک راست

71 در نفس آباد دم نیم سوز %~% صدرنشین گشته شه نیمروز

72 سرخ سواری به ادب پیش او %~% لعل قبائی ظفر اندیش او

73 تلخ جوانی یزکی در شکار %~% زیرتر از وی سیهی دردخوار

74 قصد کمین کرده کمند افکنی %~% سیم زره ساخته روئین تنی

75 این همه پروانه و دل شمع بود %~% جمله پراکنده و دل جمع بود

76 من به قناعت شده مهمان دل %~% جان به نوا داده به سلطان دل

77 ms25 چون علم لشگر دل یافتم %~% روی خود از عالمیان تافتم

78 دل به زبان گفت که ای بی زبان %~% مرغ طلب بگذر از این آشیان

79 آتش من محرم این دود نیست %~% کان نمک این پاره نمک سود نیست

80 سایم از این سرو تواناترست %~% پایم از این پایه به بالا ترست

81 گنجم و در کیسه قارون نیم %~% با تو نیم وز تو به بیرون نیم

82 مرغ لبم با نفس گرم او %~% پر زبان ریخته از شرم او

83 ساختم از شرم سرافکندگی %~% گوش ادب حلقه کش بندگی

84 خواجه دل عهد مرا تازه کرد %~% نام نظامی فلک آوازه کرد

85 چونکه ندیدم ز ریاضت گزیر %~% گشتم از آن خواجه ریاضت پذیر

1 رایض من چون ادب آغاز کرد %~% از گره نه فلکم باز کرد

2 گرچه گره در گرهش بود جای %~% برنگرفت از سر این رشته پای

3 تا سر این رشته به جائی رسید %~% کان گره از رشته بخواهد برید

4 خواجه مع‌القصه که در بند ماست %~% گرچه خدا نیست خداوند ماست

5 شحنه راه دو جهان منست %~% گرنه چرا در غم جان منست

6 گرچه بسی ساز ندارد ز من %~% شفقت خود باز ندارد ز من

7 گشت چو من بی ادبی را غلام %~% آن ادب‌آموز مرا کرد رام

8 از چو منی سر به هزیمت نبرد %~% صحبت خاکی به غنیمت شمرد

9 روزی از این مصر زلیخا پناه %~% یوسفیی کرد و برون شد ز چاه

10 چشم شب از خواب چو بردوختند %~% چشم چراغ سحر افروختند

11 صبح چراغی سحر افروز شد %~% کحلی شب قرمزی روز شد

12 خواجه گریبان چراغی گرفت %~% دست من و دامن باغی گرفت

13 دامنم از خار غم آسوده کرد %~% تا به گریبان به گل آموده کرد

14 من چو لب لاله شده خنده ناک %~% جامه به صد جای چو گل کرده چاک

15 لاله دل خویش به جانم ms26 سپرد %~% گل کمر خود به میانم سپرد

16 گه چو می آلوده به خون آمدم %~% گه چو گل از پرده برون آمدم

17 گل به گل و شاخ به شاخ از شتاب %~% میشدم ایدون که شود نشو آب

18 تا علم عشق به جائی رسید %~% کز طرفی بوی وفائی رسید

19 نکته بادی بزبان فصیح %~% زنده دلم کرد چو باد مسیح

20 زیر زمین ریخت عماریم را %~% تک به صبا داد سواریم را

21 گفت فرود آی و ز خود دم مزن %~% ورنه فرود آرمت از خویشتن

22 منکه بر آن آب چو کشتی شدم %~% ساکن از آن باد بهشتی شدم

23 آب روان بود فرود آمدم %~% تشنه زبان بر لب رود آمدم

24 چشمه افروخته‌تر ز آفتاب %~% خضر به خضراش ندیده به خواب

25 خوابگهی بود سمنزار او %~% خواب کنان نرگس بیدار او

26 دایره خط سپهرش مقام %~% غالیه بوی بهشتش غلام

27 گل ز گریبان سمن کرده جای %~% خارکشان دامن گل زیر پای

28 آهو و روباه در آن مرغزار %~% نافه به گل داده و نیفه به خار

29 طوطی از آن گل که شکر خنده بود %~% بر سر سبزیش پر افکنده بود

30 تازه گیا طوطی شکر بدست %~% آهوکان از شکرش شیر مست

31 جلوه‌گر از حجله گلها شمال %~% گل شکر از شاخ گیاها غزال

32 خیری منشور مرکب شده %~% مروحه عنبر اشهب شده

33 سرمه بیننده چو نرگس نماش %~% سوسن افعی چو زمرد گیاش

34 قافله زن یاسمن و گل بهم %~% قافیه گو قمری و بلبل بهم

35 سوسن یکروزه عیسی زبان %~% داده به صبح از کف موسی نشان

36 فاخته فریادکنان صبحگاه %~% فاخته‌گون کرده فلک را به آه

37 باد نویسنده به دست امید %~% قصه گل بر ورق مشک بید

38 گه بسلام چمن آمد بهار %~% گه بسپاس آمد گل پیش خار

39 ترک سمن خیمه به صحرا زده %~% ماهچه خیمه به ثریا زده

40 ms27 لاله به آتشگه راز آمده %~% چون مغ هندو به نماز آمده

41 هندوک لاله و ترک سمن %~% سهل عرب بود و سهیل یمن

42 زورق باغ از علم سرخ و زرد %~% پنجره‌ها ساخته از لاجورد

43 آب ز نرمی شده قاقم نمای %~% طرفه بود قاقم سنجاب سای

44 شاخ ز نور فلک انگیخته %~% در قدم سایه درم ریخته

45 سایه سخن گو بلب آفتاب %~% زنده شده ریگ ز تسبیح آب

46 نسترن از بوسه سنبل به زخم %~% از مژه غنچه لب گل به زخم

47 ترکش خیری تهی از تیر خار %~% گاه سپر خواسته گه زینهار

48 سحر زده بید به لرزه تنش %~% مجمر لاله شده دود افکنش

49 خواست پریدن چمن از چابکی %~% خواست چکیدن سمن از نارکی

50 نی به شکر خنده برون آمده %~% زرده گل نعل به خون آمده

51 آنگل خودرای که خودروی بود %~% از نفس باد سخن گوی بود

52 سبزتر از برگ ترنج آسمان %~% آمده نارنج به دست آن زمان

53 چون فلک آنجا علم آراسته %~% سبزه بکشتیش بدر خواسته

54 هر گره از رشته آن سبز خوان %~% جان زمین بود و دل آسمان

55 اختر سرسبز مگر بامداد %~% گفت زمین را که سرت سبز باد

56 یا فلک آنجا گذر آورده‌بود %~% سبزه به بیجاده گرو کرده‌بود

57 چشمه درفشنده‌تر از چشم حور %~% تا برد از چشمه خورشید نور

58 سبزه بر آن چشمه وضو ساخته %~% شکر وضو کرده و پرداخته

59 مرغ ز گل بوی سلیمان شنید %~% ناله داودی از آن برکشید

60 چنگل دراج به خون تذرو %~% سلسله آویخته در پای سرو

61 محضر منشور نویسان باغ %~% فتوی بلبل شده بر خون زاغ

62 بوم کز آن بوم شده پیکرش %~% سر دلش گشته قضای سرش

63 باد یمانی به سهیل نسیم %~% ساخته کیمخت زمین را ادیم

64 لاله ز تعجیل که بشتافته %~% از تپش دل خفقان یافته

65 سایه شمشاد شمایل پرست ms28 %~% سوی دل لاله فرو برده دست

66 ناخن سیمین سمن صبح فام %~% برده ز شب ناخنه شب تمام

67 صبح که شد یوسف زرین رسن %~% چاه‌کنان در زنخ یاسمن

68 زرد قصب خاک برسم جهود %~% کاب چو موسی ید بیضا نمود

69 خاک به آن آب دوا ساخته %~% هر چه فرو برده برانداخته

70 نور سحر یافته میدان فراخ %~% سایه روی را به صبا داده شاخ

71 سایه گزیده لب خورشید را %~% شانه زده باد سر بید را

72 سایه و نور از علم شاخسار %~% رقص‌کنان بر طرف جویبار

73 عود شد آن خار که مقصود بود %~% آتش گل مجمر آن عود بود

74 گردن گل منبر بلبل شده %~% زلف بنفشه کمر گل شده

75 مرغ ز داود خوش آوازتر %~% گل ز نظامی شکر اندازتر

1 باد نقاب از طرفی برگرفت %~% خواجه سبک عاشقی از سر گرفت

2 گل نفسی دید شکر خنده‌ای %~% بر گل و شکر نفس افکنده‌ای

3 فتنه آنماه قصب دوخته %~% خرمن مه را چو قصب سوخته

4 تا کمر از زلف زره بافته %~% تا قدم از فرق نمک یافته

5 دیدن او چون نمک‌انگیز شد %~% هر که در او دید نمک‌ریز شد

6 تا نمکش با شکر آمیخته %~% شکر شیرین نمکان ریخته

7 طوطی باغ از شکرش شرمسار %~% چون سر طوطی زنخش طوقدار

8 زان زنخ گرد چو نارنج خوش %~% غبغب سیمین چو ترنجی به کش

9 مست نوازی چو گل بوستان %~% توبه فریبی چو مل دوستان

10 لب طبری‌وار طبر خون به دست %~% مغز طبرزد به طبر خون شکست

11 سرخ گلی سبزتر از نیشکر %~% خشک نباتی همه جلاب‌تر

12 خال چو عودش که جگرسوز بود %~% غالیه‌سای صدف روز بود

13 از غم آن دانه خال سیاه %~% جمله تن خال شده روی ماه

14 جزع ز خورشید جگر سوزتر %~% لعل ز مهتاب شب افروزتر

15 از بنه دل که به فرسنگ داشت %~% راه چو میدان ms29 دهن تنگ داشت

16 ز اندل سختش که جگر خواره گشت %~% بر جگر من دل من پاره گشت

17 لب به سخن خنده به شکر خوری %~% رخ به دعا غمزه به افسونگری

18 بسته چو حقه دهن مهره‌دار %~% راهگذر مانده یکی مهره‌وار

19 عشق چو آن حقه و آن مهره دید %~% بلعجبی کرد و بساطی کشید

20 کیسه صورت ز میانم گشاد %~% طوق تن از گردن جانم گشاد

21 کار من از طاقت من درگذشت %~% کاب حیاتم ز دهن برگذشت

22 عقل عزیمت گرما دیو دید %~% نقره آن کار به آهن کشید

23 دل که به شادی غم دل می‌گرفت %~% چشمه خورشید به گل می‌گرفت

24 مونس غم خواره غم وی بود %~% چاره‌گر می‌زده هم می بود

25 ای بتبش ناصیت از داغ من %~% بیخبر از سبزه و از باغ من

26 سبزه فلک بود و نظر تاب او %~% باغ سحر بود و سرشک آب او

27 وانکه رخش پردگی خاص بود %~% آینه صورت اخلاص بود

28 بسکه سرم بر سر زانو نشست %~% تا سر این رشته بیامد بدست

29 این سفر از راه یقین رفته‌ام %~% راه چنین رو که چنین رفته‌ام

30 محرم این ره تو نه‌ای زینهار %~% کار نظامی به نظامی گذار

1 خواجه یکی شب به تمنای جنس %~% زد دو سه دم با دو سه ابنای جنس

2 یافت شبی چون سحر آراسته %~% خواستهای به دعا خواسته

3 مجلسی افروخته چون نوبهار %~% عشرتی آسوده‌تر از روزگار

4 آه بخور از نفس روزنش %~% شرح ده یوسف و پیراهنش

5 شحنه شب خون عسس ریخته %~% بر شکرش پر مگس ریخته

6 پرده شناسان به نوا در شگرف %~% پرده نشینان به وفا در شگرف

7 پای سهیل از سر نطع ادیم %~% لعل فشان بر سر در یتیم

8 شمع جگر چون جگر شمع سوخت %~% آتش دل چون دل آتش فروخت

9 در طبق مجمر مجلس فروز %~% عود شکرساز و شکر ms30 عود سوز

10 شیشه ز گلاب شکر میفشاند %~% شمع به دستارچه زر میفشاند

11 از پی نقلان می‌بوسه خیز %~% چشم و دهان شکر و بادام ریز

12 شکر و بادام بهم نکته ساز %~% زهره و مریخ بهم عشق باز

13 وعده به دروازه گوش آمده %~% خنده به دریوزه نوش آمده

14 نیفه روبه چو پلنگی به زیر %~% نافه آهو شده زنجیر شیر

15 ناز گریبان کش و دامن کشان %~% آستی از رقص جواهر فشان

16 شمع چو ساقی قدح می به دست %~% طشت می آلوده و پروانه مست

17 خواب چو پروانه پرانداخته %~% شمع به شکرانه سرانداخته

18 پردگی زهره در آن پرده چست %~% زخمه شکسته به ادای درست

19 خواب رباینده دماغ از دماغ %~% نور ستاننده چراغ از چراغ

20 آنچه همه عمر کسی یافته %~% همنفسی در نفسی یافته

21 نزل فرستنده زمان تا زمان %~% دل به دل و تن به تن و جان به جان

22 گفتی ازان حجره که پرداختند %~% رخت عدم در عدم انداختند

23 مرغ طرب نامه به پر باز بست %~% هفت پر مرغ ثریا شکست

24 آتش مرغ سحر از بابزن %~% بر جگر خوش نمکان آب زن

25 مرغ گران خواب‌تر از صبحگاه %~% پای فلک بسته‌تر از دست ماه

26 حلقه در پرده بیگانگان %~% زلف پری حلقه دیوانگان

27 در خم آن حلقه دل مشتری %~% تنگ‌تر از حلقه انگشتری

28 تاختن آورده پریزادگان %~% همچو پری بر دل آزادگان

29 بر ره دل شاخ سمن کاشته %~% خار بنوک مژه برداشته

30 میوه دل نیشکر خدشان %~% گلبن جان نارون قدشان

31 فندقه شکر و بادام تنگ %~% سبز خط از پسته عناب رنگ

32 در شب خط ساخته سحر حلال %~% بابلی غمزه و هندوی خال

33 هر نفس از غمزه و خالی چنان %~% گشته جهان بابل و هندوستان

34 چون نظری چند پسندیده رفت %~% دل به زیارتگری دیده رفت

35 غمزه زبان تیزتر از خارها %~% جهد گرهگیرتر ms31 از کارها

36 شست کرشمه چو کماندار شد %~% تیر نینداخته بر کار شد

37 باد مسیح از نفس دل رمید %~% آب حیات از دهن گل چکید

38 گل چو سمن غالیه در گوش داشت %~% مه چو فلک غاشیه بر دوش داشت

39 چون رخ و لب شکر و بادام ریخت %~% گل به حمایت به شکر در گریخت

40 هر نظری جان جهانی شده %~% هر مژه بتخانه جانی شده

41 زلف سیه بر سر سیم سپید %~% مشک فشان بر ورق مشک بید

42 غبغب سیمین که کمر بست از آب %~% قوس قزح شد ز تف آفتاب

43 زلف براهیم و رخ آتشگرش %~% چشم سماعیل و مژه خنجرش

44 آتش از این دسته ریحان شده %~% خنجر آز آن نرگس فتان شده

45 بوسه چو می‌مایه افکندگی %~% لب چو مسیحا نفس زندگی

46 خوی به رخ چون گل و نسرین شده %~% خرمن مه خوشه پروین شده

47 باز شده کوی گریبان حور %~% خط سحر یافته صغرای نور

48 همت خاصان و دل عامیان %~% شیفته زان نور چو سرسامیان

49 غمزه منادی که دهان خسته بود %~% چشم سخن گو که زبان بسته بود

50 می چو گل آرایش اقلیم شد %~% جام چو نرگس زر در سیم شد

51 عقل در آن دایره سرمست ماند %~% عاقبت از صبر تهیدست ماند

52 در دهن از خنده که راهی نبود %~% طاقت را طاقت آهی نبود

53 صبر دران پرده نواتنگ داشت %~% فتنه سر زیر در آهنگ داشت

54 یافته در نغمه داود ساز %~% قصه محمود و حدیث ایاز

55 شعر نظامی شکر افشان شده %~% ورد غزالان غزلخوان شده

1 عمر بر آن فرش ازل بافته %~% آنچه شده باز بدل یافته

2 گوش در آن نامه تحیت رسان %~% دیده در آن سجده تحیات خوان

3 تنگ دل از خنده ترکان شکر %~% سرمه بر از چشم غزالان نظر

4 ترک قصب پوش من آنجا چو ماه %~% کرده دلم را ms32 چو قصب رخنه گاه

5 مه که به شب دست برافشانده‌بود %~% آنشب تا روز فرو مانده‌بود

6 ناوک غمزه‌اش چو سبک پر شدی %~% جان به زمین بوسه برابر شدی

7 شمع ز نورش مژه پر اشک داشت %~% چشم چراغ آبله از رشک داشت

8 هر ستمی که بجفا درگرفت %~% دل به تبرک به وفا برگرفت

9 گه شده او سبزه و من جوی آب %~% گه شده من گازر و او آفتاب

10 زان رطب آنشب که بری داشتم %~% بیخبرم گر خبری داشتم

11 کان مه نو کو کمر از نور داشت %~% ماه نو از شیفتگان دور داشت

12 شیفته شیفته خویش بود %~% رغبتی از من صد ازو بیش بود

13 دل به تمنا که چو بودی ز روز %~% گر شب ما را نشدی پرده سوز

14 امشب اگر جفت سلامت شدی %~% هم نفس روز قیامت شدی

15 روشنی آن شب چون آفتاب %~% جویم بسیار و نبینم به خواب

16 جز به چنان شب طربم خوش نبود %~% تا شبخوش کرد شبم خوش نبود

17 زان همه شب یارب یارب کنم %~% بو که شبی جلوه آن شب کنم

18 روز سفید آن نه شب داج بود %~% بود شب اما شب معراج بود

19 ماه که بر لعل فلک کان کند %~% در غم آن شب همه شب جان کند

20 روز که شب دشمنیش مذهبست %~% هم به تمنای چنان یکشبست

21 من شده فارغ که ز راه سحر %~% تیغ زنان صبح درآمد ز در

22 آتش خورشید ز مژگان من %~% آب روان کرد بر ایوان من

23 ابر بباغ آمده بازی‌کنان %~% جامه خورشید نمازی‌کنان

24 حوضه این چشمه که خورشید بست %~% چون من و تو چند سبو را شکست

25 چرخ ستاره زده بر سیم ناب %~% زر طلی از ورق آفتاب

26 صبح گران خسب سبک خیز شد %~% دشنه بدست از پی خونریز شد

27 من ز مصافش سپر انداخته %~% جان سپر دشنه ms33 او ساخته

28 در پی جانم سحر از جوی جست %~% تشنه کشی کرد و بر او پل شکست

29 بانگ برآمد زخرابات من %~% کی سحر اینست مکافات من

30 پیشترک زین که کسی داشتم %~% شمع شب افروز بسی داشتم

31 آنشب و آنشمع نماندم چسود %~% نیست چنان شد که تو گوئی نبود

32 نیش دران زن که ز تو نوش خورد %~% پشم دران کش که ترا پنبه کرد

33 خام‌کشی کن که صواب آن بود %~% سوختن سوخته آسان بود

34 صبح چو در گریه من بنگریست %~% بر شفق از شفقت من خون گریست

35 سوخته شد خرمن روز از غمم %~% چشمه خورشید فسرد از دمم

36 با همه زهرم فلک امید داد %~% مار شبم مهره خورشید داد

37 چون اثر نور سحر یافتم %~% بیخبرم گر چه خبر یافتم

38 هر که درین مهد روان راه یافت %~% بیشتر ز نور سحرگه یافت

39 ای ز خجالت همه شبهای تو %~% رو سیه از روز طرب‌های تو

40 من که ازین شب صفتی کرده‌ام %~% آن صفت از معرفتی کرده‌ام

41 شب صفت پرده تنهائیست %~% شمع در او گوهر بینائیست

42 عود و گلابی که بر او بسته شد %~% ناله و اشک دو سه دلخسته شد

43 وانهمه خوبی که دران صدر بود %~% نور خیالات شب قدر بود

44 محرم این پرده زنگی نورد %~% کیست در این پرده زنگار خورد

45 صبح که پروانگی آموختست %~% خوشتر ازان شمع نیفروختست

46 کوش کزان شمع بداغی رسی %~% تا چو نظامی به چراغی رسی

1 اول کاین عشق پرستی نبود %~% در عدم آوازه هستی نبود

2 مقبلی از کتم عدم ساز کرد %~% سوی وجود آمد و در باز کرد

3 بازپسین طفل پری زادگان %~% پیشترین بشری زادگان

4 آن به خلافت علم آراسته %~% چون علم افتاده و برخاسته

5 علم آدم صفت پاک او %~% خمر طینه شرف خاک او

6 آن به گهر هم کدر و هم ms34 صفی %~% هم محک و هم زر و هم صیرفی

7 شاهد نو فتنه افلاکیان %~% نو خط فرد آینه خاکیان

8 یاره او ساعد جان را نگار %~% ساعدش از هفت فلک یاره‌دار

9 آن ز دو گهواره برانگیخته %~% مغز دو گوهر بهم آمیخته

10 پیشکش خلعت زندانیان %~% محتسب و ساقی روحانیان

11 سر حد خلقت شده بازار او %~% بکری قدرت شده در کار او

12 طفل چهل روزه کژ مژ زبان %~% پیر چهل ساله بر او درس خوان

13 خوب خطی عشق نبشت آمده %~% گلبنی از باغ بهشت آمده

14 نوری ازان دیده که بیناترست %~% مرغی ازان شاخ که بالاترست

15 زو شده مرغان فلک دانه چین %~% زان همه را آمده سر بر زمین

16 و او بیکی دانه ز راه کرم %~% حله در انداخته و حلیه هم

17 آمده در دام چنین دانه‌ای %~% کمتر از آوازه شکرانه‌ای

18 زان به دعاها بوجود آمده %~% جمله عالم به سجود آمده

19 بر در آن قبله هر دیده‌ای %~% سهو شده سجده شوریده‌ای

20 گشته گل افشان وی از هشت باغ %~% بر همه گلبرگ و بر ابلیس داغ

21 بی تو نشاطیش در اندام نی %~% در ارمش یکنفس آرام نی

22 طاقت آن کار کیائی نداشت %~% کز غم کار تو رهائی نداشت

23 گرمی گندم جگرش تافته %~% چون دل گندم بدو بشکافته

24 ز آرزوی ما که شده نو بر او %~% گندم خوردن به یکی جو بر او

25 او که چو گندم سر و پائی نداشت %~% بی زمی و سنگ نوائی نداشت

26 تا نفکندند نرست آن امید %~% تا نشکستند نشد رو سپید

27 گندم‌گون گشته ادیمش چو کاه %~% یافته جودانه چو کیمخت ماه

28 چون جو و گندم شده خاک آزمای %~% در غم تو ای جو گندم نمای

29 خوردن آن گندم نامردمش %~% کرده برهنه چو دل گندمش

30 آنهمه خواری که ز بدخواه برد %~% یکدلی گندمش از راه برد

31 گندم ms35 سخت از جگر افسردگیست %~% خردی او مایه بی‌خردگیست

32 مردم چون خوردن او ساز کرد %~% از سر تا پای دهن باز کرد

33 ای بتو سر رشته جان گم شده %~% دام تو آن دانه گندم شده

34 قرص جوین میشکن و میشکیب %~% تا نخوری گندم آدم فریب

35 پیک دلی پیرو شیطان مباش %~% شیر امیری سگ دربان مباش

36 چرک نشاید ز ادیم تو شست %~% تا نکنی توبه آدم نخست

37 عذر به آنرا که خطائی رسید %~% کادم از آن عذر به جائی رسید

38 چون ز پی دانه هوسناک شد %~% مقطع این مزرعه خاک شد

39 دید که در دانه طمع خام کرد %~% خویشتن افکنده این دام کرد

40 آب رساند این گل پژمرده را %~% زد بسر اندیب سراپرده را

41 روسیه از این گنه آنجا گریخت %~% بر سر آن خاک سیاهی بریخت

42 مدتی از نیل خم آسمان %~% نیلگری کرد به هندوستان

43 چون کفش از نیل فلک شسته شد %~% نیل گیا در قدمش رسته شد

44 ترک ختائی شده یعنی چو ماه %~% زلف خطا بر زده زیر کلام

45 چون دلش از توبه لطافت گرفت %~% ملک زمین را به خلافت گرفت

46 تخم وفا در زمی عدل گشت %~% وقفی آن مزرعه بر ما نوشت

47 هرچه بدو خازن فردوس داد %~% جمله در این حجره ششدر نهاد

48 برخور ازین مایه که سودش تراست %~% کشتنش او را و درودش تراست

49 ناله عود از نفس مجمرست %~% رنج خر از راحت پالانگرست

50 کار ترا بیتو چو پرداختند %~% نامزد لطف ترا ساختند

51 کشتی گل باش به موج بهار %~% تا نشوی لنگر بستان چو خار

52 راه به دل شو چو بدیدی خزان %~% کاب به دل میشود آتش به جان

53 صورت شیری دل شیریت نیست %~% گرچه دلت هست دلیریت نیست

54 شیر توان بست ز نقش سرای %~% لیک به صد چوب نجنبد ز جای

55 خلعت افلاک نمی‌زیبدت ms36 %~% خاکی و جز خاک نمی‌زیبدت

56 طالع کارت به زبونی درست %~% دل به کمی غم به فزونی درست

57 ورنه چرا کرد سپهر بلند %~% شهر گشائی چو ترا شهربند

58 دایره کردار میان بسته باش %~% در فلکی با فلک آهسته باش

59 تیز تکی پیشه آتش بود %~% باز نمانی ز تک آن خوش بود

60 آب صفت باش و سبکتر بران %~% کاب سبک هست به قیمت گران

61 گوهر تن در تنکی یافتند %~% قیمت جان در سبکی یافتند

62 باد سبک روح بود در طواف %~% خود تو گرانجانتری از کوه قاف

63 گرنه فریبنده رنگی چو خار %~% رخ چو بنفشه بسوی خود مدار

64 خانه مصقل همه جا روی تست %~% از پی آن دیده تو سوی تست

65 گرچه پذیرنده هر حد شدی %~% از همه چون هیچ مجرد شدی

66 عاشق خویشی تو و صورت پرست %~% زان چو سپهر آینه‌داری به دست

67 گر جو سنگی نمک خود چشی %~% دامن از این بی‌نمکی درکشی

68 ظلم رها کن به وفا درگریز %~% خلق چه باشد به خدا درگریز

69 نیکی او بین و بران کار کن %~% بر بدی خویشتن اقرار کن

70 چون تو خجل‌وار براری نفس %~% فضل کند رحمت فریادرس

1 دادگری دید برای صواب %~% صورت بیدادگری را به خواب

2 گفت خدا با تو ظالم چه کرد %~% در شبت از روز مظالم چه کرد

3 گفت چو بر من به سر آمد حیات %~% در نگریدم به همه کاینات

4 تا به من امید هدایت کراست %~% یا به خدا چشم عنایت کراست

5 در دل کس شفقتی از من نبود %~% هیچکسی را به کرم ظن نبود

6 لرزه درافتاد به من بر چو بید %~% روی خجل گشته و دل ناامید

7 طرح به غرقاب درانداختم %~% تکیه به آمرزش حق ساختم

8 کی من مسکین به تو در شرمسار %~% از خجلان درگذر و درگذار

9 گرچه ز فرمان تو بگذشته‌ام %~% رد ms37 مکنم کز همه رد گشته‌ام

10 یا ادب من به شراری بکن %~% یا به خلاف همه کاری بکن

11 چون خجلم دید ز یاری رسان %~% یاری من کرد کس بیکسان

12 فیض کرم را سخنم درگرفت %~% یار من افکند و مرا برگرفت

13 هر نفسی کان به ندامت بود %~% شحنه غوغای قیامت بود

14 جمله نفسهای تو ای باد سنج %~% کیل زیانست و ترازوی رنج

15 کیل زیان سال و مهت بوده گیر %~% این مه و این سال بپیموده گیر

16 مانده ترازوی تو بی سنگ و در %~% کیل تهی گشته و پیمانه پر

17 سنگ زمی سنگ ترازو مکن %~% مهره گل مهره بازو مکن

18 یکدرمست آنچه بدو بنده‌ای %~% یک نفست آنچه بدو زنده‌ای

19 هر چه در این پرده ستانی بده %~% خود مستان تا بتوانی بده

20 تا بود آنروز که باشد بهی %~% گردنت آزاد و دهانت تهی

21 وام یتیمان نبود دامنت %~% بارکش پیره‌زنان گردنت

22 باز هل این فرش کهن پوده را %~% طرح کن این دامن آلوده را

23 یا چو غریبان پی ره توشه گیر %~% یا چو نظامی ز جهان گوشه گیر

1 ای ملک جانوران رای تو %~% وی گهر تاجوران پای تو

2 گر ملکی خانه شاهی طلب %~% ور گهری تاج الهی طلب

3 زانسوی عالم که دگر راه نیست %~% جز من و تو هیچکس آگاه نیست

4 زان ازلی نور که پرورده‌اند %~% در تو زیادت نظری کرده‌اند

5 نقد غریبی و جهان شهرتست %~% نقد جهان یک بیک از بهر تست

6 ملک بدین کار کیائی تراست %~% سینه کن این سینه گشائی تراست

7 دور تو از دایره بیرون ترست %~% از دو جهان قدر تو افزون ترست

8 آینه‌دار از پی آن شد سحر %~% تا تو رخ خویش ببینی مگر

9 جنبش این مهد که محراب تست %~% طفل صفت از پی خوشخواب تست

10 مرغ دل و عیسی جان هم توئی %~% چون تو کسی ms38 گر بود آنهم توئی

11 سینه خورشید که پر آتشست %~% روی تو می‌بیند از آن دلخوشست

12 مه که شود کاسته چون موی تو %~% خنده زند چون نگرد روی نو

13 عالم خوش خور که ز کس کم نه‌ای %~% غصه مخور بنده عالم نه‌ای

14 با همه چون خاک زمین پست باش %~% وز همه چون باد تهی دست باش

15 خاک تهی به نه درآمیخته %~% گرد بود خاک برانگیخته

16 دل به خدا برنه و خورسندیئی %~% اینت جداگانه خداوندیئی

17 گو خبر دین و دیانت کجاست %~% ما بکجائیم و امانت کجاست

18 آندل کز دین اثرش داده‌اند %~% زانسوی عالم خبرش داده‌اند

19 چاره دین ساز که دنیات هست %~% تا مگر آن نیز بیاری بدست

20 دین چو به دنیا بتوانی خرید %~% کن مکن دیو نباید شنید

21 می‌رود از جوهر این کهربا %~% هر جو سنگی بمنی کیمیا

22 سنگ بینداز و گهر میستان %~% خاک زمین میده و زر میستان

23 آنکه ترا توشه ره می‌دهد %~% از تو یکی خواهد و ده می‌دهد

24 بهتر از این مایه ستانیت نیست %~% سود کن آخر که زیانیت نیست

25 کار تو پروردن دین کرده‌اند %~% دادگران کار چنین کرده‌اند

26 دادگری مصلحت اندیشه‌ایست %~% رستن از این قوم میهن پیشه‌ایست

27 شهر و سپه را چو شوی نیک‌خواه %~% نیک تو خواهد همه شهر و سپاه

28 خانه بر ملک ستم کاریست %~% دولت باقی ز کم آزاریست

29 عاقبتی هست بیا پیش از آن %~% کرده خود بین و بیندیش از آن

30 راحت مردم طلب آزار چیست %~% جز خجلی حاصل اینکار چیست

31 مست شده عقل به خوشخواب در %~% کشتی تدبیر به غرقاب در

32 ملک ضعیفان به کف آورده گیر %~% مال یتیمان به ستم خورده گیر

33 روز قیامت که بود داوری %~% شرم‌نداری که چه عذر آوری

34 روی به دین کن که قوی پشتیست %~% پشت به خورشید که زردشتیست

35 لعبت زرنیخ شد این ms39 گوی زرد %~% چون زن حایض پی لعبت مگرد

36 هر چه در این پرده نه میخیست %~% بازی این لعبت زرنیخیست

37 باد در او دم چو مسیح از دماغ %~% باز رهان روغن خود زین چراغ

38 چند چو پروانه پر انداختن %~% پیش چراغی سپر انداختن

39 پاره کن این پرده عیسی گرای %~% تا پر عیسیت بروید ز پای

40 هر که چو عیسی رگ جانرا گرفت %~% از سر انصاف جهان را گرفت

41 رسم ستم نیست جهان یافتن %~% ملک به انصاف توان یافتن

42 هر چه نه عدلست چه دادت دهد %~% وانچه نه انصاف به بادت دهد

43 عدل بشیریست خرد شاد کن %~% کارگری مملکت آباد کن

44 مملکت از عدل شود پایدار %~% کار تو از عدل تو گیرد قرار

1 صیدکنان مرکب نوشیروان %~% دور شد از کوکبه خسروان

2 مونس خسرو شده دستور و بس %~% خسرو و دستور و دگر هیچکس

3 شاه در آن ناحیت صید یاب %~% دید دهی چون دل دشمن خراب

4 تنگ دو مرغ آمده در یکدیگر %~% وز دل شه قافیه‌شان تنگتر

5 گفت به دستور چه دم میزنند %~% چیست صغیری که به هم میزنند

6 گفت وزیر ای ملک روزگار %~% گویم اگر شه بود آموزگار

7 این دو نوا نز پی رامشگریست %~% خطبه‌ای از بهر زناشوهریست

8 دختری این مرغ بدان مرغ داد %~% شیربها خواهد از او بامداد

9 کاین ده ویران بگذاری به ما %~% نیز چنین چند سپاری به ما

10 آن دگرش گفت کزین درگذر %~% جور ملک بین و برو غم مخور

11 گر ملک اینست نه بس روزگار %~% زین ده ویران دهمت صد هزار

12 در ملک این لفظ چنان درگرفت %~% کاه براورد و فغان برگرفت

13 دست بسر بر زد و لختی گریست %~% حاصل بیداد بجز گریه چیست

14 زین ستم انگشت به دندان گزید %~% گفت ستم بین که به مرغان رسید

15 جور نگر کز جهت خاکیان %~% جغد نشانم ms40 به دل ماکیان

16 ای من غافل شده دنیا پرست %~% بس که زنم بر سر ازین کار دست

17 مال کسان چند ستانم بزور %~% غافلم از مردن و فردای گور

18 تا کی و کی دست‌درازی کنم %~% با سر خود بین که چه بازی کنم

19 ملک بدان داد مرا کردگار %~% تا نکنم آنچه نیاید به کار

20 من که مسم را به زر اندوده‌اند %~% میکنم آنها که نفرموده‌اند

21 نام خود از ظلم چرا بد کنم %~% ظلم کنم وای که بر خور کنم

22 بهتر از این در دلم آزرم داد %~% یا ز خدا یا ز خودم شرم باد

23 ظلم شد امروز تماشای من %~% وای به رسوائی فردای من

24 سوختنی شد تن بیحاصلم %~% سوزد از این غصه دلم بر دلم

25 چند غبار ستم انگیختن %~% آب خود و خون کسان ریختن

26 روز قیامت ز من این ترکتاز %~% باز بپرسند و بپرسند باز

27 شرم زدم چون ننشینم خجل %~% سنگ دلم چون نشوم تنگدل

28 بنگر تا چند ملامت برم %~% کاین خجلی را به قیامت برم

29 بار منست آنچه مرا بارگیست %~% چاره من بر من بیچارگیست

30 زین گهر و گنج که نتوان شمرد %~% سام چه برداشت فریدون چه برد

31 تا من ازین امر و ولایت که هست %~% عاقبت‌الامر چه دارم به دست

32 شاه در آن باره چنان گرم گشت %~% کز نفسش نعل فرس نرم گشت

33 چونکه به لشگر گه و رایت رسید %~% بوی نوازش به ولایت رسید

34 حالی از آن خطه قلم برگرفت %~% رسم بدو راه ستم برگرفت

35 داد بگسترد و ستم درنبشت %~% تا نفس آخر از آن برنگشت

36 بعد بسی گردش بخت آزمای %~% او شده و آوازه عدلش بجای

37 یافته در خطه صاحبدلی %~% سکه نامش رقم عادلی

38 عاقبتی نیک سرانجام یافت %~% هر که در عدل زد این نام یافت

39 عمر به خشنودی دلها گذار %~% تا ms41 ز تو خوشنود بود کردگار

40 سایه خورشید سواران طلب %~% رنج خود و راحت یاران طلب

41 درد ستانی کن و درماندهی %~% تات رسانند به فرماندهی

42 گرم شو از مهر و ز کین سرد باش %~% چون مه و خورشید جوانمرد باش

43 هر که به نیکی عمل آغاز کرد %~% نیکی او روی بدو باز کرد

44 گنبد گردنده ز روی قیاس %~% هست به نیکی و بدی حقشناس

45 طاعت کن روی بتاب از گناه %~% تا نشوی چون خجلان عذر خواه

46 حاصل دنیا چو یکی ساعتست %~% طاعت کن کز همه به طاعتست

47 عذر میاور نه حیل خواستند %~% این سخنست از تو عمل خواستند

48 گر بسخن کار میسر شدی %~% کار نظامی بفلک بر شدی

1 یک نفس ای خواجه دامن کشان %~% آستنی بر همه عالم فشان

2 رنج مشو راحت رنجور باش %~% ساعتی از محتشمی دور باش

3 حکم چو بر عاقبت اندیشیست %~% محتشمی بنده درویشیست

4 ملک سلیمان مطلب کان کجاست %~% ملک همانست سلیمان کجاست

5 حجله همانست که عذراش بست %~% بزم همانست که وامق نشست

6 حجله و بزم اینک تنها شده %~% وامق افتاده و عذرا شده

7 سال جهان گر چه بسی درگذشت %~% از سر مویش سر موئی نگشت

8 خاک همان خصم قوی گردنست %~% چرخ همان ظالم گردن زنست

9 صحبت گیتی که تمنا کند %~% با که وفا کرد که با ما کند

10 خاکشد آنکسکه برین خاک زیست %~% خاک چه داند که درین خاک چیست

11 هر ورقی چهره آزاده‌ایست %~% هر قدمی فرق ملکزاده‌ایست

12 ما که جوانی به جهان داده‌ایم %~% پیر چرائیم کزو زاده‌ایم

13 سام که سیمرغ پسر گیر داشت %~% بود جوان گرچه پسر پیر داشت

14 گنبد پوینده که پاینده نیست %~% جز بخلاف تو گراینده نیست

15 گه ملک جانورانت کند %~% گاه گل کوزه گرانت کند

16 هست بر این فرش دو رنگ آمده %~% هر کسی از کار به تنگ ms42 آمده

17 گفته گروهی که به صحرا درند %~% کای خنک آنان که به دریا درند

18 وانکه به دریا در سختی کشست %~% نعل در آتش که بیابان خوشست

19 آدمی از حادثه بی غم نیند %~% بر تر و بر خشک مسلم نیند

20 فرض شد این قافله برداشتن %~% زین بنه بگذشتن و بگذاشتن

21 هر که در این حلقه فرو مانده‌است %~% شهر برون کرده و ده رانده‌است

22 راه رویرا که امان می‌دهند %~% در عدم از دور نشان می‌دهند

23 ملک رها کن که غرورت دهد %~% ظلمت این سایه چه نورت دهد

24 عمر به بازیچه به سر میبری %~% بازی از اندازه به در میبری

25 گردش این گنبد بازیچه رنگ %~% نز پی بازیچه گرفت این درنگ

26 پیشتر از مرتبه عاقلی %~% غفلت خوش بود خوشا غافلی

27 چون نظر عقل به غایت رسید %~% دولت شادی به نهایت رسید

28 غافل بودن نه ز فرزانگیست %~% غافلی از جمله دیوانگیست

29 غافل منشین ورقی میخراش %~% گر ننویسی قلمی میتراش

30 سر مکش از صحبت روشندلان %~% دست مدار از کمر مقبلان

31 خار که هم صحبتی گل کند %~% غالیه در دامن سنبل کند

32 روز قیامت که برات آورند %~% بادیه را در عرصات آورند

33 کای جگر آلود زبان بستگان %~% آب جگر خورده دل خستگان

34 ریگ تو را آب حیات از کجا %~% بادیه و فیض فرات از کجا

35 ریگ زند ناله که خون خورده‌ام %~% ریگ مریزید نه خون کرده‌ام

36 بر سر خانی نمکی ریختم %~% با جگری چند برآمیختم

37 تا چو هم آغوش غیوران شوم %~% محرم دستینه حوران شوم

38 حکم چو بر حکم سرشتش کنند %~% مطرب خلخال بهشتش کنند

39 هر که کند صحبت نیک اختیار %~% آید روزیش ضرورت به کار

40 صحبت نیکان ز جهان دور گشت %~% خوان عسل خانه زنبور گشت

41 دور نگر کز سر نامردمی %~% بر حذرست آدمی از آدمی

42 معرفت از آدمیان ms43 برده‌اند %~% وادمیان را ز میان برده‌اند

43 چون فلک از عهد سلیمان بریست %~% آدمی آنست که اکنون پریست

44 با نفس هر که درآمیختم %~% مصلحت آن بود که بگریختم

45 سایه کس فر همائی نداشت %~% صحبت کس بوی وفائی نداشت

46 تخم ادب چیست وفا کاشتن %~% حق وفا چیست نگه داشتن

47 برزگر آن دانه که می‌پرورد %~% آید روزی که ازو برخورد

1 روزی از آنجا که فراغی رسید %~% باد سلیمان به چراغی رسید

2 مملکتش رخت به صحرا نهاد %~% تخت بر این تخته مینا نهاد

3 دید بنوعی که دلش پاره گشت %~% برزگری پیر در آن ساده دشت

4 خانه ز مشتی غله پرداخته %~% در غله دان کرم انداخته

5 دانه فشان گشته بهر گوشه‌ای %~% رسته ز هر دانه او خوشه‌ای

6 پرده آن دانه که دهقان گشاد %~% منطق مرغان ز سلیمان گشاد

7 گفت جوانمرد شو ای پیرمرد %~% کاینقدرت بود ببایست خورد

8 دام نه‌ای دانه فشانی مکن %~% با چو منی مرغ زبانی مکن

9 بیل نداری گل صحرا مخار %~% آب نیابی جو دهقان مکار

10 ما که به سیراب زمین کاشتیم %~% زانچه بکشتیم چه برداشتیم

11 تا تو درین مزرعه دانه سوز %~% تشنه و بی آب چه آری بروز

12 پیر بدو گفت مرنج از جواب %~% فارغم از پرورش خاک و آب

13 با تر و خشک مرا نیست کار %~% دانه ز من پرورش از کردگار

14 آب من اینک عرق پشت من %~% بیل من اینک سرانگشت من

15 نیست غم ملک و ولایت مرا %~% تا منم این دانه کفایت مرا

16 آنکه بشارت به خودم میدهد %~% دانه یکی هفتصدمم میدهد

17 دانه به انبازی شیطان مکار %~% تا ز یکی هفتصد آید به بار

18 دانه شایسته بباید نخست %~% تا گره خوشه گشاید درست

19 هر نظری را که برافروختند %~% جامه باندازه تن دوختند

20 رخت مسیحا نکشد هر خری %~% محرم دولت نبود هر سری

21 کرگدنی ms44 گردن پیلی خورد %~% مور ز پای ملخی نگذرد

22 بحر به صد رود شد آرام گیر %~% جوی به یک سیل برآرد نفیر

23 هست در این دایره لاجورد %~% مرتبه مرد بمقدار مرد

24 دولتیی باید صاحبدرنگ %~% کز قدری ناز نیاید بتنگ

25 هر نفسی حوصله ناز نیست %~% هر شکمی حامله راز نیست

26 ناز نگویم که ز خامی بود %~% ناز کشی کار نظامی بود

1 ای سپهر افکنده ز مردانگی %~% غول تو بیغوله بیگانگی

2 غره به ملکی که وفائیش نیست %~% زنده به عمری که بقائیش نیست

3 پی سپر جرعه میخوارگان %~% دستخوش بازی سیارگان

4 مصحف و شمشیر بینداخته %~% جام و صراحی عوضش ساخته

5 آینه و شانه گرفته به دست %~% چون زن رعنا شده گیسو پرست

6 رابعه با رابع آن هفت مرد %~% گیسوی خود را بنگر تا چه کرد

7 ای هنر از مردی تو شرمسار %~% از هنر بیوه زنی شرم دار

8 چند کنی دعوی مرد افکنی %~% کم زن و کم زن که کم از یکزنی

9 گردن عقل از هنر آزاد نیست %~% هیچ هنر خوبتر از داد نیست

10 تازه شد این آب و نه در جوی تست %~% نغز شد این خال و نه بر روی تست

11 چرخ نه‌ای محضر نیکی پسند %~% نیک دراندیش ز چرخ بلند

12 جز گهر نیک نباید نمود %~% سود توان کرد بدین مایه سود

13 نیست مبارک ستم انگیختن %~% آب خود و خون کسان ریختن

14 رفت بسی دعوی از این پیشتر %~% تا دو سه همت بهم آید مگر

15 داد کن از همت مردم بترس %~% نیمشب از تیر تظلم بترس

16 همت از آنجا که نظرها کند %~% خوار مدارش که اثرها کند

17 همت آلوده آن یک دو مرد %~% با تن محمود ببین تا چه کرد

18 همت چندین نفس بی‌غبار %~% با تو ببین تا چه کند روز کار

19 راهروانی که ملایک پیند %~% در ره کشف از ms45 کشفی کم نیند

20 تیغ ستم دور کن از راهشان %~% تا نخوری تیر سحرگاهشان

21 دادگری شرط جهانداریست %~% شرط جهان بین که ستمگاریست

22 هر که در این خانه شبی داد کرد %~% خانه فردای خود آباد کرد

1 پیرزنی را ستمی درگرفت %~% دست زد و دامن سنجر گرفت

2 کای ملک آزرم تو کم دیده‌ام %~% وز تو همه ساله ستم دیده‌ام

3 شحنه مست آمده در کوی من %~% زد لگدی چند فرا روی من

4 بیگنه از خانه برویم کشید %~% موی کشان بر سر کویم کشید

5 در ستم آباد زبانم نهاد %~% مهر ستم بر در خانم نهاد

6 گفت فلان نیم‌شب ای کوژپشت %~% بر سر کوی تو فلانرا که کشت

7 خانه من جست که خونی کجاست %~% ای شه ازین بیش زبونی کجاست

8 شحنه بود مست که آن خون کند %~% عربده با پیرزنی چون کند

9 رطل زنان دخل ولایت برند %~% پیره‌زنان را به جنایت برند

10 آنکه درین ظلم نظر داشتست %~% ستر من و عدل تو برداشتست

11 کوفته شد سینه مجروح من %~% هیچ نماند از من و از روح من

12 گر ندهی داد من ای شهریار %~% با تو رود روز شمار این شمار

13 داوری و داد نمی‌بینمت %~% وز ستم آزاد نمی‌بینمت

14 از ملکان قوت و یاری رسد %~% از تو به ما بین که چه خواری رسد

15 مال یتیمان ستدن ساز نیست %~% بگذر ازین غارت ابخاز نیست

16 بر پله پیره‌زنان ره مزن %~% شرم بدار از پله پیره‌زن

17 بنده‌ای و دعوی شاهی کنی %~% شاه نه‌ای چونکه تباهی کنی

18 شاه که ترتیب ولایت کند %~% حکم رعیت برعایت کند

19 تا همه سر بر خط فرمان نهند %~% دوستیش در دل و در جان نهند

20 عالم را زیر و زبر کرده‌ای %~% تا توئی آخر چه هنر کرده‌ای

21 دولت ترکان که بلندی گرفت %~% مملکت از داد پسندی گرفت

22 چونکه تو بیدادگری پروری ms46 %~% ترک نه‌ای هندوی غارتگری

23 مسکن شهری ز تو ویرانه شد %~% خرمن دهقان ز تو بیدانه شد

24 زامدن مرگ شماری بکن %~% میرسدت دست حصاری بکن

25 عدل تو قندیل شب افروز تست %~% مونس فردای تو امروز تست

26 پیرزنانرا بسخن شاد دار %~% و این سخن از پیرزنی یاد دار

27 دست بدار از سر بیچارگان %~% تا نخوری پاسخ غمخوارگان

28 چند زنی تیر بهر گوشه‌ای %~% غافلی از توشه بی توشه‌ای

29 فتح جهان را تو کلید آمدی %~% نز پی بیداد پدید آمدی

30 شاه بدانی که جفا کم کنی %~% گرد گران ریش تو مرهم کنی

31 رسم ضعیفان به تو نازش بود %~% رسم تو باید که نوازش بود

32 گوش به دریوزه انفاس دار %~% گوشه نشینی دو سه را پاس دار

33 سنجر کاقلیم خراسان گرفت %~% کرد زیان کاینسخن آسان گرفت

34 داد در این دور برانداختست %~% در پر سیمرعغ وطن ساختست

35 شرم درین طارم ازرق نماند %~% آب درین خاک معلق نماند

36 خیز نظامی ز حد افزون گری %~% بر دل خوناب شده خون گری

1 روز خوش عمر به شبخوش رسید %~% خاک به باد آب به آتش رسید

2 صبح برآمد چه شوی مست خواب %~% کز سر دیوار گذشت آفتاب

3 بگذر از این پی که جهانگیریست %~% حکم جوانی مکن این پیریست

4 خشک شد آندل که زغم ریش بود %~% کان نمکش نیست کزین پیش بود

5 شیفته شد عقل و تبه گشت رای %~% آبله شد دست و ز من گشت پای

6 با تو زمین را سر بخشایشست %~% پای فروکش گه آسایشست

7 نیست درین پاکی و آلودگی %~% خوشتر از آسودگی آسودگی

8 چشمه مهتاب تو سردی گرفت %~% لاله سیراب تو زردی گرفت

9 موی به مویت ز حبش تا طراز %~% تازی و ترک آمده در ترکتاز

10 پیر دو موئی که شب و روز تست %~% روز جوانی ادب‌آموز تست

11 کز تو جوانتر به جهان ms47 چند بود %~% خود نشود پیر درین بند بود

12 پره گل باد خزانیش برد %~% آمد پیری و جوانیش برد

13 غیب جوانی نپذیرفته‌اند %~% پیری و صد عیب چنین گفته‌اند

14 دولت اگر دولت جمشیدیست %~% موی سپید آیت نومیدیست

15 موی سپید از اجل آرد پیام %~% پشت خم از مرگ رساند سلام

16 ملک جوانی و نکوئی کراست %~% نیست مرا یارب گوئی کراست

17 رفت جوانی به تغافل به سر %~% جای دریغست دریغی بخور

18 گم شده هر که چو یوسف بود %~% گم شدنش جای تأسف بود

19 فارغی از قدر جوانی که چیست %~% تا نشوی پیر ندانی که چیست

20 شاهد باغست درخت جوان %~% پیر شود بشکندش باغبان

21 گرچه جوانی همه خود آتشست %~% پیری تلخست و جوانی خوشست

22 شاخ‌تر از بهر گل نوبرست %~% هیزم خشک از پی خاکسترست

23 موی سیه غالیه سر بود %~% سنگ سیه صیرفی زر بود

24 عهد جوانی بسر آمد مخسب %~% شب شد و اینک سحر آمد مخسب

25 آتش طبع تو چو کافور خورد %~% مشک ترا طبع چو کافور کرد

26 چونکه هوا سرد شود یکدو ماه %~% برف سپید آورد ابر سیاه

27 گازری از رنگرزی دور نیست %~% کلبه خورشید و مسیحا یکیست

28 گازر کاری صفت آب شد %~% رنگرزی پیشه مهتاب شد

29 رنگ خرست این کره لاجورد %~% عیسی ازان رنگرزی پیشه کرد

30 تا پی ازین رنگی و رومی تراست %~% داغ جهولی و ظلومی تراست

31 در کمر کوه ز خوی دو رنگ %~% پشت بریده است میان پلنگ

32 تا چو عروسان درخت از قیاس %~% گاه قصب پوشی و گاهی پلاس

33 داری از این خوی مخالف بسیچ %~% گرمی و صد جبه و سردی و هیچ

34 آن خور و آن پوش چو شیر و پلنگ %~% کاوری آنرا همه ساله به چنگ

35 تا شکمی نان و دمی آب هست %~% کفچه مکن بر سر هر کاسه دست

36 نان اگر آتش ms48 ننشاند ز تو %~% آب و گیا را که ستاند ز تو

37 زانکه زنی نان کسان را صلا %~% به که خوری چون خر عیسی گیا

38 آتش این خاک خم باد کرد %~% نان ندهد تا نبرد آب مرد

39 گر نه درین دخمه زندانیان %~% بی تبشست آتش روحانیان

40 گرگ دمی یوسف جانش چراست %~% شیر دلی گربه خوانش چراست

41 از پی مشتی جو گندم نمای %~% دانه دل چون جو و گندم مسای

42 نانخورش از سینه خود کن چو آب %~% وز دل خود ساز چو آتش کباب

43 خاک خور و نان بخیلان مخور %~% خاک نه‌ای زخم ذلیلان مخور

44 بر دل و دستت همه خاری بزن %~% تن مزن و دست به کاری بزن

45 به که به کاری بکنی دستخوش %~% تا نشوی پیش کسان دستکش

1 در طرف شام یکی پیر بود %~% چون پری از خلق طرف گیر بود

2 پیرهن خود ز گیا بافتی %~% خشت زدی روزی از آن یافتی

3 تیغ زنان چون سپر انداختند %~% در لحد آن خشت سپر ساختند

4 هرکه جز آن خشت نقابش نبود %~% گرچه گنه بود عذابش نبود

5 پیر یکی روز در این کار و بار %~% کار فزائیش در افزود کار

6 آمد از آنجا که قضا ساز کرد %~% خوب جوانی سخن آغاز کرد

7 کاین چه زبونی و چه افکندگیست %~% کاه و گل این پیشه خر بندگیست

8 خیز و مزن بر سپر خاک تیغ %~% کز تو ندارند یکی نان دریغ

9 قالب این خشت در آتش فکن %~% خشت تو از قالب دیگر بزن

10 چند کلوخی بتکلف کنی %~% در گل و آبی چه تصرف کنی

11 خویشتن از جمله پیران شمار %~% کار جوانان بجوانان گذار

12 پیر بدو گفت جوانی مکن %~% درگذر از کار و گرانی مکن

13 خشت زدن پیشه پیران بود %~% بارکشی کار اسیران بود

14 دست بدین پیشه کشیدم که هست %~% تا نکشم پیش تو ms49 یکروز دست

15 دستکش کس نیم از بهر گنج %~% دستکشی میخورم از دست‌رنج

16 از پی این رزق وبالم مکن %~% گر نه چنینست حلالم مکن

17 با سخن پیر ملامتگرش %~% گریان گریان بگذشت از برش

18 پیر بدین وصف جهاندیده بود %~% کز پی این کار پسندیده بود

19 چند نظامی در دنیی زنی %~% خیز و در دین زن اگر میزنی

1 لعبت بازی پس این پرده هست %~% گرنه بر او این همه لعبت که بست

2 دیده دل محرم این پرده ساز %~% تا چه برون آید از این پرده راز

3 در پس این پرده زنگار گون %~% عاریتانند ز غایت برون

4 گوهر چشم از ادب افروخته %~% بر کمر خدمت دل دوخته

5 هیچ در این نقطه پرگار نیست %~% کز خط این دایره بر کار نیست

6 این دو سه مرکب که به زین کرده‌اند %~% از پی ما دست گزین کرده‌اند

7 پیشتر از جنبش این تازگان %~% نوسفران و کهن آوازگان

8 پایگه عشق نه ما کرده‌ایم %~% دستکش عشق نه ما خورده‌ایم

9 در دو جهان عیب و هنر بسته‌اند %~% هر دو به فتراک تو بربسته‌اند

10 نیست جهانرا چو تو همخانه‌ای %~% مرغ زمین را ز تو به دانه‌ای

11 بگذر از این مرغ طبیعت خراش %~% بر سر اینمرغ چو سیمرغ باش

12 مرغ قفس پر که مسیحای تست %~% زیر تو پر دارد و بالای تست

13 یا ز قفس چنگل او کن جدا %~% یا قفس خویش بدو کن رها

14 تا بنه چون سوی ولایت برد %~% در پر خویشت بحمایت برد

15 چون گذری زین دو سه دهلیز خاک %~% لوح‌تر از تو بشویند پاک

16 ختم سپیدی و سیاهی شوی %~% محرم اسرار الهی شوی

17 سهل شوی بر قدم انبیا %~% اهل شوی در حرم کبریا

18 راه دو عالم که دو منزل شدست %~% نیم ره یکنفس دل شدست

19 آنکه اساس تو بر این گل نهاد %~% کعبه جان در ms50 حرم دل نهاد

20 نقش قبول از دل روشن پذیر %~% گرد گلیم سیه تن مگیر

21 سرمه کش دیده نرگس صباست %~% رنگرز جامه مس کیمیاست

22 تن چه بود ریزش مشتی گلست %~% هم دل و هم دل که سخن با دلست

23 بنده دل باش که سلطان شوی %~% خواجه عقل و ملک جان شوی

24 نرمی دل میطلبی نیفه‌وار %~% نافه صفت تن بدرشتی سپار

25 ایکه ترابه ز خشن جامه نیست %~% حکم بر ابریشم بادامه نیست

26 خوبی آهو ز خشن پوستیست %~% رقش از آن نامزد دوستیست

27 مشک بود در خشن آرام گیر %~% گردد پر کنده چو پو شد حریر

28 گر شکری با نفس تنگ ساز %~% ور گهری با صدف سنگ ساز

29 گاه چو شب نعل سحرگاه باش %~% گه چو سحر زخمه گه آه باش

30 بار عنا کش به شب قیرگون %~% هر چه عنا بیش عنایت فزون

31 ز اهل وفا هرکه بجائی رسید %~% بیشتر از راه عنائی رسید

32 نزل بلا عافیت انبیاست %~% وانچه ترا عافیت آید بلاست

33 زخم بلا مرهم خودبینیست %~% تلخی می مایه شیرینست

34 حارسی اژدرها گنج راست %~% خازنی راحتها رنج راست

35 سرو شو از بند خود آزاد باش %~% شمع شو از خوردن خود شاد باش

36 رنج ز فریاد بری ساحتست %~% در عقب رنج رسی راحتست

37 چرخ نبندد گرهی بر سرت %~% تا نگشاید گرهی دیگرت

38 در سفری کان ره آزادیست %~% شحنه غم پیش رو شادیست

1 صید گری بود عجب تیز بین %~% بادیه پیمای و مراحل گزین

2 شیر سگی داشت که چون پو گرفت %~% سایه خورشید بر آهو گرفت

3 سهم زده کرگدن از گردنش %~% گور ز دندان گوزن افکنش

4 در سفرش مونس و یار آمده %~% چند شبانروز به کار آمده

5 بود دل مهر فروزش بدو %~% پاس شب و روزی روزش بدو

6 گشت گم آن شیر سگ از شیر مرد %~% مرد بر آندل ms51 که جگر گربه خورد

7 گفت در اینره که میانجی قضاست %~% پای سگی را سر شیری بهاست

8 گرچه در آن غم دلش از جان گرفت %~% هم جگر خویش به دندان گرفت

9 صابریی کان نه به او بود کرد %~% هر جو صبرش درمی سود کرد

10 طنزکنان روبهی آمد ز دور %~% گفت صبوری مکن ای ناصبور

11 میشنوم کان به هنر تک نماند %~% باد بقای تو گر آن سگ نماند

12 دی که ز پیش تو به نخجیر شد %~% تیز تکی کرد و عدم گیر شد

13 اینکه سگ امروز شکار تو کرد %~% تا دو مهت بس بود ای شیر مرد

14 خیز و کبابی به دل خوش ده %~% مغز تو خور پوست به درویش ده

15 چرب خورش بود ترا پیش ازین %~% روبه فربه نخوری بیش ازین

16 ایمنی از روغن اعضای ما %~% رست مزاج تو ز صفرای ما

17 دروی ازو این چه وفاداریست %~% غم نخوری این چه جگر خواریست

18 صید گرش گفت شب آبستنست %~% این غم یکروزه برای منست

19 شاد بر آنم که درین دیر تنگ %~% شادی و غم هردو ندارد درنگ

20 اینهمه میری و همه بندگی %~% هست درین قالب گردندگی

21 انجم و افلاک به گشتن درند %~% راحت و محنت به گذشتن درند

22 شاد دلم زانکه دل من غمیست %~% کامدن غم سبب خرمیست

23 گرگ مرا حالت یوسف رسید %~% گرگ نیم جامه نخواهم درید

24 گر ستدندش ز من ای حیله‌ساز %~% با چو تو صیدی به من آرند باز

25 او به سخن در که برآمد غبار %~% گشت سگ از پرده گرد آشکار

26 آمد و گردش دو سه جولان گرفت %~% نیفه روباه به دندان گرفت

27 گفت بدین خرده که دیر آمدم %~% روبه داند که چو شیر آمدم

28 طوق من آویزش دین تو شد %~% کنده روباه یقین تو شد

29 هرکه یقینش به ارادت کشد %~% خاتم کارش به سعادت ms52 کشد

30 راه یقین جوی ز هر حاصلی %~% نیست مبارکتر ازین منزلی

31 پای به رفتار یقین سر شود %~% سنگ بپندار یقین زر شود

32 گر قدمت شد به یقین استوار %~% گرد ز دریا نم از آتش برار

33 هر که یقین را به توکل سرشت %~% بر کرم الزوق علی‌الله نوشت

34 پشه خوان و مگس کس نشد %~% هر چه به پیش آمدش از پس نشد

35 روزی تو باز نگردد ز در %~% کار خدا کن غم روزی مخور

36 بر در او رو که از اینان به اوست %~% روزی ازو خواه که روزی ده اوست

37 از من و تو هرکه بدان درگذشت %~% هیچکسی بیغرضی وا نگشت

38 اهل یقین طایفه دیگرند %~% ما همه پائیم گر ایشان سرند

39 چون سر سجاده بر آب افکنند %~% رنگ عسل بر می‌ناب افکنند

40 عمر چو یکروزه قرارت نداد %~% روزی صد ساله چه باید نهاد

41 صورت ما را که عمل ساختند %~% قسمت روزی به ازل ساختند

42 روزی از آنجاست فرستاده‌اند %~% آن خوری اینجا که ترا داده‌اند

43 گرچه در این راه بسی جهد کرد %~% بیشتر از روزی خود کس نخورد

44 جهد بدین کن که بر اینست عهد %~% روزی و دولت نفزاید به جهد

45 تا شوی از جمله عالم عزیز %~% جهد تو میباید و توفیق نیز

46 جهد نظامی نفسی بود سرد %~% گرمی توفیق به چیزیش کرد

1 ای به زمین بر چو فلک نازنین %~% نازکشت هم فلک و هم زمین

2 کار تو زانجا که خبر داشتی %~% برتر از آن شد که تو پنداشتی

3 اول از آن دایه که پرورده‌ای %~% شیر نخوردی که شکر خورده‌ای

4 نیکوئیت باید کافزون بود %~% نیکوئی افزون‌تر ازین چون بود

5 کز سر آن خامه که خاریده‌اند %~% نغز نگاریت نگاریده‌اند

6 رشته جان بر جگرت بسته‌اند %~% گوهر تن بر کمرت بسته‌اند

7 به که ضعیفی که درین مرغزار %~% آهوی فربه ندود با ms53 نزار

8 جانورانی که غلام تواند %~% مرغ علف خواره دام تواند

9 چون تو همائی شرف کار باش %~% کم خور و کم گوی و کم آزار باش

10 هر که تو بینی ز سپید و سیاه %~% بر سر کاریست در این کارگاه

11 جغد که شومست به افسانه در %~% بلبل گنجست به ویرانه در

12 هر که در این پرده نشانیش هست %~% در خور تن قیمت جانیش هست

13 گرچه ز بحر توبه گوهر کمند %~% چون تو همه گوهری عالمند

14 بیش و کمی را که کشی در شمار %~% رنج به قدر دیتش چشم دار

15 نیک و بد ملک به کار تواند %~% در بد و نیک آینه‌دار تواند

16 کفش دهی باز دهندت کلاه %~% پرده‌دری پرده درندت چو ماه

17 خیز و مکن پرده‌دری صبح‌وار %~% تا چو شبت نام بود پرده‌دار

18 پرده زنبور گل سوریست %~% وان تو این پرده زنبوریست

19 چند پری چون مگس از بهر قوت %~% در دهن این تنه عنکبوت

20 پردگیانی که جهان داشتند %~% راز تو در پرده نهان داشتند

21 از ره این پرده فزون آمدی %~% لاجرم از پرده برون آمدی

22 دل که نه در پرده وداعش مکن %~% هر چه نه در پرده سماعش مکن

23 شعبده بازی که در این پرده هست %~% بر سرت این پرده به بازی نبست

24 دست جز این پرده به جائی مزن %~% خارج از این پرده نوائی مزن

25 بشنو از این پرده و بیدار شو %~% خلوتی پرده اسرار شو

26 جسمت را پاکتر از جان کنی %~% چونکه چهل روز به زندان کنی

27 مرد به زندان شرف آرد به دست %~% یوسف ازین روی به زندان نشست

28 قدر دل و پایه جان یافتن %~% جز به ریاضت نتوان یافتن

29 سیم طبایع به ریاضت سپار %~% زر طبیعت به ریاضت برآر

30 تا ز ریاضت به مقامی رسی %~% کت به کسی درکشد این ناکسی

31 توسنی طبع ms54 چو رامت شود %~% سکه اخلاص به نامت شود

32 عقل و طبیعت که ترا یار شد %~% قصه آهنگر و عطار شد

33 کاین ز تبش آینه رویت کند %~% وان ز نفس غالیه بویت کند

34 در بنه طبع نجات اندکیست %~% در قفس مرغ حیات اندکیست

35 هر چه خلاف آمد عادت بود %~% قافله سالار سعادت بود

36 سر ز هوا تافتن از سروریست %~% ترک هوا قوت پیغمبریست

37 گر نفسی نفس به فرمان تست %~% کفش بیاور که بهشت آن تست

38 از جرس نفس برآور غریو %~% بنده دین باش نه مزدور دیو

39 در حرم دین به حمایت گریز %~% تا رهی ازکش مکش رستخیز

40 زاتش دوزخ که چنان غالبست %~% بوی نبی شحنه بوطالبست

41 هست حقیقت نظر مقبلان %~% درع پناهنده روشن‌دلان

1 صبحدمی با دو سه اهل درون %~% رفت فریدون به تماشا برون

2 چون به شکار آمد در مرغزار %~% آهوکی دید فریدون شکار

3 گردن و گوشی ز خصومت بری %~% چشم و سرینی به شفاعت گری

4 گفتی از آنجا که نظر جسته بود %~% از نظر شاه برون رسته بود

5 شاه بدان صید چنان صید شد %~% کش همگی بسته آن قید شد

6 رخش برو چون جگرش گرم کرد %~% پشت کمان چون شکمش نرم کرد

7 تیر بدان پایه ازو درگذشت %~% رخش بدان پویه به گردش نگشت

8 گفت به تیر آن پر کینت کجاست %~% گفت به رخش آن تک دینت کجاست

9 هر دو درین باره نه پسباره‌اید %~% خرده آن خرد گیا خواره‌اید

10 تیر زبان شد همه کای مرزبان %~% هست نظرگاه تو این بی‌زبان

11 در کنف درع تو جولان زند %~% بر سر درع تو که پیکان زند

12 خوش نبود با نظر مهتران %~% بر رق آهو کف خنیاگران

13 داغ بلندان طلب ای هوشمند %~% تا شوی از داغ بلندان بلند

14 صورت خدمت صفت مردمیست %~% خدمت کردن شرف آدمیست

15 نیست بر مردم صاحب ms55 نظر %~% خدمتی از عهد پسندیده‌تر

16 دست وفا در کمر عهد کن %~% تا نشوی عهدشکن جهدکن

17 گنج نشین مار که درویش نیست %~% از سر تا دم کمری بیش نیست

18 از پی آن گشت فلک تاج سر %~% کز سر خدمت همه تن شد کمر

19 هر که زمام هنری می‌کشد %~% در ره خدمت کمری می‌کشد

20 شمع که او خواجگی نور یافت %~% از کمر خدمت زنبور یافت

21 خیز نظامی که نه بر بسته‌ای %~% از پی خدمت چه کمر بسته‌ای

1 پیشتر از پیشتران وجود %~% کاب نخوردند ز دریای جود

2 در کف این ملک یساری نبود %~% در ره این خاک غباری نبود

3 وعده تاریخ به سر نامده %~% لعبتی از پرده به در نامده

4 روز و شب آویزش پستی نداشت %~% جان و تن آمیزش هستی نداشت

5 کشمکش جور در اعضا هنوز %~% کن مکن عدل نه پیدا هنوز

6 فیض کرم کرد مواسای خویش %~% قطره‌ای افکند ز دریای خویش

7 حالی از آن قطره که آمد برون %~% گشت روان این فلک آبگون

8 زاب روان گرد برانگیختند %~% جوهر تو ز آن عرض آمیختند

9 چونکه تو برخیزی ازین کارگاه %~% باشد برخاسته گردی ز راه

10 ای خنک آنشب که جهان بیتو بود %~% نقش تو بیصورت و جان بیتو بود

11 چشم فلک فارغ ازین جستجوی %~% گوش زمین رسته ازین گفتگوی

12 تا تو درین ره ننهادی قدم %~% شکر بسی داشت وجود از عدم

13 فارغ از آبستنیت روز و شب %~% نامیه عنین و طبیعت عزب

14 باغ جهان زحمت خاری نداشت %~% خاک سراسیمه غباری نداشت

15 طالع جوزا که کمر بسته بود %~% از ورم رگ زدنت رسته بود

16 مه که سیه‌روی شدی در زمین %~% طشت تو رسواش نکردی چنین

17 زهره هنوز آب درین گل نریخت %~% شهپر هاروت به بابل نریخت

18 از تو مجرد زمی و آسمان %~% توبه کنار و غم تو در میان

19 ms56 تا به تو طغرای جهان تازه گشت %~% گنبد پیروزه پر آوازه گشت

20 از بدی چشم تو کوکب نرست %~% کوکبه مهد کواکب شکست

21 بود مه و سال ز گردش بری %~% تا تو نکردیش تعرف گری

22 روی جهان کاینه پاک شد %~% زین نفسی چند خلل ناک شد

23 مشعله صبح تو بردی به شام %~% صادق و کاذب تو نهادیش نام

24 خاک زمین در دهن آسمان %~% تا که چرا پیش تو بندد میان

25 بر فلکت میوه جان گفته‌اند %~% میشنوش کان به زبان گفته‌اند

26 تاج تو افسوس که از سر بهست %~% جل از سگ و توبره از خر بهست

27 لاف بسی شد که درین لافگاه %~% بر تو جهانی بجوی خاک راه

28 خود تو کفی خاک به جانی دهی %~% یک جو کهگل به جهانی دهی

29 ای ز تو بالای زمین زیر رنج %~% جای تو هم زیر زمین به چو گنج

30 روغن مغز تو که سیمابیست %~% سرد بدین فندق سنجابیست

31 تات چو فندق نکند خانه تنگ %~% بگذر ازین فندق سنجاب رنگ

32 روز و شب از قاقم و قندز جداست %~% این دله پیسه پلنگ اژدهاست

33 گربه نه‌ای دست درازی مکن %~% با دله ده دله بازی مکن

34 شیر تنید است درین ره لعاب %~% سر چو گوزنان چه نهی سوی آب

35 گر فلکت عشوه آبی دهد %~% تا نفریبی که سرابی دهد

36 تیز مران کاب فلک دیده‌ای %~% آب دهن خور که نمک دیده‌ای

37 تا نشوی تشنه به تدبیر باش %~% سوخته خرمن چو تباشیر باش

38 یوسف تو تا ز بر چاه بود %~% مصر الهیش نظرگاه بود

39 زرد رخ از چرخ کبود آمدی %~% چونکه درین چاه فرود آمدی

40 اینهمه صفرای تو بر روی زرد %~% سرکه ابروی تو کاری نکرد

41 پیه تو چون روغن صد ساله بود %~% سرکه ده ساله بر ابرو چه سود

42 خون پدر دیده درین هفتخوان %~% آب مریز ms57 از پی این هفت نان

43 آتش در خرمن خود میزنی %~% دولت خود را به لگد میزنی

44 می‌تک و می‌تاز که میدان تراست %~% کار بفرمای که فرمان تراست

45 این دو سه روزی که شدی جام گیر %~% خوشخور و خوشخسب و خوش آرام گیر

46 هم به تو بر سخت جفا کرده‌اند %~% زان رسنت سست رها کرده‌اند

47 لنگ شده پای و میان گشته کوز %~% سوخته روغن خویشی هنوز

48 لاجرم اینجا دغل مطبخی %~% روز قیامت علف دوزخی

49 پر شده گیر این شکم از آب و نان %~% ای سبک آنگاه نباشی گران

50 گر بخورش بیش کسی زیستی %~% هر که بسی خورد بسی زیستی

51 عمر کمست از پی آن پر بهاست %~% قیمت عمر از کمی عمر خاست

52 کم خور و بسیاری راحت نگر %~% بیش خور و بیش جراحت نگر

53 عقل تو با خورد چه بازار داشت %~% حرص ترا بر سر اینکار داشت

54 حرص تو از فتنه بود ناشکیب %~% بگذر ازین ابله زیرک فریب

55 حرص تو را عقل بدان داده‌اند %~% کان نخوری کت نفرستاده‌اند

56 ترسم ازین پیشه که پیشت کند %~% رنگ پذیرنده خویشت کند

57 هر به دو نیکی که درین محضرند %~% رنگ پذیرنده یکدیگرند

1 میوه فروشی که یمن جاش بود %~% روبهکی خازن کالاش بود

2 چشم ادب بر سر ره داشتی %~% کلبه بقال نگه داشتی

3 کیسه‌بری چند شگرفی نمود %~% هیچ شگرفیش نمی‌کرد سود

4 دیده به هم زد چو شتابش گرفت %~% خفت و به خفتن رگ خوابش گرفت

5 خفتن آن گرگ چو روبه بدید %~% خواب در او آمد و سر درکشید

6 کیسه بر آن خواب غنیمت شمرد %~% آمد و از کیسه غنیمت ببرد

7 هر که در این راه کند خوابگاه %~% یا سرش از دست رود یا کلاه

8 خیز نظامی نه گه خفتن است %~% وقت به ترک همگی گفتن است

1 ای ز شب وصل گرانمایه‌تر %~% وز ms58 علم صبح سبک سایه‌تر

2 سایه صفت چند نشینی به غم %~% خیز که بر پای نکوتر علم

3 چون ملکان عزم شد آمد کنند %~% نقل بنه پیشتر از خود کنند

4 گر ملکی عزم ره آغاز کن %~% زین به نوا تر سفری ساز کن

5 پیشتر از خود بنه بیرون فرست %~% توشه فردای خود اکنون فرست

6 خانه زنبور پر از انگبین %~% از پی آنست که شد پیش بین

7 مور که مردانه صفی می‌کشد %~% از پی فردا علفی می‌کشد

8 هر که جهان خواهد کاسانخورد %~% تابستان برگ زمستان خورد

9 جز من و تو هر که در این طاعتند %~% صیرفی گوهر یکساعتند

10 همت کس عاقبت اندیش نیست %~% بینش کس تا نفسی بیش نیست

11 منزل ما کز فلکش بیشیست %~% منزلت عاقبت اندیشیست

12 نیست بهر نوع که بینم بسی %~% عاقبت اندیشتر از ما کسی

13 کامه وقت ارچه ز جان خوشترست %~% عاقبت اندیشی ازان خوشترست

14 ما که ز صاحب خبران دلیم %~% گوهرییم ار چه ز کان گلیم

15 ز آمدنی آمده ما را اثر %~% وز شدنیها شده صاحب نظر

16 خوانده به جان ریزه اندیشناک %~% ابجد نه مکتب ازین لوح خاک

17 کس نه بدین داغ تو بودی و من %~% نوبر این باغ تو بودی و من

18 خاک تو آنروز که می‌بیختند %~% از پی معجون دل آمیختند

19 خاک تو آمیخته رنجهاست %~% در دل این خاک بسی گنجهاست

20 قیمت این خاک به واجب شناس %~% خاکسپاسی بکن ای ناسپاس

21 منزل خود بین که کدامست راه %~% وامدن و رفتن از این جایگاه

22 زامدن این سفرت رای چیست %~% باز شدن حکمت از اینجای چیست

23 اول کاین ملک بنامت نبود %~% وین ده ویرانه مقامت نبود

24 فر همای حملی داشتی %~% اوج هوای ازلی داشتی

25 گرچه پر عشق تو غایت نداشت %~% راه ابد نیز نهایت نداشت

26 مانده شدی قصد زمین ساختی %~% سایه بر این آب ms59 و گل انداختی

27 باز چو تنگ آیی ازین تنگنای %~% دامن خورشید کشی زیر پای

28 گرچه مجرد شوی از هر کسی %~% بر سر آن نیز نمانی بسی

29 جز بتردد سر و کاریت نیست %~% بر سر یک رشته قراریت نیست

30 مفلس بخشنده توئی گاه جود %~% تازه دیرینه توئی در وجود

31 بگذر از این مادر فرزند کش %~% آنچه پدر گفت بدان دار هش

32 در پدر خود نگر ای ساده مرد %~% سنت او گیر و نگر تا چه کرد

33 منتظر راحت نتوان نشست %~% کان به چنین عمر نیاید بدست

34 گر نفسی طبع نواز آمدی %~% عمر به بازی شده باز آمدی

35 غم خور و بنگر ز کدامین گلی %~% شاد نشسته به کدامین دلی

36 آنکه بدو گفت فلک شاد باش %~% آن نه منم وان نه تو آزاد باش

37 ما ز پی رنج پدید آمدیم %~% نز جهت گفت و شنید آمدیم

38 تا ستد و داد جهانی که هست %~% راست نداریم به جانی که هست

39 زامدنت رنگ چرا چون میست %~% کامدنی را شدنی در پیست

40 تا کی و تا کی بود این روزگار %~% وامدن و رفتن بی‌اختیار

41 شک نه در آنشد که عدم هیچ نیست %~% شک به وجودست که هم هیچ نیست

42 تیز مپر چون به درنگ آمدی %~% زود مرو دیر به چنگ آمدی

43 وقت بیاید که روا رو زنند %~% سکه ما بر درمی نو زنند

44 تازه کنند این گل افکنده را %~% باز هم آرند پراکنده را

45 ای که از امروز نه‌ای شرمسار %~% آخر از آنروز یکی شرم دار

46 اینهمه محنت که فراپیش ماست %~% اینت صبورا که دل ریش ماست

47 مرکب این بادیه دینست و بس %~% چاره این کار همین است و بس

48 سختی ره بین و مشو سست ران %~% سست گمانی مکن ای سخت جان

49 آینه جهد فرا پیش دار %~% درنگر و پاس رخ ms60 خویش دار

50 عذر ز خود دار و قبول از خدای %~% جمله ز تسلیم قدر در میای

1 مسجدیئی بسته آفات شد %~% معتکف کوی خرابات شد

2 می به دهن برد و چو می می‌گریست %~% کای من بیچاره مرا چاره چیست

3 مرغ هوا در دلم آرام گرد %~% دانه تسبیح مرا دام کرد

4 کعبه مرا رهزن اوقات بود %~% خانه اصلیم خرابات بود

5 طالع بد بود و بد اختر شدم %~% نامزد کوی قلندر شدم

6 چشم ادب زیر نقاب از منست %~% کوی خرابات خراب از منست

7 تنگ جهان بر من مهجور باد %~% گرد من ازدامن من دور باد

8 گر نه قضا بود من و لات کی %~% مسجدی و کوی خرابات کی

9 همت از آنجا که نظر کرده بود %~% گفت جوابی که در آن پرده بود

10 کاین روش از راه قضا دور دار %~% چون تو قضا را بجوی صد هزار

11 بر در عذر آی و گنه را بشوی %~% آنگه ازین شیوه حدیثی بگوی

12 چون تو روی عذر پذیرت برند %~% ورنه خود آیند و اسیرت برند

13 سبزه چریدن ز سر خاک بس %~% نیشکر سبز تو افلاک بس

14 تا نبرد خوابت ازو گوشه کن %~% اندکی از بهر عدم توشه کن

15 خوش نبود دیده به خوناب در %~% زنده و مرده به یکی خواب در

16 دین که ترا دید چنین مست خواب %~% چهره نهان کرد به زیر نقاب

17 خیز نظامی که ملک بر نشست %~% همسر اینجا چه شوی پای بست

1 ای فلک آهسته‌تر این دور چند %~% وی ز می آسوده‌تر اینجور چند

2 از پس هر شامگهی چاشتیست %~% آخر برداشت فرو داشتیست

3 در طبقات زمی افکنده بیم %~% زلزله الساعه شئی عظیم

4 شیفتن خاک سیاست نمود %~% حلقه زنجیر فلک را بسود

5 باد تن شیفته درهم شکست %~% شیفته زنجیر فراهم گسست

6 با که گرو بست زمین کز میان %~% باز گشاید ms61 کمر آسمان

7 شام ز رنگ و سحر از بوی رست %~% چرخ ز چوگان ز می‌از گوی رست

8 خاک در چرخ برین میزند %~% چرخ میان بسته کمین میزند

9 حادثه چرخ کمین برگشاد %~% یک به یک اندام زمین برگشاد

10 پیر فلک خرقه بخواهد درید %~% مهره گل رشته بخواهد برید

11 چرخ به زیر آید و یکتا شود %~% چرخ زنان خاک به بالا شود

12 رسته شود هر دو سر از درد ما %~% پاک شود هر دو ره از گرد ما

13 هم فلک از شغل تو ساکن شود %~% هم زمی از مکر تو ایمن شود

14 شرم گرفت انجم و افلاک را %~% چند پرستند کفی خاک را

15 مار صفت شد فلک حلقه‌وار %~% خاک خورد مار سرانجام کار

16 ای جگر خاک به خون از شما %~% کیست در این خاک برون از شما

17 خاک در این خنبره غم چراست %~% رنگ خمش ازرق ماتم چراست

18 گر بتوانید کمین ساختن %~% این گل ازین خم به در انداختن

19 دامن ازین خنبره دودناک %~% پاک بشوئید به هفت آب و خاک

20 خرقه انجم ز فلک برکشید %~% خط خرابی به جهان درکشید

21 بر سر خاک از فلک تیز گشت %~% واقعه تیز بخواهد گذشت

22 تعبیه‌ای را که درو کارهاست %~% جنبش افلاک نمودارهاست

23 سر بجهد چونکه بخواهد شکست %~% وینجهش امروز درینخاک هست

24 دشمن تست این صدف مشک رنگ %~% دیده پر از گوهر و دل پر نهنگ

25 این نه صدف گوهر دریائیست %~% وین نه گهر معدن بینائیست

26 هر که در او دید دماغش فسرد %~% دیده چو افعی به زمرد سپرد

27 لاجرمش نور نظر هیچ نیست %~% دیده هزارست و بصر هیچ نیست

28 راه عدم را نپسندیده‌ای %~% زانکه به چشم دگران دیده‌ای

29 پایت را درد سری میرسان %~% ره نتوان رفت به پای کسان

30 گر به فلک برشود از زر و زور %~% گور بود بهره بهرام ms62 گور

31 در نتوان بستن ازین کوی در %~% بر نتوان کردن ازین بام سر

32 باش درین خانه زندانیان %~% روزن و دربسته چو بحرانیان

33 چند حدیث فلک و یاد او %~% خاک تهی بر سر پر باد او

34 از فلک و راه مجره‌اش مرنج %~% کاهکشی را به یکی جومسنج

35 بر پر از این گنبد دولاب رنگ %~% تا رهی از گردش پرگار تنگ

36 وهم که باریکترین رشته‌ایست %~% زین ره باریک خجل گشته‌ایست

37 عاجزی و هم خجل روی بین %~% موی به موی این ره چون موی بین

38 بر سر موئی سر موئی مگیر %~% ورنه برون آی چو موی از خمیر

39 چون به ازین مایه به دست آوری %~% بد بود اینجا که نشست آوری

40 پشته این گل چو وفادار نیست %~% روی بدو مصلحت کار نیست

41 هر علمی جای افکندگیست %~% هر کمر آلوده صد بندگیست

42 هر هنری طعنه شهری درو %~% هر شکری زحمت زهری درو

43 آتش صبحی که در این مطبخست %~% نیم شراری ز تف دوزخست

44 مه که چراغ فلکی شد تنش %~% هست ز دریوزه خور روغنش

45 ابر که جانداروی پژمردگیست %~% هم قدری بلغم افسردگیست

46 آب که آسایش جانها دروست %~% کشتی داند چه زیانها در اوست

47 خانه پر عیب شد این کارگاه %~% خود نکنی هیچ به عیبش نگاه

48 چشم فرو بسته‌ای از عیب خویش %~% عیب کسان را شده آیینه پیش

49 عیب نویسی مکن آیینه‌وار %~% تا نشوی از نفسی عیب‌دار

50 یا به درافکن از جیب خویش %~% یا بشکن آینه عیب خویش

51 دیده ز عیب دگران کن فراز %~% صورت خود بین و درو عیب ساز

52 در همه چیزی هنر و عیب هست %~% عیب مبین تا هنر آری بدست

53 می نتوان یافت به شب در چراغ %~% در قفس روز تواندید زاغ

54 در پر طاوس که زر پیکرست %~% سرزنش پای کجا درخورست

55 زاغ که او را ms63 همه تن شد سیاه %~% دیده سپیدست درو کن نگاه

1 پای مسیحا که جهان می‌نبشت %~% بر سر بازارچه‌ای میگذشت

2 گرگ سگی بر گذر افتاده دید %~% یوسفش از چه بدر افتاده دید

3 بر سر آن جیفه گروهی نظار %~% بر صفت کرکس مردار خوار

4 گفت یکی وحشت این در دماغ %~% تیرگی آرد چو نفس در چراغ

5 وان دگری گفت نه بس حاصلست %~% کوری چشمست و بلای دلست

6 هر کس ازان پرده نوائی نمود %~% بر سر آن جیفه جفائی نمود

7 چون به سخن نوبت عیسی رسید %~% عیب رها کرد و به معنی رسید

8 گفت ز نقشی که در ایوان اوست %~% در بسپیدی نه چو دندان اوست

9 وان دو سه تن کرده ز بیم و امید %~% زان صدف سوخته دندان سپید

10 عیب کسان منگر و احسان خویش %~% دیده فرو کن به گریبان خویش

11 آینه روزی که بگیری به دست %~% خود شکن آنروز مشو خودپرست

12 خویشتن آرای مشو چون بهار %~% تا نکند در تو طمع روزگار

13 جامه عیب تو تنگ رشته‌اند %~% زان بتو نه پرده فروهشته‌اند

14 چیست درین حلقه انگشتری %~% کان نبود طوق تو چون بنگری

15 گر نه سگی طوق ثریا مکش %~% گر نه خری بار مسیحا مکش

16 کیست فلک پیر شده بیوه %~% چیست جهان دود زده میوه

17 جمله دنیا ز کهن تا به نو %~% چون گذرندست نیرزد دو جو

18 انده دنیا مخور ای خواجه خیز %~% ور تو خوری بخش نظامی بریز

1 خیز و بساط فلکی درنورد %~% زانکه وفا نیست درین تخته نرد

2 نقش مراد از در وصلش مجوی %~% خصلت انصاف ز خصلش مجوی

3 پای درین بحر نهادن که چه %~% بار دین موج گشادن که چه

4 باز به بط گفت که صحرا خوشست %~% گفت شبت خوش که مرا جا خوشست

5 ای که درین کشتی غم جای تست %~% خون تو در گردن کالای تست ms64

6 بار درافکن که عذابت دهد %~% نان ندهد تا که به آبت دهد

7 کنج امان نیست در این خاکدان %~% مغز وفا نیست درین استخوان

8 نیست یکی ذره جهان نازکش %~% پای ز انباری او بازکش

9 آنچه بر این مائده خرگهیست %~% کاسه آلوده و خوان تهیست

10 هر که درو دید دهانش بدوخت %~% هر که بدو گفت زبانش بسوخت

11 هیچ نه در محمل و چندین جرس %~% هیچ نه در کاسه و چندین مگس

12 هر که ازین کاسه یک انگشت خورد %~% کاسه سر حلقه انگشت کرد

13 نیست همه ساله درین ده صواب %~% فتنه اندیشه و غوغای خواب

14 خلوت خود ساز عدم خانه را %~% باز گذار این ده ویرانه را

15 روزن این خانه رها کن به دود %~% خانه فروشی به زن آخر چه سود

16 دست به عالم چه درآورده‌ای %~% نز شکم خود به در آورده‌ای

17 خط به جهان درکش و بیغم بزی %~% دور شو از دور و مسلم بزی

18 راه تو دور آمد و منزل دراز %~% برگ ره و توشه منزل بساز

19 خاصه درین بادیه دیو سار %~% دوزخ محرور کش تشنه خوار

20 کاب جگر چشمه حیوان اوست %~% چشمه خورشید نمکدان اوست

21 شوره او بی‌نمکان را شراب %~% شور نمک دیده درو چون کباب

22 آب نه و زین نمک آبگون %~% زهره دل آب و دل زهره خون

23 ره که دل از دیدن او خون شود %~% قافله طبع درو چون شود

24 در رتف این بادیه دیو لاخ %~% خانه دل تنگ و غم دل فراخ

25 هر که درین بایده با طبع ساخت %~% چون جگر افسرد و چو زهره گداخت

26 تا چکنی این گل دوزخ سرشت %~% خیز و بده دوزخ و بستان بهشت

27 تا شود این هیکل خاکی غبار %~% پای به پایت سپرد روزگار

28 عاقبت چونکه به مردم کند %~% دست به دستت ز میان گم کند

29 چونکه ms65 سوی خاک بود بازگشت %~% بر سر این خاک چه باید گذشت

30 زیر کف پای کسی را مسای %~% کو چو تو سودست بسی زیر پای

31 کس به جهان در ز جهان جان نبرد %~% هیچکس این رقعه به پایان نبرد

32 پای منه بر سر این خار خیز %~% خویشتن ازخار نگه دار خیز

33 آنچه مقام تو نباشد مقیم %~% بیمگهی شد چه کنی جای بیم

34 منزل فانیست قرارش مبین %~% باد خزانیست بهارش مبین

1 مؤبدی از کشور هندوستان %~% رهگذری کرد سوی بوستان

2 مرحله‌ای دید منقش رباط %~% مملکتی یافت مزور بساط

3 غنچه به خون بسته چو گردون کمر %~% لاله کم عمر ز خود بی‌خبر

4 از چمن انگیخته گل رنگ رنگ %~% وز شکر آمیخته می تنگ تنگ

5 گل چو سپر خسته پیکان خویش %~% بید به لرزه شده بر جان خویش

6 زلف بنفشه رسن گردنش %~% دیده نرگس درم دامنش

7 لاله گهر سوده و فیروزه گل %~% یک نفسه لاله و یک روزه گل

8 مهلت کس تا نفسی بیش نه %~% کس نفسی عاقبت اندیش نه

9 پیر چو زان روضه مینو گذشت %~% بعد مهی چند بدان سو گذشت

10 زان گل و بلبل که در آن باغ دید %~% ناله مشتی زغن و زاغ دید

11 دوزخی افتاد بجای بهشت %~% قیصر آن قصر شده در کنشت

12 سبزه به تحلیل به خاری شده %~% دسته گل پشته خاری شده

13 پیر در آن تیز روان بنگریست %~% بر همه خندید و به خود برگریست

14 گفت بهنگام نمایندگی %~% هیچ ندارد سر پایندگی

15 هر چه سر از خاکی و آبی کشد %~% عاقبتش سر به خرابی کشد

16 به ز خرابی چو دگر کوی نیست %~% جز بخرابی شدنم روی نیست

17 چون نظر از بینش توفیق ساخت %~% عارف خود گشت و خدا را شناخت

18 صیرفی گوهر آن راز شد %~% تا به عدم سوی گهر باز شد

19 ای که مسلمانی ms66 و گبریت نیست %~% چشمه‌ای و قطره ابریت نیست

20 کمتر ازان موبد هندو مباش %~% ترک جهانگوی و جهان‌گو مباش

21 چند چو گل خیره‌سری ساختن %~% سر به کلاه و کمر افراختن

22 خیز و رها کن کمر گل ز دست %~% کو کمر خویش به خون تو بست

23 هست کلاه و کمر آفات عشق %~% هر دو گروه کن به خرابات عشق

24 گه کلهت خواجگی گل دهد %~% گه کمرت بندگی دل دهد

25 کوش کزین خواجه غلامی رهی %~% یا چو نظامی ز نظامی رهی

1 خیز ووداعی بکن ایام را %~% از پس دامن فکن این دام را

2 مملکتی بهتر ازین ساز کن %~% خوشتر ازین حجره دری باز کن

3 چون دل و چشمت به ره آورد سر %~% ناله و اشکی به ره آورد بر

4 تا به یکی نم که برین گل زنی %~% لاف ولی نعمتی دل زنی

5 گر شتری رقص کن اندر رحیل %~% ورنه میفکن دبه در پای پیل

6 چونکه ترا محرم یک موی نیست %~% جز به عدم رای زدن روی نیست

7 طبع نوازان و ظریفان شدند %~% با که نشینی که حریفان شدند

8 گرچه بسی طبع لطیفی کند %~% با تن تنها که حریفی کند

9 به که بجوید دل پرهیزناک %~% روشنی آب درین تیره خاک

10 تا نرسد تفرقه راه پیش %~% تفرقه کن حاصل معلوم خویش

11 رخت رها کن که گران رو کسی %~% کز سبکی زود به منزل رسی

12 بر فلک آی ار طلب دل کنی %~% تا تو درین خاک چه حاصل کنی

13 چون شده‌ای بسته این دامگاه %~% رخنه کنش تا به در افتی به راه

14 کاین خط پیوسته بهم در چو میم %~% ره ندهد تا نکنندش دو نیم

15 زخمه گه چرخ منقط مباش %~% از خط این دایره در خط مباش

16 گر ز خط روز و شب افزون شوی %~% از خط این دایره بیرون شوی

17 تا نکنی ms67 جای قدم استوار %~% پای منه در طلب هیچکار

18 در همه کاری که گرائی نخست %~% رخنه بیرون شدنش کن درست

19 شرط بود دیده به ره داشتن %~% خویشتن از چاه نگهداشتن

20 رخنه کن این خانه سیلاب ریز %~% تا بودت فرصت راه گریز

21 روبه یک فن نفس سگ شنید %~% خانه دو سوراخ به واجب گزید

22 واگهیش نه که شود راه گیر %~% دوده این گنبد روباه گیر

23 این چه نشاطست کزو خوشدلی %~% غافلی از خود که ز خود غافلی

24 عهد چنان شد که درین تنگنای %~% تنگدل آیی و شوی باز جای

25 گر شکنی عهد الهی کنون %~% جان تو از عهده کی آید برون

26 راه چنان رو که ز جان دیده‌ای %~% بر دو جهان زن که جهان دیده‌ای

27 زیر مبین تا نشوی پایه ترس %~% پس منگر تا نشوی سایه ترس

28 توشه ز دین بر که عمارت کمست %~% آب ز چشم آر که ره بی نمست

29 هم به صدف ده گهر پاک را %~% با زره و با زرهان خاک را

30 دور فلک چون تو بسی یار کشت %~% دست قوی‌تر ز تو بسیار کشت

31 بوالعجبی ساز درین دشمنی %~% تاش زمانی به زمین افکنی

32 او که درین پایه هنر پیشه نیست %~% از سپر و تیغ وی اندیشه نیست

33 مار مخوان کاین رسن پیچ پیچ %~% با کشش عشق تو هیچست هیچ

34 در غم این شیشه چه باید نشست %~% کش بیکی باد توانی شکست

35 سیم کشان کاتش زر کشته‌اند %~% دشمن خود را به شکر کشته‌اند

36 تا بتوان از دل دانش فروز %~% دشمن خود را به گلی کش چو روز

1 با دو حکیم از سر همخانگی %~% شد سخنی چند ز بیگانگی

2 لاف منی بود و توی برنتافت %~% ملک یکی بود و دوی برنتافت

3 حق دو نشاید که یکی بشنوند %~% سر دو نباید که یکی بدروند

4 جای دو شمشیر ms68 نیامی که دید %~% بزم دو جمشید مقامی که دید

5 در طمع آن بود دو فرزانه را %~% کز دو یکی خاص کند خانه را

6 چون عصبیت کمر کین گرفت %~% خانه ز پرداختن آیین گرفت

7 هر دو به شبگیر نوائی زدند %~% خانه فروشانه طلائی زدند

8 کز سر ناساختگی بگذرند %~% ساخته خویش دو شربت خورند

9 تا که درین پایه قوی‌دل‌ترست %~% شربت زهر که هلاهل‌ترست

10 ملک دو حکمت به یکی فن دهند %~% جان دو صورت به یک تن دهند

11 خصم نخستین قدری زهر ساخت %~% کز عفتی سنگ سیه را گداخت

12 داد بدو کین می جان‌پرورست %~% زهر مدانش که به از شکرست

13 شربت او را ستد آن شیر مرد %~% زهر به یاد شکر آسان بخورد

14 نوش گیا پخت و بدو درنشست %~% رهگذر زهر به تریاک بست

15 سوخت چو پروانه و پر باز یافت %~% شمع صفت باز به مجلس شتافت

16 از چمن باغ یکی گل بچید %~% خواند فسونی و بر آن گل دمید

17 داد به دشمن ز پی قهر او %~% آن گل پر کار تر از زهر او

18 دشمن از آن گل که فسونخوان بداد %~% ترس بر او چیره شد و جان بداد

19 آن بعلاج از تن خود زهر برد %~% وین به یکی گل ز توهم بمرد

20 هر گل رنگین که به باغ زمیست %~% قطره‌ای از خون دل آدمیست

21 باغ زمانه که بهارش توئی %~% خانه غم دان که نگارش توئی

22 سنگ درین خاک مطبق نشان %~% خاک برین آب معلق نشان

23 بگذر ازین آب و خیالات او %~% بر پر ازین خاک و خرابات او

24 بر مه و خورشید میاور وقوف %~% مه خور و خورشید شکن چون کسوف

25 کین مه زرین که درین خرگهست %~% غول ره عشق خلیل اللهست

26 روز ترا صبح جگرسوز کرد %~% چرخت از آن روز بدین روز کرد

27 گر دل خورشید فروز ms69 آوری %~% روزی از اینروز به روز آوری

28 اشک فشان نا به گلاب امید %~% بستری این لوح سیاه و سفید

29 تا چو عمل سنج سلامت شوی %~% چرب ترازوی قیامت شوی

30 دین که قوی دارد بازوت را %~% راست کند عدل ترازوت را

31 هیچ هنرپیشه آزاد مرد %~% در غم دنیا غم دنیا نخورد

32 چونکه به دنیاست تمنا ترا %~% دین به نظامی ده و دنیا ترا

1 پیری عالم نگر و تنگیش %~% تا نفریبی به جوان رنگیش

2 بر کف این پیر که برنا وشست %~% دسته گل مینگری واتشست

3 چشمه سرابست فریبش مخور %~% قبله صلیبست نمازش مبر

4 زین همه گل بر سر خاری نه‌ای %~% گر همه مستند تو باری نه‌ای

5 چون ببری زانچه طمع کرده‌ای %~% آن بری از خانه که آورده‌ای

6 چون بنه در بحر قیامت برند %~% بی درمان جان به سلامت برند

7 خواه بنه مایه و خواهی به باز %~% کانچه دهند از تو ستانند باز

8 خانه داد و ستدست این جهان %~% کاین بدهد حالی بستاند آن

9 گرچه یکی کرم بریش گرست %~% باز یکی کرم بریشم خورست

10 شمع کن این زرد گل جعفری %~% تا چو چراغ از گل خود برخوری

11 تن بشکن نه دریئی گو مباش %~% زر بفکن شش سریئی گو مباش

12 پای کرم بر سر زر نه نه دست %~% تات نخوانند چو گل زرپرست

13 زر که بر او سکه مقصود نیست %~% آن زر و زرنیخ به نسبت یکیست

14 دوستی زر چو به سان زرست %~% در دم طاوس همان پیکرست

15 سکه زر چون که به آهن برند %~% پادشهان بیشتر آهنگرند

16 ساخت ازو همت قارون کلاه %~% از سر آن رخنه فروشد به چاه

17 بار توشد تاش سر تست جای %~% بارگیت شد چو نهی زیر پای

18 دادن زر گر همه جان دادنست %~% ناستدن بهتر از آن دادنست

19 در ستدن حرص جهانت دهد %~% در شدن ms70 آسایش جانت دهد

20 آنکه ستانی و بیفشانیش %~% بهتر از آن نیست که نستانیش

21 زر چو نهی روغن صفرا گرست %~% چونبخوری میوه صفرا برست

22 زر که ز مشرق به در افشانده‌اند %~% بیخبران مغربیش خوانده‌اند

23 مغرب و آن قوم سخا دشمنند %~% مشرق و اهلش به سخا روشنند

24 هرچه دهد مشرقی صبح بام %~% مغربی شام ستاند به وام

25 والی جان همه کانها زرست %~% نایب دست همه مرغان پرست

26 آن زر رومی که به سنگ دمشق %~% راست برآید به ترازوی عشق

27 گرچه فروزنده و زیبنده است %~% خاک برو کن که فریبنده است

28 کیست که این دزد کلاهش نبرد %~% وافت این غول ز راهش نبرد

1 کعبه روی عزم ره آغاز کرد %~% قاعده کعبه روان ساز کرد

2 زآنچه فزون از غرض کار داشت %~% مبلغ یک بدره دینار داشت

3 گفت فلان صوفی آزاد مرد %~% کاستن از عالم کوتاه گرد

4 در دلم آید که دیانت در اوست %~% در کس اگر نیست امانت در اوست

5 رفت و نهانیش فرا خانه برد %~% بدره دینار به صوفی سپرد

6 گفت نگه دار در این پرده راز %~% تا چو من آیم به من آریش باز

7 خواجه ره بادیه را درگرفت %~% شیخ زر عاریه را برگرفت

8 یارب و زنهار که خود چند بود %~% تا دل درویش در آن بند بود

9 گفت به زر کار خود آراستم %~% یافتم آن گنج که می‌خواستم

10 زود خورم تا نکند بستگی %~% آنچه خدا داد به آهستگی

11 باز گشاد از گره آن بند را %~% داد طرب داد شبی چند را

12 جمله آن زر که بر خویش داشت %~% بذل شکم کرد و شکم پیش داشت

13 دست بدان حقه دینار کرد %~% زلف بتان حلقه زنار کرد

14 خرقه شیخانه شده شاخ شاخ %~% تنگدلی مانده و عذری فراخ

15 صید چنان خورد که داغش نماند %~% روغنی از بهر چراغش نماند

16 ms71 حاجی ما چون ز سفر گشت باز %~% کرد بران هندوی خود ترکتاز

17 گفت بیاور به من ای تیزهوش %~% گفت چه گفتا زر گفتا خموش

18 در کرم آویز و رها کن لجاج %~% از ده ویران که ستاند خراج

19 صرف شد آن بدره هوا در هوا %~% مفلس و بدره ز کجا تا کجا

20 غارتی از ترک نبرده‌ست کس %~% رخت به هندو نسپرده‌ست کس

21 رکنی تو رکن دلم را شکست %~% خردم از آن خرده که بر من نشست

22 مال به صد خنده به تاراج داد %~% رفت و به صد گریه به پا ایستاد

23 گفت کرم کن که پشیمان شدیم %~% کافر بودیم و مسلمان شدیم

24 طبع جهان از خلل آبستن است %~% گر خللی رفت خطا بر من است

25 تا کرمش گفت به صد رستخیز %~% خیز که درویش بپای است خیز

26 سیم خدا چون به خدا بازگشت %~% سیم کشی کرد و ازاو درگذشت

27 ناصح خود شد که بدین در مپیچ %~% هیچ ندارد چه ستانم ز هیچ

28 زو چه ستانم که جوی نیستش %~% جز گرویدن گروی نیستش

29 آنچه از آن مال درین صوفی است %~% میم مطوق الف کوفی است

30 گفت نخواهی که وبالت کنم %~% وانچه حرام است حلالت کنم

31 دست بدار ای چو فلک زرق ساز %~% زآستن کوته و دست دراز

32 هیچ دل از حرص و حسد پاک نیست %~% معتمدی بر سر این خاک نیست

33 دین سره نقدیست به شیطان مده %~% یاره فغفور به سگبان مده

34 گر دهی ای خواجه غرامت تراست %~% مایه ز مفلس نتوان باز خواست

35 منزل عیب است هنر توشه رو %~% دامن دین گیر و فرا گوشه رو

36 چرخ نه بر بی‌درمان می‌زند %~% قافله محتشمان می‌زند

37 شحنه این راه چو غارتگر است %~% مفلسی از محتشمی بهتر است

38 دیدم از آنجا که جهان بینی است %~% کآفت زنبور ز شیرینی است

39 شیر ms72 مگر تلخ بدان گشت خود %~% کز پس مرگش نخورد دام و دد

40 شمع ز برخاستنی وا نشست %~% مه ز تمامی طلبیدن شکست

41 باد که با خاک به گرگ آشتیست %~% ایمن از این راه ز ناداشتیست

42 مرغ شمر را مگر آگاهی است %~% کآفت ماهی درم ماهی است

43 زر که ترازوی نیاز تو شد %~% فاتحه پنج نماز تو شد

44 پاک نگردی ز ره این نیاز %~% تا چو نظامی نشوی پاکباز

1 ای شده خشنود به یکبارگی %~% چون خر و گاوی به علف‌خوارگی

2 فارغ ازین مرکز خورشید گرد %~% غافل از این دایره لاجورد

3 از پی صاحب خبرانست کار %~% بی‌خبرانرا چه غم از روزگار

4 بر سر کار آی چرا خفته‌ای %~% کار چنان کن که پذیرفته‌ای

5 مست چه خسبی که کمین کرده‌اند %~% کارشناسان نه چنین کرده‌اند

6 برنگر این پشته غم پیش بین %~% درنگر و عاجزی خویش بین

7 عقل تو پیریست فراموش کار %~% تا ز تو یاد آرد یادش بیار

8 گر شرف عقل نبودی ترا %~% نام که بردی که ستودی ترا

9 عقل مسیحاست ازو سر مکش %~% گرنه خری خر به وحل درمکش

10 یا بره عقل برو نور گیر %~% یا ز درش دامن خود دور گیر

11 مست مکن عقل ادب ساز را %~% طعمه گنجشک مکن باز را

12 می که حلال آمده در هر مقام %~% دشمنی عقل تو کردش حرام

13 می که بود کاب تو در جام اوست %~% عقل شد آن چشمه که جان نام اوست

14 گرچه می اندوه جهان را برد %~% آن مخور ای خواجه که آنرا برد

15 می نمکی دان جگر آمیخته %~% بر جگر بی نمکان ریخته

16 گر خبرت باید چیزی مخور %~% کز همه چیزیت کند بی‌خبر

17 بی‌خبر آن مرد که چیزی چشید %~% کش قلم بی‌خری درکشید

18 میل کش چشم خیالات شو %~% کند نه پای خرابات شو

19 ای چو الف عاشق بالای خویش ms73 %~% الف تو با وحشت سودای خویش

20 گر الفی مرغ پر افکنده باش %~% ورنه چو بی حرف سرافکنده باش

21 چوف الف آراسته مجلسی %~% هیچ نداری چو الف مفلسی

22 خار نه‌ای کاوج گرائی کنی %~% به که چو گل بی سر و پائی کنی

23 طفل نه‌ای پای به بازی مکش %~% عمر نه‌ای سر به درازی مکش

24 روز به آخر شد و خورشید دور %~% سایه شود بیش چو کم گشت نور

25 روز شنیدم چو به پایان شود %~% سایه هر چیز دو چندان شود

26 سایه پرستی چه کنی همچو باغ %~% سایه شکن باش چو نور چراغ

27 گر تو ز خود سایه توانی پرید %~% عیب تو چون سایه شود ناپدید

28 سایه نشینی نه فن هر کسست %~% سایه نشین چشمه حیوان بسست

29 ای زبر و زیر سر و پای تو %~% زیر و زبرتر ز فلک رای تو

30 صبح بدان میدهدت طشت زر %~% تا تو ز خود دست بشوئی مگر

31 چونکه درین طشت شوی جامی شوی %~% آب ز سرچشمه خورشید جوی

32 قرصه خورشید که صابون تست %~% شوخگن از جامه پر خون تست

33 از بس آتش که طبیعت فشاند %~% در جگر عمر تو آبی نماند

34 گر تنت از چرک غرض پاک نیست %~% زرنه همه سرخ بود باک نیست

35 گر سخن از پاکی عنصر شود %~% معده دوزخ ز کجا پر شود

36 گرچه ترازو شده‌ای راست کار %~% راستی دل به ترازو گمار

37 هر جو و هر حبه که بازوی تو %~% کم کند از کیل و ترازوی تو

38 هست یکایک همه بر جای خویش %~% روز پسین جمله بیارند پیش

39 با تو نمایند نهانیت را %~% کم دهی و بیش ستانیت را

40 خود مکن این تیغ ترازو روان %~% گرنه فزون میده و کم میستان

41 گل ز کژی خار در آغوش یافت %~% نیشکر از راستی آن نوش تافت

42 راستی آنجا که علم ms74 برزند %~% یاری حق دست به هم بر زند

43 از کجی افتی به کم و کاستی %~% از همه غم رستی اگر راستی

44 زاتش تنها نه که از گرم و سرد %~% راستی مرد بود درع مرد

1 پادشهی بود رعیت شکن %~% وز سر حجت شده حجاج فن

2 هرچه به تاریک شب از صبح زاد %~% بر در او درج شدی بامداد

3 رفت یکی پیش ملک صبحگاه %~% راز گشاینده‌تر از صبح و ماه

4 از قمر اندوخته شب بازیی %~% وز سحر آموخته غمازیی

5 گفت فلان پیر ترا در نهفت %~% خیره کش و ظالم و خونریز گفت

6 شد ملک از گفتن او خشمناک %~% گفت هم اکنون کنم او را هلاک

7 نطع بگسترد و بر او ریگ ریخت %~% دیو ز دیوانگیش میگریخت

8 شد ببر پیر جوانی چو باد %~% گفت ملک بر تو جنایت نهاد

9 پیشتر از خواندن آن دیو رای %~% خیز و بشو تاش بیاری بجای

10 پیر وضو کرد و کفن برگرفت %~% پیش ملک رفت و سخن درگرفت

11 دست بهم سود شه تیز رای %~% وز سر کین دید سوی پشت پای

12 گفت شنیدم که سخن رانده‌ای %~% کینه کش و خیره کشم خوانده‌ای

13 آگهی از ملک سلیمانیم %~% دیو ستمگاره چرا خوانیم

14 پیر بدو گفت نه من خفته‌ام %~% زانچه تو گفتی بترت گفته‌ام

15 پیر و جوان بر خطر از کار تو %~% شهر و ده آزرده ز پیکار تو

16 منکه چنین عیب شمار توأم %~% در بد و نیک آینه‌دار توأم

17 راستیم بین و به من دار هش %~% گرنه چنینست بدارم بکش

18 پیر چو بر راستی اقرار کرد %~% راستیش در دل شه کار کرد

19 چون ملک از راستیش پیش دید %~% راستی او کژی خویش دید

20 گفت حنوط و کفنش برکشید %~% غالیه و خلعت ما درکشید

21 از سر بیدادگری گشت باز %~% دادگری گشت رعیت نواز

22 راستی خویش نهان کس ms75 نکرد %~% در سخن راست زیان کس نکرد

23 راستی آور که شوی رستگار %~% راستی از تو ظفر از کردگار

24 گر سخن راست بود جمله در %~% تلخ بود تلخ که الحق مر

25 چون به سخن راستی آری بجای %~% ناصر گفتار تو باشد خدای

26 طبع نظامی و دلش راستند %~% کارش ازین راستی آراستند

1 هر نفس این پرده چابک رقیب %~% بازین از پرده برآرد غریب

2 نطع پر از زخمه و رقاص نه %~% بحر پر از گوهر و غواص نه

3 از درم و دولت و از تاج و تیغ %~% نیست دریغ ار تو نخواهی دریغ

4 گر رسدت دل به دم جبرئیل %~% نیست قضا ممسک و قدرت بخیل

5 زان بنه چندانکه بری دیگرست %~% دخل وی از خرج تو افزون‌ترست

6 پای درین ره نه و رفتار بین %~% حلقه این در زن و گفتار بین

7 سنگش یاقوت و گیا کیمیاست %~% گر نشناسی تو غرامت کراست

8 دست تصرف قلم اینجا شکست %~% کین همه اسرار درین پرده هست

9 هردم از این باغ بری میرسد %~% نغزتر از نغزتری میرسد

10 رشته جانها که درین گوهرست %~% مرسله از مرسله زیباترست

11 راه روان کز پس یکدیگرند %~% طایفه از طایفه زیرک‌ترند

12 عقل شرف جز به معانی نداد %~% قدر به پیری و جوانی نداد

13 سنگ شنیدم که چو گردد کهن %~% لعل شود مختلفست این سخن

14 هرچه کهن‌تر بترند این گروه %~% هیچ نه جز بانگ چو بانوی کوه

15 آنکه ترا دیده بود شیرخوار %~% شیر تو زهریش بود ناگوار

16 در کهن انصاف توان کم بود %~% پیر هواخواه جوان کم بود

17 گل که نو آمد همه راحت دروست %~% خار کهن شد که جراحت دروست

18 از نوی انگور بود توتیا %~% وز کهنی مار شود اژدها

19 عقل که شد کاسه سر جای او %~% مغز کهن نیست پذیرای او

20 آنکه رصد نامه اختر گرفت %~% حکم ز تقویم کهن ms76 برگرفت

21 پیر سگانی که چو شیر ابخرند %~% گرگ صفت ناف غزالان درند

22 گر کنم اندیشه ز گرگان پیر %~% یوسفیم بین و به من برمگیر

23 زخم تنک زخمه پیران خوشست %~% آب جوانی چه کنم کاتشست

24 گرچه جوانی همه فرزانگیست %~% هم نه یکی شاخ ز دیوانگیست

25 یاسمنی چند که بیدی کنند %~% دعوی هندو به سپیدی کنند

26 منکه چو گل گنج فشانی کنم %~% دعوی پیری به جوانی کنم

27 خود منشی کار خلق کردنست %~% خصمی خود یاری حق کردنست

28 آن مه نو را که تو دیدی هلال %~% بدر نهش نام چو گیرد کمال

29 نخل چو بر پایه بالا رسد %~% دست چنان کش که به خرما رسد

30 دانه که طرحست فرا گوشه‌ای %~% دانه مخوانش چو شود خوشه‌ای

31 حوضه که دریا شود از آب جوی %~% تا بهمان چشم نبینی دروی

32 شب چو ببست آنهمه چشم از سحر %~% روز درو دید به چشمی دگر

33 دشمنی دانا که پی جان بود %~% بهتر از آن دوست که نادان بود

34 نی منگر کز چه گیا میرسد %~% در شکرش بین که کجا میرسد

35 دل به هنر ده نه به دعوی پرست %~% صید هنر باش به هرجا که هست

36 آب صدف گرچه فراوان بود %~% در ز یکی قطره باران بود

37 بسکه بباید دل و جان تافتن %~% تا گهری تاج نشان یافتن

38 هر علمی را که قضا نو کند %~% حفظ تو باید که روا رو کند

39 بر نشکستند هنوز این رباط %~% در ننوشتند هنوز این بساط

40 محتسب صنع مشو زینهار %~% تا نخوری دره ابلیس‌وار

41 هرکه نه بر حکم وی اقرار کرد %~% چرخ سرش در سر انکار کرد

1 قصد شنیدم که در اقصای مرو %~% بود ملکزاده جوانی چو سرو

2 مضطرب از دولتیان دیار %~% ملک بر او شیفته چون روزگار

3 تازگیش را کهنان در ستیز %~% پر خطر او زان خطر نیم ms77 خیز

4 یک شب ازان فتنه پر اندیشه خفت %~% دید که پیریش در آن خواب گفت

5 کای مه نو برج کهن را بکن %~% وای گل نو شاخ کهن را بزن

6 تا به تو بر ملک مقرر شود %~% عیش تو از خوی تو خوشتر شود

7 شه چو سر از خواب گرانبر گرفت %~% آندو سه تن را ز میان برگرفت

8 تازه بنا کرد و کهن درنوشت %~% ملک بر آن تازه ملک تازه گشت

9 رخنه کن ملک سرافکنده به %~% لشگر بد عهد پراکنده به

10 سر نکشد شاخ تو از سرو بن %~% تا نزنی گردن شاخ کهن

11 تا نشود بسته لب جویبار %~% پنجه دعوی نگشاید چنار

12 تا نکنی رهگذر چشمه پاک %~% آب نزاید ز دل و چشم خاک

13 با تو برون از تو برون پروریست %~% گوش ترا نیک نصیحت گریست

14 یک نفس آن تیغ برآر از غلاف %~% چند غلافش کنی ای بر خلاف

15 آن نفس از حقه این خاک نیست %~% این حق آن هم نفس پاک نیست

16 پیش چنین کس همگی پیش کش %~% نام کرم بر همه خویش کش

17 دولتیان کاب و درم یافتند %~% دولت باقی ز کرم یافتند

18 تخم کرم کشت سلامت بود %~% چون برسد برگ قیامت بود

19 یارت ازان گنج که احسان تست %~% نقد نظامی سره کن کان تست

1 ای بنسیمی علم افراخته %~% پیش غباری علم انداخته

2 ده نه و دروازه دهقان زده %~% ملک نه و تخت سلیمان زده

3 تیغ نه‌ای زخم بی اندازه چیست %~% کوس نه‌ای اینهمه آوازه چیست

4 چون دهن تیغ درم ریز باش %~% چون شکم کوس تهی خیز باش

5 میکشدت دیو نه افکنده %~% دست مده مرده نه زنده

6 پیش مغی پشت صلیبی مکن %~% دعوی شمشیر خطیبی مکن

7 خطبه دولت به فصیحی رسد %~% عطسه آدم به مسیحی رسد

8 هرکه چو پروانه دمی خوش زند %~% یک تنه بر ms78 لشگر آتش زند

9 یکدو نفس خوش زن و جانی بگیر %~% خرقه درانداز و جهانی بگیر

10 بخشش تو چرب ربائی که هست %~% نیست فدائی به جدائی که هست

11 شیر شو از گربه مطبخ مترس %~% طلق شو از آتش دوزخ مترس

12 گر دغلی باش بر آتش حلال %~% ور زر و یاقوتی از آتش منال

13 چند غرور ای دغل خاکدان %~% چند منی ای دو سه من استخوان

14 پیشتر از ما دگران بوده‌اند %~% کز طلب جاه نیاسوده‌اند

15 حاصل آن جاه ببین تا چه بود %~% سود بد اما بزیان شد چه سود

16 گر تو زمین ریزه چو خورشید و ماه %~% پای نهی بر فلک از قدر و جاه

17 گرچه ازان دایره دیر اوفتی %~% چونکه زمینی نه به زیر اوفتی

18 تا سر خود را نبری طره‌وار %~% پای درین طره منه زینهار

19 مرغ نه‌ای بر نتوانی پرید %~% تا نکنی جان نتوانی رسد

20 با فلک از راه شگرفی درای %~% تات شگرفانه درافتد به پای

21 باده تو خوردی گنه زهر چیست %~% جرم تو کردی خلل دهر چیست

22 دهر نکوهی مکن ای نیک‌مرد %~% دهر بجای من و تو بد نکرد

23 جهد بسی کرد و شگرفی بسی %~% تا کند از ما به تکلیف کسی

24 چون من و تو هیچ کسان دهیم %~% بیهده بر دهر چه تاوان نهیم

25 تا نبود جوهر لعل آبدار %~% مهر قبولش ننهد شهریار

26 سنگ بسی در طرف عالمست %~% آنچه ازو لعل شود آن کمست

27 خار و سمن هردو بنسبت گیاست %~% این خسک دیده و آن توتیاست

28 گرچه نیابد مدد از آب جوی %~% از گل اصلی نرود رنگ و بوی

29 آب گرفتم لطف افزون کند %~% خار و خسک را به سمن چون کند

30 گرنه بدین قاعده بودی قرار %~% قلب شدی قاعده روزگار

31 کار به دولت نه به تدبیر ماست %~% تا به جهان دولت روزی کراست

32 ms79 مرد ز بیدولتی افتد به خاک %~% دولتیان را به جهان در چه باک

33 زنده بود طالع دولت پرست %~% بنده دولت شو هرجا که هست

34 ملک به دولت نه مجازی دهند %~% دولت کس را نه به بازی دهند

35 گرد سر دولتیان چرخ ساز %~% تا شوی از چرخ زدن بی‌نیاز

36 با دو سه کم زن مشو آرام گیر %~% مقبل ایام شو و نام گیر

37 بختور از طالع جوزا برآی %~% جوز شکن آنگه و بخت آزمای

38 گر در دولت زنی افتاده شو %~% از گره کار جهان ساده شو

39 ساده دلست آب که دلخوش رسید %~% وز گرهی عود بر آتش رسید

40 پیرو دل باش و مده دل به کس %~% خود تن تو زحمت راه تو بس

41 چند زنی دست به شاخ دگر %~% که مرا دولت ازین بیشتر

42 جمله عالم تو گرفتی رواست %~% چون بگذاری طلبیدن چراست

43 حرص بهل کو ره طاعت زند %~% گردن حرص تو قناعت زند

44 مرکز این گنبد فیروزه رنگ %~% بر تو فراخست و بر اندیشه تنگ

45 یا مکن اندیشه به جنگ آورش %~% یا به یک اندیشه به تنگ آورش

46 معرفتی در گل آدم نماند %~% اهل دلی در همه عالم نماند

47 در دو هنر نامه این نه دبیر %~% نیست یکی صورت معنی‌پذیر

48 دوستی از دشمن معنی مجوی %~% آب حیات از دم افعی مجوی

49 دشمن دانا که غم جان بود %~% بهتر از آن دوست که نادان بود

1 کودکی از جمله آزادگان %~% رفت برون با دو سه همزادگان

2 پایش ازان پویه درآمد ز دست %~% مهر دل و مهره پشتش شکست

3 شد نفس آن دو سه همسال او %~% تنگ‌تر از حادثه حال او

4 آنکه ورا دوسترین بود گفت %~% در بن چاهیش بباید نهفت

5 تا نشود راز چو روز آشکار %~% تا نشویم از پدرش شرمسار

6 عاقبت اندیش‌ترین کودکی %~% دشمن او بود در ایشان ms80 یکی

7 گفت همانا که در این همرهان %~% صورت این حال نماند نهان

8 چونکه مرا زین همه دشمن نهند %~% تهمت این واقعه بر من نهند

9 زی پدرش رفت وخبردار کرد %~% تا پدرش چاره آن کار کرد

10 هرکه در او جوهر دانایی است %~% بر همه چیزیش توانایی است

11 بند فلک را که تواند گشاد %~% آنکه بر او پای تواند نهاد

12 چون ز کم و بیش فلک درگذشت %~% کار نظامی ز فلک برگذشت

1 ای ز خدا غافل و از خویشتن %~% در غم جان مانده و در رنج تن

2 این من و من گو که درین قالبست %~% هیچ مگو جنبش او تا لبست

3 چون خم گردون به جهان در مپیچ %~% آنچه نه آن تو به آن در مپیچ

4 زور جهان بیش ز بازوی تست %~% سنگ وی افزون ز ترازوی تست

5 قوت کوهی ز غباری مخواه %~% آتش دیگی ز شراری مخواه

6 هر کمری کان به رضا بسته شد %~% از کمر خدمت تن رسته شد

7 حرص رباخواره ز محرومیست %~% تاج رضا بر سر محکومیست

8 کیسه برانند درین رهگذر %~% هرکه تهی کیسه‌تر آسوده‌تر

9 محتشمی درد سری می‌پذیر %~% ورنه برو دامن افلاس گیر

10 کوسه کم ریش دلی داشت تنگ %~% ریش کشان دید دو کس را به جنگ

11 گفت رخم گرچه زبانی فشست %~% ایمنم از ریش کشان هم خوشست

12 مصلت کار در آن دیده‌اند %~% کز تو خر و بار تو ببریده‌اند

13 تا تو چو عیسی به در دل رسی %~% بی خر و بی بار به منزل رسی

14 ممنی اندیشه‌گیری مکن %~% در تنکی کوش و ستبری مکن

15 موج هلاکست سبکتر شتاب %~% جان ببر و بار درافکن به آب

16 به که تهی مغز و خراب ایستی %~% تا چو کدو بر سر آب ایستی

17 قدر به بی‌خوردی و خوابی درست %~% گنج بزرگی به خرابی درست

18 مرده مردار نه‌ای ms81 چون زغن %~% زاغ شو و پای به خون در مزن

19 گر تن بیخون شده‌ای چون نگار %~% ایمنی از زحمت مردار خوار

20 خون جگری دان بشرابی شده %~% آتشی از شرم به آبی شده

21 تا قدری قوت خون بشکنی %~% ضربت آهن خوری ار آهنی

22 خو مبر از خوردن بیکبارگی %~% خرده نگهدار بکم خوارگی

23 شیر ز کم خوردن خود سرکشست %~% خیره خوری قاعده آتشست

24 روز بیک قرصه چو خرسند گشت %~% روشنی چشم خردمند گشت

25 شب که صبوحی نه به هنگام کرد %~% خون ز یادش سیه‌اندام کرد

26 عقل ز بسیار خوری کم شود %~% دل چو سپر غم سپر غم شود

27 عقل تو جانیست که جسمش توئی %~% جان تو گنجی که طلسمش توئی

28 کی دهد این گنج ترا روشنی %~% تا تو طلسم در او نشکنی

29 خاک به نامعتمدی گشت فاش %~% صحبت نامعتمدی گو مباش

30 گر همه عمرت به غم آرد به سر %~% از پی تو غم نخورد غم مخور

31 گفت به زنگی پدر این خنده چیست %~% بر سیهی چون تو بباید گریست

32 گفت چو هستم ز جهان ناامید %~% روی سیه بهتر و دندان سفید

33 نیست عجب خنده ز روی سیاه %~% کابر سیه برق ندارد نگاه

34 چون تو نداری سر این شهر بند %~% برق شو و بر همه عالم بخند

35 خنده طوطی لب شکر شکست %~% قهقهه پر دهن کبک بست

36 خنده چو بیوقت گشاید گره %~% گریه از آن خنده بیوقت به

37 سوختن و خنده زدن برق‌وار %~% کوتهی عمر دهد چون شرار

38 بیطرب این خنده چون شمع چیست %~% بسکه بر این خنده بباید گریست

39 تا نزنی خنده دندان نمای %~% لب به گه خنده به دندان بخای

40 گریه پر مصلحت دیده نیست %~% خنده بسیار پسندیده نیست

41 گر کهنی بینی و گر تازه‌ای %~% بایدش از نیک و بد اندازه‌ای

42 خیز و غمی میخور و خوش ms82 مینشین %~% گاه چنان باید و گاهی چنین

43 در دل خوش ناله دلسوز هست %~% با شبه شب گهر روز هست

44 هیچ کس آبی ز هوائی نخورد %~% کز پس آن آب قفائی نخورد

45 هر بنه‌ای را جرسی داده‌اند %~% هر شکری را مگسی داده‌اند

46 دایه دانای تو شد روزگار %~% نیک و بد خویش بدو واگذار

47 گر دهدت سرکه چو شیره مجوش %~% خیز تو خواهد تو چه دانی خموش

48 ثابت این راه مقیمی بود %~% همسفر خضر کلیمی بود

49 ناز بزرگانت بباید کشید %~% تا به بزرگی بتوانی رسید

50 یار مساعد به گه ناخوشی %~% دام‌کشی کرد نه دامن‌کشی

1 رهروی از جمله پیران کار %~% می‌شد و با پیر مریدی هزار

2 پیر در آن بادیه یک باد پاک %~% داد بضاعت به امینان خاک

3 هر یک از آن آستنی برفشاند %~% تا همه رفتند و یکی شخص ماند

4 پیر بدو گفت چه افتاد رای %~% کان همه رفتند و تو ماندی بجای

5 گفت مرید ای دل من جای تو %~% تاج سرم خاک کف پای تو

6 من نه بباد آمدم اول نفس %~% تا بهمان باد شوم باز پس

7 منتظر داد به دادی شود %~% و آمده باد به بادی شود

8 زود رو و زود نشین شد غبار %~% زان بیکی جای ندارد قرار

9 کوه به آهستگی آمد به جای %~% از سر آنست چنین دیر پای

10 پرده دری پیشه دوران بود %~% بارکشی کار صبوران بود

11 بارکش زهد شو ارتر نه %~% بار طبیعت مکش ار خر نه

12 تا خط زهد تو مزور نشد %~% دیده بدوتر شد و او تر نشد

13 زهد که در زرکش سلطان بود %~% قصه زنبیل و سلیمان بود

14 شمع که هر شب به زر افشانیست %~% زیر قبا زاهد پنهانیست

15 زهد غریبست به میخانه در %~% گنج عزیزاست به ویرانه در

16 زهد نظامی که طرازی خوشست %~% زیر نشین علم زر کشست ms83

1 قلب زنی چند که برخاستند %~% قالبی از قلب نو آراستند

2 چون شکم از روی بکن پشتشان %~% حرف نگهدار ز انگشتشان

3 پیش تو از نور موافق‌ترند %~% وز پست از سایه منافق‌ترند

4 ساده‌تر از شمع و گره‌تر ز عود %~% ساده به دیدار و کره در وجود

5 جور پذیران عنایت گذار %~% عیب نویسان شکایت شمار

6 مهر دهن در دهن آموخته %~% کینه گره بر گره اندوخته

7 گرم ولیک از جگر افسرده‌تر %~% زنده ولی از دل خود مرده‌تر

8 صحبتشان بر محل در مزن %~% مست نه‌ای پای درین گل مزن

9 خازن کوهند مگو رازشان %~% غمز نخواهی مده آوازشان

10 لاف زنان کز تو عزیزی شوند %~% جهد کنان کز تو به چیزی شوند

11 چون بود آن صلح ز ناداشتی %~% خشم خدا باد بر آن آشتی

12 هر نفسی کان غرض‌آمیز شد %~% دوستیی دشمنی‌انگیز شد

13 دوستیی کان ز توئی و منیست %~% نسبت آن دوستی از دشمنیست

14 زهر ترا دوست چه خواند شکر %~% عیب ترا دوست چه داند هنر

15 دوست بود مرهم راحت رسان %~% گرنه رها کن سخن ناکسان

16 گربه بود کز سر هم پوستی %~% بچه خود را خورد از دوستی

17 دوست کدام آنکه بود پرده‌دار %~% پرده‌درند اینهمه چون روزگار

18 جمله بر آن کز تو سبق چون برند %~% سکه کارت بچه افسون برند

19 با تو عنان بسته صورت شوند %~% وقت ضرورت به ضرورت شوند

20 دوستی هر که ترا روشنست %~% چون دلت انکار کند دشمنست

21 تن چه شناسد که ترا یار کیست %~% دل بود آگه که وفادار کیست

22 یکدل داری و غم دل هزار %~% یک گل پژمرده و صد نیش خار

23 ملک هزارست و فریدون یکی %~% غالیه بسیار و دماغ اندکی

24 پرده درد هر چه درین عالمست %~% راز ترا هم دل تو محرمست

25 چون دل تو بند ندارد بر آن %~% قفل چه خواهی ز دل دیگران

26 ms84 گرنه تنک دل شده‌ای وین خطاست %~% راز تو چون روز به صحرا چراست

27 گر دل تو نز تنکی راز گفت %~% شیشه که می خورد چرا باز گفت

28 چون بود از همنفسی ناگزیر %~% همنفسی را ز نفس وا مگیر

29 پای نهادی چو درین داوری %~% کوش که همدست به دست آوری

30 تا نشناسی گهر یار خویش %~% یاوه مکن گوهر اسرار خویش

1 خاصگیی محرم جمشید بود %~% خاص‌تر از ماه به خورشید بود

2 کار جوانمرد بدان درکشید %~% کز همه عالم ملکش برکشید

3 چون به وثوق از دگران گوی برد %~% شاه خزینه به درونش سپرد

4 با همه نزدیکی شاه آن جوان %~% دورتری جست چو تیر از کمان

5 راز ملک جان جوانمرد سفت %~% با کسی آن راز نیارست گفت

6 پیرزنی ره به جوانمرد یافت %~% لاله او چون گل خود زرد یافت

7 گفت که سرو از چه خزان کرده‌ای %~% کاب ز جوی ملکان خورده‌ای

8 زرد چرائی نه جفا میکشی %~% تنگدلی چیست درین دلخوشی

9 بر تو جوان گونه پیری چراست %~% لاله خودروی تو خیری چراست

10 شاه جهانرا چو توئی رازدان %~% رخ بگشا چون دل شاه جهان

11 سرخ شود روی رعیت ز شاه %~% خاصه رخ خاصگیان سپاه

12 گفت جوان رای تو زین غافلست %~% بی‌خبری زان‌چه مرا در دلست

13 صبر مرا همنفس درد کرد %~% روی مرا صبر چنین زرد کرد

14 شاه نهادست به مقدار خویش %~% در دل من گوهر اسرار خویش

15 هست بزرگ آنچه درین دل نهاد %~% راز بزرگان نتوانم گشاد

16 در سخنش دل نه چنان بسته‌ام %~% کز سر کم کار زبان بسته‌ام

17 زان نکنم با تو سر خنده باز %~% تا به زبان بر بپرد مرغ راز

18 گر ز دل این راز نه بیرون شود %~% دل نهم آنرا که دلم خون شود

19 ور بکنم راز شهان آشکار %~% بخت خورد بر سر من زینهار

20 پیرزنش گفت مبر ms85 نام کس %~% همدم خود هم‌دم خود دان و بس

21 هیچ کسی محرم این دم مدان %~% سایه خود محرم خود هم مدان

22 زرد به این چهره دینارگون %~% زانکه شود سرخ به غرقاب خون

23 می‌شنوم من که شبی چند بار %~% پیش زبان گوید سر زینهار

24 سرطلبی تیغ زبانی مکن %~% روز نه‌ای راز فشانی مکن

25 مرد فرو بسته زبان خوش بود %~% آن سگ دیوانه زبان‌کش بود

26 مصلحت تست زبان زیر کام %~% تیغ پسندیده بود در نیام

27 راحت این پند بجانها درست %~% کافت سرها بزبانها درست

28 دار درین طشت زبانرا نگاه %~% تا سرت از طشت نگوید که آه

29 لب مگشای ارچه درو نوشهاست %~% کز پس دیوار بسی گوشهاست

30 تا چو بنفشه نفست نشنوند %~% هم به زبان تو سرت ندروند

31 بد مشنو وقت گران گوشیست %~% زشت مگو نوبت خاموشیست

32 چند نویسی قلم آهسته‌دار %~% بر تو نویسند زبان بسته‌دار

33 آب صفت هر چه شنیدی بشوی %~% آینه‌سان آنچه ببینی بگوی

34 آنچه ببینند غیوران به شب %~% باز نگویند به روز ای عجب

35 لاجرم این گنبد انجم فروز %~% آنچه به شب دید نگوید به روز

36 گر تو درین پرده ادب دیده‌ای %~% باز مگوی آنچه به شب دیده‌ای

37 شب که نهانخانه گنجینه‌هاست %~% در دل او گنج بسی سینه‌هاست

38 برق روانی که درون پرورند %~% آنچه ببینند بر او بگذرند

39 هرکه سر از عرش برون میبرد %~% گوی ز میدان درون میبرد

40 چشم و زبانی که برون دوستند %~% از سر مویند و ز تن پوستند

41 عشق که در پرده کرامات شد %~% چون بدر آمد به خرابات شد

42 این گره از رشته دین کرده‌اند %~% پنبه حلاج بدین کرده‌اند

43 غنچه که جان پرده اینراز کرد %~% چشمه خون شد چو دهن باز کرد

44 کی دهن اینمرتبه حاصل کند %~% قصه دل هم دهن دل کند

45 این خورش از کاسه دل خوش بود ms86 %~% چون به دهان آوری آتش بود

46 اینت فصاحت که زبان بستگیست %~% اینت شتابی که در آهستگیست

47 روشنی دل خبر آنرا دهد %~% کو دهن خود دگران را دهد

48 آن لغت دل که بیان دلست %~% ترجمتش هم به زبان دلست

49 گر دل خرسند نظامی تراست %~% ملک قناعت به تمامی تراست

1 مجلس خلوت نگر آراسته %~% روشن و خوش چون مه ناکاسته

2 شمع فروزان و شکر ریخته %~% تخت زده غالیه آمیخته

3 دشمن جانست ترا روزگار %~% خویشتن از دوستیش واگذار

4 بین که بزنجیر کیان را کشید %~% هرکه درو دید زبان را کشید

5 با تو دنیا طلب دین گذار %~% بانگ برآورده رقیبان بار

6 کز در بیدادگران باز گرد %~% گرد سراپرده این راز گرد

7 از تف این بادیه جوشیده‌ای %~% بر تو نپوشند که پوشیده‌ای

8 سرد نفس بود سگ گرم کین %~% روبه از آن دوخت مگر پوستین

9 دوزخ گوگرد شد این تیره دشت %~% ای خنک آنکس که سبکتر گذشت

10 آب دهانی به ادب گرد کن %~% در تف این چشمه گوگود کن

11 باز ده این وام فلک داده را %~% طرح کن این خاک زمین زاده را

12 جمله برانداز باستادیئی %~% تا تو فرو مانی و آزادیئی

13 هرکه درین راه منی میکند %~% بر من و تو راه‌زنی میکند

14 خصمی کژدم بتر از اژدهاست %~% کاین ز تو پنهان بود آن برملاست

15 خانه پر از دزد جواهر بپوش %~% بادیه پر غول به تسبیح کوش

16 غارتیانی که ره دل زنند %~% راه به نزدیکی منزل زنند

17 ترسم از آن شب که شبیخون کنند %~% خوارت ازین باده بیرون کنند

18 دشمن خردست بلائی بزرگ %~% غفلت ازو هست خطائی سترگ

19 با عدوی خرد مشو خرد کین %~% خرد شوی گر نشوی خرد بین

20 با همه خردی به قدر مایه زور %~% میل کش بچه شیر است مور

21 قافله برده به منزل رسید %~% کشتی پر گشته ms87 به ساحل رسید

22 تات نبینند نهان شو چو خواب %~% تات نرانند روان شو چو آب

23 پای درین صومعه ننهادنیست %~% چون بنهی واستده دادنیست

24 گر نروی در جگرت خون نهند %~% راتبت از صومعه بیرون نهند

25 گر سفر از خاک نبودی هنر %~% چرخ شب و روز نکردی سفر

26 تا ندرد دیو گریبانت خیز %~% دامن دین گیر و در ایمان گریز

27 شرع ترا خواند سماعش بکن %~% طبع ترا نیست وداعش بکن

28 شرع نسیمی است به جانش سپار %~% طبع غباری به جهانش گذار

29 شرع ترا ساخته ریحان به دست %~% طبع پرستی مکن او را پرست

30 بر در هر کس چو صبا درمتاز %~% با دم هر خس چو هوا درمساز

31 اینهمه چون سایه تو چون نور باش %~% گر همه داری ز همه دور باش

32 چنبر تست این فلک چنبری %~% تا تو ازین چنبر سر چون بری

33 گر به تو بر قصه کند حال خویش %~% یا خبری گویدت از سال خویش

34 تنگ بود غار تو با غور او %~% هیچ بود عمر تو با دور او

35 آخر گفتار تو خاموشیست %~% حاصل کار تو فراموشیست

36 تا بجهان در نفسی میزنی %~% به که در عشق کسی میزنی

37 کاین دو نفس با چو تو افتاده‌ای %~% خوش نبود جز به چنان باده‌ای

38 هیچ قبائی نبرید آسمان %~% تا دو کله وار نبرد از میان

39 هرچه کنی عالم کافر ستیز %~% بر تو نویسد به قلم‌های تیز

40 و آنچه گشائی ز در عز و ناز %~% بر تو همان در بگشایند باز

41 چشم تو گر پرده طنازیست %~% با تو درین پرده همان بازیست

42 نیک و بد آنان که بسی دیده‌اند %~% نیک بدان بد نپسندیده‌اند

43 هرکه رهی رفت نشانی بداد %~% هرکه بدی کرد ضمانی بداد

44 صورت اگر نیک و اگر بد بری %~% نام تو آنست که با خود بری

45 خار بود نام ms88 گل خارپوش %~% عنبر نام آمده عنبر فروش

46 قلب مشو تا نشوی وقت کار %~% هم ز خود و هم ز خدا شرمسار

47 بانگ بر این دور جگر تاب زن %~% سنگ بر این شیشه خوناب زن

48 رجم کن این لعبت شنگرف را %~% در قلم نسخ کش این حرف را

49 دست بر این قلعه قلعی برآر %~% پای درین ابلق ختلی درآر

50 تا فلک از منبر نه خرگهی %~% بر تو کند خطبه شاهنشهی

51 کار تو باشد علم انداختن %~% کار من است این علم افراختن

52 آدمیم رفع ملک میکنم %~% دعوی از آنسوی فلک میکنم

53 قیمتم از قامتم افزون‌ترست %~% دورم از این دایره بیرون‌ترست

54 آب نه و بحر شکوهی کنم %~% جغد نه و گنج پژوهی کنم

55 چون فلکم بر سر گنجست پای %~% لاجرممم سخت بلندست جای

1 دور خلافت چو به هارون رسید %~% رایت عباس به گردون رسید

2 نیم شبی پشت به همخوابه کرد %~% روی در آسایش گرمابه کرد

3 موی تراشی که سرش میسترد %~% موی به مویش به غمی میسپرد

4 کای شده آگاه ز استادیم %~% خاص کن امروز به دامادیم

5 خطبه تزویج پراکنده کن %~% دختر خود نامزد بنده کن

6 طبع خلیفه قدری گرم گشت %~% باز پذیرنده آزرم گشت

7 گفت حرارت جگرش تافتست %~% وحشتی از دهشت من یافتست

8 بیخودیش کرد چنین یافه‌گوی %~% ورنه نکردی ز من این جستجوی

9 روز دگر نیکترش آزمود %~% بر درم قلب همان سکه بود

10 تجربتش کرد چنین چند بار %~% قاعده مرد نگشت از قرار

11 کار چو بی رونقی از نور برد %~% قصه به دستوری دستور برد

12 کز قلم موی تراشی درست %~% بر سرم این آمد و این سر به تست

13 منصب دامادی من بایدش %~% ترک ادب بین که چه فرمایدش

14 هرگه کاید چو قضا بر سرم %~% سنگ دراندازد در گوهرم

15 در دهنش خنجر و در دست تیغ %~% سر به ms89 دو شمشیر سپارم دریغ

16 گفت وزیر ایمنی از رای او %~% بر سر گنجست مگر پای او

17 چونکه رسد بر سرت آن ساده مرد %~% گو ز قدمگاه نخستین بگرد

18 گر بچخد گردن گرابزن %~% ورنه قدمگاه نخستین بکن

19 میر مطیع از سر طوعی که بود %~% جای بدل کرد به نوعی که بود

20 چون قدم از منزل اول برید %~% گونه حلاق دگرگونه دید

21 کم سخنی دید دهن دوخته %~% چشم و زبانی ادب آموخته

22 تا قدمش بر سر گنجینه بود %~% صورت شاهیش در آیینه بود

23 چون قدم از گنج تهی ساز کرد %~% کلبه حلاقی خود باز کرد

24 زود قدمگاهش بشکافتند %~% گنج به زیر قدمش یافتند

25 هرکه قدم بر سر گنجی نهاد %~% چون به سخن آمد گنجی گشاد

26 گنج نظامی که طلسم افکنست %~% سینه صافی و دل روشنست

1 ما که به خود دست برافشانده‌ایم %~% بر سر خاکی چه فرومانده‌ایم

2 صحبت این خاک ترا خار کرد %~% خاک چنین تعبیه بسیار کرد

3 عمر همه رفت و به پس گستریم %~% قافله از قافله واپس تریم

4 این دو فرشته شده در بند ما %~% دیو ز بدنامی پیوند ما

5 گرم رو سرد چو گلخن گریم %~% سرد پی گرم چو خاکستریم

6 نور دل و روشنی سینه کو %~% راحت و آسایش پارینه کو

7 صبح شباهنگ قیامت دمید %~% شد علم صبح روان ناپدید

8 خنده غفلت به دهان درشکست %~% آرزوی عمر به جان درشکست

9 از کف این خاک به افسونگری %~% چاره آن ساز که چون جان بری

10 بر پر ازین دام که خونخواره‌ایست %~% زیرکی از بهر چنین چاره‌ایست

11 گرگ ز روباه به دندان تراست %~% روبه از آن رست که به دان تراست

12 جهد بر آن کن که وفا را شوی %~% خود نپرستی و خدا را شوی

13 خاک دلی شو که وفائی دروست %~% وز گل انصاف گیائی دروست

14 هر هنری ms90 کان ز دل آموختند %~% بر زه منسوج وفا دوختند

15 گر هنری در تن مردم بود %~% چون نپسندی گهری گم بود

16 گر بپسندیش دگر سان شود %~% چشمه آن آب دو چندان شود

17 مردم پرورده به جان پرورند %~% گر هنری در طرفی بنگرند

18 خاک زمین جز به هنر پاک نیست %~% وین هنر امروز درین خاک نیست

19 گر هنری سر ز میان برزند %~% بی‌هنری دست بدان درزند

20 کار هنرمند به جان آورند %~% تا هنرش را به زبان آورند

21 حمل ریاضت به تماشا کنند %~% نسبت اندیشه به سودا کنند

22 نام کرم ساخته مشتی زیان %~% اسم وفا بندگی رایگان

23 گفته سخا را قدری ریشخند %~% خوانده سخن را طرفی لورکند

24 نقش وفا بر سر یخ می‌زنند %~% بر مه و خورشید زنخ میزنند

25 گر نفسی مرهم راحت بود %~% بر دل این قوم جراحت بود

26 گر ز لبی شربت شیرین چشند %~% دست به شیرینه به رویش کشند

27 بر جگر پخته انجیر فام %~% سرکه فروشند چو انگور خام

28 چشم هنر بین نه کسی را درست %~% جز خلل و عیب ندانند جست

29 حاصل دریا نه همه در بود %~% یک هنر از طبع کسی پر بود

30 دجله بود قطره‌ای از چشم کور %~% پای ملخ پر بود از دست مور

31 عیب خرند این دو سه ناموسگر %~% بی هنر و بر هنر افسوسگر

32 تیره‌تر از گوهر گل در گلند %~% تلخ‌تر از غصه دل بر دلند

33 دود شوند ار به دماغی رسند %~% باد شوند ار به چراغی رسند

34 حال جهان بین که سرانش که‌اند %~% نامزد و نامورانش که‌اند

35 این دو سه بدنام کهن مهد خویش %~% می‌شکنندم همه چون عهد خویش

36 من به صفت چون مه گردون شوم %~% نشکنم ار بشکنم افزون شوم

37 رنج گرفتم ز حد افزون برند %~% با فلک این رقعه به سر چون برند

38 بر سخن تازه‌تر از ms91 باغ روح %~% منکر دیرینه چو اصحاب نوح

39 ای علم خضر غزائی بکن %~% وی نفس نوح دعائی بکن

40 دل که ندارد سر بیدادشان %~% باد فرامش کند ار یادشان

41 با بدشان کان نه باندازه‌ایست %~% خامشی من قوی آوازه‌ایست

42 حقه پر آواز به یک در بود %~% گنگ شود چون شکمش پر بود

43 خنبره نیمه برآرد خروش %~% لیک چو پر گردد گردد خموش

44 گر پری از دانش خاموش باش %~% ترک زبان گوی و همه گوی باش

1 در چمن باغ چو گلبن شکفت %~% بلبلی با باز درآمد به گفت

2 کز همه مرغان تو خاموش ساز %~% گوی چرا برده‌ای آخر به باز

3 تا تو لب بسته گشادی نفس %~% یک سخن نغز نگفتی به کس

4 منزل تو دستگه سنجری %~% طعمه تو سینه کبک دری

5 من که به یک چشم زد از کان غیب %~% صد گهر نغز برآرم ز جیب

6 طعمه من کرم شکاری چراست %~% خانه من بر سر خاری چراست

7 باز بدو گفت همه گوش باش %~% خامشیم بنگر و خاموش باش

8 منکه شدم کارشناس اندکی %~% صد کنم و باز نگویم یکی

9 رو که توئی شیفته روزگار %~% زانکه یکی نکنی و گوئی هزار

10 منکه همه معنیم این صیدگاه %~% سینه کبکم دهد و دست شاه

11 چون تو همه زخم زبانی تمام %~% کرم خور و خار نشین والسلام

12 خطبه چو بر نام فریدون کنند %~% گوش بر آواز دهل چون کنند

13 صبح که با بانگ خروسست و بس %~% خنده‌ای از راه فسوست و بس

14 چرخ که در معرض فریاد نیست %~% هیچ سر از چنبرش آزاد نیست

15 بر مکش آوازه نظم بلند %~% تا چو نظامی نشوی شهر بند

1 صبحک الله صباح ای دبیر %~% چون قلم از دست شدم دستگیر

2 کاین نمط از چرخ فزونی کند %~% با قلمم بوقلمونی کند

3 زین همه الماس که بگداختم %~% گزلکی از بهر ملک ms92 ساختم

4 کاهن شمشیرم در سنگ بود %~% کوره آهنگریم تنگ بود

5 دولت اگر همدمیئی ساختی %~% بخت بدین نیز نپرداختی

6 در دلم آید که گنه کرده‌ام %~% کین ورقی چند سیه کرده‌ام

7 آنچه درین حجله خرگاهیست %~% جلوه‌گری چند سحرگاهیست

8 زین بره میخور چه خوری دودها %~% آتش در زن به نمک سودها

9 بیش رو آهستگیی پیشه کن %~% گر کنی اندیشه به اندیشه کن

10 هر سخنی کز ادبش دوریست %~% دست بر او مال که دستوریست

11 و آنچه نه از علم برآرد علم %~% گر منم آن حرف درو کش قلم

12 گر نه درو داد سخن دادمی %~% شهر به شهرش نفرستادمی

13 این طرفم کرد سخن پای بست %~% جمله اطراف مرا زیردست

14 گفت زمانه نه زمینی بجنب %~% چون ز منان چند نشینی بجنب

15 بکر معانیم که همتاش نیست %~% جامه باندازه بالاش نیست

16 نیم تنی تا سر زانوش هست %~% از سر آن بر سر زانو نشست

17 بایدش از حله قد آراستن %~% تا ادبش باشد برخاستن

18 از نظر هر کهن و تازه‌ای %~% حاصل من چیست جز آوازه‌ای

19 گرمی هنگامه و زر هیچ نه %~% زحمت بازار و دگر هیچ نه

20 گنجه گره کرده گریبان من %~% بی گرهی گنج عراق آن من

21 بانگ برآورد جهان کای غلام %~% گنجه کدامست و نظامی کدام

22 شکر که این نامه به عنوان رسید %~% پیشتر از عمر به پایان رسید

23 کردنظامی ز پی زیورش %~% غرقه گوهر ز قدم تا سرش

24 باد مبارک گهر افشان او %~% بر ملکی کاین گهر است آن او

مخزن الأسرار

مخزن الأسرار

نبذة عن الكتاب

الفهرس