1 هرکه نامخت ازگذشت روزگار %~% نیز ناموزد ز هیچ آموزگار

1 از خراسان به روز طاوس وش %~% سوی خاور می‌خرامد شاد و خوش

2 کآفتاب آید به بخشش زی بره %~% روی گیتی سبز گردد یکسره

3 مهر دیدم بامدادان چون بتافت %~% از خراسان سوی خاور می‌شتافت

4 نیم روزان بر سر ما برگذشت %~% چو به خاور شد ز ما نادید گشت

1 هم چنان سرمه که دخت خوب روی %~% هم به سان گرد بردارد ز روی

2 گرچه هر روز اندکی برداردش %~% بافدم روزی به پایان آردش

1 شب زمستان بود کپی سرد یافت %~% کرمکی شبتاب ناگاهی بتافت

2 کپیان آتش همی پنداشتند %~% پشته هیزم برو بر داشتند

1 آن گرنج و آن شکر برداشت پاک %~% وندر آن دستار آن زن بست خاک

2 باز کرد از خواب زن را نرم و خوش %~% گفت: دزدانند و آمد پای پش

3 آن زن از دکان فرود آمد چو باد %~% پس فلرزنگش به دست اندر نهاد

4 شوی بگشاد آن فلرزش خاک دید %~% کرد زن را بانگ و گفتش: ای پلید

1 دمنه را گفتا که تا: این بانگ چیست %~% با نهیب و سهم این آوای کیست

2 دمنه گفت او را: جزین آوا دگر %~% کار تو نه هست و سهمی بیشتر

3 آب هر چه بیشتر نیرو کند %~% بند ورغ سست بوده بفگند

4 دل گسسته داری از بانگ بلند %~% رنجکی باشدت و آواز گزند

1 گفت: هنگامی یکی شهزاده بود %~% گوهری و پر هنر آزاده بود

2 شد به گرما به درون یک روز غوشت %~% بود فربی و کلان و خوب گوشت

1 کشتیی بر آب و کشتیبانش باد %~% رفتن اندر وادیی یکسان نهاد

2 نه خله باید نه باد انگیختن %~% نه ز کشتی بیم و نه ز آویختن

1 بانگ زله کرد خواهد کر گوش %~% وایچ ناساید به گرما از خروش

2 برزند آواز دونانک به دست ms1 %~% بانگ دونانک سه چند آوای هست

1 وز درخت اندر گواهی خواهد اوی %~% تو بدانگاه از درخت اندر بگوی:

2 کان تبنگوی اندرو دینار بود %~% آن ستد ز یدر که ناهشیار بود

1 هم چنان کبتی که دارد انگبین %~% چون بماند داستان من برین:

2 کبت ناگه بوی نیلوفر بیافت %~% خوشش آمد سوی نیلوفر شتافت

3 وز بر خوشبوی نیلوفر نشست %~% چون گه رفتن فراز آمد بجست

4 تا چو شد در آب نیلوفر نهان %~% او به زیر آب ماند از ناگهان

1 هیچ شادی نیست اندر این جهان %~% برتر از دیدار روی دوستان

2 هیچ تلخی نیست بر دل تلخ تر %~% از فراق دوستان پر هنر

1 تا جهان بود از سر مردم فراز %~% کس نبود از راز دانش بی‌نیاز

2 مردمان بخرد اندر هر زمان %~% راز دانش را به هر گونه زبان

3 گرد کردند و گرامی داشتند %~% تا به سنگ اندر همی بنگاشتند

4 دانش اندر دل چراغ روشنست %~% وز همه بد بر تن تو جوشنست

1 گفت با خرگوش خانه خان من %~% خیز خاشاکت ازو بیرون فگن

2 چون یکی خاشاک افگنده به کوی %~% گوش خاران را نیاز آید بدوی

1 آن که را دانم که: اویم دشمنست %~% وز روان پاک بدخواه منست

2 هم به هر گه دوستی جویمش من %~% هم سخن به آهستگی گویمش من

1 کار چون بسته شود بگشایدا %~% وز پس هر غم طرب افزایدا

1 بار کژ مردم به کنگرش اندرا %~% چون ازو سودست مر شادی ترا

1 آفریده مردمان مر رنج را %~% بیش کرده جان رنج آهنج را

1 اندر آمد مرد با زن چرب چرب %~% گنده پیر از خانه بیرون شد بترب

1 شاه دیگر روز باغ آراست خوب %~% تخت‌ها بنهاد و بر گسترد بوب

1 خود ترا جوید همه خوبی و زیب %~% هم چنان چون تو جبه جوید نشیب

1 پس تبیری دید نزدیک درخت %~% هر گهی بانگی ms2 بجستی تند و سخت

1 باکروز و خرمی آهو به دشت %~% می خرامد چون کسی کومست گشت

1 خایگان تو چو کابیله شدست %~% رنگ او چون رنگ پاتیله شدست

1 چون درآمد آن کدیور مرد زفت %~% بیل هشت و داس گاله برگرفت

1 آمد این شبدیز با مرد خراج %~% دربجنبانید با بانگ و تلاج

1 دست و کف و پای پیران پر کلخج %~% ریش پیران زرد از بس دود نخج

1 گر خوری از خوردن افزایدت رنج %~% ور دمی مینو فراز آوردت و گنج

1 گفت: خیز اکنون و سازه ره بسیچ %~% رفت باید ای پسر ممغز تو هیچ

1 آهو از دام اندرون آواز داد %~% پاسخ گرزه به دانش باز داد

1 پادشا سیمرغ دریا را ببرد %~% خانه و بچه بدان تیتو سپرد

1 اندر آن شهری که موش آهن خورد %~% باز پرد در هوا کودک برد

1 از فراوانی که خشکا مار کرد %~% زن نهان مر مرد را بیدار کرد

1 آنگهی گنجور مشک آمار کرد %~% تا مرو را زان بدان بیدار کرد

1 چونکه مالیده بدو گستاخ شد %~% کار مالیده بدو در واخ شد

1 چون که نالنده بدو گستاخ شد %~% تن درستی آمد و در واخ شد

1 کرد روبه یوزواری یک ز غند %~% خویشتن را زان میان بیرون فگند

1 مرد دینی رفت و آوردش کنند %~% چون همی مهمان در من خواست کند

1 گنبدی نهمار بر برده بلند %~% نه ستونش از برون نه زیر بند

1 روز جستن تازیانی چون نوند %~% روز دن چون شست ساله سودمند

1 روز جستن تازیانی چون نوند %~% بیش باشد تا تو باشی سودمند

1 گر بزان شهر با من تاختند %~% من ندانستم چه تنبل ساختند

1 نان آن مدخل ز بس زشتم نمود %~% از پی خوردن گوارشتم نبود

1 گفت دینی را که: این دینار بود %~% کین فراکن موش را پروار بود

1 زن چو این بشنیده شد ms3 خاموش بود %~% کفشگر کانا و مردی لوش بود

1 سرخی خفچه نگر از سرخ بید %~% معصفر گون پوشش او خود سفید

1 چون کشف انبوه غوغایی بدید %~% بانگ وژخ مردمان خشم آورید

1 سر فرو بردم میان آبخور %~% از فرنج منش خشم آمد مگر

1 خور به شادی روزگار نوبهار %~% می گسار اندر تکوک شاهوار

1 داشتی آن تاجر دولت شعار %~% صد قطار سار اندر زیر بار

1 مرد مزدور اندر آغازید کار %~% پیش او دوستان همی زد بی کیار

1 آشکوخد بر زمین هموارتر %~% هم چنان چون بر زمین دشوارتر

1 از تو دارم هر چه در خانه خنور %~% وز تو دارم نیز گندم در کنور

1 گرسنه روباه شد تا آن تبیر %~% چشم زی او برده مانده خیر خیر

1 آتشی بنشاند از تن تفت و تیز %~% چون زمانی بگذرد گردد گمیز

1 وز چکاوک نوف بینی رستخیز %~% دشت برگیرد بدان آوای تیز

1 چون گل سرخ از میان پیلگوش %~% یا چو زرین گوشوار از خوب گوش

1 شیر خشم آورد و جست از جای خویش %~% و آمد آن خرگوش را الفغده پیش

1 ابله و فرزانه را فرجام خاک %~% جایگاه هر دو اندر یک مغاک

1 موی سر جغبوت و جامه ریمناک %~% از برون سو باد سرد و بیمناک

1 زد کلوخی بر هباک آن فزاک %~% شد هباک او به کردار مغاک

1 از دهان تو همی آید غشاک %~% پیر گشتی ریخت مویت از هباک

1 خشم آمدش و همان گه گفت: ویک %~% خواست کورا برکند از دیده کیک

1 ماده گفتا: هیچ شرمت نیست ویک %~% بس سبکباری نه بد دانی نه نیک

1 دم سگ بینی ابا بتفوز سگ %~% خشک گشت کش نجنبد هیچ رگ

1 چون فراز آید بدو آغاز مرگ %~% دیدنش بیگار گرداند مجرگ

1 ایستاده دیدم آن جا دزد و غول %~% روی زشت و چشم‌ها همچون دو غول

1 چون که زن را ms4 دید فغ کرد اشتلم %~% همچو آهن گشت و نداد ایچ خم

1 تا به خانه برد زن را با دلام %~% شادمانه زن نشست و شادکام

1 نزد آن شاه زمین کردش پیام %~% دارویی فرمود زامهران به نام

1 بس که برگفته پشیمان بوده‌ام %~% بس که بر ناگفته شادان بوده‌ام

1 کرد باید مر مرا و او را رون %~% شیر تا تیمار دارد خویشتن

1 پس شتابان آمد اینک پیرزن %~% روی یکسو کاغه کرده خویشتن

1 زش ازو پاسخ دهم اندر نهان %~% زش به بیداری میان مردمان

1 چون بگردد پای او از پایدان %~% خود شکوخیده بماند هم چنان

1 مار و غنده کربشه با کژدمان %~% خورد ایشان گوشت روی مردمان

1 تاک رز بینی شده دینارگون %~% پرنیان سبز او زنگارگون

1 از همالان وز برادر من فزون %~% زان که من امیدوارم نیز یون

1 گر درم داری گزند آرد بدین %~% بفگن او را گرم و درویشی گزین

1 مرد را نهمار خشم آمد ازین %~% غاو شنگی به کف آوردش گزین

1 ار همه خوبی و نیکی دارد او %~% ماده ور بر کار خویش ار دارد او

1 تنگ شد عالم برو از بهر گاو %~% شور شور اندر فگند و کاو کاو

1 گفت: فردا بینی‌ام در پیش تو %~% خود بیا هنجم ستیم از ریش تو

1 کاش آن گوید که باشد بیش نه %~% بر یکی بر چند بفزاید فره

1 هیچ گنجی نیست از فرهنگ به %~% تا توانی رو هوا زی گنج نه

1 روی هر یک چون دو هفته گرد ماه %~% جامه‌شان غفه سموریشان کلاه

1 اخترانند آسمانشان جایگاه %~% هفت تابنده دوان در دو و داه

1 سوس پرورده به می بگداخته %~% نیک درمانی زنان را ساخته

1 پر بکنده چنگ و چنگل ریخته %~% خاک گشته باد خاکش بیخته

1 نزد تو آماده بدو آراسته %~% جنگ او را خویشتن پیراسته

1 سنجد چیلان بدو نیمه شده %~% نقطه سرمه به ms5 یک یک برزده

1 هست از مغز سرت ای منگله %~% همچو رش مانده تهی از کشکله

1 بهترین یاران و نزدیکان همه %~% نزد او دارم همیشه اندمه

1 پس بیو بارید ایشان را همه %~% نی شبان را میش زنده نی رمه

1 جای کرد از بهر بودن کازه‌ای %~% زان که کرده بودشان اندازه‌ای

1 گفت: ای من مرد خام کل درای %~% پیش آن فرتوت پیر ژاژخای

1 بینی و گنده دهان داری و نای %~% خایگان غر هر یکی همچون درای

1 پیسی و ناسور کون و گربه پای %~% خایه غر داری تو چون اشتر درای

1 آبکندی دور و بس تاریک جای %~% لغز لغزان چون درو بنهند پای

1 زشت و نافرهخته و نابخردی %~% آدمی رویی و در باطن بدی

1 من سخن گویم تو کانایی کنی %~% هر زمانی دست بر دستی زنی

1 دستگاه او نداند کز چه روی %~% تنبل و کنبوره در دستان اوی

1 شو بدان گنج اندرون خمی بجوی %~% زیر او سمچیست بیرون شد بدوی

1 چون یکی جبغبوت پستان‌بند اوی %~% شیر دوشی زو به روزی دو سبوی

1 خم و خنبه پر ز انده دل تهی %~% زعفران و نرگس و بید و بهی

مثنوي

مثنوي

نبذة عن الكتاب

الفهرس