نیز مشعر برین سال سعادتانتظام است و عبارت کام بخش نیز تاریخ

~~این زمان سعادت توأمان است که مولانا نور الدین ترخان نگاشتهآ خامهآ

~~ضراعت نموده بود.

ذکر وضع تاریخ جدید الهی از مبدأجلوس

حضرت شاهنشاهی

~~بر ضمایر صافی درونان انصاف پذیر پوشیده نماند که قلم مشیت بر دفاتر

~~اکوان برین رفته که نظام سلسلهآ عالم بی حفظ وقت و تعین تاریخ صورت

~~نبندد و تعیین وقایع و تبیین سوانح بتواریخ سنین و شهور تخصیص و

~~تشخیص یابد. و سنت ازلی چنان جریان یافته که بعد از چندگاه امری

~~عظیم را مبدأ تاریخ سازند و احکام و معاملات دینی و دنیوی را بر آن

~~مبتنی گردانند. و چون جلوس اشرف از فراوانی فرخندگی و افزونی خجستگی

~~سزاوار آن بود که غرهآ جبههآ مرادات بیغایت و مقدمهآ ظهور سعادات

~~نامتناهی گردد بالهام ربانی که در ضمیر قدسی حضرت شاهنشاهی پرتو

~~انداخته بود بموافقت آرای اصابت پیرای حکمت پروران بالغنظر که

~~فروغ قبول حضرت شاهنشاهی یافته بودند این سردفتر سنین و شهوررا

~~مبدأ تاریخ جدید ساخته نورافزای آسانی و آسودگ گشتند. و چون

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0036.jpg)

~~نوروز جهان افروز مقارن و مقارب جلوس اشرف بود و جلوس اشرف ار

~~جلایل نظرات تربیت نیر اعظم این کسررا که هزاران فتح در ضمن آن

~~چهره گشاست عنوان ایام نوروزی و دیباچهآ فرخی و فیروزی دانسته مبدأ

~~تاریخ گرامی را از نوروز آینده اعتبار نمودند و مدار حساب بر ماه و سال

~~شمسی حقیقی نهادند. و حضرت شاهنشاهی خود بدولت و اقبال بالقای

~~ربانی این تاریخ گرامی را تاریخ الهی موسوم ساختند و دبیران سعادت ارقام

~~در مناشیر و دفاتر مثبت و مرقوم گردانیدند و اسامی ماههای این تاریخ را

~~همان اسامی شهور مشهورهآ فارسی معتبر داشتند و بلقب الهی مزین

~~گردانیدند چون فروردین ماه الهی و اردی بهشت ماه الهی. و نامهای ایام

~~نیز همان سی نام متعارف فارسی گذاشتند بدین ترتیب: ارمز (ارمزد)،

~~بهمن، اردی بهشت، شهریور، اسفندارمذ، خرداد، دیباذر، آذر، آبان، رش،

~~ماه، تیر، گوش، خور (دی بمهر)، مهرکان (مهر)، سروش، رشن، فروردین،

~~بهرام، رام، باد، دیبادین، دین، آراد، اشتاد، آسمان، زمیاد، ماراسفند

~~(مهراسفند)، انیران. و چون در بعضی ماهها دو روز از سی زیاده بود آنرا

~~بروز و شب نامزد کردند و بمیامن توجه شاهنشاهی ایام مسترقه برافتاد و

~~ماه، چون سال، شمسی شد. و نیز ضمیر انور حضرت شاهنشاهی اقتضای

~~آن فرمود که دور سنوات این تاریخ مقدس نیز دوازده باشد. لاجرم هر

~~سال مسصی باسم ماهی از ماههای الهی ساختند چنانچه سال اول سال

~~فروردین الهی و سال دوم سال اردی بهشت الهی. و عمدهآ مؤشسان این

~~تاریخ قدسی علامة الزمانی افلاطون الأوانی امیر فتح الله شیرازی المخاطب

~~بعضد الدوله بود که در ساعت مسعود این اساس فلکارتفاع نهاد. و

~~اگرچه اساس این تاریخ در سال نهصد و نود و دو اتفاق افتاد اما چون از

~~ابتدای جلوس اقدس مدار موارد وقایع و واردات بر تاریخ الهی خواهد

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0037.jpg)

~~بود ثبت این واقعهآ شریفه در سال جلوس لایق نمود. امید که چون دولت

~~واقبال این سلسلهآ ابدپیوند از شعشعهآ الهیست فروغ این دودمان عالی

~~هزاران هزار سال جهانتاب و جهانگیر باشد و امتداد سنین و شهور سال و

~~ماه از تاریخ و حساب محاسبان ادوار افلاک بگذرد.

~~و نقل فرمان جهان مطاع که از تحریرات راقم این دیباچهآ سعادت ابو

~~الفضل است و بعد از تأسیس این تاریخ سعادتاساس بممالک محروسه

~~شرف اجرا یافته بود این است:

فرمان جلال الدین محمد اکبر پادشاه غازی

~~درین زمان دولت آرای و هنگام سعادتپیرای که یک قرن از جلوس

~~نصرت قرین بر سریر سلطنت گذشته و آغاز ابتسام حدیقهآ اقبال است

~~فرمان گیتی مطاع پرتو ارتفاع یافت که حکام ممالک محروسه و سایر

~~متصدیان مهمات ملکی و مالی بتفاوت درجات و تناسب طبقات

~~بتواتر و تکاثر مکارم شاهنشاهی مفتخر و مستظهر بوده بدانند که

~~چون تمامی همت والا مصروف آنست که کافهآ انام از خواص و عوام

~~که بدایع ودایع غیبی اند در ظلال امانی و آمال منشرح البال و مرفه

~~الحال بوده اوقات گرامی را که مفقود البدل ومعدوم العوض است

~~در مرضیات الهی مصروف دارند و رقبهآ عقیدت خودرا از قلادهٔ‌

~~تقلید که ارباب ملل کلهم و اصحاب نحل بأجمعهم دست رد بر آن

~~زدهاند و در جمیع ادیان مآثر قباحت و وقاحت آن بأبلغ وجوه ادا

~~می نمایند باز داشته در تحصیل اسباب تحقیق معطوف گردانند

~~و در مسالک مطالب کلیه و جزئیه بی بدرقهآ دلیل قدم ننهند و در

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0038.jpg)

~~مشارع مقاصد خود نقیرا و قطمیرا بی اضاءت حجت شروع ننمایند.

~~و ضمیر اصابت پذیر ما استکمالا و تکمیلا همواره در حقایق علمی

~~و دقایق حکمی نظر میاندازد و بعنایت و هدایت غیبی از مبادی

~~عالیه بوسیلهآ الهامات وواردات مستفیض و مستفید است و از

~~آثار سلف و خلف نیز بمقتضای حسن سریرت و صفای عقیدت

~~محظوظ و بهرهمند. درینولا چون عبور بر تقاویم متعارفهآ اهل هند

~~که بزبان این طایفه پتره گویند (بفتح بای موحدهآ فارسی و سکون

~~تای مثناة فوقانی و فتح رای غیر منقوطه وهای مخفی) افتاده و

~~درین اوراق کل پتره مشاهده نمود که مبدأ شهور قمری را بعد از

~~استقبال گرفتهاند که زمان افزایش ظلمت است و آن را بزبان هندی

~~کشن پچهه گویند و این سیه باطنان بمحض تقلید و جهالت و غایت

~~غوایت و ضلالت ابتدای ماهرا بر ظلمت نهادهاند. و با آنکه بطلان

~~این عمل بی ماحصل و عدم استناد آن بدلیل روشن تر از آنست که

~~باستدلال احتیاج افتد از مهرهآ متدین این طایفه چنان بمسامع عز و

~~جلال رسید و مطابق آن کتب معتبرهآ قدیمهآ خودرا بنظر صواب بین

~~درآوردند که مبدأ شهور قمری پیش قدما از ابتدای روشن شدن این

~~جانب ماه که بجانب ماست بوده که آن را بلسان ایشان شکل پچهه

~~نامند و از زمان بکرماجیت بواسطهآ شیوع نامتدینان و وقوع هرج

~~و مرج این روش روشن متروک و مهجور شده است. و معقولیت

~~آنکه اول ماهرا از ابتدای ظهور نور کنند از اجلی بدیهیات است.

~~بنابران حکم مقدس سعادت نفاذ یافت که ارباب تنجیم و اصحاب

~~تقویم و مستخرجان کل ممالک محروسه مدار تقویمهای خودرا بر

~~طریقهآ انیقهآ شکل پچهه نهند و بواسطهآ احتیاط و اهتمام و تسهیل

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0039.jpg)

~~و تیسیر یک تقویم را بمهر اشرف اقدس مزین فرموده فرستادیم که

~~برین نمط جاری گردانند.

درین اثنا اکابر و اعاظم بساط قدس بموقف عرض رسانیدند که

~~بر خاطر الهام مآثر پوشیده نیست که مقصود از وضع تاریخ آنست

~~که اوقات مهمات و معاملات بآسانی معلوم شود بنوی که احدی را

~~مجال منازعت نباشد. مثل آنکه شخصی مبایعت نمود یا اجاره کرد

~~یا قرض گرفت و در ادای آن مدت چهار سال و چهار ماه مثلا قرار

~~داد تا مبدأ معین نباشد تعیین این مدت متعسر بل متعذر خواهد

~~بود. و پیداست که هرگاه از ابتدای تاریخی عهد بعید گذشته

~~باشد وضع تاریخ تازه نمودن ابواب یسر و سهولت بر جمهور اهل

~~عالم گشودن است. و بر واقفان مواقف اخبار ظاهر است که از

~~مبادی احوال تا غایت حال دأب سلاطین عظام و اساطین حکمت

~~آن بوده است که همواره بوسیلهآ اهتمام خود اساس این بنای

~~سعادت اقتباس را مجدد میساختهاند و معامله گذاران روزگاررا از

~~مضایق حیرت نجات می بخشیدهاند. و الحال چون تاریخ هجری که

~~آغاز آن از روز شماتت اعدا و کلفت احباست نزدیک بهزار رسیده

~~و تاریخ هند از هزار و پانصد متجاوز گشته و همچنین تواریخ

~~اسکندری و یزدجردی که از الوف و مآت تجاوز نموده چنانچه در

~~تقاویم مسطور و مزبور است و نوشتن و گفتن آن در مطارحات

~~و معاملات بر اهل عالم خصوصا بر عوام الناس که مدار معامله

~~بر ایشانست بسیار مشکل شده و ایضا در ممالک محروسه ارباب

~~هند تواریخ مختلفه دارند مثل آنکه در ولایت بنگ تاریخ از ابتدای

~~حکومت لچهمن سین است و از آن باز تا حال چهارصد و شصت و

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0040.jpg)

~~پنج سال شده است و در ملک گجرات و دکن تاریخ سالباهن است

~~که الحال یکهزار و پانصد و شش سال است و در مالوه و دهلی و

~~غیر آن تاریخ بکرماجیت متعارف است که الحال یکهزار و ششصد

~~و چهل و یک سال شده و در نگرکوت هرکه حکومت آن قلعه داشته

~~باشد ازو ابتدا می کنند و حالت و رتبت هرکدام معلوم دانایان

~~وقایع و دانشوران آثار است. و مشخص است که ابتدای هیچ کدام

~~از تواریخ هندیه از امور عظیمهآ حق اساس نیست. اگر بمقتضای

~~عموم رأفت و بشمول عطوفت خود وضع تاریخی مجدد شود که هم

~~آسانی خلایق در آن باشد و هم اختلاف تواریخ هندیه مرتفع گردد

~~هرآئینه مبرات وحسنات این راجع حال و مآل آن رفیع الدرجات

~~خواهد بود. و در کتب معتبرهآ زیجات متداوله مثل زیج ایلخانی و

~~زیج جدید گرکانی مصرح است که مبدأ تاریخ ظهور امری عظیم

~~گردانند مثل ظهور ملتی قویم یا حصول سلطنتی عظیم. والمنة لله

~~تبارک وتعالی که درین سلطنت کبری از عظایم امور و جلایل وقایع از

~~تسخیر بلاد عظیمه و تفتیح قلاع حصینه و دیگر فتوحات و تأییدات

~~آن قدر در عالم ظهور آمده که هرکدام لیاقت این امر جلیل الشان

~~دارد. اما اگر آن حضرت مبدا تاریخ جدیدرا از روز جلوس بر سریر

~~سلطنت خود که از اکبر نعم الهی و اعظم آلای نامتناهی است که از

~~آن هنگام سعادت آثار امروز بیست و نهم سال شمسی و سیام قمری

~~میشود فرمایند هرآئینه بوسیلهآ این امر خیر هم مراسم شکرگذاری

~~بتقدیم رسانیده باشند و هم انجاح مقاصد طوایف عالمیان بحصول

~~انجامیده باشد و ایضا در ضمن این عمل خیر کسری بشان رفیع

~~المکان تاریخ هجری که از روز هجرت حضرت خیر الأنام است از

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0041.jpg)

~~مگهآ معظمه بمدینهآ محترمه بواسطهآ استیلای اهل عدوان که محل

~~شایبهآ توهم ناقصان علیل الفطرة قلیل الکیاسة است لازم نمی آید

~~چنانچه در زمان ملک شاه با آنکه تاریخ هجری این مقدار امتداد

~~نیافته بود و کار باین درجه مشکل نشده بجهت آسانی تاریخ جلالی

~~وضع نمودند تا طایفهآ که در معاملات کار برایشان مشکل باشد

~~باین وسیله از آن صعوبت برآیند و در تقاویم ممالک اسلام از عرب

~~وروم وماوراء النهر وخراسان و عراق و غیرها ساری وجاریست و

~~تمسک متشرعان روزگار و متدینان هر زمان بآن تقاویم رایج. بنا بر

~~تکرار التماس این جماعه و مراعات خواطر ملتمس ایشان را بموقف

~~قبول رسانیده شد و حکم مقدس نفاذ یافت که نوروزی که قریب

~~سال جلوس بود آن را مبدأ تاریخ الهی اعتبار نموده ابواب آسانی و

~~بشادمانی گشایند و از معدن دانش فرمان واجب الاتباع صادر شد که

~~ارباب استخراج در تقاویم متعارفهآ دیار اسلام چنانچه تواریخ عربی

~~و رومی و فارسی و جلالی مرقوم میسازند این تاریخ جدیدرا ضمیمهآ

~~آنها ساخته ابواب یسر گشایند و در تقویمهای هند بجای تواریخ

~~مختلفهآ آنها خصوصا تاریخ بکرماجیت که اساس آن بر تلبیس بود

~~این تاریخ مجدد قلمی نمایند و تواریخ متنوعهآ آنها برطرف سازند.

~~و چون در تقاویم متعارفهآ هند سالها شمسی و ماهها قمری بود حکم

~~فرمودیم که ماههای این تاریخ مجدد نیز شمسی باشد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0042.jpg)

و چون دانشوران ملل و نحل بجهت شکرگذاری و سپاسداری ار

~~شهور و سنین روزی چندرا بمناسبات فلکی و مرابطات روحانی بجهت

~~سرور جمهور خلایق و خوشحالی طوایف انام که باعث چندین خیرات و

~~مبرات است اختیار فرموده اعیاد نام نهادهاند، و در آن ایام مسرت پیرا

~~اساس سپاس را محکم ساخته درادای مراسم خضوع وخشوع بجناب

~~کبریای الهی که خلاصهآ عبادات و زبدهآ طاعات است مسای جمیله

~~بتقدیم رسانیده غنی و فقیر و صغیر و کبیر بقدر قدرت مایدهآ تفضل

~~و احسان گشاده ابواب عشرت و کامرانی را بر خواطر مکروبه و بواطن

~~محزونهآ اخوان زمان و ابنای روزگار گشوده انواع بر و احسان نمودهاند.

~~بنابران بعضی جشمهای عالی که تفصیل آن از ذیل این منشور فایض

~~النور بوضوح خواهد پیوست و از چندین هزار سال در بلاد مشهور

~~و معروف است سیما درین هزار سال معمول سلاطین عدالت گستر

~~و حکمای حقایق آئین بوده است و درین دیار بواسطهآ بعضی امور از

~~شیوع افتاده بود بجهت ابتغای مرضیات الهی و اقتفای آثار قدما آن

~~ایام مسرت فرجام رایج ساختیم. باید که در جمیع ممالک محروسه از

~~امصار و بلاد و قری بر وجه اتم و طریق احسن رایج گردانند و درین

~~معنی کمال اهتمام مبذول داشته دقیقهآ نامری نگذارند. تفصیل اعیاد

~~تحریرا بالأمر المطاع

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0043.jpg)

ذکر اعاظم انتظام بخشان ممالک محروسه در هنگام

جلوس ابدقرین حضرت شاهنشاهی

~~درین هنگام خجسته که روز ولادت دولت و سعادت و زمان ظهور عیار

~~نقد عقیدت و ارادت بود میرزا سلیمان بن خان میرزا بن سلطان محمود

~~بن سلطان ابوسعید بآرامش و آسایش ملک بدخشان مقرر بود، و ولایت

~~کابل و غزنین و سایر آنحدود از هندوکوه تا آب سند که بنیلاب شهرت

~~دارد بهوشمندی و کاردانی منعم خان که در زمرهآ سرکردههای این دولت

~~ابدقرین بداد و عدل ممتاز بود انتظام داشت، و محمد حکیم میرزا و

~~مخدرات سرادق عفت بحسن خدمت او در آن دیار آسودهحال بودند،

~~و قندهار با توابع و لواحق که بجایگیر بیرام خان طراز اختصاص داشت

~~باهتمام شاه محمد قلاتی که علم شجاعت و تهور می افراخت از حوادث

~~و فتن بر کران بوده مورد امن و رفاهیت بود. و داددهان دار الملک

~~دهلی سابقا بقلم تفصیل گذارش یافتند. و دار الخلافهآ آگره و آن نوای

~~بحکومت اسکندر خان اوزبک رونق داشت، و نظام سرکار سنبهل بتدبیر

~~علیقلی خان شیبانی بود، و سرکار کالپی بسرداری عبدالله خان اوزبک

~~انتظام می یافت، و امنیت بخش میوات ملازمان تردی بیگ خان بودند،

~~و قیا خان در کول جلالی و آنحدود بوده لوازم خدمت بجای میآورد،

~~و حیدر محمد خان در بیانه بوده اجرای احکام پادشاهی می نمود. و

~~بتازگی مناشیر عاطفت بهر یکی از ملازمان درگاه معلی شرف صدور یافت

~~که هرکدام را بنوازش خسروانه عز امتیاز بخشیده محال جایگیر برقرار

~~گذاشتیم تا عیار اخلاص و نیکوخدمتی هرکدام بظهور آید. آن زمان

~~درخور همت والای شاهنشاهی بمراتب ومدارج کمال خواهیم برآورد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0044.jpg)

و هنوز چون رأی جهان آرای حضرت شاهنشاهی تقاضای آن میکرد که

~~روزی چند در نقاب احتجاب باشند تا جمال عالم افروز آنحضرت را جز

~~آنحضرت نظارگیی نباشد چه وجه نیت دوراندیش حق گزین آن بود که

~~در لباس بی توجهی دنیا عیار مردم گرفته اندازهآ حال هرکس به بهترین

~~وجهی در پیشگاه خاطر مقدس قرار یابد یا حوصلهآ کوتاه آن مردم تاب

~~دریافت کمالات قدسی نداشت، ناگزیر بجهت آسودگی جهانیان چنین

~~بسر میبردند یا برای آنکه دشمنان تیرهرای حیله اندوز خاطر غبارآلود

~~خودرا از بداندیشی گوهر والای عنصر قدسی فارغ ساخته در تبهکاری

~~خود مشغول باشند، یا برای آنکه چون نظر دوربین آن نگین خاتم خلافت

~~بملک بی منتهای معنوی افتاده بود، نظر بر خاکدان دنیا نمیانداختند یا

~~بجهت مصالحی دیگر که بالغ نظران دوربین بسر وقت آن توانند رسید

~~این پادشاه صورت و معنی تمام مهمات مالی و ملکی به بیرام خان سپرده

~~خود بامری چند که پردهآ کمال آنحضرت تواند شد و ظاهربینان زمانه پی

~~بدقایق آن نتوانند برد اشتغال داشتند.

گرفتن شاه ابوالمعالی و بزندان تأدیب بند کردن

~~چون مشیت جهان آرای ایزدی که انتظام بخش سلسلهآ صوری و

~~معنویست خلعت سلطنتی را خواهد که بدامن بقا پیوندد و بطراز ثبات

~~مطرز سازد رخنه گران ملک و فتنه سازان روزگاررا بی شاخ و برگ ساخته از

~~بیخ و بن براندازد، و ازین شورش انگیزان آشوب پیشه امری چند بوجود

~~که در آغاز صبح دولت ازلی شعاع و فروغ خلافت ابدی ارتفاع اتفاق

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0045.jpg)

~~افتاد که چون افسر اقبال از شکوه دولت حضرت شاهنشاهی سربلندی

~~یافت و اورنگ سلطنت بفر عظمت آنحضرت پرتو سعادتمندی گرفت

~~مدهوش بادهآ وهمی و خیالی شاه ابوالمعالی که از خودپرستی حسن و

~~بدمستی دنیا جوهر دماغ او پریشان شده بود و پای اعتدال او از مسلک

~~ثبات رفته چنانچه ماجرای او از آغاز ملازمت او بحضرت جهانبانی تا

~~سپری شدن آن بدروزگار جابجا گذارش یافتهآ کلک تفصیل شده درین

~~هنگام که فرمانروای زمان بشاهراه عالم بقا شتافت و گیتی خدیو دوران

~~با چندین جلباب خفا و حجاب استتار از شورش و آشوب دلهای ارباب

~~تجرد و اصحاب تعلق نجات یافت، چون این خمارآلود بادهآ دیرین و

~~رقم خوان تقویم پارینرا اندیشههای تباه پریشانتر ساخت و سودای

~~سری و مالیخولیای سروری بیشتر موجب فساد دماغ و تهیج مواد جنون

~~او شد. مست بود، سگ دیوانه گزید. دیوانه بود، نیش عقرب خورد. و

~~نیز بعضی از کهنه عملهآ دنیا که از بدزهادی جز صلاح خود نبینند، حاشا

~~حاشا بلکه جز فساد خود در اندیشهآ تباه نگذرانند از تیرهرایی و کورباطنی

~~حق از باطل نشناخته از اسباب مزید بدمستی او بودند و همیشه داروی

~~بیهوشی در بادهآ غرور او هی ریختند.

درین میان بیرام خان خانخانان که زمام مهام کارگاه سلطنت را بدست

~~کاردانی خود گرفته ناظم اشتات امور بود اول خدمتی که بعد از جلوس

~~ابدپیوند حضرت شاهنشاهی بوقوع آورد زنجیر کردن این بدمست دیوانه

~~بود. و شرح این سرگذیشت آنکه چون آن شعلهآ خس را دود سودا در سر

~~پیچید و کله گوشهآ شعورش از باد غرور کج شد آثار خیالات فاسد ظاهر

~~شدن گرفت و احتمالات فتنه از پرده روی نمودن پدید آمد. روز سیوم

~~ار تورور جکوس اشرف درهمان نسامت ل لخسا مجلس عالی ترتیب 5)د ند.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0046.jpg)

~~حضرت شاهنشاهی بدولت و اقبال بر اورنگ سلطنت نشستند و سران

~~و سروران جهانگشای بآداب خدمت جابجا ایستادند، و این بدمست را

~~پیش از آنکه این محفل هوشمندان منتظم شود پیغام فرستادند که

~~جشنی عالی انعقاد یافته و مهمات ملکی و مالی در میان است و آمدن

~~ایشان ضرور، آن بدمست خودپرست عذری چند بدتر از گناه بجهت

~~ناآمدن خود تمهید نمود. از آنجمله آنکه من هنوز از تعزیت برنیامدهام

~~و بر تقدیر آمدن سلوک حضرت شاهنشاهی بمن چگونه خواهد بود؟ و در

~~مجلس کجا خواهم نشست؟ و امرا چون پیش خواهند آمد؟ چون مبالغهآ

~~عظیم در طلب او رفت سخن از پرده بیرون انداخت، و شرح نسبت قرب

~~به بساط اقدس حضرت جهانبانی جنت آشیانی و مزید توجه آنحضرت بیان

~~نمود و آمدن خودرا بشرطی چند دور از کار که چون سودای خام او ناپخته

~~بود مشروط ساخته حاضر شد و بجانب دست راست حضرت شاهنشاهی

~~نشست. و وقت آن شد که مایدهآ نعمت و سماط افضال گسترده شود.

~~چون شاه ابوالمعالی دست بشستن دراز کرد تولک خان قوچین که از

~~چابک دستان قوی بازو بود بدستیاری اقبال تیزدستی کرد و از پس درآمده

~~هر دو دست او گرفته دستگیر ساخت، و دیگر ایستادگان پایهآ سریر والا

~~نیز درین خدمت با او همدستی کرده کار از پیش بردند. شاه ابوالمعالی

~~از فرط حیرت بی دست وپا شده سررشتهآ طاقت از دست داد و مردهی که

~~همراه او بودند چون اکثری از قدیم در سلک دولتخواهان این دودمان

~~عالی انتظام داشتند و پیش او بمصلحتی فراهم آمده بودند همانروز بتازگی

~~در عداد بندگان بی واسطه درآمده مستمال عنایت پادشاهی گشتند، و

~~اول نخچیری که در دام اقبال افتاد او بود.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0047.jpg)

در آئین سلطنت و قانون نصفت بند و زندان را از آن جهت مستحسن

~~داشته اند که عیار شوربختان فتنه انگیز گرفته شود چه آدمی که

~~طلسمیست بدیع نما و معمائیست بس مشکلگشا، بیک ناخوشی که ازو

~~بظهور آید بعدمخانه نباید فرستاد که این بنای عالینهاد جز بدست

~~قدرت ایزدی تعمیر نیابد. بنابران دانش پیشههای انتظام بخش در انهدام

~~و انعدام این کاخ والااساس سرعت مستحسن نداشته اند (مصرع]

اما آدمیی که حقیقت بدگوهری و بددرونی و شورانگیزی و فتنه اندوزی

~~او بارها بامتحان رسیده باشد بندخانهآ زندان را بوجود او آلودن سزاوار

~~کارآگهان نیست لیکن ایزد جهان آرا چون پیکر قدسی نژاد حضرت

~~شاهنشاهی را مظهر کاملهٔ‌ رحمت واسعهآ خود فرموده است سررشتهآ

~~تدبیر از دست چنین خیراندیشان گسسته اسباب ابقای این جوان

~~معامله نافهم را سرانجام داده بزندان فرستادند تا در مبادی سلطنت

~~عالم آرا آنچه صورت قهری داشته باشد بظهور نیاید. اگرچه در نیستی

~~اشرار کوشیدن با جمهور انام لطف نمودن است لیکن چون لطفیست

~~بصورت قهر، در چنین موسم نوروز اقبال بظهور نیامد و این دیوانهآ

~~فتنه انگیزرا زنجیر کرده بلاهور فرستادند و متصدیان این خدمت اورا

~~به پهلوان گلگز عسس لاهور سپردند، و آن معامله نافهم از بیپروائ یا

~~بداندیشی در نگاه داشت آن بدمست فتنه اندوز احتیاط نکرد تا آنکه

~~از بندیخانه فرار نمود و میرزا شاه و جمعی که در لاهور بودند پهلوان

~~گلگزرا مقید ساختند. پهلوان از بیم بی ناموسی زهر خورده خودرا از زندان

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0048.jpg)

~~جسمانی خلاص کرد، و منعم خان که فرمانروائی کابلستان برأی رزین او

~~مفوض بود باستماع این خبر خوشحال شده میر هاشم برادر ابوالمعالی را

~~که کهمرد و غوربند و ضحاک و غیر آن بجایگیر او مقرر بود بلطایف

~~الحیل طلب داشته مقید ساخت و آن نیز عین صلاح دولت بود.

و از سوانح عشرت افزای این وقت ارسال منشور اقبال است بدار

~~الأمن کابل. چون خواطر قدسیهآ اولیای دولت از مهمات ضروری این

~~حدود فراغ یافت استیصال اسکندر که در کوهستان سوالک بسر میبرد،

~~و این یورش دولت انتما در اصل از دار الملک دهلی بجهت آن بود، بر

~~پیشگاه همت شاهنشاهی استقرار گرفت، لیکن از آنجا که خاطر اقدس

~~یاد حضرات بیگمان میفرمود و نیز اولیای دولت برای دلنهاد بهادران

~~جانسپار که بتازگی در هند درآمده بودند قرار دادند که جمعی از امرای

~~قدیمی و معتمدان درگاه را بکابل باید فرستاد تا اول حضرات بیگمانرا

~~و ثانیا اهل و عیال سایر ملازمان عتبهآ اقبالرا بزودی در ممالک وسیع

~~دلگشای هندوستان آورند تا ثبات قدم ورزیده مردم از اندیشهآ رفتن

~~ولایت که خو کردهاند بقدری باز مانند. بنابرین اندیشهآ انتظام بخش

~~محمدقلی خان برلاس و شمس الدین محمد خان اتکه و میرزا حسن خان

~~و میرزا خضرخان هزاره و بابوس وخواجه جلال الدین محمود بخشی

~~و جمعی دیگررا با اسباب و هدایای گرامی بجهت تقدیم این خدمت

~~ارجمند روان ساختند.

~~و روز پنجم از جلوس ابدقرین لشکرهارا در سایهآ رایت ظفرآیت که

~~مطلع صبح فیروزیست مستمال عنایت فرموده بآآیین شایسته بجانب

~~خوهسان سوالک که آنرا کفها چل کیر نویسد نمت عالی سرطود ند:

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0049.jpg)

آغاز سال اول الهی از جلوس

مقدس حضرت شاهنشاهی،

یعنی سال فروردین از دور اول

~~چون روزگار بسلطنت معدلت افروز این نورپرورد الهی رونق گرفت و

~~عالم وعالمیان بزبان حال و لسان قال تهنیت گویان و شکرگذاران انبساط

~~ربیعی کردند و ملک نصوری و معنوی رونق و صفای دیگر یافت، بهار

~~جان و تن بمبارکبادی آمد و بعد از بیست و پنج روز از زمان سعادت

~~جلوس بتاریخ چهارشنبه بیست وهشتم ربیع الثانی نهصد وشصت

~~و سه هلالی نوروز جهان افروز شد و سلطان خاور با رایات عالم آرای

~~بمحاذات حمل آمد (شعر)

جهان شد تازه از باد بهاران زمینرا آبرو افزود باران

خور خرم نهاد خرمی دوست بگلها بردرید از خزمی پوست

گل از گل تخت کاؤسی برآورد بنفشه پر طاؤسی برآورد

از هر شاخی شکفته نوبهاری گرفته هر گلی بر کف نثاری

~~نیر اعظم چنانچه افسرد گیهای روزگاررا طراوت تازه بخشید، همچنان

~~تهنیت جلوس مقدس شاهنشاهی رسانده مستبصران آگاهدل و مستعدان

~~رموزشناس را هزاران نوید جانپرور آورد. ملک صورت ابتهاج یافت، عالم

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0050.jpg)

کسیرا که پرورشیافتههای این نورافزای انجمن صورت و معنی

~~تهنیت گویند دانا داند که چه میمنتها از درازی عمر و کامیابی ظاهر و

~~باطن و اعتدال صوری و معنوی نتیجه بخشد چنانچه در باستانی نامهها

~~آثار آن مذکور است. پس اندازهآ سعادات حقیقی و مجازی نورپروردی

~~که تهنیت اورا بی واسطهآ بشری بذات انور بزبان فعلی که بهار جهان آرای

~~عبارت ازانست فرماید که تواند دانست؟ ومقدار برکات این عطیهٔ‌

~~علیا که یارد شناخت؟ و چون قرارداد دانشمنشان حال و گذشته آنست

~~که هرگاه امری جلیل القدر رفیع الشان را مبدأ تاریخ گردانند آغاز آن از

~~نوروزی که قریب باشد اعتبار نموده کم و بیشرا منظور ندارند. بنابران

~~چند روز پیش از نوروزرا داخل نوروز اعتبار کرده مبدای تاریخ الهی

~~ازین نوروز سعادت افزا قرار دادند چنانچه در منشور سابق بتفصیل

~~گذارش یافت. و هر جا تاریخ الهی مذکور شود ابتدای آن ازین بهار

~~دلگشای معتبر است. و از اعاظم بخششهای حضرت شاهنشاهی که در

~~مفتح این سال مقدس بظهور آمد بخشش باج و تمغاست. مقدار آن

~~که تواند دریافت؟ بی تکلف از حاصل اقلیمی افزون است. گیت خدیو

~~بشکرانهآ عطیات الهی این چنین موهبت کبری فرمودند و قوافل دلهای

~~سوداگران که فیض رسانان بارگاه تعلق اند و خواطر جمهور مردم که

~~مظاهر فنون قدرت الهی اند بوسیلهآ این عطیهآ والا خوشوقت شد و

~~این سانحهآ خیر مستجلب هزاران دولت و اقبال گشت. اگرچه بواسطهآ

~~نقاب اندوزی فرمانروای زمان و حرص افزائی کارپردازان سلطنت روزی

~~چند اختلالی درین اساس خیر راه یافت، چون نیت مقدس شاهنشاهی

~~بر دوام این عاطفت علیا بود باوجود آنکه چندگاه این عنایت علیه در

~~پردهآ تعطیل و تأخیر مانده برکات و مبرات که نتایج این کردار شایسته

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0051.jpg)

~~بود از کارگران قضا و قدر بر یک منوال پرتو ظهور داشت. لله الحمد

~~امروز که جهان آرای خلافت خود بجزء و کل مهمات سلطنت میرسند

~~و عیار جهانیان گرفته هرکدام را درخور استعداد کامروا میسازند این

~~بهین عطیه در کل ممالک محروسه رواج دارد. و هرچند از بندههای

~~زبان آور فواید و منافع عظیمهآ این باب را بعبارات فریبنده بعرض اقدس

~~رسانیدند، چون خاطر حق گزین حضرت شاهنشاهی از روی وابستگی

~~بواسطهآ محض تحصیل رضامندی ایزدی حکم برین عطیهآ دولت اساس

~~فرموده بود مسموع نشد و طبقات عالم از عهدهآ شکر این یک عاطفت

~~موهبت و مسرات چندین قلوب و نفوس که بوسیلهآ این عنایت مورد

~~رفاهیت اند در سنین عمر و مراتب دولت و مدارج بهجت حضرت

~~شاهنشاهی افزایش بخشاد.

و از سوانح این ایام سعادت قرین آنست که نقاوهآ اکابر عراق معدن

~~مکارم اخلاق میر عبد اللطیف از قزوین رسیده ادراک محفل عالی نمود

~~و مشمول انواع اعزاز و اکرام شد، وولد اعز ارشد او میر غیاث الدین

~~علی که بعاطفت خسروانی بخطاب نقیبخانی سربلندی یافته از خاصان

~~بساط قرب شاهنشاهیست همراه بود. میر بفنون علوم و فضایل و

~~طلاقت لسان و اطمینان قلب و دیگر شرایف صفات امتیاز تمام داشت

~~و از عدم تعصب و وسعت صدر در هند بتشیع و در عراق بتسنن زبان زد

~~روزگار بود. همانا که رفتار میر بصوب دار الأمن صلح کل بود که غالیان

~~هر طایفه اورا مطعون میداشتند.

~~چون رایات جهان آرا ظلال نصرت بر حوالی قصبهآ دهمیری انداخت

~~بهادران نصرت پیوند و غازیان صفشکن که بسرکردگی پیر محمد خان

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0052.jpg)

~~برسم منقلا پیش میرفتند در حوالی کوهستان سوالک بغنیم رسیدن

~~بدستیاری ثبات پائی تدبیران صایبه بتقدیم رسانیدند، لیکن چون اعتماد

~~این گروه والاشکوه بر اقبال الهی بود و اعتضاد سکندر بر محض تهور،

~~بیجنگ مشخص شکست یافته خودرا بشعاب جبال انداخت و سپاه

~~ظفررکاب همعنان فتح و فیروزی بدرگاه معلی آمده مورد نوازش شد. و

~~رایات عالیات بجهت تشیید مبانی احتیاط شکاررا از اسباب نشاط ساخته

~~قریب سه ماه در آن حدود جهان آرا بود، و اکثر زمینداران بآستانبوس

~~والا سعادت پذیر گشته سرانجام شرف روزگار خود نمودند. از آنجمله

~~دهرمچند راجهآ نگرکوت که بوفور اعتبار و مزیت جمعیت کلاه تفوق

~~بر اقران کج مینهاد بسرنوشت دولت ازلی سعادت زمینبوس عتبهآ عالی

~~دریافت و در اقدام این خدمت خودرا سابق مضمار عبودیت گردانید و

~~بشرایف توجهات شاهنشاهی شرف اختصاص یافت.

و از سوانح نصرت انتما که در آن زمان بظهور آمد واقعهآ محاصره

~~نمودن حاجی خان نارنولراست. و شرح این قصه آنست که چون قضیهآ

~~ناگزیر شنقار شدن حضرت جهانبانی بظهور آمد حاجی خان که از غلامان

~~رشید شیر خان بود با جمعیت فراوان محاصرهآ نارنول نمود. راجه

~~بهاریمل کچهواهه که بنظر عاطفت شاهنشاهی از اعیان سلطنت شد

~~و پایهآ قدر او از جمیع راجهها و رایان هندوستان گذشت و فرزندان و

~~نبایر و قوم او بمراتب و مناصب ارجمند رسیدند، چنانچه مجملی در

~~هر جا گذارش خواهد یافت، در آن ایام همراه حاجی خان بود. مجنون

~~خان قاقشال جاگیردار آنجا متحصن شد و کار بر اهل قلعه روی بدشواری

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0053.jpg)

~~درینولا که حضرت شاهنشاهی زینت بخش اورنگ فرمانروائی شدند و

~~مهمات دار الملک دهلی برأی صوابانتمای تردی بیگ خان قرار گرفت،

~~خان بآئین شایسته بر سر حاجی خان رفته نارنولرا ازو مستخلص ساخت

~~و بتعاقب آن ناعاقبتاندیش بمیوات رفت و آنجا بسیاری از ارباب

~~تمرد و عصیان را تأدیب و تنبیه نموده بدار الملک دهلی مراجعت کرد و

~~بشجاعت دانش اساس انتظام آرای گشت.

و در همین ایام شیخ گدائی کنبو پسر شیخ جمالی دهلوی از گجرات

~~آمده ادراک ملازمت نمود، و چون در زمان غربت در گجرات به بیرام

~~خان حسن سلوک نموده لوازم مردمی بجای آورده بود درین قوت که عنان

~~اختیار بدست بیرام خان بود بپاداش آن پایهآ شیخ روی در افزایش نهاد و

~~بمنصب صدارت سربلند شد و در میان اقران بتعظم و ترفع زندگانی کرد.

و چون ایام باران نزدیک رسیده بود بجهت اطمینان خلایق و رفاهیت

~~جمهور انام بدولت و سعادت مراجعت فرموده ساحت قصبهآ جالندهر

~~مخیم سرادقات اقبال شد و از داد و دهش گلزار جهان طراوت تازه

~~یافت. و تا قریب پنج ماه موکب مقدس در آن عرصهآ دلگشا نشاطپیرای

~~بود. ایلچیان عبدالرشید خان والی کاشغر رسیده استسعاد زمینبوس

~~نمودند و شرایف تحف و هدایا بنظر اقدس درآورده مشمول عواطف

~~ظل اللهی شدند.

~~و مجملی ازین قضیه آنکه عبدالرشید خان پیوسته سلسلهآ قرب و

~~قرابت صوری و معنوی را بحسن وسایل تحریک مینمود و تأسیس مبانی

~~یکجهتی باین دودمان عالی نموده پناهی برای خود می اندیشید، و حضرت

~~جهانبانی جنت آشیانی نیز آداب مروت و فتوت بتقدیم میرسانیدند. از

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0054.jpg)

~~خواجه عبد الباری را که از خواجههای سلسلهآ علیهآ نقشبندیه بود بکاشغر

~~فرستاده بودند. درینولا مشار الیه باستلام عتبهآ اقبال معزز گشت و

~~میرزا شرف الدین حسین را حاکم کاشغر از جانب خود فرستاد که هم

~~مراسم تعزیت بجای آورد و هم لوازم تهنیت بتقدیم رساند. خواجه

~~عبدالباری پسر خواجه عبدالکاف است، و او پسر خواجه عبدالهادی،

~~و او پسر خواجگان خواجه است، و او بی واسطه فرزند خواجهآ احرار

~~است (قدس سرهآ). و میرزا شرف الدین مذکور پسر خواجه معین است،

~~و خواجه معین پسر خواجه خاوند محمود، و خواجه برادر خرد خواجه

~~عبدالهادی پسر خواجگان خواجه است. و میرزا شرف الدین حسین باین

~~مناسبت بهمراهی خواجه عبدالباری آمده دریافت ملازمت علیا نمود.

~~میرزا از جانب مادر نیز اصالتی تمام دارد چه والدهآ میرزا کیچک بیگم

~~دختر میر علا الملک ترمذی است و آن عفیفه دختر فخرجهان بیگم

~~صبیهآ قدسیهآ حضرت خاقان سعید سلطان ابوسعید میرزاست. و رتبهآ

~~میرزا در اندک فرصتی بلند شد و بمرتبهآ امیر الأمرائی رسید چه با نسب

~~صوری خدمت شایسته ضمیمهآ آن گردانیده ظاهررا ترجمان باطن خود

~~ساخته مدی پایهآ بلند اخلاص شد.

~~این درگاهیست که اینجا یکذره اخلاص را بجهانی برابر می سازند.

~~اندیشهآ تباه سنگ راه تو نشود و نگوئی که زیاده از پایهآ او مکرمت

~~فرمودن از قانون عدالت بیرون آمدن است چه عدالت را مکانیست دیگر

~~و تفضلرا پایگاهی دیگر. اگرچه در امثال این امور ازین خدیو صورت و

~~معنی اعتبار افزودن عیار گرفتن است و ببادهآ نامردافکن مردساز دنیا

~~حالت اورا دانستن، اصالت صورت صد خدشه در راه با خود دارد، و

~~بر تقدیر رفع آن خدشهها نسبت صوری و مناسبت ظاهری در حصول

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0055.jpg)

~~مقصود بکار نیاید. رابطهآ معنوی و پاکنهادی باطنی میباید تا در محک

~~اخلاص کامل عیار تواند نمود، و لهذا چه عالی نسبان خاندان دنیا در

~~درگاه معلی آمده دعوی ارادت و اخلاص کردند. و چون خاک این آستانهآ

~~دولت پناه عیار جوهر جهانیان است در اندک فرصتی نیکذاتی و بدنهادی

~~بظهور آمد و بمجازات آن رسیدند. آنان که پاک درون بودند و از اصالت

~~معنوی بهرهمند، روز بروز پایهآ ایشان افزود. و آنان که طراز صفای ظاهررا

~~روپوش خبث باطن ساخته گندم نمائی و جوفروشی میکردند، عاقبت کار

~~بانواع خسران و نکال گرفتار گشته شرمندهآ ازل و ابد شدند چنانچه

~~حال میرزا شرف الدین حسین وصد مثل او عبرت بخش هوشمندان

~~حساب نگاهدار شده است. و اندک از بسیار هرکدام در محل خود یاد

~~کرده راه سعادتمندی بر جمهور خلایق گشاده خواهد کرد.

و درین هنگام که جالندهر مخیم سرادقات عزت بود کمال خان گکهر

~~پسر سلطان سارنگ که برادر خرد سلطان آدم گکهر است که بپشتگرهی

~~دولتخواهی قدیم آمده دولت زمینبوس دریافت و مشمول مراحم خسروانی

~~گشته در جرگهآ امرا انسلاک یافت، و در جنگ هیمو و مانکوت و غیر آن

~~خدمات شایسته کرده مورد توجه خاص حضرت شاهنشاهی گشت.

~~ذکر ناحق شناسی میرزا سلیمان و محاصره نمودن او حصار

کابل را و برگشتن او بصلح و غلبه نمودن اولیای دولت

~~درین هنگام سعادت پیرای که موکب معلی در جالندهر نظام بخش

~~جهانیان بود خبر بغی و طغیان میرزا سلیمان بمسامع اقبال رسید و

~~اهتمام در فرستادن کمک شد. و تفصیل این سرگذشت آنکه چون خبر

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0056.jpg)

~~وحشت اثر شنقار شدن حضرت جهانبانی جنت آشیانی بکابل و بدخشان

~~رسید میرزا سلیمان و پسرش میرزا ابراهیم، چه بمقتضای آنکه در آن مرز

~~و بوم از حقیقت و اخلاص کم نشان میدهند، و چه از معامله نافهمی

~~و نادانی آنها که از پایهآ سوداگری فرود آمده خسران خود طلب نمایند،

~~و چه از بدذاتی و بددرونی که سود خودرا در زیان دیگران اندیشند، و

~~چه باغوای تیره باطنان کوتهاندیش که جز بسودنمائی نقد نظر کج شان

~~نیفتد و تحریض حرم بیگم کوچ میرزا که مدار مهمات مالی و ملکی میرزا

~~بی اتفاق او صورت نبستی، و میرزا از کوچکدلی اورا بر خود مسلط ساخته

~~بود، بمحض کوتهاندیشی غافل از آنکه سریر خلافت بجلوس اقدس

~~ارتفاع آسمانی گرفته از فرمانبرداری و بندگ موروثی حضرت شاهنشاهی

~~که خدمتش سرمایهآ بزرگ و اطاعتش طاعت ایزدی است بیرون آمده

~~سر طغیان برداشتند. و میرزا سلیمان نظر بر هرج و مرج زمانه و صغر

~~سن ظاهری این خدیو جهان که پردهآ جمال جهان آرا بود انداخته مدی

~~سلطنت شد، و در زمانی که موسم حق گذاری و پاداش نعمت رسیدگ

~~بود که حقوق تربیت و رعایت حضرت گیتی ستانی فردوس مکانی و حضرت

~~جهانبانی جنت آشیانی بوسیلهآ خدمات پسندیده بظهور آورده مورد آفرین

~~جهانیان گردد، و بنیت درست و عزم واثق جوهر اخلاص خودرا بر محک

~~امتحان ناقدان بصیر رسانده کامیاب صورت و معنی شود از فرط تبه رایی

~~و ناشایستگی از بی حقیقتان ناحق شناس گشته دفاتر جلایل احسان را بآب

~~عصیان شسته بر خاک طغیان انداخت و حقوقرا بعقوق مبدل ساخته

~~راه بی آزرمی پیش گرفت و از کوهستان بدخشان لشکرهای پراکنده بهم

~~رسانده دست اندازی کابل پیشنهاد خاطر حقناشناس ساخت.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0057.jpg)

حرم بیگم، دختر میر ویس بیگ که کوچ میرزا بود و مادر میرزا ابراهیم

~~و بولی نعمت مشهور، در مبادی ایامی که حضرت جهانبانی متوجه تسخیر

~~هندوستان شدند بواسطهآ مراسم تعزیت میرزا هندال آمده بود که حضرات

~~تتق عصمت گلچهره بیگم و گلبدن بیگم همشیرههای گرامی حضرت جهانبانی

~~جنت آشیانی را ملازمت نموده پرسش نماید و لوازم سوگواری و سایر آداب

~~خدمت بتقدیم رساند. اگرچه بیگم آمدن خودرا از روی تدبیر چنین داناند

~~اما حقیقت کار آن بود که بیگم از میرزا سلیمان و میرزا ابراهیم که پسرش

~~بود رنجیده برآمده بود باین اندیشه که سفر حجاز در پیش دارم. و باعث

~~رنجیدن آنکه چون بیگم بفزونی رأی و تدبیر مهمات مالی و ملکی بدخشان را از

~~پیش خود گرفت و در نواختن گروهی و برانداختن گروهی دیگر استقلال تمام

~~یافت، حسدییشههای تنگ حوصلهآ سخن ساز از بدذاتی سخنان ناشایسته باو

~~نسبت کرده خاطر میرزا ابراهیم را آزرده ساختند تا آنکه آن ترک سادهلوح از

~~جای رفته حیدر بیگ برادر خرد بیگم را که مردم اورا متهم میداشتند ببهانه

~~گرفته کشت. بیگم رنجیده بکابل آمد. چندگاه در خدمت حضرات سرادقات

~~عفت بود. بعد از آن، میرزایان از کار خود پشیمان شده مردم فرستاده بیگم را

~~باز گردانیده بردند و او از کوتاهی عقل و تیرگ باطن بر ظاهر احوال کابل

~~اطلاع یافته گرفتن آن را بخود قرار داد و در نظر میرزا سلیمان صورت گرفتن

~~این ولایت را بسهولت چهره گشا کرد، لیکن از شکوه حضرت جهانبانی این

~~تیره باطنان ظاهربین را مجال آن نمیشد. چون حادثهآ ناگزیر ظهور یافت این

~~ولی نعمت کافرنعمت دربی راهی راهبر سالک مسالک وبال و نکال گشت. منعم

~~خان چون بر حقیقت کار اطلاع یافت بمقتضای عقل دوراندیش خود جنگ

~~صف قرار نداده بسرانجام اسباب قلعه داری اشتغال نموده دل بر تحصن

~~نهاد و بتعمیر شکست و ریخت قلعهآ کابل و مرمت برج و باره پرداخت. و

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0058.jpg)

~~پیش از آنکه میرزای فتنه سگال در حوالی کابل غبار تفرقه انگیزد حقیقت

~~شوریش انگیزی و حسداندوزی را عرضه داشت کرده بدرگاه گیتی پناه فرستاد.

~~میرزا کثرت خودرا و قلت اولیای دولت را در نظر کوتاه بین آورده کوچ بکوچ

~~اوایل سال اول الهی که اواسط بهار بود آمده کابل را محاصره نمود و در صدمهآ

~~اول آثار تسلط و افساد ظاهر ساخته بجنگ و جدال قدم پیش نهاد، و میان

~~کابلیان حقیقت گذار و بدخشیان جرأتنشان هنگامهآ کارزار گرم شد و آتش

~~گیرودار زبانه زدن گرفت. هر روز جوانان کارطلب از جانب میرزا سلیمان

~~بپای قلعه رفته داد دلیری و دلاوری میدادند و پا از اندازه بیرون نهاده

~~بدروازه میتاختند و اخلاص منشان کابل در محافظت قلعه کمال اهتمام

~~بجای آورده از بالای حصار بضرب توپ و تفنگ چارهآ کار این بی اعتدالان

~~می نمودند و بهادران شیردل چابک پای از قلعه برآمده داد جلادت و شهامت

~~میدادند. چون این نبرد آزمایان اخلاص پیشه اعتماد بر اقبال ابدپیوند حضرت

~~شاهنشاهی داشتند باوجود افزونی مخالف مظفر و منصور میگشتند و هیچ

~~اندیشه بخاطر حق گزین این طبقه راه نمییافت.

~~چون حقیقت حال بوسیلهآ عرایض منعم خان مکشوف ضمیر جهانتاب شد

~~توجه بفرستادن لشکر فرمودند. جمعی بعرض رسانیدند که همان مردم که

~~بجهت آوردن حضرات سرادق عصمت رفتهاند برای این کار کفایت میکنند

~~و هنوز رأی جهان آرای بجهت اتمام بعضی مهمات ضروری ممالک هندوستان

~~قرار بفرستادن کمک نداده بود که بتأیید الهی کار کابل و کابلیان از فتنهآ میرزا

~~نجات یافت، و گروهی که بجهت آوردن حضرات مقدسات بیگمان رفته بودند

~~اگرچه شریک معامله نشدند اما چون نزدیک نیلاب رسیدند و خبر آمدن لشکر

~~هندوستان در کابل مشهور شد باعث دلنوازی متحصنان و برهم زدگی خاطر

~~مخالفان گشت. میرزا دست در تدبیرات زده بحیله و مکر پیش آمد و قاضی خان

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0059.jpg)

~~بدخشی را که از مخصوصان او بعلم و عقل امتیازداشت و از سعادت ذاتی و

~~بختمندی آخرهای عمر بملازمت و تربیت حضرت شاهنشاهی امتیاز یافته

~~از عاکفان عتبهآ اقبال شد، چنانچه مجملی از آن در جای خود ایراد یابد،

~~برسم رسالت فرستاده فنون تزویر درمیان آورد. مشار الیه کاردانی خودرا

~~بتقدیم رسانیده کاری نساخت. منعم خان برأی رزین خود نگاهداشتن

~~رسولرا صلاح دولت دانسته رخصت نداد و اورا مشمول احسان خود

~~ساخته آنچنان سلوک نمود که فراوانی آذوق و فزونی عقیدت اهل حصار

~~خاطرنشان او شد و آنچنان تدبیر شایسته بظهور آورد که باوجود کمال

~~بیسامانی و تنگی بر چنین ایلچی دوربین خلاف واقع خاطرنشان گشته کمال

~~استعداد و فراخی احوال یقین گشت و الحق بهمین تدبیر دوراندیشانه کار

~~شگرف باتمام رساند. بعد از چندگاه منعم خان فرستادهرا رخصت داده

~~پیغام داد که الحمد لله که من با چنین خدیو زمان اعتضاد دارم و درون

~~حصار آنقدر مردم باخلاص مردانه هستند که بیرون شده جنگ میتوانم

~~کرد، لیکن مراسم احتیاط از دست نمیدهم و صد شکر که آذوق و سامان

~~قلعه داری سالها سرانجام یافته است و با این همه لشکر هندوستان که از

~~هور و ملخ افزون است باستعداد تمام پی هم خواهد رسید. ازین اندیشهآ

~~ناصواب برگرد و خودرا بکافرنعمتی انگشتنمای خاص و عام مساز و نیل

~~بدنامی بر رخسارهآ دولت مکش. ارباب شجاعترا بوعده نتوان فریفت

~~چه جای آنکه این گروه والاشکوه بدستیاری دولت از حضیض این مرتبه

~~فراترک شده بآسمان اخلاص سربلندی یافته باشند. این طایفهآ قدسیه را

~~چگونه بافسون و افسانه از جای توان برد؟

~~میرزا که بامید بیوفائی ساکنان آن مرز و بوم و کم آذوقی اهل قلعه طمع

~~خام در سر داشت یکبارگی ناامید شد، نه رای بودن و نه روی برگشتن

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0060.jpg)

~~داشت. از همه راه گسسته و ناامید گشته دل بر صلح نهاد و قاضی خانر

~~باز بقلعه فرستاد. مشار الیه چون شآمت احوال رعایا از امتداد محاصره

~~دریافته بود بشرایط عظیمه در صلح زد. منعم خان که دل بر کشته شدن

~~نهاده بود رحم بر حال خود و تنگدلی متحصنان نموده بصلح راضی شد.

~~فرستاده چون کاردان بود اول شرط صلح آن را ساخت که خطبه بنام آن

~~گمنام کوته حوصلهآ بیادب معامله نافهم خوانده شود. منعم خان درینجا

~~مسلک حق را بتدبیر منافقان مخلصنما گذاشته قرار بر چنین سوء ادب

~~داد. و شرط دیگر آنکه آن روی آب باران به بدخشان متعلق بوده بمیرزا

~~منسوب بایشد. منعم خان بظاهر نه بباطن قبول این معنی نموده رخصت

~~داد که در مسجدی از مساجد بحضور چندی از مردم خطبهرا بروشی

~~که قرار یافته بود خواندند. میرزا بجهت محافظت ولایت مذکور مقدم

~~بیگرا بآب باران گذاشته به بدخشان مراجعت نمود. برگشتن میرزا

~~همان بود و برخیزانیدن مقدم بیگ همان. و بمیامن اخلاص بندگان

~~درست پیمان کابل از چنگال چنین مردم ناحق شناس خلاص شده بحسن

~~معدلت منعم خان نظام دیگر یافت، و میرزای ناحق شناس برای ادبار

~~خود خمیرمایه سرانجام داده به بدخشان رفت.

~~سبحان الله اولیای دولت قاهره که متکفل اشغال شاهنشاهی بودند

~~چه بواسطهآ وفور ناز و نعمت هندوستان و چه بجهت سایر عزیمتهای

~~ناقص فکر تنبیه میرزا سلیمان نکردند، اما اقبال ابدقرین که ملازم رکاب

~~حضرت شاهنشاهی بود همچنان در اهتمام پاداش بیادبی او بود چنانچه

~~شکستها و نکبتها مرتبه بمرتبه بمیرزا روی داد و ایزد منتقم میرزارا که

~~سر از اطاعت درگاه ولی نعمت پیچیده بود سرافکنده بآستانبوس درگاه

~~خلایق پناه آورد. اگرچه منتظمان صوری کارخانهآ سلطنت در سزا دادن

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0061.jpg)

~~میرزا اهتمام ننمودند اما کارفرمایان معنوی در کار خود بوده سزای اورا

~~در کنار او نهادند چنانچه در جای خود گذارش یابد.

آخر کار چون کابلیان در حمایت ایزدی بوده از حوادث ارباب طغیان

~~نجات یافتند، قرار گرفت که هودج عزت حضرت مریم مکانی و گلبدن

~~بیگم و سایر مخدرات بارگاه عصمت بموجب توجه قدسی متوجه

~~هندوستان شوند و بخیر و سعادت همه ادراک صحبت فیض منقبت

~~حضرت شاهنشاهی نموده بر نعمای صوری و معنوی سجدات شکر

~~ایزدی بجا آوردند چنانچه تتمهآ حالات و واقعات برسم ایجاز و اجمال

~~نقشزدهآ قلم وقایع رقم خواهد شد.

رسیدن خبر فتنه انگیزی هیمو بمسامع جلال و نهضت

موکب اقبال بدفع فتنهآ آن سیه روزگار نکبت مآل

~~هنوز خاطر انتظام بخش از مهمات اسکندر چنانچه باید جمع نشده بود و

~~باطن جهان آرای از برهم زدگ کابل همچنان نگرانی داشت که خبر رسیدن

~~هیموی سیه بخت که سودای سلطنت در دماغ فاسد او پیچیده بود و

~~اندکی از احوال اوگذارش یافت و جنگ نمودن او با امرای عظام و پای

~~ثبات از جای رفتن ایشان و بتصرف درآوردن دار الملک دهلی بتاریخ روز

~~سی و یکم مهر ماه الهی، موافق هشتم ذی حجه، در قصبهآ جالندهر که

~~مخیم سرادقات اقبال بود رسید.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0062.jpg)

و مجملی ازین سرگذشت آنکه هیموی تیره روزگاررا با ابراهیم که مدی

~~سلطنت بود جنگها روی داد و همه جا غالب آمد و سلطان محمدرا که

~~در بنگاله اسم سروری بر خود بسته بود شکست داده مرحله پیمای ملک

~~نیستی گردانید و با تاج کررانی و رکن خان نوحانی جنگها کرده هزیمت

~~داد. و در بیست و دو معرکه با مخالفان مبارزخان نبرد کرده غالب آمد.

~~از غلبههائی که اورا روی نموده بود اندیشههای تباه بخود راه داد و در

~~نیافت که اگر باطلی بر باطلتری از خود بیشی جوید و کامروا گردد باعث

~~دلیری آن نمیشود که خودرا بر کوه آهنین اساس حق بزند. و درینولا

~~که حضرت جهانبانی بتأیید جنود الهی فتح هندوستان فرمودند اورا

~~مشاغل دیگر مشغول داشت و اندیشهآ باطل او بظهور نیامد. و اکنون که

~~مسند خلافت بوجود جهان آرای حضرت شاهنشاهی رونق گرفت خاطر از

~~مخالفان خود پرداخته باستعداد فراوان از لشکر گران و فیلان جنگی از

~~حدود شرق مبارز خان را که اندکی از احوال او سابقا ایراد یافت در چناده

~~گذاشته متوجه دهلی شد و امرای نصرت قرین که بسرکارها و صوبهها

~~نامزد بودند صلاح وقت دیده بدهلی مجتمع شدند. تردی بیگ خان ناظم

~~اشتات گشته استعداد پیکار مینمود و هرکدام را بزبانی که تسلی بخش

~~برهمزده خاطران روزگار تواند شد فراهم آورده سامان کارزار میکرد. اکثر

~~جان فشانان تیزدست از اقطار مملکت گرد آمدند مگر علیقلی خان شیبانی

~~که بحدود سنبل بدفع بعضی از افغانان مخذول العاقبت اشتغال داشت

~~نتوانست خودرا باولیای دولت ملحق ساخت.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0063.jpg)

و مجمل احوال او آنکه شادی خان که از امرای بزرگ مبارز خان بود

~~* اکثر پرگنههای سرکار سنبل در حوزهآ تصرف خود داشت، علیقلی خان

~~درین سال که مبدای تاریخ الهی است و امید که بسعادت نامتناهی

~~مقرون باشد بمدافعهآ او توجه نمود و بعضی از اعیان ملازمان خود مثل

~~محبت خان و لطیف خان و غیاث الدین را پیشتر از خود فرستاد که از آب

~~رهب گذیشته منتظر آمدن او باشند. و این جماعت را بادهآ مردانگی از تدبیر

~~و احتیاط که نخستین پایهآ هوشمندی است بازداشت. شادی خان ناگهانی

~~بر سر ایشان ریخت و این نامعامله فهمان بی توزک جنگ کرده عنان ایستاد

~~از دست دادند و لطیف خان با جمعی در آب فرو رفت. علیقلی خان از

~~استماع این سانحه با جمعی از ملازمان عتبهآ اقبال که کمک او بودند

~~مثل مهدی قاسم خان و بابا سعید قبچاق و محمد امین دیوانه مشورت

~~کرده بآئین شایسته بقصد شادی خان روان شد. همان روز که قرار یافته

~~بود که صباح آن از آب رهب عبور کنند نوشتهآ تردی بیگ خان رسید

~~که هیمو باستعداد تمام میآید. مناسب وقت آنست که دفع آشوب این

~~تیره بخت سیه روزگاررا اهم مهمات دانسته در ساعت متوجه این حدود

~~شوند. علیقلی خان از آن کار دست باز داشته روی بدهلی آورد و پیشتر از

~~آنکه بدهلی رسد بموجب سرنوشت که حکمت آن جز ایزد بیچون نداند یا

~~بمداخلهآ اندیشههای تباه مولانا پیر محمد شروانی حاشا حاشا بلکه بمحض

~~ظهور آثار قدرت کاملهآ خدیو اورنگ اقبال تا فتح هندوستان از سر نو

~~بتأیید بازوی دولت این مؤید تأییدات سماوی گردد، امرای عظام جنگ

~~عظیم کرده پای ثبات از دست دادند و دهلی که پای تخت هندوستان

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0064.jpg)

مجملی ازین سانحهآ عبرت بخش آنست که پیشتر ازین غلبهآ آن

~~سیه بخت بر مخالفان مبارز خان که سرگشتگان مرحلهآ ادبار بودند اورا

~~در اندیشههای تباه انداخته بود. درین هنگام که واقعهآ ناگزیر حضرت

~~جهانبانی جنت آشیانی در اقطار ممالک انتشار یافت از کوتاه بینی زمان

~~هرج و مرج خیال کرده آن دلیر بیباک بر آن شد که با موکب اقبال

~~حضرت شاهنشاهی که تأیید ایزدی متکفل انتظام کارگاه سلطنت این

~~خدیو زمان است پای دلیری از بساط ادب بیرون نهاده پیکار نماید.

~~آن ظاهربین نادرست صغر سن این بزرگ عالمیان را که پردهآ نورانی بر

~~بزرگی این فرمانده روزگار انداخته بود سرمایهآ مزید دلیری خود ساخت

~~و وفور خزانه و کثرت لشکر و سایر اسباب جنگ که گذاشتهآ چندین

~~فرمان روایان هندوستان بود موجب مزید جرأت و جسارت او گشت و

~~برآمدن امرای نصرت پیشه از شهرها و قصبات ممالک محروسه سبب

~~زیادتی غرور آن تبه رای شد تا آنکه با پنجاه هزار سوار و هزار فیل و پنجاه

~~و یک کمان و پانصد ضربزن متوجه این داعیهآ ناصواب گشت.

~~تردی بیگ خان در دهلی لوازم ثباتپائی و مراسم حقیقتاندیشی بجای

~~آورده تدبیرات مستحسن پیشنهاد خود ساخت و اکثر امرا که از اقطاع

~~خود برخاسته آمده بودند فراهم نموده سرانجام این معرکهآ اقبال نمود.

~~هم دل خودرا در شجاعت فروغ افزایش داد و هم درماندههای دل دادهرا

~~دل بخشید تا آنکه بیست و چهارم مهرماه الهی سال اول، موافق روز

~~سهشنبه غرهآ شهر ذیحجه نهصد و شصت و سه، هیموی سیه بخت با

~~چنان استعداد نزدیک بدهلی رسیده در حوالی تغلق آباد فرود آمد. امرا و

~~خوانین باهم جمع شده صحبت کنگاش و بزم مشورت آراستند. جمعی

~~از شیرمردان از روی احتیاط و طایفهآ از شتردلان از راه بی دلی بجنگ راضی

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0065.jpg)

~~نمیشدند. سخن ایشان آن بود که لایق دولت آنست که تا آن زمان که

~~موکب اقبال شاهنشاهی بیاید بهر وضعی که باشد قلعه را استحکام داده

~~جویای فرصت شبخون باشیم. و گروهی جنگرا تا آمدن علیقلی خان و

~~امرای آنحدود موقوف میداشتند. طبقهآ از بهادران جان بناموسده که

~~معرکهآ رزم در نظر اخلاص گزینشان از عشرتگاه بزم خوشتر بود میگفتند

~~که فرصت را غنیمت دانسته کارزار نمائیم که گفتهاند (بیت)

زمانه از آنکس تبرا کند که او کار امروز فردا کند

آخر مصلحتها برین رأی قرار یافت و همه دلنهادهآ جنگ شده کمر

~~همت بستند و روز آراد بیست و پنجم مهرماه الهی، موافق روزچهارشنبه

~~دوم ذیحجه، از هر دو طرف فوجها آراسته شد. غول بشهامت تردی بیگ

~~خان انتظام یافت. افضل خان و اشرف خان و مولانا پیر محمد شروانی

~~که برسم وکالت از جانب بیرام خان بجهت انتظام مهام ملازمان عتبهآ

~~اقبال یا بارادهآ شرارت و برهمزدن هنگامهآ آراستهآ تردی بیگ خان آمده

~~بود همدرین جا قرار یافته بودند. و حیدر محمد خان و قاسم مخلص و

~~حیدر بخشی و علی دوست خان باربیگ و جمعی دیگر برانغاررا استحکام

~~نمودند. و اسکندر خان و جمعی دیگر جوانغاررا زینت داده جویای

~~جدال بودند. و عبدالله اوزبک و قیا خان و لعل خان و جمعی دیگر هراول

~~بوده معرکه آرائی میکردند. و از جانب مخالف نیز بروشی که سزاوار نبرد

~~باشد فوجها آراسته در برابر آمده کوششهای مردانه بجای میآوردند.

~~مبارزان از دو جانب دل از جان برداشته کارزار مینمودند. جان نثاران

~~تیزدست هراول و جوانغار عساکر اقبال شرایط مردانگی بتقدیم رسانیده

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0066.jpg)

~~هراول و برانغار غنیمرا از پیش برداشته بتعاقب شتافتند چنانچه بر

~~کوششهای مردانه و نبردهای صاحبهمتانهآ این گروه جان نثار روان

~~رستم و اسفندیار ثناخوان بود و زبان زمانه و زمانیان صدای هزاران

~~آفرین داشت. غنایم فراوان بدست اولیای دولت افتاد و تا چهارصد

~~فیل نامی از ضمایم غنایم گشت. و رای حسین جلوانی که از عظمای

~~رؤسای مخالف بود غرقهآ بحر فنا شد، و زیاده از سه هزار کس درین نبرد

~~مردآزمای از مخالفان تیره بخت بخاک نیستی فرو رفتند.

هیموی مغرور که تهوررا با خدیعت جمع ساخته همواره راه گربزت

~~میرفت. سه صد فیل گزیده با جمعی از فدائیان جان برزده از لشکر خود

~~جدا شده فرصت گریختن یا وقت تاختنرا منتظر بود. درین هنگام که

~~عساکر منصور فتحی چنین نموده در پی گریختهها شتاب داشتند و

~~گروهی در غارت مال و نهب اسباب کوشش مینمودند تردی بیگ خان

~~که بساط آرای این معرکهآ دلاوری بود با جمعی معدود ایستاده تماشا

~~میکرد. هیموی فتنه ساز وقت را غنیمت دانسته برین فوج میدان آرای

~~تاخت. همراهان خواجه سلطان علی که بافضل خانی رسیده بود و میر

~~منشی که باشرفخانی امتیاز داشت و جمعی دیگر که همه کس کم

~~دایشتند همتشان یاوری نکرد. و مولانا پیر محمد شروانی نیز برای شکست

~~هنگامهآ سپه سالاری تردی بیگ خان مسلک فرار اختیار نمود. تردی

~~بیگ خانرا که ایام مکافات بیاخلاصی زمان سالف نزدیک رسیده بود

~~زندگانی را عزیز شمرده عار گریختن بر خود پسندید و کاری چنین پیش

~~رفته و فتحی چنین روی داده بر صورت عکس ظاهر شد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0067.jpg)

~~سلطنت صاحب خود است ننماید، هرآئینه در همین هنگامهآ جهان صورت

~~چرا گویم که خونش ریخته شود که آبرویش ریخته گردد چنانچه صورت

~~حال این زندگانی دوست عبرت بخش ارباب هوش شد؟ مرا درین گفتگو

~~فطرت بلند مخاطب نیست. آن گوهر بی بهای کمیاب را چون در خاکدانها

~~طلبگار باشد؟ این قدر معامله نافهم نیستم لیکن میگویم که بتواتر گفت

~~دانشوران خرد پرور بتجربهآ شریف و وضیع پیوسته است که گریزنده بیشتر

~~زخم میخورد از آن شیردلی که تلاش پیکار دارد و دوستداران زندگی و

~~گریزندگان مردگی زودتر پایمال موکب هلاکت میگردند از حریصان مرگ و

~~بی باکان جنگ. آدمی اگر اندک حسابی نگاه دارد و در هنگام غم بدخماری و

~~در موسم شادی بدمستی ننماید هرآئینه روز بد نبیند. جمعی از محاسبان

~~روزنامچهآ اعمال رسیدن تردی بیگ خان بعار چنین از قسم مکافات

~~بی اخلاصی او که با حضرت جهانبانی جنتآشیانی در مبادی یورش ایران

~~بظهور آورده خیال مینمایند. حاشا که مکافات بی اخلاصی چنین باشد! و

~~عمل قبیح را همین قدر عار در میزان عدالت کجا گنجایش تواند بود؟ چون

~~خدیو زمان را که برای تکمیل صورت و معنی آوردهاند در لباس خردی دیده

~~در نظر نمی آورد و میخواست که خودآرای بوده بزرگی نماید ایزد جهان آرا

~~آن خود پسندرا چنین سزا در کنار نهاد. های های این چه کوتاه بینی است؟

~~بلکه کارگران قضا و قدر برای ظهور سطوت شاهنشاهی غرور و بدمستی

~~هیمورا افزایش دادند تا آن بدمست پندارپرست در نظر کوته نظران جهان

~~که عالم ازین طبقه مالامال است بزرگ نماید. آنگاه اورا گرفتار گردانیده

~~بخاک نگونساری افکندند تا خواری او سرمهآ چشم کوته نظران گردد و

~~بجلالت حالت این خدیو زمان اندک وا رسیده در امتثال احکام او که

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0068.jpg)

و بالجمله هیمو که لشکر انبوه خودرا برهم زده و گریخته میدید ظهور

~~این واقعهآ بدیع را از خداع غنیم دانسته تعاقب تردی بیگ خان ننمود و

~~در همان جنگگاه غرورافزائی نموده میدان آرائی کرد و بهادران صفدر که

~~از پس گریخته ها شتافته بودند چون مراجعت می نمودند حیرتزده براه

~~تردی بیگ خان میشتافتند. و هیمو بعد ازین بدار الملک دهلی آمده

~~شورافزای گشت و بدمستی را با دیوانگی فراهم آورد.

چون این قضیهآ نامطبوع معروض بارگاه معلی شد حضرت شاهنشاهی

~~بنیروی خرد دوربین اینرا در نظر نیاورده طرزدانان بساط عزت و

~~معرکه آرایان صفوف اقبال را یرلیغ گیتی مطاع اصدار فرمودند که سرانجام

~~یورش عالی نمایند که بساعت مسعود نهضت فرموده سزای آن مغرور

~~تبه رای را در کنار او نهاده آید. و چهرهآ وقار پادشاهانه بگلگونهآ رضا و

~~تسلیم برافروخته سایهآ التفات بر اتمام اشغال جهانبانی انداختند. و

~~چون خاطر جهان گشای از رهگذر سکندر جمع نبود لشکری از بهادران

~~اخلاص گزین را بباشلیقی خضر خواجه خان که از نسل فرمانروایان

~~مغلستان بسعادت مصاهرت این خاندان عالی اختصاص یافته در امرای

~~رفیع قدر شان عظیم داشت برای نظام پراکندگیهای پنجاب و دفع فتنهآ

~~سکندر گذاشته قلع و قمع هیموی بداندیش پیشنهاد همت جهانگشای

~~ساختند.

~~و چون عید قربان نزدیک بود برای انتظام جهانیان مراسم عید

~~بتقدیم رسانیده بساعت سعد روز بهمن دوم آبان ماه الهی، موافق روز

~~پنجشنبه دهم ذی الحجه، که عید قربان بود، عیدگاه مخیم سرادقات

~~اقبال گشت و اتمام لوازم جشن عیدی کرده در همانجا مقام فرمودند. و

~~فرهان قضاجریان باسم تردی بیگ خان و امرا در باب دلدهی و ثبات پائ

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0069.jpg)

~~شرف اصدار یافت. حاصلش آنکه در چنین وقایع که بموجب سرنوش

~~ایزدی از مکمن بطون بظهور میآید دل از دست نباید داد که کارفرمای

~~ابداع رنگ آمیزی میکند. از فرط احتیاط و استعداد در ساحت قصبهآ

~~تهانیسر فراهم آمده مترصد وصول رایات اقبال باشند.

و روز دیگر بقاید دولت ازلی از آنجا نهضت فرموده روز آبان دهم

~~آبان ماه الهی، موافق روز جمعه هیژدهم این ماه، عرصهآ سهرند مخیم

~~سرادقات اقبال شد وامرای انهزام یافته و علیقلی خان شیبانی پیش

~~از رسیدن منشور دولت بحدود سهرند آمده بودند. بعد از سعادت

~~بساطبوس مورد استمالت گشتند.

و از سوانح این وقت کشتن بیرام خان است تردی بیگ خانرا. و تفصیل

~~این سرگذشت آنکه بیرام خان تردی بیگ خان را همسر خود دانسته پیوسته

~~از جانب او در اندیشه می بود. او نیز خودرا سپه آرای لشکر اقبال قرار داده

~~تدبیر برانداختن بیرام خان از مخیلات خود داشته در کمین فرصت مقام

~~دانشت و تعصب مذهب دین براندازرا هرکدام از متممات دین دانسته

~~ضمیمهآ برانداختن یکدیگر ساخته فرصت می جست. و باوجود چندین

~~مخالغت که منشای آن نافهمید گیست و سرچشمذ آن ناتوان بینی وحسد.

~~با یکدیگر از راه مکر و تزویر توقان بودند (و توقان بترک همزادرا گویند).

~~بیرام خان این وقترا که تردی بیگ خان از وقوع شکست خجالتزده

~~و ادبار یافته بود غنیمت دانسته طرح دوستی و هنگامهآ محبت تازد

~~ساخته بسعی مولانا پیر محمد خان شروانی بخانهآ خود طلبید و اورا در

~~خرگاه گذاشته خود ببهانهآ طهارت بیرون رفت و فرمانبران از پس او

~~کارش تمام ساختند. و خواجه سلطان علی و میر منشی را که گمان نفاق و

~~رازداری داشتند با خنجر بیگ که قرابت قریب بتردی بیگ خان داشت

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0070.jpg)

~~گرفته مقید ساختند. و حضرت شاهنشاهی بجهت مصالح و حکم که خرد

~~دوربین بآن پی برد خودرا بظاهر از سرانجام مهام ملکی بیپروا وانموده

~~بشکار مشغول بودند یا برای آنکه از بداندیشی کوتاهاندیشان زمانه ایمن

~~بوده دریافت مراتب نیکوخدمتی و مدارج اخلاص عالمیان بر وجه احسن

~~در پیشگاه دل دقیقهشناس صورت بندد و فنون بداندیشیهای نادرستان

~~روزگار بر خاطر نور پذیر بیمنت دیگران روشن شود.

آنروز که این واقعه بظهور آمد آنحضرت برسم عادت بصحرای

~~دلگشای سهرند بشکار باشه عشرتپیرای خاطر مقدس بودند. چون

~~صورت حال بمسامع علیه رسید از فزونی خرد کارشناس دقیقه دان

~~تغیری بر صفحهآ ظاهر آنحضرت صورت پذیر نشد و مکافات آنرا بر

~~ایزد توانا حواله فرموده بیچین شکایت فنون تقادیر ایزدیرا تماشائی

~~گشتند، و شامگاهان که بدولت و اقبال از شکارگاه مراجعت فرموده

~~بسرادق عزت رسیدند خانخانان مولانا پیر محمد شروانی را بخدمت

~~فرستاده معروض داشت که باعث این دلیری از من غیر از دولتخواهی

~~درگاه عالی امری دیگر نیست. تردی بیگ درین جنگ دیده و دانسته از

~~روی فریب و بدنیتی عار گریختن بر خود پسندیده است، و بی اخلاصی

~~و نفاق او معلوم همگنان است که از اول تا آخر چگونه مصدر حرکات

~~ناپسندیده بود. اگر در امثال این تقصیرات تغافل ورزیده شود مهمات

~~کلی که پیشنهاد همت جهانگشای حضرت است متمشی نمیشود و آنکه

~~گستاخی نموده رخصت نگرفتهام بغایت شرمندهام. و سبب این جرأت

~~آن بود که ذات اقدس معدن لطف و منبع عطوفت اند، هرآئینه بکشتن

~~او راضی نمیشدند. و درین صورت که منع این کار متهم از آن خدیو

~~جهان بظهور میآمد، خلاف آن نمودن گستانی را از اندازه بیرون بردن

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0071.jpg)

~~بود و امتثال امر موجب خلل ملک و فساد لشکر میشد. امید که بنظر

~~عفو منظور گردد تاموجب عبرت سایر بددرونان دلیر در تقصیر گردد. آن

~~خدیو جهان و جهان معنی فرستادهآ بیرام خان را نوازش فرموده معذرت

~~خان خانان بمحض عواطف کارآگهانه پذیرفتند و باطن اورا بمآثر رضا

~~استمالت و اطمینان بخشیدند و همت والا بر استیصال فتنه گماشتند.

نتهاض افواج قاهره از موکب جهانگشای حضرت

شاهنشاهی برسم منقلا

~~چون مهچهآ رایت گیتی آرای پرتو فتح بر حوالی ساحت سرای کرونده1

~~انداخت حکم جهانگشای شد که لشکری آراسته از بهادران جان بناموسده

~~برسم منقلا از پیش موکب معلی روانه سازند. لاجرم اسکندر خان اوزبک

~~و عبدالله خان اوزبک و علیقلی خان اندرابی و حیدر محمد آخته بیگی و

~~محمد خان جلایر ومیرزاقلی چولی و لعل خان بدخشی ومجنون خان

~~قاقشال و بسیاری از مجاهدان و مبارزانرا بسرکردگ علیقلی خان شیبانی

~~پیشتر روان ساختند، و بیرام خان از ملازمان خود حسین قلی بیگ پسر

~~ولی بیگ و شاهقلی محرم و میر محمد قاسم نیشاپوری و سید محمود

~~بارهه و اوزان بهادررا با دیگر بهادران معرکه دیدهآ کارطلب همراه ساخت

~~که هراول منقلا بوده هنگامهآ دلاوری و جانفشانی گرم سازند و عیار

~~مردانگی و کارگذاری از یکدیگر گیرند، و این دولتمندان در آرایش صفوف

~~عساکر اهتمام فرموده برانغار و جوانغار و قول و هراول و چنداول و

~~طرح و تولقمه و اوقچی و التمش را بآئین جهانگیری و آداب صفآرائی

~~ترتیب داده هرجارا بفروغ خرد عقیدت گزینان اخلاص پرست روشناینی

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0072.jpg)

~~بخشیدند و افواج قاهرهرا بلمعان سیوف نبردآزمایان جنگدوست

~~کارشناس اعتضاد کرامت فرمودند.

و گیتی خدیو بعد از سرانجام کارگاه اسباب که بهین طلیعهایست

~~ظفرانتما ارباب ریاست عظمیرا، و سنجیده خصلتیست توگلاساسان

~~اقبالمندرا، دل در نیازمندی ایزد جانبخش، برآرندهآ مقصود، نگارندهآ

~~اسباب بسته با خاطری آرمیده و پیشانیی گشاده و دلی نیازگزین و عزمی

~~درست و رأی راست و حوصلهآ فراخ و دستی قوی و پائی استوار و همتی والا و

~~فطرتی عالی و تدبیری صایب و چهرهآ برافروخته و لبی خندان پای دولت در

~~رکاب اقبال نهاده نهضت فرمودند. و در چنین موسم که عنفوان شباب و

~~عنوان طغیان طبیعت است آن خدیو والا پیوسته بدوربینی و فرمان پذیری

~~خرد خردهدان ملک آرای بوده خودرا در نقاب بی التفاتی و پردهآ صغر سن

~~داشته نگاهبانی جمال جهان آرای سلطنت خویش کرده بی مداخلهآ قاصد و

~~پیغام و سخن ساختگی حرف سرایان غرضآلود عیار راستان درستبین و

~~مخلصان حق پسند میگرفتند، و دارومدار اشغال پادشاهی را بعاشقانش

~~سپرده برآمد مقاصد صوری و معنویرا از ایزد بیچون دانسته نیازمند

~~درکاه هستی بخش خرد آفرین میبودند، و دانشوران رسمی اسباب پرست

~~مسبب نشناس پی بفزونی خرد والای این اورنگ نشین خلافت و بزرگی حالت

~~کبرای این برگزیدهآ کونین نبرده خودرا از اسباب عظیمهآ (چون گویم؟) فاعل

~~حقیقی نظام کارخانهآ سلطنت میدانستند. و لهذا روز بروز کار آن یگانه

~~معبود حقیقی در ظهور روشنائی بخشید و حال آن سادهدلان حقناشناس

~~در گو ظلمت رفته عیار مسهای زراندود گرفته آمد چنانچه ازین روزنامچهآ

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0073.jpg)

و خلاصهآ حقیقت کار آنکه نورپروردی که از ظلمت پرستاری خلق نجات

~~یافته دلرا در روشنائی پرستش ایزدی نورانی سازد نورافروز کارگاه ابداع

~~تعهد مهمات کلی و جزوی اورا بمکرمت علیای خود تفویض فرموده در

~~اشغال صوری دلتنگ ندارد، و آرزوی اورا ضمیمهآ آنچه در حاشیهآ خاطر

~~فیض گزین او نگذشته باشد و بحوصلهآ روزگار درنگنجد ساخته در کنار

~~دولت او نهد، و اورا اورنگنشین ملک صورت و معنی گردانیده پیشوای

~~صفوف ظاهر و باطن گرداند، و هر خاکساری و مدبری که نکبای نکبت

~~و ادبار آتش دولت اورا فرو نشاند پردهآ پندار پیش دیدهآ بصیرت او فرود

~~آید و در تاریکی انکار و ظلمت خلاف درآمده بتکاپوی خود در خلاب

~~هلاکت فرو رود چنانچه از حال شگرف حضرت شاهنشاهی خاطرنشان

~~منکران بادیهآ گمراهی و دلنشین مخالفان تیرهرای که باین دولت ابد پیوند

~~انتساب داشتند گشته هزاران هزار مصداق بظهور آمد که در محل خود

~~گذارش یابد.

و اندکی از خسران زدگ میرزا سلیمان که ارادهآ مخالفت نموده با ده

~~هزار کس بتسخیر کابل آمد و منعم خان خانخانان باستمداد همت علیای

~~حضرت شاهنشاهی با معدودی حراست آن حدود نموده رایت اخلاص

~~برافراشت. معلوم هوشمندان آگاهدل میشود که هرگاه میامن برکات

~~قدسیهآ این خدیو صورت و معنی در دوردست آن کرد حال نزدیکان

~~ناخجسته عاقبت که از سیه بختی با نفس مقدس آنحضرت اندیشهآ ستیزه

~~و پیکار نمایند قیاس باید کرد که چگونه خواهد بود. و خودسران مغروررا

~~تازیانهآ آگاهیست سرگذشت هیمو که در مطلع احوال ظهور یافت.

~~و درین ایام در بلاد و امصار هندوستان گرانیی عظیم پدید آمد و

~~در اکثر ممالک خصوصا در دیار دهلی قحطی بوالعجب شد. اگر از

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0074.jpg)

~~زر نشانی مییافتند از غله اثری نمیدیدند. آدمیان در مقام خوردن

~~یکدیگر شدند. چندی باهم پیوسته آدم تنهارا میربودند و غذای خود

~~میساختند. اگرچه این پاداش اعمال جمهور مردم تا دو سال کشید اما

~~یک سال صعوبت تمام داشت، و همانا که دردی ایام گذشته بود که

~~بعالم ظهور آمد تا بمیامن جلوس مقدس بر اورنگ خلافت ناهمواریهای

~~زمانه و ناهنجاریهای روزگار یکبارگی دور شود.

~~فتح موکب اقبال حضرت شاهنشاهی در محاربه با هیموو

دستگیر شدن و بیاسا رسیدن او

~~سبحان الله زهی زهی تلون احکام تقدیر و تنوع آثار قضا! هیچ گیاهی از

~~زمین برنخیزد که چندین حکمت در آن تعبیه نباشد، و هیچ برگی از

~~درخت نجنبد که چندین مصلحت در مطاوی آن مندرج نبود. پس

~~وقایع و سوانحی که متضمن بر جنبش عالمی باشد، اندازهآ مصالح و

~~اسرار آن را که در طی آن مکنون است که تواند گرفت؟ و از آنجمله است

~~این بزم رزم نما که هم نظام ظاهررا از اسباب والاست و هم بهترین

~~وسایل هدایت گمراهان بادیهآ غوایت و ضلالت. تفصیل این موهبت

~~کبری آنکه هیموی سیه بخت از فراهم آمدن اسباب بدمستی، چنانچه

~~اندکی از آن گزارش یافت، پیوسته در نخوت و پندار بوده اندیشههای

~~تباه بخود راه میداد. علی الخصوص چون قضیهآ تردی خان واقع شد لشکر

~~هندوستان را دل بس قوی گشته در جنگ مبارزان عساکر اقبال دلیر

~~راه میدادند.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0075.jpg)

چون خبر نهضت رایات اقبال در لشکر مخالف انتشار یافت هیمو

~~توپخانهآ گران خودرا که در کیفیت و کمیت بسیار بود بسرکردگ مبارک

~~خان و بهادر خان که از امرای کلان او بودند پیشتر از خود بقصبهآ

~~پانی پت، که قریب سی کروهی دهلی باشد، فرستاده خود در استعداد

~~پیکار شد و بخاطرش راه نیافته بود که عساکر نصرتنژاد باستعجال

~~خواهند آمد. شیردلان هنگامهآ منقلا آمدن توپخانه را بآن قصبه شنیده

~~فوجی آراسته از تیزدستان نبرددوست را چون لعل خان بدخشی و میرزاقلی

~~اوزبک و سمانجی خان پیشتر فرستادند که دستبردی نمایند. و چون

~~این فوج حقیقت جمعیت غنیم را نوشته فرستاد علیقلی خان شیبانی نیز

~~خودرا ملحق ساخت و غازیان چابکدست بنیروی اقبال شاهنشاهی که

~~به پشت گرمی این دولت عظمی گربه کار شیران بتقدیم رساند خیال

~~باید کرد که شیران باعتضادی چنین استوار چه کارهای شگرف که بجای

~~آورند. خلاصه، توپخانه را بتصرف درآوردند و پیش آمدهها از سطوت

~~اقبال لشکر منصور بیجنگ راه گریز پیش گرفتند، و هیموی خون گرفته

~~از استماع این خبر لشکر خودرا سه فوج ترتیب داد، دست راست بغرور

~~شادی خان کاکار شورافزای گشت، و دست چپرا باهتمام خواهرزادهآ

~~خود رمیه نام که از دلیران بیباک بود سپرد، وخود بنخوتی تمام و

~~استعجالی غریب روان شد. و فیلان کوهنمود ازدهادم را که اندوختهآ

~~چندین فرمانروایان هندوستان بود و برای عبرت ظاهربینان کوته اندیش

~~بسرنوشت آسمانی پیش این بی بهرهآ صورت و معنی گرد آمده همراه گرفت

~~از آنجمله پانصد فیل سره که هرکدام در تیزپائی و چرب دستی علم بود و

~~در مستی و دلیری کارنامهآ، دویدن این قوی هیکلان سبک روح را دویدن

~~نتوان گفت که اسپ عراقی دونده هرچند گرم روی کند از پیش این

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0076.jpg)

~~فیلان بدر نتواند رفت. و الحق هر فیلی ازین فیلان نامی برای برهم زدن

~~فوجی گران بسند بود، بتخصیص برهم زدن هجوم سوارانی که اسپانشان

~~هرگز چنین صورتی مهیب و پیکری بدیع ندیده باشند. و صفت این جبال

~~دونده کجا بر رشتهآ باریک عبارت درآید؟ عمارات عالی را بجنبشی ویران

~~سازند و درختان قویرا ببازی از بیخ برآرند، و در هنگام نبرد و کارزار

~~بخرطوم ثعبانی اسپرا با سوار از زمین بردارند و بهوا اندازند (بیت)

~~بپویه نرم روند و گهی که حمله برند چوسرمه سوده شود زیر پایشان سندان

و شرح سیاهی لشکر اورا چه رقم نماید؟ خلاصهآ سخن آنکه با سی هزار

~~سوار کارطلب از راجپوت و افغان که بارها کار کرده سرمایهآ مزید نخوت

~~و استکبار او میشدند بآئینی غریب متوجه شد، و فیلان را بکجیم و سلاح

~~آراسته رعداندازان و تخش افکنان را بر پشتهآ پشت آن مهیبپیکران

~~بدیع منظر جا داده آمادهآ نبرد شد، و همه فیلان را بروشی که در روز

~~هیجا آرایند و بر خرطومها دشنهها و حربهها تعبیه کنند آراسته فیلان

~~تجربه دیدهرا بمردان نبرد و فیلبانان قوی دل سپرده هرکدام را جائی و

~~مقامی مقرر گردانید. فیل غالبجنگ نام که از فیلان سرآمد نامی بود

~~بحسن خان فوجدار مقرر گردانید، و فیل گجبهونر که در هزار یکی مثل

~~او کم بهمرسد بسواری منگلی2 خان معین ساخت، و فیل جوربنیان که

~~از فیلان زبردست بود باختیار خان داد، و فیل فوج بداررا بسنگرام خان

~~نامزد کرد، و فیل کلی بیگ که در اکثر جنگها آن سیه بخت تیرهرای خود

~~بر آن سواری میکرد درین روز برای سواری چاین نام فیلبان داد. و باین

~~فوجداران که هزبران بیشهآ وغا بودند و از معتمدان شیر خان و سلیم

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0077.jpg)

~~خان و بسایر برکشیدههای خود استمالتها داده سرگرم کارزار ساخت.

~~اما اسباب آرائی پیکار با سبب پیشه های ظاهربین بکار آید. با خداپرست

~~سبب برانداز که اورا برای انتظام و تکمیل عالم صورت و معنی آورده

~~باشند چه نفع رساند؟ بلکه آنهمه اسباب و آلات از ضمایم بیوتات

~~قدسی آن جمال آرای عالم سلطنت گردد و بنقد مصداق این معنی همین

~~قضیهآ بدیع است.

و شرح این اقبال بدیع نما آنکه بتاریخ روز دیبادین بیست و سیوم آبان

~~ماه الهی، موافق روز پنجشنبه دوم محرم نهصد و شصت و چهار، عساکر

~~فیروزی نهادرا که برسم منقلا پیشتر میآمدند چون بحدود قصبهآ پانی پت

~~اتفاق نزول افتاد قراولان دوربین رسیده خبر رسیدن غنیم و شرح کمیت

~~لشکر و استعداد آن تبه کار بعرض پیشقدمان موکب عالی رسانیدند و

~~بیقین پیوست که آن سیه کار آشفته روزگار خود بسرانجامی که دارد

~~دلیرانه قدم مینهد. و پیش از رسیدن بقصبهآ مذکور چنان بر السنهآ

~~روزگار افتاده بود که هیمو لشکری گرانرا بسرکردگی شادی خان کاکر

~~پیشتر فرستاده است. امرای نصرت پیوند ازو چندان حساب نمی گرفتند

~~و دل بر اقبال روزافزون بسته متوجه پیش بودند. چون آمدن هیمو بآن

~~استعداد بیقین پیوست از آنجا که بر اعتضاد معنوی خود نظر نینداخته

~~بودند بوسیلهآ حرفسرایان تهی مغز که پیوسته لشکرها از آن مردم خالی

~~نباشد بلکه از آنها لشکرها شود تذبذبی در خواطر اولیای دولت راه یافت.

~~دلاوران لشکر اقبال حقیقت کار عرضهداشت نموده بدرگاه نصرت پناه

~~فرستادند و خودها آمادهآ جان نثاری شدند. درین گروه والاشکوه سپاهی

~~ده هزار کس بود، اما پنج هزار مرد نبرد شاید که باشد. بهادران فیروزمند

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0078.jpg)

~~و حوصلهآ فراخ که در چنین وقت از هزاران لشکر کارگذار ظفرانگیزتر

~~است افزونی ظاهر مخالف و فراوانی صورت غنیم بنظر درنیاورده چنانچه

~~رسم سعادت کیشان بخت بلند است که کار امروز بفردا نگذارند بی شایبهآ

~~توقف و اهمال فوجهای منصوررا ترتیب شایسته داده جویای پیکار

~~نصرت سرانجام شدند. میمنه بشکوه شهامت سکندر خان و جمعی

~~دیگر از نبرد آزمایان نامور آراسته گشت، و میسره بمهابت عبدالله خان

~~و طایفهآ از فدویان جان بناموس باز رونق گرفت، و قول بشجاعت علیقلی

~~خان شیبانی تأیید یافت، و حسین قلی خان و شاهقلی محرم و جمعی از

~~جوانان کاردان بآرایش هنگامهآ هراولی معین گشتند.

چون سخن باینجا رسید مناسب آنست که ایستادنی در درازا و رفتنی

~~در پهنا واقع شود تا سخن شاداب گردد. ای جویای اخبار عبرت بخش،

~~سررشتهآ سخن را نگاهداشته ساعتی گوش بمن دار که از آن زمان که

~~حضرت شاهنشاهی بمقتضای رأی جهان گشای امرای نامداررا برسم

~~منقلا از پیش روانه فرمودند خود با عساکر فتح و جنود اقبال رسوم

~~فرمانروائی و لشکرآرائی را دقیقهآ نامری نگذاشته کوچ بکوچ متوجه فتح و

~~نصرت بودند. درین روز بهجتانتما که نوروز فرخی و فیروزیست رایات

~~اقبال از قصبهآ کرنال که تا قصبهآ پانیپت ده کروه باشد نهضت فرموده

~~به پنج کروهی پانیپت نزول اجلال فرمودند و از نزدیک رسیدن غنیم

~~بمنقلا در اردوی معلی خبری نبود. و هنوز لشکر نصرتپیوند گرد راه از

~~خود نیفشانده و نفس راست نکرده بود که خبر رسیدن مخالف بلشکر

~~پیش با سایر اخبار ناخوش باهم رسید، و چنان ظاهر شد که جمعیرا

~~مگر پای از جای لغزیده باشد، اما هنوز بازار کشش و کوشش گرم

~~است. موکب عالم آرا در همان زمان آهنگ رزم فرموده آمادهآ نهضت

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0079.jpg)

~~پیش شد و در ساعت بهادران عقیدتمند و دلاوران اخلاص گزین را یرلیغ

~~والا صادر شد که سلاح در بر و تأیید ایزدی در دل گرفته ملازم رکاب

~~نصرت اعتصام باشند. در اندک فرصتی بساز و پیرایهآ که درخور آفرین

~~صاحب اقبالان بایشد فراهم آمده جویای پیکار شدند. آنحضرت چهرهآ وقار

~~پادشاهانه بخرسندی افروخته مغفر اقبال ایزدی بر سر و جوشن حراست

~~الهی در بر، مسلح و مکمل گشته پای دولت در رکاب عزیمت نهادند.

~~بیرام خان خانخانان در پیش صفها و گرد قشونات و تومنات هی گردید

~~و در حفظ قوانین نبرد و نگاهداشت مراتب جنگ و محافظت جای خود

~~اهتمام میکرد و از جانب حضرت شاهنشاهی مواعید لطف و قهر رسانده

~~بزم رزم را ترتیب می بخشید. و بعد از ترتیب لشکرها و استمالت دلها

~~فرمانفرمای جهان بآئین کشورگشائی و قانون جهان آرائی تکاور بادپای

~~جهان پیمارا برانگیخته نهضت فرمودند. و چون مهچهآ لوای جهانگشای

~~پرتو وصول نزدیک بقصبهآ پانی پت انداخت طلیعهآ فتح و ظفر از برابر ظاهر

~~شدن گرفت و یکه جوانان و بهادران پی هم رسیده مژدهآ فتح میرسانیدند.

~~و شاهقلی محرم هیموی مذکوررا دستگیر ساخته بحضور اقدس آورد و

~~بنوازشهای خسروانه سربلندی یافت.

~~و شرح دیباچهآ این نصرت علیا و موهبت عظمی که کارنامهآ اقبال تواند

~~بود برسم اجمال آنست که چون هیمورا معلوم شد که رایات اجلال دور

~~است و چندی از امرا پیش آمدهاند عنان از دست داده باستعجال خودرا

~~بایشان رسانید باین خیال که چون آن مردم را که خلاصه و چیدهاند بردآرد

~~دیگر کار دشوار برو آسان گردد و بر افزونی لشکر کارکرده و بر فراوانی فیلان

~~مست اعتماد نموده بغروری از اندازه بیش قدم در پیکار نهاد و از نشأهآ

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0080.jpg)

~~بر فیل اعتماد دارد هرآئینه غلبه رو دهد. پس آنکه با ثبدع فیل راز نهانی

~~دارد استیلای اورا که تواند انکار نمود؟ و استظهار فیلان با اوچه سودمند

~~آید؟ بهر حال آن خون گرفتهآ شوریده بخت سرگرم جنگ و ستیزه گشت و

~~دلیران از جانبین کوششهای شگرف نموده مانند رعد در نیسان و شیر

~~در نیستان خروشیده بر یکدیگر میتاختند و داد دلاوری و جانفشانی و

~~نیکوخدمتی داده آبروی تازه بهم می رسانیدند (شعر)

دو لشکر چنان برهم آمیختند که از آب آتش برانگیختند

تو گوئی هوالاله کارد همی ز پولاد بیجاده بارد همی

اگرچه بهادران لشکر منصور در ثباتپائ و جان نثاری تقصیر

~~نمی کردند لیکن از صدمات فیلان مردم میمنه و میسرهرا پای از جای

~~لغزید. چندی از شیران بیشهآ پیکار یعنی لشکریان شیرشکار که غبار

~~معرکهآ نبردرا گلگونهآ عروس فتح و غازهآ چهرهآ اقبال میدانستند و آب

~~زندگانی از چشمه سار تیغ خون آشام جسته شاداب مقصود بودند مثل

~~محمد قاسم خان نیشاپوری و حسین قلی خان و شاهقلی محرم و لعل خان

~~بدخشی. چون دریافتند که اسپان رو بروی فیلان نمیتوانند آمد کندلان

~~شده با تیغهای خون چکان مانند شیران گرسنه در جست وجوی شکار

~~خودرا بحریف رسانیده دستبرد مینمودند و سواران گران رکاب را از خانهآ

~~زین انداخته بخنجر نعل بادپایان آتش کردار کار تمام میساختند، و گروه

~~گروه فدائیان تیرانداز از اطراف و جوانب برآمده داد کارزار میدادند.

~~علیقلی شیبانی که لشکر قول بحسن اهتمام او رونق داشت در جائی

~~واقع شده بود که جری کلان در پیش داشت که فیلان در برابر آن عبور

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0081.jpg)

~~نمی توانستند کرد. دلاوران پرخاشجو و مردان شیرحملهآ قول بر جای خوه

~~پای ثبات افشرده قابوی تاختن میجستند و چندان تحمل کردند که

~~فیلان از اطراف و جوانب قول برگذشتند. بعد از آن از عقب مخالفان

~~درآمده داد تیراندازی و تیغ زنی میدادند. و هیموی تیره بخت بدروز خود

~~بر فیل هوائی نام که از فیلان سرآمد او بود مغرور نفس و هواسواره نظر

~~بر دهاده پردلان تیغ زن و کشاکش غازیان صفشکن داشت. چپقلشهای

~~مبارزان عساکر اقبال بدیدهآ عبرت دیده جوق از فیلان مست همراه

~~خود ساخته هر ترددی که در حوصلهآ طاقت داشت و هر تهوری که

~~مکنون باطن فتنه سرشت او بود ظاهر ساخته حملههای قوی و جراتهای

~~عظیم کرده بسیاری از زبردستان عساکر گردون شکوهرا از پای درآورد و

~~بهگوانداس که از برکشیدههای او بود و در کار نبرد از تیزدستان امتیاز

~~داشت پیش او پاره پاره شد، و شادی خان جنگ کرده پایمال بادپایان

~~موکب اقبال گشت. ناگاه در اثنای گیرودار تیری از کمانخانهآ غضب

~~الهی بچشم هیمو رسید و کاسهآ چشمش شکافته از پس سر او گذرا شد.

~~همانا که باد پندار و دود غرور آن سیه بخت تیره درون همان بود که از

~~ان روزن برآمد، جمعی که در حواشی او تگ و تاز داشتند چون دیدند

~~که تیر اقبال بهدف رسید بازوی همت سست کرده دل از دست دادند

~~و بی دست و پا شده دیگر کمر طاقت نبستند و شکست بر لشکر او

~~افتاد. هرکدام خاک ادبار بر فرق بیخته و آبروی جلادت بر خاک ریخته

~~رو بگریز نهادند. درین هنگام شاهقلی خان محرم با چندی از شیرمردان

~~کارزار بفیلی که هیمو بر آن سوار بود رسید و نمیدانست که هیمو بر آن

~~فیل سوار است. قصد کشتن فیلبان کرد تا آن فیل را بطریق الجا از جملهآ

~~غنایم خود سازد. فیلبان بیچاره که نه مغفر حقیقت داشت و نه جوشن

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0082.jpg)

~~شجاعت، از بیم جان صاحب خودرا نشان داد. شاهقلی خان از نوید

~~این عطیهآ عشرت افزا ممنون طالع خود گشته کلاه شادمانی بر آسمان

~~انداخت و آن فیلبان را امان داده بانعام پادشاهی امیدوار ساخت. و آن

~~فیلرا با چند فیل دیگر جدا کرده از معرکه یکسو شد.

و چون از مهب عنایت ازلی نسیم فتح و فیروزی بر رایت فتح آیت

~~حضرت شاهنشاهی وزید مخالفان سیه روز تبه کار بیکبارگی پشت داده

~~نجات خودرا در فرار دیدند. شیران بیشهآ شجاعت فیلبانان را از قلهآ آن

~~کوهها بضرب تیر و قوت گرز نگونسار میساختند و پیلان کوهمنش را

~~چون باد صرصر می راندند. جائی که سطوت اقبال روزافزون صف آرای

~~هنگامهآ نبرد باشد شیرمردان صفدررا از گریزاگریز چارهآ نیست. آنچنان

~~حیوانات بیخردرا کجا شکوه هست می ماند؟ امرای نصرت قرین از چنین

~~فتحی که تا انقراض عالم طغرای فتحنامههای شهریاران والاشکوه و

~~دیباچهآ مفاخر جهانداران عالیقدر خواهد بود در تقدیم مراسم شکر

~~پروردگار شدند و سایر عساکر فیروزی مآثر در کشتن گریختهها و جمع

~~غنایم اهتمام داشته از کشته ها پشتهها و از غنایم خزاین آماده و مهیا

~~ساختند. تا پنج هزار کس در میدان افتاده بودند که بحساب درآمد. و از

~~آنها که در گریختن در راهها پایمال شدند که شمار تواند کرد؟ و تا هزار و

~~پانصد فیل نامی در تصرف اولیای دولت قاهره درآمد و طایفهآ از بهادران

~~نصرت قران گریختههارا تکامشی کرده بسیاری از مخالفان را بتیغ انتقام

~~گذرانیده کامیاب نصرت بپایهآ سریر اعلی معاودت نمودند. فرمانفرهمای

~~زمان ازین عطیهآ کبری آداب سپاسداری بجای آورده هرکدام از مبارزان

~~عساکر منصورهرا بعواطف بیکران شاهنشاهی اختصاص بخشید و در

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0083.jpg)

~~دین و دولت میگشت شاهقلی خان محرم هیمورا بسته بدرگاه خلایق پناه

~~آورد. هرچند ازو پرسیدند از جهالت بسخن نیامد. یا توانائی سخن سرائی

~~نداشت یا مغلوب خجالت بوده سخنرا بر خود نپسندید. بیرام خان

~~خانخانان از حضرت شاهنشاهی التماس نمود که این سرمایهآ فسادرا

~~بدست مقدس خود بگذرانند و بوسیلهآ غزا احراز مدارج ثواب و جزا

~~فرمایند. آن خدیو خردمندی و خداوند خردمندان که صغر سن را نقاب

~~دانش خداداد دانسته در پردهآ بیگانگ بوده از شورش انکار منکران و

~~اعتقاد مخلصان فراغتی داشتند برای هدایت ارباب استعداد بر زبان

~~حقایق ترجمان گذرانیدند که بکشتن گرفتاری اسیر همت علیا رخصت

~~نمیدهد. و همانا که در بارگاه معدلت حضرت احدیت نیز بر چنین

~~کارها ثوابی مترتب نباشد. هرچند دولتخواهان سادهلوح اهتمام و الحاح

~~بیشتر نمودند توجه شاهنشاهی کمتر بظهور آمد.

~~بنازم دریافت بلندرا که در بطون اوراق و اذهان آفاق از آن اثری

~~نیست. اما دانش نژادان بارگاه کبریا نیکو دانند که این جز در نورآباد

~~خاطر مقدس ذات پاکی که بیوسایط بشری و وسایل ملکی از حضرت

~~دادار دانش آفرین دانانواز نورپذیر معرفت حقیقی شده باشد پدید نیاید

~~چنانچد از صفحهآ پیشانی این تخت نشین صورت و معنی روشن است. و

~~نیز بر معامله فهمان ظاهربین پیداست که هرگاه بزرگنهادی خداشناسی

~~در پایهآ محبوبی ایزدی رسیده باشد و داند که خلاف رضای او گزیدن

~~خودرا بر تیغ زدن است چه بیسعی بشری قهرمان مبدع کل اورا بخاک

~~مذلت و مغاک هلاکت میاندازد چنانچه امروز بر مطالعه کنندگان

~~روزنامچهآ احوال این پادشاه سعادت اساس ظاهر میشود اورا کجا فرصت

~~آنست که بتوجه معنوی باطنی در خاکساری و فانی ارباب خلاف پردازد و

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0084.jpg)

~~بر تقدیر فرصت زمان و رخصت خرد همت والای او کجا تجویز آن میکند

~~که دامان اقدس باطن او بچنین غباری آلوده شود؟ و هرگاه معامله چنین

~~باشد تیغ آلودن بخون آنچنان خون گرفتهآ ناپاک کجا؟ و آن شخص مقدس

~~کجا و ملتمسات اهل روزگار در چه پایه؟

آخر بیرام خان خانخانان چون دانست که آنحضرت متوجه این معنی

~~نمیشوند خودرا از آن باز داشته بمقتضای عقیدت موروثی که از راه

~~تقلید پدران و استادان در آدمی جا کرده سرشتی میکند خود در تحصیل

~~این ثواب موهوم شد و بشمشیر آبدار عالمرا از لوث هستی او پاک

~~ساخت. کایشکی آنحضرت از پرده برآمده توجه فرمودی یا صاحب حوصلهآ

~~دوربینی در آن درگاه بودی تا اورا در بندخانه داشته مستعد ملازمت

~~عتبهآ اقبال ساختی. الحق بس نوکری شایسته بود و همتی بلند داشت. و

~~هرگاه تربیت اینچنین بزرگ یافتی چه کارها که ازو بظهور نیامدی!

و برای ظهور سطوت شاهنشاهی و آگاهی ظاهربینان سر اورا بکابل

~~فرستادند و تنهآ اورا بدار الملک دهلی برده بر دار عبرت کردند. عالم از

~~شور و شغب آرمید و جهانیان را آسودگ و خرسندی پدید آمد.

~~و از بدایع کرامات و غرایب خارق عادات حضرت شاهنشاهی که درین

~~سانحه از مکمن بطون بر منصهآ ظهور جلوه گری فرموده آنست که در دار

~~السلطنهآ دهلی در هنگامی که حضرت جهانبانی جنتآشیانی بعد از فتح

~~اسکندر بآنجا تشریف آورده بودند در تصویرخانه بموجب اشارت عالی

~~مشق تصویر میفرمودند و نادره کاران باریک بین چون میر سید علی مصور

~~و خواجه عبد الصمد شیرین قلم که از بی بدلان این فن اند در ملازمت

~~بوده راه و روش این کار بدیع مذکور می ساختند. روزی در کتابخانهآ

~~حضرت جهانبانی آن نسخهآ جامع الهی بجهت تشحیذ خاطر بتصویر توجه

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0085.jpg)

~~نموده صورت آدمی نگاشتهآ قلم الهامی رقم ساختند بطریقی که عضو

~~عضو آن تمثال از هم جدا افتاده بود. یکی از دولت یافته های حضور آن

~~نقش بدیع دیده استفسار نمود. بر زبان غیب ترجمان آنحضرت گذشت

~~که این صورت هیموست. و حال آنکه در آن وقت نام و نشانی از هیمو

~~نبود، مستمعان حقیقت کار درنیافته از استکشاف آن باز ماندند. و در

~~آن روز که بیرام خان التماس مینمود و کوشش میکرد که هیمورا بدست

~~اقدس خود بشمشیر بگذرانند بر زبان مقدس گذشت که من کار این

~~مغروررا در آنروز ساختهام و بند از بند جدا کردهام و اشارت بهنگام این

~~تصویر فرمودند.

~~سبحان الله در آن سن در چه وقت و بچه طرز بزبان فعل و لسان قول

~~خبر این واقعهآ دولت افزا داده بودند! آری، امروز و فردا ودی و حاضر و

~~غایب پیش آخشیجیان ظاهر باشد، اما پیش نورپرودان ایزدی که گوهر

~~پاک این شاگردان حق و استادان عقل مظهر نور الهی و مطلع خورشید

~~حقیقی است آینده چون گذشته در خدمت حال است و غایب چون

~~حاضر در شرف حضور. کسی که خدارا حاضر داند دانستن غایب چه کار؟

~~حاشا حاشا آنجا غایب نبانشد.

~~سالک شاهراه ارادت ابوالفضل که راقم این دیباچهآ افضال است روزی

~~صورت این واقعهآ کرامت بنیان را از آنحضرت پرسید. فرمودند که ملهم

~~غیب خبری بر زبان ما داده بود. سر این کار او بهتر داند. درخشیدن

~~نیر حقیقت آنچنان و پرده گزیدن اینچنین. قوی حوصلهآ عالی فطرتی که

~~با چندین خمخانههای اقسام بادهآ هوش ربا که پهلوانان راهرا نمی از آن

~~ببدمستی میرساند یکی می آغاز جوانی، دوم بادهآ دولت صوری، سیوم

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0086.jpg)

~~باطنی، بهوش والا بوده خودرا ندیده دیدبانی الهی نماید مقصود اورا

~~عاشق او گردانند و دولت را ملازم آستان امید او سازند. من که معتکف

~~شبانه روزی این عتبهآ اقبالم بیاد ندارم که بر کسی نگاه لطف انداخته

~~باشند یا از روی انس مخاطب ساخته حرفی فرموده که بدمست نشود و

~~در نشست وخاست و گفت وشنید با برکشیدههای او تغیر روشن ننماید.

~~بالغ نظران خرد پرور نیکو دانند که اندازهآ حوصلهآ کسی که چندین بادهآ

~~مردافکن بکار برد و هوشمندی او روز بروز افزون گردد که تواند شناخت؟

~~لیکن سعادت پیوند آگاهدل این قدر داند که نگاهبان او تربیت حق باشد

~~و چنین فتوحات عظمی اورا بأسهل وجوه دست دهد، و چنین موهبت

~~بزرگ و کاری شگرف و مهمی بدیع در روزگاران کمتر روی نماید.

و یکی از غرایب کرامات آنکه درین اثنا که از قصبهآ جالندهر بجهت

~~تسخیر هندوستان و استیصال هیمو نهضت عالی واقع شد روزی بمیر آتش

~~حکم معلی سعادت نفاذ یافت که بجهت مسرت خاطر و تماشای مردم

~~اقسام آتشبازی سرانجام نماید و در آن میان صورت هیمو ساخته دارو

~~پر3 کرده در آتش اندازند. کار پردازان کارگاه اقبال در اندک فرصتی گلزار

~~آتش سرانجام دادند و درین اثنا صورت هیمورا نیز آورده سوختند. در

~~ظاهر هنگامهآ بزم بازی گرم ساختن بود و در معنی خرمن هستی بدخواه

~~سوختن. آری، کسیکه در لباس نشاط و بازی چنین کارهای والا سرانجام

~~نماید اورا زیبد که با چنین مردم در پرده درآمده جمال معنوی خودرا

~~ننماید و در کار خود بصورت بی پروائی باشد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0087.jpg)

و بی شایبهآ تکلف درین مراتب که والانژادان عالی همت عزیمت تسحیر

~~هندوستان کرده کارزار فرمودهاند هرگز چنین کارنامه بظهور نیامده

~~چنانچه بر دانندهآ داستانهای باستانی باندک تأملی ظاهر میشود چه در

~~هیچ مرتبه ازین مراتب سابقه که فرمانرویان دادگر قصد هندوستان

~~کردند هیچ یکی از والیان هند باین شجاعت و داعیه و تدبیر نبود،

~~بلکه در سرانجام ملک خود درمانده بودند، بخلاف این مرد مردانه که

~~پیوسته تسخیر اقالیم دوردست را اندیشمند بوده سرانجام یورشهای

~~عظیم مکنون خاطر میداشت. و الحق آنچه هیمورا بخت مساعدت

~~کرده بود فرمانفرمایان هندوستان را در آن اوقات میسر نبود از هجوم

~~سپاهیان کارطلب و فراوانی مبارزان کارزار و افزونی اسباب توپخانه که

~~جز در ممالک روم از آن نشان نتوان یافت و بسیاری فیلان زبردست که

~~یکی برای برهم زدن لشکری کفایت کند. مولانا شرف الدین علی یزدی

~~در ظفرنامه در مبارزت حضرت صاحبقرانی که در هند بظهور آمد شرح

~~ملاحظات بهادران لشکر و عظمت والی هندوستان چگونه بیان میکند

~~و بتفاخر مرقوم میسازد که صد و بیست فیل جنگ در آن جنگ عظیم

~~بتصرف اولیای دولت درآمد. و بر تاریخدانان هشیارمغز حال والی آن

~~زمان روشن است که بنسبت هیمو کدام پایه را داشت. و درین کارنامهآ

~~عبرت افزا که اندکی از بسیار گذارش یافت هزار و پانصد فیل بدست

~~فرمانپذیران بارگاه والا درآمد. سایر معاملاترا ازین قیاس میتوان

~~کرد، و کمیت خزاین و سایر اسباب و آلات فرمانروائی خود کجا بشمار

~~درآید؟ و این میدان فتح و نصرت همان جای میمنت گستر است که

~~حضرت گیتیستانی فردوس مکانی بسلطان ابراهیم نبرد فرموده رایات

~~فتح برافراشته بودند چنانچه مجملی از آن در جای خود رقم پذیر شد. و

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0088.jpg)

~~در همین روز بهجت افزای که بتأیید الهی چنین فتحی بزرگ روی داد،

~~سکندر خان اوزبکرا با جمعی بتعاقب هزیمتیافتگان و حراست دار

~~الملک دهلی از آسیب اوباش تعیین فرمودند و او مسارعت نموده خیلی

~~از نفوس شریره و اشخاص معطله را از زندان زندگانی خلاص ساخت و

~~ناظم پراکندگیهای ممالک شد و غنایم فراوان بدست او افتاد.

روز دیگر موکب اقبال از آنجا نهضت فرموده بساعتی که اخترشناسان

~~کاردان گزیده بودند پرتو وصول بر ساحت قدس مساحت دار الملک دهلی

~~انداخت و بنور معدلت و زیور نصفت آن دیار سعادت پرتو روشنی افزای

~~نظارگیان گشت و اکابر اشراف و هنرمندان هر فن و نادرهپردازان هر

~~صنف طایفه طایفه و طبقه طبقه شرف استقبال دریافته زبان شکر

~~بمبارکباد گشادند. و مجنون خان قاقشال حسن اخلاص راجه بهاریملرا

~~که در محاصره مشاهده نموده بود بعرض مقدس رسانید و بمقتضای

~~رأفت ذاتی فرمان طلب شرف صدور یافت و راجه فرمانپذیر گشته احراز

~~زمینبوس عبودیت نمود. روزی که راجه و فرزندان و اقربای اوراخلعتهای

~~فاخره بخشیده برای رخصت ببارگاه سلطنت آورده بودند آنحضرت بر

~~فیل مست سوار دولت بودند و فیل از شورش مستی بهر طرف میدوید

~~و مردم یکسو میشدند. نوبتی این فیل مست بطرف راجپوتان دوید. این

~~طبقه را چون اعتصام کامل بر اخلاص خود بود ایستاده ماندند و این

~~آیستادن بنظر بلندبین حضرت شاهنشاهی پسندیده درآمد و استکشاف

~~از احوال راجه فرموده بر زبان غیب ترجمان گذشت که ترا نهال خواهیم

~~کرد و همچنان شد چنانچه نگاشته آید.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0089.jpg)

~~عدالتش باغ همیشه بهار هندوستان طراوتی خاص یافت و حقپرستان

~~دادار بندهرا اعتضادی قوی بدست افتاد و بشکرانهآ این موهبت کبری

~~جشنهای بزرگ ترتیب یافت و گنجهای انعام در دامن روزگار افشانده

~~شد. عاطفت شاهنشاهی گروهی را که در پیشگاه جانسپاری جولان همت

~~نموده بودند باصناف نوازش سرفراز گردانید. شریف و وضیع و خرد

~~و بزرگ بجزایل عطایا کامیاب گشتند. از آنجمله علیقلی خان شیبانی را

~~بخطاب خان زمانی سرفراز کردند و سرکار سنبلرا با سایر پرگنههای

~~میان دوآب بجایگیر او مقرر ساخته بجهت انتظام مهمات آنحدود

~~رخصت فرمودند، و عبدالله خان اوزبکرا بشجاعت خانی مخاطب

~~ساخته بسرکار کالپی اختصاص بخشیدند، و اسکندر خان را خان عالم

~~خطاب دادند، و مولانا پیرمحمد شروانی را بلقب ناصر الملکی ملقب

~~ساخته در رکاب نصرت اعتصام داشتند، و قیا خان بانتظام ممالک دار

~~الخلافهآ آگره و آنحدود نامزد شد. رأی ممالک آرای شاهنشاهی کارسازان

~~بارگاه سلطنت را بهر ناحیتی فرستاده نظام بخش و آرام ده عرصهآ دلگشای

~~هندوستان بشد.

~~درین اثنا بمسامع علیه رسید که حاجی خان غلام شیر خان افغان که

~~بمزید شجاعت و هوشمندی و لشکر گرد کردن امتیاز تمام داشت در

~~الور و آنحدود بوده دم خودسری میزند و نیز پدر و زن هیموی سیه بخت

~~و سایر اسباب و اموال او در آن سرکار است. ناصر الملکرا با جمعی از

~~جانسپاران درگاه و معتمدان کارآگاه باین خدمت تعیین فرمودند. حاجی

~~خان از صدمات افواج قاهره هراسیده پیشتر از وصول عساکر راه فرار

~~پیش گرفت والور و تمامی سرکار میوات بتصرف اولیای دولت قاهره

~~درآمد، و از آنجا بحدود قصبهآ دیوتی ماچاری که بنه و بار هیمو آنجا بود

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0090.jpg)

~~روان شدند. جای مستحکمی بود. تردد و کارزار بسیار شد و پدر هیمورا

~~دستگیر ساخته زنده پیش ناصر الملک آوردند. مشار الیه اورا بسوی

~~دین خود راهبری نمود. آن پیر کهن سال جواب داد که هشتاد سال است

~~که درین کیش ایزد خودرا پرستارم. درین وقت ترک دین خود چگونه

~~گزینم؟ و بمجرد بیم جان نافهمیده چگونه در طریق شما درآیم؟ مولانا

~~پیر محمد سخن اورا ناشنیده انگاشته بزبان شمشیر جواب داد. و از

~~آنجا فتح نموده با غنایم فراوان و پنجاه فیل آمده استلام عتبهآ اقبال

~~نمود و مورد نوازش خسروانی گشت. و حاجی خان از قصبهآ الور برآمده

~~بجانب اجمیر و آنحدود روان شد که مأمنی برای عیال خود خیال کرده

~~و سپاهیان گذاشته آمادهآ جنگ و ستیزه گردد. رانا که زمیندار بزرگ بود

~~و پسر آن رانا بود که با حضرت گیتیستانی فردوس مکانی آنطور که مذکور

~~شد پیکار نموده شکست یافته بود ازو چیزها طلبید و تکلیفهای مالایطاق

~~نمود. ناگزیر میان او و رانا در نواحی اجمیر محاربهآ عظیم روی داد. از

~~حاجی خان مذکور و مظفر خان شروانی که وکیل او بود درین جنگ کارهای

~~نمایان بظهور آمد. عاقبت کار چون رانا مغرور کثرت لشکر بود شکست

~~یافت و حاجی خان آمده اجمیر و ناگور و آنحدودرا بتصرف خود درآورد.

~~چون استیلای حاجی خان بمسامع علیه رسید محمد قاسم خان

~~نیشاپوری و سید محمود بارهه و شاهقلی خان محرم و طاهر خان و خرم

~~سلطان و جمعی دیگررا بجهت دفع او تعیین فرمودند، و چون ساحت

~~ولایت دهلی و میان دوآب از خس و خاشاک معاند و مخالف رفت وروب

~~یافت رأی جهان گشای چنان تقاضا فرمود که پرتو التفات بر ممالک

~~شرقیهآ هندوستان انداخته آید تا آن ملک وسیع که مرغزار دولت و اقبال

~~است از غبار ارباب فتنه و فساد شست وشو یابد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0091.jpg)

درین اثنا بموقف عرض رسید که خضرخواجه خان را با سکندر سور

~~در نواحی لاهور جنگ واقع شده و خضرخواجه خان تاب ایستادن نیاورده

~~بلاهور درآمده است. و تفصیل این اجمال آنکه در سوالف احوال مرقوم

~~صحایف اجمال شده بود که چون موکب اجلال از عرصهآ جالندهر بجهت

~~استیصال هیمو دهلی رویه نهضت فرمود بمدافعهآ اسکندر خضرخواجه

~~خان مقرر شده بود و اسمعیل بیگ دولدی و علیقلی خان و میر لطف

~~و شاهقلی نارنجی و خالق بردی بیگ و جمعی کثیررا همراه او ساخته

~~بودند. امرای عظام رفته در لاهور توقف داشتند. در چنین وقت که

~~غوغای هیمو سرمایهآ آشوب روزگار شد و بر امرا چنین شکستی در حدود

~~دهلی روی نمود ملا عبدالله سلطانیوری که از گربزت و روباهبازی از

~~افغانان خطاب شیخ الاسلامی و از حضرت جهانبانی جنت آشیانی خطاب

~~مخدوم الملکی برای خود گرفته بود و از فتنه اندوزی که در سر داشت

~~و آب دوروئی که در نهاد او بود بظاهر خودرا از اولیای دولت ابدقرین

~~وانموده در باطن بافغانان سری داشت، بسکندر مقدمات نوشت و

~~اورا اغوای برآمدن از کوه کرد. سکندر جمعی از اوباش افغان و بعضی

~~از زمینداران کوهستان پنجاب را با خود فراهم آورده از کوه برآمد و در

~~پنجاب توجیه مال کرد. خضرخواجه خان شهر لاهوررا بحراست حاج

~~محمد خان سیستانی گذاشته بدفع او برآمد، و چون حاجی محمد خان

~~سیستانی را اعمال ناشایستهآ ملا عبدالله یقین شد اورا بقین وشکنجه

~~پاداش نمود و نیمهآ تن اورا در زمین کرده بعضی از زرهای او که

~~گورکردهآ دست بخل او بود از زمین برآورد. و چون خضرخواجه خان

~~نزدیک بقصبهآ چمیاری رسید و فاصله قریب ده کروه ماند، دو هزار

~~کس گزیدهآ خودرا از لشکر جدا ساخته پیش فرستاد و سکندر فرصت

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0092.jpg)

~~از دست نداده بجمعیتی فراوان روبرو شد و جنگ عظیم درگرفت و ان

~~مردم را برداشت. خضرخواجه خان ایستادن را صلاح وقت ندانسته پای

~~عزیمت بضبط لاهور آورد و سکندر اندک تعاقبی نموده تحصیل ولایت

~~مفت وقت دانست. وچون این خبر بمسامع قدسیه رسید عجالة

~~الوقت سکندر خان را که بخان عالمی امتیاز بخشیده بودند سیالکوت و

~~آنحدود را جایگیر کرده پیشتر باستعجال تمام روانه ساختند که اعتضاد

~~خضرخواجه خان باشد.

توجه موکب مقدس حضرت شاهنشاهی از دار الملک

دهلی بسمت پنجاب بدفع فتنهآ سکندر و تعاقب او و

محاصره قلعهآ مانکوت

~~چون از صادر و وارد چنین مسموع شد که با سکندر لشکری فراهم

~~آمده تا آنکه موکب اقبال شاهنشاهی عنان عزیمت بآن صوب منعطف

~~نفرماید عقدهآ این کار مشکل بآسانی گشوده نخواهد شد، لاجرم عزیمت

~~ممالک شرقیهآ هندوستان را موقوف داشته ارادهآ یورش پنجاب مصمم

~~همت عالی شد. و از تفاؤلات بدیعه آنکه جمعی از ملازمان بساط عزت

~~از دیوان لسان الغیب تفاؤل نمودند. اتفاقا این بیت برآمد (بیت)

سکندررا نمی بخشند آبی بزوروزرمیشرنیست این کار6

~~دل معنی دوست مخلصان دوربین را اعتضادی تازه روی داد و خاطر

~~فافرارایان را آزین بسارک کبات پای بهم رسید. آری، چون ایزد جهان آرا

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0093.jpg)

~~اقبال افزای این دولت ابدقرین است دوربینان انجمن معنی را نظر بر

~~فروغ جلال و جمال آن برگزیدهآ ایزدی انداخته از جمیع اندیشههای

~~رسمی روزگار فارغبال میگرداند و گروهی را که از دولت بالغ نظری

~~نصیبه نیست در چنین اوقات که خواطر باضطراب میگراید بامثال این

~~تفاؤلات مسرت بخش دلهای پریشان را اطمینان میبخشد، لاجرم فرمان

~~جهان مطاع شرف نفاذ یافت که امرای کبار و نوئینان عظام و سایر

~~بهادران اخلاص گزین و دلیران عقیدتاندیش سامان و سرانجام یورش

~~عالی نموده ملازم رکاب آسمان قباب باشند.

و چون سامان این یورش عالی بر وجه دلخواه سرانجام یافت خاطر

~~نکته دان از جمیع مهمات ملکی جمع فرموده با آنکه لشکر سرما کمال

~~طغیان داشت بتاریخ بیست و ششم آذر ماه الهی، موافق دوشنبه چهارم

~~شهر صفر، مهدی قاسم خانرا بحراست دهلی گذاشته برهنمونی طلیعهآ

~~اقبال بجانب پنجاب نهضت فرمودند. منزل بمنزل شکارکنان آهسته

~~آهسته این یورش انتظام بخش میفرمودند. هم مراسم داد و دهش

~~بتقدیم میرسید و هم لوازم مسرت و شادمانی که ناگزیر نشأهآ تعلق است

~~سرانجام مییافت، وعالمیان از اقطار عالم بصیت آثار مکرمت و انوار

~~معدلت از ترک و تاجیک فوج فوج آمده خودرا پایبند اقبال می ساختند،

~~علی الخصوص از کابل و بدخشان و قندهار روزی نبود که جمعی کثیر

~~از هواخواهان قدیم و جدید آمده پیشانی نیاز بسجدهآ درگاه سلاطین پناه

~~نورانی نمیساختند. و در اثنای راه از لاهور خبر آمد که درخانهآ بیرام خان

~~خانخانان از کوچ سعادت سرشت که از نژاد خانان میوات بود بتاریخ

~~ششم دی ماه الهی، موافق پنجشنبه چهاردهم صفر، فرزندی متولد شد.

~~نام او عبد الرحیم نهادند.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0094.jpg)

و مجملی از مقدمهآ احوال آنکه در آن ایام که حضرت جهانبانی عرصهآ

~~دهلی را بقدوم معدلت آرا زیب و زینت بخشیدند برای تسلی زمینداران

~~اولیای دولت بفرزندان این طبقه نسبت میکردند. از آنجمله جمال خان

~~عمزادهآ حسن خان میواتی که از زمینداران معتبر هندوستان بود بشرف

~~زمینبوس سربلند گشت. اورا دو صبیهآ جمیله بود. عاطفت خسروانی

~~دختر کلان اورا در حبالهآ عقد خود درآورده اورا بمفاخرت و مباهات عز

~~امتیاز بخشید و همشیرهآ خرد اورا در عقد بیرام خان خانخانان درآوردند.

~~و درینولا که رایات شاهنشاهی متوجه دفع هیمو شد خانخانان مردم

~~خودرا بلاهور فرستاده بود. درین هنگام که همت علیا متوجه فتوحات

~~بی اندازه است این نوید رسید و شگون گرفته عشرت افزای گشتند. بیرام

~~خان جشن بزرگانه ترتیب داده لوازم آن بجای آورد. اخترشناسان بزرگ

~~و شایستگی اورا از دلایل زایچهآ طالع استفاده نموده ابلاغ نمودند که

~~عنقریب بتربیت حضرت شاهنشاهی سربلند شده به پشت گرمی اخلاص

~~خود خدمات عالی بتقدیم رساند و بکارسازی طالع مسعود بمراتب والا

~~رسد و سوادخوانان صحایف پیشانی سطور عقیدت از خطوط ناصیهآ حال

~~او خوانده بمژدههای گرامی مسرت بخش دلهای اخلاص سرشت شدند،

~~و الحق بتوجه حضرت شاهنشاهی که اکسیر اهلیت و کیمیای جوهر

~~سعادت است همانطور بظهور آمد چنانچه روز بروز انوار فراوانی رشد و

~~آثار افزونی اخلاص از پیشانی او خوانده میشد و حقیقت آن مجملا در هر

~~جا در محل خود نگاشتهآ قلم تفصیل خواهد شد.

~~چون حدود جالندهر مخیم اردوی معلی گردید اسکندر افغان که

~~در آن ولایت رایت فتنه و فساد افراخته بود خودرا بطرف کوهستان

~~سوالک که مفر معهود و مستقر مقرر او بود کشید که روزی چند در

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0095.jpg)

~~آن جبال مستحکم بسر برده منتظر وقت باشد. و موکب ظفرنشان

~~بداعیهآ صوابانتما که یکبارگی فساد اورا از میان برداشته شود دفع

~~اورا پیشنهاد همت جهانگشای ساخت و دشواری راه و صعوبت جا در

~~پیشگاه فطرت عالی ننموده بعزمی درست و قصدی جزم از دنبال سکندر

~~بجانب کوهستان سوالک که عالمیست دیگر و گریزگاه خودسران و

~~گردنکشان ممالک هندوستان، توجه نموده بعرصهآ قصبهآ دیسوهه نزول

~~اجلال فرمود. و از آنجا فضای دلگشای قصبهآ دهمیری بورود موکب معلی

~~گلستان دولت و بهارستان اقبال شد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0096.jpg)

آغاز سال دوم الهی از تاریخ جلوس

سعادت پیوند حضرت شاهنشاهی،

یعنی سال اردی بهشت از دور اول

~~در آن منزل فیض محمل سرمایهآ رونق هستی جهان و جهانیان و پیرایهآ

~~آرایش زمان و زمانیان نیر عظیم عطیه بخش عالم در بیت الشرف خویش

~~بمرکز اعتدال رسیده زمین و زمان و کون و مکان را بنفحات ربیعی

~~طراوتی نو و نضارتی تازه رسانید. و همانا که حمل را بیت الشرف برای آن

~~میگویند که درین هنگام خاکیان خاکساررا بتربیت خاص شرف سعادت

~~داده حیاتی بتازگ می بخشد و الآ پایهآ آن شرف بخش اجرام علوی و اجسام

~~سفلی برتر از آنست که مکان را خطاب بیت الشرفی آن روشنائی بخش

~~انجمن هستی داده آید. و بالجمله این نیر گیتی آرای در شب پنجشنبهآ

~~متعارف بعد از ده ساعت و چهل دقیقه شب چهارشنبهآ نجومی بیست

~~و هفتم ربیع الثانی سال نهصد و شصت و چهار قمری از چشمهآ حوت

~~بنزهتگاه حمل آمد و نوروز جهان افروز عالم آرای گشت و آغاز سال دوم

~~از تاریخ الهی شد (نظم)

شکر انصاف بر زبان بهار گفت بلبل چو مردم هشیار

عنبرین گشته از نسیم صبا از مسام زمین مشام هوا

دشتها پر لحاف بیبالین باغها پر عروس بی کابین

راغ پر تختهای سقلاطون باغ پر فرشهای بوقلمون

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0097.jpg)

همانا که وقوع چنین نشاطی در پیشگاه مقصدی عالی دلیلیست

~~واضح بر حصول مقصد و مژدهایست بغایت روشن که کار پیش گرفته

~~سعادت انجام و انجام سعادت یابد چنانچه بنقد وقوع این یورش و

~~ادبار سکندر درین معامله ارباب بصیرت را آگاهی بخشید که باندک

~~فرصتی فرار اختیار نموده بقلعهآ مانکوت درآمد و حضرت شاهنشاهی با

~~مواکب عالی محاصره نموده بدولت و اقبال تسخیر آن قلعه فرمودند.

~~تفصیل این اجمال آنکه در آن هنگام که اسکندر از هول موکب

~~نصرت قرین راه فرار پیش گرفته بکوهستان سوالک درآمده بود و قصبهآ

~~دهمیری مخیم سرادقات اقبال گشته پیوسته خبر هیآمد که مطلب آن

~~مدبر بدسگال آنست که عساکر اقبال را کشیده در جاهای تنگ درآورد

~~و در آن تنگناهای قلب کمر اهتمام بستیزه ببندد. حضرت شاهنشاهی

~~گوش برین سخنان ننهاده بآئین شایسته پیشتر توجه فرمودند و ناصر

~~الملکرا با جمعی کثیر از بهادران کارطلب بتاخت وتاراج زمینداران

~~آن کوه فرستادند. مبارزان نصرت قرین در اندک فرصتی بنیروی تأیید

~~الهی بسیاری از راجههای آن کوهرا تأدیب و تنبیه لایق نموده تمامی

~~اسباب و اموال را از غنیمتهای وقت شمردند و کوهستانیان بدگوهر که

~~باندیشههای نادرست باسکندر جمع شده بودند جدا شدند و سنگ

~~تفرقه در جمعیت آن بدنیت افتاد و بی جنگ فرار اختیار کرد. حکم

~~معلی از پیشگاه قهرمان اصدار یافت که دلاوران چابکدست بتعاقب

~~این گم گشتگان بادیهآ ادبار بشتابند و بنیروی بازوی اقبال سر این

~~مدبران را بدست آورند. جمعی از دلیران لشکر ایلغار کرده به بعضی

~~از اردوی او رسیدند و اسکندر ازین تعاقب خبردار شده خودرا از راه

~~اضطراب و اضطرار بقلعهآ مانکوت که سابقا برای روز بد خود آماده

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0098.jpg)

~~داشت انداخت. پیشدستان سپاه منصور شتافته اردوی اورا غارک

~~نموده از تحصن این مدبر معروض بارگاه اقبال داشتند.

و قلعهآ مانکوت قلعهایست متضمن بر چهار قلعهآ استوار که سلیم خان

~~در هنگامی که بقصد استیصال گروه گکهران رسیده خایب و خاسر برگشته

~~بود این قلعه را بطرز غریب بر فراز کوهچه ها که مقارن هم بودهاند بر سر

~~هر کوهچهآ قلعهآ بسنگ و ساروج ساخته بود و تمامی آن قلاع بنظر بیننده

~~یک حصن زیاده در نمیآید. اصل آن جای که اساس این حصون حصینه

~~نهادهاند در حد ذات خود جائیست بغایت محکم، لشکرهارا بآن وصول

~~مشکل، و بر تقدیر وصول دست بر ساکنان آن یافتن بس دشوار. آبهای

~~گوارا فراوان دارد و آذوق چندانکه خواهند. فکیف که در چنین مکانی

~~که قلعهآ خداآفریده وصف حال او باشد قلاع حصینه بر آن اساس یابد؟

~~و اورا مقصود اصلی از ساختن این قلاع عظیمه آن بود که چون نهضت

~~رایات حضرت جهانبانی جنت آشیانی بصوب هندوستان شود برای لشکر

~~پنجاب مقری و مأمنی باشد و بخرابآباد باطن او میگذشت که لاهوررا

~~ویران ساخته آنجا آبادان سازد و لشکری انبوهرا آنجا گذارد تا در آن

~~مأمن بسر برده محافظت این حدود نمایند. و باعث بر خرابی لاهور آنکه

~~چون آن شهریست بغایت بزرگ و مسکن اقسام تجار و اصناف مردم که

~~باندک توجهی لشکرهای عظیم را از آنجا توان سرانجام داد و یراق فوجها

~~در ساعتی از آن مهیا توان کرد، مبادا عساکر اقبال این دودمان ابدقرین

~~آنجا رسیده استعداد فراوان بهم رساند و کار از علاج بگذرد. پیش از

~~آنکه این اندیشه بعمل آید بهمان نیت ناپایدار از تنگنای هستی برآمد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0099.jpg)

و بالجمله چون فرار نمودن سکندر و متحصن شدن او بمسامع

~~اقبال رسید از آنجا که عزیمت سلطانی تلو احکام یزدانی است حضرت

~~شاهنشاهی با عزمی درست و رأی روشن و نیتی حق پسند رنج خویشرا

~~منظور نداشته آسایش جمهور عالمیانرا وجه همت جهان گشای

~~گردانیده متوجه محاصرهآ آن قلعه شدند تا شر آن فتنه انگیزرا از سر کافهآ

~~انام دور ساخته دولت آرای باشند. و یرلیغ مطاع از مکمن سطوت ارتفاع

~~یافت که بخشیان لشکرآرای بآئین شایسته مورچلها بر عساکر اقبال

~~تقسیم نمایند و افواج قاهره قلعه را از روی تمکین مرکزوار در میان گرفته

~~دایرهآ محاصره بر دور آن کشیدند. و همواره بآداب قلعه گیری و مراسم

~~تردد و شجاعت گستری پرداخته داد جانسپاری میدادند. ادهم خان که

~~در بساط قرب حضرت شاهنشاهی اختر بخت بلند داشت روز اول در

~~پای قلعه رفته دستبردی شگرف بر روی کار آورد که کارنامهآ شجاعت

~~تواند شد. و تفصیل این اجمال آنکه وقتیکه عساکر نصرت قرین بپای

~~قلعه رسیدند گروهی انبوه از دلاوران نامی افغان که سنجق شجاعت بر

~~کاخ بهرامی می افراختند کمان دعوی بر پیشطاق استکبار نهاده از حصار

~~برآمدند و شمشیرهای خون چکان علم کرده بر ساحت دروازه جولان غرور

~~نمودند. ادهم خان یکه تازی نموده شیرمردانه تنها میان آن گروه درآمد

~~و بقوت دست همت و زور بازوی شجاعت چند مرد نبرد ایشان را فرود

~~آورده بخاک و خون غلطانید. و همچنان ببادپائی و چابک روی باز گشت

~~و بصدای آفرین و احسنت سربلندی یافت. و همچنین هر روز سران

~~جنگ دوست و زبردستان کارطلب از مورچلهای خود پیشدستی کرده

~~دستبردهای نمایان میکردند و لشکر مخالف پاس قلعه و آئین احتیاط

~~مرعی داشته بضرب توپ و تفنگ هیچ متنفسرا پیرامون قلعه گشتن

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0100.jpg)

~~نمی گذاشتند. و در آن تنگنای ادبار آنچه از دست و بازوی این مشتی

~~تیره روزگار میآمد بجای میآوردند، اما بصاحبان اقبال مؤید ستیزه چه

~~حاصل؟ وبوالیان والاطالع عربدهرا چه فایده؟ (بیت)

ما تیخ برهنه ایم در دست قضا شد کشته کسی که خویش را بر مازد

و از جملهآ سوانحی که در مبادی ایام محاصره روی داد آنست که

~~بهادر خان برادر خان زمان که در زمین داور گرد فتنه و فساد انگیخته

~~بود و غبار شورش و آشوب بر سر خود بیخته شرمنده و سرافکنده از

~~زمین داور آمده بزمینبوس سرافراز گشت، و بوسیلهآ سپارش بیرام خان

~~خانخانان سزای اعمال ناشایستهآ او در کنار او ننهادند. خانخانان اگرچه

~~مهربانی در حق او اندیشید اما در معنی برای او اسباب نخوت و بدکاری

~~سرانجام داد. عطوفت اصلی آنست که آدمیرا به بدکرداری سزا داده

~~نوی تربیت نمایند که دیگر پیرامون بدی نگردد.

و مجملی ازین قضیه آنکه چون رایات نصرت پیرای حضرت جهانبانی

~~جنت آشیانی بتسخیر هندوستان نهضت فرمود قندهار که بجایگیر بیرام

~~خان مقرر بود باهتمام شاه محمد قندهاری که از عقل و اخلاص مورد

~~اعتماد بود آرایش داشت و زمین داور بداوری بهادر خان تفویض یافته

~~بود. چون هندوستان مهبط امن و امان شده مستقر اورنگ خلافت

~~گشت بهادر خان را بدنهادی ذاتی بجوش آمد و خیال گرفتن قندهار در

~~سرش افتاد. اول خواست که از راه مکر و فریب کافرنعمتی کرده قندهاررا

~~بتصرف درآورد و از آنجا که حرام نمکی خسران دین و دنیا بار میآرد

~~ازین اندیشهآ تباه کاری نگشود. و شرح این سرگذشت آنکه بهادر خان

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0101.jpg)

~~این رازرا با فرخ حسین پسر خواجه قاسم هزاره که مصاحب او بود کر

~~میان نهاد و بتدریج چندی از دیوانه سران تهی مغزرا با یراق در خانهآ او

~~پنهان ساخت و بروز معهود قرار یافت که این کمین کردهها برآمده کار

~~نگاهبانان دروازه بانجام رسانند و بهادر خان نیز از دروازهآ ماشور درآید

~~و باهم اتفاق نموده کار شاه محمد ساخته بر قندهار متصرف شود.

~~در روز موعد که این پنهانشدهها بر سر پوشیدن سلاح بودند بعضی

~~از آگاهخاطران جاسوس مشرب ازین غدر خبردار شده بحارسان قلعه

~~رسانیدند. در ساعت مردم بگرفتن ایشان نامزد شدند. پیشتر از آنکه

~~بر سر این گروه بداندیش رسند خبردار شده سراسیمه بدروازهآ ماشور

~~شتافتند. دروازه مقفل بود. چون دلها بای داده بودند اقتدار بر شکستن

~~قفل نیافتند. چندی حرکت مذبوحی کرده بخندق نیستی فرو رفتند و برخی

~~خودرا از دیوار انداخته بپای خود بر سر درآمدند و جمعی گریخته در

~~خانههای شهر به پناه بدذاتان دوروی مختفی شدند. و باندک فرصتی

~~شاه محمد تکاپوی نموده همهرا بیاسا رسانید و بهادر خان تیرهرای چون

~~درین حیله اندوزی کاری نساخت، درین مرتبه بزمین داور آمده سرانجام

~~لشکر نمود و اوباش واقعه طلب باخود همراه ساخته بار دیگر بخیال خام

~~قصد قندهار کرده آمادهآ جنگ و جدال گشت.

~~شاه محمد چون کمک هندوستان را دور خیال می کرد استحکام قلعه

~~داده ملتجی بفرمانروای ایران شد و نوشت که حضرت جهانبانی چنان

~~قرار داده بودند که بعد از فتح هندوستان قندهار بملازمان ایشان متعلق

~~باشد. اکنون مناسب آنست که جمعیرا فرستند که هم تدارک طغیان

~~این کافرنعمت شود و هم قندهار بایشان سپرده آید. انتظام بخش ایران

~~سه هزار ترکمان از جایگیرداران سیستان و فره و گرمسیر بسرداری علی یار

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0102.jpg)

~~بیگ افشار فرستادند. بهادر خان ازین لشکر خبری نداشت. ناگهانی بر

~~سر او ریختند و جنگ سخت در پیوست. دو بار اسپ این بختبرگشته

~~از پا افتاد. آخر کاری نساخته رو بگریز نزهاد و نتوانست که بزمین داور و

~~آنحدود بسر برد و شاه محمد کمک خودرا تواضع نموده عذرها در نادادن

~~قندهار در میان آورد و خالی باز فرستاد. بهادر خان خایب و خاسر شده

~~ناگزیر شرمگین بدرگاه گیتی پناه آمد و چون این درگاهیست ظل عتبهآ

~~کبریا، اندک پذیر بسیاربخش، و لذت عفورا درین درگاه روزبازاریست

~~بس گرم، گناه چنین بزرگ بخشیده ملتان بجایگیر او مقرر شد و جایگیردار

~~سابق ملتان که محمدقلی خان برلاس بود ناگور و آنحدود یافت. و بهادر

~~خان را از روی مراحم خسروانی سردار یکی از مورچلها فرمودند و کارهای

~~گرامی به پشت گرمی این دودمان عالی ارکان ازو بظهور آمد.

~~القصه، هرچند متحصنان قلعه در نگاهبانی اهتمام بیشتر میکردند

~~بهادران نصرت قرین در اسباب گرفتن قلعه کوشش نموده روز بروز بجدتر

~~میشدند و در برآوردن سرکوبها و ساباطها و سایر اسباب قلعه گشائی

~~اهتمام عظیم مینمودند. درین هنگام نوید قدوم برکاتانتظام حضرات

~~عفایف قدس و شرایف سرادق جلال از خطهآ دلگشای دار الاقبال کابل

~~جبرتاک عرض رسید که با گواگل شوی و رواگل سعک بنواگی هور رسیده

~~انتظار اشارت عالی میبرند.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0103.jpg)

ورود مهد مقدس حضرت مریم مکانی

و دیگر حضرات قدسیات از کابل و توجه حضرت

شاهنشاهی برسم استقبال

~~پیش از آنکه خبر شورش میرزا سلیمان و رسیدن او بخیال کابل بموقف

~~عرض رسد بمقتضای فرط شوق پرتو اشارت حضرت شاهنشاهی بر آن

~~تافته بود که مهد معلی و ستر مزگی حضرت مریم مکانی و دیگر پردهنشینان

~~حرم مقدس ببوستانسرای هندوستان ورود سعادت فرمایند چنانچه

~~پیشتر ایمائی بدان رفته بود، لیکن بواسطهآ آشوب میرزا سلیمان آمدن

~~حضرات عفایف روی در پردهآ توقف داشت و باهتمام تمام منشور

~~اقبال بنام منعم خان سعادت نفاذ یافته بود که بعد از تسکین فتنهآ

~~میرزا سلیمان پردگیان احترام را محفوف ظلال محفهآ مقدسهآ حضرت

~~مریم مکانی بمستقر خلافت روان سازد. و بعد از آنکه گرد ستیزه و غبار

~~آشوب میرزا سلیمان بسحاب تأیید ایزدی فرو نشست و ضمایر اولیای

~~دولت ابدپیوند ازین ممر مطمئن شد، چنانچه سمت گذارش یافت،

~~حضرات سرادق عفت، چه بمقتضای ایفای نذر که از حضرات شرف

~~ظهور یافته بود وچه بموجب اشارت حضرت شاهنشاهی، توجه والا

~~نموده سامان سفر هندوستان فرمودند. خانه کوچهای اکثر سپاهیان

~~جانسپار که در موکب ظفراعتصام بودند در سایهآ محفهآ محفوف الکرامة

~~آنحضرت فراهم آمده مهیای این سفر برکاتاثر بودند. و چون فتنهآ

~~هیموی سیه بخت در آن حدود زبان زد واقعه طلبان بود این سفر قدسی

~~از قوت بفعل نمیآمد تا آنکه خبر فتح داغ بر پیشانی فتنه اندوزان نهاد

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0104.jpg)

~~بلندآوازه کردند. و بعد از ادای شرایط شکر و لوازم نشاط بساعت مسعود

~~متوجه این صوب باصواب شدند. و منعم خان که ممالک کابل بنصفت

~~او انتظام داشت نیز بر افزونی دولت و فراوانی سامان هندوستان نظر

~~داشته در ملازمت حضرات قدسیسمات روانهآ هندوستان شد تا هم

~~در راه بدرقهآ این قافلهآ معلی شود و هم در هندوستان خدمات شایسته

~~بتقدیم رسانیده رونق افزای کار خود گردد. و کابل را بکاردانی و سربراهی

~~محمدقلی خان برلاس که بطریق کمک از درگاه معلی آمده بود سپرد و

~~میرزا محمد حکیم با والدهآ ماجده و همشیرههای اعیانی خود بموجب

~~حکم حضرت شاهنشاهی در دار النشاط کابل ماند. و بخواجه جلال الدین

~~محمود بچوق5 حکومت غزنین قرار یافت.

چون قافلهٔ‌ اقبال بعرصهآ جلال آباد رسید بجهت سامان بعضی از

~~اسباب سفر روزی چند توقف اتفاق افتاد. درین اثنا منهیان درگاه قضیهآ

~~استیلای بیرام خان و کشتن تردی بیگ خان بتفصیل رسانیدند. بنابر

~~آن، منعم خان فسخ عزیمت هندوستان لایق حال خود دید و حضراترا

~~بدرقه شده از کتل ستاره گذراند و از آنجا رخصت گرفته بکابل آمد.

~~شمس الدین محمد خان اتکه و برادران گرامی او و خواجه عنبر ناظر و

~~ملا مقصود بنگالی و جمعی کثیر از ملازمان اقبال در ملازمت حضرات

~~بودند. و چون منعم خان بکابل رفت محمدقلی خان را رخصت هندوستان

~~داد. و بعد از آن، امرا و سایر جانسپاران درگاه در خدمت هودج اقبال

~~حضرت مریم مکانی زمام راحلهآ عزم وعنان قافلهآ توجه بمستقر خلافت

~~منعطف گردانیدند.

~~و از سوانحی که در آن راه بموجب تقدیر ازلی روی نمود آنست که دو

~~همشیرهآ اعیانی حضرت شاهنشاهی، یکی در حوالی جلال آباد و دیگری در

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0105.jpg)

~~نواجی نیلاب در کتل ستاره، این جهان گذران را پدرود کردند. و حضرت

~~مریم مکانی و سایر حضرات بیگمان از رحلت این جگرگوشههای دولت

~~روزی چند بسوگواری پرداخته رضا بقضای الهی دادند و شوق دیدار

~~مقدس شاهنشاهی جابر جمیع غموم و احزان شد. و بعد از اتمام آداب

~~این واقعهآ ناگزیر متوجه مخیم اقبال شدند. و چون مژدهآ قدوم حضرات

~~سرادقات عصمت در حواشی حصار مانکوت بمسامع والا رسید حضرت

~~شاهنشاهی ازین نوید دلکش و بشارت جانفزا سلسله جنبان عشرت و

~~انبساط گشته عصمت قباب ماهم انکه مادر ادهم خانرا که بفزونی

~~عقل و درستی اخلاص نسبتی قوی بحضرت شاهنشاهی داشت و از زمان

~~آسایش گهواره تا آرایش تخت در ملازمت اقدس بوده طریق نیکوخدمتی

~~بفرق منت می سپرد باستقبال محفهآ مقدسهآ حضرت مریم مکانی و دیگر

~~عفایف سرادق عصمت فرستادند. و آن عصمتقباب در دار الملک

~~لاهور بسعادت ملازمت حضرات قدسیه مشرف شده کمال اشتیاق

~~حضرت شاهنشاهی بدریافت حضرات عفایف اظهار نموده در ملازمت

~~گشت حضرت شاهنشاهی بدولت و اقبال توجه عالی باستقبال فرموده

~~خانخانان را بخدمت محاصره گذاشتند و در یک منزلی حصار سعادت قران

~~سعدین میسر شد و حضرت مریم مکانیرا چشم آرزو بجمال جهان آرای

~~حضرت شاهنشاهی که نورافزای بصر و بصیرت ارباب دانش و بینش است

~~روشنی پذیر شد و مراسم خرمی و خوشدلی از طرفین بوقوع پیوست. و

~~صباح آنروز بهزاران کامیابی و کامبخشی حضرت مریم مکانی و حضرت حاجی

~~بیگم و حضرت گلبدن بیگم و گلچهره بیگم و سلیمه سلطان بیگم و جمعی

~~کثیر از اقربا و منسوبان این دودمان عالی و متعلقان عساکر نصرت قرین

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0106.jpg)

~~بمعسکر اقبال نزول سعادت فرمودند. و اردوی مقدس شاهنشاهی را که

~~از امتداد محاصره دلتنگ بود از ورود قدسی حضرات و آمدن بسیاری از

~~سپاهیان اخلاصمند انبساط عظیم روی داد و مقدم گرامی را وسیلهآ فتح و

~~فتوح دانسته بتازگ در اهتمام افزودند.

و از سوانحی که در محاصره از اسباب افزونی دولت گشت آن بود

~~که خان زمان را که بحدود سنبل رفته بود بوسیلهآ اعتضاد این دولت

~~ابدقرین و انتساب او باین درگاه سعادت قران فتوحات عظیمه روی

~~داد باوجود آنکه معنی حقیقت و اخلاص درنیافته بود، حاشا حاشا ازو

~~تا اخلاص هزاران فرسخ راه است! او مضمون نوکری و آقائی ندانسته

~~بلکه رسوم و عادات سوداگرمنشان کارخانهآ دنیوی که هر نادانی را از آن

~~گزیر نیست ادراک نکرده بود چنانچه مجملی درین شگرفنامه احوال

~~وخیم العاقبت او در جای خود رقمزدهآ قلم وقایع نگار خواهد شد. و آنچه

~~درینولا ببرکت انتساب صوری اورا مورد خدمات لایقه گردانید یکی جنگ

~~رکن خان نوحانی است که از امرای بزرگ مبارز خان مذکور است که

~~نبرد مردآزمای نموده اورا شکست داد و اکثر متمردان حدود سنبل و

~~گردنکشان آن نواحی را تا لکهنؤ ایل گردانید.

~~و همچنین از کارهای شگرف که در آن ایام ازو بوجود آمد مدافعهآ

~~حسن خان بچکوتی است. و مجملی ازین سرگذشت بدیع آنکه حسن

~~خان مذکور از زمینداران مشهور هندوستان بود. هم از روی خویشان

~~و برادران و نوکران امتیاز داشت و هم از راه اعتبار فرمانروایان هند در

~~جاهای مستحکم بوده پیوسته اندیشههای تباه بخود راه میداد. درین

~~هنگام که رایات اقبال شاهنشاهی بمحاصرهآ قلعهآ مانکوت مشغول بود

~~این کوته اندیش مغرور وقت فرصت کار دانسته لشکری گران فراهم آورده

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0107.jpg)

~~متوجه زهب و غارت سرکار سنبل شد، و جلال خان سوررا که یکی از سرداران

~~کلان افغانان بود با خود همراه ساخت. چون اندیشهآ تباه او معلوم خان زمان

~~شد با امرای پادشاهی که در آن حدود نامزد بودند اتفاق نموده در ظاهر لکهنو

~~بمحاربه پیش آمد و بهادران لشکر فیروزیاثر کارنامهها بظهور آورده مظفر و

~~منصور شدند. لشکر مخالف از بیست هزار سوار جنگی بیشتر بود، و سپاه اقبال

~~از چهار هزار کس زیاده نبود. بتأیید دولت خداداد باوجود آن حال که اندکی از

~~اطوار سردار آنها نوشته آمد بمحض میامن انتساب این دولت ابدقرین ظفر

~~یافته کامروا شد و غنیمتی از اندازه بیرون از هر جنس بدست او افتاد و فیل

~~بسیار ضمیمهآ غنایم گشت. و از فیلان نامی که بدست افتاده بودند سبدلیا و

~~دلسنگار بود که با صورت و سیرت سرآمد. هم در صفشکنی بیعدیل بودند و

~~هم در گرمروی صفت یکتائی داشتند و منظور نظر مشکل پسند گشته در حلقهآ

~~فیلان خاصهآ شاهنشاهی داخل شدند. چون سرانجام کارخان زمان بوبال و

~~نکال کشید و جوهر بدذاتی او بظهور پیوست و از سران گروه بی اختلاص گشت

~~کارهای اورا خاطر اخلاص گرای رخصت نمیدهد که بتفصیل نوشته آید. عنان

~~جواد قلم ازین عرصه منعطف داشتن اولی.

~~بظهور آمد فتح قیا خان است. و مجملی ازین داستان مسرت انجام آنکه قلعهآ

~~گوالیار که از قلاع مشهورهآ هندوستان است و در استحکام نظیر خود کمتر

~~دارد در تصرف مبارز خان عدلی بود. و از جانب او سبهل6 خان نام از غلامان

~~سلیم خان پسر شیر خان بحکومت آن قلعه کله کج مینهاد و راجه رام ساه

~~که در زمان سابق اجداد او حاکم این قلعه بودند با راجپوت بسیار بگرد

~~آن آمده از محاصره بتنگ آورده بود. قیا خان از آگره متوجه گوالیار شد و

~~رام ساه قلعه را گذاشته روی به پیکار آورد و دلاوریها بتقدیم رسانید. قیا

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0108.jpg)

~~خان داد ثبات پائی داده چپقلشهای مردآزمای نمود و نصرت از همت

~~جهانگشای شاهنشاهی جسته غنیم را برداشت و بسیاری را روانهآ عدم آباد

~~کرد و بمحاصرهآ قلعهآ گوالیار اهتمام نمود.

و از سوانح بهجت انتما که در اثنای محاصرهآ مانکوت بظهور پیوست

~~آنکه دختر نیک اختر میرزا عبدالله مغل که باصالت موصوف بود بحبالهآ

~~عقد آن گوهر یکتای خلافت درآمد. بیرام خان درین نسبت راضی نمیشد.

~~چون خواهر او در خانهآ میرزا کامران بود اورا از کامرانیه میدانست و

~~درین کار توقف میکرد تا آنکه ناصر الملک اورا آگاه ساخت که توقف در

~~امثال این امور بغایت ناخوش است و بفروغ خرد خود اهتمام نموده این

~~کار خیر بانجام رسانید و فرمانبران کارشناس در آراستن مجلس انس و

~~بزم عشرت کوشش نموده جشن پادشاهانه ترتیب دادند. این داستانرا

~~باینجا گذاشته بسر مقصود میشتابد و تتمهآ سرگذشت محصوران قلعهآ

~~مانکوت می نویسد.

~~فتح قلعهآ مانکوت و مراجعت موکب مقدس شاهنشاهی

بلاهور و دیگر سوانح اقبال

~~از جلایل تأییدات ازلی و میامن توجهات شاهنشاهی که کلید جمیع

~~مغلقات صوری و معنویست گشایش کار روی داد. و هرگاه ایزد جهان آرا

~~بمقتضای نیت علیا متکفل مهمات منسوبان این خدیو صورت و معنی

~~کارفرمایان ابداع چگونه در اتمام آن اهتمام داشته باشند، و مصداق

~~این مقال فتح چنین قلعه ایست که سد سکندری پهلو میزد و صورت

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0109.jpg)

~~گشایش آن در اندیشهآ دانایان نمی گذشت. و القصه، لوازم محاصره که

~~بخیال کس نمیرسد بر وجه احسن سرانجام یافت و مورچلها از هر جا

~~پیش رفته در چند جا سرکوبهای قلعه فرسا برآوردند. از آن میان مورچلی

~~که باهتمام کاردانی ناصر الملک بود از همه مورچلها پیشتر رفت و راه

~~درآمد و برآمد زندانیان قلعه بسته شد. سکندر هرچند بر استحکام قلعه

~~تکیه داشت از صورت حال پراکنده دل گشت و باوجود پراکنده دلی چون

~~واقعه طلبان فرصت فتنه و شور مبارز خان عدلی که مجملی از حالات

~~او بقلم اختصار گذارش یافته است میطلبیدند که شاید سر برداشته

~~از ممالک شرقیهآ هندوستان دهلی رویه متوجه شود و کار قلعه ناتمام

~~ماند، و اورا فرصت شورش مملکت آسوده پدید آید دل از قلعه داری بر

~~نمیداشت، لیکن چون مخالفان دولت خدادادرا کاری از پیش نمیرود

~~مبارز خان را پیمانهآ زندگانی پر شد.

و نمونهآ ازین سرگذشت آنکه چون پسر محمد خان حاکم بنگاله صدر

~~خان نام لقب جلال الدین بر خود بسته دعوی بزرگی نمود بقصد انتقام

~~پدر خود که مبارز خان در جنگ اورا بر خاک نیستی انداخته بود متوجه

~~شد و جنگ عظیم کرده نصرت یافت، و مبارز خان عدلی در آن جنگگاه

~~کشته شد. و چهار سال و چیزی ایام حکومت او بود. بنازم چه دولتیست

~~عظمی و عنایتیست کبری که اولیای دولت یکطرف از اسباب برهمزدن

~~مخالفان میشوند و مخالفان در یکدیگر آویخته قصد یکدیگر میکنند و

~~معاضدت این دولت جاوید مینمایند!

~~چون این خبر بمتحصنان قلعه رسید یکبارگ پریشان خاطر و پراکنده باطن

~~گشتند. سکندر اعتلای اعلام دولت روزافزون و شکست بر شکست

~~خودرا چون مستبصرانه و کارآگاهانه دید ناامیدی بر نامیدی برو زور

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0110.jpg)

~~آورد. بی اختیار در سلک زنهاریان درآمد و بدست عجز و اضطرار جمعی

~~از معتمدان کاردان را فرستاده التماس نمود که حضرت شاهنشاهی یکی

~~از بندگان بساط قرب و معتمدان بارگاه قبولرا بقلعه روانه سازند که

~~خاطر بیقرار مرا تسلی پذیر عنایت ساخته ضمیمهآ لشکر فیروزی گرداند. و

~~آنحضرت که معدن مروت و مردمی اند از روی مراحم بی دریغ اتکه خانرا

~~که بوفور کاردانی و اعتماد از پیشقدمان بود باین کار فرستادند. سکندر

~~از روی خجالت اظهار آن نمود که عقل عاقبتاندیش نداشتهام و طریق

~~کوتاه بینی سپردهام. دیگر مرا آن حالت نمانده که بسجدهآ آن درگاه روی

~~خود سفید توانم کرد. اگر درین مرتبه بمیامن الطاف شاهنشاهی چندگاه

~~از ملازمت حضور معاف باشد، لایق حال منست. اکنون پسر خودرا به

~~بندگی میفرستم و امیدوارم که مرا جائی نامزد شود که روزی چند آنجا

~~بوده خودرا آمادهآ سعادت آستانبوس گردانم، و بخدای جهان آفرین عهد

~~کردم که تا زنده باشم گردن عبودیت از خط اطاعت برندارم و طوق

~~این احسان در گردن جان انداخته زیور سعادت خود سازم. و خاطر

~~فرستادهرا بفریب ملائمت و مرسوم خدمت رضامند ساخته بناصر

~~الملک نیز که وکالت خانخانان داشت بلکه وکیل السلطنت بود از نقد

~~و جنس ارسال داشت، و مشار الیه از روی دولتخواهی در انجاح مرام

~~سکندر شده خلاصهآ التماس اورا بوساطت خانخانان معروض بساط اقدس

~~شاهنشاهی ساخت و آنحضرت که لذت عفو بیشتر از انتقام میدانند

~~ملتمس خانخانان را بعز قبول مقرون داشته بموجب قرارداد خرید و بهار

~~و آنحدود بجایگیر او مقرر ساختند. و او پسر خود عبد الرحمن نام را

~~مصحوب غازی خان تنوری که از امرای معتمد او بود بدرگاه سلاطین پناه

~~فرستاد که خدمت شایستهآ اینها باعث مزید توجه شاهنشاهی نسبت باو

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0111.jpg)

~~شود و بموجب عزایم پادشاهانه قرارداد از قوت بفعل آمد و پیشکشهای

~~گرامی با چند فیل گزین که شایستهآ بارگاه عالی تواند بود ارسال داشته

~~بتاریخ یازدهم مرداد ماه الهی، موافق شنبه بیست و هفتم ماه رمضان،

~~کلید قلعه را باولیای دولت قاهره سپرد. و حضرت شاهنشاهی رقم عفو بر

~~جراید جرایم او کشیدند و از سواد صحایف اعمال او اغماض عین فرموده

~~اورا راه دادند که از زندان حصار بیرون رفت و بهزار بیم و ترس خودرا

~~بخرید و بهار رساند. و بعد از دو سال بعدمخانه شتافت.

و چون فتح قلعهآ مانکوت بخوبترین وجهی صورت گرفت و سلطان

~~سکندر از زنهاریان قهرمان سلطنت شده سری بسلامت برد، حراست آن

~~بابوالقاسم برادر محمد قاسم خان موجی قرار گرفت و باستصواب مشیر

~~اقبال موکب عالی بفتح و نصرت بتاریخ شانزدهم مرداد ماه الهی، موافق

~~دوم شوال، بعد از انقضای شش ماه و کسری از دامن کوه سوالک بعرصهآ

~~دلگشای لاهور نهضت فرمود تا ممالک پنجابرا سرانجام شایسته

~~فرموده بدار الخلافهآ آگره نزول اجلال فرمایند.

~~در اثنای راه از نافهمیدگ و بقدر نعمت نارسیدگی خاطر بیرام خان برهم

~~خورد و شرح این ماجرا آنست که در اواخر ایام محاصرهآ قلعهآ مانکوت فی

~~الجمله عارضهآ در طبیعت خانخانان راه یافته بود و دملی چند پیدا شده

~~که سواری اسپ نتوانستی کرد. و در آن ایام حضرت شاهنشاهی بجهت

~~انبساط خاطر فیض مظاهر و انشراح باطن قدسی مواطن توجه عالی بجنگ

~~فیل میداشتند و اکثر اوقات باین نشاط که صد حکمت شگرف را متضمن

~~است روی التفات می آوردند. روزی در میان دو فیل پادشاهی که فتوحا و

~~لکنه نام داشتند جنگ بامتداد کشید. اتفاقا آن دو فیل جنگ کنان قریب

~~بخیمهآ خانخانان رسیدند و هجوم خلایق و ازدحام تماشائیان و غوغای

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0112.jpg)

~~عوام باعث توهم و توحش خانخانان شد و واهمهاش بر آن داشت که

~~مگر باشارت عالی بوده باشد و تصدیق بعضی مردم فتنه انگیز نیز ضمیمهآ

~~پریشانی خاطرش شد. خانخانان یکی از محرمان خودرا نزد ماهم انکه

~~فرستاده پیغام داد که درین آستان سپهرمطاف بخود گمان تقصیری

~~ندارد و بغیر از آداب دولتخواهی امری بظهور نمیآید. فتنه سازان چگونه

~~گناهی بمن اسناد کرده باشند که موجب این همه بیعنایتی شده باشد

~~که فیلان مست را بچادر من سر دهند؟ ماهم انکه بمقدمات تسلی بخش

~~تسکین خاطر شورش یافتهآ او نمود. درینولا ازین خدیو جهان که خودرا در

~~لباس بیگانگی داشته در اخفای احوال توجه میفرمود چنانچه سر این را

~~درخور دریافت خود پیشتر ازین از دل بکاغذ سپرده، امری بدیع بظهور

~~آمد که موجب حق شناسی طایفهآ از نیکنهادان گشت.

و تفصیل این سانحهآ هدایت بخش آنست که روزی شاهنشاه جهان آرا از

~~دید کوته بینان بتنگ آمده در جوش شد و قوت غضبی که از طینت ذاتی

~~باعتدال آفریده ودیعت نهادهآ دست قدرت است رخصت خشم نمودن

~~یافت. و از ملازمان عتبهآ اقبال که پیوسته در رکاب سعادت اعتصام

~~می بودند دل گران فرموده جدا شدند و حکم مقدس شد که هیچ احدی در

~~رکاب نصرت قباب نباشد تا آنکه جلودار و امثال این مردم را (که وحدتگاه

~~خلوت از کثرت اقسام این مردم غبارآلود نمی گردد) باز داشته یگانه و

~~تنها بباطن با خدای خود بنیاز و بظاهر از مردم خشم آلود، از معسکر

~~اقبال بیرون آمدند. از اسیان خاصهآ حضرت شاهنشاهی طرف اسپی عراقی

~~حیران نام که خضرخواجه خان پیشکش کرده بود و در تیزی و تندی مثال

~~نداشت و در بدخوئی نیز نظیرش پدید نبود. هرگاه وا شدی کس پیرامون

~~آن نتوانستی گشت و بدشواری بدست آمدی، و آن جهان پهلوان الهی

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0113.jpg)

~~بمقتضای قوت و عظمت فطری پیوسته برو سوار گشتی. درین تنهاروی

~~بر آن رخش سعادت پیوند سوار بودند. از کثرت صوری یکسوشده در نور

~~حضور ایزدی روشنی افزای بوده گرم رفتار شدند. چون پارهآ راه لی شد

~~ناگهانی بحال آن رخش اقبال متوجه ناشده بکاری فرود آمدند و بوضعی

~~خاص با خدای خود همراز گشتند. آن تکاور آتشخوی بادپیما برسم عادت

~~خود تندیها کرده گرم دویدن شد تا آنکه از نظر دوربین آنحضرت پنهان

~~گشت. چون باز خاطر مقدس میل سواری فرمود نه در ملازمت کسی

~~و نه در خدمت اسپی. لختی در اندیشهآ این کار شدند. ناگاه دیدند که

~~همان اسپ از دور دویده میآید تا آنکه دویده دویده بآرامشی سنجیده

~~در ملازمت آنحضرت رسیده ایستاد و آنحضرت در شگفت غریب مانده

~~بر آن وحشی نزاد سوار دولت شدند. اسیی که عادت او باشد که بآسانی

~~سواری ندهد و در وا شدن آن باشد که بدشواری بدست افتد و آنگاه

~~در چنین صحرائی رها شده باشد و از نظر غایب گردد و بمحض توجه

~~شاهنشاهی خود آمده بآرامش تمام سواری دهد که هرگز بآسانی میتر

~~نمیشد از عجایب تصرفات این سریرآرای دولت تواند بود!

آری، کسی را که ایزد بیچون در نوازش باشد و متکفل این کارها شود

~~در وسعت آباد خاطر او از تنهائی چه اندیشه باشد؟ و اگر ذات مقدس

~~او چنین نتایج بخشد چه دور؟ اگرچه بظاهر چنان مینماید که دادار

~~میسازد لیکن از روی معنی برای رهنمونی ظاهرپرستان مختصربین چراغی

~~چند در شاهراه هدایت مینهد تا چنانکه اورا خداوند صورت و پادشاه

~~ظاهر میدانند بهتر و بیشتر از آن فرمانفرمای معنی دانسته رضامندی

~~اورا رضاجوئی حق پنداشته بگلشن سرای سعادت جاوید رسند. خوشا

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0114.jpg)

~~بزرگی که حالش چنین باشد! و زهی دولتمندی که اورا چنین اگاه سازند! و

~~چه کورباطنی حق ناشناسی که با چندین انوار حقانیت در حجاب بیگانگی

~~مانده در خلاب نادانی فرو رود! و چه باطل بیدولتی که باوجود یافت این

~~پایهآ ارجمند بی راههآ نفاق و خلاف رفته با خدای جهان آفرین ستیزه نماید!

~~سخن کوتاه که این گفتار شگرف را زهایتی نیست.

وگیتی خدیو ظهور این عارفهآ غیبی را الهام ربانی دانسته فسخ عزیمت

~~تنهاروی فرموده باز بدلگرمی و نوازش نوئینان اخلاص پیوند که در اردوی

~~معلی بودند توجه فرموده سایهآ التفات بر آن حدود انداختند و جهانیان را

~~فروغی و فراغی حاصل آمد. و موکب معلی بتاریخ بیست و پنجم مردادماه

~~الهی، موافق یازدهم شهر شوال، پیشتر از رسیدن اردوی ظفرقرین جریده

~~بلاهور نزول اقبال فرموده سلطنت آرای گشتند و پیوسته بانبساط شکار

~~اشتغال میفرمودند. و بعد از چند روز اردوی معلی بتمام و کمال رسید.

~~خانخانان از فنون فرمانبرداری سلطان واهمه باز بر سر حکایت رفته

~~و بنسبت شمس الدین محمد خان اتکه گله مند شده اظهار نمود که

~~همچنان که چهرهآ اخلاص و عبودیت من درین دودمان عالی از غبار

~~ریو و ریا مصفاست نظر مرحمت و التفات آنحضرترا نسبت بخود بر

~~وجه اکمل واتم دانسته گمان فتور در ارکان آن نمیبرم، اما چون گاه

~~گاه حضرت را بی التفات مییابم از نتیجهآ غیبت و سعی سعایت شما

~~میدانم. از من چه واقع شد که کمر بعداوت من بستهاید و تشنهآ خون

~~من شده مزاج اقدس را بر سر انحراف می آرید و کار بجائی میرسانید که

~~قصد جان من میکنند؟ شمس الدین محمد خان ازین صدمات مضطرب

~~شده جمعیرا بخود متفق ساخته با خویش و پیوند خود پیش خانخانان

~~رفت و عهود و مواثیق در میان آورده سوگندهای غلاظ و شداد یاد کرد

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0115.jpg)

~~که هرگز زبان بغیبت شما نگشادهام و نخواهم گشود تا آنکه خانخانان را

~~دل بجای آمده شورش او قدری فرو نشست.

و از سوانح این ایام آنکه بهادر خانرا بملتان رخصت فرمودند که

~~جایگیر خودرا (که نو یافته بود چنانچه سابقا ایمائی بدان رفته) سرانجام

~~دهد و هم بلوچان آنحدودرا که سر تمرد برداشته بودند تنبیه نماید.

~~بهادر خان در آن ولایت دلگشا رسیده لوازم مردانگی بجای آورد. جمعی

~~انبوه از سوار و پیاده در برابر او آمده زیاده از اندازهآ تاب و توان خود

~~کوشش مینمودند و تا مدت یک ماه آداب پیکار از جانبین بتقدیم

~~میرسید. و چون سایهآ اقبال این خدیو جهان پرتو توجه بر حصول امنیت

~~او انداخته بود بمیامن توفیقات ایزدی فیروزمند گشت.

و چون ایزد جهان آرا در مقام اظهار سطوت شاهنشاهی بود که از نقاب

~~استغنا برآمده خود ناظم پراکندگیهای عالم شوند بیرام خان که پیوسته

~~لاف عقیدت زدی پرده از روی کار او برداشتن گرفت و اورا سالک بیراهه

~~ساخت. و آنکه بیراهه رفتن او اکثری از مردم هوشمند دریافتند آن

~~بود که فیلان پادشاهی را خواهی نخواهی بامرای اعتبار کردهآ خود تقسیم

~~نمود تا آنکه خیلی از فیلان خاصهآ پادشاهیرا که پردهآ عظمت و جلال

~~جهان آرای آنحضرت بودند گرفته ببهانهآ آنکه بمردم میسپارد از آنحضرت

~~حدا ساخت. آن خدیو جهان نمیخواست که این تحکم را قبول نماید،

~~لیکن چون کارها بوقت خود بازبسته است و هنوز آنزمان نرسیده بود،

~~اغماض نظر فرموده رضا بقضا داد. سبحان الله این چه وسعت حوصله.

~~و این چه اندازهآ مداراست! و آنگاه در عنفوان شباب که موسم طغیان

~~طبیعت و مبدأ غلیان قوای غضبیست! آری، بزرگی را که جهان آفرین در

~~کنف حمایت خود به پرورد اینها ازو چه بدیع باشد؟

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0116.jpg)

و درین هنگام که عرصهآ لاهور بفروغ قدوم عدالت آرای حضرت

~~شاهنشاهی رونق داشت سلطان آدم گکهر بزمینبوس رسیده بنوازش

~~پادشاهی اختصاص یافت. وچون در عنفوان درآمدن رایات حضرت

~~جهانبانی جنتآشیانی بفتح هندوستان شرف ملازمت درنیافته بود

~~توهمی بخاطر داشت، لیکن چون خدمتی شایسته کرده بود که مثل

~~میرزا کامرانی را که سرمایهآ چندین شورش و آشوب بود گرفته سپرده

~~چشم مرحمت فراوان داشت و پیوسته عرایض او بدرگاه معلی می آمد.

~~درینولا که عالم بفر اورنگ حضرت شاهنشاهی فروغ آسمانی یافت و

~~اقبال بکار خود درآمد که هر جا سری و سرداری باشد موی کشان بسجود

~~آستان عالی آورده سربلند سعادت جاودانی سازد آن دولتمندرا نیز داعیهآ

~~آستانبوس گریبانگیر شد. و از وحشی طبعی خود التماس نمود که چون

~~بملازمت سرافراز شوم همراه موکب والا بهندوستان نبرند و بمآثر الطاف

~~خلایق نواز از جا و مقام خود جلای وطن نشوم و یکی از معتمدان پایهآ

~~سریر والا مرا گرفته بدرگاه معلی برد. عواطف شاهنشاهی پاداش خدمت

~~شایسته فرموده جمیع ملتمسات اورا بذروهآ قبول ارتفاع داد و تیمورخان

~~جلایر باین خدمت اختصاص یافت تا اورا مقرون استمالت آورده بسجدهآ

~~درگاه گیتی پناه سربلند ساخت. و زیاده از آنچه در حوصلهآ خواهش او بود

~~بمراحم شاهنشاهی ممتاز شد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0117.jpg)

و از سوانحی که در ایام توقف عالی در لاهور عبرت بخش ارباب تمرد

~~شد بیاسا رسیدن تختمل زمیندار مؤ است. و مجملی ازین قضیه آنکه

~~این زمیندار از شوربختیی که داشت بسلطان سکندر همراه شده موجب

~~ضلالت او گشت و از آنجا که رسم بیشتری از زمینداران هندوستان

~~آنست که راه یکجهتی گذاشته همه طرفرا نگاهبانی میکنند و هرکه

~~غالب و شورافزا باشد باو همراهی مینمایند، در هنگام شورش روزگار

~~که قضیهآ ناگزیر حضرت جهانبانی جنت آشیانی زبانزد اقطار و اکناف

~~هندوستان گشت و سکندر سور سر بفساد برداشت آن گمراه همراه

~~گشته در پی آرایش هنگامهآ او شد. و درین هنگام که رایات نصرت

~~محاصرهآ مانکوت نمود و کاروبار بر متحصنان قلعه باضطرار کشید

~~بوسیلهآ حیله های زمیندارانه آمده ضمیمهآ لشکر گشت. بیرام خان چون

~~بر حقیقت افساد او آگاهی داشت اورا بسیاست رساند و بجای او برادر

~~او بختمل را که بهوشیاری و دولتخواهی در پیش بود مقرر ساخت. از آنجا

~~که آئین همت والای شاهنشاهی آنست که خودآیندهها، اگرچه از روی

~~اضطرار آمده باشند، از صدمات قهر محفوظ می باشند و فطرت بلند که

~~بهزاران مروت و فتوت سرشته است تجویز آزار این طبقه نمیفرماید

~~ظهور این قضیه ملایم طبع اشرف اقدس نیامد. اما چون نقاب از جمال

~~جهان آرا برنداشته بودند بظاهر چندان توجهی نفرمودند. و چون خاطر

~~جهانگشای از مهمات پنجاب فارغ شد چهار ماه و چهارده روز که دار

~~السلطنهآ لاهور از فر نزول سپاه منصور غیرت افزای سپهر والا بود شرایف

~~اوقات بفارغبالی و نشاطرانی مصروف بوده بظاهر در لباس بی پروائی بکاری

~~اشتغال داشته و در معنی در غایت پروا بوده عیار ارباب اخلاص گرفته

~~میشد. چون کارپردازان کارگاه خلافت از انتظام مهمات فارغ شدند

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0118.jpg)

~~حکومت لاهور بحسین خان خواهرزادهآ مهدی قاسم خان تفویض نموده

~~در ساعتی میمنت بخش بیست و پنجم آذرماه الهی، موافق سه شنبه

~~پانزدهم شهر صفر نهصد و شصت و پنج، نهضت اعلام نصرت اعتصام

~~بجانب دار الملک دهلی اتفاق افتاد.

و از جملهآ سوانحی که در عرصهآ قصبهآ جالندهر که مخیم سرادقات عالی

~~بود بوقوع پیوست قضیهآ انعقاد خانخانان بیرام خان بود بعصمت قباب

~~سلیمه سلطان بیگم. و تفصیل این سانحه آنکه حضرت جهانبانی

~~جنت آشیانی در عهد جهان آرائی خود آن عفت نقابرا که خواهرزادهآ

~~آنحضرت و صبیهآ میرزا نور الدین محمد بود نامزد بیرام خان کرده بودند

~~که بعد از فتح هندوستان آن دردانهآ یکتای فطرت را که باصالت نسب

~~و جلالت حسب از مخدرات سرادق عصمت و مکنونات معادن عفت

~~ممتاز بود به بیرام خان بسپارند و مرهون وقت مانده بود. درین هنگام

~~که عرصهآ جالندهر از ورود موکب عالی مهبط انوار شد خانخانان خاطر

~~بر سرانجام این داعیه گماشته از بندگان حضرت شاهنشاهی استدعا

~~و استمزاج این شغل نمود. حضرت شاهنشاهی چون در لباس بیپروائی

~~درآمده راه مدارا میسپردند بامضای آن التماس اشارت فرمودند و بآن

~~خدر معلی ازدواج روی داد. تمام مستورات سرادق سلطنت خصوصا

~~ماهم انکه درین انعقاد سعی موفور بظهور رسانید چنانچه عقد و زفاف

~~در یک هفته صورت گرفت. میرزا نور الدین محمد پسر میرزا علاءالدین

~~محمد است، و او پسر خواجه حسن7 که بخواجه زادهآ چغانیان شهرت

~~دارد، و خواجه زاده نبیرهآ خواجه حسن عطار اند، و ایشان بیواسطه پسر

~~خواجه علاؤالدین اند که خلیفهآ اول خواجه نقشبند اند. و پوشیده

~~نماند که خواجهزادهآ چغانیان بنسبت دامادی سلطان محمود میرزا

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0119.jpg)

~~بن سلطان ابوسعید میرزا اختصاص داشتند. پشه بیگم دختر علی شکر

~~بیگ جد سیوم بیرام خان که در عقد سلطان محمود میرزا بود دختر

~~اورا که از میرزا شده بود بخواجهزاده عقد بستند. حضرت گیتیستانی

~~فردوس مکانی بملاحظهآ نسبتهای مذکور میرزا نور الدین محمدرا که آثار

~~اخلاص و حسن عقیدت از پیشانی او دریافته بودند مکرمت فرموده

~~گلبرگ بیگم را که صبیهآ قدسیهآ آنحضرت اند انتساب فرمودند، و سلیمه

~~سلطان بیگم که بنیک سیرتی و پاکدامنی و فطرت عالی امتیاز دارند از آن

~~قدسیه بظهور آمده و حضرت جهانبانی جنت آشیانی باین مناسبت آن

~~نسبت خیال فرموده بودند.

~~سبحان الله چه عالم تقلید است! ازینکه سلطان محمودرا در باب

~~خواجه زادهآ چغانیان سهوی رفته باشد که با غیر کفو نسبت کرده باشند

~~برای چه حضرت فردوس مکانی پیروی آن نموده نسبت بمیرزا نور الدین

~~محمد کنند؟ و بچه سبب اکنون بتبعیت گذشتهها این نسبت صورت

~~اندد؟

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0120.jpg)

آغاز سال سیوم الهی از تاریخ جلوس حضرت

شاهنشاهی، یعنی سال خورداد از دور اول

~~المنة لله که هیکل سال دوم از تاریخ الهی مرصع بجواهر خرمی و

~~خوشدلی آویزهآ گوش روزگار و آرایش گردن ماه و سال گردید و کوکبهآ

~~بهار سال سیوم الهی بسواطع دولت و اقبال بلندی گرفت، و بعد از

~~چهار ساعت و بیست و هشت دقیقه از روز جمعه بیستم جمادی الاولی

~~سال نهصد و شصت و پنج اورنگنشین فلک چهارم، ظلمتزدای هفت

~~طارم، ببرج حمل تحویل نمود. عالم صورت را چون جهان معنی طراوتی

~~تازه داد و زمین پژمرده را چون آسمان سالخورده نضارتی بیاندازه بخشید.

~~دلبستگان عشرت بظهور شعشعهآ سعادت این سال آئین نشاط از سر

~~گرفتند و آرزومندان شوق از نسیم نوروزی روح تازه در قالب امانی و

~~أمال دردمیدند (شعر)

دماغ عالم از بوی بهاری هوارا ساخته عود قماری

ز مشکافشانی باد طربناک عبیرآمیز گشته نافهآ خاک

زمین را مشک پیمودن بخروار هوارا غالیه سودن صدفوار

نیاورده ز نرمی تاب مهتاب زلاله خون چکیده وز سمن آب

بنفشه بهر چشم بد بتعجیل کشیده در بناگوش چمن نیل

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0121.jpg)

پس از فراغ نشاط نوروزی و انبساط فتح و فیروزی اشجار سعادت اثمار

~~الهی یعنی رایات نصرت آیات شاهنشاهی بعزم سایه گستری دار الملک

~~دهلی از قصبهآ جالندهر در جلوهآ اقبال آمده شکارکنان و نخچیرافکنان

~~نهضت فرمود.

چون از دریای ستلج که قصبهآ لودهیانه بر ساحل آن واقع شده عبور

~~موکب عالی اتفاق افتاد مسرعان کارآگاه خبر آوردند که حاجی خان که

~~اندکی از احوال او سابقا گذارش یافت بافواج قاهره که بدفع او نامزد

~~شدهاند دم مساوات و مساهمت میزند. بنابران توجه جهانگشای بر

~~آن قرار یافت که موکب اقبال تا حصار رفته نظام کار نبردرفتههای

~~مذکور نماید و اگر جمعی دیگررا برای استظهار آن جماعت باید فرستاد

~~فرستاده خاطر عالم آرای را از آنحدود بالکل جمع نموده آید. بنابرین

~~اندیشهآ صوابانتما جمیع اردوی معلی بسرکردگ ناصر الملک حصاررویه

~~روانه شد و حضرت شاهنشاهی بجهت احیای آداب مستحسنه و ارتقای

~~مدارج سعادت جریده بسهرند متوجه شدند که زیارت حضرت جهانبانی

~~جنت آشیانی (أنار الله برهانه) فرموده بر موکب دولت سایه گستر شوند

~~چه در هنگام شکست امرا و استیلای هیمو خنجر بیگ و جمعی از

~~ملازمان درگاه نعش مقدس آنحضرت را برداشته بسهرند آورده بودند و

~~تا حال آن صندوق قدسی را محفوف استار خفا ساخته در آنجا بودیعت

~~گذاشته بودند. و در اندک زمانی بعد از احراز این امنیت بحصار رفته

~~روشنی افزای اردوی معلی گشتند و بیرام خان خانخانان نیز بموجب

~~التماس درین عزیمت همراه بود.

~~و درینولا که رایات اقبال در حصار بود میان ناصر الملک و شیخ گدائی

~~نزاعی و نقاری بهم رسید، و چون بیرام خان رعایت احوال شیخ بسیار

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0122.jpg)

~~مینمود جانب او گرفت. ناصر الملک روزی چند خاطر غبارألود ساخته

~~بدرخانه نیامد و در اندک زمانی جمعی از نیگذاتان در میان آمده صلح

~~دادند.

و چون طنطنهآ عساکر نصرت بحاجی خان و آنمردم رسید بی جنگ ازهم

~~متفرق گشته هرکدام بجائی رفت و حاجی خان بگجرات شتافت و از لشکر

~~منصور محمد قاسم خان نیشاپوری باجمیر رفته متکفل انتظام آنحدود

~~شد، و سید محمود بارهه و شاهقلی خان محرم و جمعیرا بتسخیر جیتارن

~~فرستادند. بهادران نصرت قرین بزور شمشیر و نیروی شجاعت جمعی کثیر

~~از راجپوتان گردنکش را بتیه عدم راهبری نموده آن قلعه را متصرف شدند

~~و عرصهآ آنحدود از خس و خاشاک ارباب بغی و تمرد پاک شد.

~~نهضت موکب گیتی گشای شاهنشاهی بدار الملک دهلی و

وصول بآن شهر کرامت پیوند

~~چون خاطر جهانگشای از مهمات این حدود فراغ یافت موکب عالی از راه

~~سامانه متوجه صوب دهلی شد و منزل بمنزل داددهان و عشرت کنان

~~راه سپردند، و بتاریخ پنجم اردی بهشت ماه الهی، موافق جمعه بیست و

~~پنجم جمادی الاخری، لوای گیتی آرای سایهآ وصول و پرتو نزول بر ساحت

~~دار الملک دهلی انداخت. بزرگان شهر بآداب استقبال مبادرت نموده

~~غبار موکب جهان نوردرا پیرایهآ آبروی سعادت خود ساختند. انوار نصفت

~~وعدالت و لمعات رأفت و عاطفت شاهنشاهی بر ساحت احوال خواص

~~و عوام تافت و بدستیاری مدبر اقبال کار سپاهی و رعیت بتازگی انتظام

~~گرفت.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0123.jpg)

و درانولا خانخانان با جمیع امرا وارکان دولت در هفته دو رور کر

~~دیوانخانهآ شاهنشاهی دیوان بزرگ میداشت و مهمات و معاملات مالی

~~و ملکی که در آن بارگاه دولت قرار مییافت بعرض اقدس شاهنشاهی

~~میرسید و بدانچه فرمان گیتی مطاع میشد بطغرای نفاذ می پیوست.

و از بدایع وقایع که سپهر خیال باز از پردهآ بوالعجبی برآورد داستان

~~عشق و عاشقی علیقلی خان زمان بساربان پسری بود و بوسیلهآ آن جوهر

~~بدگوهری او روشن گشته نفرین جهانیان را مورد آمد. و تفصیلش بطرز

~~اجمال آنست که در عهد دولت حضرت جهانبانی جنت آشیانی شاهم

~~بیگ نام پسر ساربانی که بحسن صوری و جمال ظاهری انگشت نما

~~بود در سلک قورچیان خاص انتظام داشت و خان زمان بآن ساربان

~~پسر بمقتضای خباثت ذاتی و خیانت فطری نظر شهوانی بردوخته و این

~~طغیان طبیعت شهوانی و غلیان نفس بهیمیرا عشق نام کرده روزگار

~~بسر میبرد. بعد از واقعهآ ناگزیر حضرت جهانبانی شاهم بیگ باتفاق

~~خوشحال بیگ که او نیز داخل قورچیان بود در جالندهر بآستانبوس

~~حضرت شاهنشاهی سرافراز گشته در جمع قورچیان میبود. درین حال

~~خان زمان از بیدولتی و تبه رأیی کسان فرستاده اغوای او نمود. آن بی جوهر

~~معنی که مغرور حسن بیمدار صورت بود این را نقش مراد و منصوبهآ

~~بخت دانسته گریخت چه درین درگاه که بازار حسن معنوی گرم است

~~و به برکت حسن معنوی لطف صورت را جای میدهند امثال این مردم

~~بیمعنی ظاهرآرارا که می پرسد؟ و کجا بنظر التفات شاهنشاهی میرسند؟ و

~~بالجمله آن بیدولت بخیال فاسد از دولتخانهآ اقبال گریخته خودرا پیش

~~خان زمان رسانید و بازار حسن فروشی گرم ساخت. و این کافرنعمترا

~~که بدمستی دلاوری و دنیاداری ضمیمهآ بدنهادی او شده بود از شورش

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0124.jpg)

~~طبیعت کار برسوائی کشید و چنانچه خبایث ماوراء النهر از تیرگی دل

~~عظمت و شکوه دولت را منظور نداشته بر ناپاکرگان آلودهدامن اسم

~~بزرگ رانده پادشاهم پادشاهم میگویند، آن بیدولت نیز گفتی و کورنش

~~و تسلیم بجای آوردی و از فزونی مستیهای گوناگون، که اندک گفته آید،

~~راه سعادت گذاشته بیراههآ ادبار رفتی. و بلای عظیمتر فراهم آمدن

~~خوش آمد گویان نزد او بود که نظر کجشان جز بر منفعت خود نیفتادی

~~و پیوسته بدینجهت جمیع بدیهای اورا توجیه نیک کرده در افزایش کار

~~خود می بودند، و هرگاه بدذاتی در پایهآ بلند باشد و بدمستی چنین روی

~~دهد و ارباب صحبت از گروه خوش آمدگوی خانه برانداز باشند، ظاهر

~~است که دین و دنیای آن شخص خراب گردد و حال و مآل او بخسران

~~انجامد چنانکه مصداق این مقال احوال وخامت مآل علیقلی خان است.

~~و چون بیآزرمی و بیحیائی این بخت برگشتهها بمسامع اقبال رسید یرلیغ

~~موعظت و منشور حکمت فرستاده بنصایح والا لوازم بزرگی بجای آوردند

~~و حکم عالی شد که درگاه ما دریای عفو و احسان است. آدمیزاد از

~~فرمانبرداری آز و صحبت بدذاتان خوش آمدگوی مغلوب سلطان شهوت

~~و غضب بوده مورد انواع ذمایم میشود. اکنون از مردمی و حقیقت و

~~نمکشناسی و عقیدت و اخلاص حرف گفته نمیشود. سررشتهآ حساب را

~~که سرمایهآ نجات عموم مردم است بدست داشته از کرده پشیمان

~~شده بنیکوخدمتی تدارک کردار ناشایستهآ خود نمای و آن ساربان پسررا

~~بدرگاه فرست تا کردهآ ترا ناکرده انگاشته بعواطف شاهنشاهی سربلند

~~گردانیم. و اگر از بیخردی و بیشرمی پذیرای احکام پادشاهی نشوی

~~سرای تو در کنار تو نهاده آید که باعث عبرت سایر کوته اندیشان

~~زرمست گردد.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0125.jpg)

درین اثنا که بدمستی و بدگوهری علیقلی خان بیشتر از پیشتر بظهور

~~آمدن گرفت رأی جهان آرای اقتضا کرد که جمعی از بهادران نصرت قرین را

~~در نزدیک او جایگیر کرده شود تا از انفراد و استقلال برآمده پردهآ ناموس

~~او دریده نگردد. ازانجهت قصبهآ سندیله را بسلطان حسین خان جلایر

~~جایگیر فرمودند. آن بدگوهر این قصبه را از پیش خود باسمعیل خان پسر

~~ابراهیم خان اوزبک که با او قرابت نزدیک داشت داده بود. هرگاه سر

~~جماعه به بدعمل و حرامنمکی موصوف باشد پیروان او ناگزیر از سعادت

~~بی بهره میگردند و لهذا اسمعیل خان پرگنهآ مذکوررا نداده بمنازعت

~~برخاست. سلطان حسین خان مذکور به پشت گرمی چنین خدیو اقبال ازو

~~بزور گرفت و او پناه بعلیقلی خان برده لشکر بسیار بر سر او آورد و سلطان

~~حسین خان بهمین مردم خود بمدافعهآ آنها برآمد. و چون از منسوبان

~~این دولت جاویداقبال بود باوجود کثرت مخالف فیروزمندی یافت و

~~جمعی کثیر به بدترین مردزها، که در حرامنمکی جان دادن است، بخاک

~~نیستی برابر شدند و شاه بداغ بلاق که از خویشان نزدیک علیقلی خان و

~~از شجاعان نامی زمانه بود بهاویهآ عدم شتافت. علیقلی خان بمقتضای

~~شرارت ذاتی و بدنهادی خود میخواست که آمده بسلطان حسین خان

~~روبرو شود و یکبارگ از پردهآ آزرم برآمده روسیاه ازل و ابد گردد. جمعی

~~از خرد پروران دوربین اورا از آن اندیشهآ نادرست بازداشته در تدارک و

~~تلافی حرکات ناشایستهآ او اهتمام نمودند و او نیز نصیحت پذیر گشته

~~در چارهآ کار خود کوشش نمود، لیکن چون دولتمندی ذاتی نداشت

~~آن ساربان پسررا از خود جدا نمی کرد و از سایر امور بیدولتی دست

~~باز نمیداشت. بباطن در اندیشهآ تباه و بظاهر شروع در ملاءمت

~~نمود. و ناصر الملک پیوسته نکوهش احوال خسران مآل او کردی و در

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0126.jpg)

~~فرستادن لشکر بر سر او و تنبیه کردن او اهتمام نمودی. و بیرام خان

~~خاطر علیقلی خان نگاهداشته از بزرگمنشی خود کارهای ناهنجار اورا

~~ناکرده میانگاشت. دوستان درخانه اورا نصیحتهای گرانمایه کردند و

~~آن نکوهیده اعمال چون از کردار خود باز نتوانست آمد خودرا بحیله و

~~مکر زد و برج علی نام نوکری از معتمدان خودرا بدرخانه فرستاد که شاید

~~کاری تواند ساخت و شوریش درخانه را علاجی تواند انگیخت. در آن ایام

~~ناصر الصلک صاحب اختیار کل بود و مهمات مالی و ملکی برأی رزین او

~~مفوض بود و از صمیم قلب لوازم دولتخواهی بجای آورده ملاحظهآ خاطر

~~بیرام خان نکردی. روزی برج علی که از مدهوشان مجلس علیقلی خان

~~بود پیش ناصر الملک رفته سخنانی که از اندازه بیرون باشد در میان آورد

~~چنانچه دل حق شناس ناصر الملک بغضب درآمد. بفرمود که برج علی را

~~خوابانده چوب زدند و از برج قلعه دهلی اورا بزیر انداخته در خندق

~~نیستی فرستادند. میگفت که این مردک اکنون مظهر اسم خویش گشت.

~~و بیرام خان ازین معنی بغایت آزرده شد و کینه در دل داشته انتقام اورا

~~بوقت دیگر انداخت.

و از سوانح دولت افزای که در دار الملک دهلی درین ایام روی نمود

~~بیاسا رسیدن مصاحب بیگ پسر خواجه کلان بیگ است که بسعی

~~اخلاصسرشت ناصر الملک بوقوع آمد و جهانیان از شرارت او آسوده

~~شدند. و حقیقت این حال برسم اجمال آنست که پیوسته دل باطل او

~~آگندهآ نفاق بود و سرشت او بخبث و خباثت آماده چه در زمان حضرت

~~جهانبانی جنتآشیانی و چه در هنگام طلوع نیر جهان آرای حضرت

~~شاهنشاهی حرکات ناپسندیده ازو بظهور آمدی. حضرت جنت آشیانی

~~اورا مضاحب مناقق میفرمودند چنانچه سابقا گذارش یافته. و درینولا

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0127.jpg)

~~شطری از اوقات پریشان خودرا در صحبت شاه ابوالمعالی گذرانده در

~~تبه رأی می بود و لختی از اوقات بحدود شرقیه بسر برده از مصاحبان

~~مجلس خبائت علیقلی خان گشت و پسر خودرا مهردار او ساخت. و چون

~~پیمانهآ عمر او به پر شدن نزدیک رسیده بود باندیشهآ تباه از آنجا بدهلی

~~آمد. درین اثنا بیرام خان اورا مقید ساخته مصحوب معتمدان روانهآ سفر

~~حجاز ساخت و از قدمگاه برآمده متوجه پیش بود که کار او ساخته شد

~~و قدمش بعدم فرو رفت. و باعث برین امر ناصر الملک بود. باهتمام

~~تمام بیرام خان را بر آن داشت که دو قطعه قرطاس، بر یکی اسم قتل و

~~بر دیگری نقش نجات نوشته انداخته شود تا هر نقشی که از پردهآ غیب

~~بظهور آید و بر رو افتد آن را فرمودهآ الهی دانسته کار بندیم و همچنانکه

~~اندیشیده بود تقدیر موافق تدبیر آمد و در ساعت کسان فرستاده اورا

~~بسزا رسانیدند.

و از وقایع ناشایسته که درین سال بظهور آمد کشته شدن خواجه

~~جلال الدین محمود بچوق است. و مجملی ازین سرگذشت آنست که او

~~پادشاهقلی بود و تواضع بی تقریب بمردم نمی کرد و بزرگان دنیا نظر بر

~~رواج کار خود داشته همه را چاپلوس درگاه خود میخواهند. بنابران اکثر

~~برکشیدههای این دولت علیا اورا دوست نمیداشتند و با این حالت

~~عیب هزل و مزاح که بدترین عیب بزرگان تواند بود داشت و با سران

~~زمانه مطایبه میکرد و بحرفهای دور از کار در لباس طرفگی و ظرافت

~~که نادانان آن را خوشطبعی نام نهادهاند بسر میبرد و هیچکس نبود که

~~خلشی از خارستان ظرافت او در پهلو نداشت. درین هنگام که غزنین

~~باستصواب محمدقلی خان برلاس باو مفوض شد ارباب غرض فرصت

~~دانسته هم خاطر منعم خانرا شوراندند و اندیشهآ انتقام دیرینهآ اورا

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0128.jpg)

~~تازه ساختند و هم در هندوستان باعث مزید برهم زدگی خاطر بیرام خان

~~شده اورا در کشتن بجد ساختند. آن دوربینی و نیکذاتی کجاست که

~~صلاح دولت صاحب را منظور داشته بندههای کارآمدنی را بجهت اغراض

~~نفسانی خود هدف تیر انتقام نسازند و سود و زیان خودرا از ملاحظه

~~انداخته در برآمد کار ارباب استعداد شوند؟ خواجه چون فسخ عزیمت

~~هندوستان نمودن منعم خان و در مقام کینه کشی درآمدن او شنود

~~در اندیشهآ دراز فرو رفت، نه روی آمدن هندوستان که خدیو زمان در

~~نقاب بیپروائی و بیرام خان در نهایت استیلا. هرگاه در زمان حضرت

~~جهانبانی جنت آشیانی بجهت حرفی ناملایم که ازو رسانده بودند اورا

~~فرصت یافته در حمام تنها بدست آورده انواع اهانت رسانید و مغلوب

~~غضب گشته ملاحظهآ حضرت جهانبانی نکرد. امروز که حال باینجا رسیده

~~باشد و خدیو زمان در نقاب بی توجهی چگونه پیش آید؟ و ستمپیشههای

~~تیره درون چه سعایتها که ننمایند8؟ و شدت منعم خان که برأی العین

~~ملحوظ او میگشت بودن کابل و دیدن اورا بخود قرار نمیداد و بیوفائی

~~نکوهیدهترین عارها پیش او بود. بخاطرش راه نیافتی که ازین دولت

~~ابدقرین رو تافته بناحیتی دیگر رود. منعم خان جمعی را بتسلی او فرستاد

~~و بعهد و پیمان اورا آورده مقید ساخت. و بعد از آن، باشارت او نشتری

~~چند در چشم او زدند. چون تقدیر نرفته بود روشنائی چشم اخلاصبین

~~او تباه نشد و پس از چندگاه که اورا کور دانسته دست ازو بازداشته

~~بودند بنگشرویه بسرکردگی یکی از بنگشیان راه هندوستان پیش گرفت

~~تا بهر وضعی که باشد خودرا بآستانهآ دولت رساند و هر امر ناگزیر که

~~از دشمنان رو دهد باری در پای قدم صاحب باشد. منعم خان آگاه

~~شده چندی از تیزرویان عرصهآ تفحصرا فرستاد و اورا با برادر خرد او

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0129.jpg)

~~جلال الدین مسعود بدست آورده گرفتار بند و زندان ساخت و در فکر

~~و اندیشهآ این بود که چگونه دفع کند. آخر شبی جمعیرا بر سر آنها

~~فرستاد و خون آن دولتخواه را برای غرض شوم خود ریخت. و بیرام خان

~~نیز فرمانی درست کرده بکشتن او فرستاده بود. حضرت شاهنشاهی که

~~برای عیار ارباب ثروت و چندین مصلحت دیگر در نقاب بی توجهی

~~بودند از استماع این قضیه خروش باطنی فرموده مکافات آن را چون سایر

~~امور بایزد هستی بخش جهان آرا تفویض فرموده بحوصلهآ که داشتند بر

~~زبان نیاوردند. الله تعالی این مظهر بردباری را برای نظام صورت و معنی

~~دیر داراد!

توجه حضرت شاهنشاهی

بفیل و جنگ انداختن فیلان مست

~~خاطر دوربین پرده گزین حضرت شاهنشاهی که پیوسته در لباس بی توجهی

~~بوده مهمات مالی و ملکی بعاشقان آن واگذاشته هر روز پردهآ تازه بر

~~روی احوال دولت ابدقرین خود انداختی و دنیادوستان خودآرای را باین

~~طرز بدیع عیار گرفتی. در آن هنگام که در کابل نقاب آرائی میفرمودند

~~بسواری شتر و جنگ آن متوجه بودندی که در آن حدود جانداری کلانتر

~~ازو نبود و گاهی برای تشحیذ خاطر جهان آرای بسواری اسپ و شکار سگ

~~اشتغال داشتندی. درینولا که ممالک هندوستان بقدوم میمنتبخش

~~آنحضرت رونق گرفت بفیل بیشتر توجه فرمودند که در صورت و سیرت

~~از جانواران بدیع است. اگر از روی کلانی بکوه تشبیه کرده گروهی را که

~~ندیده باشند شناسائی بچشم کاری نساخته باشم. آن حسن صورت کو؟ و

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0130.jpg)

~~آن رفتار کجا؟ و اگر سرعت و تندروی اورا بباد نسبت دهم آن خشمگینی

~~در وقت برهم زدن ثابت قدمان عرصهآ نبرد چون گفته آید؟ و در دوربینی

~~و دریافت و فراست اگر باسپ مانند گردانم بیان واقع نشده باشد. شرح

~~بدمستی و کینه کشی و کارهای شگرف فیل را کتابی علیحده باید که مرد

~~دانا بی تکلفات انشا فراهم آرد و فصاحت و بلاغت تنها درین کار غریب

~~که از قرار واقع گفته آید کفایت نمی کند. باخرد راست رو عمری دراز

~~صحبت با تجربه کاران ادب آموز این بدیع منظر عظیم شکل بلنددریافت

~~کوهافکن سوارربای فوج برهمزن داشته پذیرای شناخت بدایع این

~~خلقت غریب عبرت افزای تحیر بخش شده باشد. و با اینهمه خود از شنید

~~بدید آمده برأی العین لطف و قهر اورا ببیند و کارنامههای اورا از راه

~~چشم بدل فرستد، شاید که اندکی از بسیار اورا تواند نوشت که حسرتی

~~در دل او از کوتهی بیان نماند. مرا که این شرایط بواقعی دست نداده

~~بعبارت آرائی سخن را چرا دراز کنم؟ و از مقصود که درین شگرفنامه دارم

~~چون بازمانم؟ همان بهتر که بهمین قدر ازین عجایب مخلوقات اکتفا

~~نموده رونق افزای کار خود باشم.

چون نظر مقدس حضرت شاهنشاهی برین مهیب پیکر بدیع هیکل افتاد

~~سزاوار توجه دانسته پردهآ تازه برای خود سرانجام فرمودند و در معنی

~~ایزد جهان آرا آغاز جمال آرائی این یگانهآ عتبهآ کبریای خود فرمود و بنقد از

~~اسباب ترس و بیم ظاهربینان خلق پرست گردانید تا باین خدیو صورت

~~و معنی گسسته عنان و پریشاناندیشه نبوده پا از اندازهآ خود بیرون

~~ننهند چه ماهران این فن و استادان این صنعت اینچنین زبردستیرا

~~رام خود نتوانند ساخت و این پهلوان الهی باین دلیری و دلاوری زبون

~~خود سازد. همانا که ازو ملاحظه باید کرد و ارباب معنی خداپرسترا نیز

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0131.jpg)

~~عنفوان دیدهوری و دریافت عجایب این برگزیدهآ ایزدی شد چه کارهائی

~~که در کالبد گفت درنیاید و ترازوی قیاس برنسنجد ازین اورنگ آرای

~~سلطنت بظهور آمد و سواریهای فیلان مست آدم گش فیلبان ربای بدخو

~~بظهور آمدن گرفت. در آن هنگام که فیل بدمست بدخو فیلبان خودرا

~~کشته چندین خون کرده آشوب شهر گشته باشد این تأییدیافتهآ الهی

~~در حمایت ایزدی درآمده چنانچه در میان چمن و صحن خانه خرامد

~~پای عظمت آرای بر دندان فیل نهاده خندان خندان سوار گشته اورا

~~بجنگ فیلان مست عربدهجوی میآرد و در عین جنگ انداختن فیلان

~~مست که فیلبان فیل دیگررا طاقت طاق شده در نظر میدرآید آن

~~شیر الهی از آن فیل برجسته بر آن فیل دیگر سوار میشود. و این گروه

~~حق پرست را سرمهآ روشنی افزای از دید این حالات بدست میافتد چه

~~رسیدن نزدیک این عفریت پیکر جز بحمایت ایزدی میتر نشود. فکیف

~~سوار شدن بر آن؟ و باز آن را بتندخوی داشتن؟ و با فیل دیگری که مثل

~~او باشد جنگ انداختن؟ از ظهور این عجایب اصحاب ظاهر چون اهل

~~معنی در مقام حلقه بگوشی درآمدن گرفتند. بخاطر کسی نرسد که فیلرا

~~زین میکنند و آلات و اسبابی چند تعبیه مینمایند تا سواری میشود.

~~ریسمانی در گردن او حلقه طور که باعث زیب و زینت او باشد میبندند و

~~نزدیک بگردن نشسته پارا بآن ریسمان اعتماد میبخشند. من چه گویم؟

~~سخن همانست که اول گفتم. بیان حالات از من نمیآید. اگرچه در

~~واقعه نویسی ظاهربین داند که از درازی شاهراه مقصود یکسو شده به

~~ننهاده از کم فرصتی تاخته می شتابم.

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0132.jpg)

از جملهآ حمایات ایزدی که ارباب صورت و معنیرا از خواب غفلت

~~بیدار ساخته شطری را در تعجب و لختی را در حسرت نایافت ایام گذشته

~~آورد و طبقهآرا در آفرینگری دانش خود بوده هوش افزای گشت آنست

~~که درین هنگام که در دار الملک دهلی مسرت پیرای خاطر اقدس بوده

~~فیلسواری فرموده بجنگ انداختن آن اشتغال داشتند روزی بر فیل

~~لکهنه نام که مظهر قهرمان جلالی بود در عین بدمستی و بدخوئی و

~~آدم گشی او بدولت و اقبال سوار شده بفیلی همتای اوجنگ انداختند که

~~کارآگهان را حیرت افزود. فیل لکهنه که آنحضرت برو سوار بودند غالب

~~آمده حریف را شکست داده مدهوشانه ازپی او میدوید که ناگهان پای

~~او که ستونی عظیم را ماند در گوی تنگ و مغاکی عمیق فرو رفت و در آن

~~عربدهآ بدمستی که دخان خشم در دماغ او پیچیده بود حملههای عظیم

~~و حرکتهای عنیف بنیاد کرد. و درین اثنا پهلوانی که بر کفل فیل سوار

~~بود، چه قاعده است که بردف این کوه پیکران یکی از شیردلان کاردان

~~سوار میشود، و اورا بزبان هندی بهوئی گویند، تاب جنبشهای آسمانی او

~~نیاورده بر زمین افتاد. درین وقت که غریو از کون و مکان برخاسته بود

~~و دلهای ارباب اخلاص بگداز میرفت ذات مقدس نیز از جای خود جدا

~~شده پای آسمان فرسای حضرت بریسمان گردن فیل که بزبان هندی کلاوه

~~خوانند محکم شد و آنحضرت بدستی که کمند همت بر فلک میانداخت

~~و پنجهآ که تأیید یدالله در اصابع رحمانی آن بود ریسمان را مضبوط گرفتند

~~و اعتصام بحبل متین حفظ الهی و عروهآ وثقای عنایت ازلی واثق داشته

~~قوی دل و مطمئن خاطر بودند. و در آن جوش و خروش که زلزله در زمین

~~و غلغله در زمان انداخته بود و فیل از غایت قوت و صلابت پای خودرا

~~از آن مغاک میکشید و کوششهای غریب نموده از هر طرف پهلو بزمین

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0133.jpg)

~~میرسانید از یک طرف غریو عالمیان و از یک جانب کششهای فیل در

~~برآمدن شخص قدسینژاد آنحضرت. در چنین وقت که خاطر روزگار

~~آشفته است جمعی از فراخ حوصلههای درست اخلاص تیزهوش بر جای

~~آمده آنحضرت را از فیل جدا کردند و دل برهم زدهآ عالم آسود و جان از

~~جا رفتهآ دوران قرار گرفت. نمیدانم که این جمال آرائی در صورت قهر

~~بیواسطهآ ارادت این گزیدهآ خود بظهور می آرد تا درازاندیشهای تباهکاررا

~~بدید چنین نگاهبانی کوتاه دست سازد یا آن خدیو ظاهر و باطن پادشاه

~~صورت و معنی بتأیید غیبی و الهام ربانی دیده و دانسته چنین جلوه

~~میکند تا کوری ناتوان بینان خلاف آئین و نورافزائی مخلصان ارادت گزین

~~از یک کار شگرف از مکمن بطون بمأمن ظهور شتابد و باندک فرصتی

~~که آنحضرت خودرا فراهم آوردند فیل باهتمام خود از مغاک پا برآورده

~~شروع در بدمستی نمود. و آنحضرت بهمان گشادگی پیشانی و شکفتگی

~~خاطر باز بر همان فیل سوار دولت شده محفوف حفظ و حمایت حضرت

~~عزت متوجه مستقر سریر خلافت شدند.

~~بیرام خان خانخانان از شنیدن صورت این حال که جانهای آرمیدهآ

~~عاکفان عالم قدس را در کشاکش بیآرامی اندازد باستلام پایهآ سریر والا

~~رسیده بشکر سلامتی ذات اقدس و دفع عین الکمال نثارهای گراهی بر

~~فرق روزگار افشاند. کروبیان ملأ اعلی و مجلسیان انجمن قدس دست

~~دعا برداشته خلود دولت تازه و ظهور تکمیل جهانیان بوسیلهآ تربیت این

~~بزرگ آفاق از ایزد بسیاربخش مسألت نمودند.

~~بر مستبصران آگاه پوشیده نماند اول فیلی که حضرت شاهنشاهی

~~بدولت و اقبال بر آن سوار شده سربلندی تخت سعادت دادهاند

~~دلسنگار نام داشته که بیرام خان خانخانان آن را با دیگر فیلان از جملهآ

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0134.jpg)

~~غنایم ماچهیواره بدرگاه گیتی پناه حضرت جهانبانی جنتآآشیانی ارسال

~~داشته بود و حضرت جنت آشیانی آن فیل سعاد تمندرا در لاهور بحضرت

~~شاهنشاهی شفقت فرموده بودند. و چون فیلسواری آنحضرت بآن سرحد

~~نبود که تنها بر فیلان والاشکوه توانند سوار شد بر آن فیل که کمال

~~اعتدال داشت سوار میشدند. و فیلی که در مرتبهآ اول بی دستیاری فیلبان

~~تنها بر آن سوار شدهاند فوج بدار نام داشت. و آن فیلی بود که آن را نیز

~~حضرت جهانبانی جنت آشیانی التفات فرموده بودند. روزی که حضرت

~~جهانبانی جنتآشیانی از ماچهیواره بسهرند نزول اجلال میفرمودند

~~حضرت شاهنشاهی بر آن فیل والاشکوه تا بسهرند سوار بودند. و اول فیل

~~مستی که حضرت شاهنشاهی بر آن سوار شدهاند دمودر نام داشت که

~~حضرت به بیرام خان بخشیده بودند. چون بندگان حضرت شاهنشاهی

~~از ساحت دلگشای دهلی بسیر قلعهآ سلیم گدهه که بر کنار دریای جون

~~واقع شده میرفتند آن فیلرا در میانهآ راه در سایهآ درختی بسته بودند. از

~~بس که جوهر اصالت داشت در عین مستی فیلبان دانه پخته اورا بدست

~~گرفته بدهن او مینهاد. بندگان حضرت را خوشخوئی آن فیل خوش آمده

~~باو توجه فرمودند و بر ماده فیلی که پهلوی او بسته بودند سوار شده

~~بر گردن او سوار شدند. و اول فیل مستی که حضرت شاهنشاهی برو

~~سوار شده با فیل مست دیگر جنگ انداختهاند جهلپه نام داشته و آن

~~در ایام محاصرهآ قلعهآ مانکوت بوده. بعد از آنکه جنگ در میان آن دو

~~عفریت پیکر بامتداد کشیده بود بمنصوبهآ شطرنج هر دورا قایم داشته

~~از یکدیگر جدا ساختهاند و در آن هنگام سعادتانتظام عمر گرامی

~~آنحضرت بچهارده سال رسیده بود. و بعد این زبردستی آنحضرت در

~~سواری فیلان مست بجائی رسید که بر فیل بدمست که فیلبانان کارکرده

![image filename](./1011AbuFadlCallami.AkbarNama_V03_0135.jpg)

~~در سواری آن پشت دست بر زمین عجز مینهادند. آن مؤید مظفر بی تحاشا

~~سوار میشد و بجنگ فیلان مست میگذاشت و بی تکلف از صد مرتبه زیاده بر

~~فیلان مست فیلبان گش مردم ربای که بکوب شهری و آشوب لشکری بسند

~~باشد سوار شده جنگ انداخته باشند. ایزد تعالی این تأییدیافتهآ ازلی را در قرون

~~و دهور بر اورنگ کامرانی کامبخش جهانیان دارد.

واز سوانح دولت افزا که درین ایام بظهور آمد آنست که خواجه عبدالله 7

~~پسر خواجه محمد زکریا پسر خواجه دوست خاوند که جوهر رشد و رشاد از

~~ناصیهآ او پیدا بود با سایر خواجههای بزرگمنش که در قصبهآ تلوندی جایگیر

~~داشتند و میرزا حسن ترمذی و قرا بهادر کاشغری بر سر راجه کپور چند که

~~در قلعهآ جمو متحصن شده بود تعیین شدند. و این گروه نیکوخدمت بآئین

~~شایسته رفته از فرط عقیدت و اخلاص اهتمام تمام نمودند و باعدای دولت

~~قاهره جنگ عظیم کردند و بپایمردی سعادت سرنوشت و همت خداداد

~~فتح بزرگ روی نمود و غنایم فراوان بدست افتاد و جوهر نیکوخدمتی و

~~حقگذاری را عیار گرفته آمد.

~~نهضت موکب مقدس حضرت شاهنشاهی بدار الخلافهآ آگره و

1011AbuFadlCallami.AkbarNama

كتاب 1011AbuFadlCallami.AkbarNama

نبذة عن الكتاب

الفهرس