مقدمة

-فسان PageV01P006

برگزید ابنای آدم را زکل کاینات

وزعنایت نورعلم وحکمت وحسن صفات

کرد اظهار و دلیل صدق ایشان معجزات

خاتم دعوت محمد آنکه بود اصل نجات

. رایت اسلام ایمن شد زنکس وانفتات10 PageV01P007

زانکه نبودجزبدیشان حل وعقد مشکلات5

شوح آغاز کتاب13

«فهرست الابواب*

الباب الاول

8_ر: بیزلال محکم PageV01P019

2- ک: بدو نهنگ. چ، چب: نهادند.

فرج به دازشدت

شک %~% 2..ورو

شعر:14

شعر4):

شعر:

شعر15 :

شعر4:

شعر:

8-م: هاتفی PageV01P050

اندر فرج میاش تو نومید از خدا

شدت اگر چه دیر بماند شود رخا2

روز ارچه میغ ناک6 بود هم دهد ضیا

باشد بهار خرم اندر پس شتا

هر حال را که هست، بود در عقب فنا

إقبال ومدبری و کراهیت و رضا

هرحال را که هست بود بر پی 10 انتها 11 PageV01P051

غم به ز شادمانی و درویشی از غنا

امید خرمی دار از 2 محنت و بلا2

مخصوص گشت زود به تشریف اجتبا 5

وز 6 قوم خویش دید بسی رنج وابتلا،

در آب غرقه گشته به آتش شده سزا

بهر ذبیح نه ز بهشت آمد آن فدا؟

شد مستجاب دعوت و شد9 حاجتش روا

آخر عزیز مصر شد و گشت پادشا * PageV01P052

و را به آب تیره فرو داد1 با سبا 2

هم ساخت عاقبت ز بر سدره متکا

هر چند رنج دید ز بوجهل، مصطفا 4

هرکس که صبر کرد بلا شد برو عطا

زنهار ظن مدار که رنجت شود هبا6

از پیش درد چشم معد کرد 7 توتیا

گر زانکه باشدت به قضای خدا رضا PageV01P053

ها1 جاء هن الا2هار

یحفظک الله حفظ طاعاته

هتا نباشی ازو وقت2 رنج بیگانه

نگون، چو پر شود از روزگار پیمانه 4

به وقت نعمت اگر کاشته 5 شود دانه6

13- ر: PageV01P060

از آنچه پیش برفت و از آنچه پس ماندست

بر آنکه ایزد در9 لوح بر10 قلم راندست

چه باک باشد اگر جمله خلق بد خواهند؟

از آنکه نیک رسانند 14 دست کوتاهند

اگر کمینه غلام ضعیف و گر شاهند

فرج بعد از شدت

به صبر، هرچه شود بسته، زود بگشاید

نشاط اگرچه برفتست زود باز آید

نه آن 4 بماند دیر و نه این5 بسی پاید

همان به است که عاقل ز کوشش آساید7

ز غم مترس که شادیش زود بزداید

شعر

بیت21:

7-ک: دعارا

13- مل:

شعر10:

شعر10 :

چو گشته ای به به افتاد خویشتن نادان PageV01P080

وگر به کام تو گردد جهان مشو شادان

که چیست موجب سودو کدام اصل زیان؟

که جز رضا به قضا نیست درد را درمان

23-امای. امااگر

شعر:4

4- ن: سیل. م: PageV01P084

چا چ PageV01P097

روان شده ز پی عسر دایما بستاخ5

برون کنند دو آسانیش از آن سوراخ

7-مجا: و PageV01P098

اگر چه جهد نباشد ز تو ظفر باشد

ترا ز کوشش تو16 بیشتر ضرر17 باشد PageV01P100

البابالثالث

14- مج: ازان. ت: PageV01P101

قطعه

مگر ز آینهآ سینه زنگ بزداید

به عز و دولت بار دگر بیاراید PageV01P106

فصل 97

معر5

عجب مدار که هر چند زودتر برسد

وثوق هست که بی بوک و بی مگربرسد

قرج بعدارشدت

شعر18

چند ازین جور19 فلک بی سروسامان بودن.

گاه چون ابر شدن بر که وگریان بودن20

گاه چون آهو در دشت وبیابان بودن21 PageV01P112

گه چو خورشید1 به تنهائی2 پویان3 بودن

چون زنان گه به دروغی دوسه شادان بودن

عزم نوکردن و در حال پشیمان بودن

معر5

نن در صفتش جمله زبان میبایست

یک موی نبد کان نه چنان18 میبایست

شعر 20 :

19مجا PageV01P127

شعر9 :

77- ت: PageV01P129

شعر:4

شعر:11

خون میخورم ونمی کنم رایشراب

اندر دل تنگم نبود جای شراب

شعر:5

رنج ایوب و ملکت جم برود

هرچند که غم دیر رود هم برود

شعر12

وقالو الداعی الزور14 موعدک 15 السبت PageV01P137

الترجمه:

که وقت رفتن تو 3 روز شنبه است پگاه

عذاب سختترین هست فرقت ناگاه

شعر1:

شعر7 :

دریغ باشد اگر دوست را برنجانی

که از تهور خیزد همه پشیمانی

ولی9 به دست نیاید دلی 10 به آسانی

شعر1:

بیت13

2- مجا: ندارد 25- م: راند PageV01P147

شعر16 :

مجا: کقت چون PageV01P154

شعر:

بی گمان حاجتش بر آمد از او

پایگه کرد و بر سر آمد از او،

از مرادات بر خور9 آمد از او

که کرم نیک در خور آمد از او

8- م اقزوه. بفضلک PageV01P157

شعر14

ترجمه

چو کارهای تو دایم به لطف او شد راست

همان خدای که دیروز نعمتت آراست

شعر 10:

الترجمه:

جزصبر سزد که شیوه ای 13 نگزینی

بگشایی دیده گشایش بینی

العربیه7:

الترجمه11 :

شعر21:

شعر7:

آن به که ز آستین 12 تو کم باشد

ور از تو برفت رفتن غم باشد

و اتاک14 بالفرج انفراج الخاتم

الترجمه18 :

زنهار بدین سبب نباشی غمگین PageV01P168

فالیست نکو نیک بیندیش درین1

شعر2:

خدای. عزوجل - زود مستجاب کند

به فیض وفضل وکرم در زمان9 جواب کند

شعر7:

شعر15:

الترجمه18 :

شعر 19:

الترجمه:

بسا که بودی در خرمی و آسانی

کلام حق را تکذیب کرد نتوانی

مبر امید که زایل کند پریشانی

اگر چنانکه شوی بدگمان تو درمانی

مگو که هست اثر زیرکی و نادانی

شعر 25:

الترجمه:

که کار ایزد پیوسته حال گردانیست PageV01P177

خدای گفت که از بعد سختی آسانیست

شعر:

چه لطفهاست که در حق هر کسی کردست

خدای- عز وجل- اینچنین بسی کردست

شعر3:

الترجمة:

ذوق سخن خودم چشانید خدای

کز ننگ فضیحتم جهانید خدای

شعر 17:

همان بهست که پیوسته شکر آن گویی

که او سزاست که شکرش به صد زبان گویی

شعر14:

الترجمه:

1 قسم

شعر:

هیچ بهتر ز راستگوئی نیست

بتر از کذب و از دورویی9 نیست

در دوگیتی جز آنچه گویی10 نیست11

فرج بعد از شدت

شعر

الترجمه1 :

ثواب وقت تجاوز به از عذاب بود

که هر که عفو کند در خور ثواب بود

شعر

الترجمه*

نیست روا یا شدست کاغذ نایاب؟

دوست نباشد که او نپرسد از احباب

خود گه اقبال کم نیاید 5 اصحاب

وحم بر آن دشمنی که دید به گرداب

3-عربی : تکاد PageV01P195

شعر11:

شعر1 :

دترجمه4

در آن زمان که بود موج او چو کوه روان

نیارد و نرود5 بر خلاف آن فرمان

العربیته PageV01P199

متی کنجز 2 الوعد المؤکد بالعهد

کقطع انفاسی علیک من الوجد

فملیکه %~% والله اعرف %~% بالعبد

الترجمه:

اگر به وعده و ایمان وفا کنند کرام

گسسته میشود از غم مرا نفس در کام

که کیست لایق ملک وسزای جاه6، کدام

خدای - عزوجل - کرد باتو این اکرام

3- عرنی : بهجة PageV01P200

الترجمه :

ذخیره منهید اشک و6 شوید 7 باهم یار

نه ملک یابد بی هیبتش8 نظام وقرار

که شاد نبود هر گز ز ملک برخوردار 10

العربیته:5

الترجمه14:

زهتک سترکه دیسدند آل پیغمبر

چوخوربهخوبی ونادیدهروی ایشان خور

پناه خود 16 به خدا نوحهساز ونفرین گر PageV01P202

ز آل 2 هاشم فریاد خوان زنان برسر

مراست آتش از این رنج 4 در میان جگر

مباد هیچ مرادیش در جهان دیگر

شعر PageV01P203

الترجمه7

از خشم او به لطفش آوردهام9 پناه

آنکس که گفت مدح وثنای یکی آله1

لطفش شفیع هرکه شود کار او تباه

شعر:

شعرة

*- ادمل وچاپی. یر مح. کشتم PageV01P206

بهتر از راستی که کین آرد

کذب باشد که ملک و دین آرد

کذب اصلاح آفرین آرد

نیک خواهد، گر آن، گر این آرد2

شعر10:

شعر:

بندهای را به لطف خویش خدا

که بدان گردد از مضیق رها2

العربیه1

مجا: بکثیر وقلیل .

عتاب کردن دایم ملالت آرد بار

کسی که با تو دورویی نمود چون دینار

اگر چه مدعیانند در هنر بسیار

که گمشوی6 زره ارکج 7 کنی دراورفتار

و گر ببینی عیبی همه هنر انگار 8

زبان 12 نیابی وقت هلاک آن مقدار

که روی او زرخ آفتاب دارد عار

دل سلیم مرا بیش میشود تیمار

دل حزین من از عشق آن رخ چونگار

که فاضلان جهانند و سروران دیار

که نقد فضلش2 پیوسته بدتمام عیار

در آن زمان که نبد ملک را ثبات و قرار

زبان تیغ گهربار گشته گوهر دار6

کسی که داند همتاش گو بیاو بیار

که هر یکی به بزرگیش می کنند اقرار

دونده شیران برباد پای گشته سوار

سمر زمردی و از 8 مردمی او ابکار PageV01P214

چو بر رکاب 2 نهادی قدم گه پیکار

به نوک نیزهآ خطی و بخت دولتیار

بر آن صفت که بر آمد ز جان جمله دمار

چو او کشید به بغداد لشکری جرار

هزار شیر سوار 4 دلیر 5 خنجر دار

نه از شرار2 و اراذل همه کرام و خیار

در آن زمان که بداز کود کیش بازی کار10

العربیه

8- عریی: منحول %~% 9- ت: فسفی رمح.

15- ت: فادا 16- عربی: عنه

3- مجا. کو خری، PageV01P218

الترجمه:10

که آنچنانکه حکایت کنند نبود کار

نظیرت - ارچه نداری - نجویم ای دلدار12

وگر بود برمن نبود آن بدل مختار

چو ذر هوای تو گردد ملامتم بسیار

1 حلال بود کشتنم به زاری زار

که از غمت نشود یکزمان دلم بیزار

چو درمیان دلی از کنار چیست کنار ؟

خلاف عهد توهرگز رهی کند زنهار

تو نیز درحق ایشان مباش بدکردار

به دوستی تو مشغول و فارغ از اغیار

تمام ماهی کامد زآفتابش عار

که آفتاب سزد1 تاج او وماه سوار

ز بوی مشک چهان کرد کلبهآ عطار

میان گرفته وبگشاده 2 هر ms121 دو چشم خمار PageV01P220

کلیل گشتهز وصفش زبان گوهربار

هزار جان گرامی به ساعتی صد بار

که هست نرگس دلدوز تر1 ز تیر تتار

هنوز فتنهآ هجرش نگشته بد بیدار

ز جور چرخ دلم را نبد هنوز آزار

مباش غره که ناگه غلط شود پندار

تجا رود به مراد تو گنبد دوار

که خون مرد کشنده هدر شود ناچار

که در سر آید پیل ار نهی براوآن 4 بار

چو ابر منتقمان برسرش شود مدرار PageV01P221

به خون خصم پساز تو بر آورند دمار

وگرنه دست ترا نیست این همه مقدار

ز زند 2 او بد اگر دروی او فتاد شرار

اگر خلاف نمودند لشکر جرار

پدرت آنکه نبد در دوران او شلوار 3

که بود در نسب تو که بد ز اصل کبار

به سفلگان خبیث از اراذل و اشرار

بهغول حرص زره 6 رفته زمرهآ فجار

تراز نسبتشان عار 2 بیشتر ز فخار

که هرچه گفتی زان واجبست استغفار PageV01P222

نخاستتد ز اعقاب آن گروه خیار

که بود منبت او شوره زار برمردار

نه شاخ اصل ترا میوهآ کرم شد بار

ازاین گذرکن صد قست بهترین گفتار

غرور و باطل ودعوی و کذب 1را بگذار

بترس ازانکه درافتی به حفره از دیوار

خراب گردی زود از تواتر ادوار

چنانکه سربکند از حکام حکم مهار 2

چنانکه رخنه کند چرخ تیغ 4 گوهربار

نریخته زعد وخون کجا کنند اقرار6؟

کنند خاک ره از خون خصم چون گلزار

شعر:3

نه قوت گذشتن ونه رخصت5 مقام

شعر 18

پدرت آنکه نبد در دوران او شلوار

ترجمه اینست:

کسی که داند همتاش 13 گو بگو14 و بیار

العربیه

فضلا لنفسک بلاعبحت تهجوها

واعط الرغائب من یأتیک یرجوها

بندی کریم 18 بکاس البر بعجوها19 PageV01P233

الترجمه :

که خود ستایی نبود طریق دانائی

هجا بودنه مدیح آنکه خویش بستایی

بحاصل آری ممدوح عالمی شایی

به فعل نیک تو چون خویشتن بیارایی

که هر بلا که به مرد آورد زبان آرد

وگرچه گه گه کامیش در 6 در دهان آرد

زبانبه مرد هنرمند بیم جان آرد

که چون مصحف خود 7 او همه زیان آرد

الترجمه: 13 PageV01P236

عتاب کردن دایم ملالت آرد بار

الفارسیه:5

که آنچنانکه حکایت کنند نبود کار

العربیه

فقداقمت بدار الهون ماصلحا

ضخم اللسیعته9 قرم یحمل 10 المدحا

درین مذلت از این بیشتر چه میپائی؟

بزرگ بذل و سزاوار آنکه بستائی

شعر13:

اگر نباشد رنج شماتت اعدا

العربیة :

فرج بعدازشدت

الفارشیه :18

که شب نخسبد بی لذت سماع وشراب PageV01P242

در خلاص و گشاده در بلا و عذاب

به گاه حادثه صبر است کار در هر باب

برآنکه1عصمتش از تستسختشد در یاب2

روا مدار از این بیش رنج بر احباب

اگر چه کردهام اورا بهخون دیده خضاب

گناه چیست چه رنجانیم چنین به عقاب؟

قبول را برتو نیست هیچ فتح الباب

چنان بدم که نبد قطع در خیال و حساب

به رغم دشمن از دوست رویخود بمتاب

چرا شدم زجناب تو منقطع اسباب؟

که حفظ عهد بود سیرت اولوالالباب

که زرع مکرمت از دست تو شودسیراب

به رغم جمله در احیاء مکرمت بشتاب

العربیه5

الفارسیه:

لطفها کرده رازها گفته

ترس ایشان ز دل برون رفته

هست مارسیه بر او خفته PageV01P245

که به بادی شوند آشفته

کوش تا دوست را نیازاری

شاید ار در ضمیر نگذاری

دیر باید که تابه دست آری

العربیه3

واعف الذنوب تجد فیالخلد رضوانا

الفارسیه5:

شاید ار معذرت پذیرشوی

آن به آید که دستگیر شوی

العربیه PageV01P255

ان الخلاف یدیم الضغن فی الخلد

الفارسیه3:

مکن خلاف وهمه وفق رای ایشان کن

خلاف عادت خویش ووفاق یاران کن

کرانه گیر 4 زخلقان و روی پنهان کن

الفارسیة : PageV01P256

در اینچه2 هست مرادش بهصدق2 یاری کن

منه سپاس بر او وسپاس داری کن

الفارسیه11

چنان مکن که در آن گفته شرمسار شود12

13- چاپی: PageV01P257

العربیه

قرجمه4:

برهنه کردی رازی که بود پوشیده

ز ناپسند 7 بود عفو بس پسندیده8

الفارسیه14

اگر چنانکه دل دوستی بیازاری

اگر چه ناز کند زاری و نیازآری16

بود که آن دل رفته به دست باز آری PageV01P260

العربیه

الترجمه:

محال باشد تغییر عادت پیران

العربیه:

الترجمه:

هست ممکن آنکه بخشایی براو

شعر5:

بهتر از راستی که کین دارد6

کذب اصلاح آفرین دارد7

العربیه:

الفارسیه:1

روا بود که در ایام همچو معنی نیست

چو معن هیچ کریمی به بذل ومعنی نیست

العربیه

الفارسیه1:

حیا وغنج در آمیخته به حسن وجمال

دل اردود پس آن ماهروی نیست محال

الترجمه:

که بستریدو بپوشید 10 ازاو نجوم وهلال

که کرد ایزد برلفظ جبرئیل انزال؟

گواه باز پسین آیتست 15 از انفال PageV01P265

العربیته

الفارسیه:19 PageV01P266

العربیه1

الفارسیة3:

که هست باعث مدح جمیل5 بذل جزیل

بهستاز آنکه بگویی به قول بیست6 دلیل

العربیه

6- مجا، ت: نیست PageV01P268

کفاکمن ماء اتندی دکفان 2

الترجمه:

فتادهام که (دهد داد) 10 گردنم باران

اگر چنانکه شود خشک باشدم باران

العربیته1

فتلت اخاک و شترفوک، بمقعد

الترجمة:

برادرت را کشتند و مملکت به تو داد

سرای مجد ترا بد ز6تیغشان بنیاد

22- مجا: PageV01P270

العربیه7

الترجمه11 :

نبیرگان نبی سر برهنه در صحرا

ستبر 13 گردن آل زیاد و کامروا

شعر3:

سزا بود که تو با عاجزان چنان نکنی

به شکر باید با دیگران جز آن نکنی

شعر:

لا زبندهآ خود، وقفهای در اندازد

مید دار که ناگه لطیفهای سازد PageV01P278

1 قسم

شعر:

من اثحادث انمشحو واثنازل المنعی

فمن هنزل وحب ومن منزل ضنک

صفا 9 الدهب الابریزهبلک10 بانسبک11

دمثلک محبوسا علی الظلم والافک

وفآل 12 به الصبر الجمیل الی الملک PageV01P280

الترجمه :

ز واقعات و نوازل 2 ز حادثات وبلا

که تنگ باشد و4 منزل بود فراخ فضا

که زر زبوته پذیرفت وقت سبک صفا 5

که دید7 چون توبه ناحق زدهر8 رنج وعنا

عزیز مصر برونشد زسجن9 و کامروا

که عزدین شد در جور وظلم11 ناپیدا

العربیه:

الترجمه:3

وصال جویم از او ومرا کند مهجور

العربیه

الفارسیه7:

چگونه دیدی ظلم وستم که شد مقهور ؟

که جان تواند بردن بدانکه هست غرور

ت: PageV01P283

شعر:

قیغ در غمد 11 و شیر در بنداست

فرض کن کو جهان خداوندست PageV01P285

که برومند شاخ پیوند است

شعر4:

هروز ملک همه عالمت حبیب بود7

العربیه

الترجمه1:

العربیه

الترجمه :

العربیه

الترجمه :

ملاذ زایر وسایل ، پناه هر مضطر

هزار باره 10 ز ماه تمام نیکوتر

که این نهال مکارم مگر شود برور11 PageV01P291

شدست سدرهٔ‌ عالی و دوحهآ بابر

العربیه

الترجمه:

که نیست در چمن جود همچو او دیگر

شدند زرد زبیم و نهاده پیشش سر8

ندا کنند که یامعن باصلاح آور11

الفارسیتته7

که چون نمود دعاوی خویش8 ms159 را معنی

که نیست در همهروی زمین چو اومعنی9

وضیعت عمری فیهوی الزهد والعمرو

وکیف یکون العمرو کالسید الغمر)11

22- ت وم: عبارت PageV01P294

العربیه

ممراک لایبقی %~% و تدهن بالشری

الفارسیه 2:

اگر بر آید اورا به سعی تو کاری

که در میان سبب نیکویی شوی باری

هان و هان تا به بد جزا نکنی

کوش %~% خویش ناسزا نکنی PageV01P303

از تو زیبد اگر جفا نکنی

گروداد 2 از %~% سرصفا نکنی

که دهی وعده ای ، وفا3 نکنی

و ترا در زمانه یک خویش است

آن دمش خویش بهتر از خویش است

هرکه از مال و عقل 3 درویش است

عویش و مشفق ز همگنان بیشاست

العربیه

الفارسیه1:

نسب و فضل وجاه ومال 2 وجمال

هیبت و هیأت و غزارت 3 مال

10- مجا: و PageV01P306

فرج بعدازشدت

شعر

کثرت له %~% الحساد و الامحداء

و لربه فی نصرة %~% الاعدا*

شعر:3

چو کوه، چهرهآ اوزان سبب بود 5 کاهی

که حاسدان را نبود از ایزد 6 آگاهی

چو برخلایق باشی تو آمر وناهی7 ms174

بدین دلیل بود حال یوسف چاهی

العربیه5

لعربیه 17

خلصت 19 قلبی منهمی ومن وجلی: PageV01P321

الفارسیه:

خلاف آنکه خدا کرد در ازل تقدیر

مفید نبود اگر چه بسی کنی تدبیر

66_ت: گردانیدهآ PageV01P326

العربیته14

الفارسیته 16

دل خود را چو باز خواهی دید

2- مجا: PageV01P328

زود باشد که باز خواهی دید

نیکویی کن چو باز خواهی دید1

شعر9

آب رخ خویشتننریزی بهتر

گر نگریزی، در او گریزی بهتر:

العربیه:4

وقلبه خافقمن کثره الوجل

الفارسیة:

چون عذرگنه خواست سزای عفو است

ذکر گنهش مکن که جای عفو است

شعر:

دنیا وفا نکرد ، زدستم برفته دین4

1ب لاه : ب دها بهاکه0..

لم یحوها %~% و ستحتویه منیته

و منیتههادت %~% الیه امنیته

شعر

به نیکویی بدلش کن به وقت بیماری

ی. وعایت PageV01P343

به مرگوزندگیتنیست چون نکو کاری

شعر

شعر7:

عن الناس عدوافا وامنعهم قذلا

واعدلهم حالأ واکثرهم بذلا

الغارسیتته:

چون وفا از خلق پنهان یافتم

والله ار چیزی پریشان یافتم

دردهان خلق گردان یافتم PageV01P346

لازم اخلاق ایشان یافتم

من عیان از عدل 2 او آن یافتم

ازمکارم هر چه بتوان یافتم

رباعیة3 :

چندین به عتاب خود مدر پردهآ من

گر5 در گذری ز جرم ناکردهآ من ms190

12- ک: نداودآ PageV01P351

شعر3

چو ممکن است که هرحال ضد آن گردد

که لطف او سبب قدرت و توان گردد

زمان نیاید 2 و حالات در زمان گردد

ز حالتی که از آن خصم شادمان گردد

رباعیه1

بد کی کند آنکه نیکیش عادتوخوست

بادشمن اگر نیک کنی گردد دوست

25- مابا: هست

خجل نگردی اگر سر تو شود معلوم

گمان مبر که کسی سر تو کند مکتوم

که باز گوید دیوار و در هوا و نجوم PageV01P368

العربیته13

1 لیک من نائبات الدهر و المحن

الفارسیه:14

بر فرودست خویشتن افسوس

گر تو مسمود گشتی او منحوس

کار هریک (کند فلک)11 معکوس

که فراز سعود هست نحوس

ورچه حالت بداست نیک بیوس2

5- مجا، PageV01P379

بوم و سیمرغ و صعوه و طاووس

ترک کن زرق وحیله وسالوس *

کرم و فضل بهترین ناموس

از سیاهی هند و سرخی روس

جزدر آن پرده هیچکس محروس**

شعر13 :

بر راه دو چشم تاچه فرمایی تو؟

شعر

که ms211 آن خصال شمارند عاقلان ز عیوب

که باشغال3 بود رزم شیر بس ناخوب

تمام عاری باشد اگر شوی مغلوب

که در مقابلت آیند ناقص و معیوب 5

الفارسیه 12

زبیرون آمدن اول بیندیش PageV01P386

پس آن رو1 که آرد خوبیت پیش

رها کن تا نگردد زود درویش

که گل باخار باشد ، نوش بانیش2

شعر 7:

شعر

شعر :10

لفارسیة: 16 ms217

شعر3

واسلمنی حسن العزاء 15 الی الصبر

الفارسیه: PageV01P397

ترک جزع گرفت و به صبر التجا نمود

کورا به حسن صنع رهاند زرنج2 زود

العربیته :

الفارسیه:

بادهر اگر عتاب نمایم از آن چه سود؟

اذفارسیه :

لعربیا

1ت: PageV01P404

الفارسیه:

العربیة10

الفارسیة13:

مال بخشند که سر باز خرند

خویشتن را به ذکر 15 باز خرند PageV01P406

امسی واصبح فی الاداهم ارسف

جذلان 3 %~% آبی اناضام وآنف

انا 5 امر* بادی 6 الاشاجع 7 اعجف

والان 9 اصبر للزمان و اعرف

الترجمه11:

همی جستم جهان 12 چون شیر دربند13 PageV01P407

به کام دوستان 2 دلشاد یکچند

چنان لاغر که ییدا گشت پیوند

صبورم این زمان در رنج خرسند

گشایشخواه از او 3 ودل در او بند4

الفارسیه 14:

-ت: PageV01P408

به دستخویش کند صیقلیش و بزداید

زنفس دشمن یاری ترا پدید آید1

24_ت،م: از PageV01P413

العربیه:

أری الرفق اجدی 23 بالمراد وابلغا PageV01P414

الفارسیه :

چون کار %~% به لطف در بر آید

شاخی که به لطف در بر آید

ور لطف کنی3 تو 4 در 5 بر6 آید 7

ج و PageV01P415

بههوب2 حقشناسی گرد کاسی

وگر تا5 لب زخون دل چو کاسی

که باشد خصلت بد فاسپاسی

سزد گر در (دعایش) شسبسه پاسی

مثو حق کریمان را تو ناسی 1

بود خلق %~% گزیده حقشناسی

کنیبراهل %~% معنیجمله راسی

11- بیت پنجم درمجا چنین آست: کسی کزناست

ولر دیوی PageV01P416

دم ا مر وفا باشدت راسی

به آید 2 گر کنی یک لطف را سی

چو مرغی مانده اندر زیر طاسی

هتدبیر %~% منجم %~% یانطاسی

که نه آکل بود آنرا نه حاسی

کند زر در کف مدبر نحاسی1 ms228

جاوزمدی الغایات فی کسب الشرف

الفارسیه7 :

در بخشش دست همچو دریا 10 ببری

ناگه قصب سبق زاکفا ببری1؟

رای %~% مخدوم بر تو آشفته

نا %~% شود %~% فتنهآ بلا %~% خفته

نبود عذر %~% تو %~% پذیرفته

العربیه4

فیصون 5 مهجته و یبذل ماله

الفارسیه6:

شعر 22 PageV01P426

وز حادثهآ چنین به جان رسته شدم

شکر ایزد را کزین میان رسته شدم

جوان از رنج و انده پیر گردد

ه زودی رنگ قیرش شیر گردد

چو رویش از سیاهی قیر گردد

کمان در سینهآ او تیر گردد

شکر اندر میانش سیر گردد

(زپیچش آن) 10 بر او زنجیر گردد PageV01P428

ز روی عجز %~% باتقدیرگردد

هر یکی را مقام معلومست

چوننه بر چای خود بود شومست

شب روی کار جغد یا بوم است

العربیه4

الفارسیه5:

دور باشد ز خدمت مخلوق

جلد محروم و کاهل مرزوق

چو علم بر فلک بری منجوق

هرزه لای7 میان تهی چون بوق

شعر:

2- مجا: وآن PageV01P432

لعربیه20

الفارسیه21: PageV01P433

گر نخواهی که متهم گردی

سالم از وصمت تهم گردی

نبود نادر ار تو هم گردی

العربیه]19 PageV01P436

فسوف تری 1 عقد الشدائد واهیا

رب * لاء فلت منه الدواهیا

گرچه در ابروی توزان چین است

چو ندانی که به آن یا این است 2

شعر13 :

وابدر 14 الی حن الثواب ورائه

الفارسیه16: PageV01P439

برایذای تو گردد حرص او بیش

خجل گردد زبدکرداری خویش

چو خرسندیت باید ، آن بیندیش

العربیه4

الفارسیه6:

شدم نزد فرج از وی فرج خواه

الفارسیه9:

به تقدیر %~% خدا %~% بسیار %~% باشد

چوچشم بخت تو بیدار باشد

(العربیه)16

ولست ممن الی 17 اموالهم مالوا PageV01P444

الفارسیة 2:

که شرف لازم خط و ادب است

العربیه15:

من الرأی والتدبیر فی الحبس عاجزا

(الفارسیه 18): PageV01P449

به فکروحیله چو گردی به دسترنج اسیر

هر آنچه آید در خاطرت قلیل وکثیر

اگر موافق تقدیر باشدت تدبیر1

از آن مظنه که گویند کرد او تقصیر

وعند صفو اللیالی پحدثالعدر

الفارسیه9

نمیترسی که فعل بد نماید 10 باتو ناگاهان

که جام صافی عیش تو گردد تیره از دوران

18- ت: ندارد PageV01P453

الفارسیه6:

خدای هست معین کسی که مظلوم است

زوال بیند اگر ملک شام9 یاروم است10

[الفارسیه]18: PageV01P454

در در آن وقفهای کنی ستم است 1

کردن لطف غایت 2 کرم است 3

وین 5 چنین کس در این زمانه کم است

1 قسم

بابششم

شعر 13:

که جزویست ز 14 اجزای پیغمبری

گسسته شود یا همه داوری

تو زنهار آنرا مدان سرسری

العربیة6)

الفارسیة:

(العربیه)133

الفارسیة:

(العربیه)12

ولمن نلوذ بهم اعز 13 مآل

وحیاتکالدنیا کلمعته آل

لکفاتتعظ بنصیحتی ومقالی PageV01P476

الفارسیة:

العربیه]11

تبیع بدنیا غیرک الدین فانتبه

[الفارسیه]13:

کس را به ستم رها مکن دسترسی PageV01P487

چون دین برود برای دنیای کسی

شه باید3 یار زیردستان باشد

ور خود به مثل رستم دستان باشد

شعر 12:

گرچه دهرت نشاند بردستی

بد سگالتشود زبر دستی

که بود هرفراز را پستی

میدهندت) 4 خمار هرمستی

که جز او نیست جاودان هستی

ورچه پنجه زنی به هر شستی

گر زچنگ اجل کسی جستی

هرکه رستی چوداد جان رستی(؟) PageV01P489

العربیه

والفارسیه 213:

151 همچو پیمبران به معراج شوی

باشد روزی تو نیز محتاج شوی16

شعر:

خدمت تو از میان ms270 جان کنم

گر قبول افتد جگر بریان کنم

خویشتن پیش تو گر قربان کنم

من به کامت ازبن دندان کنم)13 PageV01P498

العربیه

3- مجا: PageV01P499

الفارسیه 3:

مانند عنان تو دست گیریش نمای

برگردن خود کن چو گریبانش جای

العربیه

ا ذا جئت منقد 11 کان عندک 12 مرتجی

5-ک: و PageV01P500

الفارسیه1 :

که این کار رزاق پرداختست2

برای یکی تیغ قهر آختست

بسا3 سرفرازا %~% که %~% انداختست

و گر چند اسب طلب تاختست

همه کار او یخته و ساختست

چوایزد ازاین کار %~% پرداختست

العربیه]?

فادع الاله باخلاص دجد فرجأ

الفارسیة:

دردی که بود از او دوا باید خواست

نصرت به تضرع و دعا باید خواست

21: ممتذر PageV01P504

العر بیه

للناسفی حالتی رزق وحمرمان

الفارسیه):

چوخواهد او که کسیرا کند به حقیاری

نه آن چنان که ز روی گمان تو پنداری

به صدق وایمان شاید که اعتراف آری5

دقایق کرم او به خواب و بیداری

رباعیة6

امید نمانده تزس افزون گشته

خون همچو جگر شده جگر خون گشته

العربیه

کن باذلا3 واجتنب من خیبته الراجی

الفارسیه6:

لرزنده چرا زمرگ چون بید نهای

از نعمت8 ایزد ار تو نومید نهای

العربیه]4

لاانت تسقی ولاهی 5 ایها اللاهی

[الفارسیه]6:

زان روز که سودت نکند ms280 جاه یترس

از تیر جگردوز سحرگاه بترس

العربیه]24:

لفارسیه:

عرضه کم کن از آن که خوار شوی

بیگمان زود شاد خوار شوی

فرج بعداز شدت

العربیه

بین الاحبتهمفسدا بعلامه

من لومه13 عین الهوان 15 کلامه

لوم 16 النئیم 17 ملائم بملامه 18

الفارسیه: PageV01P525

العربیه

عن هایم %~% دمعه فیضره هامی

ولاتقل فصرت عن ذاک اوهامی PageV01P528

الفارسر %~% 1

کسی که نیست در این رسته هست مغبونی10- PageV01P529

العربیه

الفارسیته16:

بده امروز آنچه ما حضرست

وندرین هم حدیث وهمخیر 17 است PageV01P531

صدقه نور %~% دیده و بصرست1

به حقیقت چو جوشن و سپرست

بهتر از گنجهای مدخرست

وان دگر روزی کسی دگرست

العربیة2

وکل امر ینتهی لی اجل

وکیق به ولاتکن 3 علی 4 وجل

یفلت 6عن رب الوری - عز وجل

ازقضاهای %~% بد نگهدارست

وان هر با %~% گنه سر دارست

چو گنهکار را بسی عارست

ظالم ارچند تیز بازارست PageV01P536

ایزد، امروز اگرچه ستارست)1

رباعیه16 :

آزرده تنی و نیم جان 18 مرده

من بودم زندهای بسان 19 مرده PageV01P537

العربیة

ولا تحسب الدنیا بعهدک وافیته

علی رغم اهل العدل بالجور 14 جافیته

یبدل بالتکدیر دهرک صافیته

9- اساس ومجا: معدمات PageV01P541

ورب علیل نال برءأ 1 و عافیته

فو الله لایخفی %~% علی الله خافیته

سببش رنج و ناتوانسی نیست

جزبه تقدیر آسمانی نیست

علت مرگ و زندگانی نیست

هیچ اندوه و شادمانی نیست

دل از آن طالب امانی نیست

دهر جز جای بی امانی نیست

3- مجا: ندارد.

زین غمم چهره ار جوانی2 نیست

زندگبانی چو جاودانی %~% نیست

دافع دوزخ و زبانی نیست

ایمن از مرگ ناگهانی نیست

آشکارست این نهانی %~% نیست

در بحری و لعل کانی نیست

لنگرروح را گرانی نیست]6

کمترک کن چو زوروانی7 نیست (؟)

پس از این وقت بادبانی نیست PageV01P543

جز که برروی باد بانی نیست

آن جهانی است این جهانی نیست)3

1- مجا: د PageV01P547

بزید قزد1 فیها یزه بک7 فی العمر

مزل ذاک محن حیزومهم غمرة القمر

العربیه

ممند الاله ممواباغیر ممنون

وقال مسترقدأ فومی اعینونی

5-مجا: ایشانرا %~% 6- مجا: هریک

%~% 13- مجا: PageV01P551

عاه فیذاک امبار %~% وآممار

وان یعن لک هیهم یا فعی مار

ولو عدیک بشر کلهم مماروا2

الفارسیه5

ام- اشاس: PageV01P552

1 قسم

7- مجیا: ندارد PageV02P573

بروز دست شه و از کنار13 دریا جوی

که هست پیش کف شاه قعر دریا جوی، PageV02P583

زین غصهام دو دیده شبو روز پرغم است

داند خدا که بر دل من زین سبب غم است

خواری من چنین و4 عزیزی5 درهم6 است

وین زیستن به سختیم از مرگ هیثم است

پیوند ابوربیعه و خویشم محلم ms317 است

1- مجا : PageV02P594

8-ت * PageV02P595

مججا : گشته PageV02P596

4- مجا : به PageV02P599

وز همه نیک و بد کن آزادی

PageV02P601

25- مجا: PageV02P604

ه

معر

12- مجا: خواهد PageV02P606

از راه گم مشو به سلامت بدورسان

گر گم شوی ز راه به گم کردهآ کسان

کان رفتن است سوی جحیم از ره پسان4

راه پسان 6 روند خسیسان و ناکسان

ازان سان که مال گم شده جویند این خسان

2- مجا : ندارد %~% 3- مجا : نهاد PageV02P612

اآ-: می فروخت PageV02P615

م PageV02P620

گرچه در چو گان فرومانند5 همچون گوی تو

12- از PageV02P625

25 PageV02P628

رج بقد ار شدت

ت : PageV02P634

کز دل فرو شوید غمی سازد سرایش منزلم

زین سان که من2 هستم مگر دیوانهام نی 4 عاقلم

ینجا بمیرم بی اجل تا (تونهی) دلا محملم

شاید که بفزایم بکا چون در فراقت معولم7

یا بشکفد9 خوش لالهای غم بیش گردد حاصلم

این اشک بر جوشیدهام پیدا کند راز دلسم

11- PageV02P641

ایشان کنند نیز شکایت ز کو تهی

1- PageV02P642

من در غمم که باشد ازو چشم من تهی

باشند هر شب از غم بیدار چون رهی

فی جز درون پرده رخش دیده آفتاب

در آفتاب و صحرا با وحشت و شتاب5

13 PageV02P646

از عشق قزون آید یا عشق فزون گردد

گر ز آنکه دل عاشق در عشق زبون گردد

که از صفا رخ او رشک برگ یاسمن است

7- مجا : بیامد PageV02P647

من از تمیم ولیکن رفیقم از یمن است

که همرهی سبب اجتما ms359 ع او و من است

که گر ازو برود باز سوی او تازد

ز شیر مردان دایم شکار اندازد

چو آفتاب که از شب حمایلی9 سازد

گفتم : کرام باشند اندر زمانه کم

ما گر کمیم جای به ما هست محترم

گر عامر و سلول شوند از فنا4 دژم

و ایشان نیند دوست از آن میخورند غم 5

ندید رویش جنگی کزو نشد ترسان

به من نمای جز5 او تا بدو شوم شادان

چو باز گردم ازو بر دلم شود آسان

شعر9 :

ازخساست روز و شب بیرون نان وجامهای

بهر نانی بر امید خاصهای و عامهای PageV02P650

کز نهیبش هر زمانی بشکند هنگامهای

یا شود بر آرزوی خویشتن خودکامهای

صوتی به گوشم آمد کای عمرو دست گیر

ک PageV02P651

که بی پرده رخ هریک به خوبی بود چون ماهی

مگر چیزی عزیز آن مرد گم کردست در راهی

که بفریبد کسی ما را به مکر و غدر8 ناگاهی

شعر 9.

14- مجا : PageV02P660

18 - PageV02P663

مچا: PageV02P666

گر همه دوست1 است و گر2 خویش است

آنکه 3 ایذای مردمش7 کیش است

با اجل مستمند و درویش است

که در او جمع گرگ با میش است

که نه از بیم مرگ دل ریش است

قدرت حق زهستها بیش است

از اجل یاد کن که در پیش است

مهره با زهر و نوش با نیش است

28- ت : PageV02P669

لل هیاو PageV02P670

27 PageV02P677

22 PageV02P679

چو آفتابت روزی در آید از روزن

فرو رود به گلوی تو روزیت چو لبن

(توسهل کن حزنخودمروبه سهل وحزن)1

- PageV02P683

شعر23.

20- مجا وت : بسنده ms393 کند %~% 21- مجا: تدادو

عجب مدار که رفقی برد به پنهانی

رم نباشد کز وی به جبر بستانی

که میتوانی تعریک و جرم میدانی

10- PageV02P695

به نعمت وی از او بیش با شدت احسان

زوال نعمت باشد ز شومی کفران

نهان ندارد و پوشد لباسها الوان

سه فصل سال : خریف و بهار وتابستان8

همیشه تربیت و خدمتش کند دهقان

روا ندارد هرگز کسیش قصد به جان

خزینهها : زر وجوهر11 همی کند پنهان PageV02P696

تا ابد نپذیرد جراحتش درمان

بسست1 عبرت 2 عقل ترا ازین و از آن

3- چا پی : خمد بن یسار PageV02P697

کو دل که در او فتنه نینگیختهاند

در قالب آرزوی من 12 ریختهاند

یا در شب تاریک شده18 ماه بر آمد

هرچند که آن لحظه نه از جاه بر آمد

صد خار به یکبارش از راه برآمد

3ت: PageV02P699

%~% نسبت زلفینش کوتاه بر آمد

راز ارچه پنهان می کند در حال پیدا میشود PageV02P700

همچون من اندر کوی اومدهوش و شیدا میشود

به روز محنت او هیچ فعل بد نرود

جز آن چنانکه پسندد از او خرد نرود

به تازیانهٔ‌ تقدیر او به خود نرود

که بیهدایت 3 کاری 4 نکورود 5 نرود

11- PageV02P704

و خاب الدی بالمین و الزور یشهد

عزیزا کریها و هو للحق یجحد

همان بهست که با آن 0گره14 نیامیزی15

کزین دو آید پیوسته فتنه انگیزی18

ز کام مهلک باشد اگر19 نپرهیزی

سزد اگر ز سر آن نشست برخیزی

که گرچه زیرک باشی به حلق آویزی

که هم ترا به شکم باز گردد آن تیزی

- مجا : PageV02P708

1-ت : ازو PageV02P711

فصل 1182

24- PageV02P714

ا PageV02P716

2 PageV02P718

چون خاک پایمال مشو از برای زر

چون هیچ کس ندید به عالم وفای زر

کان سرنگشت کوفته آخر به پای 17 زر

گر وی ز آفتاب نبودی گدای زر

چون کان کسی که ساخت دل خویش جای زر

20 - مجا : زر PageV02P720

بررس1 ز سکه تا چه کشد2 از عنای زر

تا چون سیاه کرد3 درونش4 صفای زر]5

در حفظ اگر نگشته بدی مبتلای زر

ماخولیا مبر ز پی کیمیای زر

آنجا که یافتند بدو انتمای زر

چون که سبک مباش[و]13 مشو کهربای زر

هرسینه را که نیست دروجزرجای زر]5

2- ت : PageV02P722

زیرا که هست عاقبت بد لجاج را

واجب بود ز سنگ صیانت زجاج2 را

باد لجاج تو بکشد آن سراج را

موی چو قیر را و رخ همچو عاج را

ویرا که هم کساد شود8 مر9 رواج را

24- PageV02P727

288- مجا: تدارد . ت : ل PageV02P729

از آن بترس که حق دستگیر او گردد

چو بر خدای بنالد نصیر او ms420 گردد

22- مجا وت . 3من الباب السابع PageV02P734

11 PageV02P736

29- مجا PageV02P737

2- PageV02P738

22-. پی: نخواهی PageV02P740

0 PageV02P743

1- ت : و 12_ PageV02P745

ز خوف مفرط6 ناگه امان پدید آرد

ب PageV02P747

سعی مرا جز عنا همی نفزاید

وان کسی نیز سوی من نگراید

هرکه قناعت (نکردکی) 3 بنماید

عقل به کوی4 مرا8 %~% و کس نستاید

نیست تو انگر (به علم)6 از آن چه گشاید]7

گوی8 ز دریا و کان به دل برباید

لیک چو من قصد او کنم بنشاید9

نرم نگویم چو او درشت سراید

هر آنچه سود شمارد بر او زیان گردد

چو زهرقاتل14 حرصت هلاک جان گردد

کسی که معتکف خانه چون زنان15 گردد

معلق ازشره و حرص چون کیان گردد]6

برای رزق18 حریصی که19 بد گمان گردد PageV02P749

که پایه جوی چوخوان از برای نان گردد]1

اگر چه زو بگریزی پست دوان گردد

14- ت : ل PageV02P755

وگر چنانکه ندانی خموش باید بود

همه زبان چه شوی جمله گوش باید بود

چو تیغ گردان گردد بهوش باید بود

برای حفظ زبان 5 سخت کوش باید بود

هنر نما چونهای ، عیب پوش باید بود)

شعر

چونیست کس که بوددر گهش محط رحال18

برفت جود و عطا و نماند بذل و نوال

جهانیان19 که (ومه تا بهوقت)20 مرگ ، عیال

1 PageV02P758

که نه پیغمبر ما یافت از ایزد انزال1 ؟

که به ارثست خلافت ms436 ، نتوان کرد ابطال

مکنید اغرا بر خون خودش با اشبال

(چو یاد داد ترا از)15 حقوق دیرینه

ه یک حدیث ، وفای قدیم از سینه

به تازه جرمی در دل مگیر ازو کینه PageV02P760

به لطف بار دگر ریز پیش او چینه

اگر چه از نفسی تیره گردد آیینه

برای مهمان در تنگی افکند مقرش

بلند کوهی افروخته بر از آتش

فقیرآ ویغنی بعد بوس 17 فقیرها

و اخری صفا بعد انعدار0 غدیرها

درویش ازو نیز بسی گشت توانگر

بس منهل صافی که بدو گشت مکدر

13- ت : PageV02P764

22-مجا: ساعتی می گذشت دیدم که . ت : ساعتی PageV02P765

3 مچا : PageV02P766

چون تربیت کنی تو نهالش ثمر دهد

برباد ، عمر جاهل در کسب زر دهد

اول اگرچه علم ترا درد سر دهد

اینرا12 زمانه پرورش13 (آنراتبر14 دهد)15 PageV02P770

عقلت بر آسمان کشد و علم بر دهد

کز صد هزار طوبی بر بیشتر دهد

آب رخت ز آب سخنهای تر دهد

افسار را به هیسی و افسر به خر دهد

دل را به حرص پر هوس پرده در دهد

کو را خلوص بال و کرامات پر دهد

زین بحر3 ، آن4 سفینه ترا کی گذر دهد

حکمت بسی ز پردهٔ‌ فکرت به در دهد

ازمبتدای5 قطرت انسان خبر دهد

خود دهر خفص عیشت بی ذل6جر7 دهد

4 PageV02P775

10 PageV02P776

93 PageV02P778

شاکر’ ز روزگار وز تو خلق مشتکی

هر چند تیز و برآن همچون3 بلارکی

همچون کلاه این دم بر فرق تارکی

در نشر و حشر اگر ز سر جهل در شکی

گل خنجگی5 همی کند و ماه ایبکی

لاله لباس اطلسی و سبزه طوطکی

تا چند بند گی زر8 ای خواجه وزکی

از خویشتن نماید آیین کودکی

لیکن درین زمانهٔ‌ کژ طبع کوذکی؟

آن خفتهای که هست در (آن باب متکی)

بسیار بخش باش و مخور غم زاندکی

کن اقتدا یه جعفر و یحیای برمکی

12- مجا: غایت PageV02P782