راصل وحقیقت آسمان و زمین نور محمد(ص) وابلیس آمد»

~~(333) « و هو المشتمل علی الغرض المقصود بیانه فی هذه التماهید»1. ای دوست دین، و

~~طالب کلمات حق الیقین بدان که از سؤالات توجواب خواهیم کردن: یکی «الله نور السموات و

~~الأرض»2، و دیگر «أول ما خلق الله نوری»2، وسیم «ألمؤمن مراة المؤمن»22.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0238.jpg)

تمهیدات

~~(334) جواب اول: سؤال آغاز به قرآن شاید کرد که «أله نور السموات والأرض»1. دریغا هرگز

~~تفسیراین آیت که گفته است، آنگاه کسی را توقع باشد که من نیز بگویم! من در هیچ کتاب،

~~تفسیرو بیان این آیت ms151 ندیدهام؛ اما ندانم که تودیدهای یا نه؟ من دیدهام، اما در کتاب «وعنده أم

~~الکتاب»2 بی حرف وصوت؛ ولکن نمیدانم که چون با حرف و صوت آرم چگونه بود!

~~(3335) اکنون گوش دان: متکلمان و علمای جهل میگویند که خدا را نور نشاید خواند. چرا؟

~~زیرا که «النور عبارة عما لابقاء له زمانین»2، و محدث باشد. این سخن راست باشد، اما آن کس

~~که گویند که نور او، این نور باشد؛ و این صفت غلط باشد. از نامهای او، یکی نوراست؛ واین نور،

~~منور جمله نورهاست. دریغا نورها براقسام است: نور آفتاب و نور ماهتابست، نور آتش است، و

~~نور گوهراست، نور زراست، نور لعل و پیروزج باشد، و نوری دیگر که نام باشد چنان که نورالدین

~~و یا نور «العین». آن کس که جز نور آفتاب ندیده باشد. چون پیش او نام و شرح نورهای دیگر

~~گویند؛ قبول نکند و منکرباشد.

~~(336) دریغا حجة الاسلام ابوحامد محمد الغزالی - رضی الله عنه - چه بیان خوب میکند!

~~و شمهای از این نور بیان کرد و گفت: «ألنور عبارة عما تظهر به الأشیاء»2 یعنی نور آن باشد که

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0239.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل و حقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 251

~~چیزها به جزاز نور نتوان دید و ظلمت به نور ظاهر شود. اگرنور این معنی دارد، اطلاق نور حقیقی

~~خود بر خدا آید، و بردیگر نورها به اسم مجازافتد. همه موجودات عالم، خود معدوم بودند؛ پس

~~به نور او و قدرت و ارادت او موجود شدند. پس چون وجود آسمان و زمین از قدرت و ارادت او

~~باشد، «الله نور السموات والأرض»1 جز وی نباشد. هرگزهیچ ذره را در ظلمت توان دید؟ نه،

~~ظهور و کشف ذرات به وجود طلوع آفتاب باشد. اگر طلوع آفتاب نباشد، وجود ذرات نتوان دید

~~و معدوم نماید. اگرطلوع نور «الله نور السموات والأرض» نبودی، وجود ذرات «و إذ أخذ ربک من

~~بنی آدم من ظهورهم ms152 ذریتهم»2 هرگزنبودی.

~~(337) پس این خبر که مصطفی گفت: «إن الله خلق الخلق من ظلمة ثم رش علیهم من نوره»2

~~از بهر این معنی گفت که وجود خلق نعت ظلمت داشت؛ آن را به نور الهیت مقرون کردند تا

~~همه وجود ایشان نور باشد، و ظلمت ایشان به نور مبدل شود. اینجا بدانی که شبلی چرا میگوید:

~~«ما فی الجنة أحد سوی الله»1. سخن معروف کرخی نیزتورا مصور گردد آنجا که گفت: «لیس فی

~~الؤجود إلا الله»9 سخن ابوالعباس قصاب تورا روی نماید «لیس فی الدارین الآربی وإن الموجودات

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0240.jpg)

مهیدات

~~کلها معدومة إلا وجوده]1. واینجا بدانی که علی بن ابیطالب - کرم الله وجهه - چرا گوید: «لا

~~أعبد ربا لم أره»2. سخن مصطفی - صلعم - اینجا جلوهگری کند که «لا راحة للمؤمن من دون

~~لقاء الله2.

~~(338) دریغا اگر بگویم که نور چه باشد، احتمال نکنی، و عالمها برهم اوفتد؛ اما رمزی

~~بگویم، ودریغ ندارم؛ بشنو: «الله نور السموات والأرض»2 یعنی أصل «السموات والأرض»، اصل

~~وجود آسمان و زمین، نوراو آمد. مگرحسین منصور با تواین سخن را نگفته است که «ألله مصدر

~~الموجودات»5؟ وجود او مصدر و مایه جمله موجودات بود، یعنی «الله و نوره مصدر الأنوار»4.

~~5 ابومحفوظ معروف بن فیروز کوهی، مشهور به معروف کرخی از بزرگان مشایخ قرون اولیه اسلام است که غالب

~~سلسلههای تصوف شیعی ادعای انتساب به وی را دارند. ذهبیه وی را اولین قطب و سرسلسله خود میداند.

~~معروف کرخی نزد صوفیان چنان که معروف است، دربان علی بن موسی رضا بوده که از او فیض و تعلیم طریقت

~~و منصب ستیخ المسایخی یافه وازربالب او اجازه یافته که طریقه رضویه، علویه و مصطفویه را که عبارت از

~~عبادت و تزکیه و تصفیه نفس میباشد، به طالبان صادق العقیده و پیروان انمه برساند.

~~2. در هردو جهان چیری به جز پروردگارم نیست و همه موجودات به جز وجود او نابود میشوند. (به نقل از

~~ابوالعباس قصاب)

~~5 ms153 ابوالعباس احمد بن محمد بن عبدالکریم قصاب آملی معروف به شیخ ابوالعباس قصاب آملی عارف و

~~صوفی نامدار ایرانی قرن چهرم ری بود. وی ری بن خبد له بری و اوهریدابو م جریری و او

~~مرید جنید بود

~~2. حدایی را که نمی بینم نمی پرستم. (حدیث از حضرت علیلع))

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0241.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان و زمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 253

(339) دریغا نیک بشنو«الله نور السموات والأرض»1: الله، وجود ذات او بود که جوهر عزت

~~باشد، و نور، صفت ذات الهیت که عرض باشد. آخرشنیدهای که جوهر، آن بود که «ما یقوم به

~~العرض»2: جوهر عبارت از اصل وجود باشد، وعرض معنی قایم به جوهر. این جوهرو عرض عالم

~~محسوس نمیگویم، جوهرو عرض حقیقی میگویم. اگرفهم توانی کرد! دریغا خدا موجود است،

~~پس جوهر باشد، وجوهربی عرض نباشد؛ وجودالله، جوهر باشد؛ و نور، عرض آن جوهر باشد. این

~~حدیث را اندک مشمر؛ از کعب الأحبار بشنو گفت که «لفظة الله عبارة عن بیان وجوده، و نور

~~السموات و الأرض عبارة عن بیان نور وجود لوازمه»3.

(340) حاصل این سخن، آن باشد که الله، جوهر باشد؛ و نور، عرض؛ و جوهر هرگزبی عرض

~~نبود، و نباشد. پس این سموات و ارض، خود به رمزگفتهام که دو نور او باشد که اصل آسمان و

~~زمین؛ و حقیقت ایشان، این دو نوراست: یکی نور محمد، و یکی نورابلیس؛ وشرح این سموات

~~و ارض خود گفته شود؛ به جایگاهها بازیاب. پس این نور که عرض جوهرالهیت است چیست،

~~و کدام است؟ ان شاءالله به رمزیگان یگان گفته شود؛ اما مگراین بیتها از خواجه احمد حمویه

~~نشنیدهای؟ اکنون گوش دار:

آن گوهر اصل را، عرض خود دل ماست آن دل که برون زکون و کان منزل ماست

این طرفه توراست کین سخن مشکل ماست پیش ازکن و کان چه بود آن حاصل ماست

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0242.jpg)

~~تمهیدات

~~(341) اما از نوعی و عبارتی دیگر که ms154 در توان یافت آن است که شیخ ما گفت: «الله نور

~~السموات»1 یعنی «نوروجهه نور السموات والأرض». هرگزندانسته باشی یا بدانی که این سموات

~~و ارض چیست؟ مگرکه این آیت «یدبر الأمرمن السماء و الأرض»2 بر تو کشف کنند تا امربا

~~تو بگوید که سموات و ارض چه باشد. «وجهت وجهی للذی فطر السموات و الأرض»1 بر خلق

~~جلوه میکند، و عذر این جمله بخواسته است. ای دوست اگر ممکن است که در جهان کسی

~~این آیت را بی آنکه دیده باشد حقیقت آن درتواند یافتن، ممکن باشد که تو نیز بی آنکه بینی و

~~دیده باشی دریابی. از خدا بشنو که گفت: «و ما قدروا الله حق قدره»5. بیان این میکند، آی «ما

~~عرفوا الله حق معرفته»ء . دریغا مگرکه هرگزجمال «قلب المؤمن بین إصبعین من أصابع الرحمن»2

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0243.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 255

~~ندیدهای؟ این «إصبعین» در عالم دیگر، سما و ارض باشد. آخر شنیدهای که «و السموات

~~مطویات بیمینه»1 گواه این سما و ارض شده است. مگراز مصطفی این حدیث نشنیدهای که

~~ایدالله علی الجماعة»؟ واگرباورت نیست از خدای - تعالی - بشنو که بیان خلقت آدم میکند:

~~«خلقت بیدی»2؛ و این «یدی» دو نور است که شنیدهای.

(342) دریغا «مثل نوره کمشکوة فیها مصباح ألمصباح فی زجاجة الزجاجة کانها کوکب

~~دری»7. دریغا بندهای که چون خدای را بیند، نور وجه خدای - تعالی - بیننده چنان نماید که

~~نور چراغ از پس آبگینه و آبگینه در مشکات باشد. این مشکات جان بیننده باشد، و زجاجه نور

~~1. و آسمانها در پیچیده به دست اوست. (سوره الزمر، آیه 67) (ف»

~~5 شرح آن قبلا آورده شده است.

~~2. دست خدا برسرجماعت است (حدیث از پیامبر(ص)، نهج الفصاحه، 3211)

~~2. به دست خود حلق کردم رسوره ص، آیه 75) (ف)

~~خدا برای مردم میزند و خدا به هرچیزی داناست.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0244.jpg)

مهیدات

~~محمد باشد که شنیدی. اگرخواهی که مصباح بدانی «هوالله الذی ms155 لاإله إلا هو»1 برخوان تا این

~~معنی بتوانی دانستن زیرا که فهم و معرفت هرکسی بدین نرسد. دریغا «مثل نوره کمشکوة ابن

~~عباس میگوید: مثل نور محمد این جایگه دل مشکات باشد، و جان زجاجه باشد، و نور محمد

~~مصباح باشد. و دلیل براین کلمه قول حسین منصور آنجا که گفت: «قلب المؤمن کالمراة إذا

~~نظر فیها تجلی ربه»2.

(343) دریغا سالک را مقامی باشد که نور مصباح زجاجه باشد به میان مرد و میان خدا. پس

~~آتشی از «زیتونةآ مبارکة»3 بتابد که این آتش در شراب کافوری تعبیه کرده باشند. شراب کافوری

~~تابش مصباح باشد که از دور با پروانه گوید: «قوموا لله قانتین»1. چون پروانه دل از احرام گاه

~~وجود نور، به عالم «علی نور رسد آتش «علی نور» با او بگوید که وجود او چیست. دریغا میگویم:

~~پروانه در عین آتش سوخته گردد، و یکی شود. پس در این مقام نار، نور شود؛ و «نور علی نور»5

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0245.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد (ص) وابلیس آمد» 25

~~گردد. دریغا شیخ ما یک روز به عبارتی دیگر گفت: «وجوهآ یؤمیذ ناضرة الی ربها ناظرة»1 میگوید:

~~انور علی نور» قلب سالک را طهارت و سپیدی دهد. پس این بیاض وجه و شعاع مصباح دو

~~حجاب گردند میان بنده وخدای - تعالی - ، چون آتش «و لولم تمسسه نار»2 روی بسالک

~~آرد، این حجاب نیز برداشته شود. اگر مصباح و نور او معشوق شده باشد در این حالت پروانه

~~معشوق نور شود. دریغا از دست امیر القلوب ابوالحسن نوری - رضی الله عنه- که گفت: هر که

~~خدا را دوست دارد، خدا عیش و غذای او باشد؛ و هر که خدا او را دوست دارد، او عیش و مراد

~~خدای - تعالی - باشد.

~~(344) مگرکه أویس قرنی از اینجا گفت: «إذا تمت العبودیة للعبد یکون عیشه کعیش الله

~~تعالی»2. دریغا هرگزدانستهای که عبودیت چه باشد؟ بزرگی را پرسیدند که «ما العبودیة»؟ گفت: ms156

~~إذا صرت حرا فأنت عبد»2 گفت: ای سالک اگر آزاد نشوی بنده نباشی. چه دانی که این آزادی

~~چیست! این حریت، لطیفهای میدان در صندوق عبودیت تعبیه کرده در عالمی که او را انسان

~~خوانند، و انسانیت خوانند. چه میشنوی؟ «إنا عرضنا الأمانة علی السموات والأرض والجبال

~~فأبین أن یحملنها وأشفقن منها وحملها الإنسان»1. گوهرامانت صمدیت را محل وموضع انسان

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0246.jpg)

~~آمد. این انسان چیست؟ صفات بود برذات احدیت. دریغا امروز در جهان کسی بایستی تا

~~با وی این سخن بگفتمی که استاد ابوبکر وراق گفت: «لیس بینی و بینه فرق إلا أنی تقدمت

~~بالعبودیة» گفت: عبودیت، ما را فراپیش داشته است، یعنی عبودیت سبق برده است بر وجود

~~عشق الهیت.

~~(345) اگر باورت نکند از «سبحان الذی أسری بعبده»1 بشنو که بیان این همه بکرده است.

~~شیخ ابوسعید خراز - رحمة الله علیه - این جمله در چند کلمه بیان کرده است، گفت: «علامة

~~المرید فی الفناء ذهاب حه من الدنیا و الأخرة إلا من الله تعالی، ثم یبدوله باد من ذات الله فیریه

~~ذهاب حظه من قدرة الله، ثه یبدوله باد أیضا فیریه ذهاب وجود نفسه و حظ رؤیته من الله، و

~~تبقی رؤیة ما کان لله من الله، فینفرد العبد من فردانیته، فإذا کان کذالک فلا یکون مع الله

~~غیرالله، فیبقی الواحد الصمد فی الأبدیة کما کان فی الأزلیة»2.

~~(346) دریغا اگراسرار و جمال این کلمات بر صحرا نهادندی، همه جهان را تمام بودی! ای

~~دوست بوهریره - رضی الله عنه - گفت: «ألمشکاة هو الصدر و الزجاجة هو القلب و المصباح

~~هو الروح»2. این کلمه را دریافتن سهل باشد. اکنون گوش دار: «یوقد من شجرة مبارکة زیتونة

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0247.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمداص) وابلیس آمد» 1 25

~~لا شرقیة و لا غربیة یکاد زیتها یضی»1. ای عزیز محجوبان رونگار، این درخت را در دنیا دانند؛

~~خود ندانند که این درخت در بهشت نیزنباشد. از امام حسن ms157 بصری - رحمة الله علیه - بشنو

~~میگوید: «لو کانت هذه شجرة لکانت شرقیة أو غربیة، لکن والله ماهی فی الدنیا و لا فی الجنة

~~إنما هو مثل ضربه الله لنوره»2. ای دوست آب را چند نام است: بتازی «ماء» خوانند، به پارسی

~~«آب» خوانند، و چیزی باشد که به ده زبان ده نام دارد؛ اسما بسیار باشد، اما عین و مسمی یکی

~~باشد.

~~(347) دریغا باش تا درخت طوبی را بینی، آنگاه بدانی که درخت «سدرة المنتهی»کدام است،

~~و «ازیتونة» باز کدام درخت باشد. «أبیت عند ربی»2 باشد. اصل این همه یکی باشد. نامها بسیار

~~دارد: گاهی شجره خوانند، و طور سینا خوانند، و زیتون خوانند. «و التین والزیتون»2 برخوان. از

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0248.jpg)

تمهیدات

~~شجره «نودی من الشجرة أن یا موسی»1 ککلام را مستمع باش. و شجره «تخرج من طور سیناء»2 تورا

~~خود بر سر سرزیتونی رساند، دانی که این کوه طور کدام است؟ «و لکن انظر إلی الجبل»2 این کوه

~~باشد. ابن عباس گفت: «یعنی أنظرإلی نور محمد - علیه السلام-»2 و نور محمد را کوه می خواند

~~که کان و وطن جمله از نور اوست. «ق والقرآن المجید»5 نیز، گواه این کوه باشد. «یوقد من شجرة

~~مبارکة زیتونة»6 شنیدهای؛ بدان که این زیتون، شرقی و غربی نباشد؛ زیرا که نور را در عالم الهی

~~مشرق خوانند، و ناررا مغرب خوانند. چه میشنوی! یعنی «لا نوریة و لا ناریة»7 «بل علی نوریة».

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0249.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 6

~~او لو لم تمسسه نار نور علی نور» توهنوز دباغت نار ندیدهای، جمال نور کی بینی؟ پس «علی

~~نور» خود کی دید، آنگاه تا تو نیزبینی؟ و زیتون خود کی چشید، تا تؤنیز چشی؟ باش تا «یهدی

~~الله لنوره من یشاء»2 تورا کیمیاگری کند. آنگاه بدانی که چه میگویم؛ و تونیزبا مصطفی - صلعم

~~- موافقت کن، و همه روز از خدا در میخواه که «اللهم بیض وجهی ms158 بنور وجهک الکریم»2. شیخ

~~ما - رحمة الله علیه- گفت: «لا شرقیة یعنی لا أزلیة و لاأبدیة»2. هر که این درخت صمدی را

~~بدید، واز وی روغن زیت چشید، او را از خود چنان بستانند که ازل نزد او ابد باشد، و ابد ازل

~~نماید؛ نه از ازل او را خبری باشد، و نه از ابد او را اثری. دریغا «لا دنیویة و لا أخرویة» خود معلوم

~~باشد که نه دنیوی باشد نه اخروی، همه خدا باشد. اگربیان ازل و ابد خواهی شنیدن، سؤال

~~دیگررا جواب فرا پیش باید گرفت. گوش دارن

~~(348) «قال. اول ما خلق الله نوری»5. ای عزیز خلق به زبان عربیت، بر چند معنی حمل

~~کنند: به معنی آفریدن باشد چنان که «خلق لکم ما فی السموات و ما فی الأرض»ء و به معنی

~~تقدیر باشد؛ و به معنی ظهور و بیرون آمدن باشد. بدین حدیث، ظهور و وجود میخواهد.

~~اکنون محمد در کدام عالم چنین مخفی بود که آنگاه ظهور او را خلقت آمد؟ دریغا در عالم

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0250.jpg)

تمهیدات

~~«کنت کنزا مخفیا فأحببت أن أعرف»1 مخفی بود؛ او را به عالم الولاک لما خلقت الکونین»

~~آوردند.

~~(349) ای دوست دانی که زیتون در شجره چون کامن و پوشیده باشد، آن را دانی چه

~~خوانند؟ علما آن را عدم خوانند؛ و چون ظاهرشود، بدو و ظهور خوانند؛ و چون با درخت شود و

~~ناپدید گردد، رجوع خوانند. چه گویی! زیتون محمدی که از بیخ درخت صمدی ثمرهای نوری

~~پدید آید؛ این ازل نباشد؟ و چون این ثمره با شجره رجوع کند، و از مقام ترقی با مقام تراجع شود،

~~چه گویی این ابد نباشد؟ پس آزل، آمدن محمد باشد از خدا به خلق؛ و آبد، عبارت باشد از

~~شدن محمد با خدا. پس از کامن بودن ثمره در شجره عبارت «از) عدم آمد. مگرآن بزرگ از اینجا

~~گفت: «ألإختلاف والإنقسام فی العدم والناس یظنون أنهما فی الوجود»2. دریغا چون ms159 از این عدم،

~~مصطفی را برون آوردند که «أول ما خلق الله نوری»2 این نور او را مبدا و منشای همه اختلافها و

~~قسمتها کردند که «فطرة الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله»5 این باشد.

~~(350) دانم که تورا در خاطر آید گویی: محمد را ثمره شجره الهی می خوانند، و به جایی

~~دیگر شجره میخوانند، این چگونه باشد؟ اگر خواهی که شکت برخیزد نیک گوش دار، اگر

~~چه از برای این سخن خونم بخواهند ریخت، اما دریغ ندارم و بترک خود بگویم: آنها که در

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0251.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نورمحمدرص) وابلیس آمد» 6

~~بند بودند خود زهره و یارای آن نداشتند که از این اسرار گویند. دریغا باز آنکه او - عزو علا-

~~در کلام قدیم خود به رمزگفته است که «و اللیل اذا یغشی والنهار إذا تجلی و ما خلق الذکرو

~~الأنثی»1 این همه، گواه شجره این ثمره «ذکر و أنثی» آمده است. اگر خواهی «و ما خلق الذکرو

~~الأنثی» بدانی، آیت «ألمسیح ابن الله»2 برخوان تا معلومت شود. اگر چنان که معلومت نشود، از

~~خبر «الست کأحدکه»2 بشنو. اگرتمام فهم نکنی، اندیشه تمام کن که «و من کل شیء خلقنا

~~زوجین»2 چه معنی دارد. آنجا که عالم فنا باشد و فرد باشد، جزفردیت نشاید که بود؛ اما در عالم

~~بقا ومشاهدت، زوجیت پدید آید.

~~(351) دریغا این آیت برخوان! «و قالوا ابشر یهدوننا فکفروا»5 تا بدانی که «لا تجعلوا دعاء

~~اللیل، آیه1 وآو ارف)

~~2 . مسیح پسر خداست (سوره التوبه، ایه2 (ف)

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0252.jpg)

~~الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضا1 چه معنی دارد. اما اگرتورا از این مجمل هیچ حاصل و

~~معلوم نشود، از مفصل بشنوآنجا که مصطفی گفت: «ان الله تعالی خلق نوری من نور عزته، و خلق

~~نور إبلیس من نارعزته»2 گفت: نور من، از نور عزت خدا پیدا شود؛ و نور ابلیس، از نار عزت او

~~پیدا شد. و اگرتمامتر خواهی ms160 از سهل عبدالله تستری و شیبان راعی بشنو که از خضر شنیدهاند

~~که وا ایشان گفت: «خلق الله نور محمد من نوره، فصوره و صدره علی یده فبقی ذلک النور بین

~~یدی الله - تعالی - مائة الف عام، فکان یلاحظه فی کل یوم ولیلة سبعین ألف ملاحظة و نظرة،

~~و یکسوه فی کل نظرة نورا جدیدا و کرامة جدیدة، ثم خلق منها الموجودات کلها» میگوید:

~~خدای - عزوعلا - نور محمد را از نور خود پدید کرد، و بردست خود آن نور را بداشت صد هزار

~~سال، پس هر شبان روزی که هزار سال دنیوی باشد، نظر در این نور کردی؛ بهر نظری، نوری و

~~کرامتی از نور این نور بیافتی: لابلکه هر شبان روزی که هزار سال دنیوی بود هفتاد هزار نظر در

~~این نور کردی؛ این نور از هر نظری هفتاد هزار نور دیگر بیافتی پس از این نور جمله موجودات و

~~مخلوقات پدید کرد. دریغا مگرهرگزنخواندهای که خدای را - تعالی - صفتی هست که آن را

~~صفت آخص خوانند که برهمه بنی آدم پوشیده است؟ مگرآن صفت آخص، این نور محمد

~~است که از همه پوشیده بداشته است؟ چه دانی که چه میگویم! «قل هوالله أحد الله الصمد»2

~~برخوان؛ و صمد آن باشد که یکی باشد و صفات یگانگی دارد.

(352) ای دوست چون ذات او یکی است، این هشت صفت با تعدد چیست؟ باش تا

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0253.jpg)

مهید الل عاشر «اصل و حقیقت آسمان وزمین نورمامداض وابلیس امد»

~~این یک صفت را بینی اتصال یافته باشی بدین صفات هشتگانه، و این یک صفات چنان با

~~خاصیت و کمال است که هشت خاصیت درو درج شده است. پس هرنشان که آمد، و هر

~~ادراک که یافتند، و هر صفت که گفتند بر صفات آمد؛ از ذات کی توان خود چیزی گفتن، و یا

~~وصف کردن؟ «الصمد» تمامی بیان بی چونی ذات نکرده است?!

(353) دریغا ببین که چند نمامی و جاسوسی بکردم، و ms161 چند اسرار الهی بر صحرا نهادم! اگر

~~چه گفتن این اسرار، کفرآمد که «إفشاء سر الربوبیة کفر»1 اگرچه غیرت او مستولی است بر

~~داشتن وجودها! اما زشتی بکنم، و بیتی چند که بر طریق سجع وقتی صادر افتد اگرچه بسیاری

~~غموض با خود دارد، بنویسم بعد ما که جزروان مصطفی - صلعم - و محبان خدا کسی دیگربر

~~معنی این بیت ها مطلع و واقف نشود؛ اما دیگران را نصیب جزشنودن نباشد. دانستن و دریافتن

~~دیگرباشد و دیدن دیگر. زهی حکمت ای دوست! «و من یؤت الحکمة فقد أوت خیرا کثیراا2 در

~~این باب. چه خوب رخصتی شده است! و مصطفی - صلعم - تمامتربیان کرد آنجا که گفت:

~~«إن من الشعر لحکمة»2 اکنون گوش دار و مستمع معنی شو:

دل مرکب حق است که درین زندانستدر عالم خاک مدتی مهمانست

دل مرغ حقیقت است در عالم حق %~% نی خود بازست که زینت سلطانست

دل زنده بجان وجان بود زنده بحق %~% گه جان در دل و گاه دل در جانست

از نور خدا روح فرا دید آمد %~% پس «نور علی نور» نه در قرآنست؟

آن نور سیه ز کان قهر و خشمست سرچشمه کفر و مسکن شیطانست

این سر حقیقتست که شرحش دادمدر عالم شرع این سخن پنهانست

مقصودش از ایجاد وجود کونین %~% یک چیز بود که آن همی برهانست

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0254.jpg)

تمهیدات

در آینه روح به بیند خود را %~% پس عاشق خود شود که بینقصانست

ما نیز درو همی به بینیم خود را %~% پس شاهد و مشهود همی یکسانست

پس عاشق و معشوق بهم بنشینند %~% زیرا که همو جان و همین جانانست

پس عشق عبارت از لقا هست و کلام %~% پس اکل و شراب او ز ما خود آن است

پس روح بود باقی در عالم حی %~% چه جای چنین سخن که صد چندانست

~~(354) این خود رفت اما ای عزیز چون خواهند که مرد را به خود راه دهند و به خودش بینا ms162

~~گردانند. دیده یابد. «و إن تطیعوه تهتدوا»1 این باشد که اشراق نورالله مرد را دیده دهد، و گوش

~~دهد. و زبان دهد «کنت له سمعا وبصرا ولسانا فبی یسمع و بی یبصر و بی ینطق»2 بیان صفات

~~شده است که تخلق سالک باشد. در این مقام ملک و ملکوت واپس گذاشته باشد، و از پوست

~~خودی و بشریت برون آمده باشد. «وإذا شئنا بدلنا أمثالهم تبدیلا2 بدیده باشد، «یوم تبدل

~~الأرض»4 رسیده باشد. بوی «من عرف نفسه»5 بوییده باشد، و شراب «عرف ربه» چشیده باشد.

~~5 «قل اطیعوا الله وأطیعوا الرسول فإن تولوا فانما علیه ها حمل وعلیکم ما حمتم وان لطیعوه تهتدوا وما علی الرسول

~~عهده شماست آنچه موظف هستید و اگراطاعتش کتید راه خواهید یافت و برفرستاده جزابلاغ آشکار نیست.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0255.jpg)

تمهیداصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 67

~~إن الله خلق أدم علی صورة الرحمن»1 براو ظاهر گشته باشد. «أالرحمن علی العرش استوی»2 او را

~~مکشوف شده باشد. «یدبر الأمر من السماء إلی الأرض»2 او را محقق کشته باشد. «ینزل الله

~~تعالی»2 بر او تجلی کرده باشد. پای همت در عالم «تخلقوا بأخلاق الله»5 نهاده باشد. «کونوا

~~بانیین»6 او را نقد شده باشد. «ألمومن مرآة المؤمن»7 با او برادری داده باشد.

(355) دریغا چه میشنوی! «ألسلام المؤمن المهیمن»8 نام خداست - تبارک وتعالی - چون

~~و مؤمن باشد، و مصطفی مؤمن باشد، و سالک مؤمن باشد، همه آینه یکدیگر باشند. «ألمؤمن

~~مرآة المؤمن» بیان این همه کرده است. نخست اخوانیت درست شود. اتحاد حاصل آید.

~~«ألمومن أخ المؤمن» آنگاه خود را در آینه اخوانیت درست بیند.

~~حح لرڑ

~~4. خدای تعالی فرود متی آید.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0256.jpg)

~~(356) شیخ ما گفت - رضی الله عنه - که شیخ ما ابوبکر در مناجات با خدا گفت: «الهی

~~ما الحکمة فی خلقی»؟ گفت: خداوندا در آفریدن من چه حکمت است؟ جواب آمد: «ألحکمة

~~فی خلقک رؤیتی فی مرآة روحک و محبتی فی قلبک» ms163 گفت: حکمت آن است که تا جمال خود

~~را در آینه روح توبینم، و محبت خود در دل توافکنم. ای دوست! چون خواهد که خود را بیند،

~~در آینه روح ما نگرد؛ خود را بیند که بی چون شده؛ از ادراک حسن و جمال بی چونی، برابر درآید.

~~«ألمؤمنون کنفس واحدة»1 دراین عالم با سالک نشانها دهد. «إن الله ینظر فی کل یوم ولیلة

~~ثلثمائة و ستین نظرة إلی قلب المؤمن»2 همین معنی باشد که سیصد وشصت بار به آینه خود

~~نگران شود، تا مقصود خود بیابد. «إن الله لا ینظرإلی صورکم و لا إلی أعمالکم ولکن ینظر إلی

~~قلوبکم و نیاتکم»2 به رمزبیان این مرآة میکند. «الم یعلم بأن الله یری»2 این باشد. «و الله بکل

~~شیء محیط»5 احاطت جمله دلها بیان میکند. این آن مقام باشد که او خود را در آینه روح ما

~~لیند

(357) اما چون خواهد که ما خود را در نور او بینیم؛ «اولم ینظروا فی ملکوت السموات و

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0257.jpg)

تمهیداصل عاشر «اصل و حقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد»

~~لأرض» نور او تاختن آرد به جان سالک. «إن الملوک اذا دخلوا قریة أفسدوها»2 جان سالک

~~دست بر تخته وجودش زند که «اولم یکف بربک انه علی کل شیء شهید ألا إنهم فی مزیة

~~من لقاء ربهم ألإنه بکل بشیء محیط»2. پس احاطت نور او، جملگی وجود ما بخورد. «لاتدرکه

~~الأبصار و هو یدرک الأبصار»2 این معنی باشد. پس در این مقام، مرد بداند که وجود خود دیدن

~~در آینه نور صمدی چون باشد و چگونه بود. کافرم گرندیدهام. دانی که چه میگویم؟ «رأی قلبی

~~رب»5 این معنی باشد که ما خود را در نور او بینیم. «أولم ینظروا فی ملکوت السموات والأرض»

~~بیان این شده است. «آلم ترالی ربک کیف مد الظل6 به جملگی آینه ما آمده است.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0258.jpg)

تمهیداب

~~(358) در این مقام عالی سالک را روی نماید که مصطفی بیان ms164 از آن حال چنین کرد که «من

~~رآنی فقد رأی الحق». ای دوست هیچ فرقی هست میان این که «من رآنی فقد رأی الحق» و میان

~~آنکه «من یطع الرسول فقد أطاع الله»2. پس مگر «أنا الحق حسین وسبحانی بایزید» همین معنی

~~بود. ای دوست آنها که دراین زمره واشوقاه الی لقای اخوانی باشند، حسین منصور را و بایزید را

~~معذور دارند.

~~(359) دریغا «المؤمن مراة المؤمن»2 یعنی که او خود را در ما بیند. «المؤمن أخ المؤمن»2 یعنی که

~~ما خود را در نور او بینیم. ای دوست او مؤمن است به عبودیت ما، و ما مؤمنیم به ربوبیت او؛ پس

~~ما هردو مؤمن باشیم. کافری اگراین کلمات را نباشی که در این عالم محبان او، در ادب خانه

~~«ن والقلم»5 و «طه» تعلیم علم خود حاصل کنند، وزنگار از قلب خود جلا دهند که «أدبنی ربی

~~فأحسن تأدیبی»6 بیان میکند که این متعلم در این مکتب، موصوف به ربوبیت و عبودیت شد.

صوفیان در دمی دو عید کنند عنکبوتان مگس قدید کنند

ما که از دست روح قوت خوریم کی نمک سوده عنکبوت خوریم

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0259.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 71

شربتی از «و نفخت فیه من روحی»1 خورند؛ و شربتی از «وحملها الإنسان»2 در این عالم هیچ

~~بالاترو رفیع تراز عبودیت نیست.

(360) عبودیت خالی است بالا گرفته بر چهره جمال ربوبیت. اینجا بدانی که آن بزگ چراگفت:

~~الیس بینی و بینه فرق إلا أنی تقدمت بالعبودیة»2. جمال چهره ربوبیت بی خال عبودیت، نعت

~~کمال ندارد؛ و خال عبودیت بی جمال چهره ربوبیت خود وجود ندارد. «و ما خلقت الجن و الإنس إلا

~~لیعبدون»1 هردو طرف را گواهی میدهد هم ربوبیت را وهم انسانیت را. «کنت کنزأ مخفیا فأحببت

~~أن أعرف»5 بیان اتصال عبودیت میکند با ربوبیت. اگر چنانچه تمامتر خواهی از اخی بوالفرج

~~زنگانی گوش دار آنجا که گفت: «ألعبودیة بغیر ms165 ربوبیة نقصان وزوال، والربوبیة بغیرالعبودیة محال»

~~گفت: عبودیت بیربوبیت، نقصان و زوال باشد؛ و ربوبیت بیعبودیت، محال باشد. «و ألزمهم

~~کلمة التقوی و کانوا أحق بها و أهلها»آ این باشد که عبودیت و ربوبیت لایق و مناسب آمدند.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0260.jpg)

~~(361) «إن الله اشتری من المؤمنین أنفسهم و أموالهم بأن لهم الجنة» نفسها ومالهای

~~مؤمنان، به بهشت خریده است. دل خود از آن اوست، خریدن حاجت نباشد. چنان که ربوبیت

~~بها ندارد، عبودیت هم بها ندارد. ای دوست هرگزمگر که این مسألت نخواندهای که هربیع که

~~مقابل ثمن نباشد آن بیع غبن و ظلم باشد؟ اگردل در مقابل آینه الهیت نبودی، «ما للتراب ورب

~~الأرباب»2 درست بودی. «ظلوما جهولا»3 پی گم میکند. اگرتوانی جواب دیگرشنودن، گوش دار:

~~ارادت حق - تعالی - نقطه عبودیت را به محبت فروخت؛ چون فروختن حاصل آمد، عبودیت با

~~اصل ربوبیت شد تا آن وقت گفتند: «ظلوما جهولا»؛ اکنون گویند: «أحق بها وأهلها»1.

~~را ملازم آنان ساخت و آنان به آن سزاوارترو شایسته آن بودند و خدا همواره برهر چیزی داناست.

~~1. در حقیقت خدا از مؤمنان جان و مالشان را به بهای اینکه بهشت برای آنها باشد خریده است. (سوره التوبه،

~~حقا فی التوراة والإنجیل والقرآن ومن أوفی بعهده من الله فاستبشروا ببیعکم الذی بایعتم به وذلک هوا الفوز العظیم]

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0261.jpg)

مهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 1 2

362) ای دوست «اذ ییغشی السدرة ما یغشی»1 درخت ربوبیت است که عبودیت ثمره آن

~~مده است. مصطفی - علیه السلام - گفت: شب معراج او را نتوانستم دیدن که نور او غلبه

~~ی کرد «فرایت فراشا من الذهب حال بینه و بینی»2. این پروانه که حائل رؤیت آمد انسانیت بود.

~~وشیده نیست که شمع الهیت را پروانه دل انسانیت و عبودیت آمده است.

~~363) دریغا «و النجم اذا هوی ما ضل صاحبکم وما غوی وما ینطق عن الهوی إن هو الآوحی

~~وحی»2 بیان این همه کلمات ms166 با خود دارد. «دنا فتدلی فکان قاب قوسین او أدنی فأوحی إلی عبده ما

~~وحی»2 چه دانی که چه گفته است! دریغا عاشق که معشوق را در کنار گیرد، چه گویی بی خود

~~نشود؟! «فخرموسی صعقا»5 این باشد. وآن حدیث نیز که مصطفی - صلعم - گفت: شب معراج

~~چون به حضرت عزت رسیدم، وچون به مقام قرب رسیدم که «فأوحی إلی عبده ما أوحی». «وضع

~~به درگانفتخوبه گردم و من نخستین مؤمنانم.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0262.jpg)

~~یده علی کتفی فوجدت برد أنامله بین ثدی فعلمت علم الأولین والآخرین» دریغا آیتی بدین

~~صریحی بود بردلالت عشق الهی مرجان قدسی را، و کس خود نمیداند! شیخ ما گفت: شب

~~معراج خدای - تعالی - با محمد گفت: همه ایام واوقات، ناظرو مستمع، توبودی؛ امشب سامع

~~و ناظر منم، وقائل و منظور تو. پس «دنا فتدلی فکان قاب قوسین أو أدنی» این قربت خدا را باشد

~~با محمد نه محمد را با خدا. این کلمه من نمیگویم که او میگوید. مگر که این خران بی افسار

~~خاکسار و نگونسار تازی نیزنمی دانند! «فأوحی إلی عبده ما أوحی» بیان این معنی بکرده است.

~~«فأوحی الی عبده ما أوحی» جمله نشان با خود دارد. گوش دار:

در انجمنی نشسته دیدم دوشش نتوانستم گرفت در آغوشش

صد بوسه زدم بزلف عنبر پوشش یعنی که حدیث میکنم در گوشش

~~عاشق چون خواهد که معشوق را بوسه دهد، و یا با وی رازی گوید، اگرکسی جزاز وی حاضر

~~باشد پی گم کند یعنی که حدیث میکنم در گوشش. شب معراج او را از برای خود برد که «أسری

~~بعبده لیلا»2؛ وندا داد از بهردیگران و اغیار که او را بدان آوردیم تا عجایب آسمان و زمین بیند.

~~«و لقد رأی من آیات ربه الکبری»2 نشانی بزرگ آمده است. صغری ما دون الله است، و کبری

~~همه کبریاء الله است.

~~(364) دریغا سلطان محمود، ایاز را دوست دارد؛ و او را برتخت مملکت بنشاند، و ms167 دیگران

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0263.jpg)

نمهید اصل عاشر. «اصل و حقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 275

~~پی گم کند که شما اهلیت آن ندارید که مملکت مرا لایق باشید، خود دانی که این کلمه

~~چیست؟ آخر این کلمه که شنیدهای که عشق، سلطانست؛ آنجا فرو آید که خواهد. عشق

~~لایزالی با جان قدسی عقد سری بسته است که جزعاشق را از آن دیگر کس را خبرنباشد.

~~(365) دریغا در عشق مقامی باشد که عاشق و معشوق را از آن خبرنباشد؛ و از آن مقام، جز

~~عشق خبرندارد. «حبک الشیء یعمی و یصم»1 این باشد. چه گویی عشق از عاشق است و یا از

~~معشوق؟ نی نی از معشوق است. پس عشق الهی از کی باشد؟ ضرورت از جان قدسی باشد.

~~عشق جان قدسی از کی باشد؟ از نور الهی باشد. چه دانی که چه میگویم؟! دریغا گفتم چون

~~ما را به خود قربت دهد، در نور او خود را ببینم. عبارت این باشد «رأی قلبی رب»2. علی بن ابی

~~طالب - علیه السلام - از این حال چنین بیان میکند: «ما نظرت فی شیء إلا و رأیت الله فیه»2.

~~«ألم ترالی ربک کیف مد الظل»2 این باشد. و چون او خود را درآینه دل ما بیند، عبارت این

~~باشد که «ألم یعلم بأن الله یری»5.

~~(366) ای دوست اگرچه این کلمه در خور جهان تونیست، پنداری که دنیا را میگویم؟!

~~این کلمه نیزدر بهشت نگنجد، جزدر بهشت، دل تونگنجد که فراخی تمام دارد که «لا یسعنی

~~سمائی ولا أرضی و وسعنی قلب عبدی المومن»4 . اگر خواهی که دلی را چنین با دست آری که

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0264.jpg)

تمغیدات

~~«مرج البحرین یلتقیان»1 و آیت «فتقبلها ربها بقبول حسن»2 او را قبول کرده باشد، چندین هزار

~~هستند که این نعت دارند. لیکن مقصود ما بعضی از علماءاند که «و الراسخون فی العلم»3

~~کمال درجه ایشان است. ای دوست مدتها بود که مرا نه تن از علمای راسخ ms168 معلوم بودند؛ و

~~لیکن امشب، که شب آدینه بود که ایآم کتابت بود، دهم را معلوم من کردند: وآن خواجه امام

~~محمد غزالی بود - رحمة الله علیه - احمد را میدانستم، اما محمد را نمی دانستم؛ محمد نیزاز

~~آن ماست. اگرخواهی که آنچه گفتم تمام بدانی از خواجه احمد غزالی بشنو که چه میگوید در

~~معنی این حدیث «المؤمن مرآة المؤمن»:

~~1. دو دریا را روان کرد که با هم برخورد کنند. (سوره الرحمن، آیه 19) (ف)

~~2. خداوند او را به طرز نیکویی بذیرفت. (سوره آل عمران، آیه 37) (ف)

~~5 «فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا و کفلها زکریا کلما دخل علیها زکریا المحراب وجد عندها رزقا

~~قال یا مریم أنی لک هذا قالت هو من عند الله إن الله یرزق من یشاء بغیر حساب» خداوند او (مریم) را به طرز نیکویی

~~پذیرفت و او را نیکوبار آورد و زکریا را سرپرست وی قرار داد. زکریا هربار که در محراب براو وارد میشد نزد او

~~خوراکی مییافت. گفت ای مریم این از کجا برای تو آمده؟ گفت این از جانب خداست که خدا به هر کس

~~بخواهد بی شمار روزی میدهد.

~~ک لاهوآلذی انزل علیک الکتاب منه ایاک محکماک شن الراتاب واخر تسابهاک ف الدین کی قلوبهم زیغ فیتبعون

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0265.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل و حقیقت آسمان و زمین نور محمد(ص) وابلیس امد» 277

~~ای خدا آیینه روی جمالت این دل است جان مابرگ گلست و عشق توچون بلبل است

~~در جمال نور تو خود را ببینم بی وجود پس درین عالم مراد هریکی خود حاصل است

# در ازل موجود بودم سایه مر نور ترا %~% در ابد هم شرب یکتایی که ما را منزل است

# عاشقان در عالم ق و حروف نون وط %~% همنشینان خدا پس این مقام اول است

~~گرهمی خواهی که دانی کین چه جایست و کجا در درون دو جهان آنجا که شهربابل است

# از مراد خود برون ms169 آی و مراد دوست گیر %~% کین چنین کس پیش محبوبان نجیب وعاقل است

# ور نهاد تو همی محجوب ماند زین همه %~% خاک بادا برسرت کین کار توبس مشکلست

~~(367) اگر کسی را این مقام سزد از خواندگان، آخر محجوبان را گفتن این مقام رسد. شیخ ما

~~مودود بسیار گفتی این بیت را:

گر زاهد را جمال آن روی رسد ما را بسر کوی یکی هوی رسد

~~ای دوست قدر آفتاب، آفتاب داند «نما یعرف الفضل لأهل الفضل الفضلاء»1. رخت سلطان

~~هم اسبان سلطان کشند «لا یحمل عطایا الملوک إلا مطایا الملوک»2 اگرتازی نمیدانی چنین

~~میگویم:

روشنتر از آفتاب باید رای تا بشناسد مزاج هر سودای

~~اگر چنان که گویی در آفتاب، چیزی دیگر به جزآفتاب آفتابی دیگر کند؟ نکند. جای آفتاب،

~~خود آفتاب گیرد. آن کس که ذوق این کلمات چشیده بود، حزن و خوف او را از خود بستده

~~باشد. مگر که از جمله واصلان از یکی نشنیدهای که گفت: «من عرف الله طالت مصیبته»؟ هر

~~که خدا را بشناخت، مصیبت او درازشد. دریغا این از بهرآن گفتم که شیخ ما گفتی: «لایعرف

~~الحق إلا الحق» گفت: خدا را کسی نشناخت مگرخود او؛ ای عزیزاورا خود اوداند، واو را خود او

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0266.jpg)

~~شناسد پروانه چون آتش شود، آتش از آتش چه بهره گیرد، و چه حظ و چه نصیب یابد؟ و چون

~~از آتش دور باشد، حظ چگونه برگیرد، و با غیریت چگونه سازد؟ عقل اینجا نرسد. اگرورای عقل

~~چیزی داری، خود دانی که چه میگویم:

ازوصف توای دوست خرد گم ره شد ماننده تو تویی سخن کوته شد

~~(368) آن سؤال دیگر که کرده بودی که کار، طالب دارد یا مطلوب بر صدر کتاب شمهای

~~شنیدی، اما اینجا تمام گوش دار: اول سرمایهای که طالب سالک را باید عشق باشد که شیخ ما

~~گفت: «لاشیخأبلغ من العشق» هیچ پیر کاملتر، سالک را از عشق نیست. وقتی شیخ را پرسیدم ms170

~~که «ما الدلیل علی الله. فقال: دلیله هوالله»1. این کلمه، بیان بلیغ با خود دارد؛ یعنی آفتاب را به

~~چراغ نتوان شناخت. آفتاب را هم به آفتاب شاید شناخت. «عرفت ربی بریی»2 این باشد. اما من

~~میگویم که دلیل معرفت خدای - تعالی - مبتدی را عشق باشد. هر که را پیر عشق نباشد او

~~رونده راه نباشد. عاشق به معشوق به عشق تواند رسیدن، و معشوق را برقدر عشق بیند. هرچند

~~که عشق به کمال تردارد، معشوق را به جمال تر بیند.

(369) دریغا بیم آن است که عشق پوشیده درآید، و پوشیده بیرون رود، و کسی خبرندارد.

~~عشق حقیقی نمیگویم، آن عشق میگویم که از آن ذرهای در دنیا آمد و بیم آن است که همچنان

~~بکرو پوشیده با جای خود رود! عشق الهی بردو طرف قسمت کردند: نیمی جوانمردی برگرفت،

~~و نیمی جوانمردی دیگر. اینجا حسین منصور چنین بیان میکند که «ما صحت الفتوة لأحد

~~إلا لأحمد - صلعم - ولإبلیس»2: احمد ذرهای عشق برموحدان بخش کرد، مؤمن آمدند؛ ابلیس

~~ذرهای بر مغان بخش کرد، کافر و بت پرست آمدند. از آن بزرگ نشنیدهای که گفت: «الجادة

~~کثیرة و لکن الطریق واحد» گفت: جاده منازل ربوبیت بسیار است، اما راه یکی آمد.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0267.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 279

(370) ای دوست اگر آنچه نصاری در عیسی دیدند تو نیز ببینی، ترسا شوی. و اگر آنچه

~~جهودان در موسی دیدند تو نیز ببینی، جهود شوی. بلکه آنچه بت پرستان دیدند در بت پرستی،

~~تو نیز ببینی، بت پرست شوی و هفتاد و دو مذهب، جمله منازل راه خدا آمد. مگراین کلمه

~~نشنیدهای که شیخ ابوسعید بوالخیرروزی پیش گبری آمد از مغان، و گفت: در دین شما امروز

~~هیچ چیزی هست که در دین ما امروز هیچ خبرنیست؟

~~(371) دریغا مقصود آن است که عشق الهی، منقسم شد بر دو قسم؛ هر قسمی، جوانمردی

~~برگرفت. اما هیچ دانی ms171 که عشق عبودیت به تمامی. که برگرفته است؟ دریغا همه عشق به تمامی

~~خود او برگرفته است. «و الله علی کل شیء قدیر1 این باشد. ای دوست عشق پیدا و عیان در

~~عالم ملک و عالم دنیا که دید؟ آنگاه که سالک را پیرراه شود، و او را راه نماید. اگر عشق، شیخ

~~همه شدی؛ جمله، مرید شدندی:

~~عشق پوشیدهاست و هرگزکس ندیدستش عیان لافهای بیهده تا کی زنند این عاشقان

~~هرکسی در قدر خود لافی و وصفی میزنند عشق او پاکست و صافی از چنین و از چنان

~~(372) ای دوست عاشقان را دین و مذهب، عشق باشد که دین ایشان، جمال معشوق

~~باشد؛ آنکه مجازی بود، تواو را شاهد خوانی. هرکه عاشق خدا باشد، جمال لقاء الله، مذهب او

~~باشد؛ واو، شاهد او باشد؛ در حقیقت، کافرباشد؛ کفری که ایمان باشد به اضافت با دیگران.

~~مگر که این بیتها نشنیدهای؟

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0268.jpg)

تمهیدک

آنکس که نه عشق را شریعت دارد کافر باشد که دین طبیعت دارد

هر کس که شریعت و حقیقت داردشاهد بازی دین و طریقت دارد

~~(3373) ای دوست جوابی دیگر بشنو: راه پیدا کردن، واجب است؛ اما راه خدای - تعالی - در

~~زمین نیست، در آسمان نیست، بلکه در بهشت و عرش نیست؛ طریق الله در باطن توست؛ «و

~~فی أنفسکم» این باشد. طالبان خدا، او را در خود جویند زیرا که او در دل باشد، و دل در باطن

~~ایشان باشد. تورا این عجب آید که هرچه در آسمان و زمین است، همه خدا در تو بیافریده

~~است؛ و هرچه در لوح و قلم و بهشت آفریده است، مانند آن در نهاد و باطن تو آفریده است.

~~هرچه در عالم الهی است، عکس آن در جان توپدید کرده است.

~~(374) تواین ندانی؛ باش تا تورا بینای عالم تمثل کنند، آنگاه بدانی که کار چون است و

~~چیست. بینای عالم آخرت و عالم ملکوت جمله برتمثل است. بر تمثل ms172 مطلع شدن، نه اندک

~~کاری است. مرگ را به جایگاهها شمهای شنیدی که چه بود «من أراد أن ینظرالی میت یمشی علی

~~وجه الأرض فلینظرإلی ابن أبی قحافه»2 بیان این مرگ شده است. هر که این مرگ ندارد، زندگانی

~~نیابد. آخردانی که مرگ نه مرگ حقیقی باشد، بلکه فنا باشد. دانی که چه میگویم؟ میگویم

~~چون تو، توباشی و با خود باشی تو، تونباشی؛ و چون تو، تونباشی همه خود توباشی:

نه من منم نه تو توی نه تو منی هم من منم هم تو توی هم تو منی

من با تو چنانم ای نگار ختنی کاندر غلطم که من توم یا تو منی

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0269.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمداص) وابلیس أمد» 81

دریغا چه خواهی شنیدن! نزد ما مرگ این باشد که هرچه جزمعشوق باشد از آن، مرده شود تا

~~هم از معشوق زندگی یابد، و به معشوق زنده شود. مرگ را دانستی که در خود چون باشد.

(375) گور را نیزدر خود طلب میکن. مصطفی - صلعم - همه روزاین دعا کردی: «اللهم انی

~~أعوذبک من عذاب القبر»1. بشریت آدمی خود همه گورست. از آن بزرگ نشنیدهای که او را گفتند:

~~«هل فی القبر عذاب؟ فقال. القبر کله عذاب» گفتند: آدمی را در گور عذاب باشد؟ گفت: گور،

~~همه عذاب است؛ یعنی وجود بشریت آدمی خود همه عذاب است. گور طالبان، قالب باشد

~~بعدما که همه را گور، قالب خواهد بودن.

(376) اول چیزی که سالک را از عالم آخرت معلوم کنند، احوال گور باشد اول تمثل که

~~بیند، گور باشد: مثلا چون مار و کژدم و سگ و آتش که وعده کردهاند اهل عذاب را، در گور

~~به تمثل بوی نمایند؛ این نیزهم در باطن مرد باشد که ازو باشد. لاجرم پیوسته با او باشد. دریغا

~~چه میشنوی؟!

~~(377) سؤال منکر و نکیر هم در خود باشد. همه محجوبان روزگار را این اشکال آمده است

~~که دو ms173 فریشته در یک لحظه به هزار شخص چون توانند رفتن، بدین اعتقاد باید داشتن. اما

~~ابوعلی سینا - رحمة الله علیه - این معنی را عالمی بیان کرده است در دو کلمه آنجا که گفت:

~~«المنکر هو العمل السییء، والنکیر هو العمل الصالح گفت: منکر، عمل گناه باشد؛ ونکیر

~~طاعت. دریغا از دست این کلمه که چه خوب گفته است! یعنی که نفس، آینه خصال ذمیمه

~~یاشد؛ و عقل و دل، آینه خصال حمیده بود. مرد در نگرد، صفات خود را بیند که تمثل گری

~~کند؛ و وجود او، عذاب او آمده باشد. پندارد که آن غیری باشد؛ آن خود او باشد، و ازو باشد. اگر

~~خواهی از مصطفی نیز بشنوآنجا که شرح عذاب گور کرد: «فقال إنما هی أعمالکم ترد إلیکم»2.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0270.jpg)

~~(378) ای دوست صراط نیز در خود باید جستن «وان هذا صراطی مستقیما فاتبعوه»1. ابن

~~عباس گفت: صراط مستقیم، جاده شرع است در دنیا؛ هر که بر صراط شرع، مستقیم آمد، بر

~~صراط مستقیم، حقیقت، راست آمد؛ وهر که راه، خطا کرد؛ حقیقت خود گم کرد، و خود را در

~~خطا افکند. صراط، باطن مرد باشد.

~~(379) ای دوست دانی که میزان چه باشد؟ میزان عقل باشد. «حاسبوا أنفسکم قبل أن

~~تحاسبوا»2. دریغا برخوان: «لقد أرسلنا رسلنا بالبینات و أنزلنا معهم الکتاب والمیزان»2. این

~~میزان، عقل باشد که وزن جمله بدان حاصل آید. این قسطاس مستقیم در باطن باشد. مصطفی

~~- علیه السلام - روزی گفت که «مثل الصلوة المکتوبة کالمیزان، من أوفی استوفی»1 . در این

~~حدیث اشارت است بدان که این میزان، دو کفه دارد: یکی کفه آزل باشد و یکی کفه آبد؛ هرچه

~~درازل داده باشند، درابد همان بازستانند. این کلمه در خور فهم هر کسی نباشد.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0271.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 83

~~(380) اما ای دوست! بهشت و دوزخ نیزبا توست، در باطن خود باید جستن؛ و هر کسی را

~~بر قدر ms174 مرتبه او باشد: چندانکه در دنیا جمله خلایق از اول تا آخر خورند و خواهند خوردن، در

~~بهشت، ابلهی، بهشتی بخورد به یک ساعت چنان که ذرهای ملالت نباشد، و در اندرون او با دید

~~نیاید. پس چه باشد که یک طعام در بهشت به یک طعام، ذوق هفتاد طعام باشد؛ و هفتاد گونه

~~حلاوت یابد از یک طعام! این، بهشت عموم باشد؛ وبیان درجه مأکولات و شجرها و حوریان و

~~انواع کرامتها و مقامات و عجایب و غرایب خود در کتب بسیار است.

~~(381) اما محبان خدای را - تعالی - جنتی دیگر باشد به جزاین بهشت که مصطفی

~~صلعم - از آن بهشت خبر چنین داد که شب معراج خدای - تعالی - با من گفت: «أعددت

~~لعبادی الصالحین مالا عین رأت و لا أذن سمعت و لا خطر علی قلب بشر». دوستان او، چون او را

~~بینند در بهشت باشند؛ و چون بی او باشند، خود را در دوزخ دانند.

~~(382) دریغا «او حیل بینهم و بین ما یشتهون»2 دوزخی تمام است مراهل بصیرت را! «أولئک

~~ینادون من مکان بعید»2 این بعد از حضرت عزت، دوزخ است و کس خود نمیداند. امروز

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0272.jpg)

تمهیدات

~~محجوبان میدانند که عذاب به آتش دنیا چون باشد؛ باش تا به عالم یقین رسند بدانند به علم

~~الیقین که دوزخ وآتش معنوی، و بهشت معنوی چه باشد. «لا لو تعلمون علم الیقین لترون

~~الجحیم»1 این آیت شرح دوزخ را تمام کرده است.

~~(383) ای دوست! چون سالک، رخت در شهر عبودیت کشد که دل او باشد، در بهشت

~~شود؛ «فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی»2. در این جنت با ایشان در خطاب آید که از من چیزی

~~بخواهید؟ گویند؛ خداوندا ما از توفنا و بیخودی میخواهیم. شربتی از شراب وصلت و قربت

~~برنهاد ایشان چکاند؛ هرجا که میآید، کیمیاگری میکند. «شرابا طهورا» این بود. آب که چون

~~آحداث از اعضای محدث برگیرد، و او را از بعد حدث به قربت ms175 طهارت رساند، علما آن را طهور

~~خوانند «و انزلنا من السماء ماء طهورا»2 . پس آن شربت که در بهشت دهند، براحداث بشریت و

~~جنابت انسانیت آید، همه به رنگ خود کند که «و سقیهم ربهم شرابا طهورا]2.

(384) اینجا معلوم سالک شود که بهشت چیست و دوزخ کدام است. آن پیر مگراز اینجا

~~گفت که «ألعشق هوالطریق ورؤیة المعشوق هو الجنة والفراق هو النار و العذاب» گفت: عشق

~~خدا دین و مذهب عاشق است. و معشوق را دیدن بهشت اوست، و از معشوق دور بودن دوزخ

~~او باشد. این جمله نیزدر خود باشد. اگر خواهی که این کلمه را تمامتربدانی مثالی بشنو: آفتاب

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0273.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» ) 285

~~یگراست، و شعاعش دیگر. آفتاب را به شعاع توان دیدن، و آفتاب، شعاع نیست؛ این سخن

~~مشکل است. مثال دیگر را گوش دار: ماه را در آب دیدن دیگرباشد، و معاینه دیدن دیگر. آن کس

~~که ماه را در آب بیند، هم ماه دیده باشد ولکن در حجاب؛ و هم ندیده باشد بی حجاب. این

~~نیزهم در خود باشد. این همان کلمه است که گفتند: «مثل القلب کالمرآة اذا نظر فیها تجلی

~~بد»1،

~~(385) ببین که سخن، مرا از کجا تا کجا میکشد! این خود رفت؛ اما مقصود آن است که

~~گفتم: بنای وجود آخرت برتمثل است، و تمثل شناختن نه اندک کاری است بلکه معظم اسرار

~~الهی دانستن تمثل است و بینا شدن بدان. دریغا «فتمثل لها بشرا سویا»2 جوابی تمام است.

~~نمثل جبریل خود را از آن عالم روحانیت در جامه بشریت، به طریق تمثل به مریم نمود؛ و او،

~~جبریل را مردی بر صورت آدمی دید. و وقت بودی که صحابه مصطفی جبریل را بر صورت اعرابی

~~دیدندی؛ و وقت بودی که جبریل خود را به مصطفی در صورت دحیه گلبی نمودی. اگر جبریل

~~است روحانی باشد، اعرابی در کسوت بشریت دیدن ms176 صورت چون بندد؟ و اگر جبریل نیست،

~~که را دیدند؟ تمثل خشک و نیک میدان. ای دوست این خبررا نیزگوش میدار که خواص امت

~~را آگاه میکند. گفت: «ایاکم و النظرإلی المرد فإن لهم لونا کلون الله»2؛ و جای دیگر گفت:

~~«رأیت رب لیلة المعراج علی صورة شاب أمرد قطط»2. این نیزهم در عالم تمثل میجوی.

~~(386) دریغا کس چه داند که این تمثل چه حال دارد! در تمثل، مقامها و حالهاست.

~~مقامی از آن تمثل آن باشد که هر که ذرهای از آن مقام بدید، چون در آن مقام باشد آن مقام او را

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0274.jpg)

تمهیدا

~~ازو بستاند؛ و چون بی آن مقام باشد، یک لحظه از فراق و حزن با خود نباشد. تفکر از این مقام

~~خیزد. از مقامهای مصطفی - علیه السلام- یکی فکربود، و یکی حزن. عایشه صدیقه گفت -

~~رضی الله عنها - : «کان رسول الله - صلعم - دائه الفکر طویل الأحزان» میگوید: مصطفی پیوسته

~~با فکربودی؛ و پیوسته حزن تمام داشتی.

~~(387) دریغا چه دانی که این مقام با هر کسی چه میکند! کافرم که اگر هرچه به من دهند

~~نه از بهراین مقام است، باش تا ذرهای از این مقام برتمثل مقام صورتی به تو نمایند. آنگاه بدانی

~~که این بیچاره در چیست! دانی که این چه مقام است؟ شاهد بازی است. چه میشنوی! دریغا

~~مگر که هرگز تورا شاهدی نبوده است، و آنگاه جگرت از دست عشق و غیرت آن شاهد پاره

~~پاره نشده است؟! ای دوست شاهد در این مقام یکی باشد، و مشهود بی عدد. با تو چنین توان

~~گفتن. ندانی که اعداد در یکی خود یکی باشد؟ این مقام حسین منصور را مسلم بود آنجا که

~~گفت: «أفراد الأعداد فی الوحدة واحد». عقد ده ازیکی خاست، ویکی درآن مجموع داخل است.

~~این مقام گفتن، هر کسی برنتابد. شاهد و مشهود، خود یکی باشد در حقیقت؛ اما در عبارت و

~~اشارت، تعدد نماید. ای دوست شاهد ms177 و مشهود، مقام سوگند است! اگرنیک اندیشه کنی، گاه

~~ما شاهد او باشیم؛ و گاه او شاهد ما باشد: در حالتی او شاهد و ما مشهود، و در حالتی دیگر ما

~~شاهد و او مشهود. جهانی از دست این شاهد، جان در باخته و بیجان شده است و هرگزکس

~~درمان نیافت، و نیابد. شیخ ما یک روز این بیتها میگفت و ما را از او یادگارست:

ازدست بت شاهد، جان بیجان شد دل در طلب وصلش بی درمان شد

از خود بخودی ز ما همی پنهان شد کفر و اسلام نزد ما یکسان شد

~~(388) دریغا «رأیت رب لیلة المعراج فی أحسن صورة»2 این «أحسن صورت» تمثل است؛ واگر

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0275.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 87

~~تمثل نیست، پس چیست؟ «إن الله خلق ادم وأولاده علی صورة الرحمن»1 هم نوعی آمده است از

~~تمثل. دریغا از نامهای او، یکی مصور باشد که صورت کننده باشد؛ اه ا من میگویم که او مصور

~~است یعنی صورت نماینده است. خود تودانی که این صورتها در کدام بازار نمایند و فروشند؟

~~در بازار خواص باشد. از مصطفی - صلعم - بشنوآنجا که گفت: «ان فی الجنة سوقا یباع فیها

~~الصور» گفت: در بهشت بازاری باشد که در آن بازار، صورتها فروشند. «فی أحسن صورة» این

~~باشد. امام ابوبکر قحطبی را بین که از تمثل چه خبرمیدهد گفت: «رأیت رب العزة علی صورة

~~أمی» یعنی خدا را برصورت مادر خود دیدم؛ دانی که این «أم» کدام است؟ «النبیآ الأمی»2 میدان؛

~~«و عنده أم الکتاب»3 میخوان.

~~(389) دریغا از مقام شهود که خبرداد، و خود که تواند خبردادن؟ توهنوزاین قدر نمیدانی

~~که شاهد از برای محبوب باشد! بردلها نصیبی از شاهد بازی حقیقت دراین شاهد مجازی که

~~روی نیکو باشد درج است؛ آن حقیقت تمثل، بدین صورت نیکوتوان کردن. جانم فدای کسی

~~باد که پرستنده شاهد مجازی باشد که پرستنده شاهد حقیقی ms178 خود نادراست. اما گمان مبرکه

~~محبت نفس را میگویم که شهوت باشد، بلکه محبت دل میگویم، و این محبت دل نادر بود.

~~باش تا بدان مقام رسی که هفتاد هزار صورت برتو عرض کنند، هرصورتی برشکل صورت خود

~~بینی. گویی من خود از این صورتها کدامم؟ هفتاد هزار صورت از یک صورت چون ممکن

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0276.jpg)

~~باشد؟ واین آن باشد که هفتاد هزار صفت، در هرموصوفی و ذاتی درج و ممزوج و متمکن است؛

~~و هر خاصیتی و صفتی تمثل کند به صورتی، و شخصی شود. مرد چون این همه صفتها بیند،

~~پندارد که خود اوست؛ او نیست، ولیکن ازوست. دریغا معذوریم که از شناخت حقیقت خود

~~دوریم، واز دیده دل کوریم و از جاه بشریت در گوریم:

نادیده رخان تیره ایامان نادیده ز دور دوزخ آشامان را

دعوی چه کنی عشق دلارامان را با عشق چه کارست نکونامان را

~~(390) وقتی پیرم گفت - قدس الله روحه - ای محمد هفتصد بار مصطفی را دیدهام و پنداشته بودم

~~که او را می بینم؛ امروز معلوم شد که خود را دیده بودم. این هفتصد بار را این حدیث گواهی میدهد

~~لأنی أنظرإلی عرش رب بار زا1 . «قل إن کنتم محبون الله فاتبعونی یحببکم الله»2 همین معنی بود.

~~(391) دریغا که بشریت نمیگذارد که اسرار ربوبیت رخت بر صحرای صورت نهد! از شیخ

~~ابویزید شنو که از بشریت شکایت چون میکند آنجا که گفت: «البشریة ضد الربوبیة فمن

~~احتجب بالبشریة فاتته الربوبیة»2 یعنی که ربوبیت با بشریت هرگزجمع نشود: و از وجود یکی،

~~غیبت آن دیگر بود. و خود دانی که در بهشت شکراز چه کنند؟ از خلاص بشریت کنند که

~~«الحمد لله الذی أذهب عنا الحزن»1 ابن عباس گفت: یعنی «حزن البشریة».

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0277.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 1 289

392) دریغا غیرت بشریت نه مختصر حجابی است خلق را از عالم الهی! و در حق عموم

~~کفت ms179 مصطفی - علیه السلام - که «إن القلوب تصدأ کما یصدا الحدید» زدودن این زنگ و

~~خلاص و درمان این رنج، این آمد که «ذکر الموت و تلاوة القرآن»2 این صدا و زنگ و غبرت ورین

~~و غین و غم، همه کدورات بشریت است؛ چون جذبة من جذبات الحق تاختن آرد، کیمیاگری

~~کند؛ دست بر تخته بشریت زند؛ این غین بردارد. «رأی قلبی ربی»2 سر بر زند. لاکونوا ربانیین»4

~~حاصل شود. پس غین قلب ما بشریت باشد؛ و جلا و کاشف این غین نور الهیت باشد. دریغا

~~هرگز دانستهای که غین دل مصطفی از چه بود؟ اگرندانی معذور باشی «نه لیغان علی قلبی حتی

~~أستغفرالله فی الیوم و اللیلة سبعین مرة5 این غین را جزخدا دیگر کس نداند.

~~(393) دریغا حلول روی اینجا خواهد نمودن! ای دوست اگر خواهی که تورا سعادت ابدی

~~میسر شود؛ یک ساعت صحبت حلولی که صوفی باشد دریاب تا بدانی که حلولی کیست. مگر

~~آن شیخ از اینجا گفت که «الصوف هو الله»ء . عبدالله انصاری میگوید که عالم به علم نازد و زاهد

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0278.jpg)

تههید آل

~~به زهد نازد. از صوفی چه گویم که صوفی خود اوست. چون صوفی او باشد، حلولی نباشد. هرچه

~~خدا را باشد این حلول موحد را نیزباشد. در این مقام هرچه ازو شنوی، از خدا شنیده باشی.

~~(394) دریغا هرکه خواهد که بی واسطه، اسرار الهیت شنود؛ گو: از عین القضاة همدانی بشنو:

~~«إن الحق لینطق علی لسان عمر»1 این باشد. اگرممکن باشد که از سمع و بصرو حیات و علم و

~~قدرت حق - تعالی- چیزی از موجودات، و مکونات بیرون باشد، ممکن بود که از سمع و بصرو

~~قدرت چنین رونده خالی و بیرون باشد. هرچه در موجودات بود بروی پوشیده نباشد «و ما یعلم

~~تأویله إلا الراسخون فی العلم»2. اینجا حلول روی نماید؛ سر الخلقوا بأخلاق الله»2 باشد. واین

~~سخن از آن عالی تراست که هرکس دریابد که بعضی از سالکان محقق ms180 این گفتند که راه حق -

~~تعالی - نامتناهی است. لاجرم هر روز هفتاد بار رخت عبودیت، به منازل صحرای ربوبیت باید

~~نهادن. این کلمه عجب دانستهاند، و انتهای این خبردانستهاند؛ اما میترسم که عین القضاة از

~~خزانه گنج «و علمناه من لدنا علما»2 پارهای برگیرد، و برقلب بعضی محبان خود زند.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0279.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد»

(395) دریغا خلق از اسرار این کلمه «طه» محتجباند. طه یعنی این مرد چون ماه چهارده

~~شبه که نزد خلق منور و عزیز باشد! نور طه درآن عالم منور چون ماه چهارده شبه است؛ در این

~~عالم اگر خواهی که دریابی که چه میگویم، گوش دان: همه سالکان از خدا توفیق آن یافتهاند

~~که از خود، به خدا رفتند؛ اما محمد، از خدا به خلق آمد. «یا أیها المزمل» میگوید آنچه گفتنی

~~است. حالات، متفاوت است تو هر حالتی را فهم نتوانی کردن؛ و همه حالات را یکی دانستن

~~خطا باشد. در حالتی او را مرد خوانند؛ و این حالت در عالمی باشد که در آن عالم، جز محمد

~~و خدا دیگر کس نباشد. چون خواهد که در این عالم او را تشریف دهد، او را یتیم خواند «ألم

~~یجدک یتیما فآوی»2. خود دانی که این عالم را چه خوانند؟ جنت قدس خوانند «آنا و کافل

~~الیتیم کهاتین فی الجنة»2. چه گویی محمد یتیم نیست؟! چون محمد یتیم باشد، وحق -

~~جل جلاله - پرورنده یتیم است. پس هر دو در بهشت بههم باشند. آنچه دیگران گفتند که از

~~خلق به خدا میرفت، در این مقام محمد از خدا به خلق میآمد «قد جاءکم من الله نور و تاب

~~مبین»2. «أرحنا یا بلال»5 دلیل این سخن آمده است. «اکلمینی یاحمیرا»آ خود نشان میدهد که این

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0280.jpg)

~~مقام چیست. «وما أرسلناک لآ رحمة للعالمین» بیان این همه شده است. که را بیان است؟ آن

~~کس را بیان است که «بل ms181 هوآیات بینات فی صدور الذین أوتوا العلم»2.

~~(396) دیگر مقام در تمثل آن است که عایشه صدیقه در حق مصطفی - علیه السلام - و

~~رؤیت او مرخدا را این نشان میدهد که «من زعم أن محمدا رأی ربه بعین رأسه فقد أعظم علی الله

~~الفریة»2. با عایشه گفت: شب معراج، او را ندیدم، به ذات وحقیقت او؛ وبا ابن عباس گفت:

~~دیدم، برصورت تمثل. دریغا ازذات خدا، تلذذ یافتن و خبر گرفتن و کیفیت و ادراک و احاطت،

~~محالست که ذات او - تعالی - بیننده را از بینندگی بستاند. چون بیننده نماند، که را بیند؟

~~(397) اما آنچه توصفات خوانی که «أول ما خلق الله نوری»2 از آن نشان باشد؛ چون او - جل

~~جلاله - خود را جلوهگری کند بدان صورت که بیننده خواهد به تمثل بهوی نماید. در این مقام

~~من که عین القضاتم، نوری دیدم که از وی جدا شد؛ و نوری دیدم که از من برآمد؛ و هردو نور

~~برآمدند و متصل شدند، و صورتی زیبا شد چنان که چند وقت در این حال متحیر مانده بودم.

~~«إن فی الجنة سوقا یباع فیها الصور»5 این باشد. «رأیت ربی فی أحسن صورة»6 خود نشان میدهد.

~~(398) دریغا این کلمه را گوش دار: انتها و اتصال جمله سالکان به نور مصطفی است. اما

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0281.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمداص) وابلیس آمد» ) 293

~~ندانم که انتها و اتصال مصطفی به کیست؟ «من رآنی فقد رأی الحق»1 بیان این کلمه بکرده است.

(399) ای دوست تواز این حدیث چه فهم کردهای که مصطفی گفت: «تفکروا فی آلاءالله و

~~لا تفکروا فی ذات الله»2 تفکر کنید در صفات خدا، اما در ذات او تفکر مکنید. اینجا عالم شرع

~~زیر و زبر شود. دانی که چه میگویم ؟ میگویم: نور حق - تعالی - را به خود توان دیدن که در این

~~مقام مرد با خود باشد؛ اما ذات حق - تعالی - را به حق توان دیدن که مرد ms182 را از مرد بستاند. «لا

~~تدرکه الأبصار»2 این باشد که سالک را از خود بستاند. «وهو یدرک الأبصار» این باشد که همه

~~خدا باشد. در این مقام با عایشه گفت: ندیدم؛ و با دیگران گفت: دیدم: یعنی نور او نه ذات او.

~~شعاع آفتاب توان دیدن که نوازنده است: اما عین او نتوان دیدن که سوزنده است. اینجا مسئله

~~عظیم بدان. صفات حق - تعالی - عین ذات او نیست که اگر جمله صفات خود عین ذات

~~بودی اتحاد بودی؛ و غیرذات او نیست که غیریت تعدد الهیت بودی. صفات، قایمات به ذاته

~~توان گفتن.

~~(400) دریغا جگرم پاره پاره میشود از دست آن که در جهان کسی بایستی که این کلمه را

~~گوش داشتی که خواجه امام ابوبکر با فلانی چه میگوید آنجا که گفت: «ألباری - تعالی - باق

~~بالبقاء، واحد بالوحدانیة، موجود بالوجود»3. میگوید: باقی دیگراست، و بقا دیگر، و موجود دیگر

~~است و وجود دیگر، و واحد دیگراست، و وحدانیت دیگر. اگرچه این معانی قایم به نفس او

~~باشد، اما انفکاک صفات ازذات نتوان گفتن.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0282.jpg)

~~(401) دریغا این معانی جلوه برکسی کند که هفتاد واند مذهب مختلف را واپس گذاشته

~~باشد. آن کس که هنوز یک مذهب تمام ندیده باشد، او از کجا و این سخن از کجا! باش تا

~~این کلمه تورا روی نماید که یهود و نصاری گفتند: «ن الأنوار تطرا من ذات الرب»1 میگویند:

~~جمله طروء نورها ازو آمد. «الله مصدر الموجودات»2 این باشد. و مجوس گفتند: اله دو است:

~~یکی یزدان، وآن، نوراست؛ و دیگر، اهرمن، وآن ظلمت است؛ نور فرماینده طاعات، و ظلمت

~~فرماینده سیآت؛ نور میعاد روز، و ظلمت معاد شب؛ کفراز یکی، ایمان از آن دیگر. و ملاحده و

~~اهل طبایع گفتند که صانع عالم، افلاکست؛ و عناصررا قدیم دانند؛ و صورت این شبهتها

~~ایشان را از حقیقت محروم کرده است.

~~(402) دریغا عالمی از خود در حجاب و در عمری یک لحظه از ms183 شناخت خود قاصر از ایشان

~~چه توقع شاید داشت! ای دوست «عرفت ربی بربی»2 اینجا آن باشد که چنان که خدا را به خدا

~~توان شناختن، خدا را هم به خدا توان دیدن. «أرنی»4. رنگ غیرت داشت؛ «الن ترانی»5 گفت: ای

~~موسی تونه بینی به جهد و کوشش، مرا؛ و مرا تو به خودی خود نتوانی دیدن: مرا به من توانی دیدن.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0283.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 295

~~ذوالتون مصری از این مقام چنین بیان میکند: «رأیت رب برب و لولا ربی لما قدرت علی رویة

~~زبی»1. سخن ابوالحسین مانوری اینجا روی نماید که «ما رأی ربی أحد سوی ربی» گفت: او را کس

~~تدید مگر که او خود خود را دید: یعنی به جزاو، کسی دیگراو را ندید.

(403) دریغا! از دست این کلمه، تورا این عجب آید! از قرآن بشنو که با بندگان چه میگوید:

~~اما لکم لا ترجون لله وقارا و قد خلقکم أطوارا2 همین معنی بود که «لا یعرفون قدره ولایدرکون

~~رؤیته»2. و همین معنی بود آیت «و ما قدروا الله حق قدره»2. محبان او جمله اسرار در این آیت

~~باز یابند که «الله الذی خلق سبع سموات و من الأرض مثلهن یتزل الأمر بینهن»5. ابن عباس

~~گفت: اگرمن این آیت را تفسیر کنم، خلق مرا جز کافرنخوانند. آیت دوم «إن ربکه الله الذی خلق

~~السموات والأرض فی سته أیام ثم استوی علی العرش یغشی الیل والنهار یطلبه حثیثا و الشمس

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0284.jpg)

تمهیدات

~~والقمرو النجوم مسخرات بآمره ألاله الخلق والأمر تبارک الله رب العالمین»1 ابوهریره گفت: اگر

~~این آیت را تفسیر کنم صحابه مرا سنگسار کنند.

~~(404) ای دوست از این آیت که «فسبحان الذی بیده ملکوت کل شیء والیه ترجعون»2 چه

~~فهم کردهای؟ ملکوت، سایه و عکس جبروت است، و ملک سایه ملکوت. از مصطفی - صلعم

~~- بشنواگر باورت نیست آنجا که گفت: «ما مثلی و مثل الدنیا الآ ms184 کراکب عاصف رفعت له

~~شجرة ثم نزل و قال و نام فی ظلها ساعة ثم راح وترکها»2. دنیا را سایه درخت میخواند؛ از کدام

~~درخت؟ «من الشجرة أن یا موسی إنی أنا الله»2. ای دوست عالم ملک دیدی و عجایب آن؛ باش

~~تا عالم ملکوت نیزبینی و عجایب آن. تو که عالم ملکوت ندیده باشی، از عالم الهی خود چه

~~خبرداری؟!

~~(405) ای دوست هرگزاین کلمه نشنیدهای که «قیمة المرء علی قدر همته»9؟ پس بدانی

~~که همت توتا کجاست؛ آنجاست که همت توست. خود چه قدر دارد. پس ببین که چون

~~یمت و درجت در مقابله و ضمن همت است، درجات چگونه متفاوت باشد! دریغا «إن الله

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0285.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 9

~~یتجلی للناس عامة و لأبی بکر خاصة»1 چرا تجلی خاص در قیامت نصیب او آمد؟ از بهرآنکه

~~جرعهای از پیر خود ستده بود، و آن جرعه نیست مگرکه «ما زاغ البصرو ما طغی»2. پس چون

~~کار بر قدر همت آمد «تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعص»2 درست باشد. شیخ ما گفت

~~حق - تعالی - در وقتی که وقت نپذیرد با محبان خود گفت: شما دانید که من چرا سه تن را

~~از میان همه بندگان برگزیدم؟ دریغا چون سایل بود، مجیب هم او بود. گفت: ابراهیم خلیل

~~را به خلت از بهرآن مزین کردم که در میان ارواح، هیچ روح چنان با سخا و بخشش ندیدم

~~که روح ابراهیم را بود. پس چون عطا و سخا حلیه و خلق ماست، ما نیز حله خلت در وی

~~پوشانیدیم که «و اتخذ الله ابراهیم خلیلا»2. پس به موسی نگاه کردیم؛ در میان ارواح، هیچ

~~روح متواضع ترو گردن نهاده تراز روح موسی - علیه السلام - ندیدم؛ پس او را به کلام خود

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0286.jpg)

~~مخصوص کردیم «و ککلم الله موسی تکلیما». پس نظربه روح مصطفی کردیم؛ در میان ارواح،

~~هیچ روح مشتاق ترو محب ms185 تراز روح او ندیدیم، پس او را به رؤیت خود برگزیدیم، و اختیار کردیم

~~که «ألم ترإلی ربک کیف مد الظل»2. چه میشنوی؟ این همه بیان همت میکند. همت

~~بالا گرفته است برهمه چیزی که «إن الله یحب معالی الأمور و یکره سفاسفها»2 آن است که هر

~~که عالی همتتر، کار او رفیع تر.

~~(406) ای دوست اگردراین کتاب، زبده هیچ کلمه نیستی جزاین کلمات که زبده علوم هر

~~دو جهان آمده است که بس بودی عالمیان را. این کلمات کدام است؟ گوش دار و این کلمات

~~شیخ ما گفته است ابوبکر. دانی مقصود چیست؟ در مدح این کلمات آن است تا تو به همگی

~~خود را با این کلمات دهی. آخردانی که در عبارت و مثال از این مبینترو معین ترنتوان گفتن؟

~~از دو عالم گذرمیباید کردن، آنگاه این کلمات باشد که عد و بیان توان کرد. از دو عالم ملکوتی

~~و جبروتی بیش از این با عالم تونتوان آوردن. دریغا چه دانی که در این تمهید چند هزار مقام های

~~مختلف واپس گذاشتیم، و از هر عالمی زبدهای در کسوت رموز با عالم کتابت آوردیم! پدید

~~باشد که از آن عالم با این عالم، چه توان آوردن؛ جرعهای از کاسه «الابل هذا کثیر قطرة من بحر

~~لجیی لابل شعاع من شمس»2.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0287.jpg)

نمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 99

407) دریغا اگرچه خونم بخواهند ریختن اما دریغ ندارم! آخر شنیدهای که «شر الناس من

~~کل وحده»1؛ اما آرجو که از ادبار خود باز رهم؛ اما هنوز دورست! اما دانم که گویی کلمات خود

~~نگفت؛ این کلمات بربیان مراتب عالی که همت است گفته میشود.

~~(4088) گوش دار که هرگز نشنیدهای ابراهیم صاحب ذوق بود، موسی صاحب لذت بود،

~~مصطفی - صلعم - صاحب حلاوت بود. چه دانی که چه میگویم! نه با تو گفتهام که عسل

~~دیدن دیگر باشد، و عسل خوردن دیگر، و عسل بودن دیگر. ms186 این کلمات را گوش دان: مصطفی

~~گفت: «من رکن إلی الدنیا ومال إلیها احرقه الله بنار جهنه فصاررمادا تذروه الریاح».. این کلمات،

~~بیان منزلت ارباب عالم ملک است و صفت ابنا و محبان دنیا. اما ارباب عالم آخرت و ملکوت

~~را گفت: «و من رکن الی الله ومال الیه أحرقه الله بنوره فصار جوهرا لا قیمة له»2. کس چه داند که

~~این کلمات از سر چه حالت گفته آمده است! سه عالم را شرح و نشان داد و مصطفی - صلعم

~~. اهل این سه عالم را ظاهر و مبین کرد، و پیدا و روشن گردانید.

~~(409) اما جوانمردی دیگر. این سخن مبینتر چنان که در خور فهم همه کس باشد، گفته

~~است آنجا که گفت. «المسافرون ثلثة أصناف: صنف یسافر فی الدنیا رأس ماله الدنیا و ربحه

~~المعصیة والندامة، وصنف یسافر فی الأخرة رأس ماله الطاعة والعبادة وربحه الجنة، وصنف

~~یسافر إلی الله - تعالی - رأس ماله المعرفة، وربحه لقاءالله تعالی.»3. چه میشنوی! دانم که گویی

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0288.jpg)

تمهیدات

~~این مقام زهد، و بیان زاهدان است؛ و نزد محققان، زهد و زاهد خود نیست و نباشد. از بهرآنکه

~~دنیا خود آن قدر ندارد که ترک کننده آن زاهد باشد.

~~(410) اگر خواهی از مصطفی بشنو که درجه دنیا به چه حد میرساند در حقارت و نزارت،

~~آنجا که گفت: «لو کانت الدنیا تزن عندالله جناح بعوضة ما سقی کافرا منها شربة ماء»1 دنیا را

~~کمتراز پرپشهای میخواند به نسبت با عالم الهیت. «قل متاع الدنیا قلیل»2 این باشد. حیات

~~دنیا به نسبت با عمر آخرت، ذرهای نماید. «انهم یوم یرونها لم یلبثوا الاعشیة أو ضحیها»2 این

~~بیان با خود دارد. از مصطفی - علیه السلام - بشنو که گفت: «ما الدنیا فی الآخرة الا مثل احدکم

~~إذا غمس إصبعه فی الیه فلینظر بم یرجع»3. ترک این قلیل واجب است؛ این ترک، زهد نباشد.

~~پس در آخرت مقامی عالی تراز آن باشد که «و لا الاخرة اکبر ms187 درجات و اکبر تفضیلا5. پس

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0289.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» ،

~~ان کس که خواهد اکبریاء الله» او را نصیب اکبردهد، و خود را بهوی نماید «الله اکبر» در این

~~مقام معلوم مرد میشود که بزرگواری و کبریای حق - تعالی - چگونه باشد. پس چون از این

~~بزرگی بیند، عالم آخرت را جزترک، واجب نداند؛ اگرترک کند این زهد نباشد. چون از این دو

~~عالم او را زهد افتاد، مقام کبریا رو نماید، اکبرباشد. پس روی از کبریا گردانیدن و از آن اعراض

~~کردن، کفر باشد. آخر دنیا و آخرت از آن زاهد نیست تا ترک کند، از آن خداست، چه تری کند

~~چیزی که از آن او نباشد! پس زهد هیچ معنی ندارد؛ و آنچه از آن اوست خود ترک نتواند کردن.

~~هرچه توقع و مقصود سالک باشد، آن معبود او باشد؛ و ترک معبود خود صورت نبندد. پس هرگز

~~نه زاهد باشد و نه زهد.

(411) دریغا ببین که آن بزرگ، نعت صوفی و مرید و زاهد چگونه کرده است؛ گفت: زاهد در

~~آن کوشد که نخورد، و مرید در آن کوشد که چه خورد؛ و صوفی در آن کوشد که با که خورد، و

~~محبان خدا در آن کوشند که ازو خورند بلکه با او خورند. پس چون زهد و زاهد هرگزنبوده باشد،

~~این خبراز مصطفی بشنوچه معنی دارد: «الزهد فی الدنیا یریح البدن، والزهد فی الآخرة یریح

~~القلب، و الإقبال علی الله یریح الروح»1. این زهد به زهاد متفاوت شود.

(412) این زهد آن باشد که مرد به مقامی رسد که آن را مقام تصوف خوانند که شیخ بایزید از

~~آن نشان میدهد: «إن الله صفی الصوفیة عن صفاتهم، فصافاهم، فسموا صوفیة»2. مقام تصوف،

~~اول زهد باشد واعراض از جمله موجودات؛ پس صفات حق - تعالی- صوفی را از همه صفات

~~ذمیمه و بشریت صفا دهد، و زاهد و صوفی حقیقی شود؛ آنگاه فقرروی ms188 نماید که «إذا تم الفقر

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0290.jpg)

نمهیدات

~~فهوالله». مگرآن بزرگ از اینجا که او را پرسیدند که صوفی کیست و کدام است؟ گفت: «الصوف

~~هو الله» گفت: صوفی خداست. «إذا تم الفقر فهوالله» این باشد. «الفقر فخری»2 پیشه این صوفی

~~و زاهد باشد. دریغا که یارد گفتن؟ اما گوش دا: وقتی بایزید را پرسیدند: «من الزاهد؟ فقال. هو

~~الفقیر، و الفقیر هو الصوفی، و الصوف هو الله»2. مرتدی اگرهم عمر در فهم این کلمات صرف

~~نکنی که نادانستن این کلمات، غبنی و ضرری عظیم است؛ و این ضرر را هرگزتدارک و عوض

~~نباشد.

~~(413) از شیخ جنید بشنو که چه میگوید: «لیس شیء أعر من إدراک الوقت، فان الوقت إذا

~~فات لا یستدرک»4. هفتاد هزار سالک دراین مقام، راسخ باشند که فقیرو صوفی و زاهد و عارف

~~نعت وکنیت ایشان باشد که با عکاشه - رضی الله عنه - مصطفی نشان این داد که «یدخل

~~من أمتی الجنة سبعون الفا بغیر حساب ووجه کل واحد منهم کالقمر لیلة البدر، و هم فی

~~الجنة کالنجوم فی السماء»5. تواین حدیث را چگونه خواهی شنیدن! مگر که چنین ستاره را

~~در بهشت ندیدهای که آنگاه چنین پیری تورا قبول کردی که «و بالنجم هم یهتدون»6؟ و با تو

~~این حدیث بگفتی و شرح آن معلوم تو کردی؟ اگرخواهی که حدیث دیگر در نعت این ستارگان

~~بهشت برنوعی دیگر بشنوی که ما را در خدمت پیراز خضربه طریق سماع حاصل شده است که

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0291.jpg)

نمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» .

~~خضررا به طریق مشافهه از خدمت مصطفی حاصل آمده بود. چون راوی خضرباشد، حدیث

~~چنین جامع و کامل بود، گوش دان: «قال: خلق الله - تعالی - من نور بهائه سبعین الف رجل من

~~أمتی و أقام معهم فوق العرش و الکرسی فی حضیرة القدس. لباسهم الصوف الأخضر و وجههم

~~کالقمر البدر لیلة النصف من الهلال. صورهم کصور المرد و الشبان الحسن ms189 و علی رؤوسهم

~~شعر کشعر النساء فقاموا متواجدین و الهن منذ خلقهم الله - تعالی وإن أنینهم و أزیز قلوبهم

~~یسمع أهل السموات و الأرض. وإن إسرافیل قائلهم ومنشدهم وجبریل خادمهم ومتکلمهم والله

~~أنیسهم و ملیکهم و هم اخواننا و منشدهم و جبریل خادمهم و متکلمهم والله انیسهم و ملیکهم

~~وهم إخواننا فی النسب ثم بکی واطرق رأسه ملیا ثم قال. واشوقاه إلی لقاء اخوانی»1. اگرچنان که

~~این سخن فهم نکنی، معذوری که مشایخ کبار این حدیث را عذرها نهادهاند آنجا که گویند:

~~«إن الله - تعالی - یععطی العبد من حیث الله - تعالی - لامن حیث العبد، والعبد یستدرک من حیث

~~العبد»3. شنیدی که چه گفته شد اگر چنان که زندگی داری؛ و اگرمردهای، مرده هیچ نتواند

~~شنیدن و هیچ فهم نکند. «لینذر من کان حیا»2 بیان این همه بکرده است.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0292.jpg)

~~(414) ای دوست از غیرت چه یافته ای؟ چه دانی که غیرت حق - تعالی - کدام حجاب

~~فرا پیش مینهد! «او إذا قرأت القرآن جعلنا بینک وبین الذین لا یؤمنون بالآخرة حجابا مستورا]1؛

~~ابوبکردقاق - رحمة الله علیه - گفت: «الحجاب هو الغیرة و لا مانع من طریق الله - تعالی - أعلی

~~من الغیرة»2. غیرت او حمایت اوست. «و من غیرته حرم الفواحش»2 بیان غیرت الهی میکند.

~~جای دیگر گفت: «ما من أحد أغیر من الله»6. اگرخواهی که غیرت تمام بشناسی «خلقتنی من نار

~~وخدمته من طین»5 تو نیزتمام حاصل کن تا بدانی که غیرت چه باشد. من میگویم که «الغیرة

~~غیرتان غیره العبد و هوأن یکون بالکلیة لله - تعالی»6. پس آن بزرگ از اینجا گفت: «الحق غیور

~~ومن غیرته أنه لم یجعل إلیه طریقا سواه»2. واین، غیرت او باشد با بنده.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0293.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمداص) وابلیس آمد» 355

(415) اما چه دانی که غیرت بنده با او از بهرچه باشد! اگرتوانی شمهای از شبلی بشنوآن

~~وقت که مؤذن، بانگ نماز میکرد و چون اینجا رسید که «أشهد أن ms190 محمدا رسول الله» در این

~~مقام، غیرت بروی غلبه کرد. پس او از غیرت نشان این داد که «لولا أنک أمرتنی بهذه الکلمة

~~ما ذکرت معک غیرک، و لین اذکرها مرة أخری فاکون کافرا حقاا2. گفت؛ غیر توبا تویاد

~~نتوان کردن؛ اما تو چنین فرمودهای که نام محمد، قرین نام تو باشد. چه دانی تو که این کدام

~~مقام باشد که محمد در آن مقام نگنجد! غیرت باشد چنان که او را نیز بود آنچه که گفت: «لا

~~بسعنی فیه ملک مقرب و لا نبی مرسل»2 یعنی مرا مقامی بود با او که غیر در نمیگنجد از غیرت.

~~اینجا سالک نهایتی از مقام سلوک بیابد که در آن مقام جزاین نگوید که «قل الله ثم ذرهم»2. در

~~این حالت محمد نیزدر نگنجد. وقتی شیخ را پرسیدم که «ما الفریضة؟ فقال: الفریضة عندنا

~~می شوم. (به نقل از شبلی]

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0294.jpg)

~~تصحیح العبودیة فی تحصیل الربوبیة والسنة عندنا النظرإلی الرسول المقبول وترک ما سواهما.»

~~شنیدی که چه گفت؟ میگوید: فریضه با خدا بودن است. و سنت با رسول بودن، و پس از این

~~جمله را ترک گفتن: بوالحسن خرقانی اینجا گوید: «لا له لا الله من داخل القلب، محمد رسول

~~الله من قرط الأذن»2 معذور باید داشتن.

(416) ای جوانمرد معالجت و دوای بعضی دردها و مرضها صبرباشد! «او اصبر لحکم ربک

~~فإنک بأعیننا»2 او نیزاین میگوید. اما صبرها منقسم است: الصبر فی الله دیگر است، الصبر لله

~~دیگراست، الصبرمع الله2 سخت تراز همه این صبرها باشد. و این دردها را دوا و علاج هم صبر

~~باشید. از آن بزرگ نشنیدهای که گفت:

صابر الصبر فاستغات به الصبر %~% فصاح المحب یا صبرصبرا5

~~ما نطر به رسول مورد قبول آست و نرک هر چه غیرآن دوست

~~جوااسس خرقانی)

~~بقل ارشبلی)

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0295.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 207

~~واضبر میگوید: صبرکن. دریغا کلمات مقلوبات، جهانی را با ms191 لوح و قلم کودکان میآوردهایم. آن

~~کس که هنوز حروف نشناسد، خط مقلوب را خواندن جهل باشد؛ و طمع دانستن خط مقلوب،

~~از وی تمنای محال باشد. اما گفتم که صبر ناچار باشد. روح مأمور است به صبر، قلب مأمور

~~است به صبر، قالب مأمور است به صبر. اگرخواهی که صبر تمام بدانی مؤمن شو. آنگاه این آیت

~~برخوان: «یا أیها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطو»1 یعنی «إصبروا بالجسد علی طاعة الله، و

~~صابروا بقلوبکم علی بلاءالله - تعالی - فی الله، ورابطوا بأسرارکه علی الشوق إلی الله»2.

~~(417) این همه با او توان یافتن. «و هو معکم أینما کنتم»2 این باشد. اما توبا خودی، چون

~~چیزی یابی، مانند خود یابی؛ طالبان و محبان خدا او را با وی جویند، لاجرم او را بدو یابند.

~~محجوبان او را به خود جویند، لاجرم خود را بینند و خدا را گم کرده باشند. چه میشنوی! این

~~سخن را اندک مشمر. اگر خواهی از مصطفی - علیه السلام- بشنو که چگونه بیان میکند و

~~چگونه مینماید. میگوید: «إن المؤمن أخذ دینه عن الله، وإن المنافق نصب رأیه فأخذ دینه منه».

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0296.jpg)

~~گفت: مؤمن دین را از خدا فرا گیرد، و منافق از هوا فرا گیرد. «أفرایت من اتخذ الهه هواه» این باشد.

~~(418) ای دوست آن عالم، همه حیات در حیات است؛ واین عالم، همه موت در موت؛ تا

~~از موت بنگذری، به حیات نرسی «وإن الدار الآخرة لهی الحیوان»2. و دیگر جا گفت: «لا یدخل

~~ملکوت السموات من لم یولد مرتین»2. گفت: سالک باید دو بار بزاید: یک بار از مادر بزاید که

~~خود را و این جهان فانی را بیند؛ و یک بار از خود بزاید تا آن جهان باقی و خدا را بیند. اگرتمام تر

~~خواهی از خدا بشنو که چگونه خبرمیدهد از قومی که: «قالوا ربنا أمتنا الثنتین وأحییتنا أثنتین»2.

~~اما یک مرگ، ورای این مرگ قالب میدان؛ و حیات دیگر به ms192 جزاین حیات قالب میشناس. اگر

~~تمام ترخواهی که از حیات و موت معنوی بدانی از مصطفی بشنو که در دعا چه میگوید: «آللهم

~~بک أحیا و بک أموت» میگوید: خداوندا به توزندهام، و از تومیرم. هیچ دانی که ازو مردن چگونه

~~بود، و بدو زیستن چگونه باشد؟!

~~(419) دریغا این حالت، شاهدبازان دانند که حیات با شاهد چگونه بود؛ و بیشاهد، موت

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0297.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 309

~~چون باشد؛ و شاهد و مشهود بیان میکند با شاهدبازان حقیقی، که حیات و موت چیست. دانم

~~که این کلمات در عالم عادت پرستی تو نباشد، عالم عادت پرستی شریعت است، و شریعت

~~ورزی عادت پرستی باشد؛ تا از عادت پرستی بدرنیایی و دست بنداری، حقیقت ورز نشوی. و

~~این کلمات دانستن در شریعت حقیقت باشد، نه در شریعت عادت. اگر مردی خود را با این

~~بیتها ده که چون گفته میشود:

ای دریغاکین شریعت ملت رعنایی است ملت ما کافری و ملت ترسایی است

کفروایمان زلف وروی آن بت یغمایی است کفر و ایمان هردو اندر راه ما یکتایی است

~~(420) ای دوست «رایت ربی لیلة المعراج علی صورة شاب أمرد» واقعه و حالات پیراست با مرید.

~~«یاکم والمرد فإن لهم لونا کلون الله»2 تربیت است به خبر دادن پیر، مرید را بدین مقام

~~شهود. چون گفتم که شاهدبازان، این موت وحیات دانند: موت، فراق و هجران باشد، و حیات

~~لقا وشوق؛ از وصلت چه توان گفتن؟ دریغا «لیس الخبر کالمعاینة»3 فارغان از عشق واز

~~شاهد بازی چه خبردارند؟ اگر خواهی که روشن تربدانی: موت نزدیک ما کفرباشد؛ و حیات،

~~اسلام و توحید باشد. بدان که سرشاهد بازان مصطفی بود؛ نشان کفرو اسلام چنین داد: «أللهم

~~بک أحیا وبک أموت»2. دریغا گویندهای بایستی شاهد خوب روی تا این بیتها بگفتی تا بودی

~~که این معانی ذرهای روی نمودی:

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0298.jpg)

~~(421) تو در دعا این بتوانی ms193 خواستن که مصطفی خواست. تو پیوسته در دعا میخواه: «أللهم

~~احینی ما علمت الحیوة خیرا لی، وتوفنی ما علمت الوفاة خیرا لی»1. اول مقام مرد آن باشد که او

~~را موت معنوی حاصل آید؛ چون این موت حاصل آمد «فقد قامت قیامته» بروی جلوه کند.

~~(422) دانی اول چیزی که در این قیامت بینی، چه باشد؟ دریغا در این قیامت انبیا را -

~~علیهم السلام - برمن عرضه کردند با امتان ایشان؛ هر پیغامبری دو نور داشت، وامت او یک

~~نور؛ اما محمد را - علیه السلام - دیدم که از سرتا به پای همه نور بود که «و اتبعوا النور الذی

~~أنزل معه»2. امتان او را دیدم که دو نور داشتند. اگر خواهی که بدانی که این نورها چیستند

~~عثمان بن عفان را - رضی الله عنه - باز پرس تا او با تو بگوید که چرا او را ذوالنورین خواندند؛ و

~~عثمان سیرتان نیزهریک دو نور داشتند. دریغا چه دانی که چه خواهی شنیدن! از جمله پیران

~~جهودان، یکی را دیدم، از وی این واقعه پرسیدم. گفت: من نیز در تورات، این نعت مراتب

~~سلوک انبیا - علیهم السلام - خواندهام؛ وایشان با امتان خود، چنین گفتهاند؛ و خدا با موسی

~~- علیه السلام - چنین گفته است. دریغا ای دوست همه انبیا خود نور بودند؛ اما محمد از همه

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0299.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نورمحمد(ص) وابلیس آمد» 21

~~بورتر بود. اما «و نورهم یسعی بین أیدیهم و بأیمانهم» این دو نور باشد که «نور علی نور2 بیانی

~~مجمل باشد؛ اما تفصیلش، ذوالنورین باشد.

~~(423) دریغا مصطفی - علیه السلام - با آنکه نور بود، ای دوست نوری بود که از «علی نور»

~~نود. دانم که گویی پس فایده این سخن چیست؟ آن است که «من رآنی فقد رأی الله»2. «ن الله

~~خلق آدم علی صورة الرحمن»2 این معنی باشد. «وقالت النصاری. المسیح ابن الله»9 درحق عیسی

~~. روشنی بر روشنی است. رسوره النور، یه 35) (ف)

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0300.jpg)

~~- علیه ms194 السلام - ازین نشانی دارد. «من سعادة المرء أن یشبه أباه» راه سالکان است. کونوا

~~ربانیین»2 هم زیادت درجه ایشان مینماید. پس چون نور است، این آیت چیست که «ربنا أتمم

~~لنا نورنا»2؟ اگراین آیت باور نمیداری، این دعا چیست: «اللهم اعطنی نورا فی وجهی و نورا فی

~~جسدی و نورا فی قلبی و نورا فی أعضائی و نورا فی عظامی»2؟ هرچند که نور زیادت ترباشد، زیادت

~~باید خواست. اما «ربنا أتمم لنا نورنا» اینجا نور خدا میخواهد نه نور غیراو.

(424) دریغا هرچند که میخواهم که از عالم کتابت بگریزم، کتابت مرا به دست میگیرد؛ و

~~نمیگذارد که از کتابت با مکتوب باشم. این دعا مگرنخواندهای «یا نور النور5؟ نور از نور زیادتی

~~میخواهد. گفت: «أتمم لنا نورنا»آ. این معنی دانی که کی میسر میشود؟ آنگهی که لباس

~~غیریت بردارند، داخل، مدخول شود. «وإن إلی ربک المنتهی»2 روی نماید. نورهای مجازی،

~~جمله در نور حقیقی، حقیقت شوند.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0301.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 13

425) کافری اگرهرگزدانستهای که «شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة وأولوالعلم قائما

~~بالقسط»1 چه معنی دارد! چون حاضر، حضور عیانی شود؛ ایمان بر سالک عرض کنند. چه

~~خواهی شنیدن! توپنداری که ایمان به غیب باشد؟ ایمان موحدان به عیان از عیان باشد. در

~~ایمان» لباس غیریت ملایکه واولوالعلم برداشته شود. همه «یشهداله» باشد، یعنی «حضرالله

~~المؤمن المهیمن»1 اینجا روی نماید. به سالک معلوم شود که «یا أیها الذین آمنوا آمنوا بالله و

~~سوله»3 میگوید که به جزاین ایمان، ایمانی دیگر میباید. پس عکس این سخن چه باشد؟ آن

~~باشد که ورای این کفر، کفری دیگر باشد. «و من یؤمن بالله یهد قلبه»2 این باشد. چون مرد هنوز

~~با دل باشد، مؤمن باشد بیهدایت؛ چون مرد بیخود شود، هدایت روی نماید. «یضل من یشاء و

~~یهدی من یشاء5 روی نماید. چون هدایتی چنین حاصل آید، به مقامی رسد که ms195 هم شریک و هم

~~نوانا وخکیم آس هیچ معبودی نیست

~~1. خداوند مومن سارمت بخش حاضرشد

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0302.jpg)

تمهیدات

~~مقام خدا شود. مشرک باشد. «المن أشرکت لیحبطن عملک»1 خود همین میگوید تا کار به جایی

~~رسد که همه این شود «و ما یؤمن أکثرهم بالله الا و هم مشرکون»2.

~~(426) اگر خواهی که تمام این کلمات بدانی، «ألایمان عریان ولباسه التقوی»2 نیک بدان.

~~آخردانی که «نورا فی جسدی» لباس تن است، «نورا فی قلبی» لباس دل باشد، «نورا فی وجهی»1

~~لباس چشم باشد. در این مقام، این سالک را «ذوالنورین»5 خوانند. این دو نور کدام باشد؟ تونیز

~~بگو که «یا نور النور». چون خواهد که این مقام نیزبه سرآید، وایمان عین مؤمن شود، گوید: «ربنا

~~أتمم لنا نورنا»1. لباس ایمان نیزکه تقوی است برداشته شود؛ مؤمن نماند. «لمن الملک الیوم.

~~الله الواحد القهار»8 قهریت با مرد نماید.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0303.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد»

(427) ای دوست از آیت «یوم تبلی السرائر»1 چه فهم کردهای؟ آن روز که اسرار برصحرانهند،

~~این روز باشد. آن روز کدام است؟ روز قیامت خوانند؛ قیامت عوام نباشد، قیامت «من مات فقد

~~قامت قیامته»2 باشد. اگرخواهی سوگند او بدین قیامت بدانی برخوان: «لا أقسه بیوم القیامة»2.

~~در این قیامت «تبلی السرائر» جلوهگری کند. «و حصل ما فی الصدور»، پرده از روی کار بردارد.

~~تقوی روی نماید «إن اکرمکم عند الله أتقاکم»5. پس از این سوگند یاد کند که «و لا أقسم

~~بالنفس اللوامة» . چون همگی تو منور شود، خطاب این باشد که «یا أیتها النفس المطمئنة

~~ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی»2. این جنت را در عالم، یمن

~~خوانند. کدام یمن؟ از مصطفی بشنو آنجا که گفت: «الإیمان یماتیآ والحکمة یمانیة»8. یمن

~~عبارت از دست راست باشد؛ پس هرکه نه یمنی باشد، آن کس یساری باشد. «أصحاب الیمین و

~~انای ااه اسا

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0304.jpg)

~~اصحاب الشمال»1 این دو ms196 گروه باشند. گروهی دیگر در عصرمصطفی - علیه السلام - یمنی بودند

~~چون أویس قرنی. مصطفی نشان از این رموز این داد «نی لأجد نفس الرحمن من قبل الیمن»2. از

~~چنین مردان، نشان نتوان دادن و کی تواند دادن؛ اما او این قدر نشان داد.

~~(428) اما «المجالس بالأمانات»2 مگر نخواندهای؟ دانی که این در کدام مقام باشد؟ مرتدم

~~اگریارم گفتن که این چه مقام است! اما باید که دانی که این ساعت، خود مرتدم. که چه

~~میگویم؟ اگرباورت نیست از مصطفی بشنوآنجا که گفت: «من بدل دینه فاقتلوه» میگوید: هر

~~که دین خود بگرداند، او را بکشید، این خطاب است با دربانان عزت که «و من یبتغ غیر الإسلام

~~دینا فلن یقبل منه وهو فی الآخرة من الخاسرین»2.

~~(429) اگر خواهی که زبان طلسمات هندسی و مقلوبات بدانی، و جای رسی که نه کافرباشی

~~و نه مؤمن؛ و سرآن داری که با من موافقت کنی، و نصیب خود بیندازی، و از خودی خود بیرون

~~توانی آمدن تا آگاه این راز شوی، و لایق شنیدن این کلمات شوی. دانم که گویی: بلی؛ اما با تو

~~گفتهام که مخاطب تویی، اما مقصود، مخاطبان غایباند که خواهند پس از ما آمدن که فواید

~~عجیب را در کتاب ما بدیشان خواهند نمودن که «الشاهد یری ما لا یری الغائب»5 این مقام

~~باشد. در این مقام تا غایب نشوی، حاضرنباشی؛ و تا حاضرنباشی، غایب نشوی.

~~(430) اگرچنان که سرآن داری که کافرشوی، گوش دار، از آن بزرگ نشنیدهای که گفت: آنچه

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0305.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد (ص) وابلیس آمد» 317

~~زد خلق، محمد است نزد ما خداست؛ و آنچه خداست پیش خلق، نزد ما محمد است. «ما

~~جعل الله لرجل من قلبین فی جوفهه»1 این مقام باشد. پس آنچه حاضربود، غایب باشد؛ و آنچه

~~غایب باشد، حاضربود. «الشاهد یری ما لا یری الغائب»2 این باشد.

~~(431) اما با این همه، زنهار نبینم که بی ms197 آنکه این سخن تورا به خود کشد، تواین کلمات را به

~~خودکشی که آنگاه جان نبری ندانی که چه گفته میشود. مصطفی گوید که «من أحدث فی أمرنا

~~هذا ما لیس منه فهو مردود»؛ واین حدیث، دمار از روزگار همه فلاسفه برآورده است. «من غشنا

~~فلیس منا» این باشد. آخرشنیدهای که هرکه با کافرنشیند کافرشود؟ اگرصحبت من تورا هیچ

~~اثری نکردی جزآنکه اگرچه حلولی معنوی نباشی، باری حلولی مجازی میباش. چهگویی! آنها

~~که مرا بیدین میدانند، و تو بردین من باشی! چه گویی؟ تو نیزبیدین نباشی. ایشان را معذور

~~دار «قل الله ثم ذرهم».

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0306.jpg)

تمهیدا

~~(432) اگر خواهی که در کسوتی از جمال آنچه گم کردهای بازیابی، یک ساعت خود را با این

~~حدیث بازده که مصطفی گفت: «مثل المؤمن مثل النخلة» مثال مؤمن، مثال درخت با بار باشد

~~که پیوسته از میوه این درخت، خلق منتفع شوند. این قدر اینجا کفایت باشد. اما جماعتی که

~~این صفت دارند که «شرالعمی عمی القلب»1 با ایشان جزاین حدیث نتوان گفت که «مثل المؤمن

~~مثل النخلة لایأکل إلا طیبا و لا یصنع إلآ طیباا گفت: مثال مؤمن چون منج انگبین باشد که

~~جزپاک نخورد، و جزپاک بیرون ندهد، منج را طعام طیب میخوراند و فراغت آن عسل میباشد

~~که «فیه شفاء للناس»2 این همه مقام کمال از وحی یافت که «وأوحی ربک إلی النحل»2.

~~(433) در مقامی دیگر گفت: «مثل المؤمن مثل السنبلة»5 مثال مؤمن، مثال خوشه بود که

~~ساعتی ساکن باشد، و ساعتی متحرک در ترقی و تراجع باشد؛ و مثال کافرچون درخت خشک

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0307.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 19

~~باشد که میوه ندهد. و سخت باشد جزبریدن را نشاید. تورا عجب آید آنچه گفته میشود که

~~مقصود کتابت ایشانند، و دیگران طفیل ایشان.

~~(434) اگر خواهی از مصطفی - علیه السلام - بشنو آنجا که گفت: «مثل أصحابی فی أمتی

~~کالملح فی الطعام لا یصلح ms198 الطعام إلآ بالملح»1. دریغا نمک از خود تبرا کرده است؛ همه طعامها

~~را بدان حاجت باشد؛ اگربا خود بودی، او را نیزبا دیگری حاجت بودی. «اللهم اهد قومی فانهم

~~لا یعلمون»2 راهنمای دعاست بدین مقامها. «یا لیت قومی یعلمون بما غفرلی ربیی و جعلنی من

~~المکرمین»2 اندوه است که میخورد که چرا جمله محروم باشند از صحبت الهیت؟! هرکسی

~~لایق صحبت نبود؛ واگراینجا غیرت باشد، هیچ نشان نتوان دادن که «ألمجالس بالأمانات»2

~~آنجا هیچ رشک و غیرت نباشد، اگرخواهی از حق - تعالی - بشنوآنجا که گفت: «ونزعنا ما فی

~~صدورهم من غل إخوانا علی سرر متقابلین5. چه خوب بیانی شده است این جمله را که گفته

~~شد!

~~(435) دریغا مگرنشنیدهای که عارفی به نزد عارفی نبشت؛ گفت: «کیف حالک»؟ آن عارف

~~واپس نبشت: «أما کان فی حالک ما شغلک عن حالی، فإنی عنه مشغول». این عالم بلندتراز آن

~~است که کسی توقع دارد کی مطلع آن شود. اگرخواهی تمامتربدانی بدان که با مصطفی - صلعم

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0308.jpg)

تمگیدا

~~- چه میگوید از واقعه اصحاب کهف «لو اطلعت علیهم لولیت منهم فرارا ولملیت منهم رعبا1.

~~اگردر این مقام جوانمردی گوید: «رأیت ربی»2، معذور باید داشت.

~~(436) این نکته بگویم که مرا مشوش میدارد: عثمان - رضی الله عنه - آن روز که از دنیا

~~مفارقت خواست کردن گفت: امروز مرا حلال کنید، و از هریکی عذری و استحلالی میخواست؛

~~او را گفتند: سبب این چیست؟ گفت: امشب مصطفی را - علیه السلام- دیدم که در عالم

~~شهود بود، یعنی در مقام شهدا؛ گفت: ای عثمان فردا به من خواهی رسیدن، و افطار پیش ما

~~کنی. چون از خواب درآمدم، از شادی این خواب قرارم نیست. اکنون دانم، آنچه او گفته باشد

~~صدق باشد؛ وبدان مقام نتوان رسیدن الآ به قتل؛ امروزم بخواهند کشتن. روز به نیمه نرسیده بود

~~که شهید شد. ای دوست نامی از نامهای او «الشهید» است.

~~(437) آن جوانمرد گفت: آن سگ را که «و کلبهم باسط ذراعیة ms199 بالوصید»2 نعت اوست، او

~~را دیدم که حقیقت آدمیت ازو جلوه میکرد یعنی که حق را - تعالی - در آن حقیقت آدمیت آن

~~کلب بدیدم پس با او گویند: «لواطلعت علیهم لولیت منهم فرارا]2. اگر من اینجا گویم: تا بدان

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0309.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد»

~~غار در نشوی، و او دلیل راه تو نشود هنوز آن راه تمام نباشد، باید که مرا معذور دارند. گوش دار که

~~چه میگویم: «لا یعلمهم إلا قلیل» نمیگذارد که چنان که هست بگویم، تا هست شدگان پست و

~~یست شوند تا هستی دوم ایشان را چنان کردی که لایق آیند که این اسرار برایشان جلوه کردی.

~~اما با این همه گوینده ایمان را بدین کلمات معذور باید داشت. «أقیلوا الکرام عشراتهم»1 عذر

~~همه شیفتگان بخواسته است.

~~(438) از جنید بشنو - رضی الله عنه - که از وی پرسیدند که «من العارف؟ فقال: المعرفة ماء،

~~لون الماء من لون الإناء»2 گفت: رنگ آب از رنگ انا باشد تا در عالم تلوین باشد. از این مقام

~~مصطفی - صلعم - چنین عبارت کرد که «إن لله عبادا خلقهم لحوائج الناس»2. واین نشنیدهای

~~که وقتی بزرگی، بزرگی را پرسید که «إلی أین إشارتک؟ فقال الی العرش. فقال: ألحمد لله الذی أوقف

~~الخالق مع المخلوق. أما علمت أن العرش مخلوقا؟ دانی که این مقام کدام باشد؟ آن است که

~~وقتی رویم - رضی الله عنه - شبلی را پرسید: ما التوحید? فقال: من أجاب عن التوحید فهو

~~ملحد، و من عرف التوحید فهو مشرک، و من لم یعرف ذلک فهو کافر، و من أومی إلیه فهوعابد

~~وثن، و من سأل عنه فهو جاهل»5. دراین مقام «من عرف الله کل لسانه» به کار باید داشتن.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0310.jpg)

~~و اما مبتدی سالک را خود نشانی داده است که «فاسألوا أهل الذکر إن کنتم لا تعلمون»1.

~~(439) اگر خواهی از مصطفی - علیه السلام - نیز بشنو آنجا که گفت: «أطلبوا الفضل عند ms200

~~الرحماء من أمتی تعیشوا فی أکنافهم»2. اجازت است پیررا چندانی که با خود آمدن که تربیتی

~~کند مرید را؛ وتربیت آن است که مرید را مشغول کند به پرستیدن و به پرسیدن احوال از شیخ. مگر

~~که آن بزرگ از اینجا گفت: هر که با پیرخود احوال نگفته باشد. در قیامت او را راه ندهند تا از حق

~~- تعالی - باز پرسد و یا با وی سخن گوید که «هدیة الله للمؤمن السائل علی بابه»3 این باشد. اما

~~نباشی. توپنداری که مصطفی - علیه السلام - نه از اینجا گفت که «المرء کثیر بأخیه»2؟ این

~~تربیت است پیررا. اما مرید را مقید کرده است به شرطی و آن آن است که «المرء علی دین خلیله»)

~~مرد بردین برادر و پیرخود باشد. ای دوست مقامی باشد که آن مقام را خلت خوانند که در آن مقام

~~عبودیت نباشد جمله خلت باشد. دراین مقام خلت، «المرء علی دین خلیله»5 باشد.

(440) ای دوست دانم که ذکر محبان این قدر که گفته شد کفایت باشد. مقصود ما بیشترآن

~~است که گفت: ایشان درمیان امت من و همچنان باشند که نمک در میان طعام چنان که طعام

~~بی نمک خوش نباشد امتان او بی آن بزرگان نیک نباشند.

~~(441) از جمله این طایفه یکی بوذر غفاری بود - رضی الله عنه - که مصطفی - صلعم - یک

~~روز او را دید که تنها میآمد، گفت: «مسکین أبوذر یمشی وحده و هو فی السماء فرد و أبوذر فی

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0311.jpg)

~~الأرض فرد کن فردا للفرد ثم قال یا اباذرإن الله جمیل یحب الجمال، یا أباذر اتدری ما غمی،

~~فکری وإلی أی شیء إشتیاقی؟ فقال أصحابه. خبرنا یا رسول الله بغمک و فکرک ثم قال. واشوق

~~إلی لقاء إخوانی یکونون من بعدی، شأنهم شأن الأنبیاء وهم عندالله بمنزلة الشهداء یفرون من

~~الآباء والأمهات و الإخوة والأخوات ابتغاء مرضاة الله - تعالی - وهم یترکون المال لله، ویذلون

~~أنفسهم بالتواضع لا یرغبون فی الشهوات وفضول الدنیا، یجتمعون ms201 فی بیت من بیوت الله - تعالی

~~مغمومین محزونین من حب الله. قلوبهم إلی الله وروحهم من الله وعلمهم لله. إذا مرض واحد

~~منهم هوأفضل من عبادة سنة. وإن شئت أزیدک یا أباذر قلت: بلی یا رسول الله. قال. یا أباذر

~~ألواحد منهم یموت فهو کمن مات فی السماء لکرامتهم علی الله. وإن شئت أزیدک یا أباذر

~~قلت: بلی یا رسول الله، قال. ألواحد منهم یؤذیه قمله فی ثیابه فله عندالله أجر سبعین ححة وغزوة

~~وکان له أجر عتق أربعین رقبة من ولد أسماعیل کل واحد منهم بإثنی عشرألف. وإن شیت

~~أزیدک یا أباذر، قلت: بلی یا رسول الله، قال: ألواحد منهم یذکر أهله ثم یغته، یکتب له بکل نفس

~~ألف ألف درجة. وإن شئت أزیدک یا أباذر، قلت. بلی یا رسول الله، قال: ألواحد منهم یصلی رکعتین

~~فی أصحابه أفضل عندالله من رجل یعبد الله - تعالی- فی جبل لبنان مثل عمر نوح - علیه السلام

~~ألف سنة. وإن شئت ازیدک یا أباذر، قلت. بلی یا رسول الله قال. ألواحد منهم یسبح تسبیحه خیر

~~له یوم القیامة من أن تسیرمعه جبال الدنیا ذهبا. وإن شیت أزیدک یا أباذر، قلت: بلی یا رسول الله،

~~قال: نظرة تنظرإلی أحدهم أحب إلی الله من نظرة إلی بیت الله - تعالی -، ومن نظر إلیه فکأنما ینظر

~~إلی الله - تعالی - وإن شئت أزیدک یا أباذر قلت. بلی یا رسول الله، قال: یجلس إلیهم قوم مصرین

~~مثقلین من الذنوب ما یقومون من عندهم حتی ینظر الله إلیهم و یغفرلهم ذنوبهم لکرامتهم علی

~~الله تعالی - یا أباذر ضحکهم عبادة ومزاحهم تسبیح ونومهم صدقة. ینظر الله إلیهم فی کل

~~یوم سبیعن مرة. یا أباذر انی إلیهم مشتاق. ثم أطرق رأسه ملیا ثم رفع رأسه و بکی حتی اغرورقت

~~عیناه فقال: واشوقاه إلی لقائهم. ویقول - صلعم - أللهم احفظهم وانصرهم علی من خالفهم، وأقر

~~عینی بهم یوم القیامة ثم قرأ ألإن أولیاءالله لاخوف علیهم ولاهم یحزنون».

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0312.jpg)

~~اباذر خداوند زیباست و زیبایی را ms202 دوست دارد. ای اباذر میدانی چه اندیشهای مشغولم داشته و پرنده اشتیاقم

~~به کدام سوپر میکشد؟ پس اصحابش گفتند ما را از اندیشهات آگاه کن. سپس فرمود عجبا از شوق به دیدار

~~برادرانم که بعد از من خواهند بود. مقامشان همسنگ مقام انبیاست و منزلتشان در نزد خدا منزلت شهدا از

~~پدر و مادر و برادر و خواهر خویش به خاطر جلب رضای خدا دست میکشند و آنچه مال در خورجین دارند

~~فدای خدا میکنند. در مقام خشوع در مقابل خداوند تا اوج ذلت رشد میکنند، دل از دنیا و مافیها میکنند.

~~و آنها مال دنیا را ترک میکنند و نفسهای خود را به تواضع خوار میگردانند، به شهوات دنیوی رغبتی ندارند،

~~در خانهای از خانههای خدا جمع میشوند در حالی که از محبت خدا غمگین و محزون هستند. قلبهایشان

~~به سوی خدا و روحشان از خدا و عملشان برای خداست. هنگامی که یکی از آنها مریض میشود از عبادت

~~یک سال بهتراست. و اگرمی خواهی بیشتر برایت بگویم ای اباذرا عرض کردم بله یا رسول الله. فرمود: ای اباذر

~~هرگاه یکی از آنها بمیرد مانند این است که در آسمان مرده است به خاطر کرامت و بزرگیشان در نزد خدا. و اگر

~~می خواهی بیشتر برایت بگویم ای اباذرا عرض کردم بله یا رسول الله. فرمود: اگرشپشهای لباس یکی از آنها

~~او را اذیت کند برای او در نزد خدا ثواب هفتاد حج و جهاد را دارد و برای او پاداش آزاد کردن ده بنده از اولاد

~~اسماعیل است که هرکدام از آنها به اندازه دوازده هزار نفراست. و اگرمی خواهی بیشتربرایت بگویم ای اباذرا

~~عرض کردم بله یا رسول الله. فرمود: هنگامی که یکی از آنها یاد خانواده و اهلش کند و غمگین گردد خداوند

~~برای او به ازای هر کس هزار هزار درجه مینویسد. و اگرمیخواهی بیشتربرایت بگویم ای اباذرا عرض کردم بله

~~یا رسول الله. فرمود: ms203 دو رکعت نماز یکی از آنها در بین اصحابش در نزد خدا برتراز نماز کسی است که در کوه

~~لبنان هزار سال مانند عمرنوح خدا را عبادت کند. و اگرمی خواهی بیشتر برایت بگویم ای اباذر! عرض کردم بله

~~یا رسول الله. فرمود: تسبیح یکی از آنها برایش بهتراز این است که تمام کوههای دنیا با او به طلا تبدیل شوند.

~~و اگر می خواهی بیشتر برایت بگویم ای اباذرا عرض کردم بله یا رسول الله. فرمود: نگریستن به یکی از آن ها در

~~نزد خدا محبوب تراز نظر کردن به خانه خدای تعالی است و هرکس به او بنگرد گویی به خدای تعالی نگریسته

~~است. و هر کس را بنوشاند گویی خدا به او نوشانده است و به هرکس غذا دهد گویی خدا به او غذا داده است.

~~و اگرمیخواهی بیشتر برایت بگویم ای اباذرا عرض کردم بله یا رسول الله. فرمود: قومی نزد آنها مینشینند که

~~برگناه پافشاری کردهاند و از گناه سنگین شدهاند و از نزد آنها برنمیخیزند تا زمانی که خدای تعالی برآنان

~~نظر کند و گناهان آنها را ببخشد به خاطر بزرگی آنان نزد خدای تعالی. وای اباذر، خنده آنان عبادت است و

~~مزاح ان گها نسبیح، و وبسان فندیه ال. دودر هرروز هفتاد بار به آنان نظر می کند. ای اباذر من به آن ها

~~مشتاقم. سپس سرش رابه ارامی پایی بر پش رش راجورد و گریه کرد تا اینکه چشمانش از اشک پرشد

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0313.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 325

(442) این همه هنوز بر قدر حوصله مختصر همتان گفت: آنچه خواص دانند خود دانند؛

~~اما با تو گفتهام که شوق از رؤیت و حضور خیزد، نه از غیبت و هجران. اگرخواهی که تمام باور

~~داری از حق - تعالی - بشنو که چه می گوید: «ألا طال شوق الأبرارإلی لقائی وإن إلی لقائهم لأشد

~~شوقا؛ و مصطفی - علیه ms204 السلام - نیز به دعا درمیخواهد: «اللهم أسألک لذة النظر إلی وجهک

~~والشوق إلی لقائک»2 تا بدانی که شوق از حضور باشد نه از غیبت.

~~(443) اما تمامی شرح کردن این گروه نتوان کرد زیرا خواطر برنتابد، و حوصلهها احتمال

~~نکند، و غیرت الهی نگذارد؛ بعدما خود که محرومان خود را از دیده اغیار چنان بپوشاند که

~~کس ایشان را در حساب نیارد، و ایشان را جز گمراه و دیوانه ندانند؛ اما راه خود ایشان دارند. اما

~~گوش دار که شرح این کلمات در این ابیات چگونه حاصل خواهد شد، و جواب این حالتها

~~چگونه داده است:

آنها که بر آسمان صحبت ماهند بر تخت شطرنج ملامت شاهند

و آنها که ز سراین سخن آگاهند گمراه خلایق اند و خود بر راهند

~~«و وجدک ضالا فهدی»2 این باشد. دریغا «إنک لفی ضلالک القدیم»2 خود به گمراهی ایشان

~~را دریا تواند خواندن. اگرگویی: قطرهای، دیگر باشد راست بود؛ و اگرگویی: قطرهای از دریاست،

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0314.jpg)

~~هم راست بود؛ و اگرگویی: از دریا فرا دید آید هم راست باشد. اما معین نتوان کردن که مقصود ما

~~چیست، اما اگرکسی خواهد که بداند جان بکند تا به دست آرد. واین کلمات جزدر کسوتی مجمل

~~نتوان گفتن، و بیان مجمل مفصل از امثلهای چند شود که مقلوب باشد به طلسمات هندسی.

~~(444) اکنون نیک گوش دار تا خود چه فهم میکنی. «علم أن الموجودات تنقسم إلی أقسام

~~ثلاثة إلی جوهر وعرض وجسه. والجسه تابع لهما و لاواسطة وراءهما، ولکل واحد منهما حقیقة.

~~فتقول: ألموجود ینقسم إلی واحد و إلی کثیر أما الواحد فإنه یطلق حقیقة و مجازا. فالواحد

~~بالحقیقة هو المعنی ولکنه علی ثلاث مراتب1.

(445) المرتبة الأولی و هی حقیقة الحقیقة وهو الواحد الذی لا کثرة فیه لا بالقوة ولا

~~بالفعل. و ذلک کالنقطة و هذا ذات الباری تعالی - و هو الذی سمیناه جوهرا فردا. فإن هذه

~~النقطة لیست منقسمة و لا قابلة له، فهو منزه عن ms205 الکثرة بالوجود والإمکان و القوة والفعل فهو

~~واحد وهوذات الباری - تعالی-2.

~~(446) ألمرتبة الثانیة الواحد بالإتصال و هو الذی لا کثرة فیه بالفعل أعنی فی العالم

~~الجسمالی، ولکن فیه قوة الکثره یعنی کثرة بالقوه أعنی القوه الربانیة وهذه المرتبة هی الأنوار

~~المطروة من ذات الله - تعالی - تارة تنکسف و تنقطع یسمی جسما. وإن کان فردا و متصلا یسمی

~~جوهرا فردا و المعنی بالجوهر مالایحتاج إلی غیره فی قیامة و یکون قائما بنفسه2.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0315.jpg)

نمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نورمحمدرص) وابلیس آمد» 327

47) ألمرتبة الثالثة من الموجودات ما کانت عکسیة أثریة من هذین الموجودیر

~~لمذکورین، و هو المعنی المنسوب بالعالم. ثم هذا ینقسم إلی قسمین: إلی ملکی و إلی ملکوتی.

~~قالملکوق هو عاله الروحانیه، وهو ما یتعلق بعالم الآخرة. ومنها ما یسمی هذا العالم، وهو عالم

~~الدنیا. و جمیع ما ذکرته أعم بمثال و هو نقطة 5، و الآخر نقطة ط. والآخر نقطة لا والآخر علی

~~نقطة ن، والآخر علی نقطة ی، والآخر علی نقطة د، وبعضها علی نقطة ج1.

~~(448) ثم إعلم أیضا أن الموجودات تنقسم إلی أقسام ثلاثه: إلی واجب الوجود، وإلی جائز

~~الوجود، وإلی مستحیل الوجود وإلی مستحیل العلم. اما المعنی بواجب الوجود هو لاافتتاح لثبوته،

~~و هذا هو القدیم الحقیقی. وأما جائز الوجود فهوالذی یجوز أن لا یکون، فاذا کان عدمه غیرجائز

~~یکون هی الأنوار و الأروالح المعنویة، وما عدا ذلک فهوما یجوزأن یکون و یجوزأن لا یکون. وما

~~لا یدخل فی الوجود فهو العدم.

~~(449) دریغا هفتاد و دو مذهب که اصحاب با یکدیگر خصومت میکنند؛ و از بهرملت هر

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0316.jpg)

~~یکی خود را ضدی میدانند، و یکدیگررا میکشند و اگرهمه جمع آمدندی، و این کلمات را از

~~این بیچاره بشنیدندی ایشان را مصور شدی که همه بریک دین و یک ملتاند. تشبیه و غلط،

~~خلق را از حقیقت دور کرده است «وما یتبع أکثرهم إلآظنا وإن الظن لا یغنی من الحق شیئا»1.

~~اسمها بسیار است، ms206 اما عین و مسمی یکی باشد: تورا ظهیرالدین خوانند، و خواجه خوانند، و

~~عالم خوانند و مفتی خوانند؛ اگر بهر نامی حقیقت تو بگردد، تو بیست ظهیرالدین باشی؛ اما

~~اسم تو یکی باشد، و مختلف باشد. و مسمی یکی باشد. «لکم دینکم ولی دین»2 این معنی

~~باشد. دریغا مگراز مصطفی - علیه السلام - نشنیدهای که گفت: «کل مجتهد مصیب»3؟ اجتهاد

~~مجتهد، صواب میانگارد؛ و هرملتی براجتهاد، اعتماد کرده است.

(450) کلمات عربی را که شنیدی شرح جهانی با خود دارد؛ بشنو گفت: موجودات بر سه

~~قسماند: قسمی واجب الوجود آمد، و واجب الوجود آن باشد که «لا یزید و لا ینقص» نه زیادت

~~شود و نه نقصان پذیرد، و آن ذات خداست- تعالی - و قسم دوم: نعت مزید دارد. و از نقصان

~~دور باشد، و برمزید باشد، و در زیرنقصان نیاید؛ و این صفت نورها و روحهاست و عالم آخرت.

~~قسم سوم: آن است که هم نقصان پذیرد، و هم زیادت شاید که باشد و این عالم جسمانی و

~~قالب دنیوی است.

~~(451) پس چون شیفتهای گوید که قطرهای در دریا، خود را دریا خواند چنان است که آن

~~جوانمرد گفت: «أنا الحق» او را نیز معذور باید داشت. کافرحقیقی باشد اگرنه از مقام خود که

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0317.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد (ص) وابلیس آمد» 3291

~~میگوید. بلسنو گفت. اگردر آن مقام که «فأوحی الی عبده ما أوحی»1 رفت، و من حاضر نبودم چه

~~من چه بولهب و بوجهل! یعنی کافرم اگر آنجا حاضر نبودم. «دنا فتدلی»2 این باشد. در عبارت

~~مجمل گفته شد.

(452) چند شنوی، از عادت پرستی بدر شو. اگر هفتاد سال در مدرسه بودهای یک لحظه

~~بیخود نشدهای. یک ماه در خرابات شوتا ببینی که خرابات و خراباتیان با توچه کنند. خراباتی

~~شوای مست مجازی! بیا تا ساعتی موافقت کنیم.

رو تا به خرابات خروشی بزنیم در میکده در شویم و نوشی بزنیم

دستار و کتاب ms207 را فرستیم گرو بر مدرسه بگذریم و دوشی بزنیم

~~بوش باد آن بزرگ را که چه گفت:

«فقدث وجودی فی الخرابات مرة فروحی خرابات لذا و گلیسا»3

~~تا پیر خرابات فرمان ندهد، کس را زهره آن نباشد که عروس خرابات خانه «قل الروح من أمررب»

~~را تواند دیدن. شمع و شاهد را در خرابات خانه کفرنهادهاند، تا این کفرواپس نگذاری، مؤمن

~~ایمان احمدی نشوی:

اندرره عشق سرسری نتوان رفت بی درد و بلا و بی سری نتوان رفت

خواهی که پس از کفربیابی ایمان تا جان ندهی بکافری نتوان رفت

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0318.jpg)

~~(453) آن ندیدهای که بلبل، عاشق گل است؛ چون نزد گل رسد، طاقت ندارد خود را بر گل

~~زند. خار در زیرگل، مقام دارد، بلبل را کشته گل کند. دریغا صد هزار رهرو در این مقام بی جان

~~شوند که هرگز در دو جهان هیچ اثری نباشد ایشان را، و ایشان را از خود خاری نباشد. اگرگل

~~بیزحمت خاربودی، همه بلبلان دعوی عاشقی کردندی؛ اما با وجود خاراز صد هزار بلبل یکی

~~دعوی عشق گل نکند. دریغا ترسایی بایستی تا این بیتها بگفتمی:

ترسم که من از عشق توشیداگردم وز زلف چلیپای تو ترسا گردم

نگه به خرابات زناگه روزی در دامنت آویزم و رسوا گردم

~~(454) دانی که «من تشبه بقوم فهو منهم» چه باشد؟ «قل إن کنتم تحبون الله فاتبعونی

~~یحببکم الله»2 همین معنی باشد. اما تا دربان این حضرت راه ندهد، این مقام نتوان یافتن.

~~این دربان کیست؟ «فبعزتک لأغوینهم أجمعین»3. اگر پادشاه را دربان نبودی، همه به قربت

~~سلطان یکسان بودندی؛ و هیچ تفاوت نبودی، و نامردان نیزقدم در راه نهادندی. این دربان ممیز

~~مدعیان است تا خود مخلص کدام است، و مدعی کدام تو نیزبا من این بیتها بگو، و موافقتی

~~بکن که این نیز گفتن نوعی باشد از سلوک:

ای شمع به هر جمع، منت پروانه زعشق توم بخود همه پروا، نه

لعل تو ms208 مرا بو سگکی پذرفتست با زلف بگو تا بدهد پروانه

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0319.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 331

~~بهایات کمال سالکان این مقام باشد اما این با کسی باشد که از اینجا در سلوک و ترقی باشد، و

~~ز اینجا بدانجا شود یعنی از خود بدو شود. اما کسی که از آنجا بدینجا آید، ازو بخود آید.

~~(455) هیچ نمییارم گفت، و از حالت او هیچ نشان نمییارم نمود. اما ای دوست! من چند

~~جایگاه تورا معذور داشتم، تو نیزبدین جایگاه مرا معذور دار. دریغا از مصطفی - علیه السلام-

~~مگر نشنیدهای که گفت: «من أقال نادما بیعته أقال الله یوم القیامة عثرتة»؟ این حدیث از من

~~بیز عذر می خواهد. این بیت ها نیز بشنو:

دل بسته آن دوزلف چون شست شدست جان در سرچشم کافرش مست شدست

ای جان جهان نه کفر و دینست مرا %~% دریاب مرا که کارم از دست شدست

~~(456) آن سؤال که کرده بودی که مصطفی - علیه السلام - از بهرچه میفرماید که «ألنظرالی

~~المرآة الحسناء یزید فی البصر»2؛ این سؤال به جای خود است. اما این نیز خوانده باشی که «ألنظر

~~الی الحضرة یزید فی البصر. مگرکه هنوز در بهشت ساکن نشدهای که «و حور عین کأمثال

~~اللولؤ المکنون»2؟ با حوریان، در بهشت بودن گواهی میدهد. ای دوست در بهشت هیچ عیشی

~~خوشتر از حوریان نیست! از بهر آنکه هنوز ذرهای از این عالم در وی تمزیج کردهاند بعد ما که

~~خود دانی که بدین حسن، حسن معنوی میخواهد نه حسن قالبی و صورتی، چون نظر بر معنی

~~آید، نور بصرزیادت شود؛ و بدین حضرت؛ ملایکه میخواهد؛ و بدین حسنا، حور را میخواهد

~~که نظر کردن در این دو کس، بصر باطن زیادت کند. اما «النظرإلی الکعبة یزید فی البصر»4: نظر

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0320.jpg)

~~در کعبه حقیقت کردن، بصردل زیادت کند. «النظرإلی وجه الأخ یزید فی البصر»1: نظر در روی

~~برادر کردن، روشنایی ms209 باطن زیادت میکند. بصر قلب، آینه شاهدان لطف الهی باشد؛ پس باطن

~~را بصر بهشت و حور باشد و انواع آن. اما دل و جان را بصر جزآینه صورت «رأیت ربی لیلة المعراج

~~فی أحسن صورة»2 نباشد. پس بدان ای دوست آنجا آینه مخلوق باشد اینجا آینه خالق - تعالی

~~- ببین از کجا تا کجا!!! دریغا این رباعی گوش دان:

جانا دلم از زلف خود آویختهای وین جان بغم عشق برآمیختهای

تا در تنم این شور برانگیختهای خون جگرم ز دیدگان ریختهای

~~(457) ای دوست از سؤالهای باقی بیش از این چه مانده است که مصطفی - علیه السلام-

~~گفت: «إن لله تسعة و تسعین اسما من أحصاها دخل الجنة»3 . اما من به روایتی مأثور خواندهام که

~~روزی برسر منبر گفت: «یا ابابکر»؛ گفت: «لبیک یا رسول الله. فقال: ان لله تسعة و تسعین خلقا

~~من تخلق بها دخل الجنة. فقال ابوبکر یا رسول الله، هل فی شیء منها؟ قال. کلها فیک» گفت:

~~ای ابابکر خدای - تعالی را نود و نه خلق است هر که به یکی از آن تخلق یافت، در بهشت شد.

~~ابوبکر گفت: یا رسول الله از این خلقهای الهی، هیچ در من هست؟ گفت: ای ابابکر جمله

~~خلقها در توموجود است.

~~(458) دریغا دیگرباره سخن از سر میباید گرفتن، و راه دیگر میباید آموختن، و نیز ضرورت

~~است در این راه آلاتی و اسبابی که سالک را باید تا او را به مقصود رساند؛ محصل باید کردن و آن

~~نیست مگردر این حدیث مجمل که مصطفی - علیه السلام - گفته است؛ علما ازاین حدیث،

~~حروفی دیدهاند؛ اما ندانم که تواز این حدیث چه فهم خواهی کردن؟ آن بیان در ابتدا کرده شد از

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0321.jpg)

تمهید الضل عاسر. «اضل و خقیفت اسمال وزمین نور محمد(ص) وابلیس امد»3

~~کیفیت سلوک سالکان، و طلب کردن طالبان، و همگی این دراز باشد. آنجا مبین باشد که طالبان

~~بردو قسم اند: قسمی مطلوبانند که ایشان را ms210 به خودی خود به خود رساننا.، و ایشان این گروه باشند

~~که نعت ایشان شمهای شنیدی. قسم دوم از طالبان آن طالب باشد که اورا ازو بخود رسانند. و فرق

~~امیان این طالب و آن طالب، این باشد که سلطان یکی را دوست دارد بی خواست و مقصود، و او

~~را خلعتهای گوناگون هرلحظه میدهد، و یک لحظه او را از انس مشاهده خود خالی ندارد. این

~~خادم در لشکر، مرتبه قربت ورای هرکسی دارد. دیگری چندان تقرب نماید، و جد و جهد کند تا

~~خود را نیزبه قربت سلطان رساند، و او را نیز خلعتها دهد. از هزار طالب یکی بدین مقصود نرسید؛

~~و اگربرسد، خلعت و عطا دیگرباشد، و عنایت و دوستی سلطان دیگر. اکنون طالبان که مطلوب

~~محبت الهی باشند از حالات ایشان رمزی چند شنیدی؛ اما طالبی که به طلب و جد و جهد خود را

~~بدو رساند؛ واز خود بدورسد شمهای نیزبباید گفتن و آن دراین حدیث درج باشد که «ان لله تسعة

~~ودسعین خلقا من تخلق بواحد منها دخل الجنة»1. آنکسی که بی طلب، او را به مطلوب رسانند چند

~~تفاوت باشد با طالبی که به طلب او را، اگرتوفیق یابد، به مطلوب رسانند.

~~(459) دریغا آن شب که شب آدینه بود که این کلمات مینوشتم، به جایی رسیدم که هرچه

~~در ازل و ابد بود و باشد در حرف الف بدیدم. دریغا کسی بایستی که فهم کردی که چه میگویم!

~~(460) آن طالبان که مطلوب باشند جمله اسرار وعلوم در طی الف «الم» بینند. ابتدای

~~ایشان، این اسم باشد که «الله» تا مقلوب شود چنان که هیچ نماند مگر«هو» چنان که ابن عباس

~~را بپرسیدند که الله چه معنی دارد؟ گفت: «الله عبارة عن الهویة»2. طالبی دیگر را مقلوب شود

~~ابتدای «ألهادی» بود. هدایت کشش سربرزند «وإن تطیعوه تهتدوا»3 از این باشد. پس ازاین،

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0322.jpg)

تمهیدات

~~صبرروی نماید که «و لوانهم صبروا حتی تخرج ms211 الیهم لکان خیرا لهم»1 این معنی باشد. پس

~~«ألبدیع» روی نماید. علامات «نعم المولی و نعم النصیر»2 روی نماید. او را به جای رسانند که

~~«ألباقی» او را نیزنعت شود. پس از این، او را خلعت دهند که او بداند که «ألوارث» چه باشد.

~~پس «ألرشید»2 روی نماید. پس «ألضار» او را ضری حاصل گرداند. «ألنافع» او را مرهمی بنهد.

~~«ألمقسط» در این مقام بداند که چه بود. «ألممیت»2 او را روی نماید. «ألحی» او را زنده گرداند.

~~«ألنور» او را منور کند. زنهارتا چه فهم کنی از این حجابها که گفته میشود! «ألمبدی المعید» در

~~این مقام ابتدا وانتهای او روی بوی نماید. «ألظاهر الباطن»5 او را هم ظاهر و هم باطن به کمال

~~رساند. «ألسمیع البصیر» او را شنوا و بینای حقیقت گرداند. این هریکی را مقامی است و متحد

~~نیست. «ألجبار المتکبر» او را پست ونیست کند. «ألمؤمن المهیمن» او را هست کند. «ألقدوس

~~«قل أطیعوا الله وأطیعوا الرسول فإن تولوا فانما علیه ما حمل وعلیکم ما حملتم وان تطیعوه تهتدوا وما علی الرسول إلا

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0323.jpg)

تمهید اصل عاشر. «اصل وحقیقت آسمان وزمین نورمحمد(ص) وابلیس آمد» 335

~~السلام» او را پیری و تربیت کند. «ألصمد»1 او را یکتا کند، و آنگاه او را قبول کند. «هو» او را بر

~~تخت الله و الهیت بنشاند. دایره «هو» او را با پناه عزت گیرد.

(461) سخن آن بزرگ اینجا وی را روی نماید که مرید، او را سؤال کرد که شیخ تو کیست؟

~~گفت: الله؛ گفت: تو کیستی؟ گفت: الله؛ گفت: از کجایی؛ گفت: الله. آن دیگر نیز مگراز اینجا

~~گفت چون از وی پرسیدند که از کجا میآیی؟ گفت: «هو؛ گفتند: کجا میروی؟ گفت: «هو»؛

~~گفتند: چه میخواهی؟ گفت: «هو. تواز این عالم چه خبرداری؟! از این مقام تا بدانجا که نور

~~مصطفی - علیه السلام - است چندان است که از سواد تا بیاض و یا از حرکت تا ms212 سکون. جمله

~~روندگان به شخصی رسیدهاند که قیام دو عالم ملک و ملکوت بدوست. بعضی نور احمدی

~~دانستهاند، و بعضی جمال صمدی.

~~(462) همگنان عین القضاة نباشند که در عزت دایره «هو» مستغرق باشد که جهانی را

~~به حمایت حمای صمدیت خلعتها بخشند بعدما که این بیچاره خود در حمایت عزت آن

~~دیوانه است که «ألصبیان یرمونه بالحجارة»2 دریغا إنی لأجد نفس الرحمن من قبل الیمن»2 به

~~تعریف او گواهی میدهد همانا که از آن دیوانه شد که هشیار آمده بود. دیوانگی او را از همه

~~موجودات پوشیده گردانید. انبیا - علیه السلام - به رسالت و فایده غیری مشغول شدند؛ او را

~~گفتند: با ما موافقت کن، و ما را باش مجرد؛ اما همانا که عشق اویس با صورت بینان میگوید:

در عشق ملامتی و رسوایی بهکافر شدن و گبری و ترسایی به

پیش همه کس عاقل و رعنایی به و اندر ره ما سواد و رسوایی به

~~یادگار شیخ احمد ماست - قدس الله سره -

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0324.jpg)

تمهیدات

~~(463) اما ای دوست در رساله آضحوی مگر که نخواندهای که ابوسعید ابوالخیر - رحمة الله

~~علیه - ییش بوعلی سینا نوشت که «دلنی علی الدلیل، فقال الرئیس أبوعلی فی الرسالة علی طریق

~~الجواب: ألدخول فی الکفر الحقیقی و الخروج من الإسلام المجازی، وأن لا تلتفت إلآ بما کان

~~وراء الشخوص الثلاثة حتی تکون مسلما و کافرا، وإن کنت وراء هذا فلست مؤمنا و لا کافرا،

~~وإن کنت تحت هذا فأنت مشرک مسلم، وإن کنت جاهلا من هذا فانک تعلم أن لا قیمة لک

~~و لا تعدک من جملة الموجودات»1. شیخ ابوسعید در مصابیح میآرد که «أوصلتنی هذه الکلمات

~~إلی ما لا أوصلنی إلیه عمر مائة ألف سنة من العبادة»2 . اما من میگویم که شیخ ابوسعید هنوز

~~این کلمات را نچشیده بود؛ اگر چشیده بودی همچنان که بوعلی و دیگران که مطعون بیگانگان

~~آمدند، او نیز مطعون و سنگسار بودی در میان خلق، اما صد هزار جان ms213 این مدعی فدای آن

~~شخص باد که چه پردهدری کرده است، و چه نشان داده است راه بی راهی را! درونم در این

~~ساعت این ابیات انشاد میکند که تقویت کن به ترجمه سخن مطعون آمدن بوعلی؛ گوش دار:

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0325.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمدرص) وابلیس آمد» 321

اندر ره عشق کفر و ترسایی به در کوی خرابات تو رسوایی به

زنار بجای دلق یکتای به سودای و سودایی و سودایی به

~~464) نیک میشنوی که چه گفته میشود؟ ای فلسفی چه گویی؟! این کلمات نه کلمات

~~فلسفه است؟ هرچه نه چون این کلمات فلسفه باشد، جمله مضمحل و باطل است. اما ای

~~دوست اگر خواهی که اشکال تو تمام حل شود بدان که هر مذهب که هست آنگاه مقرر وی ثابت

~~باشد که قالب و بشریت برجای باشد که حکم خطاب و تکلیف برقالب است، و مرد و بشریت

~~در میان باشد؛ اما کسی که قالب را باز گذاشته باشد، و بشریت افکنده باشد، و از خود بیرون

~~آمده باشد تکلیف وحکم خطاب برخیزد، و حکم جان و دل قایم شود. کفرو ایمان برقالب

~~تعلق دارد. آن کس که اتبدل الأرض غیر الأرض» او را کشف شده باشد، قلم امر و تکلیف ازو

~~برداشته شود «الیس علی الخراب خراج»2 و احوال باطن در زیر تکلیف و امرو نهی نیاید.

~~(465) دریغا از روشها و احوال درونی، چه نشان توان دادن! اما خود دانسته باشی که روشها

~~بریک وجه نیست یعنی روش هررونده بر نوعی دیگر باشد، و احوال سلوک و ترقی او از دیگری

~~مغایر باشد: مثلا باشد که مرید به جایی رسد که احوال درونی او ورای طریق پیرباشد، و او را از

~~وجهی دیگر میسرشود. پس اهل سلوک را چندان مقامات و روش است که ممکن نبود با حصر

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0326.jpg)

~~و عد آوردن. «وما یعلم تأویله الا الله»1 اینجا، بیان «و ما یعله ms214 جنود ربک إلا هو»2 میکند. پس

~~ممکن نبود سلوک هریک را عد توان کردن؛ چون احوال هریکی مختلف آمد، آن را حدی معین

~~نباشد وآن را در عالم امرونهی خود نیاورند.

~~(466) دریغا در عالم شرعی شخصی قالبی، در همه عمر بریک مقام که آن بشریت است،

~~قرار گرفته باشد؛ اما شخص روحی در هرلحظه باشد که چند هزار مقام مختلف و احوال متفاوت

~~بیند، و باز پس گذارد. پس آن شخص که چنین باشد، او را در یک مقام که شرع باشد چون توان

~~یافت؟! شخص قالب را با جمله یک حکم دادند؛ همه در حکم شرعی برابرآمدند، و در حکم

~~شرعی یکسان شدند.

(467) از مصطفی - صلعم - بشنو که گفت: علم فرایض نیمه عالم باشد؛ علم، بنفسه

~~1. و تأویلش را جزخدا کسی نمیداند. (سوره آل عمران، ایه 7) (ف)

~~5«هو الذی انزل علیک الکتاب منه آیات محکمات هن أم الکتاب وأخر متشابهات فأما الذین فی قلوبهم زیغ فیتبعون

~~ماتشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأویله وما یعلم تأویله الآ الله والراسخون فی العلم یقولون آمنا به کل من عند ربنا

~~و ما یذکر الا أولوا الألباب» اوست کسی که این کتاب را برتو فرو فرستاد. پارهای از آن آیات محکم است آنها

~~اساس کتابند و پارهای دیگر متشابهاتند. اما کسانی که در دلهایشان انحراف است برای فتنه جویی و طلب

~~لاو ما جعتنا اصحاب الناربد مدککه وما جعلنا عدتهم اد فسهآ للدین ر والیتیشن الدیل اوتوا الکتاب ویزداد

~~سپاهیان پروردکارک رآ جز اوگستی شی ومین برزکی برای بشرنیست.

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0327.jpg)

تمهید اصل عاشر «اصل وحقیقت آسمان وزمین نور محمد(ص) وابلیس آمد» 39

~~تمام است؛ اما نیمهای و قسمت نیز در عالم پدید آید، حالت دو است: یکی حالت زندگانی، و

~~دیگر حالت مرگ. آنچه به زندگانی معلوم شود، نصفی باشد؛ و آنچه به موت حاصل آید، نصفی

~~باشد. اکنون گوش دار: علم و معرفت توبه جمله موجودات و به وجود خویشتن، یک ms215 طرف آمد! و

~~علم تو بدو و به ذات و صفات علیت یک طرف. پس علم فریضه، علم مادون الله است که نصف

~~باشد؛ چون این نصف حاصل آید. آن نصف علم الهی نیز حاصل آمده باشد «و علمک ما لم

~~تکن تعله»1. از علمها و معلومها که تواند خبردادن جزرمزی که «ألعلم لا یحل منعه»2!

(468) دریغا علم پایان ندارد، و ما به پایان نخواهیم رسیدن. و البته می خواهیم که ما بدو در

~~رسیم، و نخواهیم رسیدن: نه علم داریم ونه جهل، نه طلب داریم ونه ترک، نه حاصل داریم و

~~نه بی حاصلی، نه مستیم و نه هشیار، نه با خودیم و نه با او. از این سختتر، چه محنت باشد!

~~گویی کی باشد که از قیل و قال نجات یابیم؟!

نه دست رسد به زلف یاری که مراست نه کم شود از سرم خماری که مراست

هرچند که بدین واقعه در می نگرم درد دل عالمیست کاری که مراست

~~(469) دریغا چه خوب بیانی این حدیث را خواستم کردن! اما امشب که شب آدینه بود نهم ماه

~~رجب، شیخ ابوعلی آملی - مد الله عمره - گفت: امشب مصطفی را - صلعم - به خواب دیدم

~~که تو عین القضاة ومن، در خدمت او میرفتیم، واین کتاب با خود داشتی. مصطفی - علیه

![image filename](./0525CaynQudatHamadani.Tamhidat_0328.jpg)

~~السلام - از تو پرسید که این کتاب با من نمای. تواین کتاب با وی نمودی. مصطفی - صلعم-

~~این کتاب را گرفت، و گفت ترا، که به آستین من نه. تواین کتاب به آستین او نهادی. گفت: ای

~~عین القضاة! بیش ازاین، اسرار برصحرا منه، جانم فدای خاک پای او باد! چون بگفت که بیش

~~از این، اسرار برصحرا منه، من نیزقبول کردم. از گفتن، این ساعت دست بداشتم و همگی بدو

~~مشغول شدم تا خود کی دیگربار بفرماید:

ناگه ز درم در آمد آن دلبر مست %~% جام می لعل، نوش کرد و بنشست

از دیدن و از گرفتن زلف ms216 چو شست %~% رویم همه چشم گشت و چشمم همه دست

~~(470) باش تا به عالم من رسی که زحمت بشریت در میان نباشد که خود با تو بگویم آنچه

~~گفتنی باشد. در عالم حروف بیش از این در عبارت نتوان آوردن. کی باشد که از ادبار خود

~~برهیم؟! وهنوز دور است وآرجو که عن قریب میشرشود «فإن تولوا فقل. حسبی الله لا اله الآ هو

~~علیه تولت وهورب العرش العظیم».

0525CaynQudatHamadani.Tamhidat

كتاب 0525CaynQudatHamadani.Tamhidat

نبذة عن الكتاب

الفهرس