~~پیامبری ناقصتراست از مؤمن بآن جهت که مؤمن است هرچند که بجهت

~~مؤمنی فاضلتر است یا برابر وی است(1]) .

پس ا ms80 گر هستی جسمهای پیشین از بهر جسمهای کاین و فاسد بود،

~~ایشان بهستی ناقصتر بوند ، و اگر هستیشان نبود ولیکن(2) از آن (3)

~~طبیعتشان که بطبع خواهندهآ حرکت بود(5) همچنان بوند نیز، و محال بود

~~که آن(6) حرکت دایم و فعل دایم همه غرض ازوی هستی این چیزهای خسیس

~~بود که بهتر از همه(6) مردم است، و کمتر مردم مردم(7) فاضل است،

~~و آنکس که مردم فاضل است هرگز بتمامی مردمی نرسد که هر گز عقل

~~وی بفعل تمام نشود تا اندراین تن(8) است ، و از اختلاف احوال وفعلها

~~وکار ها خالی نبود ، واینجا سخن بسیار است، ولیکن(2) اندر چنین(9) .

~~کتاب این مقدار کفایت است(10). پس از اینجا پیدا آمد(11) که غرض از

~~این (12) جنبش و اختیاراندراین جنبش حالی است از برسو ولیکن(2) ما

~~نیز بروی دیگر (13) پیدا کنیم.

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0177.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~(52) پیدا کردن آنکه غرض ازاین جنبش و(1) اختیار اندر این

جنبش1 حالی است7اعقای از برسونه ازز

بروی دیگر

اینچنین جنبش گرد و پیوسته(6) که او را کرانه نیست، جنبانندهآ

~~وی قوتی بود که او را(7) کرانه نبود(8) ، یعنی قوتی بود برابر فعل (9)

~~بی کناره . گوییم که این(10) قوت هر گز اندر جسم نبود و مر جسم را

~~نبود ، زیرا که هر قوتی که اندر جسم بود شاید که او را بوهم قسمت

~~کنی(11)، زیرا که آن جسم را بوهم قسمت توانی کردن ، وهرچه اندر

~~وی بود با وی بتو هم منقسم شود . پس بهرهآ این قوت هم آن(12) قوت

~~بود، ولیکن (13) کمتر. پس شاید(14) بود جنبانیدن وی (15 از وقتی(16)

~~محدود تا(17) همچنان بی کناره بود که آن(18)همه، یا با کناره بود . اگر

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0178.jpg)

غرض از جنبش- گرد و پیوسته

~~بی کناره بود، فعل قوت کمتر چون فعل قوت بیشتر بود برابر ، و این

~~محال است، واگر متناهی و با کناره بود و بهرهآ دیگر نیزهمچنان بود ،

~~حمله هردوقوت که همه است با(1) کناره ms81 بود ومتناهی بود و بر جنبشهایی

~~بود با کناره. پس جنبانندهای باید مراین جنبش را که قوت وی بر کناره

~~بود و جدا بود از جسم جنبنده(2).

و جنباننده(3) دو گونه بود: یکی چنابکه(4) معشوق جنباند عاشقرا،

~~و چنانکه مراد جنباند جنبیده را(5) ، و یکی چنانکه جان (6) جنباند

~~تن را و گرانی جنباند سنگ(7) را(8) . نخستین آن بود که جنبش از بهر

~~وی بود و دوم آن بود که جنبش فعل وی بود و شک تیست که آنچه

~~جنبانندهآ این جنبش است بسبب آنکه جنبش (9) از وی است وفعل ویاست .

~~و وی فاعل این(10) جنیش است نفس است، و چیزی جسمانی است که

~~یدید(11) شده است که چیزعقلی سبب جنبش نبود(12). یس این جنباننده

~~که از وی آید جندش قوت وی متناهی بود بخود، پس مدد وی(13) از

~~آن جنبانندهآ دیگر بود که آن جنباننده بقوت متناهی نبود(14) و جنبانیدن

~~وی نشاید که بآن روی بود که جنبش از وی آید که آنگاه اندر جسم 15

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0179.jpg)

دانشنامهٔ‌ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~بود و عقل(1) جدا ازجسم نبود . پس اینجا جنبانندهای هست ، قوت وی

~~بی نهایت و بیزار از پیوند جسمها و بآن جنباند که وی، مقصود و غرض

~~و معشوق بود، و اما آنکه این چگونه بود پیدا کنیم و جملهآ حال (2)

~~وی بگوییم .

~~53) پیدا کردن آنکه این معنی عقلی چگونه شاید که حنداند(3؟

نشاید که وی جنباننده بود بآنکه وی چیزی بود که ذات ورا جویند(4)،

~~که یافت(5) ذات(6) وی یافتنی هیچ(7) جسم نبود و یافتنی هیچ قوتی که

~~اندر جسم بود تبود ، که وی نشاید که پیوند دارد بهیچ چسم ، و نشاید که

~~جنبش نیز بر سبیل(8) آن بود که آن فرماید واین فرمانبرداری کند، که(9)

~~این فرماینده بر(10) غرض(11 بود مرفرمانبرداررا، و از آن سبب گفتیم

~~که نشاید که براین سبیل بود که فرماینده را غرض(12) بود ومسألهآ پیشین

~~باز آید . یس یکی قسم(13) ms82 بماند که وی غرض بآن سبب بود و بر آن

~~روی(14) بود که بوی اقتدا(15) آرزو بود و بوی مانند گی مراد بود که

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0180.jpg)

چگونگی جنبانیدن این معنی عقلی

~~یکی از جملهآ دوست داشتهها (1) و معشوقها آن چیزبود که بوی مانندگی

~~آرزو آید باندازهآ طاقت .

وشک نیست که آنچه جنباننده بود برسبیل معشوق مانی1 ، ازاین سه

~~بیرون نبود: یا خواست جنباننده بر سبیل فاعلی یافت وی بود، یایافت چیزی

~~که بوی پیوند دارد(2) ووصف وی بود؛ والا وی خود بهیچ روی معشوق-

~~مانی1 نبود ، و این قسم دوم یا آن چیز(3) فرمانی(4) از وی بود تا(5)

~~خویشتن را آن مراد کنی که وی راست، و این معنی فرمانبرداری بود

~~یا نه فرمانی بود یا(6)مرادی(7) بل وصفی و حالی که ورا بود جز فرمان،

~~وچون حق این قسم سوم(8) است این قسم را شرطها باید تا جنبش بسبب

~~وی پیدا شود :

یکی که صورت آن وصف و آن حال مرجنبانندهآ فاعل را (9) معقول

~~بود؛ و دیگر که بنزدیک(10) وی آن صفت جلیل وبزرگ بود ؛ وسوم(8)

~~آنکه (11) آن جلیلی بسیب آن بود که آن معشوق است نه بآنکه بنفس

~~خویش جلیل است؛ وچهارم که آرزو آید که آن صفت ورا بود؛ که اگر

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0181.jpg)

دانشنامهٔ‌ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~شرط نخستین نبود، محال بود که باختیار عقلی چیزیرا(1) جوید که نداند،

~~و اکر شرط دوم نبود اندروی رغبت(2) نیفتد(3) که هیچ چیز اندرچیزی

~~رغبت نکند که وی بنزدیک وی نیکو نبود یا خوش یا عجب، خواهی

~~بحقیقت و خواهی بگمان، و اگر شرط سوم نبود جنباننده ومعشوق آن

~~صفت بود نه آن چیز که صفت بوی منسوب است ، و اگر چهارم نبود

~~طلب نبود .

پس باید که نفس جنباننده برسبیل فاعلی تصوردیدار عقلی دارد بکمال

~~وجمال جنباننده جدا ایستاده ، تا آن صورت اندر نفس وی ببندد(4) وهمیشه

~~ورا(5) نگران دارد نگر یستنی1 (6) عقلی بواجب الوجود که خیر محض است ms83

~~و کمال محض و اصل همه(7) جمال است، و آن همه چیز است با(8) چیزی

~~که عقلی است و نزدیکتر چیزیست(9) بمرتبت وی(10) . پس اندریافت

~~سبب عشق آن بزرگی بود وعشق سبب(11) مانندگی جستن بود ومانندگی

~~جستن2 سبب آن جنبش بود .

و اما آنکه مانند گی جستن چگونه بود سبب چنین جنبش و چرابود؟

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0182.jpg)

چکونگی جنبانیدن این معنی عقلی

بباید دانستن که خاصیت واجب الوجود آنست که قایم (1) است بفعل ،

~~واندروی (2) هیچگونه (3) چیزی بقوت(4) نیست چنانکه پیداشده است(5).

~~پس هرهستی که اندر وی بقوت بودن بیشتر، وی خسیس تروازاول دورتر،

~~و آن چیزها که مانندهآ ما اند از کاینات (6) و فاسدات هم اندر جوهر

~~بقوت بویم وهم بعرضها ، چنانکه گوهرمردم گاهی بقوت بود و(7) گاهی

~~بفعل و عرضهاش همچنین، و ماندن بفعل غایت همهآ طلبهاست و گریختن

~~از قوت همچنان .

و اما آنچنان جسم که پیشین همهآ جسمها(8) بود(1) بگوهر جزبفعل

~~نبود، و همچنان بدیگر حالها الا آنکه نشاید که اندر وضع همیشه بفعل

~~بود که پیدا شده است که همیشه وضعیش(10) بفعل بود و وضعیش(11)

~~بقوت . پس باین جهت ازقوت خالی نیست . وهر چیزی که بشخص نتواند

~~بفعل بودن ، تدبیر بهترین از فعل بودن وی آنست که بنوع بفعل بود،

~~چنانکه چون(12) نشایست که شخص مردم همیشه بماند بفعل ، نوع را

~~تدبیر ماندنش کرده آمده است بزایش (13). همچنین آنجا چون نشایست

~~که بفعل همه وضعها بیکبار موجود بود و همیشه نشایست(14) که همه 1

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0183.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~چیزی(1) بقوت بوند که یکی(2) وضع از دیگر وضعها اولیتر1 نبود.

~~یس مانندگی جستن2 (3) بدایمی بفعل (4)- یعنی آنچه بقوت است بفعل-

~~باندازهآ توانش3 آن بود که وضعی سپس وضعی(5) دایم بوجود(6) آید،

~~ونشایست آن بجز جنبش گرد که وی بروی(7) نیز بفعل بود بنسبت(8)

~~بیک (9ک حال(10) بی برینش6 که حرکت راست با(11) نهایت بود بضرورت

~~وبهمه وقتها اندرراه جنبش یکسان نبود، ونشاید که بود، بلکه ms84 طبعی(12)

~~بآخر تیزتر باید که شود و عرض(13) بآخرسپستر باید که شود، چنانکه

~~از علمی دیگر پدید(14) آید. پس چون جسم اول این فعل کرده باشد

~~غایت آنچه او را بشاید که بود(15) از مانندگی نمودن بصفت معشوق

~~حق که واجب الوجود است یا(16) چیزی که سپس واجب الوجود است

~~کرده باشد .

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0184.jpg)

واجب الوجود معشوق همه است

~~(54) پدید(1) کردن آنکه چون این جسمهای گرد بیش ازیکی

~~بوند ، باید که معشوق هریکی بخواست(3) چیزی دیگر باشد،

وهرچند گه(5امعشوق همه که .شترک بود ، واجب الوجود

بود، و سببهای ایشان بیش از یکی بایند(5)

نشاید که این جسمها بسیار بوند ، وایشان را یک طبع بود(6) ، زیرا

~~که اگر یک طبع بوند باید که حکم هر یکی با یار وی چون حکم

~~پارهای(7) از وی بود با پارهآ دیگر . پس اندر طبع ایشان بود که یک با

~~دیگر (8) پیوند پذیرند(9) چنانکه آبها(10) جدا از یکدیگر(11). پس

~~جدایی ایشان(12) از سببی بود بیرون که بدان سبب هریکی جسمی جدا(13)

~~بودهاند(14) ، و این دو گونه بود : یاهریکی را علتی و سببی(15) دیگر

~~بود یا سیب و علت ایشان یکی بود، و اگر هریکی را علتی و سببی (16)

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0185.jpg)

دانشنامهآ علایی - بخش دوم - علم الی

~~دیگر بود آمد(1). یکی از آنچه ما گفتیم که ایشان را علتهای(2) بسیار

~~بوند وسؤال اندرعلتهای ایشان همان بود که اندرایشان،ا گر جسمها بوند(3)

~~و اگر نه جسمها بوند که معنی قایم بوند بی مادت(4) ، که معنیشان (5)

~~یکی بود() ، ذات یکی بود - چنانکه گفته آمد پیشتر - و اما اگر

~~علتهاشان یکی بود، یکی از جهت یکی، یکی حکم و اجب کند چنانکه

~~یدید(7) کرده آمد پیشتر- پس نشاید که این جسمها را یکی طبع بود(8)،

~~با اینهمه (9) باید که ایشان قسمت پذیر بوند وبرینش1 پذیر ، و جنبش،

~~یذیرند بجز گرد بوقت بریده شدن . پس این جسمها را طبعهای(10]

~~مختلف(11) بود تا بتوانند بسیار بودن و یکی زیر و یکی زبر ms85 نبود الا

~~که طبع زیرین که بطبع جداست(13) اززبرین(13) دیگر طبع است(14)

~~یا همان طبع است(15)، و آن طبع نشاید که بعضی از وی زیر بود و بعضی

~~زبراز بعضها که بفعل بعض اند . پس شاید که زیرین زبر بودی . پس شاید

~~که (16) حرکت مستقیم پذیرفتی اگر سببی باز دارنده نبودی . و گفته ایم

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0186.jpg)

چگونگی جنبانیدن این معنی عقلی

~~که اندرین جسم پذیرای حرکت مستقیم نبود نه بسبب طبع ونه بسببی(1،

~~از بیرون ، و چون این جسمها را طبع مختلف است، نشاید که ازواجب-

~~الوجود آیند همه، یا از آن چیز اول .

و نشاید که جسمی ازایشان سبب جسمی بود نه از مایه ونه ازصورت،

~~زیرا[2) که مایه سبب پذیرفتن است مر صورت را اگر وی سیب کردن

~~چیز (3) دیگر(4) بود تا(5) جسم بمایهآ خویش چیزی پذیرد و هم بمایهآ

~~خویش چیزی کند، اندرطبع مایه دو قوت بود : قوت(21) پذیرفتن وقوت

~~کردن . پس قوت کردن دیگر بود و قوت پذیرفتن/7) دیگر ، و قوت

~~پذیرفتن مایه را از خودی خویش است از آن جهت که وی مایه است .

~~پس قوت کردن صورتی بود اندر مایه . پس فعل بصورت بود که اندر مایه .

~~است نه از قوت مایگی1 (8). پس ازجسم فعل نیاید از مایه بدان جهت

~~جهت که مایه مایه است ، بلکه بدان جهت که مر مایه را صورت است .

~~پس اگر از جسم (9) جسمی آید(10) آن از صورت جسم آید نه از مایهآ

~~جسم و از دو بیرون نبود آنگاه یا از صورت آید بتنها(11) یا از صورت

~~آید بمیانجی مایه. اگر از صورت آید بتنها(12)، باید که آن صورت را

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0187.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~بتنها(1) ذاتی بود که نخست ذاتی باید(2) که تنها بود . پس آنگاه تواند

~~فعل (3) آمدن از آن ذات تنها ، پس اگر بمیانجی مادت(2) بود، یاچنان

~~بود که مایه میانجی بحقیقت بود که معلول صورت بود ، و علت آن جسم

~~دیگر.. پس ms86 مایه آنگاه بحقیقت علت نزدیک بود مر آن جسم را وصورت

~~*علت علت(5) بود، و گفتیم(6) که مایه نشاید که علت نزدیک بود یا

~~میانجیش آن بود که صورت بسبب ویرسد بدانجا که فعل کند، چنانکه

~~صورت آتش بسبب مادت (7) آتش اینجا بود و آنجا ، چون اینجا(8) بود

~~فعل اینجا(9) کند و اگر10) آنجا بود فعل آنجا کند . یس (11) حقیقت

~~این آن بود که بسبب مادت بچیزی رسد و بچیزی نرسد و چون چنین

~~بود فعل وی اندر چیزی بود حاصل تا او را از حالی بحالی گرداند و از

~~صورت بصورت .

و اما آن جسم که وی اصل بود و وی از چیزی دیگر موجود نشود

~~بر سبیل استحالت یا کون و فساد_ چنانکه دانسته آمده است- ورا(12) و جود

~~ازصورت جسمی دیگرنه چنان بود که آن جسم بجسمی(13) دیگر نزدیک

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0188.jpg)

چگونگی جنبانیدن این معنی عقلی

~~شود آنگه(1) صورت فعل کند و الا این جسم از جسمی دیگر بوده بود

~~ونه جسم اول بود، وسخن ما اندرجسم اول است که(2] از(3) جسمی دیگر

~~نبود و جنبش راست نپذیرد، و هرچه از جسمی دیگربود طبعی دیگر (4)

~~آورد و جای دیگر خواهد و از آنجا بطبع حرکت مستقیم جوید س وی

~~آن جای دیگرالا که آن جسم که ازوی بود بدانجا افتاده بود که جای

~~وی است . پس هم طبعی(5) از آن وی از آن جایگاه زایل شده بود تا

~~بیگانه در آمده بود. پس اندر طبع وی هست که ازجای خویش زایل (1)

~~شود ، و هرچه چنین بود بستم زایل شود، و هرچه بستم از جای خویشتن

~~زایل(1) شود اندر طبع وی بود که بجای خویش آید بطبع، زیرا که

~~پدید(7) کردهایم که ورا میلی طبیعی(8) باید راست .

پس پدید(9) آمد که سبب این جسمها نه جسم بود و نه صورت(10)

~~جسمی. پس هریکی را سببی ناجسم (11) بود مفارق عقلی (12). و پدید(7)

~~آمده است که آن مفارق محرک برسبیل فاعلی ms87 نبود. پس محرک وی نفسی(13)

~~بود(14) بدنی جزوی شناس (15) که صورت آن (11) مادت (17) و آن

~~جسم بود . پس هر یکی را سببی عقلی مفارق بود، و وی معشوق خاص

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0189.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~وی بود، واز آن جهت را شاید(1) که هریکی را حرکتی بود جدا ودیگر

~~گونه، بلکه خود چنین باید که جنبشهای طبعهای مختلف مختلف بود ،

~~واین(2) طبعها خود نفسها بوند که درست کردیم که این جنبش از نفس بود.

~~(55) پیدا کردن چگونگی پیدا شدن این جواهر عقلی ونفسی

وأجسام اول از واجب الوجود

پس باید که از واجب الوجود، اول موجودی(3) عقلی(4) آید- چنانکه

~~گفتیم - واز آن عقل (5) بیک جهت عقلی(6) دیگر آید و(7) بیک جهت

~~جسمی آید از جسمهای پیشین. اگربسیاربوند -، و درست کنیم که بسیارند

~~آنجا که (8) جایگاه این سخن بود - و همچنان از آن عقل (9)، عقلی

~~دیگر(1) و جسمی از اجسام اول همچنان(11) تا آخر مرتبت این

~~اجسام اول .

وازهرعقلی بدان جهت که وی واجب الوجود شده است بواجب الوجود

~~بذات و از آن تصور که اوراست ازواجب الوجود بذات، جوهری آید عقلی،

~~واز جهت آنکه اندر وی است از امکان الوجود(12)، جوهری آید جسمانی

~~چنانکه پیشتر اصل این گفته آمده است(13)، که پدید(14) آمده است

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0190.jpg)

ببوجهند آمادن جسهنای یالذیرنةمذ کوان بونفساکت وحمر کت سستلمیم

~~که پواایسن سببال شاید کله کثرت * پسیلزی صوجوت آیار الز یککی حق .

(56) یدید کردن یصتی(1) آمد جسمعایی(2) که پذیرندهآ

کون و فادند و انچه حرکت صتقیم پدیرند

شک نیست که این جسمها(3) مختلف بوند، زیرا که آنکه(4) جایگاه

~~وی(5) زبر بود و بنزدیکی(6) آن جسم پیشین بود طبع وی چون طبع

~~آن نبود که جایگاه وی بآن کنارهٔ‌(7) دیگر(8) بود، و چون کون و فساد

~~را پذیرا بوند ، شگ نیست که مادت(9) ایشان مشترک بود(10). یس بآن

~~سبب که جسم از جسم نبود ، نشاید که سبب(11) هستی ایشان جسمهای

~~پیشین بوند بتنها(12)، و بآن ms88 سبب که مادت(13) ایشان یکیست، نشاید که

~~سبب مادت(13) ایشان چیزهای بسیار بوند هریکی جدا، و بآن(14) سبب .

~~که صورتهاشان(15) مختلف است نشاید که سبب صورتهاشان یک چیز

~~بود(16) بتنها تا صورت ایشان سبب هستی مادت (13) بود بتنها(12)، والا

~~هر کدام صورت که وی بتنهایی سبب هست(17) بودن مادت(13) بودی،

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0191.jpg)

دانشنامهٔ‌ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~چون وی باطله شدی آن مادت هست نماندی(1) ، و نشاید که صورتها

~~برفعل(2) نبود و بهره نبود اندر بفعل داشتن مادت ، والا مادت بی صورت

~~بایستادی . پس مادت را هستی بانبازی چند چیز بود : یکی چیزجوهری

~~مفارق که از وی بود اصل هستیش ولیکن (3) بوی تنها نبود بل بچیزی

~~دیگر ، چنانکه جنباننده هر چند که وی سبب هستی جنبش است آنجا

~~نیزپیوند پذیری(5] باید، بلکه چنانکه هرچند آفتاب سبب پزانیدن میوه

~~است هم آنجا قوتی(5) طبیعی باید که با وی یار بود . پس هر چند که از

~~این مفارق، مادت آید هم صورتی از این(2) مفارق(7) باید که موجود

~~آید تا این (8) مادت(9) بفعل بود(10) . پس مادت(9) از وی تنها بود(11)،

~~ولیکن(12) بفعل بودن وی بصورتبود، و خاص بودن صورتی(13) دون

~~صورتی نه از آن مفارق بود ولیکن(12) سببی(4 1) دیگر (15) باید که اورا

~~اولیتر1 کند (16) بصورتی و آن آن بود(17) که او را مستعد تر کند ،

~~و این باول کار جز(18) جسمهای ییشین نبود که ایشان این مادت(19) را

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0192.jpg)

بوجود آمدن جسمهای یذیرندهآ کون وفساد وحرکت مستقیم

~~بنزدیکی ودوری استعداد دهند مختلف. . یس چون استعداد یافت صورت

~~بوی رسد[1) از آن مفارق . پس بدان جهت که این جسمها متفقاند اندر

~~یک طبع کلی که همه گرد گردند ، استعداد مطلق دهند(2)، وبدان جهت

~~که هریکی را(3) طبع (4) خاص است استعداد خاص دهند(5)، و آنگاه

~~هریکی را صورتی(6) از (7) مفارق بود . پس اصل مادت و جسمیت مطلق 1

~~از آن جوهر عقلی بود و محدود شدن آن مادت از جسم پیشین بود ms89 و استعداد

~~تمام نیز(8) از جسم پیشین بود ، و شاید(9) نیز که از بعضی(10) بود مر-

~~بعضی(10) را آن استعدادها که اندر جزویات (11) آید(12) چنانکه آتش

~~که هوا را استعداد آتشی دهد بآنکه گرم همکند تا مستعد شود مادت

~~وی صورت آتشی را(13)، و اما آن (14) صورتها از عقل مفارق آیند .

و فمرق میان استعداد و میان قوت آنست که قوت بر بودن و نابودن

~~برابربود، اما استعداد آن بود که اندرمادت یکی قوت اولیترشود چنانکه

~~مادت آتش که وی بقوت پذیرای صورت آنست (15)، و لیکن(16) چون سردی

~~بروی غلبه کند چنان کند اورا(17) که بصورت آبی اولیتر شود(18) از

~~صورت آتشی، پس آتشی معدوم شود و آبی آید، چنانکه بعلم طبیعی

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0193.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~پدید(1 آید که آن مادت که بهمسایگی جنبش دایم بود(2) اولیتربود(3)

~~بصورت آتشی از جهت گرمی را و آن مادت که از جنبش دور بود

~~و بجایگاه سکون بود(4) اولیتر بود بصور تیکه ضد صورت آتشی باشد. پس

~~این جسمها که پذیرای کون و فسادند براین روی بود هست یافتن ایشان،

~~واما آن اختلافها که بسبب(5) استعداد دوماند(2) که این جسمها را ترکیب

~~اقتد نه باتفاق باشد بل از مزاج قوتهای جسمهای(7) پیشین و از هرقوتی

~~باقی بودن مزاج نوعی آید .

57) پدید(9) کردن سبب نقصانها و شرها که آنجا افتد

که کون و فساد پذیرد

پس (9) چون استعداد(10) صورتی دون صورتی افتد(11) و استعداد

~~بسببی(12) خارجافتد، و صورتها و استعدادها متضادند و مختلف اند ،

~~واجب بود بضرورت(13) که (14) آنجا (19) که (16) این (17) طبایع بود،

~~آز بود و خصومت بود(18) و هرچه بضد خویش رسد(19) او را تباه کند

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0194.jpg)

سبب نقصانها وشرها در آنجا که کون و فساد پذیرد

~~و نه از هر چیزی هر چیزی آید و چون مزاج افتد و آمیزش مراین اضداد

~~را(1)، آمیز شهای (2) مختلف آید و از هر آمیزشی(3) استعدادی(4) دیگر

~~افتد و باندازهآ استعداد صورت ms90 افتد، و سبب آمیزشی (5) دون آمیزشی قوتی

~~آمیزنده دون قوتی(6) از قوتهای جسمهای پیشین بود ، و هرچند استعداد

~~فاضلتر ، صورت بهتر و اگر استعداد ناقصتر افتد صورت بتر[7).

و این دو گونه بود : یکی که خود بنوع به بود(8)، چنانکه مردم که

~~بهتر است از دیگر حیوان(9) و دیگر حیوانات که بهترند از نبات و نبات

~~که بهتر است ازحماد، و یکی که(10) اندر یک(11) نوع به بود چنانکه

~~یکی مردم نیکوتر بود و دیگر زشتتر، پیشین را استعداد بنوع مختلف

~~افتاد که نشایست که آن آمیزش که صورت اسیی(12) پذیرد ، صورت آ.

~~مردمی پذیرد(13) و سیسین را (14) استعداد بشخص مختلف افتاد که یکی

~~تمامترویکی ناقصترافتاد. پس هریکی صورت باندازهآ خویشتن توانستند

~~یذیرفتن، وازجهت صورت دهنده بخل نبود و تقدیم و تأخیر نگردد(15)

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0195.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~بقصد بلکه جز چنان نشایست. و اما آنکه چرایکی کم(1) افتد ویکی

~~تمام؟ اورا(2) سببهای(3) جزوی(4) بود، وهمچنان سبب راسبب بی نهایت،

~~چنانکه درست شده است . پس سبب نقص(5) ودرستی (6) این سبب است،

~~و هرچیزی بباب خویش تمامترآنست(7) که شاید که بود، وصورت وی

~~صورتی افتاده است که بتخم و زایش خویشتن را نگاه دارد؛ واما مگس

~~و کرم و هرچه بدین(8) ماند از این(9) مایهآ ایشان به از ایشان چیزی(10)

~~نشایست که آمدی، و مگس بهتراز آن مایه است که مگس ازوی آید(11)

~~اگر همچنان بهشتندی1. وهر مزاجی که افتد هرچه آن صورت را نگاه

~~دارد(12) بهریضه(13) چون معدهآ مردم را کرده شود، و هرچه فریضه نبود

~~ولیکن(14) با منفعت بود چنانکه شاید و(15) پذیرد آن مایه مراو را ،

~~هم نیز23 کرده شود بتمامی.

و چون این(16) اجسام (17) کاین و فاسدند و حرکات آسمان اندر

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0196.jpg)

سبب نقصانها و شرها در آنجا که کون و قساد یذیرد

~~ایشان فعلها همی کند(1) و ایشان یک بدیگر بضرورت(3) همی رسند(3)

~~بسبب جنبشها که ایشان را اندر طبع است، و ms91 چاره نیست که چون یک

~~بدیگر(4) همی(5) رسند بعضی مربعضی را تباه کنند(6)، واین چنانست

~~که چون آتش بمردم رسد و از وی قویتر بود مردم را بسوزد ، که محال

~~است که آتش آتش بود و مردم مردم بود ، و آن نسوزد و این سوخته

~~نشود، و محال است که این گرد آمدن هرگز(7) اتفاق نیوفتد(8) . پس

~~شر و فساد و بیماری بضرورت همی آید ، نه مقصود است و لیکن(9) از

~~وی چاره نیست .

و نوعی دیگرفساد آن بود که اندریک تن قوتهای مختلف بایند(10)

~~که(11) تا آن (12) تن موجود بود چنانکه شهوت و غضب و عقل اندر

~~مردم . پس ایشان(13) بریک اصل نبوند . پس اتفاق افتد که یکی کمترین (14)

~~و فرومایه ترین غلبه کند مریکی بهترین را ، چنانکه شهوت غضب را ،

~~و از آن چاره نبود و بضرورت(15) بود و جزاینچنین (16) نبود، ولیکن (17)

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0197.jpg)

دانشنامهآ علائی - بخش دوم - علم الهی

~~این شرها بر کمترین روی افتد و بیشتر خیرها(1) غالب بوند، چنانکه

~~بیشترین(2) کس تن درست بوند و اگر(3) بیمار بود بیشترین آن بود

~~که بکمترین وقت بیمار بود ، و هر شخصی چندانکه بتواند باقی ماندن

~~بماند، و نوعها و آبادانی پیوسته باقی بود(4).

و گفته آمد. است که اگر بودن(5) و هستی فاضلتر نبود از نابودن ،

~~باید که این همه اقسام نبوند، و این قسم سپسین(2) نیز نبود واز بهر آن

~~شر و بدی که چاره نیست از وی ، واجب نیاید که وی نبود ، و آن همه

~~نیکی از قبل آن بدی بهشته آید، آنگاه بدی بیشتربود که نابودن از(7)

~~همهآ نیکیها بدی است(8)، و اصل بدی نا بودنست . نابودن ذات بدی ذات

~~است و نابودن حالی(9) نیک مرذات را(1) بدی حال ذات است ، واندر

~~یافتن نابودن حالی(11) نیک واندر بایست مرذات را درد است و ترس از

~~نابودن ذات آنجا که(12) ترس شاید بودن بیشتراست ازترس نابودن نیکی

~~آن ذات . پس نابودن آن(13) ذاتها که ایشان ms92 بذات(14) نیکو اند و از

~~ایشان نیکی بیشتر است و پیوسته تر(15)، بتر(16) است از آن بدیها که

![image filename](./0428IbnSina.DanishNamaCalai_0198.jpg)

سبب نقصانها و شرها در آنجا که کون و فساد پذیرد

~~بضرورت تابع ایشانست. پس پدید (1 آمد که هستی (2) تن (3) همچنین(4)

~~که هست چنانست که باید، و پدید(5) آمد(6) که سبب شر و نقصان از کجاست،

~~و پدید(1) آمد که نیکی آنجاست که اثرخیر(7) اول رسد وبدی آنجاست

~~که آن اثرنرسد(8) و آن اثررا پذیرا نبود و (9) نه بسبب (10) دیگر (11)،

~~واین نظام نه باتفاق(12) است، بل این آمیزشها را قوتهااند که آن آمیزش

~~کنند که همچون (13) ایشان آرد . پس گاهی خود افتد از حر کات آسمانی

~~و پذیرای زمینی چنانکه آمیزش افتد که حیوانی موجود (15) آید بی

~~زایش، و بیشتر آن بود که بزایش آید(15) که صورت آن چیز سبب

~~بودن همچون(16) خویشتن(17) بود بآنکه سبب آمیزش(18) شود

~~روزی (19) که آنجا استعدادی همچنان (2) وی بود، چنانکه حال آنچیزها

~~است که بزایش بوند(21) . آلحمد لواهب العقل(22) .

0428IbnSina.DanishNamaCalai

كتاب 0428IbnSina.DanishNamaCalai

نبذة عن الكتاب

الفهرس