و شهریار چون آن قسم فتحی کرد وسرها واخترمها را دید و جوانان را نام نویس فرمود کردند . مدت پانزده روز در کار سازی بود ومی خواست که پیشخانهآ دولت و اقبال به جانب ترکستان بفرماید بزنند ، که خبر آوردند از جانب پادشاهان ازبک که پادشاهان از بک در مقام عجز و انکسار در آمدهاند و فرستادهاند از بخارا و کلانتر و ریش سفید و بزرگ خواجه های نقشبندیه خواجه عبدالرحیم را طلبیدهاند - و او یکصد وسی سال عمر دارد و اعتبار تمام در تر کستان دارد و پادشاهان ترکستان و غیره بی رضای او دم آبی نمیتوانند خورد - که بیاید بهخدمت شهریار که2 صلح نموده تمام سردرخط و فرمان خسرو زمان در آوردهاند و به رضای مرشد کامل مصالحهآ فی مابین بسته گردد و او سه روز دیگر بهخدمت شهریار دوران خواهد آمد. پیشکش فرستادن محمد تیمورخان وعبیدالله3 خان وجانی بیگ سلطان از جهت شاه اسمعیل بهادرخان و آمدن خواجه عبدالرحیم به الچی گری و صلح نمودن واز شاه عالم بناه نامهآ ابالت ترکستان را با خلعت از جهت محمد تیمورخان وعبیدالله3 خان وجانی بیگ سلطان گرفتن

از شاه اسمعیل بقادر خان

چون این خبر به شهریار والاگهر رسید ، فرمود که حال چند روزی صبر کنیم و انتظار خواجه بکشیم. چون روز چهارم شد، خواجه عبدالرحیم با سیصد ریش سفید و اتالیغ آمدند 4 وهزار و دویست شتر زاغ چشم لاله پشم دو کوهان پر از بار نفیس از اقمشهآ چینی وتحفههای ختایی واسباب سمرقندی وجواهرهای بدخشانی ولؤلؤ عمانی مرتبنموده رسیدند و آن در

چون داخل بار گاه گردید و چشم مبارک آن خلف دودمان معنی که به خواجه عبد الرحیم افتاد دانست که مرتبهآ او در میان جماعت از بک اندک نیست و خواجه عبدالرحیم پیش پیش آن جماعت به بارگاه خلف اولاد شیخ صفی در آمد ، زانو زده رده بر کشیدند وکرنش و تسلیم به جای آوردند . و آن حضرت ریش سفیدان پیر را خاطر مرعی داشت و قد سرو آسای خود را در بالای کرسی مرصع برافراخت . خواجه عبدالرحیم میخواست بهپای بوس آن خسرو باناموس سرخود را به محدت لوح و کرسی2 برساند، آن شهریار مانع شد و دست مبارک برتارک آن باسعادت رسانید و او را سربلند وارجمند گردانیدو فرمود کرسی زری آوردند و بهزیر دست فرز ندحضرت امیر المؤمنین حیدر گذاشتند وخواجه عبدالرحیم قرار گرفت و خواجهها واتالیغان و ریش سفیدان بر یک طرفصف زده نشستند و آن تحفههایی که آورده بودند از نظر شاه والاکهر گذرانیدند .

چون آن پیشکشها را تسلیم ملازمان عرش اشتباه نمودند بعداز پرسش، خواجه عبدالرحیم حرف پادشاهان را در میان آورد وخواجه عبدالرحیم اول از پادشاهان ما تقدم دم زد واز شیوهآ عدالت ورحم ایشان (سخن) درمیان آورد وسند از آیهآ کریمه و حدیثنبویمستند3 گردانید. چون سخن به سرحد ترکتان بهشاه مطلوب رسید از عجز و بیچارگی و سر گردانی سلاطین چنگیزی بسیار گفت و عریضه های ایشان را به نظر فیض اثر آن حضرت رسانید . و چونخواجه میر عمادالدین شیرازی4 که منشی آن شهریار با جاه و جلال بود آن عریضه را به آواز بلند خواند، مضمون عرایض این بود که: «بسم الله الرحمن الرحیم.

چون عریضه9 را خواندند ، هر عریضهای به انشای غیر مکرر بود که پادشاهان ترکستان نوشته بودند . حضرت اعلا شاهی ظل اللهی چون شنید و به مضمونرسید که سلاطین چنگیزی نژاد ازروی عجز و اضطرار10 بهزنهار در آمدند ، شرط مروت ندانست که دست از ملک موروثی ایشان کوتاه نسازد و بنای این قسم عدل و داد از روی مروت مستحکم نگرداند تا در روزگار نا پایدار اسم آن شهریار نامدار بماند . اما از روی خرد وعقل و رای کامل ، مرشد کامل فرمودند بهخواجه عبدالرحیم که: ایخواجه ! برعالمیان اظهر من الشمس است که چند مرتبه به سبب اولیای [دولت قاهرهآ نواب همایون] ما

خواجه عبدالرحیم گفت : ای شهریار7 ! قربانت شوم ، شاید به سمع شریف شهریار عالی مقدار رسیده باشد که این جماعت ازبک خواه سلاطین وخواه غیر ذلک از سخنمن تجاوز نمیتوانند کرد و بنده در (آن) هنگام که

خواجه عبدالرحیم فرمود چند نفراز خواجههای معتبراز اقوام نزدیک خود (که) تمام نقشبندیه بودند که بروند عبیدالله1 خانرا با محمد تیمورخان و جانی بیگ سلطان را بگویند که : «شهریار را ms438 راضی ساختهایم اما تا خود نیایید ودر حضور شهریار عهد ننمایید ، این مصالحه شیوع نخواها، یافت .» ایشان آمدند بهخدمت پادشاهان و گفتند. محمد تیمور خان واهمه ناک گردیده نیامد ، اما عبیدالله1 خان و جانی بیگ سلطان با چند سلاطین زادهآ چنگیزی برخاستند و سرقدم ساخته به خدمت شهریار جم قدر ستاره حشم آمدند .

چون داخل بار گاه شاه جوانبخت شدند وسجدهآ شکر به جای آوردند و زانو زدند و کرنش وتسلیم بهصد هزار امید و بیم به جای آوردند وشهریار را چون چشم برجانی بیگ افتاد او را پسندید وذات او را برمحک امتحان نظر فیض اثرزده عیار سم2 غیر غلاب او را چنانچه باید بیغل وغش یافت؛ و اما عبیدالله1 خان را دید بسیار بد خلق و بد نفس و بلند پرواز وبی حیا و بی آزرم وبی شرم و پیمان شکن. حضرت پشیمان شد که چرا او را امان داده است . و ایشان را جای نمودند و نشستند . و خواجه عبد الرحیم کفت هرچه مطلب شهریار بود ، وعبیدالله1 خان [و جانی بیگ سلطان] نیز هرچه مطلب و رضای مرشد کامل بود قسم یاد نمودند. والحق آنچنان کردند تا مرشد کامل در حیات بود، ازبکان دیگر ارادهآ تاخت و تالان نکردند. بعد از آن عبیدالله1 خان سربر گوش خواجه عبدالرحیم گذاشت و حرفی گفت. خواجه عبدالرحیم او را تحسین نمود ، وشاه عالم پناه احوال پرسیدند که : خواجه! عبیدالله1 خان چه فرمودند ؟ خواجه عرض نمود آنچه عبیدالله1 گفته بود.

آن حضرت فرمودند که نامهآ حکم پادشاهی ترکستان را به نام محمد تیمور خان و عبیدالله1 خان و جانی بیگ سلطان نوشتند و شهریار دریا دل جم قدر به مهر مبارک مزین نمودند ، سپردند به ایشان و از برای محمد تیمور خان استدعای خلعت کردند . شاه دریا وقار ، نظرکردهآ حیدر کرار ، مرشد کامل فرمودند که: هر کس ازروی صدق وامید ویک جهتی این ms439 اوجاق می آیند نظر می کنم وهر کس از دور نگاه می کند، اما دیگر باره خواجه عبدالرحیم عرض نمود و زانو زده التماس نمود که چون شهریار دوران این پیره غلام خود را سرافراز نمودند وگستاخی نمود از برای خاطر این غلام خلعتی به محمد تیمور خان شفقت فرمایند . شهریار از برای خاطر خواجه عبدالرحیم از برای محمدتیمور خان نیزخلعت سرتا پا فرستادند و قرار کردند که هرساله بارخانه و پیشکش ایشان بیاید به خدمت شهریار والاجاه وتا از جانب ایشان عذری نشود اول ، از جانب قزلباش حرکتی واقع نشود و شهریار پادشاهان را با خواجهها رخصت دادند و ایشان رفتند به ترکستان2 .

و از این جانب چون روز شد خبر آوردند از ایران و شخصی را ر کرباس خام پیچیده بودند ، چون شهریار را دید از بغل عریضهآ [منتش] سلطان و کدخدایان آذربایجان را در آورد و به دست شهریار داد . و چون برمضمون عریضه مطلع گردید، احوال سلیمان میرزا و خروج او و کشتهشدن او را نوشته بودند ، آه از نهاد شاه والاجاه بر آمد و با قزلباش گفت که این قضیه بر سرسلیمان آمده است . قزلباش گفتند که: آمده باشد . هر کس بهاین اوجاق ناصوفی گری کند ، یقین که سرانجام کارش این است . اما شاه فرمود که کوچ کردند و راه عراق و آذربایجان پیش گرفته راهی گردیدند . [همهجا با عیش وعشرت وشاد کامی طی مسافت2 فرموده چون به حوالی دار السلطنت تبریزنزول اجلال واقعشد منتش سلطان باتمامی مردم تبریز به استقبال بیرون آمده چون به خاک بوسی مشرف گردیده نواب کامیاب بعد از عتاب وخطاب مقررنمود که منتش سلطانرا باجماعتی که در کشتن سلیمان میرزا سعی نموده بودند کگرفته مقید و محبوس نموده و(با) جاه و جلال داخل تبریز گردیده به عدل و دادگستری عجزه و رعایا مشغول بوده ؛] و چون شهریار به تبریز رسید ، خان محمد خان استاجلو که حاکم دیار بکر ms440 بود عریضهای نوشته بود به خدمت شهریار که : «سلطان سلیم پسر قیصر روم3 بسیار بی اندامیها می کند در این سرحد . اگر امر عالی بوده باشدالچی ازبرای اوبفرستم واو را ازاین جهالت منع نمایم .» شاه عالم پناه فرمود که : «چه احتیاج است که با ما صلاح این اراده ببیند . بفرستد الچی که بسیار خوب است .»

فرستادن شاه اسمعیل بهادرخان سلیمان آقای بساول را به

الچی گری نزد سلطان سلیم پسرقیصرروم

از4 جانب روم سلطان سلیم قیصر فرموده بود که حوالی دیار بکر را تاخت و تالان نمایند وچون خان محمد خان بیمار بود و نتوانست دست و

اما چون در این سال که مهم سلطان ابوالخیرخان بود وبردست آن حضرت به قتل آمد ، دیکر باره از جانب دیار بکر خبر رسید از جانب خان محمدخان که: «سلطان سلیم دیگرباره فرموده بود که دهنهآقراحمید رامصطفی پاشا تاخت و تالان کند . قراخان سلطان برادرم خبردار گردیده است وسرراه او را گرفته ده هزار کس او را بهقتل می آورد و پاشای مذکور باجماعت قلیلی فرار مینماید . تا معلوم مرشد کامل بوده باشد.»

چون شهریار نامدار آن نامه را مطالعه نمود غضباک گردیده فرمود که: «اگر دیگر باره قیصرزاده بیاید ، مرا خبردارگردان تا خود به الغار بیایم و پوست از کاسهآ سرش بکنم .» اما فرمودند که سلیمان یساول را می بایدفرستاد به الچی گری و سوغاتی چند از مال ابوالخیر خان جدا کرد و پرچم ms441 علم چنگیز خان را که در روز جنگ قلم کرده بود با قرقرهآ پرخون ابو الخیر خان که به جواهر الوان مرصع نموده بودند از برای سلطان بایزید قیصر فرستاد و پیغام چند فرمود که سلیمان آقای یساول بگوید بانامهای که نوشته بودند . وسلیمان یساول راهی گردید و آمد. او کردند و او را آوردند . چون داخل بارگاه شد ، باز خبر بردند از برای سلیم که باز الچی شیخاوغلی آمد و داخل بار گاه شد. اما چون سلطان بایزید می ترسید که مبادا باز شهریار ایران چیزهای درشت3 گفته یا نوشته باشد و

1 - اصل : مسسر %~% 2- نسخه : اسکو بد %~% 3- اصل : دشت

چون داخل بارگاه قیصر گردید و سجده کرد ، اشاره2 کردند به او که قیصرزاده را نیز سجده کنید . او نیز چون سفارش کرده بودند سری خم کرد به جانب او . و چون شربت و طعام کشیدند ، نامه را داد به دست قیصر روم و مضمون نامه این بود که : «معلوم سلطان البرین و البحرین سلطان بایزید قیصر روم بوده باشد که دنیا را وفایی و بقایی و اعتباری نیست و هرچند ما میخواهیم که در میانهآ ما و شما دوستی که به مواثیق و عهودی که بسته شده شکسته نشود ، چرا سلطانزادهآ روم را مانع حرکات ناخوش و هذیانات3 از گفتار و کردار او که از قوت به فعل میرسد نمیشوند4 و اگر چه نهنگان ما بسیار اندیشه از گفتار او یاکردار او ندارند ، بنابر عزت و حرمت شما او را ms442 خفیف نمیسازند؛ اگراین مرتبه دیگر اورا ممنو ع نخواهند ساخت وملازمان خودرا خواهند فرستاد درهیچ جانباشد از نهالهای دیار بکر که از برای سیاست ایشان همه را گرفته قیلوقه پهلو خواهند کرد5. اما اگر چنانچه من بعد پسرخود را منع نموده نصیحت نمایند ، پدری بجای آورده باشند . و دیگر آنکه به توفیق پروردگار عالم و به امداد حضرات ائمهآ معصومین - علیهم السلام - ابوالخیر خان ابن قاسم خان که جانشین چنگیز خان است با سپاه دشتی و ماوراءالنهری وبدخشانی که از حیزامکان6 بیشتر بودند از آب جیحون گذشته بودند و فیمابین جنگ مغلو به واقع شد وبه توفیق ذوالمنن غازیان شیرشگار

چون نامه را خواندند بعد از آن قرقره را با شقه1آ علم چنگیز خانی گشودند و نزد حضرت قیصر گذاشتند ، سلطان سلیم فرزندش دید که قرقره هنوز خون آلود است وشمشیری که زده است چکو نه قلم نموده است. دانست که آن شهریار دست وتیغ به ایشان نموده است، و آتش در جانش افتاده روی کردبه جانبپدر که: ای پدر بیغیرت بی حمیت ! تو قیصرروم بوده باشی ، چرا باید از شیخ اوغلی اینهمه ترس و واهمه کنی ؟ و روی کرد به سلیمان یساول که الچی بود وگفت : «برو به آقایت بگو که این همه ترک تازیها کردن خوب نیست . نکن که خدای تعالی2 را خوش نمی آید . تو ما را با خاکتیره یکسان نمودی ، اما حال اگر بلایی برسرت نیاورم که در میان پادشاهان عالم خجل شوی و شرمنده گردی ، پس سلطان سلیم پسر قیصر نبوده باشم .»

چون الچی از بارگاه بدررفت، فرمود که پدرش راگرفتند و بردنددر سلطان با یزید تیردی3 و در بند کشیدند در قلعهآ کوهی4 و خود برتخت ms443 عثمانی برجای پدر جلوس نمود بهدستیاری وهمراهی رستم پاشای وزیر اعظم و ینکچری آقاسی وفرمود که [سکه وخطبه (زدهو) خوانده و] سان سپاه بگیرند.

اما چون پدر راگرفت، سلطان احمد برادرش حاکم آماسیه بود. شنید که پدر راگرفته است و دربند کشیده است ، او نیزفرمود که سکه به نام (او) زدند و خطبه به نام او خواندند . این خبر رسید بهسلطان سلیم . گفت : این معامله بسیار بد شد . این صلاح با یکدیگر دیدند که میباید پدر راکشت. و اوراخفه کردندو آوازه5 انداختند که اوتریاکخورده6 است وخودراکشته است.

چون خبر کشتن او به آماسیه رسید، سلطان احمد میخواست که لشکر

چوناین نامه به آن جاهل بیخرد بی عقل رسید، فی الحال تکیه برنوشتهآ رستم پاشا و پاشایان کرد به تخصیص برنوشتهآ رستم پاشای وزیر اعظم که او را عذری درخاطر نخواهد بود چه جای آنکه یقین. وجای خود را به فرزند خود سلطان مراد داد وخود مثل ابر و باد روی به جانب استنبول نهاد . چون به حوالی استنبول4 رسید ، کس فرستاد که من آمدهام ، بیایید و مرا استقبال کنید . رستم پاشا گفت : چه استقبال بیایید ، [استقبال ضرور نیست. کار عین مطلب است . به زودی بیایید] و خود را به سرای پادشاهی

و از آن جانب سلطان سلیم گفت : دیدید که چه چیزی روی داد؟ میخواستم که به خاطر جمع برسرشیخ اوغلی برویم ، حال این قسم گرهی در کار ما افتاد . رستم پاشاگفت : قیصر سلامت ، سلطان مراد آن شجاعت پدر ندارد . می باید دلاور پاشا را با شهباز پاشا می فرستم بروند و او را بسته یاسربرداشته بهدرگاه عالم پناه شاهی آورده ، شما خاطر جمع دارید . گفت: بسم الله . هرچه می کنی بکن که به5 سخن توشد هرچه شد؛ فرمودند که : آن دو پاشای عظیم الشان را باسی هزار جوان یکهآ جنگ ms445 دیده فرستادند به طرف آن مرز(و) بوم به جنگ سلطان مراد .

جنگی دلاور باشا و شهباز باشا با سلطان مراد

وکشته شدن دلاور پاشا و فرار نمودن شهباز پاشا

از آن جانب خبر رسید به سلطان مراد که : سپاهی برسر تو می آید که شمارا زنده گرفته به خدمت سلطان سلیم قیصر ببرد. سلطانمراد مردم آماسیه را طلب نمود وبا ایشان صلاح دید که چه باید کرد با ایشان ؟ سپاهیان گفتند : ما را هیچ پروایی نیستاز این دو پاشا، اما اگر رستم پاشا خود بیاید نمیتوان بااو

سلطان مراد فرمود که سان بگیرند . چون سان گرفتند بیست هزار کس در آماسیه برسرش جمعیت1 نمودند و قیصرزاده برداشت آن سپاه را ورفت به استقبال آن دو پاشای بد اختر . چون رسیدندبه ایشان و سر راه گرفت و آنچنان شمشیری زد بر آن دو پاشا که از ترس تیغ او هر دو پاشا راه فراردر پیش گرفته بدر رفتند ، و سلطان مراد سر به دنبال ایشان نهاد و دلاور پاشا را به قتل آورد وشهباز پاشا زخم دار بدر رفت و خود را رسانید بهرستم پاشا و از سی هزار کس ، دوازده هزار کس زنده بدر رفتند.

چون سلیم2 از شکست سپاه اطلاع یافت ، به رستم پاشا گفت که : اگر علاج برادر زاده را کردی کار تمام است والامثل مشهور است که : مار راسر نامهآ سلطانمراد ودم زدی و برجان سپاه من سردادی. علاجی بکن. رستم پاشاگفت: پادشاهم! علاجی نیست . میباید خود رفت. و برداشت شصت هزار کس از ینکچری و سپاهی3 و سلوان4 و لوند و غیره برداشت و به جانب اماسیه روان گردید.

چون این خبر در اماسیه رسید که : شهریار سلامت ، دیگر باره رستم ms446 پاشا داوطلبیده وخود می آید، سلطان زاده سراسیمه شد وهمان ساعت عرضه داشتی5 به پایه سریر خلافت مصیر6 حضرت شاهنشاهی ظل اللهی نوشت و فرستاد و دم از شاه سونی7 زده عرض نموده بود که : «اگر آن شهریار عالی مقدار خود را به مدد وکمک آن بی مقدار برساند ، شرط کردم که تمام الکا را به آن شهریار برادروار حصه نمایم ودم از گماشتگی آن حضرت بزنم ، زیراکه پدر من یکی از صوفیان ومریدان اوجاق شیخصفی بود و من نیزیکی از دوستان وهواداران ویکرنگان اوجاق هستم.» والچی قیصرزاده وقتی رسید

چون روز دیگر که نیر اعظم سرزد ، آن دو سپاه کینه خواه از جای در آمدند و بایکدیگر در آمیختند و داد مردی و مردانگی میدادند . رستم پاشاء نمک بحرام دید کهسپاه او در پیش سلطان مراد پای بند ms447 نمی کنند. خود را رسانید بهمیدان و سپاه روم را به جنگ تحریص می گردانید و در آن جنگ مغلوبه سلطان مراد دید که از برابر او رستم پاشانمودار گردید . شاهزاده گفت: بیا ای نمک بحرام خود ناپاک بگیر از دست من . و آن ناپاک مرکب جهانید که شاید علاج قیصرزاده بکند که سلطان مراد یا علی ولی الله گفت و آنچنان بر فرق رستم پاشا زد که تا زنجیر کمرش را بر هم شکافت از آن ضرب شکست برسیاه سلطان سلیم قیصر افتاد و قاجاقاج در آن شصت هزار کس افتاد؛ اما بیست هزار کس او را کشتند و تتمه گریزان بدر رفتند .

رفتن مصطفی پاشا بیقلو با صد هزار کس به جنگ

سلطان مراد وگرفتن مصطفی پاشا قلعهآ اماسیه و فرار

نمودن سلطان مراد به جانب دیار بکر

چون این خبر بار دیگر به سمع قیصرروم رسید که سلطان مراد رستم باشا را کشته است با بیست هزار کس ، قیصر فرمود1 مصطفی پاشای بیقلو را که صد هزار کس بردار وبرو به جانب آماسیه .

و از آن جانب سلطان مراد نیز انتظار شهریار جم قدر ستاره حشم2 می کشید ، اگر چه خاطرش جمع بود از مصطفی پاشا که او را تاب مقاومت باسلطان زاده نیست .

باری چون شاه عالم پناه کس فرستاد از عقب نور علی خلیفه اروملو و او را طلب نمود ، چون او به خدمت شهریار رسید ، مرشد کامل فرمودند که : چون ترا در سرحد بلخ الکا دادم ، عرض کردی که من سرحد روم الکا می خواهم . به همه حال خوش باشد ، بردار مردم خود را و برو به جانب ارزنجان3 که آن سرحد را تمام به تو بخشیدم و هر چه دیگر به ضرب تیغ آبدار بگیری از آن تواست .

نورعلی خلیفه با پنج هزار طایفهآ اروملو پایشاه را بوسیدند و به الغار تمام ، شهریار فرمود که راهی شدند . وشاه فرمود که میخواهم ms448 تو خود را زود بهمدد و کمک قیصرزاده برسانی. اما وقتی است که سلطان مراد در انتظار شهریار است و هرروز خبرمی آید که مصطفی پاشای بیقلو - وزیراعظم -در فلان منزل رسیده است . اما از شهریار دوران هیچ خبری ظاهر نشد.

و از آن جانب مصطفی پاشای مکار نامهای نوشت بهمردم آماسیه که: «مکر درمیان شماصاحب فراست عاقلییا مرد کاملی نیست که شما رانصیحت کند وشما اندیشه از قتل عام قیصر ندارید و برجان خود وفرزندان خود و

چون نامهآ مصطفی به ایشان رسید، ارباب واهالی خواندند . گفتند : حق برجانب مصطفی پاشا است . وراست می کوید ، هرچه نوشته است. اما چون نزدیک رسید سپاه قیصر ، سلطان مراد فرمود در قلعه را باز کردند و با سی هزار کس از قلعه بیرون آمد و رفت به جنک مصطفی پاشا . چون دو لشکر دربرابر یکدگر رسیدند وصفوف قتال وجدال آراسته گردید ، ریختند بریکدگر و جنگ مغلو به کردند . چون مردم آماسیه واهمه ناک بودند، کس فرستادند به خدمت مصطفی پاشا که : «ما به فرمودهآ شما جنگ نخواهیم کرد وخود را بریک طرف خواهیم گرفت ، تادانید.» وپاشا از شنیدن این ، بسیار خوشحال گردید و فرمود که : الحال مردانه باشید و جنگ کنید ، شاید ms449 که سلطان مراد نامراد را زنده بگیرید. وریختند هردو سپاه قیصری ، اماشکست برسیاه سلطان مراد افتاد.

چون از جنک کاه رفت که شاید خود را به قلعه اندازد و قلعه داری کند تا ازجانب شهریار مدد وکمک بیاید ، چون بهدر قلعه رسید و فریاد کرد که در را بگشایید ، مردم آماسیه وکدخدایان گفتند که : در باز نمی کنیم . به هرجانب که میخواهی برو . هرچند سلطان مراد الحاح وزاری کرد ، به جایی نرسید و در جواب گفتند که : ما با پادشاه روم نمیتوانیم بر آمدن . شما فکر

چون از آن جانب مصطفی پاشا قلعهآ آماسیه راگرفت ، فتح نامهای که اورا روی داده بود نوشته و به خدمت قیصر فرستاد. چون سلطان سلیم شنید که فتح کرده است ، اما برادرزادهآ او فرار نموده است ، وازمیان بدر رفتهاست، آه از نهاد او بر آمد و گفت که : در این سربند که شیخ اوغلی میخواست از ما انتقام بکشد ومن نیز از اوبکشم، این نامرد ناجوانمرد نادان خودرا به او رسانید و کار برمابسیار دشوارگردید. و در ساعت در جواب عریضهآ مصطفی پاشا نوشت که : «اگرچنانچه سلطان مراد را گذاشتی که ازمیان بدر رود وخود را به شیخ اوغلی برساند، بهچهار یار باصفا قسم که پوست از سرت می کنم. البته والف البته که برواز عقب او. اگر [هم]1 رفته باشد بهجانب دیار بکر.»

و نامهآ قیصر در آماسیه رسید بهمصطفی پاشا . میخواست که ازواهمهآ قیصر ، خود برود از عقب سلطان مراد که شهباز پاشا گفت که : وزیر اعظم سلامت باشد . او با سه هزارکس گریزان شده است و از ترس میرود ms450 . شما خود احتیاج نیست که بروید2، من پنج هزار کس3 برمیدارم ومیروم به تعجیل تمام وخود را به او میرسانم و او را باکوچ وبنهآ او به خدمت می آورم . قابل آن نیست که شما خود بروید . سلطان مراد چه وجود دارد؟ پاشا گفت: شنیدهای که حضرت قیصر چه چیزها نوشته است ؟ خوب ، تو برو الحال که من نیزاز عقب تومی آیم . پس شهباز پاشا درساعت به الغار تمام راهی گردید.

رفتن شهباز پاشا با پنج هزارکس1 به عقب سلطان مراد

و جنگ کردن ایشان و زخم دار گردیدن شهباز پباشا

وفرار نمودن شهباز پاشا

و چون نزدیک ارزنجان2 رسید سلطان مراد ، که دید از عقب او گردی شد و باد برمقدمهآگرد وزید ، دید که شهباز پاشا با پنج هزار کس1 از گرد راه نمودار گردید . سلطان مرادگفت به آن جماعت که بر گردید و صف بکشید . چون صف کشیدند ، جنگ عظیمی واقع شد. و آنچنان آن سپاهرا از پیش برداشت که آفرین و احسن از دوست و دشمن برخاست ، و شهباز پاشا زخم دار با دوزخم نیزهوتیر با پانصد کس فرار نموده بدر رفت وخود را رسانید به مصطفی پاشا و چون مصطفی پاشا او را با آن سراسیمه وپریشانی دید ، گفت که : شکست خوردهای و آمده (ای؟) او در جواب گفت که : پاشا سلامت باشد . این جوان اگر خود را به جماعت قزلباش برساند و با سپاه قزلباش بیاید ، دیگر سلطان سلیم را وجودی نخواهد بود ، اگر چنانچه تو خود را برسانی با سی هزار سپاه شاید کاری بسازی . پس آن سه منزل راهرا به الغار تمام سر به دنبال سلطان مراد نهادند.

اماچون سلطان مراد را آن فتح روی نمود، میدانست که یقین از عقب اسعیل نورعلی او خواهد آمد. مرکبان رومی را به دست آوردند وبه الغار تمام راهی شدند. پرسید از جمعی که آیااز اینجا تا الکاء قزلباش چند منزل بوده باشد ؟ گفتند: ms451 شهریار سلامت، هفت منزل است. او فرمود که: پس میباید شاطری را پیش از خود فرستاد، آیا درسرحد کدام سردار بودهباشد که لشکر خود را برداشته به مدد ما بیاید در هر کجا به ما برسد . چون شاطر را فرستاد ، یک منزل راه آمد . شاطردید که لشکری از برابر نمودار شد وایشان پنج هزار کس بودند. چون نزدیک رسید ، تاجهای سرخ قزلباش برسر و پنج هزار نیزه در دست

و شاطر را چون راهی کرد، دید که آن شاطر بسیار کند به راه میرود، شاطر خود راگفت : تو برو و خود را برسان به قیصرزاده وپیغام ما را عرض کن و بگو باش برجای خود که من اینک به خدمت رسیدم. و شاطر نورعلی خلیفه بدر رفت. وقتی رسید که از آن جانب، جاسوس سلطان مراد آمده بود و خبر آورده بود از برای شاه زاده که فردا عصری مصطفی پاشا دههزار کس به محمد پاشا - حاکم طرایلس4 - داده است و اینک از عقب می آید . اما دیکر تاب و طاقت به مردم او به تخصیص حرم وزنان نمانده بود . وهرچند شاهزاده می گوید که : یاران! بارکنید و سوار شوید که بدر رویم ، سپاهیان او نیز گفتند : ما سوار شدیم ، اما مردم سلطان را دیگر تاب و طاقت نمانده است و دیگر مرکبان ایشان وما را رمق در تن نیست . سلطان مرادگفت : پس میمانیم وجنگ می کنیم . آخر قرار برجنگ و ماندن دادند و دلگیر و آزرده وداع یکدیگر می کردند و منتظر کشتن بودند5 ms452 ، که شاهزاده دید که از جانب عجم شاطری نمودار گردید و تند می آمد . چون پیشتر آمد ، شاطر قزلباش را دید . با یاران خودگفت : به خدا قسم که از دیدن این شاطر فرح وخرمی در دل من به هم رسید . پیش بیاید ببینیم چه کس است و از کجامی آید. چون پیش آمد در برابرقیصرزاده رسید سری خم کرد و ایستاد

رسیدن نورعلی خلیفه بهمددسلطان مراد

با پنجهزار سوار قزلباش

باری، چون آفتاب فرورفت1 ، ازجانب قلعهآ ارزنجان2 نورعلی خلیفه با آن پنج هزار کس رسید و سلطان مراد ملاحظهآ آن می کرد که دید خلیفه آمد و سری خم کرد و رفت که دست او را ببوسد ، سلطان مراد نگذاشت ودست درگردن خلیفه کرد و جبین او را بوسید . اما نورعلی خلیفه گفت : پادشاه سلامت ، چرا از قلعه بیرون آمدید3؟ شاهزاده شرح آمدن و آنچه شده بود گفت . خلیفه دانست که سلطان ms453 مراد را گناهی نیست. به عرض رسانید که حال در چه فکرید؟ شاهزاده گفت که : میخواهم خود را بهخدمت شهریار ایران و توران برسانم . خلیفه گفت : اگرچه4 شما در این سرحد بمانید من شما را پادشاه کل روم می گردانم، به5 قوت ودست ولایت حضرت علی بن ابی طالب

جنگ کردن نورعلی خلیفه با محمد باشا

وکشته شدن محمد باشا وشکست خوردن سپاهش

نورعلی خلیفه فرمود صوفیان خلیفه1 را که : برخیز وبرو وطلایهآ سپاهرا نگاه دار. صوفیان خلیفه1 سری خم کرد و باسیصد کس به طلایهآ سپاه مشغول کردید . اما چون محمد پاشا رسید و خبردارگردید ، فرمود که : سپاه روم در آن مرز(و) بوم فرود آمدند . وچون آفتاب عالمتاب سرزد و آن دو سپاه کینهخواه از جای در آمدند ، نورعلی خلیفه گفت : سلطان سلامتباشد، شما با مردم خود بریک طرف ایستید ، چون از راه رسیدهاید و به الغار تمام آمده اید و دیگر آنکه شما جنگ خود را کردهاید ؛ شما به دولت واقبال در پای علم بوده باشید و تماشایشمشیرزدن وجنگ غازیان وصوفیان ویکرنگان بکنید . شاهزاده در پای علم ایستاد با جماعت خود و تماشا می کرد که در عرض یک ساعت از آن پنج هزار کس دوهزار کس برسر نورعلی خلیفه ماندند و سه هزار کس دیگر را صوفیان خلیفه1 برداشت ms454 و رفت به جنگ ایشان ، و به ضرب شمشیر آبدار آن جماعت را میزد و می کشت و پرا کنده می گردانید تا آنکه خود را رسانید به پای علم ، و آنچنان شمشیری بر کمر محمد پاشا زد که دو نیمهاش گردانید و علمدار راگفت : علم را بینداز. گفت: مرا با علم بستهاند. گفت : گره گشا با من است . و آنچنان بر کمرش زد که

چون علم قلم گردید ، شکست بر سپاه قیصر افتاد و ایشان چون روگردانیدند به جهتگریز ، این مرتبه به خاطر جمع وبه فراغ بال میزدند و می کشتند ، تا از اردوی خودشان دور ساختند و بر گردیدند و آن اسباب و سراپرده وخیمه وخرگاه واسب واستر و هرچه بود تمام بهدست سپادقزلباش افتاد وشش هزار وچهارصد و پنجاه کس1 را بهقتل آورده بودند و باقیدیگر زخمدار و پریشان حال به طریق ماده شغالان گریزان شده بدررفتند.

اما سلطان مراد چون آن قسم جنگی از آن سه هزار کس دید تحسین صوفیان خلیفه2 بسیار کرد وگفت : چرا از عقب ایشان نرفتید؟ خلیفه گفت : شامزاده سلامت، این سنت مرشد کامل ماست که از عقب سپاه شکستهنمیرود و ما نیز به فرمودهآ مرشد خود عمل می کنیم . و آن اسباب وخیمه و خرگاه و سراپردهرا داد بهملازمان قیصرزاده، واتفاقا اکثر آناسباب از سپاهشاهزاده بود. تمامرا بهایشان داد و از آنجا کو چ کردند و سلطان مراد را آوردند به پای قلعهآ کما خ3 و قلعه را گرفت و در آن زمستان میخواست که در آن قلعه قشلاق نماید ؛ شاهزاده گفت : ای خلیفه ! من آمدهام که به خدمت مرشد کامل بروم میخواهم به خدمت مرشد کامل برسانی، وهر چند نورعلی خلیفه گفت که : حال زمستان است و راهها را تمام برف گرفته است و شما و مردم شما بسیار آزار خواهید کشید ، شاهزاده دو ماه صبر ms455 کند ، شاهزاده دیگر حرفی نگفت و بی خبر نورعلی خلیفه در شب از راه کردستان به خدمت سرور ایران روان گردید4.

آمدن سلطان مراد به پای بوس شاه اسمعیل

به اصفهان وبعد از چند بوم جان بهحق تسلیمم کردن

و آن شهریار نامدار عالی مقدار نظر کردهآ حیدر کرار در اصفهان بهشتنشان بود که خبر آوردند که سلطان مراد به خدمت می آید. آن حضرت فرمود اورا استقبال نمایانی کردند و آوردند تایک منزلی اصفهان، باز فرموده که کل ارباب واهالی واصناف و رعیت رفتند و سلطان مراد را به آیین شایسته داخل اصفهان نمودند و آوردند.

چون بردرباغ نقش جهان رسید، آن شهریارخود نیز تا درباغ استقبال نمودند و دست در گردن شاهزادهآ عثمانی نژاد در آوردند و جبین او را بوسه دادند و دست او راگرفته آوردند و در پهلوی خود جای دادند ، و بعد از پرسشهای لایق فرمودند که: شاهزاده! خاطر جمع دار که ان شاءالله تعالی بهخون سلطان احمد - پدرت - سلطانسلیم - عموی تو-را از میان برمیدارم و ترا پادشاه بهاستقلال کل روم خواهم کرد . سلطان مراد دعای شهریار کرده گفت: ما خود نیز میدانیم که هرکس که از روی نیاز التجا به این درگاه جم قدر بیاورد، کار دنیا وآخرت او هردو ساخته است ، واما این فقیر از روی صدق وامیدواری تمام این اوجاق راگفته به خدمت آمدهام که جبین خود را ازخاک بوس این درگاه خورشید اندود سازم وسر خود را از فرافر تاج دوازده امام -علیهم1 الصلوة والسلام - برمحدت فلک اعظم سایم .

و آن حضرت چون دانستند که قیصرزاده دم از دوستی و غلامی حیدر کرار میزند ، اول از سرمبارک خود تاج سلطان حیدر را که در آن روز برسر گذاشته بود برداشت و برسر سلطان مراد گذاشت و اوگفت : بسم الله الرحمن الرحیم ، و تاج را برسرگذاشت و بعد از آن به رخت قزلباش او را چون خورشید انوراعظم مرصع پوش ms456 ساختند، از کمرخنجر وکمرشمشیر وغیر5، و تمام ریش سفیدان و امرا و ملازمان او را به انعامهای خاص2 خوشدل و

چون اول حمل شد ، شاه دریا دل از اصفهان باسلطان مراد رفتند به شکار کوه الوند و شکار بسیاری کردند و از شکارگاه چون به خیمه آمدند ، قیصرزاده بیمارگردید و در عرض شش روز کار سلطان مراد چنان شد که علامت مرگ در بشرهٔ‌ او ظاهرگردید ، و نواب اشرف اقدس ارفع اعلی از شنیدن این خبر بسیار دلگیر و آزرده گردید و فرمود که : چون آب وهوای همدان بهسلطان مراد سازگار نبود، شاهزاده را باتخت روان به جانب اصفهان ببرند . اما شهریار عالی مقدار را در عیش و شکار بگذار.

آمدن سلطان سلیم قیصر باسپاه روم به جانب ابران2

و از آن جانب از سلطان سلیمقیصر بشنو که چون قیصر شنید که سلطان مراد - برادر زادهاش - از آماسیه بدر آمده است و وزیر اعظم اورا با چند پاشای عظیم الشان وچاوشان او را به قتل رسانیده است و رفته است به خدمت پادشاه ایران ، از استماع این خبر شعلهآ آذر در جانش افتاد و فرمود که : چون اول بهار میشود به جانب دیار بکر کوچ بر کوچ روان خواهم شد و سپاه روم تهیهآ زاد وراحلهآ سفرعجم بگیرند .

چون اول بهار شد ، قیصر ms457 از استنبول بیرون آمد و راه ارزنجان1 در پیش گرفت و با آن شأن وشکوه سراشیب گردیده ، چون به اسکودر2 رسید، از وزیراعظم پرسید که: از کدام راه برویم؟ او گفت: صاحب سعادتسلامت، اگر ازطرف ارزنجان1 برویم بهتر خواهد بود و راه کردستان است و نورعلی خلیفهآ ارملو را گرفته داغی بردل شیخ اوغلی بگذاریم و از راه دیار بکر امهآسلطانسلیم نمیتوانیم که زود برویم برسرشیخ اوغلی. وهنوز در استنبول بود که سلیمان چاوش را فرستاد واو آمد ونامهآ قیصر را آورد . نوشته بود که : «معلوم شاه اسمعیل بوده باشد که چند مرتبه از برای پدر پیر خرف شدهآ ما که جوهری نداشت ، اورا فریب میدادی وهر مرتبه اورا میترسانیدی و گاهی سر3 بریدهآ شاهی بیگ خان میفرستادی و وقتی پرچم علم چنکیز خان و زمانیجغه4 ابوالخیرخان ، وآن پیر بی تدبیر را از خود واهمه ناک ساخته بودی به جهت همین از پادشاهی او را خلع نمودم وخود عازم آن شدم که انتقامهای گذشته را از تو بخواهم و میخواستم که پارسال به جانب دیار بکر بیایم تالاف و گزاف ترا منهدم سازم ، قضا این قسم قضیه برانگیخت . چون از کار برادرم پرداختم و برادرزادهام از پیش شکوه مافرار نموده نزد تو آمده است، بههر حال میباید اورا دست بسته و پالهنگ در گردن کرده بهخدمت بفرستی وخود نیزدست از دیار بکر کو تاه ساخته گماشتگان خود را از آن بلاد ودیار بدر کنی تادرمیان ما وتوجنگ وپرخاش برطرفشده به دوستی و آشنایی مبدل گردد و اگرغیراین کنی، پس آمادە5آ جنگ باش .»

چون سلیمان چاوش در دار السطنهآ اصفهان به بساط بوسی آن حضرت سرافراز گردید ، آن نامدار با وقار ، در جواب فرمودند6 [که : «دو کلمهآ نامربوطی که نوشته بودند به نظر کیمیا اثر همایون ما رسیده مضمون مفهوم گردید و در باب بی عقلی و بی تدبیری والد خود وفرستادن سرشاهی بیگ خان وشقهآ علم وقرقرهآ ابوالخیرخان وواهمه نمودن ms458 اوفرموده بودند، سلطنت

اما چون قیصر به اسکودر1 رسید، الچی دیگرفرستاد که : «چر اسلطان مراد را از برای من نفرستادی و هرچند منع تو کردم ، ممنوع نشدی . اینک بادریا دریا سپاه به طرف عجم راهی گردیدم. آمادهآ جنگ بوده باش 0»

واز آن جانب نورعلی خلیفه در ارزنجان2 بود ، شنید که سلطان سلیم قیصرخود به جانب عجم میرود. او اراده نمود که برود، با آن پنج هزار کس خود صلاح دید که مارا چه باید کرد ؟ ایشان گفتند : خلیفه ! از عقل دوراست که شما در پیش شکوه قیصر بایستید . میباید شهر ارزنجان2 را خالی کردو رفت به خدمت مرشد کامل. خلیفه گفت: من از قیصرواهمه ندارم ویک جنگ با او می ms459 کنم و دستبردی مینمایم و بعد از آن میروم و کوچ و بنهآ خود را

اما قیصر ایستاد تا خبر بیاورند . سه فرسنگ راه بود تا میرفتند که خبر معلوم کنند. شب شد وقیصر فرود آمد. در همان چهار فرسنگی ارز نجان1 و شب به میان آمد . چون روزشد ، سلطان سلیم میخواست که کس بفرستد به جنگ نورعلی خلیفه - بهجهت آنکه خود ننگ و عار میدانست که با آن دریا دریاسپاه برسر ملازم شیخ اوغلی برود، هرگاه انس پاشا وسنان پاشابروند با چهل هزار کس و آنچنان شکستی بخورند ، دیگر کدام سردار آن جوهر دارد که برود و پای بند سازد در میدان نورعلی خلیفه و قزلباش - و در فکر بود که خبر آوردند از برای سلیم که: مژده باد شما را که اینک کدخدایانوریش سفیدان ارزنجان1 پیشکش وتحفهآ لایق برداشته و به خدمت ملازمان می آیند. قیصر خوشحال گردید وفرمود ms460 که : چون شد که ایشان آمدهاند، مگرنور علی خلیفه رفته است ؟ گفتند : نورعلی خلیفه فرار نمود و رفت به جانب عراق به خدمت آقای خود.

سلطان سلیم چون شنید که نورعلی خلیفه رفته است ، بسیار خوشحال گردید و شکر کرد که الحمدلله که خلیفه رفته ؛ به جهت آنکه اگر چنانچه من خود در برابر او در می آمدم ، ننگ و عار عظیم بود و اگر چنانچه کس میفرستادم حریف او نمیشدند.

اما چون قیصر روم میخواست که خود کوچ بر کوچ بیاید و فرموده بود که وای برجان قراولان و چرخچیان که اگر بگذارند کسی از طرف سیاه ما برود بهارزنجان1 از راه استنبول ؛ چون قرق بود و هیچ جاسوسی قدرت آن نداشت که خود را ازسپاه قیصر بیرون اندازد تا ارزنجان1 .

چون نورعلی خلیفه دید که کار او اینچینن شد ، لاعلاج گردید . رفت به خدمت شهریار و سلطان فرمود که چاوش دیگر هم از آنجا چپروار برود به خدمت شیخ اوغلی وبگوید که : «ماسه مرتبه کس فرستادیم وشما راخبردار کردیم که ما ارادهآ جنگ تو داریم والحال در ارزنجان1 فرود آمده بودیم که محمد چاوش را فرستادیم که شما را خبردار سازد که اگر فکری داشته باشی بکنی واگرچنانچه که میل فراغت و عیش داری ، پس سلطان مراد برادرزادهآ مرا دلداری داده او را روانهآ خدمت ما نمایید واگر چنانچه به خوشی راضی نشود او را گرفته دربند و زنجیر واغلال2 در آورده بفرستی وخود نیز دست از الکاه موروث ما برداری تا در میانهآ ما و شما همان دوستی قدیم برجا بوده باشد والا وعدهآ جنگ ما وشما در تبریز است . به هر کدام قسم که راضی و قایل هستی ، محمد چاوش را جواب داده او را زود روانه گردان که ما در انتظار جوابیم.»

از آن جانب شاه والاجاه درهمدان بود که سلطان مراد را فرستادند که برود به جانب اصفهان ؛ وشاهزاده چون داخل شد ms461 روزهفتم بود که داعی حق را لبیک اجابت گفته جان بهجان آفرین تسلیم نمود واو را یک پسر بود کهده سال از عمر او گذشته3 بود و او پیش از این از مرکب افتاد و مغز سرش

رفتن شاه اسمعیل بهادر خان به طرف روم

و نامهها بهاطراف فرستادن و طلبیدن سپاه به درگاه

و از این طرف مرشد کامل از همدان فسخ عزیمت اصفهان نمود و به

واز آن جانبسلطان سلیم قیصر با دریا دریاسپاه کو چ بر کو چ می آمدند سوزاندن 3ا5 تا آنکه به دشت چالدران رسید و خیمه و خرگاه برسر پای کردند . اما عرض نکردیم پیش ازاین، که چونالچیاول را که فرستاد اورا قاضی چلبی می گفتند واز اعلم علمای روم بود وسلطان سلیم شنیده بود که در زمان پادشاهی پدرش سلطان بایزید که شاه اسمعیل در سال هفتم جلوس او بود، چون به بغداد رسید و مسخر گردانید ، استخوانهای ms463 ابوحنیفه را بیرون آورد وسوخت و درجای او سگی را دفن کرده بود ؛ چون این خبررسید به سلطان بایزید وعلمای روم تمام رفتند واجماع نمودند بر در سرای قیصر و خاک برسر می کردند و دادو بیداد و فریاد و غوغا برداشتند و گفتند که : اسلام برطرف شد و شیخ او غلی این قسم ظلمی وستمی در حق مسلمانان کرده است و آخر از شآمت این قسم عمل قبیحی که دنب سیاب2 به هم رسیده است ، اگر در تلافی آن نکوشیم

چون سلطان بایزید شنید، در جواب گفت که : ما را چه باید کرد وچه افتاده است که بازخواست امام اعظم راما بکنیم؟ او اگر خواهد خودخواهد کرد، وآن جماعت را بهاین سخن راضی کرد. واو اهمال کرد، امروز برشما واجب و لازم است که(در) تلافی این ستم که در حق مسلمانان کرده است اختلافات مذهبی بکوشید1 و او را به سزا و جزای خود برسانید . چون سلطان سلیم پادشاه ثردید، عرض کردیم که الچیاول فرستاد و بعد از آن قاضی خلیل را و بعضی مطالب پادشاهی نوشته بود ، این را نیزگفته بود که : «این چه عمل قبیح بود که ازشما سرزده است؟ و دیگرسبخلفای ثلاث مکنید2 که ایشان درزندگی شرف ملازمت حضرت رسالت پناه - صلی الله علیه و آله - داشتهاند و لهذا کل عالم میدانند و دیگر آنکه در جوار3 قبر مبارک آن انور و سرور عالم مسکن دارند ، نسبت به آن سروران دین و دنیا چراکفر و زندقه می کنید و دیگر برشما ظاهر است که هرگاه آن دوخلیفه4 برحق قابل5 قرب وجوار آن نور دیدهآ عالم نداشتند و دیگر کل عالم اجماع کردهاند اگر پارهای غلط مینمودند اما جماعت دیگرمی بایست درصدد منع میشدند، اما اجماعهرگز غلط نکردهاند و اگر کسی را عقل و خرد ms464 کاملی بوده باشد میتواند از فکر صایب، نهایت این رشته را بهدست آورد ، هرچند اول وآخر این سررشته به دست نیست . و دیگر آنکه مذهبی که شما وضع نمودهاید که مذهب ناحق تاریخ آن است ، این را چون میتوانید ساخت؟»

باری ، از استماع این گفتگو مرشد کامل بسیار دلگیر و آزرده گردید و روکرد به قاضیزادهآ لاهیجی وگفت که : این است تاریخ مذهب ناحق ،

اما چون روز دیگر شد ، شاه عالم پناه سوار گردید با الچی و علما و وفضلا وامرا از سلطانیه رفتند به جانب شکارگاه وفرمودند که آذوقهآ سهروزه بردارند و آمدند با [شکنبه و کلیه(؟)]1 که حضرت قیدار پیغمبر [ابن حضرت اسماعیل ذبیح الله بن حضرت ابراهیم خلیل الرحمن]-علیه السلام- آسوده است و مرشد کامل فرموده بود که امرا جمیع با قاضی خلیل الچی پیاده شوند و بروند بهزیارت. چون از زیارتفار غشدند که در آن وقت شاطری آمد و توله سگی از تولههای شاهی که تاحال در جلو اسب شهریار میدوید برروی دست گرفته به عزت تمام ms465 آورد. شهریارفرمود که: این توله ازمانیست؟ گفتند: بلی ای شهریار ! الحال اسب دورمش خان لگدی برسرش زد ومرد توله . سرشهریار سلامت بوده باشد . و آن شهریار بسیار اظهار دلگیری و آزردگی کردند و مزارقیدار پیغه گفتند که: من شعوری چند وخسی2 چنداز این توله دیده بودم که هر گزانسان به این فهم ودانایی نیست وفرمود زربفت آوردند و آن توله را به آن زربفت پیچیدند و فرمودند که پهلوی قیدار پیغمبر را شکافتند و آن توله را دفن نمودند. آه از نهاد خلایق بر آمد وقاضی چلبی تا فکر می کرد که آنشهریار

بعد از آن شاه عالم پناه بیرون آمد و سوار گردید و رفتند به شکار گاه وعلما رفتند به جانب اردو و قاضی چلبی با خود گفت بیا واز این علماتحقیق کن و بگو که حاشا شماها علمای دین مبین حضرت پیغمبر آخرالزمان بوده باشید، این چه عمل بود که الحال کردید!؟ چون پرسید ازیکی ، گفت: هرگاه مرشد کامل امرکند و بفرماید ، دیگر ما را چه کار است که ثواب و گناه او را بدانیم . پادشاه است و هر چه میفرماید میباید کرد . بعد از آن از صوفیان پرسید ، همین جواب شنید ؛ واز فضلا نیز معلوم کرد ، ایشان نیز همین طریق گفتند؛ واز امرا نیز پرسید، ایشان گفتند ما به فرموده وحکم شاه این کار کردیم. او در دل گفت که : ایشان طرفه جماعت بی باکی بودهاند! دلگیر و آزرده گردید، اما باز چندان می آمد تاشهریار از شکارگاه بر گردید. چون روزسیم شد ، رفتند بهجانب اردو.

و اما ms466 چون به سلطانیه داخل شدند ، قاضی خلیل آمد به بارگاه و گفت : جواب مرا فکر کردهاید؟ بگویید تا من بروم. امراگفتند : امروز جوابشما را خواهند گفت. قاضی خلیل آمد وسرخم کرد و رفت در مجلس وقرار گرفت و جمیع علما وفضلا و امرا آمدتد ، وهرکس برجای خود نشستند . شهریار فرمود به قاضی خلیل الچی که مطلبی که داری باز اعاده فرمایید . دیگر باره سؤال خود را عرض نمود . چون تمام کرد ، آمد برسر جواب . گفت : اول آنکه ابوحنیفه را چرا این عمل کردید؟ قاضی زادهآ لاهیجی گفت : به جهت آنکه ما را اعتقاد بر او نبود ودیگر آنکه سید نبود و امام زاده نبود ونه حسب داشت و نهاو را نسب بود ، چون ما سگ را بهتراز او میدانستیم رشک برما

تا قاضی چلبی ms467 این سخنرا شنید، رنگ از رویش رفت و بسیاردلگیر و آزرده گردیده خجلشد وسری بهزیرانداخت . شهریار فرمودند که : قاضی چلبی ! حقیقت مذهب ما را دیدی که چه کرد و چون شد؟ اوگفت : خوب ، سیم را چه جواب میدهید؟ این مقدمات مذهب ناحق سخت چیزی شد . قاضیزاده گفت که : ماراگمان آنکه شما همان ساعت یافته5 و فهمیده باشید، پساین همه بیشعور بودهاید شما، اینهم گناه ماست؟ اوگفت : کدام جواب؟ علمای امامیه گفتند که: نه درقیدار پیغمبر-علیه السلام-نواب مرشد مافرمود که: آن سک توله را دفن کردند در جوار پیغمبرخدا، و اگر نه این عمل قبیح را هیچکس از متأخرین نکردهاند ، این خود جواب تو بود که مرشد کامل این شدن قاضی چلب کار کرد وچون دم دیگر شد کندند آن مکان را وسگ را بیرون آورده دور

از این سخن قاضی چلبی درهم کردید که گویا شانهآ فولادی برسرتاپای وجودش گذاشتند و تراشیدند جمیع6 رگهاوریشها و گوشتهایبدن او را. باری رخصت گرفت و رفت بهخدمت سلطان سلیم قیصر و این پیغامها را گذرانیده و همان روز علمای7 روم پیشخانهها را بیرون زدند و گفتند که : ما نیز همراه می آییم8. اما شیعیان روم بسیار خوشحال شدند وسنیان ودشمنان دین از غصه وقهر کورگردیدند . حال آمدیم برسر سخن . چون سلطان سلیم در صحرای چالدران فرود آمد ،

جنگ کردن شاه اسمعیل باسلطان سلیم

وکشته شد ملقوج اوغلی9 به دست شاه اسمعیل بهادرخان

واز این جانب شهریار فرمود که امرا بیایند. قراخان خان وخان محمد

باری ، قیصر در راه می آمد که ملقوج اوغلی رسید با سه هزار جوان فرنگی جدیدالاسلام وپای قیصر را بوسید . سلطان سلیم گفت : پهلوان عالم! چرا شما دیر آمدید؟ گفت : صاحب سعادت سلامت بوده باشد ، چون شما به این طرف تشریف می آوردید ، جوانان من دریراق گیری بودند و من گفتم به خاطر جمع یراق گیری سفربکنم ودر این وقت به خدمت توانستم رسید به جهت همین تقصیرخدمت واقع شد. قیصر فرمودند که : اگر چنانچه که تودر روزی که جنگ بوده باشد ، شیخ اوغلی را طلب کنی به میدان و علاج او بکنی ، من ترا سپه سالار ملک روم و ایران و توران خواهم کرد که مدار من تمام با توبوده باشد. و درساعت فرموده که حکم سپه سالاری او را بنویسند. ملقوج اوغلی گفت : صاحب سلامت بنویسد که من آن نامه را تعویذ3 کنم که

و از این جانب یاران صوفی و امرا و قزلباش نشستند به جنقی زدن . شهریار دریا دل فرمود که : یاران ! شما چه صلاح میبینید در جنگ من و قیصر ؟ خان محمد آخان] استاجلو که حاکم1 دیاربکر بود ، گفت : قربانت شوم ، بسیار از عقل دوراست که ما را با این هیجده هزار کس باقیضر جنگ کرد. اگر چنانچه کوچ کرده برویم به کوه نر کش2 وبوده باشیم تا دوماهدیگر تمام سپاهخواهند آمد، و اگر احیانا سلطانسلیم قیصر بماند اقلا ما نیز هفتاد هزار کس ناچار داشته باشیم که با او جنگ روبرو ms470 توانیم کرد و اگر چنانچه خود رفت ولشکر را باسرداری در تبریز گذاشت ، با این سپاه که الحالهستیم آن جماعت را از پیش برمیداریم واگرچنانچه از تبریز بیرون آمد ، جلای وطن میشویم وهرروز در هرجا که فرودمی آییم2 برسرایشانمیریزیم و کوچ که می کند درسر کوچ میریزیم برسر سپاه قیصر.

چون خان محمدخان استجلو این گفتگو کرد ، شهریار نگاهی به طرف دست راست کرد بهجانب دورمشخان شاملو و گفت که: دیگر شما را حرفی هست یاهمین بود؟ تو چهمی گویی؟ بگو. [که دورمش خان] رو بهخان محمدخان کرد و گفت که : صد هزار حیف از این نامی که تو به عبث4 بر آوردهای در میان مردم عالم ، و دیگر آنکه من ترا جوانمردی میدانستم . قیصر روم چه وجود دارد که ما پشت به او کرده روی بگردانیم و دزدی کنیم . چرا همچو مردان مرد نزنیم خود را برسپاه قیصر ، اگر چنانچه از5 اوست اقبال از او

پس شاه فرمود که : طبل جنگ به نوازش در آوردند . چون صدای طبل جنگ به گوش سلطان سلیم رسید ، گفت : مگر شیخ اوغلی نگریخته است که پیش ازما طبل جنگ مینوازد؟ خوب، شما نیزطبل جنگ بنوازید. پس به فرمودهآ قیصر ، طبل جنگ بهنوازش در آوردند . چون روز دیگرشد و نیر اعظم وعطیه بخش عالم ، سر از دریچهٔ‌ خرچنگ بدر آورد ، سلطان سلیم فرمود که : وزیر اعظم سوار گردد و صف آرایی نماید. او سوار گردید وهفت صف بست ودست راست ودست چب ودرصف مددان دو صف دست راست و دست چپ سه صف تیب بسته شد و درصف دیگر چرخچی بودند، نه صف بسته گردید [که هرصفی به قدر یک ms471 صد هزار نفر میشدند] و ملقوج اوغلی چون کوه البرز، قیصر فرمود که در پیش صف چرخچی بایستد با سه هزارکس وطرح بوده باشد3 .

واز این جانب سپاه قزلباش سه صف بستند و شاه عالم پناه خودرادر قلبگه و در پای علم فرمود که سلطان ابراهیم برادرش ایستاد باعلما وفضلا و صدر اسلام میر سید شرف الدین وخود دریک طرف طرح شد. اماچون ملقوج اوغلی شنیده بود شجاعت شهریار را بهطاق ابرو و سر کلهآمردانهآ آن شهریار آمده بود.

باری ، چون صفوف قتال و جدال آراسته گردید ، قیصر کس فرستاد پیش ملقوج اوغلی که الحال خوش باشد، بروید بهمیدان شهریار ، و درصف تو پخانهدست راست یشتهٔ‌ بلندی بود. سلطان سلیم از برای نظاره رفت بر بالای آن پشته باچهار صد جوان شجاع که میدان جنگ را تماشاکند . دید که اول

ملقو ج او غلی سری به طرف پشته که قیصر ایستاده بود فرود آورد و بعد از آن مرکب را جهانید و آمد تا در میان حقیقی میدان وفریاد ونعره کشید و گفت: ایسیاه قزلباش! بگویید به آقای خود که از شما هیچکس رانمیخواهم الا شیخ اوغلیرا و به طاق ابروی مردانهآ او برخاستهام و آمدهام وسلطان سلیم را نیز به تماشای این جنگ آوردهام . حال خوش باشد، وبگویید تا بیاید تا نام بلند او به نامردی بلند نگردد.

چون صدای آواز او بلند گردید، چه دید که ازیک طرف میدان نقابدار پلنگ پوشی پیدا شد و درمیان آهن و فولاد پنهان گردیده و نیزهآ خطی دردست گرفته مرکب جهانید . ملقوج اوغلی را دید . دانست که طرفه حرام زادهای است - ملقوج اوغلی پرسید که : ای شیخ اوغلی ! چرا نقاب به روی خود

و اما چشم ملقو ج اوغلی که برشاه اسمعیل بهادر خان افتاد ، جوانی به در میدان جنگ نظر در آورد که در مدت عمرش ندیده بود . اگر چه درجثه2 چندانی نبود که با او هم تنه بوده باشد . اما آنجا که جوهر مردی در نظر جوهر شناس به جلوه در می آید سراپا جوهر است و آن فرهآ ایزدی و آن شکوه جهانبانی وآن ms473 صدمهآ صاحب قرانی را دید و در نظر در آورد . گفت : گمانم که تو شیخ اوغلی بوده باشی . شهریار جم جاه فرمودند که : بلی . منم بندهٔ‌ ضعیف و حقیر خدای کریم ورحیم ، منم که به طاق ابروی3 من آمده(ای) که جنگ کنی. ملقو ج او غلی گفت: بارکالله! رحمت باد. اما ای شیخ اوغلی!سلطان سلیم بسیار اشتیاق تو دارد و با من شرط کرده است که اگر ترا زنده یا سر برداشته ببرم بهخدمت او وسپه سالاری کل روم وایران وتوران و فرنگ تمام را به من شفقت کند. اما حیف است که تو دراین اول عمروجوانی و این شکوه کشته شوی در دست من. بیا تا ترا ببرم به در گاه سلطان سلیم و او را دست بوس کن وهمان التماس کنم که ایران را به تو شفقت کند و تو نیز هرسال باج وخراج سهلی به در گاه قیصر بفرستی و به خاطر جمع و به فراغ بال پادشاهی کنی. غرض که چون من ترا دیدم پسندیدم واز جهت همین ترا نصیحت کردم و اگر چنانچه از جهل وغرور قبول نکنی نگاهی به این تیغ من بکن و رحم برخود و جوانی خود بکن.

1- اصل : طلع 2- اصل : جسته %~% 3_ اصل : وابروی

آن سرور از شنیدن این گفتگوها تبسمی کرده فرمودند که : ملقوج اوغلی! هرگاه تو مارا دیدی ومحبت بههم رسانیدی واز درمهربانی و نصیحت در آمدی، پس شرطمروت نباشدمن ترادیدموترا از مردان پسندیدم وچون مرد جگرداری بیا ترک ملازمت قیصر کن و بیا بهخدمت من و ازروی صدق و اعتقاد درست بگو که: یاعلی ولیالله. من ازدهنهآ اسکودر1 که درپای2 استنبول است به تو ببخشم و از آنجا تا خوی سلماس که حوالی تبریزاست واین خود شش ماه راه است که جای چهارپادشاه عظیم بودهاست، تمام این الکا را به تومی بخشم و حیف نباشد که مثل تو جوانمرد شجاعی در کفر و زندقه بوده باشی؟ ms474 که ملقوج اوغلی حرام زاده گفت که : من باتو از جهت این کلمه بدم ومرامطلب آن است که از این دین ومذهب بگذری که باطل است و جدید است. ازشنیدن این سخنها موی در تن من و تمام مسلمانان راست گردید که شهریار جم قدر دریا دلچون این کلمات را استماع نمود نهیب داد به او که : ای اهرمن ناپاک! و روی به او گذاشت و او نیز از جای در آمد ؛ و اول نیزه بازی با یکدیگر کردند و به نیزهوری مشغول شدند. قیصر باتمام لشکر و از طرف قزلباش نیز تمام امرا و غیره به نظارهآ جنگ ایشان مشغول شدند که شاه اسمعیل بهادرخان زد نیزه را برمیاننیزهآ ملقوج اوغلی که نیزه ازدستش به فلک اثیر3 بلند گردیده خروش از هردو لشکر برخاسته وملقوج اوغلی منافق ، طریق شد وسراسیمه شد و موی در تن او به مثابهآ سنان نیزه گردید و دست بر قبضهآ شمشیر آبدار آتشبار برده الحذر الحذر از کافر ومسلمان وترک وتاجیک برخاست.

اماچون تیغ تیز را بلند کرد که فرود آورد که دیدند شهریار عالی مقدار سر پنجهآ مردی بلند کرده تیغ از کف ملقوج او غلی کشیده بانگ براو زد که بگیر، وفرود آورد تیغرا برسر آن شقی که مثل پنیرتر، برهم شکافت و توپی زره را قلم کرده فرقش را به طریق چغندر خام ، وقتی خبردار شدند که

چون آن ضرب دست را سلطان سلیم و لشکر دیدند تمام آن لشکر همچون صورت دیوار در جای خودخشک شدند و آن شهریاررستم دل ملقوج اوغلی را با مرکب چهار پاره ساخت و رفت در جای خود قرار گرفت.

اما عرض نکردیم که چون سلطان سلیم درصحرای چالدران فرود آمد، روز دیگر الچی فرستاد بهخدمت ms475 شهریار عالی گهر که : «مرا گمان این بود که هنوز من داخل الکاء ایران نشده باشم که تو به جانب عراق فرار نموده باشی . بارکالله! رحمت باد ، که در برابر ایستاده(ای!) حال بفرمایید که ما با شما به چه قسم جنگ می کنیم ؟ به هر طریق که میفرمایی آنچنان جنگ کنیم.» چون نواب اشرفاین سخنرا شنید، خندهای زد و در جواب فرمودند که : «برو به سلطان سلیم بگو که : اگر مرا قوت و زور7 و بازوی نیست و نمیتوانم در برابر سپاه تو در آیم، اما من به زور وبازوی وقوت دستولایت خیبر گیر خیبر گشای ، اسدالله الغالب ، غالب کل غالب ، مظهر العجایب ، و پیغمبر را نایب وامام مشارق والمغارب3، شاه مردان، شیریزدان، ولی سبحان، داماد رسول آخر الزمان ، نورشمس والقمر ، روشنایی دیدهٔ‌ اهل نظر ، کدخدای ملک داد، حیدر صفدر دلاور ، امیر المؤمنین حیدرعلی بن ابی طالب - علیه السلام - با این هیجده هزار کس که باخود برداشتهام و در برابرنهصد هزار کس توایستادهام و اگر چنانچه از مردان عالم نشانی داری ، بفرمای تا توپخانه را بر آتش نزنند تا ظاهر شود مرد از نامرد ، تا به این قسم جنگ می کنیم .» والچی رفت به خدمت قیصر وعرض کرد . قیصر در جواب فرمود که : چنین بوده باشد و قسم خوردند به زن طلاق که توپخانه را آتش نزننل .

جنگ کردن شاه اسمعیل با سلطان سلیم

و توپخانه بر آتش زدن قیصر بر سپاه قزلباش

اما در آن اثنا که ملقوج او غلی کشته گردید1 ، چرخچی قیصر از جای در آمد با سی هزار کس که سارو بیری استاجلو2 یا پنج هزار قورچی خود را بر آن سی هزار سوار زد وبزن بزن گرم گردید . آن پنج هزار قورچی مردانه آن سی هزار کس قیصر را از جای کندند و به صف قیصر دوانیدند و دست راست از جای جنبیدند و کندند قو رچیان وبر عقب دوانیدند ؛ واز این جانب ms476 دورمش خان بهمدد ایشان در آمد وزد خود را به رومیان . دیگرباره مصطفی پاشا از دست چپ حرکت کرد وخان محمد خان زد خود را و نورعلی خلیفه باقراخان سلطان و سلطان میرزا علی افشار با هفت نفر دیگر مثل قراخان سلطان وغیره .

باری، چون دست راست ودست چپ از جای حرکت کردند، شهریار دریا دل رستم شکوه نیزخود را زد بر آن سپاه و گرد وخاک بلند گردید و بکش بکش گرم گردید و شهریار با سیصد نفر قزلباش وچهار هزار ارملو دیگرباره زد خود را برایشان وگرد و خاک بود که برفلک اعظم میرسید و هر چند شاه ذی جاه داد مردی و مردانگی میداد و چشم انتظار در راه آن گردبادها داشت که در جنگهای دیگر در عقب سپاه قزلباش برمیخاست و آن خودنشان فتح ونصرت بود، ظاهر نگردید و آن حضرت غوطه خورد درمیان لشکرودو انیدند رومیان را برعقب.

اما نورعلی خلیفه زد خود را برایشان و از آن طرف دیگر بدررفت . و خان محمد خان نیز باطایفهآ استاجلو بریک طرف افتاد. اما پنجاههزار کس رومی را انداختند و لشکر قیصر از ضرب دست و بازوی قزلباش ، خود را انداختند برعقب توپخانه که وزیر اعظم آمد به خدمت قیصر وگفت : قیصر

چون شهریار این بدید ، انگشت حیرت به دندان گزید و باسیصد کس خود را زد بررومیان و در میان گرد و خاک و دود باروت مرکب میتاخت تا آنکه رسید به کنار زنجیرعراده، قزلباش بسیاردید که درمیان گرفته اندرومیان و راه بدر رو ندارند ، که شهریار رسید وزنجیر را بهشمشیر قلم کرد وباآن سیصد کس رسانید خود را ؛ وقتی بود که نقابداری در میان آن گروه افتاده بود باهفتصد قزلباش، و استاجلو بیسردار ماندهاند وراه بدر رفتن ، که شاید توانند رفت ، نیست که شهریار ایشان را از میان عراده به کنار آورد و دیگر باره گذارش به طرف دیگرافتاد. مرتبهآ دیگرزنجیر را قلم کرد و رفت بهمیدان.

اما چون شهریاررفت، سلطان علی میرزای افشار راگرفتند و رفتند که اورا به قتل آورند ، بهخاطر او رسید که بیا و بگو که من شیخ اوغلیام ، هم آنکه شاه بدر رود ، دیگر آنکه این رومی مرا نکشد . باری اورا آوردند به خدمت قیصر . وقتی است که قیصردر فکر آن است که بگریزد که خبر آوردند که : قیصر سلامت ، شیخ اوغلی راگرفتهاند و به خدمت می آورند . و اگر این خبر نیاورده بودند قیصر گریخته بود . اما چون قضا میخواست که شکستی شاه عالم پناه بخورد و دو وجه است این شکست او : یکی آنکه

اما چونشهریار عالی مقدار از زنجیر دو مرتبه شکافته بدر رفت، چون به میان جنگاه رسید ، صدایی بلند گردید که شیخ اوغلی را گرفتند و بردند به خدمت قیصر . حضرت شاهی ms478 ظل اللهی چون این خبر شنیدند ، گفتند : مبادا که این خبر بلندگردد و قیصر بهخاطر جمع روانه شود وتا او خواهد رسید، عالم خراب خواهدشد. وجهاند مرکب را و مرتبهآ دیگر آمد به کنار زنجیرو قلم گردانید و با صد نفر وقتی رسید که سلطان علی میرزا افشار را دست بسته در برابر قیصر بازداشتهاند و قیصر از ذوق وخوشحالی در پوست نمی گنجد وشروع کرده بود بهعتاب وخطاب که: تومیدانی که چه بلند پروازیها کرده ای که روز گار بهاین قسم ترا دست بسته در برابرقیصر بازداشته است. سرشاهی بیگ خان را به در گاه پدرم فرستادن و دست او را از برای آقا رستم پادشاه مازندران فرستادن، چه شد آن همه سربلندی و خود را در ذروە2آ اعلا دیدن و پادشاهانرا به پر کاهی نگرفتن. حال من ترا در قفس بگذارم و تمام الکاءروم و بنادر هایروم وغیره بفرستم که اهل3 بدانند که دست بالایدست بسیاراست. وسلطان علی میرزاسری بهزیر انداخته بود و میخندید، قیصر را بسیار بد آمد وگفت : شیخ اوغلی ! حال خنده می کنی؟ اگر تو بدانی که من چها برسرت خواهم آوردن ، گریه برحال خود خواهی کرد ، که در آن وقت شخصی از پاشایان قیصری پیش رفت و گفت : قیصرساق ! این مرد سخت به شیخ اوغلی میماند وگمان من آنچنان است که این ، شیخ اوغلی نبوده باشد . سلطان سلیم فرمود که : قاضی چلبی را طلب نمایید که چون اوشیخ او غلی را دیده است و ببیند.

اما حضرت اعلی خودرا بررومیان زد و این مرتبه چون غضبناک بود، قریب به چهار صد پانصد نفررا بهقتل آورد ومرتبهآ دیگر زنجیر عراده راقلم کرد و بدر رفت ، و نورعلی خلیفه راگفت که : علم ماکدام طرف است؟ خلیفه گفت : قربانت شوم ، علم ما پیدا نیست . شخصی آمد از پای علم و گفت : شهریار سلامت ، علم را اخی سلطان شاملو از میان جنگاه بدر برد . اما سلطان سلیمان پسر قیصر آمده است و در پای علم اعتماد الدوله وخان محمد خان ایستاده است و تمام علما و فضلا و صدر را با پانصد کس به قتل آورده است . اما اخی سلطان یک دست برقبضهآ شمشیر داشت وبا یک دست دپگر علم را داشت و شمشیر میزد تا به توفیق الله تعالی ازمیان سی هزاررومی بدر رفت . شهریار روی کرد به نورعلی خلیفه که اگر چنانچه کرهنای بهدست

نورعلی خلیفه بههر طریق که بود کرهنایی بههم رسانید و خود باد در ms480 کره نا کرد. ازصدای آن هزار و پانصد کس به همرسیدند که دیگر بارهشهریار ملاحظه کرد که جماعتی را درمیان گرفتهاند . مرکب جهانید . چون نزدیک رسید ، دورمش خان را دید که رومیان در میان گر فته و او کر فتار مانده است. شهریار خود را بهیاری او رسانید و دورمش خان را با چهارصد پانصد کس از آن ورطهآ هلاک نجات داد وقزلباش راگفت : شما بروید به جانب تبریز که من میرومشاید جمعی دیگر بوده باشند بهجهت اینکه حضرات (ع) این مرتبه به یاری ما نیامدهاند ، یقین که دیگرکاری نخواهم ساخت. وشاه عنان مرکب بر گردانید که برود که دیگرباره صدای های وهویی نیز از گوشه(ای) بلندشد. شهریار شصت نفر را برداشت ولشکر را فرمود که شما بروید ازیک طرفیو خود را به تبریز برسانید که من مرتبهآ دیگر میروم که شاید قزلباش در معر کهآ جنگ گرفتار رومیان مانده باشد . وشهریار خود رفت.

و اما هر رومی که شاه عالم پناه را میدید1 ، از ترس تیغ ذوالفقار کردارش کوچه میدادند و آن حضرت دریا دلرستم شکوه اسفندیارتن می گذشت که ناگاه چشم آن شهریار برنقاب داری افتاد که نزدیک به آن شده است که او را دستکیرسازند وسی چهل نفررومی را کشته است وبیست وچهار نفررومی و ینکچری سر به دنبال او نهادهاند و آن نقاب دار جنگی می کند اما به گریز . و هروقت که ایشان نزدیکمی آیند تیریمیاندازد که ازسینهآ او بیرون2می جهد که شهریار با شصت کس نزدیک رسید . چون شاه را دید سجده کرد و گفت: قربانت، منشنیدم کهشما را بستهاند و بردهاند به خدمت قیصر. آمدم که آنقدر جنگ کنم تا من نیز کشته شوم . شهریار فرمود الحال مارا دیدید به سلامت بروید از میدان و بدر روید . اما دیگر بهاردو مروید که اردو را سلطان سلیم

ویک روایت دیگر آن است که گر فتار کردیدن سلطان علی میرزا به جهت این بود که شهریار چون با هفت نفر مانده بودند و میخواست که از میدان بدر رود که رومیان در میدان بودند ، به شهریار برخوردند و شهریار عالم به جنگ ایستادند و پنج دیگر1 را کشتنا . اما رومی زیادتی می کرد زیرا که قریب بهسیصد2 نفر بودند رومیان که برخورده بودند و شهریار از اول چاشت تا عصری جنگ کرده بودند و دیگر حرکت در مرد و مرکب نمانده بود ، لاعلاج عنان بر کردانیدند که شاید بدرتوانند رفت که آن سپاه رسیدند و برجای خود ایستادند به غیر از یک3 مرکب که خودرا رسانید بهشهریار وگفت : ای شیخ اوغلی ! به کجامیروی؟ و رفت که نیزهرابر کمربند شهریار بند گرداند که سلطان علی میرزا بانگ به جانب آن رو میزد که : ای کیدی! گویا تو کوری، شیخ اوغلی منم. تو ملازم مرا بهنام من می گویی و او را میخوانی!؟ بگرد تابگردیم . و آن رومی دست از تعاقب وجنگ شهریار برداشت وهمان نیزه را بند کرد بر کمرزنجیر او وسلطان علی میرزا ایستاد با آن رومی به جنگ که چند نفر رومی دیگر رسیدند ، وتا آن رومی بهیاران خود می گفت که : بوشیخ اوغلی در ، که اورا در میان گرفتند و دست اورا بستند و برداشتند و به خدمت قیصر بردند و رومیانی که می گردیدند که شاید شاه را بهدست توانند آورد وتمام سر در دنبال او گذاشته بودند؛ اما دو سه هزار قزلباشی که مانده بودند ، شنیدند که شهریار ms482 گرفتار گردیده است ، تمام روی به گریز گذاشتنداز آن جنکاه . اما نقاره خانه را برداشتند و دیگر هرچه بود از مال و اسباب و

ما چون شهریار جم جاه فرار مینمود وسلطان علی میرزا را دید که او جان خود را فدای مرشد کامل نمود که شاه بدر رود ، اما دیگر نتوانست که شهریار به جانب اردو برود به جهت آنکه رومیان رفته بودند و به اردو داخل گردیده بودند. اما چون نیم فرسنگ دیگررفت شهریار ، رسید به سبزه زاری اما بسیار دلگیر و آزرده و هر مرتبه که جنگاه به خاطر شهریار می آمد دلگیر و سراسیمه وبا چرخ و فلک شروع بهخطاب و عتاب بودند و نکردند که شکر واهب العطایا بکند ، بهجهت آنکه روزگار میخواست که او رااز خواب غفلت بیدار وهشیار سازد وبداند که هرفرازی نشینی دارد که در آن اثنا جمجمهای بود در آن دشت آن جنگاه و در آن حوالی ، که مادیان منصور بیگ1 رفت در میان آن جمجمه2 و افتاد و هرچند3 حرکت کرد و دست و پا میزد ، گشادی روی ننمود . شروع به مناجات کرد و بیدار و هشیار گردید و دانست که بداز بدتربسیار میباشد4 و دم بهدم5 انتظار آن داشت که مباداحال یا دم دیگررومیان برسند واورا در آن جمجمه بگیرند؛ یابسته یا سربه خدمت سلطان سلیم قیصر ببرند که به فکر خود افتاد و شکر خالق جبار قهار کرده شروع کرد به مناجات وگفتند : خداوندا ! تو دانا و توانایی ، چون شکر تو نکردم دراین جنگ گاه و توفیق ازجانب توطلب ننمودم که مرا توفیق بدهی، بدکردهام . خداوندا! الهی به عزت محمد و اهل بیت آن حضرت و دوازده امام عالی مقام - علیهم السلام - که مرا از این گرداب بلا نجات بده ؛ و به تقصیرخود قایل ومعترفشد.

چون شهریار به گناه خود ms483 قایل ومعترف شد وشکر خدای عالم بهجای آورد ، این بود که الله تعالی توفیق رفیق آن شهریار گردانید و از یک طرف

چون آن شکستسپاه را دید بریک طرف زد واز واهمهراه را گم کرد چون وقت عصری شد وگرد وغبار فرو نشست ، راه اردو را پیش گرفت. از قضاگذار او بر آنجا افتاد ومرشد کامل را دید . اما شهریار سواری از دوردید که می آید . چون نزدیک رسید ، قولوقچی قزلباشی دید و فریادیزد ، چون نزدیک تر آمد ، خضر آقای مهتر خود را دید. گفت : خضر! چون چشم خضر آقا بر شهریار افتاد خود را از مرکب به زیر انداخت . اما عرض نکردیم که در میدان جنگ اسب حسین بیگ لله را گرفته و سوار گردیده بود و از میان بدر رفته بود ومرکب شاهی بود. باری، او نیزگفت : قربانت شوم ، دراینجا چه می کنی!؟ شهریار فرمود که حال بیا ومرا بیرون آور از این گرداب فنا. وخضر آقا رفت که پای پیش گذارد و داخل جمجمه شود ، شهریار فرمودند زنهار ms484 که پیش میای . مهترگفت : قربانت شوم ، پس چون کنم ؟ فرمود که کمندرا ازمیان بگشا وسر کمندرا بینداز تا من سر کمندراگرفته بکش. خضر آقا درحال کمند را گشود وانداخت. شهریار سر کمندر اگرفت و مهتر سر کمند

اما مرشد کامل چون آفتاب تابان که ازعقدهآ وبال بیرون آید، بیرون آمد و راه تبریز را پیش گرفته بدر رفت . چون سه فرسنگ راه رفت ، دید که هفتصد نفر قزلباش درسه فرسنگی اردوی قیصر عنان کشیده ایستادهاند. کهاز عسکر روم خبرسلامتی وحالات شاه را بیاورد که اگر چنانچه عیاذا بالله شاه را گرفته باشندایشان بروند به جانب تبریزو کس بفرستند بههرات و شاه تهماسب را بیاورند3 وخون آن شهریار نوجوان را از سلطان سلیم بخواهند * .

چون شهریار عالی مقدار رستم دل را دیدندگل آلود وتمام رخوت آن شهریار تا خود تمام درگل کشیده ، به آن حال ایشان چون شاه را دیدند تمام برخاک افتادند و شادیها کردند و احوال پرسیدند . آن حضرت فرمودند که : یاران! مارا عقدهای در پیش بود که بههلاک نزدیک، وروزگار از من گذرانید الحمدلله والمنه به توفیق ابد که شکست ماهمین بود. وبرداشت آن سپاه را و به جانب تبریز راهی گردید .

چون داخل تبریز شدند ، شب بود . مردم تبریز را خبر شد که شاه شکست خورده است وگریخته و آمده است . اما چون بدیع الزمان ms485 میرزا در گنبد شنبغازان4 بود. آن حضرت فرمودند که : بدیع الزمان میرزا ! بیا تا

اما چون صبح شد ، شاه فرمودند که بیگم نیامده است. گفتند : همراه نیست ؛ شاید به تبریزرفته باشد. شهریار کس فرستاد بهجانب تبریز که خبری از بیگم بیاورند . روز دویم خبر آوردند که بیگم در تبریز نیست . آهاز نهاد شاه بر آمد وگفت که : اگر عیاذا بالله ناموس به دست قیصر افتاد ، مارا دیگر زندگی به چه کار می آید و دودمان ما برطرف میشود . دورمش خان گفت : پادشاهم! آن پروردگاری که ما را نجات داد، ناموس را نیز نگاه میتواند داشت . شاه فرمودند که دورمش خان ! این ، کار تواست. بردار سیصد کس را که مبادا قشونی از جماعت1 رومی بهتوبرخورند و برو برسر راه رومی ، شاید خبری از بیگم بگیری یا آنکه در دهر زخمدار ms486 افتاده باشد. تفحص کرده بیابی؛ و شهریار دورمش خان را روانه نمود.

آمدن شاه اسمعیل بهادر خان با قزلباش به تبریز

وفرار نمودن سلطان سلیم از تبریز به طرف استنبول

اما از آن جانب چون بیگم زخم دار از میدان بدر رفت و مرکب میراند و نمیدانست که به کجامیرود و چند تیر بند شده بود برتر کیبش. اما دو روزی می آمد تا رسید به صحرایی که آبادانی نداشت و اتفاقا میرزا شاه حسین بنای اصفهانی از برای دورمش خان ، چون وزیر بود واز هرات آمده بود وبارخانه گرفته بود واز برای خان می آورد. چون دومنزل از تبریز بیرون آمد ، رسید به آن صحرا و دشت و فرود آمد و از شاه و شکست قزلباش خبری نداشت که تاجلو بیگم به او برخورد . و میرزا، بیگم را برداشت که بر گردد از راه مراغه بدر رود ، شاید از شاه خبری بگیرد که در کجاست که در راه دورمش خان را دید و عرض کرد . دورمش خان بسیار خوشحال و ذوقناک2 گردید و برداشت او را و به خدمتشهریار عالم راهی گردید . چون آمد به خدمت شاه در اولعتاب وخطاب بسیار کرد با بیگم و فرمود که : این چه عمل

واز آن جانب سلطان سلیم قیصر آمد وداخل تبریز گردید ومردم تبریز لاعلاج استقبال قیصر کردند و قیصر رفت به مسجد حسن پادشاه و فرمود که بروند و خطیب قزلباش را بیاورند . که خطبهآ چهار یار را بخواند و تمام مردم تبریزدر مسجد حاضر شدند با امرای روم ، چون رسید به نام سلطان

واز آن جانب شاه عالم پناه یک هفته در سراب ماند . هفت هزار کس برسر شاه جمع شدند. برداشت سپاه را و آمد بهجانب تبریز وقیصر هنوزدر تبریز بود . چون سه روزگذشت ، در تبریز قحطی افتاد و رومیان شروع به بیتابی کردند3 و مردم تبریز ازوضیع وشریف فریادو غوغا بر آوردند وداد و بیداد، سلطان فرمود که: رومیان را منع کردند. اما قیصر دید که آذوقه ندارند و چون شنید که شهریار ایران با تیغ بران آمده است ، وزیراعظم وینکچری آقاسی وامرای روم را طلبید وفرمود که : یاران! این پسر آمده است و میدانید که داغدار و عاصی است وخود را این مرتبه به ما و لشکرماخواهدزد و تلافی شکست چالدران را خواهد کردن . ایشان در جواب گفتند : امر از صاحب سعادت است، به هرچه میفرماید. سلطان سلیم فرمود که: لشکربیرون رفتند وتوپخانه را برداشتند وبردند . چون قیصردوفرسنگراه رفت، از4 آن جانب شهریاررستم شکوهداخل تبریز گردید. امامردم تبریز چوندیدند که شهریار داخل شد ، هنوزچهل وهفت هزاررومی5 مانده بودند و دریراق گیری بودند که شیر ان بیشهآ شجاعتتمام ایشانرا به قتل آوردند و سرهای آن جماعت بریدند و به استقبال شهریارجم قدررفتند و در سرخیابان رسیدند و سرها را درقدم شاه

جنگ کردن ms488 سلطان سلیم با بوسف خلیفه

در پای قلعهآ ورساق وگرفتن قیصر قلعه را

ورسیدن شاه اسمعیل بهادرخان با نه هزار قزلباش

وفرار نمودن2 سلطان سلیم وکشته شدن وزیراعظم بهدست

بوسف خلیفه وشکست سیاه عثمانلو3

اما چون سلطان سلیم میرفت، رسید به قلعهآ ورساق وسه برادر در آن قلعه حاکم بودند و برادر بزرگ یوسف خلیفهآ ورساق نامداشت و سلطان آنجا بود و برادر دویم قاسم خلیفه نام داشت و برادر سیم حسن خلیفه نام داشت. باری ، چون قیصر به قلعهآ ورساق رسید ، رومیان گفتند : صاحب سلامت، در این قلعه آذوقهآ بسیار است. میباید این قلعه راگرفت که لشکر ومرکب از دست رفت . قیصر فرمود که : ما اول کس بفرستیم شاید بی جنگ و جدال بدهند . پس قیصر کس فرستاد ونامهای نوشت به یوسف خلیفه که : «من شاه اسمعیل را از پیش برداشتم و تبریز را نیزگرفتم4. الحال بیا به خدمت من و ملازم من شو وهمان این قلعه را باتمام این حوالی به تو بدهم.» او درجواب گفت که : «اگر چنانچه راست می گویی واینچنین است وفرار ننمودهاید شما بروید اگر چنانچه خبر دیگر بهما رسید و این تحقیق است و تبریز در دست تواست وحضرت شاهی، شاه اسمعیل نتوانست که الکاء خود را از توبگیرد،

چون قیصر این جواب شنید، با وزیر اعظم وامرا صلاح دید که: مار دستبردیوسف چه باید کرد ؟ ایشان گفتند : پادشاه سلامت ، لشکر ما تمام آذوقه ندارند و دویم آنکه اینچنین قلعه محکمی را می گیریم در تبریز2 نزدیک است واین سلطان یوسف سیصد کس ms489 دار:: امااین ایل تمام پنجهزار خانوار هستند. جنگ می کنیم . ایشان چه وجود دارند ! قیصر نیز لاعلاج بود از جهت آذوقه که هیچ نداشتند . پس فرمود قلعه را در میان گرفتند و دوجنگ انداخت . کاری نساخت . در غضب رفته فرمود توپخانه را ببندند . چون بستند ، مردم قلعه رفتند به خدمت یوسف خلیفه وکفتند : سلطان سلامت ، تمام ما را به قتل عام مده که این توپ قلعه کوب دریک ساعت این قلعه را باخاک تیره برابرمی کند. یوسف خلیفه ورساق با خود فکری کرد و گفت که : اگر چنانچه فردا قیصر کوچ نکند آنچه شما می گویید چنان کنم.

اما چون شب شد یوسف خلیفه هر دو برادر خود را طلب نموذ و با ایشان صلاحی چند که داشت دید . گفتند : اختیار باتوست ، والبته قیصر که ما را گرفت خواهد کشت، پس چرا مانیز این کار نکنیم؟ وبسیار خوب است. چونشب شد ، هرسه برادر باچهار پسرعم که هفت نفرباشند یراق شب روی در سر و بردر آوردند و چون اژدهای دمان ازقلعه بیرون آمده سر اشیب شدند و روی به سراپردههای قیصر نهادند . از قضای3 فلکی می آمدند که در آن اثنا اندکی باران سر کرد ومی آمد ورومیانی که در کشیک بودند تمام یاپانچی ها را بر سر کشیدند. اما آن هفتدلیر مردمردانه می آمدند تابرعقب خیمه قیصرو دومیخ از عقب خیمه کندند و داخل بار گاه سلطان سلیم شدند و دیدند که سلطان

چون داخل شدند اول شمشیر اورا برداشتندو بر کمر بستندو کمرتر کش مروارید دوز را یک برادر برداشت. حاصل هر کدام تحفه برداشتند و سه نفر2 بهاندرون آمدند وچهار کس3 دیگردر بیرون خیمه ماندند واین سه نفر کهیکی یوسف خلیفه بود بربالای سرقیصر ایستاد و قاسم خلیفه ms490 در زیر پا این هر دو مرد مردانه شمشیر ها کنده دردست و بلند کرده ایستادند وحسن خلیفه پای قیصر را شروع در مالیدن کرد تا آنکه از خواب غفلت بیدار گردید . نگاه کرد دید که دو اجل بربالای سر و پایین پای او ایستادهاند! چشم بر هم نهاد وگفت که یقین ملک الموت خواهند بود و اگرنه به غیر از ملک الموت دیگر کسی رااین قدرت ویارا نیست از آدمیزاد که قدم به این مکان تواند گذاشت و انگشت برداشت و شهاده گفت و آهی کشید و گفت: ای ملک الموت! آمدهاید که قبض روح من کنید؟ یوسف خلیفه گفت: اگر چنانچه رشوهای به مامیدهی قبض روح تونمی کنیم وبرمی گردیم . قیصر چون نام رشوه شنید گفت: شما چه کسانید؟ ایشان نام خود گفتند ماسلطان قلعهآ ورساقیم! سلطان سلیم گفت : حال آمدهاید که مرا بکشید؟ گفتند آری . قیصر در جواب گفت که : شیخ اوغلی یقین که شمارا زنده نخواهد گذاشت، بهجهت آنکه مشخص که او راضی نخواهد بود به این معنی . ایشان گفتند : ما نیز یقین میدانیم که شهریار راضی نیست آورد ما چرا خون خود و فرزندان خود از تو نگیریم و اگر از لاعلاجیها نبوده باشد بهاین قسم بارگاهی و لشکری قدم میتوان گذاشت . قیصر گفت : اگر چنانچه شمارا مدعا ومطلب همین است، من(قسم) به کلام مجید وبهروح رسول الله وشیخین بزرگوار بخورم که فردا صبح کوچ نموده بروم ، وهرگاه

اما چون ایشان بیرون رفتند ، سلطان سلیم آهسته ملاحظه کرد و دید اطراف وجوانب بارگاه را که مبادا ایشان در اینجا بوده باشند و نرفته باشند. چون خاطر جمع کرد ، جست از جای خود و چند پسر ارکنج3 اوغلانی و

باری، فرمود که بروید وزیر اعظم را بیارید. رفتند ودر آن نصف شب وزیر اعظم را آوردند. چون رسید به خدمت سلطان وسری خم کرد وتیغ برهنه در دست قیصر دید، آه از جانش بر آمد وگفت : پادشاه سلامت باشد ، این جماعت چه تقصیر کرده بودند ؟ قیصرگفت : ای کیدی نمک بحرام ! تو مرا آورده در پای قلعه قزلباش ظالم از سرخود گذشتهآ بی باکی چند و شما خود رفتهاید وبه فراغت خود مشغولید ، قاعده1 چنین است که کشیک ، پادشاهان را درهفت حصار فولاد اگر باشد نگاه دارند ، این چه قسم وزارت است که تو می کنی؟ اوگفت : قربانت شوم ، ترجمانی هستم ومی کشم ترجمانخود را ، اما بفرمایید شهر یار که امشب برسرشما چه آمده است که شما این قدر دلگیر و آزردهاید؟ سلطان سلیم شر ح کرد که حاکم قلعه آمده بود و چنین و چنان گفتند و من اینچنین گفتم و ایشان چها کردند و در آخر چه گفتند؛ کشته بودند مرا ، ویقین که من الحال از مادر تولد نمودهام . خدای عالم از این سه برادر راضی بوده باشد که امشب مرا از ترس شیخ اوغلی آزاد کردند . حال زود باشید وهمین دم بفرما که پیشخانهآ مرا بار کنند و ببرند که من قسم خوردهام که با ایشان جنگ نکنم وبر گردم.

وزیراعظم گفت: پادشاهم! شمامگر عاقبت این بدی را نمیدانید؟ واین دراوجاق آل عثمان میماند . پس میباید این قلعه را آنچنان قتل عام کرد که یک طفل شیرخواره زنده نماند به جهت اینکه مبادا این معنی را داند و فردا که بزرگ شود بگوید به مردم و دیگر آنکه شما که رفتید ، بردارند ایشان

اما چون رومیان نردبانها نداشتند که بگذارند و بربالا بر آیند ، دههزار رومی را مغز پریشان کردند ویوسف خلیفه رفت بربام مسجد جامع و فریاد زد و گفت: ای سلطان سلیم نامرد! صدهزار لعنت بر پیمانشکن! که قسم خوردیواز دستمن جان بردی، همان قسم ترا بگیرد . سلطان سلیم خود نیز سوار گردیدو آمده داخل قلعه گردیدو وزیر اعظم را گفت: ای کیدی! این چه غوغا است و مردم مرا قر کردی دراین جنگ. وزیراعظم گفت که: پادشاهم! ایشان از ترس قتل عام جنگ می کنند. چون قیصرنزدیکتر آمد ، ایشان فریاد زدند که: الهی همان مصحف دیشب ترابگیرد. قیصر درجواب گفت که: چرانمی گیرد؟ شمارا میباید کشت درهمه مذهب. گفتند: صاحب سعادت، ایشان به مسجد جامع گریختهاند. قیصر گفت : آتش بزنند در مسجد را . چون در آتش زدن1 بودند2، واز آن جانب چون شاه عالم پناه منع نموده که قزلباش از عقب گریخته نروند ، و قزلباش بر گردیده بودند که درشب دویم شهریار ذیجاه رستم شکوه، نورپاک حضرت امیر - علیه السلام - را در خواب دید در عالم سنه ، وآن سرور هر دو عالم بروی تمام قتل عام قیصر خواهند شد ، که شاه از خواب بیدار گردید و فرمودند که : قزلباش سوار شوند و دوهزار کس دیگر دراین چند روز آمده بودند که مجموع نههزار کس شده بودند . شهریار برداشت آن نههزار کس را ومتوجه قلعهآ ورساق از عقبقیصر وکمک مردم قلعه ورساق راهی گردید،

اما وقتی شهریار خود را رسانید که کار برمردم قلعه تنگ گردیده بودو ms495

چون قیصراین کلمات را شنید ودر عقب سرخود نظر کرد ، چهدید که گردسپاه است که بر فلک ماهرسیده است و آفتاب تابان این است که می آیدو علم اژدها پیکر را نیز به نظر در آورد و تانظاره می کرد که شهریار رسید. خود را زد براردو و لشکر او ، واکثر مردم قیصر پیاده شده بودند و روی به قلعه نهاده بودند . اسبان ایشان تمام به دست شاه افتاد ، وشهریار فرمود به دورمشخان که مگذار رومیان اسبان خود را بگیرند وسوار شوند ؛ که قیصر دید که شاه گردون وقار آمد و داخل قلعه گردید . قیصر عنان بر گردانید و راه فرار پیش گرفته اما اینقدر مردی کرد وایستاد و لشکر به کشتن داد وچند توپ و بادلیج برجاگذاشت . اما تتمهآ ms496 دیگر را برد . اما چون توپهاء کلان را پیش از خود فرستاده بود وسراپرده وخیمه وخرگاه خود را باخزینه واسباب گذاشت.

اما شهریار بیست هزار کس دیگر بهقتل آورد ، چون قاعدهآمرشد کامل نبود که از عقب سپاه شکست خورده بروند بههمان قاعده عمل نمودند و از عقب ایشان نرفنتد و آن مال واسباب وخزانه و غیره را تمام فرمود که ببرندبه تبریز. ویوسفخلیفه چون علم1 شاه را دید ازمسجد بیرون آمد وسوار گردید وچون دل پری از وزیراعظم داشت، مرکب برانگیخت وسرراه اوراگرفت و تا او برخودمی جنبند برفرق اوزد که تا زنجیر کمرش شکافت و نه پاشای عظیم الشان را2 به قتل آوردند وسرهای پاشایان را بریدند و باسر وزیر اعظم درپای مادیان منصور3 انداختند و سه مرتبه در گرد سر شاه گردید و شهریارمعاملهآ خواب واحوالات راگفت به یاران؛ و یوسف خلیفه نیز مقدمات شب برسر سلطان سلیم قیصر رفتن و آنچه گذشته بودعرض نمود. مرشد کامل فرمودند : بارک الله! ورحمت برشما باشد . اما بسیارخوب کردید که قیصر را نکشتید به جهت آنکه باعث بدنامی ورسوایی ما می گردید4 ومردم عالم حمل برچیزهای دیگر می کردند ، و شهریار فرمود هر سه برادر را5 خلعت شایسته دادند با مرکب وزین ویراق مرصعوفرمود که: بیخلک(؟) راباشمشیر و کمرتر کش و کمرخنجر آوردند وشخصی را فرمود که تو از جانب ما الچی شو و برو از عقب قیصر وبگو که شاه دعا میرساند و می گوید که: «هرچند ما باتو از روی مدارا سر می کنیم ، شما راگمان آن است که من از تو میترسم ، اگر چنانچه تو مرد بودی واز مردان عالم نشانی داشتی و قدر مردان عالم را می دانستی، هر گاه سه جوان مرد مردانه که از سرد خود گذشته و بیایند برخیمهآ تو و قادر بر کشتن تو بوده باشند وترا بیدار گردانند و نکشند و رحم برتو وجوانی تو کنند و از ترس من ms497 ترا قسم بدهند و تو سوگند یاد نمایی و دست به کلام مجید بگذاری و ایشان خاطرجمع کنند و در آخر تو عهد وسوگند خود را بشکنی ، این خود قاعدهآ مردی ومروت نبود . اما چون توعهد شکستی و

چون الچی شهریار بهخدمت قیصر آمد و هرچه شهریار فرموده بودبه عرض قیصر رسانید ، قیصر به وزیراعظم نفرین کرد وگفت که : ان شاءالله او گور به گور افتد که او نگذاشت ومرا بدنام عالم کرد . الچی را رخصت داد وخود راه دیار بکر2 را پیش گرفته بدر رفت.

جنگ کردن قراخان خان استجلو باچهارهزار سپاه قزلباش

با حسن پاشا و کشته شدن حسن پا شا باده هزار سپاه

به دست قر اخان خان استجلو

اماچون قراخان خان با آن چهار هزار کس از عقب قیصر روان گردید و از یک طرف اردو آمد و از قیصر در گذشت ، این خبر رسید به قیصر که قراخان خان میرود به جانبدیار ms498 بکر2 برجای برادرخود. قیصر فزمود بهحسن پاشا که بردار ده هزار کس و برو از عقب او که اگر چنانچه داخل دیار بکر گردید ، دیگر مشکل میشود گرفتن دیار بکر . واو برداشت ده هزار رومی

اما جاسوس از برای خان خبر آورد وخان سه منزل رفت و درمنزل چهارم ایستاد و درمیان دره در کمین ایشاننشست . چون حسن پاشا بادههزار رومی رسید و داخل دره گردید ، پشت وپیش دهنه راگرفت وبعد از آن تیغ برایشان گذاشت ویک تن از آن جماعت جان بدر نبردند وتمام اسلحه و مال و اسباب ومرکب ایشان را صاحب شدند و فرمود سرهای ایشان را بریدندو فرمود ده منار در آندرهساختند و کاغذی نوشت و آویخت در آنجا که : «عمل قراخان خان استجلو ، وهرکس که به جنگ من می آید اینچنین سربلند می گردد.» وخود رفت به جانب دیار بکر به الغار تمام ودههزار اسب ویراق به دست او افتاده بود.

وچون از آن جانب خبر فوت خان [محمد خان] در جنگ چالدران به همشیرهآ مرشد کامل رسید ، شروع کرد به فریاد و فغان . چون وقتی کهخان رفت به خدمت شهریار ایران ، جای خود را به احمد چلبی داده و آن نامرد سنی بود و غلام عمر بود ، چون شنید که سلطان سلیم قیصر خود می آید [بسیار خوشحال بود. اما] بیگم خواهر شاه [که زوجهآ خان محمدخان بوده، چون این خبرها شنیده فریاد و فغان برداشته کس به نزد احمد چلبی] فرستاد که : «ما را بردار تا برویم به جانب تبریز یا اردبیل که قیصر می آید ومبادا که ناموس بهدست قیصر افتد وچون دل قیصرازما پراست واز برادرم وشوهرم0) وآن خیرهآ نامرد بی حیاگفت : «مرا چه قدرت آن است که شما را بدر برم ، تا آنکه قیصر بیاید . هرچه امر او باشد وبفرماید چنان خواهم کرد .»

از استماع این ، آه از جان بیگم بر ms499 آمد وشاطری داشت واز جماعت قزلباش بود . فرمود که برو وخود را به جماعت قزلباش برسان و ببین چه خبر است. اگرشاه برادرم سلامت است، خود رابرسان وبگو که: «این نامرد دراین فکر است.» و اگر عیاذا بالله آن شهریار درمیان نبوده باشد ببین که امرا درچه فکرند و بگو بهامرا ویاران که: «اول فکرمرابکنندوخودرابهما برسانند.»

شاطر از قلعه بیرون آمده و راه تبریز پیش گرفته بدررفت . چون دو منزل راه طی نمود، بهقراخان خان برخورد . پیش رفت وبرپای خان افتاد و شروع(کرد) به دعا وثنای خان احوال پرسید که: شاطر کیستی و از کجا می آیی؟ شاطر احوالات عرض کرده، آه ازنهاد خان بر آمدو برجانب نجف اشرف سجده کرد و بعد از آن به طرف تبریز به شاه عالم پناه . و شاطر راگفت که : الحال تو برگرد وبرو خود را به قلعهانداز و در وقت فرصت در قلعه را به روی من بگشا . واو را پس فرستاد. وشاطر بر گردید و داخل قلعه شد ورفت بهخدمت بیگم و گفت : مژده باد شما را که امشب خان داخل قلعه خواهدشد. اما فریاد وفغانمکنید، بیگم (چون) شنید که شوهرش نیامده است بسیاردلگیر و آزرده گردید1 . اما چون در این وقت برادر شوهرش می آید ، پارهای خوشحال گردید و شاطر را گفت : توباز برو به2 پیشواز خان وبگو درعقب نارین [قلعه] بیاید که خانهآ ماست که ما دیوار قلعه را سوراخ می کنیم که مبادا دروازهبان سنی است و خبردار شود و در را بازنکند و نامرد احمد چلبی واقف گردد و کار از دست بدر رود . و شاطر را باز پس فرستاد و فرمود بیگم که دیوار را شکافتند .

گر فتن قراخان خان استجلو قلعه را

و فرار نمودن احمد چلبی به طرف قلعهآ کمات3

چون خان آمد و دریک فرسنگی قلعه سپاه را در کمین گذاشت وخود می آمد وباز کس می آمد که در را باز ms500 کنید4. شاطر را دید احوال پرسید. او شرح کرد آنچه فکر کرده بودند . خان خوشحال گردید و آمد به پای قلعه و دیوار را انداختند و آن چهار هزار کس پیاده داخل قلعه شدند و رفتند در

اما از آن جانب چون قیصر از قلعهآ ورساق گذشت ومیخواست ازطرف قلعهآ کردستان برود بهجانب2 [وان]3 و ارزروم4 که عریضهآ احمد چلبی رسید که : «حضرتصاحب سعادت بهاین جانب بیایند که [همشیرهٔ‌]5 شیخ اوغلی را باحرم تمام قزلباش پیشکش شمامی کنم.» قیصر بسیار از این نامه خوشحال گردید واز جهت این بود که به آن طرف میل رفتن کرد.

اما چون قیصر رسید به دیار بکر ، فرمود دور قلعه را درمیان گرفتند و اول کس فرستاد نزد قراخان خان که: «بیا واطاعت من کن که تمام این الکا را به تو بدهم و حاکم کل این الکا باشی .» خان در جواب گفت که : «برو و به قیصر بگو که به خاطرت نرسد که ما نوکرشاه اسمعیل بهادر هستیم ، ما صوفی و بندهآ این اوجاقیم وهرگز صوفی و مرید را از مرشد کامل خود روی گردان نمیتوان ساخت واز آقای خود دور گردانید ، و دیگر آنکه ما پشت برپشت غلام و بندهآ اوجاق حضرت امیر المؤمنین وامام المتقین علی ابن ابی طالب - علیه السلام - هستیم6 ومرشد ما حضرت شیخ صفی است با اولاد بر گزیدهٔ‌ او؛ حال برخیز وبرو بهخاطر جمع وخود را رسوای عالم مکن که اینک چون آفتاب تابان مرشد ما و صاحب ms501 ما از گوشه(ای) نمودار می گردد و باز دیگر تاب مقاومت آن نخواهی آورد وتا شقه7آ علم اژدها پیکر آن سرور را ازبیست فرسنگی نگاه خواهی کرد، راه فرار در پیش خواهی گرفت. برخیز و بروپیش از آنکه آن شهریاربیاید، وخود را سبک وخوار مگردان درمیان پادشاهان و

جنگ کردن سلطان سلیم قیصر

با قراخان خان در قلعهآ دیار بکر

چون سلطان سلیم این جواب شنید فرمود کی گذارم که توزنده بوده باشی تا آمدن شاه اسمعیل ، و رومیان ازجای در آمدند وشروع کردند بهسیبه1 پیش بردن. اما قراخان خان هرشب بیرونمی آمد و در قلعهرا باز می کرد ومیریخت برسیبههای رومیان وجمعی را بهقتل می آورد و باز داخل قلعه میشد . قیصر به تنگ آمد و فرمود که ینکچری آقاسی برود و توپخانه را از این راه بیاورد. چون آن راد هموارتر بود بهجهت همین توپخانه را از آن راه فرستاده بودند وینکچری آقاسی رفت که توپخانه را بیاورد.

و از این جانب [محمد چلبی که خویش] احمد چلبی [بوده در آن قلعه می بود و] پدر زنی داشت2 در قلعهآ دیاربکر و از کدخدایان معتبر و حسابی دیاربکر بود ، جاسوس فرستاد نزد [محمد]3 چلبی که : «زنهار والفزنهار! که قلعه را به تصرف قیصر بده که اگرچنانچه تو ندهی وحاکم آنجاقراخان خان بوده باشد ، دمار از روزگار ما واولاد ما برمی آورد و دیگر آنکه بیش از این چشم و روی رافضیان را نمیتوان دید .» چون نامه رسید و [محمد]3 چلبی مطالعه نمود ، فرمود که رفتند وصد نفرکدخداکه در آن محله بودند ، طلبیدند و با ایشان صلاح دید که حال ما را چه باید کرد ؟ ایشان گفتند که : میباید به قیصر عرض کرد و فرستاد که او بیاید و داخل قلعه شود . پس عریضهای نوشتند وبر تیر بستند وبه لشکرگاه قیصر انداختند . جمعی آنتیر را یافتند وبه خدمت قیصر بردند. چون مطالعه کرد، نوشته ms502 بودند که : «صاحب سلامت ، چون پاسی از شب بگذرد ، می باید حضرت جماعتی را در کمین بنشاند که ما یک برج را سوراخ کرده ملازمان حضرت را راه داده داخل قلعه

و از آن جانب قراخانخان خود درفراز برج دروازه، خیمه وسایبانها زده بود و هرشب سه مرتبه خود بردور حصار می گردید. اما از آن جانب در آن برجی که [محمد]3 چلبی با صد جوان قزلباش می بود وصد و پنجاه نفر مردم شهری ، و آن جماعتی بودند که [محمد]3 چلبی ایشان را از راه برده بود، روی کرد به مردم قزلباش که : امشب شما خواب کنید تا نصف شب و ما به خواب رویم وشما بیدار باشید از نصف شب ما4 تا صباح . جماعت قزلباش گفتند : چنین بوده باشد.

اما یک جوان قزلباشی با خود فکری کرد وگفت البته این جماعت سنیاند و فکری دارند . خود را به خواب انداخت و چشم راگشود و نگاه می کرد، چه دید که چند طناب آوردهاند و در فکرند که رومیان را بالا کشند. آه از نهادش بر آمد و خود را رساند و یک یک را بیدار گردانید . جوانان گفتند : برویم و تحقیق کنیم که این طنابها چیست . چون آمدند وپرسیدند ، کدخدایان گفتند که: میخواستیم برویم دست بردی چند نماییم . ایشان گفتند که : ای کیدیان! بروید به پایین که ما شما رانمی خواهیم که باشید. کدخدایان گفتند : چون چنین است ، ما برویم . چرا آمده باشیم وبی خوابی بکشیم و شما راضی نبوده باشید . خشم کردند ms503 وبه زیر آمدند. و [محمد چلبی]5 گفت: ران ! حال فکرخود بکنید که هم امشب قلعه را بهقیصر بدهیم که فردا، خان یک تن ازما زنده نخواهد گذاشت . گفتند : چه باید کرد؟ یکی از ایشان گفت:

فراخان خان ازجای خود جست . اما وقتی رسید که صد و پنجاهرومی داخل برج شده بودند وفتح الله پاشا چون قراخان خان را دید، ایستاد وفرمود که جنگ کنید. وبزن بزن گرم شد و کشتند آن جماعت را و دهنهآ برج ورخنه راگرفتند واز بالا وپایین تیر وتفنگ ریختند و خان دهنه را گرفت و دو هزار ودویست رومی در آن شب کشتهشدند. وخان فرمود که آن چند کس راگر فتند که باعث آن فتنه شده بودند، و[محمد]4 چلبیرا شکم شکافتند و از برج قلعه آویختند . قیصر چون چنان دید ، مأیوس گردید و فرمود کس رفت به استقبال توپخانه که زود بیاورند .

رسیدن شاه اسمعیل بهادر خان

و فرار نمودن سلطان سلیم قیصر از شاه

واز آن جانب چون حضرتاشرف اعلی رسید به آن دره و آن دههزار سرها که ده منار ساخته بودند ملاحظه نمود ، احوال پرسید . جماعتی که در آن حوالی بودند گفتند که: شهریار سلامت ms504 باشد، قراخان خان اینچنین کرده است. شاه فرمود که جاسوس برود وخبری از قیصر بیاورد.

واما قراخانخان عریضهای نوشت به خدمت شهریار وشاطر رافرستاد که : «در فلان روز این قسم فتحی خدای عالمیان روزی قزلباش کرد . اما شهریار عالم خود را برساند که توپخانه سه روز دیگر خواهد رسید.» واز آن جانب چونتوپخانه رسید، قیصر فرمود توپها را بستند برقلعه ودو روز توپها را درست می کردند و میخواستند که روز سیم از جای در آیند1 که از جانب آذربایجان گرد شد و علم اژدها پیکر آن سرور چون شعلهآ عالم آرای خورشید انور از افق غیب طلوع نمود و کرهنای آنعالی مقدار رستم دل را به نوازش در آوردند.

اماچون چشم سلطان سلیم بر آنعلم اژدها پیکرافتاد، چون اژدها بپیچید برخود وآه ازجانش بر آمد و فرمود کوچ کنند . فی الحال توپخانههارا پیش انداختند و همچون ماده شغالان گریختند . قراخان خان گفت : کی گذارم که توپخانه راببرند. این بخش ما بود که قیصر فرستادو آوردند، حالا میخواهند بهجهت خود ببرند؟ این معقول نیست وبیست وشش بادلیج2 و دو توپ بزرگ بود. هر چندرومیان ایستادند که شاید بدربرند، نتوانستند وخانرفت وتمام را از ایشان گرفت و آورد وداخل قلعه نمود . وشهریار خود را زد مرتبهآ دیگر بر سپاه قیصر وسلطان سلیم بهجانب استنبول راهی گردید و بدر رفت، و خان به خدمت شاه آمد و او را عزت نمود و فرمود که تمام مال و اسباب و خیمه و خرگاه رومیان را قزلباش صاحب شدند . و شاه سه روز در دیار بکر ماند که خبر آوردند از برای حضرت که چند منزل میباید شهریار خود به رسم شکار تاقلعهآ قراحمید بروید که چون ایل و حشم بسیاردراین راههستندو رفتهدر کنارراه برسر کوهها ودرههافرود آمدهاند، مبادا که قیصر بفرماید که فوج فوج رومیان بروند و از جهت آذوقه ، مال واسباب رعیت شما را بکیرند و ایشان را نیز بفرماید ms505 تالان کنند .

شاه همان دم راهی گردید. چون رسید به قلعهآ کمات، احمد چلبی عریضه

اما چون شهریار شنیده بود که اودرقلعهآ دیار بکر چها کرده بود و قیصر نیز در حوالی قلعهآ کمات بود ، بنابراین و خدمت سابق او که نامهآ قیصر را منظور نداشت واین قسم نمک بحلالی کرده بود ، ملتمس اورا قبول نمودند3 و فرمودند که حکم ایالت آن قلعه را وتأبین قراخان خان بودن وخوب سلوک نمودن نوشتندو فرستادند [به جهت] آن سگ4 ، باوجود آنکه قلعه را پیشکش قیصر کرده بود. اما قیصر دید که شهریار جم قدر از عقب می آید ، (از) این جهتبود که [درهیچ جا ایستنکرده5 بهطرف آماسیه روانه گردید] وحضرت اعلی شاهی ظل اللهی نیز بر گردید ورفت به جانب تبریز . و از این جانب شهریار فرمود که حکم مجددی نوشتند و فرمودند که خان کدخدا شود و خلعت به جهت کدخدایی وخرج عروسی از برای خان فرستادند.

جنگ کردن قراخان خان و نورعلی خلیفه به سپاه عثمانلو

و رسیدن شاه اسمعیل بهادرخان بلمدد ا بشان

وکشته شدن قراخانخان استجلو

اما از این جانب چون قیصر به آماسیه رسید ، تأسف بسیار خورد و فرمود که من ندانستم ms506 که این سفر را چون بروم . این مرتبه آذوقه جمع کنم وبه طریقی بروم که بعد ازاین ازمن باز گویند وتمامایران وخراسان برانگیزم؛ و مصطفی پاشا را طلب نمود وچهار خزینه فرمود که به مصطفی پاشای بیقلو دادند و فرمود که میباید در این سرحد آذوقه بگیری وامسال1 در فصل بهار که می آیم برداریم و برویم برسر شیخ اوغلی وبدانم با او چه میباید کرد. و سلطان سلیم خود رفت به جانب استنبول ، و از آن جانب شهریار، نورعلی خلیفه را فرستاد بهملک ارزنجان2.

اما چون قراخان خان کدخدا گردید ، تمام آن چهار هزار کس [را] که یا او آمده بودند، خلعت داد سر تا یا از دستار و قبا و کفش و در انتظار فرصت بود که احمد چلبی را به دست آورد . باری ، فرستاد در عروسی خود او را طلب نمود . او عذری چند آورد و نیامد . اما خان نیز تغافل کرد و خلعت از برای اونیز فرستاد وآن ناپاک پوشید . چون سه ماه گذشت، فرستاد و مال کمات را طلب نمود . او عذر آورد و دیگر باره گفت ، تا آنکه مدت نه ماه گذشت. [احمد چلبی] دانست که دیگرجواب و عذر اورا نخواهدشنید. رقعهای نوشت به طرف آماسیه به خدمت مصطفی پاشای بیقلو که : «برخیز و بیا به قلعهآ کمات که (مال) دو ساله را پیشکش حضرت قیصر کردهام .»3 مصطفی پاشاچون این نامهرا خواند ، بسیار خوشحال گردید و درساعت غلام خود را افرندیس4 با اردل مال فرنگی5 وپسر خود6 را نیز محصل و سرکار

و از آن جانب این خبر رسید به قراخان خان که آن نامرد قلعه را داد به مصطفی پاشای بیقلو وغلام فرنگی1 خود را با ده هزار کس فرستاده است و ایشان داخل قلعه شدند . و قراخان خان از ms507 شنیدن این سخن بسیار دلگیر گردید و برداشت سپاه خود را و کس فرستاد پیش احمد سلطان قاجار که : «(با هفتصد کس که داری برخاسته بیا .» چون سلطان آمد ، راه قلعهآ کمات را پیش کرفتند و رفتند.

چون بهپای قلعه رسیدند ، کزل پاشای2 پسرمصطفی پاشا از قلعهبیرون آمد با جماعت خود وشروع به جنگ کردند، و ریختند بریکدگر وپنج هزار کس را کشتند و پنج هزار کس دیگر که ایشان نیز اکثر زخم دار گریزانشدند و رفتند و دیگر نتوانستند که داخل قلعه شوند. راه آماسیه را پیش گرفتند و گریزان بدر رفتند وقراخان خان آمد و دور قلعه را درمیان گرفت .

و از آن جانب چون کزل پاشا2 به خدمت پدر آمد و آنچه شده بود عرض کرد ، مصطفی فرمود که : بردارید پانزده هزار کس دیگر و یک مرتبهآ دیگر بروید ، شاید توانید گرفت . کزل پاشا2 برداشت ایشان را و راه قلعهآ کمات را پیش گرفتند و بدر رفتند3 و در یک منزلی آماسیه و فرستاد مصطفی پاشا که این مرتبه من خود میروم و پسردخورا در آماسیه جانشین کرد وخود با سی هزار کس راهی گردید به یاری احمد چلبی و کس فرستاد پیش احمد چلبی و از آمدن خود او را خبردار ساخت .

چون از آمدن مصطفی پاشا خبردار گردید، کس فرستاد به خدمتقراخان خان که : «برخیز و برعقب نشین که من بیرون می آیم و با توجنگ می کنم.» قراخان خان میخواست که برعقب نشیند که احمدسلطان قاجار گفت : خانم! مرا این به خاطر میرسد که این سگ را فکری در خاطر هست . به اوجاق

و از آن جانب مصطفی پاشا رسید با سی هزار کس وپشت بر قلعه داد واحمد چلبی به استقبال پاشا بیرون آمد ومصطفی پاشا را ms508 دریافت . روزدیگر مصطفی پاشا الچی فرستاد به خدمت قراخان خان که : «خوش باشد ، فردا ما و تو با یکدیگر جنگ خواهیم کرد . این مرد بندهآ قیصر است . چرا برسر غلام قیصر آمده (ای؟) اگر چنانچه شرط می کنی که من بعد دیگر برسراحمد چلبی نیایی ما خود میرویم و این فتنهآ خوابیده را بیدار نخواهیم کرد والا خوش باشد.» پس قراخان خان گفت: جواب این، بهتو خواهم داد. اماچون شب شد، از طرف قلعهآ ارزنجان1 نورعلی خلیفه آمد با2 چهار هزار کسخود و هزار کس خود را در قلعه گذاشته بود ورسید. یاران بسیار خوشحالشدند.

اما در آن شب حضرت والاجاه مرشد کامل در تبریز بود . در خواب دیده بود که [شخصی به آن حضرت فرمودند که] میباید خود را به دیار بکر برسانی که اگر تو نروی کاری از پیش نخواهند برد . آن حضرت بیدار شد و دانست که سپاهی برسر دیاربکر آمده است . فرمود نامهای نوشتند بهخان و به شاطری داد و فرستاد نزد قراخان خان که : «زنهار! جنک نکن. اگر سپاهی برسر تو بیاید که ما خود را رساندیم .» و هنوز نورعلی خلیفه ارملو نیامده بود که شاطر آمد و نامه را داد و پیغام راگذرانید . خان گفت : منت برجان داریم.

اما چون نور علی خلیفه آمد، گفت چرا جنگ نکردهاید تاحال؟ گفت: مرشد کامل فرمودهاست که جنگ مکنید تا من خود بیایم. نورعلی خلیفه گفت: چرا باید گذاشت تامرشد کامل بیایدو شهریارخود جنگ کند؟ شرط صو فیگری3 این نیست کهما انتظار جنگ شاهر ابکشیم وهر کس که فرداجنگنکند، ناصوفی خواهد بود . احمد سلطان گفت : خانم! نورعلی خلیفه راست می گوید.

اما خان آن چنان کس فرستاد پیش مصطفی پاشا که ایشان را خبر شد که : «اگر ما یک هفتهآ دیگر صبر بکنیم و جنگ نکنیم بهتر است به جهت آنکه تا ما نیز فکری بکنیم.» ازاین خبر مصطفی پاشا بسیار خوشحال گردید، چرا که ms509 به الغار آمده بودند و اسبان ایشان کم زورشده بودند. قبول نمودند و تا یک هفته طبل جنگ نزدند . و نورعلی خلیفه گفت : ما جنگ می کنیم. اما قراخان خان گفت که : ای یاران ! چون مرشد کامل فرستاده است میادا آزرده شود و ما را به قتل آورد . ایشان گفتند : ما جواب مرشد کامل را میدهیم و عهدهآ شهریار با ماست . وروز دیگر شروع کردند در جنگ ، که شهریارجم قدر از گرد راه رسید و خود را زدند بر آن سپاه و در عین گیرودار بودند و پسرمصطفی داد مردی میداد که از برابر شهریار دوران رسید و دیدند شاهرا و سجده کردند، و قراخان خان پیش افتاد که اگر تیری یا تفنگی بیندازند، به مرشد کامل نخورد که پاشا نمودارگردید . شهریار فریاد کرد که : قراخان! باش تا من بیایم . خان پنداشت که شاه گفت : ببینم چه کارهای؟ او مرکب را جهاند. شاه مرتبهآ دیگر فریاد زد و گفت : باش که رسیدم. چون غلغله وغوغا بود، نفهمید که شهریار چه گفت . اما شاه خودرا رسانید با تیغ کنده وتارفت بلند کند که خان آنچنان برفرقش زد که(تا) روی دماغش برهم شکافت و گفت: قربانت، چون بودم؟ که آن حضرت فرمود که نگفتم کهدست نگاهدار ؟خان گفت: قربانت شوم، آزرده شدی؟ شاه گفت : من نگفتم که دست نگاهدار؟ او گفت: قربانتشوم، مرا به خاطررسید که شهریار فرمود که برو به جنگش. من اینچنین یافتم . شهریار فرمود که : شجاعت خود را به من مینمودی؟ خان گفت : به اوجاق شیخ صفی قسم که نشنیدم . آن حضرت فرمود که : اوجاق خصم تو شود که تو خائنی وناصوفی! آه از نهاد خان بر آمد و چون دید که شهریار او را نفرین کرد ، شروع به گریه کرد و سر در دنبال شاه نهاد و گفت : قربانت شوم ، مراگردن بزن که من تاب خشم مرشد کامل ندارم . و هرچند گفت ، آن حضرت گره در ابروان در ms510 آورده بود و از خان رو می گرداند . که قراخان

چون شهریار این بدید اول آن ینکچری را به قتل در آورد و بعد از آن فرمود که قتل عام است . وقتی بود که رومی شکست خورده بود و شاه میخواست که بر گردد که خانرا زدند. چون آن حکم کرد، آمد برسرقراخان خان و پیاده گردید و سرش را در کنارگرفت . خان چشم باز کرد . سرخودرا در دامن شاه دید. گفت : قربانت ، الحال از من راضی شدید؟ شاه گفت : هر آرزویی که در دل داری بگو . خان گفت : قربانت شوم ، از احوال غلام زادهٔ‌ خود عبدالله غافل مشوید . این بگفت و دیده برهم نهاد و جان به جان آفرین تسلیم کرد .

شهریار فرمود خان را بردند بهجانب اردبیل [و غضب بر آن حضرت مستولی شده مقرر فرمودند که تمامی سپاه روم را به قتل آوردند . اما چون مصطفی پاشا چنین هنگامه رامشاهده نمود ، روی به فرارنهاده و غازیان قزلباش داد مردانگی داده قریب بیست هزار کس از سپاه روم بهقتل آورده و مصطفی پاشا با باقی سپاه فرار نموده به جانب آماسیه روانه گردیدند و تمامی اموال و اسباب ایشان را نواب ms511 ظل اللهی به سپاه ظفر پناه قزلباش بخشیده] وخود رفت به قلعهآ کمات و قلعه را گرفت و احمد چلبی را فرمود که بند از بندجدا

جنگ کردن دیو سلطان

باجانی بیگ سلطان وعبیدالله خان3 بشنو4

و از این جانب چون حضرت اشرف اعلی از صحرای چالدران فرار نموده بود و میخواست به جانب تبریز بیاید ، به خاطر محمد زمان میرزا رسید که فرصت بهترازاین نمی باشد، خودرا برسان به خراسان . چون محمد زمان میرزا را این اراده به خاطر رسید و از آن حضرت جدا گردید و راه استراباد را در پیش گرفت و خودرا رسانید در میان جماعت بچە5آ تر کمان و گفت : شیخ اوغلی کشته گردید در جنگ سلطان سلیم قیصر در صحرای معمدزمان میرز چالدران و اککر چنانچه الحال شما با من همراهی کنید وقتی که من به دولت برسم و اوجاق من روشن شود ، آنچه خواهید از شما مضایقه نکرده از شما خواهد بود . و بزرگ و سرکردهٔ‌ ایشان غازی خان6 بود؛ با محمد زمان میرزا بیعت کرد و برداشت محمد زمان میرزای پسر بدیع الزمان میرزا را و برسر پرغیب خان7 راهی گردید . وخان شنید که بچه ترکمان و غازی خان6 با محمد زمان میرزا برسر او می آیند . در ساعت کوچ و بنهآ خود را برداشت و آمد به دامغان .

و چون در خراسان این خبر شایع شد که شاه در جنگ سلطان سلیم

عبیدالله خان2 در ساعت کس فرستاد پیش محمد تیمور خان ؛ واو در سمرقند بود که: «این چنین آوازهای انداختهاند، نمی آیی که برویم به گرفتن بلخ وهرات وخراسان ؟» محمد تیمورخان رفت با خواجه عبدالرحیم نقشبند صلاح دید که اینچنین خبری آمده است از جانب ایران، شما چه میفرمایید؟ خواجه گفت که : زنهار ! این کار مکنید که در آخرعمر ریش سفید مرا تف بیندازند پادشاهان ایران و غیره ، صبر کنید اگر چنانچه این خبر واقعی بوده باشد بروید و اگر چنانچه دروغ بوده باشد ، پشیمانی و شرمندگی چرا باید کشید. محمد تیمور خاندانست که حق برجانب خواجه عبدالرحیم است. فسخ عزیمتنمود به فرمودهآ خواجهعبدالرحیم. اما جانی بیک برخاست وبهجانب حصار آمد ، و مهدی خواجه اتالیغ خان میرزا [حاکم] حصار شادمان بود. کس فرستاد به خدمت دیو سلطان و مدد طلبید . سلطان درجواب نوشت که: «تو این قدر قلعهداری بکن با او تا من یراق جنگ خود را بگیرم وبیایم .» و اما جانی بیگ سلطان دو ماه نشست درپای قلعه و کاری نتوانست ساخت . لاعلاج شد و برخاست و به طرف بلخ راهی گردید.

چون به چهار فرسنگی بلخ رسید ، دیو سلطان با سه هزار کس از قلعه بیرون آمد ومحمدی خان3 ولد علی شکرخان ترکمان بهارلورا در قلعه جانشین کرد و او نیز هزار کس داشت ، در قلعه گذاشت وخود با سه هزار کس رفت

دیو سلطان کس فرستاد که : «به خدا و رسول خدا و ائمهآ هدا قسم که ما خبر نداریم و دیگر آنکه این خبراول چون به شمارسید که ما راخبرنشد!؟ یقین و مشخص که این خبر دروغ است وفردا بازشهباز بلند پرواز اوج اقبال به پرواز در آمده است وباعث شور وفتنه وغوغا شود، چند روزی صبر کنید تا این خبر برسد . اگر عیاذا بالله راست بوده باشد ، من خود بلخ را خالی می کنم و به شما میسپارم و هر قزلباشی که در این حوالیها است برمیدارم و میروم به ایران.» عبیدالله خان1 گفت : «سخن یکی است . هرگاه چنانچه تو با خبر نبوده باشی ما چه کنیم . محمد زمان میرزا ولد بدیع الزمان میرزا همراه بوده است و از جنگ گاه گریخته است و آمده است به استراباد و استراباد را گرفته است و تو می گویی من خبر ندارم!؟»

دیو سلطان چون چنان دید که ایشان بجدند و همین حرف می گویند ،

اما دیوسلطان دید که کار ازاین واز آن گذشت، عنان مرکب بر گردانید و رو بهجانب بلخ نهاد، و عبیدالله خان2 سر در دنبال او نهاد و سر راه او را برید. چون دیوسلطان باخود فکر کرد گفت: چرا من خود را در قفس اندازم؟ چرا نروم ولشکر و کمک نیاورم و از آن سه هزار کس ، هزار کس زنده مانده بودند. آمدند و داخل شدند ودیو سلطان آمد وخود را رسانید به قلعهآ فاریاب. و محمد خان دامادش3 در قلعه بود ، سلطان را دید وگفت : این تیرها چه تیر است ؟ او شرح راگفت. محمد خان گفت : سلطانم ! الحال میخواستم که شهریار دوران بهاین قسم شما را ببیند و دست در گردنت در آورده و بهدست مبارکخود این تیرهارا بکشد. دیوسلطان گفت: یقین که مرشد می بیند و بهخدا قسم که خبر از احوال ما دارد ، اما دیگرگفت که من رفتم . تو بردار سیرت و ناموس را و از عقب من بیاکه اصل ، قلعهآ بلخ است و هرکس که قلعهآ بلخ را دارد ، تمام توابع اطاعت او می کنند . اماگفت محضری بکنید از برای این تیرها و تمام این شهر خط بگذارند و مهر کنند . دیو سلطان گفت : مگر شما صوفی نیستید ؟ مرشد ms515 کامل ما از تمام احوالات ما اطلاع دارد و فرمود جعبهای آوردند و تیرها را می کشید و در میان آن جعبه می گذاشت . سیصد و هشتاد و چهار تیر شده بود که بر زره و تاج و زین و نمد زین و مرکب

اما چون از آن جانب محمد زمان میرزا چون استراباد راگرفت ، برداشت سپاه تر کمانان را و آمد که گماشتگان حسن بیگ حلواچی اوغلیرا بیرون کند . میثا سلطان قاصدی2 فرستاد به خدمت نواب اشرف که : «محمد زمان میرزا اینچنین کاری کرده است.»

باری، در آنجاعرض کردیم که چون قیصر آمد و داخل تبریزشد، بدیع الزمان میرزا(ی) نادان رفت به خدمت قیصر وحق همراهی و شفقت و نان (و) نمک شهریار را در کل فراموش کرد و در پیش قیصر خبث وبدگویی آن شهریاررا بسیار کرد درخدمت قیصر و قیصررا بسیار خوش آمد از گفتگوهای او و او را عزت بسیار نمود و فرمود که ایران و خراسان را می گیرم به تو می بخشم که در جای پدرت باز بنشین ، و چون قیصر با بدیع الزمان میرزا فرار نمود او نیز رفت همراه قیصر.

اما چون شهریار جم جاه شنید که محمد زمان میرزا به استراباد رفته و گرفته است استراباد را به امداد جماعت تر کمانان و در خراسان نیز فتنهها کرده است ، لاعلاج برخاست از تبریز و نزول اجلال آوردند بهسلطانیه؛ و روز دیگر شاه به امرا فرمود که خاطر من جمع نیست. مبادا از این آوازه ازبکان حرکت کنند وکار دشوار شود ، فرمود بلند بیگ3 را که چرخچی شو و برو پیش، و ms516 او یوزباشی بود و هفتصد کس به او دادند و از سلطانیه اورا فرستادند که میروی به جانب سمنان و پرغیب خان را برمیداری و در فیروز کوه میباشی تا آنکه من خود بیایم یا آنکه لشکری بفرستم ، و بلند بیگ3

چون به دهنهآ کوهخار رسید کهراه فیروز کوه بود، دید که پیاده[ای] از آن دره بیرون آمد. چون سواران قزلباشرا دید، پارهای نگاه کرد و بر گردید و بلند سلطان1 فرمود که آن پیاده را گرفتند و آوردند به خدمت او . چون آوردند ، احوالات چند از او معلوم کرد . آن پیاده هرزهای چند گفت . بلند سلطان1 فرمود که اورا درزیرتیغنشاندند که گردن بزنند. او گفت: مرا مکشید که هرچیست می گویم . وگفت که : من جاسوس بدیع الزمان میرزا بودم ، مرا فرستاد به خدمت محمد زمان میرزا و الحال میروم به جانب استنبول و نامهآ او را از برای پدرش میبرم . چون نامه را از اوگرفت ، فرمود اورا بردند به خدمت اشرف اعلی . وچون او را به نظر انور آوردند و نامه را دادند و حضرت مطالعه نمود ، محمد زمان میرزا نوشته بود که : «چرا شما ارادهآ خراسان نمی کنید که من استراباد را گرفتهام واگر چنانچه شما پنجاه هزار کس بردارید و از جانب شیروان بیایید ، تمام شیروان را میتوانید گرفت و از آنجا از راه گیلان بیایید به استراباد و تمام خراسان را می گیریم و حضرت قیصر خود در [آذربایجان]2 سر راه شیخ اوغلی را می گیرد و از دو جانب می آییم3 و این مشت خسرا ازپیش برمیداریم.» شهریار فرمودند: بارک الله که میرزا مارا مشت خسدانستهاست و پارهای سرمبارک به حرکت در آوردند و فرمود که حال جاسوس را سردهید . و مشت زری نیز فرمود بهاو دادند . شهریار فرمود که از برای بلند بیگ1 خلعت اعلا فرستادند.

چون خلعت شاهجم قدررسید، روی به پرغیب خان کرد که ms517 : خانم! حقا که مرشد کامل کانمروت است و بهاندک هنری که جاسوس گرفته ایم ما را خلعت داده است. پس اگر دیگر بکنیم جلدو در برابر آن خدمت خواهد بود . بیا تا یک الغاری بکنیم به جانب استراباد ورعیت شهر تمام شیعهاند ، خاطر جمع است و دیگر آنکه شش هزار تر کمان در خدمت این نامرد میباشند ،

ترکمانان چون اینچنین دیدند سراسیمه شدند . اما صاحب خانهها شکست وفرار تمام جانب قزلباش را داشتند و بعضی که بی جگر بودند التماس می کردند معه که ما را جایی پنهان کنید، ایشان می گفتند: به کاهدان بروید و درزیر کاهپنهان شوید. ایشان میرفتند و کاه برسرخود می کردند. وقتی که قزلباش می آمدند، صاحب خانه نشان ایشان میداد ، میرفتند و گرفته به قتل می آوردند تا آنکه چهارهزار تر کمانرا سر از پیکر جدا کردند و محمد زمان میرزا باهزار کس تا نزدیک به دم صبح دست و پایی زد ms518 اماکاری نساخت ، سرگردان شد و میخواست که خودرا به هرات اندازد که دید از برابرش خواجه مظفر توپچی با هزار کس رسید از برابر و جنگ در پیوست و خواجه رفتند که از پیش بردارند که از عقب صدای کرنا بلند شد و سلطان1 رسید و محمد زمان میرزا با دوکس به کتل هایخود2 سوار گردید و بدر رفت و آن سرها را نیز بریدند وداخل آن سرها کردند3 و پرغیب خان راگفت که تودر اینجابوده

و آن حضرت در قزوین بود که بلند بیگ1 یوزباشی آمد و شهریاررا سجده کرده و ایستاد . حضرت پنداشت که او شکست خورده است . احوال پرسید که : یوزباشی! کجا بودهای؟ او هرچه شده بود عرض کرد . ازشنیدن آن، شهریار خوشحال گردید . او را سلطان خطاب دادند ومشهد مقدس معلی را به او شفقت فرمودند و برادرش را یوز باشی کردند . و از آنجا شهریار خود به جانب تبریزراهی شدند و از آن جانب دیو سلطان رسید به ماروچاق و راهی شد .

چون محمد زمان میرزا از استراباد فرار نمود وبیرون آمد ، درهرجا که میرسید ، اسم خود را میگفت . میخواستند که اورا بگیرند و بهخدمت زینل خان شاملو بفرستند ، او از آنجا می گذشت . چون دید که او را در خراسان جایی ندادند ، به جانب غور و غرجستان راهی گردید.

و اردوان شاه که در غرجستان بود از مردم فیروز کوه بود . وقتی که شاه اسمعیل خروج کردند ، ایشان اطاعت شهریار نکردند و ایشان ده هزار خانوارند ، از فیروز کوه برخاستند ورفتند . چون به غرجستان رسیدند ودر غرجستان گرم سیرات وکوههای بلند بود ، رفتند و از برای خود مکانهای محکم به هم رسانیدند2.

اما چون دیو سلطان ملک نظام الدین حاکم غرجستان را کشته بود و کسی در آنجا نبود ، پس اردوان از آن کوه به زیر آمده و غرجستان را ms519 به تصرف در آورده نام آنرا اردوان شاه می گفتند. امامیدانست که قوت پادشاهی در او نیست . چون در این وقت محمد زمان میرزا به غرجستان رسیده و اراده رفتن به خدمت بابر پادشاه داشتند که اردوان شاه به خدمت او رسیده،

پس محمد زمان میرزا در غرجستان مانده در اندک وقتی قریب دههزار نفر بر سراو جمعیت نموده پس محمد زمان میرزا به اتفاق اردوان شاهقریب ده هزار (نفر) برداشته به تسخیر ولایت هرات روانه گردیده بودند که خبر به زینل خان شاملو للهآ نواب شاه تهماسب رسیده او به جهت خبرهای موحش در قلعه را بسته در تدارک قلعه داری نشسته بود که محمد زمان میرزا با سپاه آمده دورقلعه را فرو گرفته هرچند سعی و جنگ ویورش به قلعه انداخته بودند کاری نساختند .

اما در آن وقت دیو سلطان در حوالی هرات رسیده چون خبر آمدن محمد زمانمیرزا را بههرات شنیده بود، پس یکی از مردم آنجا را به خدمت زینل خان فرستاده پیغام داد که : «مگر ازین ده هزار نفر ترسیده (ای) که در قلعه محکم کرده (ای؟) به هر حال دروازه راگشوده به قدر هفت هشت صد کس بیرون بیایید ان شاءالله تعالی شکست بهایشان خواهیم دادن.» زینل خان در جواب گفته بود که : «دیو سلطان بهراهی که اراده دارد روانه شود که مارا احتیاج به کمک او نیست .»

پس دیو سلطان از آنجاروانه گردیده به خدمت نواب کامیاب آمده به شرف پای بوس مشرف گردیده؛ از آمدن جانی بیگ و عبید خان و آنچه گذشته بود به خدمت آن حضرت عرض نموده و تیرها که دربدن او خورده بههمراه ms520 آورده بود، از نظر کیمیا اثرگذرانیده و آن حضرت اورا تحسین بسیار کرده بهعوض هر تیر خلعتی به او شفقت فرموده، دیوسلطان عرض نمود که محمد خان ولد علی شکرخان را با سیرت قزلباش در بلخ گذاشته به خدمت آمدهام که کمک به بتده سققت فرمودنکهرته اور2 ازدت په اوز بک خلاص نمایم.

حضرت ظل اللهی فرمودند که نواب همایون ما شمارا به بلخ نخواهیم فرستاد وسپهسالاری ایران را به شما شفقت فرمودهایم به شرط آنکه مداخل دیار بکر خرج یومیهآعبدالله خان1 ولدقراخان بوده باشد وچون محمود سلطان مرد پیری است و در آن سرحد بودن کار او نیست ، شما را للهآ عبدالله خان1 فرمودهایم که او را تربیت2 نمایید. پس دیو سلطان را تاج وطومار واسب و زین مرصع وخلعت پادشاهانه نیز شفقت فرموده مرخص نمودند که روانهآ دیار بکر گردد . دیو سلطان به پابوس مشرف شده روانهآ دیار بکر گردید .

اما چون جانی بیگ سلطان وعبیدخان بلخ را محاصره نموده بودند، جاسوسی فرستاد بودند که خبر بیاورند . پس جاسوسی آمد، خبر به جهت ایشان آورد که شیخ اغلی صحت و سلامت در دار السلطنت تبریز میباشد . پس جانی بیگ سلطان و عبید خان سراسیمه شده از پای قلعهٔ‌ بلخ3 روانهآ ولایت خودگردیدند .

اما عبیدخان از آب جیحون گذشته بود (که) خبر به جهت او آوردند که محمد زمان میرزا به اتفاق اردوان شاه سپاه برداشته به گرفتن هرات رفته است. پس عبید خان از آنجامراجعت کرده به طرف هرات روانه گردید. چون به غرجستان رسیده بود که زینل خان از آمدن عبید خان خبردار گردیده ، عرفتن محمد چون آذوقه هیچ نداشته بود لاعلاج شده نواب شاه تهماسب را با کوچ برداشته به جانب عراق و آذر بایجان روانه گردید. اما پیش از آمدن عبیدخان، محمدزمانمیرزا درهرات کاری از پیش نبردند، روانهآ بلخ گردید. چون بهپای قلعه رسیده جمعیسنیان، شب دروازهآ قلعهرا گشوده محمدزمانمیرزارا باسپاه داخل قلعه ms521 گردانیده ومحمدی خان به نارین قلعه متحصن4گردیده بعداز دوماه قلعه داری کس به خدمت محمدزمان میرزا فرستاده که: «(حال قلعه تعلق به شمادارد ما را مرخص نمایید که روانه شویم 0» محتمد زمان میرزا درجواب گفت که:

پس محمدی خان قبول نموده چون سپاه اوزبک سرراه عراق راگرفته بودند ، اهل خانهآ قزلباش با حرم دیو سلطان را برداشته به طرف کابل روانه (شد)1. چونخبر آمدن محمدیخان به بابر پادشاهرسید فرمود که اورا استقبال نموده داخل گردانیدند و علی شکرخان پدر محمدی خان که همراه بابرپادشاه به ولایت هندوستان رفته بود، فرزند خود را دید ، مسرور گردید و بابر پادشاه نیز محمدی خان را عزت ومحبت بسیار نموده دختری از اقوام خود به محمدی خان داده او را در نزد خود نگاه داشته و اهل خانهآ قزلباش را و حرم دیو سلطان را و جمعی از قزلباش که همراه محمدی خان بودند، تمامی را تدارک دیده و جمعی را نیز همراه ایشان کرده روانهآ ایران گردانید.

اما بابر پادشاه میدانست که محمد زمان میرزا از عهدهآ جانی بیگ سلطان و عبید خان و محمد تیمور خان با سپاه اوزبک برنمی آید و طمع او نیز به حرکت آمده بود ، سپاه بسیاری برداشته روانه بلخ گردیده . اما چون بابر پادشاه به پای قلعهآ بلخ آمده خبر به محمد زمان میرزا رسید فرمود که دروازه را محکم بسته به قلعه داری در آمد . اما اردوان شاه دانست که محمد زمان میرزا با بابرپادشاه برنمیتواند آمد. شب دروقت شرب کردن ، اردوان شاه گفت که : ای میرزا! ما از عهدهآ بابر پادشاه برنمی آییم، هرگاه شمشیر به گردن انداخته بهخدمت او بروید، احتمال دارد که باز حکومت بلخ را به شما داده، نوازشها نیز سبت به شما بکند. پس ازاین سخن میرزارا نیامده باخود گفت که: مبادا اردوان ms522 خود این کار بکند. پس فرمود که اورا بهقتل آوردند . یس ارسلان برادر اردوان چون برادر راکشته دید در همان شب کس به خدمت بابر پادشاه فرستاده و دروازهآ قلعه را گشوده بابر پادشاه را آوردهداخل قلعه گردانید.

چون محمد زمان میرزا خبردار1 گردید ، اموال و اسباب خود و سپاه قزلباش را به جاگذاشته و راه غرجستان را پیش گرفته روانه گردید . پس بابر پادشاه نیز از عقب او روانه گردیده چون به غرجستان رسیدند میانهٔ‌ ایشان جنک مغلو به واقعشده درمیان جنگ شخصی به ناشناخت محمد زمان میرزا را شمشیری زده و دو انگشت او را قطع نموده و دست او را بسته و سر او را برهنه کرده به خدمت بابر پادشاه آورده بود. چون بابر پادشاه آنرا به آن حال دید، نیکیهای سلطان حسین میرزا را به خاطر آورده فرمود دست اورا گشوده چیره2 خود را برسراو گذاشته فرمود که: ای میرزای بی دولت! هرگاه من بعد شرط می کنی که با ما بی وفایی نکرده سر کشی را و اگذارید ، ما نیز شرط خواهیم نمود که شما راداماد خود ساخته ولایت بلخرا بهشماو اگذاریم. پس محمد زمان میرزا قسم یاد نموده و بیعت نمود که من بعد در اطاعت و بندگی بابرپادشاه کوشیده سررا از جادهآ اطاعت نپیچد. پس بابر پادشاه اورا عزت نموده ولایت بلخ را به او واگذاشته خود به طرف کابل روانه شد.

اما چون عبیدخان هراترا به تصرف در آورده کس به طلب محمدتیمور خان فرستاده و او آمده عبید خان هرات را بهاو واگذاشته خود به جانبمشهد مقدس روانه گردید . چون پسند سلطان شنیده بود که عبید خان با بیستهزار نفر از سپاه اوزبک به جنگ او می آیند. پس پسندسلطان اسباب آستانهآ منورهآ عرش درجه را به شخصیسپرده و هزار نفر از سپاه قزلباش را برداشته روانهآ خدمت نواب ظل اللهی گردید.

اما عبید خان آمده مشهد مقدس ms523 را به تصرف در آورده و از آنجا به نیشابور وسبزوار رفته، القصه تا پول کرپی آمده همه جاحاکم تعیین3 نموده خود مراجعت کرده درمشهد مقدس توقف نموده جاسوسی فرستاد که هروقت نواب ظل اللهی باجاه وجلال حرکت به جانبخراسان فرمایند، او راخبر کنند.

اما نورعلی خلیفه چون شنیده که خواند کار1 دو سه خزانه به آماسیه به جهت مصطفی پاشا فرستاده است که آذوقه جهت سفر ایران خریداری نماید، پس خلیفه را طمع به حرکت آمده سههزار نفر جوانان رملو را برداشته چهل و یک منزل راه را الغار نموده چون بهیک منزلی آماسیه رسیده بود، مصطفی پاشا خبردار گردیده سپاه برداشته به استقبال او از آماسیه بیرون رفته بود که خلیفه از بیرون آمدن مصطفی پاشا خبریافته ازراه غیر متعارف آمده دوخزانهٔ‌ خواند کاررا برداشته مراجعت2، روانه آذربایجان گردید که مصطفی پاشا از این حکایت خبریافته سر اسیمه شده خواست که از عقب خلیفه روانه گردد که سپاه روم مانع شده نگذاشتند . پس مصطفی پاشا لاعلاج شده از ترس خواند کار آنچه از خود داشته آورده آذوقه خریداری نموده، آذوقه الی غیر نهایت خریده در انبارها کرده و در کار خریدن بود .

اما چون نورعلی خلیفه آن خزانه که به قدر سیصد هزار تومان میشد به آذربایجان آورده به خدمت حضرت ظل اللهی فرستاده و آن حضرت نیز خلعت پادشاهانه به جهت خلیفه ارسال فرمودند.

اما چون آوردن خزانه را نورعلی خلیفه ، علاءالدولهآ ذوالقدر شنید، طمع او نیز به حرکت آمده فرمود که منجمان در اسطرلاب ببینند که آیا ما میتوانیم که آذوقه و خزانه را از دست مصطفی پاشا گرفتن والا این حرکت نکنیم . پس منجمان بعد از ملاحظه گفتند که شما آذوقه را خواهید گرفت و مصطفی پاشا را به قتل خواهید آورد و خواند کار روم به جنگ شما خواهد آمد، اگر بروید واگرنروید که دیگر قزلباش ms524 را باشما کارینیست و نخواهدبود و جنگ شما بارومیان خواهدشد. پس علاءالدوله گفت که خواند کارروم که پدر اوهرساله باج3 وخراج به من میداد، بامن جنگ خواهد کردن!؟ پس فرمود که چهار هزار قطار شتر سر کار اورا برداشته باهشتاد هزار نفر ذوالقدر که هریک ده قطار وبیست قطار شتر داشتند برداشته روانهآ آماسیه گردید .

چون بهنزدیک حصار رسید شب بوده و پنج هزار نفر از سپاه روم دور حصار را گرفته کشیک میداشتند که علاء الدوله فرمود که تمامی ایشانرا به قتل آورده بودند و سپاه ذوالقدر برسر انبارهای آذوقه ریخته و تمامی شتران را بار کرده روانه نمودند .

چون صبح شد مصطفی پاشا از آمدن علاءالدوله خبردار گردیده با بیستهزار نفراز سپاه روم به جنگ آمد و جنگ مغلو به گردیده و جمعی کثیر از سپاه روم کشته گردیده و مصطفی پاشا نیز به قتل آمده و خزانه که به جای مانده بود علاءالدوله متصرف شده فرمود که انبارهای آذوقه را به آتش زده مراجعت کردند . اما بعد از سوختن بسیار از آذوقه و رفتن علاءالدوله مردم شهر جمعیت نموده آتش را خاموش نموده آنقدر آذوقه مانده بود که پنج شش ماه تمامی سپاه روم را کفاف می کرد. سبب آنکه خواند کار فرموده بود که این قدر آذوقه تدارک نمایند کههفت سال که ما در یساق و سفر ایران بوده باشیم سپاه ما دیگر احتیاج به آذوقهآ ایران نداشته باشند. الحمدلله که آرزویش به عمل نیامد.

ذکر خبر یافتن خواند کار از بردن خزانه

وآتش زدن آذوقه را علاءاثدوثهآ ذوالقدر وکشته شدن

مصطفی باشا به دست ذو القدران وآمدن خواند کار

به جنگ علاءالدوله وکشتهشدن علاءالدوله

بهدست سپاه رومی وسوانحی که در آن ایام

بهمنصه ظهورپیوست بدین مقال أست

اما چون خبربردن خزانه را نورعلی خلیفه، به خواند کار رسید فرمود که آذوقه به جای باشد کار خزانه سهلاست بازخزانه ببرند و آذوقهخریداری نمایند که ms525 عرض نمودند که مصطفی پاشا آنچه خزانه از خود داشته آذوقه گرفته و قرض بسیاری هم کرده ، در کار آذوقه خریدن است و بعد از چند وقت عریضهآ مصطفی پاشا به خدمت خواند کار رسید که : «آذوقهآ پنج سالهآ سپاه روم را

پس خواند کار در کشتی میان دریا با فرنگ در جنگ بود که عریضهآ مصطفی پاشا رسیده بود . بافرنگ آشتی کرده1 چون به خشکی رسیده بود که خبر آوردند که علاءالدوله ذوالقدر به آماسیه آمده و آذوقه را سوخته و مصطفی پاشا را به قتل آورده است.

پس خواند کار بسیار بی دماغ شده به بدیع الزمان میرزا فرمودند که: ببینید مردم چه کم فرصتی می کنند؟ که بدیع الزمان میرزا عرض نمود که باید حضرت خواند کار برسر علاءالدوله ذوالقدر تشریف برده از آذوقه و آنچه دراین عرض مدت از والد حضرت خواند کار وسلطان قانیسا به حیله وتزویر گرفته از او بازخواست نموده و او را به جزا رسانیده و در آماسیه قشلاق فرموده در اول بهار از انجا کوچ فرموده بهجانب آذربایجان رفته ، نورعلی برسرعلاءالدول خلیفه را نیز به جزای عمل خود گرفتار کرده خزانههایی که او برده به دست آورده مراجعت فرمود.

پس خواند کار (را) این سخن مقبول طبع شده از آنجا کوچ فرموده بهجانب آماسیه روانه گردید . چون به حوالی آماسیه رسیده بود ، مردم آنجا به استقبال بیرون آمده ، خواند کار فرمودند که آذوقه این قدر مانده است که دراینزمستان سپاه را کفاف باشد؟ مردم عرض نمودند که زیاده بر آن نیز در انبارها مانده است . پس خواند کار تمامی سپاه روم که یکصد هزار کس بودهاند مواجب و انعام داده و تدارک نموده و از آنجا کوچ فرموده به ارادهآ ms526 جنگ علاءالدوله روانه گردیدند.

پس چون خبر به علاءالدوله رسید فرمود که ریش سفیدان ذوالقدر حاضر شده گفت که: ای یاران! روزگار بی وفا را مشاهده کنید که سلطان سلیم

پس خواند کار با سپاه روم آمده در پای قلعه درنا فرود آمده و روز گر دو کلمهنوشته و به ایلچی داده بهخدمت علاءالدوله فرستاد. پس ایلچی خواند کار آمده ، داخل بارگاه علاءالدوله شده بعد از سجده وکرنش نامهآ خواند کار را تسلیم نمود. نوشته بود که : «بر رای پدرعزیز سلطان علاءالدوله مخفی نماناد که در این عرض مدت آن ستمها که در حق والد بزرگوار نواب ما کرده بودید و هرساله هشتاد هزار تومان زر نقد از او به عنوان باج گرفته بودید با وصف این همه ستمها چون نواب ما شنید که شیخ اغلی باشماجنگ (کرده) ونه پسرشما را بهقتل آورده است ، نواب ما بهتدارک احوال در آمده و سپاه بی حد برداشته و در صحرای چالدران با شیخ اوغلی جنگ کرده و او را شکست داده به جزای عملی که با شماکرده بود گرفتار گردید و در وقت مراجعت جمعی به نواب ماگفته بودند که باید برسر علاءالدوله رفته انتقام قدیمی ازو کشیده شود ؛ نواب ما فرموده بودیم که اوحال پیر شده و با مایک مذهب دارد و قزلباش او را مستأصل کرده است. پس بنابر ریش سفید ، شما را واگذاشته به جانب اسکوید1 روانه گردیده بودیم که آذوقهآ چندین ساله به جهت سپاه روم خریداری نمایند که بعد از مراجعت سفر ولایت فرنگ، تمام ولایت ایرانرا مسخر نموده شیخ اغلی را جلاء ms527 وطن نمایم؛ شما بی توجهی برسر آذوقه آمده آنچه توانستید حمل2 و نقل نمودید و باقی را به آتش زده سوختید. هر گز نعمت حق تعالی کسی نسوخته است. به هرحال خود نیزالبته به کردهآ خود منفعل خواهید بود . طریقه آنکه در این وقت که نواب ما به اقبال دولت به این سمت آمده باید آنچه دراین عرض مدت از والد نواب ما

چون نامه خوانده شد ، علاءالدوله را غضب مستولی گردیده و نامهرا پاره پاره کرده و درشتی به ایلچی کرده فرمود که به سلطان سلیم بکوی که : «وعدهآ ما وشما صباح در میدان جنگ است.» پس طبل جنگ زدند و روز دیگر آن دو سپاه بی حد از جای در آمده و در وهلهآ اول جنگ مغلو به گردیده و سپاه ذو القدر زور آور گردیده سیاه روم را به قدر یک فرسخ به عقب دوانیده بودند و علاءالدوله نیز به جنگ آماه نزدیک به آن رسیده که خود را بهپای علم خواند کار رساند که دست اسب او به سوراخ موشی فرورفته و اسب در غلطیده که سپاه روم برسر او جمعیت نموده وذوالقدران نیزجمع شده بودند که سپاه روم زیادتی نموده علاءالدوله را به قتل آورده سر او را به خدمت خواند کار آورده بودند که خواندکار فرمود که سراو را به نیزه کرده نقاره خانه را به نوازش در آوردند که شکست برسپاه ذوالقدر افتاده اکثری به قتل آمده و قلیلی که مانده بودند ، به اتفاق ms528 سلطان مراد ولد حسن پاشا فرار نموده خود را به قلعهآ درنا رسانیده به قلعه داری در آمدند.

پس خواند کار با فتح و فیروزی به پای قلعه آمده نزول کرده فرمود که دو کلمه به سلطانمراده نوشتند که : «چون برمضموننوشتهآ ما مطلع شوی به زودی به درگاه عالم پناه حاضرشوید که شرط نمودم که چون ولایتایران را مسخر نمایم شما را جانشین خود نموده پادشاهی ایران را بهشما واگذارم

پس سلطان مراد تمامی خزاین وجواهرات و آلات و اسباب واثاثه1 و کارخانجات2 علاءالدولهرا برشتران بار کرده برداشته به خدمت خواند کار آمده به سجده و کرنش مشرف گردیده وخواندکار او را محبت بسیار نموده بعداز چهل روز که درپای قلعهآ درنا نزول داشته ولدان سلطان مراد که سلیمان بیگ و حسن بیگ نام داشتهاند جانشین او نموده، پس بدیع الزمان میرزا وسلطان مراد را با سپاه روم برداشته روانهآ استنبول گردید . اما حکومت آماسیه را به فرهاد پاشا داده فرمود که آذوقهآ چندین سالهآ سفر عجم را تدارک نمایند که بعد ازفتح قلعهآ منان- که درمیان دریا واقع است و به تصرف فرنگیان است- روانهآ ولایت عجم خواهیم شد .

پس خواند کار به استنبول آمده و از آنجا کوچ به جانب قلعهآ منان فرنگیان کرده وقلعهآ منان را باشصت قلعهآ دیگر کههمهرا فرنگیان داشته بودند مسخر کرده و از آنجا کوچ فرموده به جانب حلب روانه گردید.

اما چون خبر آمدن خواند کار به خیرالدین پاشاکه از جانب قانیسا حاکم حلب بود رسید، فرمود که آب به خندق قلعه انداخته و در قلعه را بسته و به قلعه داری در آمده وکس به خدمت سلطان قانیسا فرستاده از آمدن خواند کار برسر حلب او را خبردار گردانیده وخواند کار باسپاه بی حد آمده دور قلعهآ حلب را در میان گرفته نشستند .

اما چون (خبر) آمدن خواندکار به سلطان قانیسا ms529 رسید ، او رمضان اغلی را سردار کرده وصد هزار نفر از سپاه را مواجب داده فرمود که تدارک دیده از مصر روانهٔ‌ حلب شوند وخود نیز تدارک دیده وکس به خدمت (خیر الدین پاشا)3 فرستاده .

واما خیرالدین پاشا را منجمی بود که نهایت وقوفدر علم نجوم داشته به اوفرمود که: مشاهده کنید که جنگ مابا خواند کار چهصورت خواهد داشت

پس خواند کار مسرورگشته او را عزت و محبت بسیار کرده مرخص نموده و روز دیگرخواند کارخود سوار شده و یورش به قلعه انداخته بود که خیر الدین پادشا از دروازهآ دیگر بیرون رفته به جانب مصر روانه گردیده و خواند کار داخل قلعه گردیده عجب قلعه و اسباب قلعهداری را به نظر در آورده نزول نمود.

اما چون خیر الدین پاشا بهسه منزلی مصررسید بهخدمت قانیسافایزشده و آنچه گذشته بود عرض نمود سلطان قانیسا فرمود که چون شما زن و فرزند خود را در آنجا گذاشته به خدمت ms530 آمدهاید مانیز قدر وجاه شما را نیزخواهیم افزود، پس منزل به منزل روانهآ حلب بوده چون به پنج منزلی حلب رسید به جهت آمدن غزالی توقف نموده بعد از دو روز غزالی با سپاه آمده و سلطان قانیسا حکایت گرفتن حلب را خواند کار با او گفته و از آنجا کوچ نموده به جانب حلب روانه گردیدند.

ذ کر جنگ کردن سلطان سلیم خواندکار روم با

سلطان قانیسا پادشاه مصر وکشته شدن

قانیسا ومقدمات آنجا

اما خبر آمدنسلطان قانیسا وغزالی بهخواند کار رسید، او نیزدرتدارک احوال سپاه پرداخته بود که بعد ازسه روز سلطان قانیسا و غزالی باسپاهرسید. در بیرون دروازهفرود آمده اما سه روز از هیچکس و از هیچ طرف حرکتی واقع نشده درروز چهارم طرفین طبل جنگزده و دو دریای لشکر از جایدر آمده ریختند درمیان یکدیگر وجنگ مغلو به شده و بزرگان سپاه مصر نیز بهمیدان رفته وسلطان قانیسا با چند نفر از مخصوصان وخیرالدین پاشا در پای علم مانده بودند که در این وقت خیرالدین پاشا فرصت غنیمتدانسته غافل شمشیری بر گردن سلطان قانیسا زده که سر او از بدن جداگشته در دم سر او را برداشته به خدمت خواند کار آمده، خواند کار او را تحسین نموده فرمود که سراو را برسر نیزه کرده سپاه روم فریاد نیز بر آوردند که: ای سپاه مصر! این سرسلطان قانیسا پادشاه مصراست. شما از برای که جنگ می کنید؟ اما غزالی صفسپاه روم را که دویست هزار نفر بودند باجوانان عرب شکافته و جمعی کثیر رابه قتل آورده ونزدیک به آن رسیده بود که خود را به پای علم خواند کار رساند که این صدا را شنیده دانست که این نمک بحرامی را خیرالدین پاشاکرده است. پس از رومی احوال پرسیده او گفته که : بلی خیرالدین پاشا آقایخود را به قتل آورده . پس غزالی سراسیمه شده گریبان چاک کرده و بعد از آن به سپاه عرب ms531 فرمود که : به خدا قسم که اگر در جنگ تکاهل نمایید و از عقب سرمن خود را نرسانید شما همگی را به قتل خواهم آورد.

پس سیاه جمعیت نموده به یک مرتبه خود را برسپاه روم زده بسیاری را به قتل آورده بودند که خواند کار فرمود که : غزالی ظاهرا خبر از کشته شدنقانیسا نداشته باشد؛ پس یکی ازسپاه روم سر قانیسا را پیش آورده گفت که: ای غزالی! این سرقانیسا پادشاهمصراست. شما از برای که جنگ می کنید؟

پس غزالی داخل مصرشده ثمانی خان ، همیشرهزادهآ سلطان قانیسارادر مصرپادشاه کرده و رمضان اغلی را سردار کرده گفت : هرگاه خواند کار بیاید البته با او جنگ نکنند تا آمدن من چون عربان یمن کشته شدن سلطان قانیسا شنیدهاند مبادا که سیصد قلعهآیمن که در تصرف ملازمان ماست جمعیت نموده متصرف شوند . پس پنج هزار نفر سپاه عرب را برداشته به جانب یمن روانه گردید.

اما خواند کار از حلب کوچ فرموده به جانب شام رفته و ولایت شام را مسخر کرده و حکومت شام را به غزالی ms532 اغلی داده و خلعت پادشاهانه به جهت غزالی فرستاده و اراده حرکت مصر نموده بود که بزرگان شام عرض نمودند که : از اینجا تا به مصریک ماهراه است که از بیابان عبور باید کرد و هرمنزلی یک چاهدارد و آذوقه بههم نمیرسد، سپاه در یاشکوه حضرت خواند کار ازاین راه عبورنمیتوانند کردن1. سبب آنکه سپاه روم آنقدر شتر و چهار پا ندارند که آذوقهآ یک ماه بردارند و خصوصا شتر و چهار پای سپاه روم که از این راه نمیتوانند رفتن .

پس خواند کار فرمود که : دراین سفر از اعلی تا اوسط یک نفر نو کر نگاه ندارند و خیمهآ زیادتی برندارند بلک هر ده نفر نیز یک خیمه بردارند و هردو نفر یک شتر بردارند چون اول بهار است البته باران خواهد بود و آب بسیار است. پس فرمود که عربان بادیهشتر آورده قیمتاز سر کار بگیرند. پس عربان شتر آورده قریب ده بیست هزار شتر سرکار خواند کار خریده و آذوقهٔ‌ بسیار بار کرده و از شام کو چ فرموده با دویست هزار نفرسپاه از راه بادیه به جانب مصر روانه گردیدند .

چون به حوالی مصر رسیده بودند خبر آمدن خواند کار را به جهت ثمانی خان برده او فرمود که : دروازها را بسته به قلعه داری در آمده که خواند کار با سپاه دریا خروش به پای قلعهٔ‌ مصر آمده نزول فرمودند . اما رمضان اغلی سردار (را) شجاعت بهخاطر رسیده به ثمانی خان گفت : ماچرا باید که در قلعه را ببندیم و خود به جنگ خواند کار رفته او را دستکیر کنیم سبب آنکه بعدا از آنکه غزالی بیاید و این کار کرده شود منتی به ما و شما خواهد گذاشت کهاین کار رامن کردهام.

القصه این قدر وسوسه به ثمانی خان نمود که او فریب خورده ارادهٔ‌ جنگ نموده کس به نزد خواند(کار) فرستاد که: «بفرمایید که سپاهروم ازپای قلعه عقب نشینند که ما ms533 بیرون آمده با شما جنگ خواهیم کرد .»

اما خواندکار چون مشاهدهآ حصار مصر نمود ، حصاری دید که سر بر فلک بر کشیده گرفتن آن را مشکل دانست و سراسیمه بود، سبب آنکه تمامی شتران در آن بیابان مرده بودندو آذوقههم نداشتند. چون کس ثمانی خان آمده پیغام چنین آورد، خواند کار ازاین خبرمسرورشده فرمود که سپاهروم به عقب نشینند.

پس ثمانی خان ازقلعه بیرون آمده وفرموده که چهار هزار توپ بزرگ و کوچک از مصر بیرون آورده برابر سپاهروم به حواله بسته بودند و جنگ از هر دو لشکر در پیوست وخواند کار جرأت پیش آمدن نداشت . اما یکی از ملازمان خواند کار مردم مصر بود و مدتی در توپخانهآ سرکار سلطان قانیسا

پس خواندکار از این خبر مسرور گردیده به عقب توپخانه رفته فرمود که توپخانه را خالی نموده ، هفتاد هزار مصری را به قتل آورده ثمانی خان سر اسیمه گردیده، نیزلاعلاج فرار نموده خودرا به مصررسانید ، که خواند کار ابراهیم پاشا وشهسوار پاشا وشهباز با سپاه بی حد از عقب او فرستاده وخود نیز حرکت نموده داخل مصرگردید و نصف شهر در تصرف رومی بود و نصف در تصرف ثمانی خان . اما ثمانی خان به رمضان اغلی فرمود که سپاه جمعیتندارند و کار دشوار خواهدبود. پس رمضان اغلی در شهر جار زده که هر کس یراق تواند برداشت به جنگ رومی حاضر شود والا سیاست براو واجبخواهد بود ms534 .

پس روزدیگر تمامی مصرییراق که قریب به صدهزار کس بودند تمامی یراق پوشیده به جنگ بیرون آمده بودند. چونخواند کار آن حال را مشاهده نمود فرمود که تا در دروازهرا نگرفتهاند باید بیرون رفت. پاشایان مانع شده نگذاشتند. القصهجنگ در گرفت و جمعی کثیراز طرفین کشته گردیده و تفنگی برثمانی خان آمده کشته گردید ؛ وخواند کار چهل هزار نفر مصر را به قتل آورده به خاطر جمع در مصرنشسته بود که دراین وقت خبر آوردند که غزالی عرب به حوالی مصر رسیده وبه جنگ شما می آید. پس از این خبرخواندکار واهمه نموده فرمود که سر ثمانی خان را به استقبال او ببرند ، شاید چون از کشته شدن او اطلاع یابد با ما جنگ نکند . پس سر را به نزدیک غزالی آورد(ند.) غزالی گریه بسیار کرده گفت که : «خواند کار را به خاطر رسید که

اما بدیع الزمان میرزا را هوای حکومت مصر در خاطر جای گرفته به خدمت خواند کار عرض نمود که بنده را مرخص نمایید که به جنگ غزالی رفته او را دستکیر نموده به خدمت حاضر نمایم . پس خواند کار رخصت فرموده بدیع الزمان میرزا سپاه برداشته سه منزل استقبال غزالی کرده، چون به یکدیکر رسیدند جنک در پیوسته و مغلوبه کردیده و بدیع الزمان میرزا به ناشناخت بهدست ملازمان غزالی کشته گردیده و سیاه او فرارنموده بهخدمت خواند کار آمدند ، آنچه گذشته عرض نمودند که خواند کار باز بیشتر واهمه برداشته که خیرالدین پاشا را از گفتههای خواند کار خوش نیامده گفت که هرگاه حضرت خواند کار همچه سلطان قانیسایی را علاج کرده باشد ، این عرب بیحیا چه وجود دارد؟خواند کار فرمود که: هر گاهشما اورا یا به جنگ ms535 یا استمالترام نمایید کارخودرا تمام کرده باشید. خیرالدین پاشا قبول نموده سی هزار نفو سپاه برداشته روانه گردید.

چون به نزدیک سپاه غزالی رسیده غزالی از آمدن او خبریافته فرمود که: (طبل) جنگ زدند و خیرالدین پاشانیزلاعلاج شده طبل جنگ به نوازش در آورده و آندو سیاه از جای در آمده و جنگ مغلو به گردیده ، غزالی خود به میدان آمده و جنگ کنان به خیرالدین رسیده گفت که : ای نمک بحرام! هیچ میدانی که چه نمک بحرامی کرده(ای؟) و نیزه بر پهلو او زده که ازروی زین اورا برداشته بهدور سر گردانیده برزمین زده که جان تسلیم نمود و بسیاری از سپاه او را به قتل آورده و اکثری که سپاه مصر بودند به خدمت غزالی شتافته وباقی فرار نموده به خدمت خواند کار آمده احوالات را عرض نموده که خواند کار به ابراهیم پاشا فرمود که : به خدمت غزالی رفته بگویید که :

پس ابراهیم پاشا به خدمت غزالی آمده پیغام خواند کار را به اورسانیده غزالیرا به خیال رسیده بود که البته خواند کار به او تمسخر کرده گفته2است. پس غزالی گفت که : «هرکاه حضرت خواند کار براقرار خود صادق است بفرمایید سپاه روم ازشهربیرون آیند.» پس ابراهیم پاشا مراجعت کرده آنچه غزالی گفته بود معروض خواند کار نمود.

چون خبر بیرون آمدن خواند کار به غزالی رسید او نیز منت داشته کوچ نموده داخل مصر گردید. وبعد ازسه روز غزالی با سپاه عربشمشیرها به گردن انداخته از شهر بیرون آمده به خدمت خواند کار رسیده وخواندکار از خیمهآ خود پیاده به استقبال بیرون آمده و آغوش شفقت و مهربانی گشوده؛ غزالی را ms536 در بر گرفته فرمودند که الحمدلله شکر مرخدای را که درعالم مردی را در بر گرفتهایم . پس داخل بارگاه گردیده و به صحبت و عیش مشغول گردیدند. بعد ازچند روز خواند کار اراده حرکت نموده، غزالی عرض نمود که پدران ما هر گز پادشاهی نکردهاند. مصررا به سلطان سلیمان شفقت فرمایید و رمضان اغلی را نایب به جهت او تعیین3 فرمایید که ولایت مصر را سلطان قانیسا آقای ما داشته وجای آقای خود پادشاهی کردن ملازم ، بی صورت و از مروت دور است.

یس خواند کار بعد از التماس بسیار غزالی ، قبول نمود و بعد از آن حکومت مصر به سلطان سلیمان داده و رمضان اغلی را نایب کرده غزالی را ا به جانب فرنگ برداشته به استنبول آمده و از آنجا به مکهآ معظمه و مدینهآ مشرفه رفته و بعد از تسخیر و زیارت ، از آنجا به طرف ولایت فرنگ و تسخیر وندیکروانه گردید. بعد از فتح ولایت وندیک و جزیرهٔ‌ فرنگ از دریا بیرون آمده کس

ذکر آمدن سلطان مراد ولد یبعقوب پادشاه

بن حسن بادشاه تر کمان به گرفتن ولایت دیار بکر

و کشته شدن اوبر دست آحمد قاجار و مقدمات

اماچون خواند کار ارادهآ حرکتولایت فرنگ نمود، سلطان مرادعرض کرد که دیار بکر همچنان حاکمی ندارد و محمود سلطان مرد پیری است و عبدالله خان جاهل است. هرگاه حضرت خواند کار مقرردار ندبنده سپاه برداشته روانهآ دیار بکر شده تا مراجعت حضرت خواند کار از ولایت فرنگ (و) وندیک1 آن ولایترا مسخرنموده و آذوقه نیزسرانجام نمایم بدنخواهد بود.

پس خواند کار ، سلطان مراد را ms537 مرخص نموده، به جانب ولایت فرنگ (و) وندیک حرکت فرموده روانه گردید . و سلطان مراد نیز چهارده هزار نفر ترکمان و ذوالقدر برداشته به طرف دیار بکر آمده، چون به حوالی قلعهآ فرتوت که پسراحمد سلطان قاجار حاکم بود رسیده و پسراحمد سلطان چون خبر آمدن سلطان مراد را شنیده بود عریضه به خدمت پدر خود در باب آمدن سلطان مراد نوشته عرض نمود که : «هرگاه شما را در این وقت آمدن ممکن نبوده باشد مرخص فرمایید که کس به خدمت نورعلی خلیفه فرستاده از او کمک طلب نماییم.» پس احمد سلطان جواب نوشته که : «محتاج کس فرستادن به نزد نورعلی خلیفه نیست و قدری خودداری نمایید که ان شاءالله تعالی از عقب نوشته خواهیم آمدن.»

پس بعد از آن احمد سلطان هفصد کس برداشته روانه گردید. یک روز پیش از آمدن سلطان مراد به پای قلعه ، او داخل گردیده بود و سلطان مراد

اما احمدسلطان امو ال و اسباب سلطان مراد وسیاه تر کمان وذو القد(ررا) متصرف کردیده بعد از آن سر سلطان مراد بایک دست او که انگشتر داشته به خدمت حضرت ظل اللهی فرستاده عریضهای نوشته بود که : «هرگاه مردم گویند که این سلطان مراد نیست دست او با انگشتر شاهد بنده خواهد بود.» چون عریضهآ احمد سلطان با سرسلطان مراد و دست اوبه نظر کیمیا اثررسیده تأسف خورده فرمودند که : ای روزگار ! با هیچ کس وفا نکرده و نخواهی کردن. ms538 پس خلعت به جهت احمدسلطان و پسراو شفقت فرموده ارسال نمودند

اما چون خواند کار از ولایت فرنگ مراجعت کرده به استنبول آمده بود و اکثر اوقات حرف آمدن ایران و نواب کامیاب را در مجلس می گفتند ومی فرمود که غزالی اورا علاج خواهد کردن1. اما غزالی (به) هیچ وجه سخن نمی گفت. آخر خواند کارفرمود که شما درباب شیخ اغلی سخن نمی گویید؟ غزالی گفت که: کسی که از جانب حق تعالی توفیق یافته خروج کرده باشد، در بارهآ او چه میتوانم گفتن ؟ هرگاه در خدمت شما حرفی بگویم شاید که با اقبال او برنتوانیم آمد. خواند کار فرمودند که انصافهم از جمله مردانگی است.

پس سلطان سلیمان پسر خودرا سردار سیاه نموده فرمود که : هرگاه نورعلی خلیفه را علاج کردید ، خاطر از شیخ اوغلی جمع داشته باشید که زود اورا علاج میتوان کردن . پس غزالی عرض نمود که حضرت خواندکار چند نفراز پاشایان را نیز مقرر دارد که همراه بوده باشند . پس فرهاد پاشارا

ذکر آمدن غزالی به اتفاق سلطان سلیمان به ایرآن

و جنگ ایشان با نورعلی خلیفه وکشته شدن نورعلی خلیفه

به دست سپاه رومی و مقدمات آن زمان

اما چون غزالی به اتفاق سلطان سلیمان روم حرکت نموده به جانب آذربایجان روانه گردیدند ، جاسوس خبر حرکت نمودن ایشان را آورده به خدمت نورعلی خلیفه عرض نموده بود . نورعلی خلیفه هشتصد نفر انتخاب نموده و صوفیان خلیفه را نایب و جانشین خود کرده فرمود که دختر خود را بهتو نامزد کردهام و هرگاه من دراین جنگ کشته یا گرفتار گردم ، در جانشینی نیز مردانه باشید . پس وصیتها کرده و سپاه برداشته روانه گردیده بیست منزل راه آمده بود که ms539 به غزالی وسلطان سلیمان رسیده و در میانهآ ایشان جنگی عظیم واقع شده و غزالی تعجب نموده گفت که: من در این مدتمردی به مردانگی این قزلباش ندیدهام و در حین گیرودار پای اسب نورعلی خلیفه از پیش بدر رفته رومی خود را به او رسانیده زخم کاری به او زده از اسب در غلطید که در آن وقت غزالی رسیده آن رومی را به قتل آورده و برسر نورعلی خلیفه آمده و سر او را بردامن گذاشته گفت که : ای مرد مردانه ! چه آرزو و مطلب داری بگو که بهجان منت داشته بهعمل آورم . نورعلی خلیفه گفت که اشتیاق جنگ شما داشتم الحمدلله که شهادت یافتم و صد حیف که جنگ شما را با مرشد کامل ندیده آرزوی به خاک بردم . اما وصیت می کنم شما را که برسر قلعه مروید و هرگاه سپاه روم شما را ببرند از راه مردانگی با ایشان جنگ نکرده بگذارید که از قلعه بیرونرفته به خدمت نواب ظل اللهی روانه شوند . پس غزالی وصیت قبول نموده نورعلی خلیفه جان پاک تسلیم تموده پس غزالی تأسف بسیاری خورده فرمود که مردم خلیفه ، نعش او را

پس فرهاد پاشاگفت که باید برسرقلعه رفتهخزانهآ خواند کار که نورعلی خلیفه آورده است متصرف گردید . پس غزالی گفت که نورعلی خلیفه مرد مردانه بود و به من وصیت کرده و من قبول نمودهام که کاری به مردم اونداشته برسر قلعه نروم وهرگاه صد خزانه در قلعه بوده باشد که من از همین جا مراجعت خواهم کرد . و سپاه قزلباش نیز قسم یاد نمودند که خلیفه خزانه به جهت نواب ظل اللهی فرستاده است و در قلعه خزانه نیست.

پس غزالی از آنجا مراجعت کرده داخل آماسیه گردیده خبر به جهت خواند کار فرستاده . چون خواند کار ازقتل آمدن نورعلی خلیفه اطلاع یافت، خاطر خود را از گرفتن ایران جمع نموده ms540 باز سلطان سلیمان و غزالی را با پنجاه هزار کس به طرف ولایت دیاربکر روانه فرمود که نواب ما از تعاقب خواهد آمد .

ذکر آمدن سلطان سلیمان وغزالی مرتبهآ دویم به ایران

وگرفتار گمردیدن غزالی به دست حضرت ظل اللهی

و مقدماتی که به ظهور آمد

اما چون خبر به درگاه عرش اشتباه رسید که خواند کار روم سلطان قانیسارا به قتل آورده وغزالی عربرا مطیع خود گردانیده ، حضرت ظل اللهی دیو سلطان را رقم مبارک و کالت داده و سپهسالاری ایران و بیگلر بیگی گری ولایت دیار بکر را به او شفقت فرموده او را مرخص نموده روانهآ دیار بکر گردانیده و مدت چهار سال بوده که در دیار بکر میبود که خبر آمدن سلطان سلیمان و غزالی را جاسوسان به جهت او آورده بودند.

مس دیوسلطان عریضهای در آمدن سلطان (سلیمان) وغزالی وسپاه روم نوشته به خدمت نواب کامیاب فرستاد و آن حضرت در جواب عریضه ، رقم مبارک فرستادند که : «چون ایشان وارد آن ولایت شوند شما جنگ راموقوف داشته باشید که نواب همایون ما از تعاقب رقم اشرف روانهآ آن سمت خواهیم

اما سلطان سلیمان وغزالی با سپاه روم چون به حوالی قلعهآ آذربایجان رسیده بودند که صوفیان خلیفه کس به خدمت دیو سلطان فرستاده بود که : «چه میفرمایید ؟» او در جواب نوشت که : «قلعه را خالی نموده کوچ و بنه را برداشته روانهآ دیار بکر شو ید که مصلحت دولت در آن است.)

پس صوفیان خلیفه قلعه را خالی نموده کوچ را برداشته آمده داخل دیار بکر گردید و غزالی با سپاه آمده قلعه را متصرف گردیدند و از آنجا آمده قلعهآ فرتوت را گرفته ، القصه به هر قلعه که میرسیدند حکام قزلباش به حسب الفرمردهآ حضرت ظل اللهی ms541 قلعه را واگذاشته به دیاربکر جمع میشدند . و سلطان سلیمان و غزالی متصرف گردیده وعریضهٔ‌ فتح به خدمت خواند کار میفرستادند .

خواند کار اراده نموده بود که پاشایان به جهت قلعهها تعیین1 نماید که غزالی عرض نموده که تاولایتوقلعهآ دیاربکر(را)2مسخرنکنیم، حاکم تعیین1 نمودن صورت نخواهدداشت. اما چون بهحوالی قلعهآ قراحمید رسیده بودند، احمد سلطان کس به خدمت دیو سلطان فرستاده که : «نواب ظل اللهی مقرر نموده است که تا مادام نواب همایون ما با جاه وجلالوارد نشوم، شماجنگ سقوط قراحمید مکنید . هرگاه شما امر مرشد کامل را نمیشنوید اختیار دارید .» پس احمد سلطان لاعلاج شده قلعه را خالی نموده به دیار بکر آمدند و غزالی باسلطان سلیمان آمده قلعهٔ‌ قراحمید نیز تصرف کردند . القصه چهل و دو قلعه که در تصرف امرای قزلباش بود بی جنگ و جدال متصرف کردیدند. اما دیوسلطان می گفت که ای یاران! دشمن چه میداند که مرشد کامل امر نموده است که ما جنگ نکنیم و تمامی ولایت را متصرف شدهاند و حال علاج ایشان به آسانی ممکن نیست.

اماچون این قلعههارا غزالی متصرف شده بود برخود میبالید که قزلباش چه حد آن دارند که تو انند در برابرمن آمده جنگ کنند و باز خود خیال نموده گفت که این جنگ نکردن قزلباش بی سبب نخواهد بود . پس چون به سه منزلی دیار بکر رسیدند، جاسوسی فرستاده گفت که : خبری تحقیق نمای که سپاه قزلباش به چه سبب به جنگ نیامده، قلعهها و اگذاشته بهدیار بکر رفتهاند؟ و خود با سلطان سلیمان در آنجا توقف نمودند.

پس جاسوس به اردوی دیو سلطان آمده دید که دیو سلطان در بیرون نامهآشاه اسمعیل قلعهآ دیار بکر مثل دیو دژم با سپاه و امرای قزلباش نشسته و اراده دارد که به جانب قلعه قرا حمید1 به جنگ غزالی و سپاه روم حرکت نماید که در این وقت چاپاری از اردوی کیوان پوی آمده رقمی به جهت ms542 دیو سلطان آورده که حضرت ظل اللهی مقرر فرموده است که : «هرگاه غزالی آمده باشد جنگ مکنید اگرنیزه به نیزهآ او انداخته باشید چون رقم مبارک نواب همایون به شما رسد دست بردارید که تانواب همایون مابرسد.» دیو سلطان گفت که دشمن چه میداند که مرشد کامل از جنگ کردن منع میفرماید؟ او راگمان آنکه ما از سپاه روم ترسیدهایم ؛ بی دماغ شده سپاه را برداشته داخل قلعه گردید.

پس جاسوس مراجعت کرده بهخدمت غزالی آمده آنچه دیده و شنیده بود عرض نموده . غزالی گفت که من شنیدهام و میدانم که قزلباش در عالم از کسی اندیشه ندارند و حق تعالی واهمه در دل ایشان خلق نفرموده است . پس از آنجا کوچ نموده در سه فرسخی دیار بکر آمده نزول نمودند.

چون خبر آمدن ایشان به دیو سلطان رسید ، او نیز با سپاه ظفر اثر قزلباش از قلعه بیرون آمده در برابر سپاه روم خیمه وسراپرده برسرپای کرده فرود آمدند . بعد از آن غزالی گفت میخواهم سپاه قزلباش و دیو سلطان را از دور مشاهده نمایم . پس با چند نفربر فراز پشته بر آمده به نظاره مشغول گردیده بود که دیوسلطان نیز با احمد سلطان و سلاطین قزلباش برفراز پشتهآ

پس غزالی تنها به جانب دیو سلطان روانه گردیده ، چون دیو سلطان غزالی را دید که به طرف او می آید گفت هر(گاه) این عرب به ارادهٔ‌ جنگ من آید فرار نموده بگویم که امر مرشد کامل را نشنیده ناصوفی خواهم بود. احمد سلطان گفت که هر گاه او به جنگ آید شما را باید جنگ کردن . پس دیوسلطان نیز به جانب غزالی روانهشده چون نزدیکی هم رسیدند دیوسلطان عجایب جوان عربی را به نظر در آورده وخود را در جنب شجاعت ms543 او مانند صعوه دیده که در برابر نره شیری ایستاده باشد . اما هیچ اورا به منظور در نیاورده بود که غزالی پیش آمده سلام کرده ایستاد که دیو سلطان خجالت کشیده گفت که بزرگان گفتهاند :

تواضع زگردن فرازان نکوست %~% کداگرتواضع کند، خوی اوست

القصه بعد از گفتگوی وحکایت بسیار باهم چنین قرار دادند که تایک هفتهآ دیگر با هم جنگ نکرده طرفین به حال خود بوده باشند . پس هر یک مراجعت به اردوی خود نموده1 اما چون وعده رسیده غزالی فرمود که طبل جنگ به نوازش در آورند که دیو سلطان(گفت): ای یاران! علی الصباح جنگ خواهد بود و ولی نعمت ما تشریف نیاوردند و نمیدانیم که چه تدبیر نماییم که در این وقت شخصی آمده مژده آورد که حضرت ظل اللهی با جاه وجلال2 فردا تشریف شریف ارزانی خواهندفرمود. پس دیوسلطان ازاین خبرمسرور گردیده فرمود که طبل جنگ زده به تدارک احوال سپاه پرداخته بود .

اما چون صباح هر دو سپاه قیامت اثر از جای در آمده وصفوف جدال و قتال آراسته گردید ، غزالی بهمیدان آمده و دیو سلطان نیز لاعلاج بهمیدان آمده بود که از دور علم نصرمن الله وفتح قریب نمایان گردیده و امرای و سپاه قزلباش به استقبال رفته به پابوس نواب گیتی ستان مشرف شده و آن حضرت

چون حضرت ظل اللهی آن ms544 حالرا مشاهده نمودند، غضب بر آن حضرت مستولی گردیده به اقبال دولت بهمیدان تشریف آورده غزالی چون آن حضرت را دیده سری به جانب آن حضرت فرود آورد . عرض نمود که آیا به جنگ ما آمد(ید) یا اینکه نصیحت خواهید فرمودن ؟ آن حضرت فرمودند که اول نصیحت هرگاه نشنوی جنگ مارا مشاهده خواهید نمود. پس غزالی باخود گفت که حقا شیخ اغلی فرزند حضرت امیر المؤمنین - علیه السلام - است اگر چه فدوی و صوفی آن حضرت شده بود نهایت میخواست که شجاعت خود را بر آن حضرت ظاهر سازد . پس عرض نمود که ای شیخ اغلی با شما نیزهوری خواهم کردن و شمشیر برروی شما نخواهم کشیدن1.

پس حضرت ظل اللهی قبول فرموده نیزه در ربوده و غزالی نیز نیزه گرفته به نیزهوری مشغول گردیدند که حضرت ظل اللهی نیزه بر کمر زنجیر غزالی بند کرده و یا علی مدد گفته غزالی به آن شجاعت و قامت را از خانهآ زین برداشته برزمین زده به دیو سلطان گفت که دست او را از پیش ببندید . چون دیو سلطان دست اورا بسته وفرمود که او یکی از صوفیان نوابهمایون ماست . پس غزالی با خود گفت که مرشد کامل از اسرار دل ما خبر میدهد. پس حضرت ظل اللهی بهدیو سلطان فرمود که غزالی را به خیمه برده به عزت نگاهدارید که ما سلطان سلیمان(را) گرفته (خواهیم آمد.)2 پس غزالی فریاد بر آورده عرض نمود که این غلام دو کلمه عرضه داشت دارم و شنیدهام که

پس باجاه وجلال مراجعت فرمود به بارگاه دولت نزول اجلال فرمودند ms545 وغزالی را نیز دست بسته در برابر آن حضرت باز داشته بودند که آن حضرت فرمودند که ای غزالی ! صوفی گری شما ظاهر است (و) برنواب همایون ما پوشیده نیست . اما صوفی گری وقتی در نزد ما قبول خواهد بود که لعن براعدای حضرت امیر المؤمنین - علیه السلام - نموده تولا به ائمهآ معصومین - علیهم السلام - نمایید1.

پس غزالی لعن وطعن بر اعدای دین کرده تولا نمود. حضرتظل اللهی تاج وهاج از سرمبارک برداشته برسر غزالی گذاشته و خلعت پادشاهانه به او شفقت فرموده بودند که تمامی ریش سفیدان و سپاه عرب به درگاه عرش اشتباه آمده به ایشان خلعت داده و دوازده هزار تومان انعام شفقت فرمودند.

اما سلطان سلیمان چون حکایت غزالی را مشاهده نموده بود به هزار یأس و حرمان راه آماسیه پیش گرفته روانه گردید و آن چهل و دو قلعه که از زگشت سلطان قزلباش گرفته بودند سنجق بیکیان روم قلعهها را دست برداشته روانه گردیدند و سلاطین قزلباش هریک به مکان خود رفته قلعهها را متصرف گردیدند.

بعد از آن، حضرت ظل اللهی به غزالی فرمودند شوشتر وحویزه و دزفول و کوه کیلویه تا بندرعباس2 واز آنجا تا کنارشط بصره تا دهنهآ لارشیراز را که نشستن گاه چهار پادشاه بوده ، نواب همایون ما به شما شفقت فرموده بخشیدهایم . پس غزالی پابوس نموده به خلاع فاخره و تاج و طومار و کمر خنجر وشمشیر مرصع سرافراز گردیده وجانشین به آن ولایات تعیین3 نمودند

اما چون خبرهای پی در پی و فتح نمودن قلاع متعدد غزالی وسلطان سلیمان به جهت خواند کار فرستاده بودند خواند کار برخود می بالید وخاطر از فتح ایران جمع نموده بودند که در این وقت خبر گرفتار شدن غزالی و شیعه شدن و ملازمت حضرت ظل ms546 اللهی اختیار نمودن و ولایت چهار پادشاه را آن حضرت بخشیدن، به خواند کار رسیده نهایت کدورت و بی دماغی به او روی داده فرمودند که این چه اقبالی است که حق تعالی به شیخ اغلی کرامت فرمودهاست!؟ پس احوال آن چهل و دو قلعه پرسیده عرض نمودند که سلاطین قزلباش آن قلعه ها را خود متصرف گردیدهاند. پس از خیال بسیار فرمود که نامه به غزالی اغلی بنویسید که : «پدر شما بانواب ما بی وفایی نموده به خدمت شیخ اغلی رفته ملازمت اختیار نموده به هرحال چون نامه به شما میرسد روانهآ درگاه آل عثمان شوید که جای پدر را به تو شفقت فرموده به مرتبه (ای) غریق (عنایات) نواب ماخواهید1 گردید که پدرشما برعنایات نواب ما که نسبت به شما خواهد فرمود رشک برد.»

پس چون نامهآ خواند کار به غزالی اغلی2 رسیده بود گفت که . «در وقتی که پدرم در خدمت سلطان قانیسا بود، محبت اجاق شیخ صفی الدین اسحق در دل من سرایت کرده بود که حال پدرم صوفی و شیعهٔ‌ یک رنگ حضرت امیر المؤمنین -علیه السلام- است و در خدمت مرشد کامل می باشد، چکونه به نزد شما خواهد آمدن؟» پس جواب آدم خواند کار داده روانه نمود. اما غزالی نیز به پسرخود نوشته فرستاد که : «ای فرزند ! در این عرض مدت حقا که در ضلالت به سربرده بودیم وحال الحمدلله والمنه که (از) توجه مرشد کامل جاده حقیقت وطریق شریعت اهل بیت - علیهم السلام - را به دست آوردهایم، به هرحال چون نوشته بهشما میرسد اهل وعیال و اقوام وایل عرب را برداشته

اما چون نوشتهها به غزالی اغلی رسید، تمامی بزرگان عرب را طلب نموده واستمالت نامهآ پدر خود و ms547 نواب کامیاب را به ایشان نموده ، چون بزرگان خط مبارک و مهر مبارک را مشاهده نمودند همگی به سجده در آمده آن نوشتهٔ‌ مبارک را گرفته بردیدهآ خود مالیدند . پس غزالی اغلی گفت که شما مگر صوفی مرشد کامل بودهاید ؟ ایشان گفتند که ما آن حضرت را ندیدهایم، نهایت صوفی گری را از پدران خود شنیدهایم. ایشان گفتند در وقتی که پدران ما درخدمت سلطان رئیس خواند کار روم بودند وامیر تیمور گور کان خروج نموده به این ولایت آمده وبا سلطان انس خواند کار جنگ کرده سلطان نس را با پدران ما در جنگ اسیر نموده بود و امیر تیمور قسم یاد نموده که سلطان انس را با پدران ما به سمرقند برده در بندگی اندازد . پس از ولایت روم کوچ نموده چون بهدار الارشاد اردبیل رسید، صاحبقران به خدمت سید خواجه علی سیاه پوش رفته و از آن حضرت کرامت ها مشاهده نمود، امیر تیمور دست ارادت بردامن آن حضرت زده خود را از چاکران آن حضرت گردانیده التماس نموده بود که مرشد خدمتی بهاین غلام بفرماید. آن حضرت قبول نکرده بعد از التماس بسیار فرمودند که اسیران روم را باسلطان انس بایددست بردارید. پس امیرتیمور ایشانرا بهخدمت آن حضرت فرستاد. آن حضرت ایشانرا از بندگی آزاد کرده روانه نمود. پس پدران ما حلقهآ غلامی آن حضرت را در گوش کشیده و بعد از آن نسلا بعد نسل وصیت به فرزندان خود کرده و می کنند که دست از دامن این سلسلهآ علیه برمدارید که روی سفید دنیا و آخرت خواهید بود وما همگی صوفیزادگان این سلسله عالی مرتبه ایم.

پس غزالی اغلی گفت که چه باید گفتن که ما نیزاز جملهآ صوفیانشویم؟ گفتند که اولا تولا به اهل بیت پیغمبر صلی الله علیه وآله باید نمود و بعداز

اما خواند کار جاسوس تعیین2 نموده بود که هروقت غزالی اغلی ارادهآ حرکت نماید او را خبر نمایند که در این وقت جاسوس از حرکت ایشان و اقف گردیده خود را به خدمت خواند کار رسانیده از حرکت غزالی اغلی اعلام نمود. پس خواند کار رقمها بهامرای آن سرحد نوشته بود که: «غزالی خیر الدین پاشای اغلی را منع نموده به وعدهای نواب ما امیدوار سازند والا سپاه او را بهقتل آورده او را گرفته مقید کرده به درگاه نواب ما بفرستند.»

اما غزالی اغلی تدارک دیده بادوازده هزارخانهآ عرب روانه شده، چون سه منزل از شام بیرون آمده بودند ، غزالی اغلی با بزرگان عرب گفت که : مالها را بگذارید و کو چرا سبک کنید که ما را جنگ سپاهروم درپیش است. پس قدری مال را بهجای گذاشته و از آنجا روانه شده ، چون به حوالی حلب رسیده بودند که خبر آمدن ایشان به پسر خیرالدین پاشا که او را نیزخیر الدین ثانی می گفتهاند رسیده بود . سی هزار کس برداشته بیرون آمده غزالی اغلی را نصیحت کرده نامهآ خواند کار را به او نموده ، غزالی اغلی گفت که : من بهخدمت پدرخود خواهم رفتن. هرگاه خواسته باشید که جنگ کنید، ما (را) اراده آن است که چون نمک خواند کار را خوردهایم تیغ برروی سپاه او

پس خیرالدین پاشای ثانی قبول نکرده و در همان وقت جنگ عظیم روی داده به مرتبه(ای) که در دو ساعت هفت هزار نفر ایشان کشته شده و خیر الدین ثانی شکست خورده خود را به شهر رسانیده وچیزی به رمضان اغلی پادشاه مصر نوشته بود که : «ما به جنگ غزالی اغلی رفته کاری نساخته به شهر آمدهایم، شما بهزودی سپاه برداشتهروانه شوید که مبادا او از میان بدر رفته این ننگ در اجاق آل عثمان بماند . » اما غزالی اغلی از آنجا کوچ فرموده روانه گردید. و چون نوشتهآ خیر الدین ثانی بهرمضان اغلی رسیده، او نیز بیست هزار نفرغلام و عرب بادیه نشین برداشته به حلب آمده وخیر الدین ثانی را نیز با سپاه برداشته از عقب غزالی (اغلی) روانه شدند .

اما چون خبر آمدن رمضان اغلی وخیرالدین ثانی به غزالی اغلی رسیده سزاسیمه شده با خودگفت که : میترسم ناموس از دست برود . پس احوال پرسید که آیا در این حوالی هیچ قلعهآ محکمی باشد که اهل خانه باخزانه ها به آنجا بفرستیم؟ ریش سفیدان گفتند که : در سه روز1 قلعه(ای) هست که او را ازمات می گویند . هرگاه آن قلعه به تدبیر گرفته شود ، کارها نیکو خواهد شد .

پس غزالی اغلی گفت که چه تدبیر باید کردن2؟ که چند نفر از کاردانان عرب گفتند که : ما چند نفر بهرسم تجارت خود را به آن قلعه خواهیم رسانید، شما در کمین بوده باشید . پس آن چند نفر به جانب قلعه روانه گردیده از قضا تیر مراد ایشان برهدف مدعا نشسته و غزالی اغلی نیزبا سپاه به قلعهرفته و حاکم آن قلعه را باسیصد نفر از قلعه بیرون کوچ و اموال خود را در قلعه جای داده نزول نمودند.

چون خبر آمدن غزالی اغلی به ms550 قلعهٔ‌ زمات به رمضان اغلی رسید ،

پس خیر الدین ثانی ورمضان اغلی نیز به آنجا رسیده احوال سپاه رمضان اغلی پرسیده گفتند که : غزالی اغلی است که به جنگ آمده . ایشان گفتند که کوچ و خانهآ خود را به قلعهآ زمات بردهاند که هرگاه شکستی برایشان واقع شود ناموس ایشان به دست دیگران نیفتد . پس فرود آمده نزول نمودند. و رقم استمالت خواند کار را هر یک علی حده بهجهت غزالی اغلی فرستادند. قبول نکرده آخر کار به جنگ و جدال انجامیده غزالی اغلی با دوازده هزارعرب بدو سوار، خود را در میان سپاه روم انداخته در اندک ساعتی هجده هزار نفر ایشان را به قتل آورده و رمضان اغلی را دستگیر نموده و خیرالدین ثانی زخمدارگردیده با تتمهآ سیاه فرار نموده بدر رفتند . پس غزالی اغلی تمام اموال و اسباب سپاه روم را متصرف شده و از آنجا مراجعت کرده داخل قلعه گردیدند.

اما چون این خبرها به خواند کار رسیده بود ، به ذوالفقار پاشا حاکم شکت وفرار آماسیه نوشته بود که : «با سپاه گران رفته درهر جایی که غزالی اغلی بوده باشد او را گرفته به در گاه ما فرستید.» و بعد از آن فرهاد پاشا و شهسوارپاشا را با هشتاد هزارنفر بهجانب قلعهآزمات روانه نمود. اما ذوالفقار سپاهبرداشته به الغار آمده در پای قلعه نزول نموده تا سه روز سخنی در میان نگذشته بعد از سه روز ذوالفقار پاشاکس به نزد غزالی اغلی فرستاده پیغام داده بود که : «شما به چه سبب اطاعت حضرت خواند کار نکرده چنین بی ادبیها نمودهاید؟» ms551 غزالی اغلی در جواب پیغام، جنگ جواب گفته؛ القصه(غزالی) اغلی از قلعه بیرون آمده و درمیانه اووسپاه روم جنگ در پیوسته و بعد از قتال و جدال بسیار، شکست برچهروم وریب ده پانزده هزار نفر را به قتل آورده باقی راه فرار

واما ذوالقدرپاشا- که به اتفاق ذوالفقار پاشا به جنگ آمده بود وغزالی اغلی او را دستگیر نموده بعد از آن او را مرخص نموده روانه گردانیده- چون به کنار آب درنا رسید که فرهاد پاشا و شهسوار پاشا را در آنجا دیده و آنچه گذشته بیان نموده بود که فرهادگفت: من تدارک شما را به او کرده او را در جنگ گرفته مقید و محبوس نموده به در گاه خواند کار خواهم فرستاد. شهسوار پاشاگفت که انشاءالله تعالی بگویید . پس از آنجا کوچ نموده روانه گردیدند .

و اما غزالی اغلی از آمدن پاشایان خبردار گردیده اراده نموده بود که به جنگ بیرون آید که ریش سفیدان عرب گفتند که: الحمدلله ما آذوقه داریم و قلعه نیز محکم است و این همه صد هزار نفرند همه با قوت و قدرت، باید قدری قلعهداری نمود که ایشان قدری مستأصل شوند بعد از آن به جنگ بیرون رفته آنچه حق تعالی تقدیر کرده باشد به عمل خواهد آمد.

پس غزالی اغلی قبولنموده به قلعهداری در آمده که فرهادپاشا وشهسوار پاشا با آن سپاه گران آمده در پای قلعه نزول نمودند . القصه مدت سه ماه در پای قلعه نشسته و کاری نساخته و آذوقه نیز تمام شده و کاری به جایی رسیده بود که به گوشت شتر و اسب سپاه مدار می گذرانیدند . فرهاد پاشاگفت که: ظاهرا بعضی مردم به گرفتن غزالی اغلی راضی نبوده ونیستند و نان به شیخ اغلی قرض میدهند . ذوالقدر پاشا دانست که فرهاد پاشا این سخن را ms552 با او دارد . گفت : بلی مدت سه ماه است که در پای این قلعه به عبث نشستهایم . باید که صباح یورش به قلعه انداخته این قلعه را زیر و زبر نمود. فرهاد پاشا او را تحسین نموده اما در دل ایشان با یکدیگر صاف نبودند . و قرار به یورش کرده تدارک دیده پس ذو القدر پاشا حکایت یورش را نوشته به تیری بسته در میان قلعه انداخته که: «ما را روزگار به دوستی اجاق شیخ صفی و شما

اما به فرمودهآ ذوالقدر پاشا در خفیه نیز سپاه او تیغ بررومی گذاشته اکثریرا ایشان به قتل آوردند. القصهتا عصرروز جنگ کرده شصتهفتاد نفراز سپاه غزالی (اغلی) کشته شده بود که روز به آخر رسیده، غزالی اغلی به قلعه آمده در قلعه را محکم بسته به قلعه داری در آمده بود. بعداز آن فرهادپاشا گفت که: امروز سپاه ذوالقدر بیشتراز سپاه عرب مردم روم را به قتل آوردند. ذو القدر پاشا گفت این حرفهای کود کانه است و ما یاری رافضیان نخواهیم .

اما روز دیگر باز سپاه روم روی به قلعه گذاشته یورش انداخته بودندو غزالی اغلی نیزاراده بیرون آمدن کرده بود که ریش سفیدان عرب او رامانع شده نگذاشتند . بسیاری از سیاه روم را به تیر وتفنگ هلاک نموده بعد از آن ms553 از قلعه بیرون آمده با سپاه خود روی به سپاه روم گذاشته جنگ مردانه کرده و درمیانسیاه روم غوطهورگردیده و به طرف سپاه ذو القدر پاشا روانهشده، اما مردم ذو القدر پاشاامروز نتوانستند که رومی را بهقتل آورند و از غزالی اغلی نیز خاطر جمع داشتند که البته با سپاه ایشان کاری نخواهد داشتن که غزالی اغلی در میان سپاه ایشان در آمده قریب هفت هزار نفر را به قتل آورده و خیرالدین ثانی را زخمدار گردانیده و او با آن زخمداری به تخت روان باسپاه روانه حلب2 گردیده، غزالی اغلی دست ازجنگ برداشته داخل قلعه گردید و فرهادپاشاعریضه به خدمت خواند کار در باب جنگ و شکستنوشته و قیدنموده

اما چون غزالی اغلی به قلعه آمده واوضاع سپاه وکمی آذوقه را مشاهده نمود، باخودگفت که اگر اجاق شیخ صفی برحق و آنچه مردم نسبت به آن اجاق می گویند راست است سپاه روم سه روز دیگر بیشتر در اینجا نخواهند بود. سبب این که این ولایات ولایت روم است و ما ملجأ و پناهی نداریم سوای ذات پاک الهی و اجاق حضرت امیر المؤمنین - علیه السلام - پس سپاه روم بعد از سه روز به قدرت حضرت آفریدگار عالم واهمه بر ایشان غالب گردیده بی سبب ظاهری کوچ کرده روانه گردیدند.

اما غزالی اغلی شکر حضرت باری تعالی به جای آورده یقین تام به اجاق شیخ صفی الدین اسحاق به هم رسانیده و تدارک نموده بعد از یک هفته راه ولایت آذربایجانرا پیش گرفته باسپاه عرب روانه گردیده در جایی مانعی به هم نرسید تاوارد کنار آب درناگردیده بودند. اما اول بهار و آب نهایت ند بسیاری و جسررا سپاه روم بریده و کشتی را مانع گردیده برده بودند و ممکن از آب گذشتن نبوده غزالی (اغلی) به مناجات به درگاه قاضی الحاجات در آمده ms554 استعانت از حضرت امیر المؤمنین (ع) واوجاق شیخ صفی طلبنموده بعداز آن گفت که باید دراین جا توقف نموده تا آب قدری کم شودشاید توانیم گذشتن.

اما بعد از سه روز نوشته از ذوالقدر پاشا از قلعهآدرنا رسیده نوشته بود که : «صبر شما در این جا بی صرفه است و کشتیها را مردم روم به حسب الفرمودهآ خواند کار بردهاند. شما بفرمایید که سپاه از عقب نیز بیایند و شما دو هزار نفررا برداشته به جانب قلعه بیاییدبیانه1آ که اسکندرخان حاکم است ، بیشتر روانه شوید که اسکندرخان کشتیها را در کنار رود درنا بستهاند به کشتی نشسته از آب بگذرید.»

از شنیدن این خبر غزالی اغلی بسیار مسرورگردیده و دو هزار نفر برداشته سپاه را فرمود که از عقب بیایند و روانه گردید و کشتیها حاضربوده

اما احمدسلطان قاجار از آمدن غزالی (اغلی) در قراحمید خبردار گردیده به استقبال آمده و غزالی (اغلی) را به عزت واستقلال تمام داخل قلعهآ قراحمید گردانیده وبعدازمهمانیها و تکلفات از آنمکاناورا منزل بهمنزل آورده چون به سه منزلی دیار بکر رسیده بودند که خبر به عبدالله خان رسید بریازدهسالگی تاج و طومار برسر گذاشته چون شیر دژم به استقبال غزالی اغلی آمده واورا به اعزاز1 تمام داخل دیار بکر گردانید. به میزبانی مشغول گردیده وعریضه به خدمت حضرت ظل اللهی نوشته فرستادند.

اما حضرت ظل اللهی مدتی بوده که باهشتاد هزار کس و امرای عظام نامهآعبداللهخان در صحرای چالدران انتظار سلطان سلیم خواند کار روم می کشیدند؛ نزول بهشاه اسمعیل اجلال داشتند که عریضهآ غزالی که در کنار رود درنا بهدر گاه معلی فرستاده بود، رسیده وحضرت ظل اللهی مقرر فرموده که رقم مبارک به عبدالله خان بیگلر ms555 بیگی دیار بکر بنویسند که در این وقت عریضهآ عبدالله خان به پای سریر خلافت مصیر رسید.

پس حضرت ظل اللهی دیو سلطان را به امر مهمانداری مقرر فرموده و خلعت پادشاهانه به جهت غزالی اغلی و ریش سفیدان عرب شفقت فرموده پس سلطان پابوس کرده عرض نمود که غزالی اغلی قابل آن نیست که این غلام که سیهسالارایراناست به استقبال اوروم آن حضرت فرمودند که: صوفیزادهآ نواب همایون ماست ومارا ندیده بیعت کرده بایست که نواب همایون ماخود به استقبال او روانه شویم وحال شما را میفرستیم. پس دیو سلطان باز پابوس نموده بود که حضرت ظل اللهی فرمود که فرزندی عبدالله خان نیز به اتفاق غزالی اغلی روانه درگاه عرش اشتباه گردد. پس دیو سلطان روانه شده چون به نزد غزالی اغلی آمده او را دریافت کرده پس غزالی اغلی خلعت نواب

ومحمود سلطان وسپاه عرب روانهآ درگاه عالم پناه گردیده. امااخراجات غزالی اغلی و دوازده هزار نفر سپاه او را از خود کشیده و نگذاشته بود که در سر راهها کسی یک دینار اقامت وسوری بیاورند و از دیار بکر تا چالدران قریب بیست هزار تومان از مال خود صرف مایحتاج غزالی اغلی و سپاه او نمودد بود.

اما چون به چهار فرسخی اردوی معلی رسیده بودید، عریضهای دیو سلطان به خدمت حضرت ظل اللهی نوشته فرستاده بود. چون بهنظر کیمیا اثر رسید، تمام سیاه قزلباشرا به استقبال فرستاده وخود نیز به اقبال به عزم شکار غزالی را برداشته به شکار مشغول فرموده بودند.

اما چون غزالی اغلی و سپاه عرب بهاین نحو استقبال مشاهده نمودند تمامی نهال تازهآ دوستی اوجاق شیخ صفی را در جویبار دل کاشته شادیها کردند . اما چون نزدیک رسیدند ، نواب کامیاب در شکارگاه تمام امرای عظامرا نیز به استقبال فرموده به غزالی مقررفرمود که یکی از عرب ms556 را به نزد فرزند خود فرستاده بگویید که : «او با ریش سفیدان عرب به خدمت نواب همایون ما آمده ، کوچ روانهآ اردوی معلی نمایند .»

چون فرستاده به نزد غزالی اغلی رفته آنچه حضرت ظل اللهی فرموده بود گفته ، غزالی اغلی فرموده که کوچ با سپاه روانهآ اردوی معلی شوند واو ریش سفیدان را برداشته خواست که به خدمت نواب اشرف روانه شود کسه سپاه عرب و اهل حرم و ملازمان سپاه تمامی ایشان فریاد بر آوردند که ما را طاقت آن نیست که حال بهخدمت مرشد کامل مشرفنشویم و به طرف دیگر برویم . غزالی (اغلی) گفت مرشد کامل چنین فرموده، ایشان با ذوق وشوق تمام بی اذن غزالی (اغلی) روانه گردیده گفتند که: هرگاه ما را منع از دیدن مرشد کامل خواهید کردن مراجعت کرده1 به روم خواهیم رفتن2 . پس غزالی

اما در شکارگاه غزالی دیده که گرد بسیار عظیمی1 برخاسته و گویا که صدهزار نفر قشون می آید. از عربی احوال پرسیده او گفت که چنین حکایتی درمیان سپاه وفرزندت واقع شده وتمامی سپاه عرب و کوچ وخانه به خدمت مرشد کامل می آیند . پس حضرت ظل اللهی از غزالی احوال پرسیده که آن عرب چه می گوید که غزالی آنچه عرب گفته بود به عرض اقدس رسانید که آن حضرت فرمودند : اگر از جانب معشوقه نباشد کششی %~% کوشش عاشق بیچاره بهجایی نرسد

پس آن حضرت بهجانب غزالی اغلی روانه گردیده چون نزدیک رسید، غزالی اغلی با ریش سفیدان عرب پیاده گردیده و سجده نموده سه مرتبه دور آن حضرت گردیده غزالی اغلی خواست که به پابوس نواب کامیاب مشرف گردد که آن حضرت مانع شده نگذاشته اما طرفه مردانه را به نظر کیمیا اثر در آورد خواست که پیاده (شود) که غزالی پیش آمده عرض نمود که به خدا قسم که پیاده مشوید که ms557 این پسر یکی از غلام زادههای اشرف است .

پس حضرت ظل اللهی شفقتها به غزالی اغلی فرموده واحوال رنج راه پرسیده و آنچه گذشته بود بهعرض اقدس رسانیده، پس غزالی پیاده شده و ریش سفیدان را به پابوس مشرف گردانید و آن حضرت نسبت به ایشان توجهات فرموده دلداری دادند، القصه تمامی سپاه عرب واهل حرم وفرزندان ایشان و ملازمان به زیارت آن حضرت مشرف گردیده اعتقاد ایشان را آن حضرت به محک امتحان سنجیده تمام عیار بر آمده بود . پس از شکارگاه مراجعت فرموده با جاه و جلال به بار گاه سعادت نزول فرموده و از غزالی اغلی احوال سلطان سلیم خواند کار روم پرسیده آنچهدانسته به عزعرض رسانیده از قلعه داریها و جنگ ومحبت کردن ذو القدر پاشا را به عز عرض رسانیده

و اما به خاطر خیر مآثر نواب ظل اللهی خطورکرده بود که امسال آمدن خواند کار به این طرف احتمال نخواهد داشت، پس جاسوسی فرستادند که هرگاه خواند کار در آماسیه بوده باشد آن حضرت نیزدر ولایت آذر بایجان تکامیشی فرمایند والا سپاه نصرت دستگاه را مرخص فرمایند. پس جاسوس به آماسیه رفته خبر آورده به عرض اقدس رسانیده بود که: خواند کار در استنبول می باشد . نهایت ولد خانبیگ ولد ذوالقدر پاشا شاه سون1 شده روانهآ درگاه عرش اشتباه است. حضرت ظل اللهی ازجاسوس پرسیدندآسبب آمدن ولد خان را دانستید؟ به عز عرض رسانید که :

«بعد از آنکه غزالی (اغلی) روانهآ درگاه عالم پناه بود و فرهاد پاشا و شهسوار پاشا وذوالقدر پاشا را خواند(کار) روم به گرفتن او مأمور ساخته و بعد از جنگ وجدال و مهربانی کردن ذوالقدر پاشا به غزالی اغلی وشکست سپاه روم ms558 و پاشایان و آمدن او به در گاه معلی که آن حکایات مفصلا غزالی اغلی به عرض رسانیده است بعد از آن فرهاد پاشا شکوه وشکایت ذو القدر پاشا را بهخدمتخواند کار نوشته بود و خواند کار رقمی بهفرهادپاشا نوشته که: «ذوالقدر پاشا را به قتل آورده سر او را به درگاه عثمانی فرستید.» چون رقم خواند کار به فرهاد پاشا رسیده علانیه نتوانست که آمده ذوالقدر پاشا را به قتل آورد . پس دو کلمه به ذوالقدر پاشا نوشته بودکه : «به جهت تقصیری که از خیرالدین ثانی در جنگ غزالی اغلی واقع شده که خود سر واگذاشته رفته بود، بهخدمت خواند کار عرض نمودهاند . حضرتخو اندکار مقرر فرموده که ما به اتفاق شما به حلب رفته خیر الدین ثانی را به قتل آورد(ه) در حلب توقف نماییم تا هرچه حضرت خواند کار مقرر فرماید.» چوننوشتهآ

چون جاسوس تمامی مقدمه را به عرض اقدس رسانیده بود که در آن وقت عریضهآ احمد سلطان مشعر برچگونگی حالات به پایهآ سریر اعلی رسید. و حضرت ظل اللهی رقم مبارک در جواب عریضهٔ‌ احمد سلطان مقرر فرموده که: «ولدخان روانهآ درگاه عرش اشتباهنمایید .» پس احمد سلطان تدارکولد خان را نموده او را روانه نمود . القصه به خدمت نواب گیتی پناه رسیده به پای بوس مشرف گردیده بود که غزالی اغلی از ذو القدر پاشا تعریف در خدمت نواب کامیاب کرده عرض نمود که: هرگاه محبتهای ذو القدر پاشا نمیبود، این غلامان را به خدمت مرشد کامل آمدن میسر نبوده بلکه سیرت ما به دست سپاه رومی گرفتار میشدند .

پس ولد خان از همه قسم پیشکش بسیار از نظر کیمیا اثر گذرانیده نواب ظل اللهی فرمودند که: ای ولد خان ! شما به عرض رسانیدید که تمامی اموال مارا فرهادپاشاتاخت نموده بردهاست، پس این پیشکش را از کجای بهدست آوردهای؟ ولد خان عرض نمود که دروقتی که مالهای مارا فرهادپاشا برده و روانهآ مرشد کامل بودیم ، در آن راه به قافلهآ فرنگی و رومی و هندی و عجمی

پس حضرت ظل اللهی از استماع این سخن بر آشفته گردید و فرمودند که: این چه عمل زشتی بود که با آن جماعت کرده واراده نمود که ولد خان را سیاست بفرماید که غزالی اغلی به پدر خودگفت که : هرگاه پدر این مرد نمیشد سیرت ما به دست رومی افتاده بود، حال التماس نمایید؛ که غزالی از جای برخاسته عرض نمود که: ولدخان راگمان این بود که مال کافر برشیعیان حضرت امیر المؤمنین - علیه السلام - حلال خواهد بود . حال این غلام التماس دارد که تقصیر اورا به بنده ببخشند. وبعداز گفتگوی بسیار آنحضرت تقصیر ولد خان ms561 را به غزالی بخشیده فرمود که: هر کس از سپاه ولد خان که آن قافله را به قتل آوردهاند سیاهه نماید و بعد از سیاهه نمودن ولد خان نواب کامیاب فرمود که ایشان را به قتل آوردند .

اما سلطان سلیم خواند کار با سپاه بی حد و حساب از استنبول کوچ نموده وارد آماسیه گردیده و بعد از تدارک سپاه و آذوقهآ بسیار به عزم تسخیر ایران به جنگ نواب گیتی ستان از آنجا کوچ فرمود. چون ده منزل راه آمده بود به منزلی رسید که کوهها سربر افلاک کشیده وزمینش مثل گلستان ارم پر گل ولاله و بنفشه بود واقسام شکار از وحوش وطیور در آن کوهسار منزل گرفته بودند . خواند کار را بسیار در آن منزل خوش آمده پس سلطان سلیمان را چرخچی کرده با پنج هزار نفر روانه نمود و خود مدت ده روز در آن منزل مانده ؛ بعد از آن فرمودند که : امروز باید که به شکار رفته شکاری آخر کرده شود و اورا قصد شکار آخراین منزل بوده، نهایت قضا شنیده فراگرفته گفت اول و آخر امل شما خواهد بود.

پس خواند کار با چند نفر امرای و نزدیکان خود را برداشته با واشه به شکار رفته و کبک بسیاری شکار نموده آخر واشه را به جهت کبک دیگر که در آن کوهسار بود انداخته و کبک خود را به کوه کشیده و واشه نیز از

پس در آنجا مانده چون شب در آمد، نعش را به خیمه آورده و وزیر اعظم را طلب نموده بعداز (آن) قراچه پاشا را به عقبسلطان سلیمان فرستادند. هنوز شب بود که قراچه پاشا به خدمت سلطان سلیمان رسیده سجده کرده . اما سلطان سلیمان می گفت که در خواب خود را با پدرم در بلند کوهی دیده بودم و پدرم گلی چیده به دست من داد و از نظر من غایب گردید. چون بیدار شدم قراچه پاشا را دیدم که مرا سجده کرد . القصه قراچه پاشا حکایت فوت پدر را به سلطان سلیمان گفته و او را برداشته پنج فرسخ راه را به یک طرفة العین به اردو آمده و وزیر اعظم وپاشایان روم سلطان سلیمان را به تخت نشانیده نقارههای بشارت فروگرفته و سپاه روم خبردار گردیده به خدمت

ذ کر خبر یافتن حضرت ظل اللهی ms563 از کشته شدن سلطان سلیم

خواندکار روم و پادشاهی بافتن سلطان سلیمان و مراجعت

کردن به جانب استنبول1 ومراجعت فرمودن نواب ظل اللهی

از چالدران با جاه وجلال به عزم تسخیر خراسان

اما چون خواند کار باسپاه به آماسیه آمده واز آنجا به سمت ایران آروان گردید و هرروزه خبر آمدن خواند کار بهخدمت حضرت ظل اللهی می رسیده و آن حضرت نیز در تدارک سپاه ظفر شعار ساعی بوده انتظار می کشید که مسرعی آمده عرض نمود که : «خواند کار روم از کوه افتاده فوت شده و سلطان سلیمان ولد او به تخت عثمانی جلوس نموده و از آن منزل مراجعت کرده به جانب استنبول روانه گردید.»

بعد از شنیدن این خبر حضرت ظل اللهی فرمودند که : الحمدلله سپاه آماده ودشمن آواره گردیده است . حال فرصت ولایت روم (است)، نهایت هر گاه نواب همایون ما این اراده نماید مردم خواهند گفت که این کم فرصتی است . به هر تقدیر مدت دو سال است کهولایت خراسان (را) سلاطین بدعهد اوزبک متصرف گردیدهاند و دفع ایشان برنوابهمایونما واجب گردیده. پس به ساعت سعدازدشت چالدران با جاه وجلال روانه گردیده، چون به اقبال دولت وارد قزوین گردیده بودند که حاکمان اوزبک از شنیدن موکب مسعود به آن سمت از پول کرپی الی مشهد مقدس قلعهها را خالی نموده کوچ و سپاهخود را برداشته روانه گردیدند . پس از قزوین آن حضرت کوچ فرموده به طرف خراسان روانه گردیده که عبیدخان ازمشهد مقدس ومحمدتیمورخان درهرات بودندوخبر آمدن حضرت ظل اللهی به ایشان رسیدهاز صدمهآموکبهمایون و اهمه برداشته روانهآ ماوراءالنهر ترکستان گردیدند . و حضرت ظل اللهی به مشهد

اما چون بابر پادشاه ملاحظه نمود که سلاطین اوزبک آمده و ولایت هار خراسان را به ms564 تصرف در آوردهاند و حضرت ظل اللهی با خواند کار به جنگ مشغول گردیده ومدتی براین گذشتهاست، با خود خیال کرده که آن حضرت با خواند کار جدال دارد ، وبه خراسان تشریف آوردن نواب ظل اللهی در این زودی ممکن نیست . پس طمع ملک قندهار را در خاطرگذرانیده ، سپاه برداشته به جانب قندهار روانه گردید .

چون خبر آمدن بابرپادشاه به شجاع بیگولد امیرذوالنون که حضرت ظل اللهی حکومت قندهار را به او شفقت فرموده بودند رسیده ، دروازهآ قلعهرا محکم بسته به قلعهداری در آمده بود که بابر پادشاه باسپاه جغتای آمده دور قلعه را فروگرفته نزول نمودند . القصه بابر پادشاه دو سال دور قندهار نشسته و هرچند سعی نموده و یورش به قلعه انداخته نتوانست که قلعه را به تصرف در آورد که خبر به بابر پادشاه رسید که : «حضرت ظل اللهی با سپاه ظفر شعار قزلباش عازم تسخیر ولایت خراسان گردیده در دار السلطنهآ قزوین نزول اجلال دارند .» که بابرپادشاه لاعلاج شده دست از قلعهآ قندهار برداشته روانهٔ‌ کابل گردیده .

اما چون حضرت ظل اللهی با دولت و اقبال تشریف به خراسان ارزانی فرموده نزول اجلال داشتند که شجاع بیگ قلعهٔ‌ قندهار را به محمد باقی خان جغتای سپرده و خود با چند نفر از بزرگان به عزم شکوه بابر پادشاه به خدمت حضرت ظل اللهی روانه گردیده ، همان روز که شجاع بیگ ازقلعه بیرون آمده بود که محمد باقی جغتای کس به خدمت بابر پادشاه فرستاده که : «شجاع بیگ به طرف خراسان رفته است و بنده قلعهآ قندهار را پیشکش آن حضرت نموده کس مقرر دارید که قلعه را

اما چون شجاع بیگ بهیک منزلی هرات رسیده بود که شخصی آمدن نامه شاه اسمعیل و خبر گرفتن قندهار را بابر پادشاه به او ms565 گفته و شجاع بیگ نیز در هرات به پابوس نواب کامیاب مشرف گردیده و آنچه در قندهار گذشته از کردههای با بر پادشاه به عرض اقدس رسانیده و غضب بر آن حضرت مستولی گردیده به میرزاشاه حسین اعتمادالدوله فرمود که: از زبان خود دو کلمه به بابر پادشاه بنویسد که : «این چه بیادبی است که کردهای و می کنید ؟ گاهی برسر بلخ رفته آن ولایت گرفته به محمد زمانمیرزای یاغی نمک بحرام درگاه عالم پناه میدهید1 وگاه سپاه برداشته برسر قندهار می آیید؟ و حال ملازم شجاع بیگ از راه بدر برده کس فرستاده قندهار را ضبط می نمایید و شجاع بیگ خواست که این مراتب را به خدمت نوابگیتی ستان عرض نمایند ، مخلص مانع شده نگذاشتم وهرگاه نواب گیتیستان این مقدمه رابشنوند، از شما بی دماغخواهد شد . پس طریقهآ دوستی آنکه ولایتو قلعهآ قندهار را2 به ملازمان شجاع بیگ سیرده خود نیز به درگاه جهان پناه آمده عذر تقصیرات گذشته را خواسته مراجعت نمایید.» پس میرزا شاه حسین حسب الفرمودهآ حضرت ظل اللهی این مقدمه را به بابر پادشاه نوشته فرستادند.

چون نوشتهآ میرزای مشارالیه در کابل به بابر پادشاه رسید ، از صدمهآ پادشاهی واهمه برداشته سراسیمه گردید. ناصرمیرزا برادرخودرا طلب نموده دراطاعت کردن نواب ظل اللهی ویاغی شدن به اومصلحتت کرد . ناصرمیرزا به نزدشاه اسمعیل گفت: ای برادرمن دریک وقتی با جوکی صحبت میداشتم. به او گفتم کهدو مرتبه پادشاه ایران ولایت تر کستان را گرفته به تصرف ما داده است واین خود مقرر است که هیچ دو نیست که سه نشود، حال شما در نجوم و رمل ملاحظه نمایید که پادشاهی ترکستان دیگر به برادرم بابر پادشاه خواهد رسید؟ آن

پس بابر پادشاه پیشکش بسیار برداشته از کابل روانه گردید . چون به یک منزلی هرات رسیده بود که آمدن بابرپادشاه را به خدمت حضرت ظل اللهی عرض نمودند و آن حضرت فرمودند که هرچند او بی ادب باشد او را سپاه قزلباش استقبال نمایند . پس بابر پادشاه را استقبال نموده آورده داخل بار گاه عرش اشتباه گردانیده بودند که بابر پادشاه سجده نموده به پابوس مشرف گردیده عرض نمود که: بنده میدانم که نواب کامیاب را خاطر مبارک ز این بندهٔ‌ درگاه رنجیده است . اما التماس دارم که آن حضرت به حقیقت رسیده هرگاه حق با بنده باشد ولی نعمت عالمیان تقصیر بنده را عفو فرمایند. پس آن حضرت فرمودند که: هرگاه عذرمعقولی داشته باشیدخواهیم بخشید . پس بابر پادشاه عرض نمود که چون محمد زمان میرزا قلعهآ بلخ را به تصرف آورده بود، بنده دانستم که او حریف عبیدخان و جانی بیگسلطان نخواهد بود ، پس بنده به بلخ رفته به تصرف در آوردم که سلاطین اوزبک بدانند که هرگاه باز بر سربلخ خواسته باشند بیایند ، بنده کمک خواهم نمود واصل مدعای بنده این بود که به جهت ملازمان حضرت همایون ضبط نمایم وهروقت که نواب ظل اللهی کس تعیین فرماید ، بنده کلید قلعه را تسلیم نمایم وسبب از گرفتن و آمدن قندهار اینکه آن سپاه اوز بک برسرقلعهآ قندهارنیایند.

چون حضرت ظل اللهی دانست که بابر پادشاه دست و پایی میزند تقصیراو به عفو واغماض نموده فرمودند که: کس بفرستید به بلخ به نزدمحمد رمان میرزا، قلعه را واگذاشته روانهآ کابل شوید . پس آن حضرت به منتش

پس محمدزمان میرزا لاعلاج شده قلعهرا خالی نموده به جانب کابل روانه گردید و منتش سلطان به بلخ رفته به حکومت مشغول گردید . وبابرشاه کس نیز به قندهار فرستاده که قلعه را به شجاع بیگ سپارند . چون بابر پادشاه این کارها کرده بود، حضرت ظل اللهی فرمودند که : ای بابرپادشاه ! بهخاطر همایون ما میرسد که قضا طغرای پادشاهی ولایت ترکستان را به اسم شما نکشیده باشد و هرگاه سپاه به شما داده به جانب هندستان روانه شوید2 گویا در آنجا استقامت در پادشاهی شما به هم خواهد رسید ومکرر این حکایترا پیش از این فرمودهایم که سپاه به شما داده شود ؛ تغافل نمودید.

پس بابر پادشاه عرض نمود که : حقا نواب کامیاب فرزند حضرت امیر المؤمنین - علیه السلام - و حقایق معارفند و سخن ناصر میرزا وجوکی را به عرض اقدس رسانیده بود که آن حضرت به خلیل خان قاجار وعلی شکر خانتر کمان فرمودند که دوازده هزار نفراز سپاه نصرت شعار قزلباش برداشته و به اتفاق بابر پادشاه به ولایت هندوستان رفته آن ولایت از یادشاهان افغان ولولی گرفته به بابر پادشاه ms568 سپرده مراجعت به درگاه عالم مطیع نمایند .

پس سرداران سپاه ظفر پناه به اتفاق بابر پادشاه به پابوس مشرف گردیده ، بعد از تدارک سفر هندوستان ، و سپاه روانهآ آن ولایت گردیدند و بعد از رفتن ایشان به هندوستان ، حضرت ظل اللهی بیگلربیگی هرات را به امیرخان تر کمان شفقت فرموده و للگی حضرت شاه تهماسبرا نیز به امیرخان داده و به جهت ولایت خراسان بیگلربیگی و حاکم تعیین فرموده واز دارالسلطنهآ هرات به اقبال دولت کوچ فرموده متوجه عراق گردید . چون در قزوین نزول اجلال فرمودند که در این وقت خبر رسیده به عرض رسانیدند که : «شیخ شاه ولد فرخ یسار که در مدت هجده سال از صدمهآ تیغ عالم گیر فرار نموده در جنگل دریا کنار به سرمی برد، دراین وقت قدری سپاهبرداشته بی خبر داخل شیروان گردیده و بیگلر بیگی از شهر بیرون کرده ولایتشیروان را به تصرف در آورده است .»

چون این خبر به مسامع جاه و جلال رسید اراده حرکت شیروان فرموده بودند که خبرازجانب قراباغ آمده که : «منوچهرخان و الوند خان و قرقره خان پادشاهان باشی آچوق و کارتی و ز کمخات با هم متفق گردیده و جمعیت نموده به ولایت قراباغ آمده تاخت و تالان نموده خرابی بسیار به آن ولایت رسانیده اراده نموده بودند که به جانب اردبیل روانه شوند، چون شنیده بودند که رایات نصرت آیات ازولایتخراسان مراجعت فرموده در دار السلطنهآ قزوین نزول اجلال فرمودهاند ، پس از آنجا مراجعت فرموده روانه ولایت خود گردیدند .» پس حضرت ظل اللهی بعد از استماع این خبر دیو سلطان را با پانزده هزار نفر روانه ولایت گرجستان نموده خود با اقبال دولت کوچ فرموده به جانب شیروان متوجه شدند .

اماچون دیوسلطانسپاه برداشته روانه گردیده بود، خبررفتن دیوسلطان در کارتیل1 به منوچهر خان رسیده بود . اوکس فرستاده الوند خان وقرقره خانرا از آمدن دیو سلطان خبردار گردانیده، ایشان نیز سپاه برداشته به کمک

اما دیو سلطان با فتح وفیروزی بهاردوی آمده، در دم سرهای مقتولان

چون دیو سلطان به اتفاق منوچهر خان به درگاه عرش اشتباه آمده به پابوس حضرت ظل (اللهی) مشرف گردیدند، آن حضرتتاج و خلعت وطومار به منوچهر خان شفقت نمودند . فرمودند که والی گری کل گرجستان را بهشما شفقت فرموده ارزانی داشتیم ، وبعد ازچند یوم نواب ظل اللهی منوچهرخان را مرخص نموده اراده حرکت شیروان فرمودند که منوچهر خان عرض نمود که : دیو سلطان را مرخص فرمایید که به اتفاق این غلام به گرجستان آید که در این وقت این غلام تنها به گرجستان نمیتواند3 رفتن .

پس حضرت ظل اللهی دیو سلطان (را) به اتفاق منوچهر خان روانهآ گرجستان ms571 فرموده، چونزمستان نزدیک بود، در قراباغ قشلاق فرموده و حرکت شیروان موقوف بهاول بهار گردید.

اما چون دیوسلطان ومنوچهرخان به ولایت تفلیس آمدة نزول نمودند که قرقره خان بیست هزارنفر سواره وهجده هزار نفر پیاده برداشته به تفلیس آمده چون به نزدیک قلعهرسیده بود که خبر بهدیوسلطان رسیده، سپاه برداشته از قلعه بیرون آمده جنگی عظیم در میانه واقع شده و هفت هزار نفرگرجی را به قتل آورد و قرقرهخان نیز زخمدار شده عنان بر گردانیده تتمه سپاه فرار نموده به جانبولایتخود روانه گردید؛ ودیوسلطان یک ماه در تفلیس مانده بود که خبر رسید که کوچ خانه شما که در بلخ بوده و محمد خان ولد علی شکر خان به کابل برده بود، بابرپادشاه کوچ خانه شما را فرستاده به قراباغ آوردهاند.

پس دیو سلطان چون آرزوی دیدن فرزندان داشته از خدمت منوچهر خان مرخص گردیده، چون به خدمت حضرت ظل اللهی مشرف گردیده بود، آن حضرت فرمودند که: سبب از آمدن چه بوده است؟ دیو سلطان سبب آمدن خود را به عرض اقدس رسانیده آن حضرت دیو سلطان را مرخص خانه رفتن فرموده بودند.

اماچون دیو سلطان از تفلیس بیرون آمده روانهآ قراباغ گردیده، الوند اسیرکردن الوند خان می خواست که منوچهر خان را به تدبیر به دست آورد ، پس کس به نزد منوچهرخان فرستاد که : «شما مرد عاقلی بودید ، سبب چه بود که باشیخ اغلی بیعتمسلمانی نموده مسلمان شدهاید؟ به هرحال من از دین مسیح بر نخواهم گشتن ، نهایت هرگاه شما التماس ما را به خدمت شیخ اغلی بنویسی که از تقصیر ما گذشته این ولایترا به ما واگذارد بد نخواهد بود.» منوچهر خان در جواب گفت که : «هرگاه الوند خان خواسته باشد که التماس او را درخدمت حضرت ظل اللهی عرض نمایم ، باید که به اینجا بیایید که همدیگر را دیده مطلب اوعرض شود 0)

چون جواب منوچهر خان به الوند خان رسید ، سپاه برداشته روانه ms572 گردیده چون نزدیک قلعهٔ‌ تفلیس رسیده بود ، منوچهرخان او را استقبال نمود به اعزاز او را آورده داخل خانهآ خود گردانیده بعد از گفتگوها که در میانه

اما چون این خبر به مسامع جاه و جلال رسید ، آن حضرت به دیو سلطان مقرر فرموده که باید الوند خان راگرفته به درگاه معلی حاضر نماییدو نواب همایون ما ازشما عذر نخواهم شنید که او فرار نموده است . پس دیو سلطان به پابوس مشرف گردیده و سپاه برداشته به جانب تفلیس روانه گردید.

اما چون الوند خان از آمدن دیوسلطان خبردارگردیده ، از صدمهٔ‌دیو سلطان واهمه برداشته در ساعت قلعه را خالی کرده و سپاه و کوچ خانهآ خود را برداشته فرار نموده روانه گردید . و چون دیو سلطان به تفلیس آمده و قلعهرا خالی دیده کوتوالی تعیین3 نموده وعریضهای به نواب کامیاب فرستاد و خود سپاه برداشته از عقب الوند خان روانه گردید.

اما چون الوند خان به ولایت زکم رسید، حرم خود را باحرم منوچهر خان به قلعهآ قرلانقوش فرستاده و خود روانهآ کوه البرزگردید ، در آن کوه مسکن نموده بود که دیو سلطان نیز از عقب او رفته به پای کوه البرز رسیده فرود آمده اراده یورش داشتند که الوند خان کس به خدمت دیو سلطان فرستاد که : «ولایت گرجستان را به شما و اگذاشته به کوه پناه آوردهایم. دیگر از ما چه میخواهید؟ ms573 » که دیو سلطان در جواب گفته بود که : «منوچهر خان را از شما میخواهم .» پس فرستاده جواب آورده الوند خان منوچهرخان را به خدمت دیو سلطان فرستاده سلطان فرمودند که : کوچ وخانهآ خان را از

پس منوچهر خان کوچ خود را برداشته به جانب تفلیس روانه گردیده، چون بهیای حصار رسیده بود، داود نام گرجی که کوتوال قلعه بوده، به استقبال بیرون آمده وخان را با اهل خانه به قلعه برده اموال وخزانهآ الوند خان را به تصرف او داده و خود کمر بندگی در میان بسته بود که منوچهر خان کوچ خود را در2 آنجاگذاشته و سپاه برداشته به کمک دیو سلطان روانه گردید. در وقتی به آنجارسید که دیو سلطان یورش در آن کوه انداخته واز هردوجانب جنگ عظیم واقع شده و جمعی کثیر کشته گردیده و دیو سلطان برفراز کوه بر آمده و جنگ کنان به طرف الوند خان روانه گردیده بود که الوند خان نیز لاعلاج شده به نزدیک دیو سلطان آمده وشمشیر حوالهآ دیو سلطان کردهبود، دیو سلطان بهپیش دویده بند دست الوندخانراگرفته وجبرا (و) قهر ا3شمشیر از دست اوگرفته و دست او را بسته به قزلباشی سپرده خود شروع در جنگ کرده شکست برسپاه گرجی افتاده فرار نموده هر یک به طرفی بیرونرفتند .

پس دیو سلطان الوند خان را برداشته به خدمت حضرت ظل اللهی آورده به پابوس مشرف گردیدند . بعد از نوازشها و شفقتها بعد از چند وقت دیگر حضرت ظل اللهی الوندخان را مرخص نموده و خلعت پادشاهانه شفقت فرموده روانه ولایت خود - زکم - گردیده و چون قرقرة خان این شفقتها و نوازشهای الوند خان را شنیده او نیز روانهآ درگاه عرش ms574 اشتباه گردیده به پابوس حضرت ظل اللهی مشرف شده بعد از شفقتهای گوناگون بهخلعت خاص او را مخلع نموده مرخص فرموده روانهآ باشی آچوق گردید .

بعد از آن نواب ظل اللهی با جاه وجلال کوچ فرموده به جانب شیروان حرکت نموده چون به کنار دریای در4 نزول اجلال فرمود هبودند که خبر

حضرت ظل اللهی فرمودند که: درخاطر مبارک همایون ما خطور کرده بود که هرگاه شیخ شاه از روی نیاز به درگاه ما آید ، نواب همایون ما اورا ازاین اجاق محروم نساخته ، سربلند گردانیم . پس شیخ شاه عرض نمود که چون حضرت ظل اللهی این غلام را سربلند خواهند گردانید ، این غلام نذری کردهام ، باید مرشد کامل نذر ما را قبول فرمایند . آن حضرت فرمودند که نذر شما قبول است، بگویید که چه چیز نذر کردهای ؟ شیخ شاه عرض نمود که: این غلام دختری دارم و نذر کردهام که مرشد کامل به کنیزی خود قبول فرمایند . باز آن حضرت فرمودند که: نذر شما قبولشد. باز شیخ شاه عرض نمود که: التماس دارم که آنچه اخراجات عروسی واقع شود، مرشد کامل به این غلام بفرماید که از مال بکشم . آن حضرت فرمودند که شما مدتها در جنگلها به سر میبردید ، چیزی ظاهرا نداشته باشید . شیخ شاه عرض نمود که بنده قدری دفینه دارم و نذر این عروسی کردهام . اخراجات عروسی را فتل عام کرجیان شیخ شاه کشیده و دختر خود را عقد بسته به نواب کامیاب سپرده به عیش و ms575 عشرت گذرانیده بودند که بعد از دو ماه منوچهرخان عریضه به خدمت نواب گیتی ستان نوشته بود که : «الوند خان، غدری نسبت به این غلام نمود، بلکه اراده قتل آوردن دارد . چون واجب دانست عرض نمود .» آن حضرت فرمودند که : نواب همایون ما درخاطر داشت که الوندخان را با سپاه گرجی قتل عام فرماید . نهایت تقصیر او را عفو واغماض فرموده او را مرخص فرمودیم وباز اراده بیادبینموده ، آن کافر در خون خود سعی دارد . وچون سید صالح الدین رشید جد ماجد نواب همایون ما را بکراتخان - جدالوند

پس از شیروان کوچ فرموده باجاه وجلال بهولایت زکم نزول اجلال فرموده مقرر نمود که تمامی گرجیان را قتل عام نمایند و الوندخان فرار نمود به طرف باشی آچوق روانه گردید ، و حضرت ظل اللهی بعد از قتل عام سپاه گرجی خاطر مبارک از آن سرحد جمع نموده از آنجا کوچ فرمود به ارادهآ ولایت سلطانیه حرکت فرمودند .

ذکر آمدن جانی بیگ سلطان اوزبک برسرقلعهآ بلخ

و حنعی او باکیک سلطان و شکست بافتن سیاه اوز بک و آمدن

عبیدخان بر سرقلعهٔ‌هرات بی نیل مقصود مراجعت کردن و کشتن

امیر خان تر کمان بیگلر بیگی هرات امیر محمد صدر را و معزول

شدن و آمدن دورمش خان به هرات

اما چون اخبارات اراجیف از عراق به ولایت ترکستان به سمع جانی بیگ و عبید خان رسیده بود ، جانی بیگ سلطان را طمع ملک بلخ بهخاطر گذشته از اترار1 سپاه برداشته به جانب بلخ روانه گردید.]2

خانان3 سلطان وکپک سلطان در بلخ بودند و شنیدند که جانی بیگ سلطان بابیست هزار کس بر سربلخ می آید. خانان سلطان تا کنار رودجیحون به استقبال بیرون آمد با شش هزار کس ، شکست به آن بیست هزار کس داده او را بر گردانید ms576 وخود آمده در بلخ قرار گرفت .

و چون عبیدالله خان4 شنید که جانی بیگ رفت بر سر بلخ ، او نیز برخاسته برسر هرات آمد و دور هرات را در میان گرفت - اتفاقا چون امیر یوسف صدر هرات فوت شده بود، میرزا5 شاه حسین وزیر نواب که

چون امیر خان تر کمان بیگلر بیگی هرات شد ، میر محمد طبسی1 که معلم شاه تهماسب بود و چشم آن داشت که خان صدارت هرات را برای او بگیرد ؛ چون میرزا شاه حسین شفقتی داشت با میرسید محمد و با میر سید یوسف نیز الفتی داشت ، بنابر آن یاری در حق فرزندان او نمود. چونامیر خان رشوهٔ‌ بسیارگرفته بود از مولانا محمد طبسی1 ، او را امیدوار ساخته ازسیدمحمدصدر طریق شد درپیش او از میرزاشاه حسین رنجیده بود. اما در آن سربندعداوت قدیمی را حرکت داد و گفت : مبادا که تو آن دروازه را نگهداری نمایی. از قضا عبیدالله خان2 پرسید که : دراین چهار دروازه کیانند؟ گفتند . چون شنید صدارت پناه خویش را دارد3 ، او را خوش آمد و اول مرتبه جنگ به آن دروازه انداخت . سید دید که ازبک خیرگی می کنند ، سرخود را برزمین زده4 گفت: یا علی ولی الله! مپسند کهسنیان بگویند که: میرزبان باعبید الله5یکی کرده و او دانسته قلعه را داد و از این نیز پروایی نیست مرا ، مردم هر چه خواهندگویند . اما شاهزاده در ms577 قلعه است . به خون شاهی بیگ خان او را خواهند کشت . و مردم شهر راگفت : یاران! میباید جان در بها داد. آنقدر جنگ کرد با عبیدالله5 که چهار هزار ازبک را از پای در آورد و ازبک را به

امیر خان میخواست که او را زشت کند1 ، اینجا باعث اعتقاد مردم کشتن امیرخان شد. به اوگفت : واویلاه ! چه کنم . میخواستم او را ضایع سازم و تضییع2 سید محمدصدرر او تضییع3 نواب اعتمادالدوله بود . بهانهای میخواستم . دو نفر از سگ سنیان با اودست یکی کردند . با معلم شاهزاده گفتند4 : کتابتی می بایدساخت وو] تقلید خط و مهر سید محمد [نموده] که عبیدالله5 خان در پشت آن نامه جواب نوشته باشد . از زبان سید به عبیدالله5 خان که : «واقف باش در فلان شب دروازه را بهروی توخواهم گشود.» او درجواب نوشته باشد که : «بسیار خوب است . منصب و اعتبار تو و عزت تو در نزد ما درجت ارفع دارد .» آن نامردان، خان را فریب داده گفتند که: از پیش میرود. چون او رابکشی، تمام مال او ازتو خواهد بود وطمع مال زیاده شد . آن سید را گرفته به ناحق در بند کشید و در شب او را خفه نمود و در روز پشیمان شد که دیگر سودی نداشت . چون آن کار کرده بود نتوانست که دست به مال او زند .

اما پسران او ومردم هرات که تعصب تشیع داشتند ، آن مقدمات را نوشتند به میرزا شاه حسین که : «از برای دوستی تو این سید بیچاره را این تر کمان به خواری خوار کشت و او اینچنین مردی کرده سر خود را به عقب دروازه برزمینزده واز جد خوداستعانت طلبنموده ms578 و آنچنان جنگی کرد که عبیدالله5 روزدیگر کوچ کرده رفت .»

میرزا شاه حسین از شنیدن آن خبر بسیار دلگیر شد و رفت به خدمت مرشد عرض کرد و گفت : اگر خون این سید بی گناه را از این ترکمان ظالم نگیری6 ، فردای قیامت دامنگیر تو خواهد بود . شاه گفت : چه باید کرد؟ او بیگلر بیگی هرات

دادن شاه اسمعیل بهادرخان هرات را به عالی جاه دورمش خان شاملو

و معزول نمودن امیرخان ترکمان را به جهت خون

سید بی گناه میرسید محمد

اما از آن جانب امیر خان تر کمان پشیمان شده از کشتن آن سید بی گناه، و منجمان به او گفتند که : هرات را از تو خواهند گرفت. او فکری کرد که میباید شاهزادهرا برداشت ورفت بههندوستان که ms579 مبادا پادشاه مرا بهخون سید محمد بکشد . چون از هرات بیرون آمد با مردم تر کمانان سوار شده به بهانهآ فراه رسید به غوریان که از جانب هرات دوستان شاه جم جاه قاصدی فرستادند به خدمت حضرت نواب اشرف اقدس ارفع همایون که : «گویا امیر خان تر کمان از واهمهٔ‌ شاه عالم پناه عزم فراه نموده بدر رفت .»

دردو منزلی هرات آن قاصدرسید به دورمش خان، وازهمانجا دورمش خان عنان پیچانیده از عقب امیر خان روانه شد و در بیرون غوریان رسید به سپاه تر کمان که در خواب بودند. دورمش خان دور خیمهآ امیرخان رادرمیان گرفت وگفت که : شاه از برای تو خلعت فرستاده است که : «دست خان قرداش درد نکند که آن سید سنی را کشتی و کشتن او بر ما ظاهر شد که به چه سبب است .» امیر خان باور کرده بر گردید .

چون داخل هرات شدند ، تر کمانان رفتند بهخانههای خود. دورمش خان حکم شاه را دادخواندند. و شاهنوشته بود : «امیرخان را گرفته و دو شاخه را به خدمتشا نموده به خدمت نواب همایونما بفرستند. هرات را به آن ایالت پناهدادیم .»1 رنگ از روی امیرخان پرید ، و دورمش خان او را گرفته داد به زینل خان شاملو که برداشته برود به خدمت نواب اشرفاقدس ارفع. و آن حضرت در ساوج بلاغ2 قزوین بود که امیرخان را آوردند. آن حضرت فرمود که: او را در نظر من نیاورید که خون آن سید به خاطرم می آید او را به قتل می آورم ؛ و بند و دو شاخهآ او را بردارند و ببرند به دارالسلطنهآ قزوین که ما را به او رجوعی نیست . اورا دیگر دربارگاه ما راه نیست . و بعد از آن آن شهریار نامدار آمدند به دار السلطنهٔ‌ قزوین وسه ماه ماندند .

امیرخان دید که مرشد کامل اورا راه نمیدهد وروزی خود راانداخت به چهلستون. چون نظرنواب اشرف به اوافتاد، روی مبارک را ms580 از اوگردانید . امیرخان گفت: قربانت شوم، اگر ناسیدیرا کشتم، بنابراین نوشته کشتم. ودر آورد آن نوشتهٔ‌ ساخته را داد به دست مبارک آن حضرت ، و شاه را ترحم به خارش3 رسید. میخواست از گناه او بگذرد ، گفت : من میدانم که امیرخان

اما چون مهتر شاهقلی که مهتر شاه والا جاه بود ، اوگفت : تاجیکی امروز با تر کمان دشمنی کند. مارا درنظر مرشد خود زار کند، اگر خون امیر خان را از این تاجیک نگیریم ، پس مرد نباشیم . چون این فکر کردند ، با یکدیگر بیعت کردند و عهد کردند که مهتر شاهقلی را قدوة3آ خود دانسته و ریش سفیدان میخواستند که او را ریش سفید خود نمایند، و آنجا که مروت میرزا شاه حسین بود ، رفت به خدمت مرشد کامل و گفت : پادشاهم! اگر گلابی خان4 پسر ms581 امیر خان را شاه والاجاه سرکردهآ ترکمانان نماید ، خوب است؛ چون ایشان ریش سفیدی ندارند . و آن حضرت فرمود که : گلابی خان4 جاهل است و او را آن قوت نیست که سر کردهآ آن جماعت باشد. مهتر شاهقلی میدانست که [این تمهیدرا میرزاشاه حسین کرده واین مرتبه]5 دشمنی

اما میرزا میخواست که او را بیدار سازد . گفت به حضرت اعلا که سلامت باشد، هجدهسال3 است که شاهقلی مهتر ر کابخانهآ خاصهآ شر یفهاست. اگرحساب او را بکنم ، امر مرشد چیست ؟ آن حضرت فرمود که : احتیاج پرسش نیست . تو اعتما الدولهآ مایی و حساب سرکار ما تمام با تو است . چون میرزا مرخص شد ، فرمود حساب او را کردند . هفده هزار تومان نقد وجنس باقی اوشد. چون بهشاه عرض کرد، آن حضرت یساولی راتحصیلدار کرده که به امر مرشد [ آن وجه را به ضرب چوب از مهترشاهقلی] بگیرد.

چون یساول اوراگرفت بر کشیده بود4 که میرزا از دولت خانهآ مبار که بیرون آمد . مهترگفت : میرزا ! امان ! ونواب میرزا آمد بر سر او . گفت: مهتر ! به خدا قسم که شما خود ، به خود می کنید و مرا با هیچکس دشمنیو انتقام ms582 در خاطر نیست . چون تو امان خواستی ، من خود ترجمان بکشم . فرمود درهمان ساعت هفده هزارتومان نقد وجنس آوردند بهتحصیلداردادند و او را برداشت به خانهآ خود برد و سرا یا خلعت داده و گفت : فردا همان منصب ترا از شاه بگیرم . او میرزارا دعاکرده چون بیرون آمد ، تر کمانان

عالم آراي صفوي

عالم آراي صفوي

نبذة عن الكتاب

الفهرس