1 ای وجود تو اصل هر موجود %~% هستی و بوده‌ای و خواهی بود

2 صانع هر بلند و پست تویی %~% همه هیچند هرچه هست تویی

3 نقشبند صحیفه ازل تویی %~% یا وجود قدیم لم‌یزل تویی

4 نی ازل آگه از بدایت تو %~% نی ابد واقف از نهایت تو

5 از ازل تا ابد سفید و سیاه %~% همه بر سر وحدت تو گواه

6 ورق نانوشته می‌خوانی %~% سخن ناشنیده می‌دانی

7 پیش تو طایران قدوسی %~% بهر یک دانه در زمین‌بوسی

8 روی ما سوی توست از همه سو %~% سوی ما روی تست از همه رو

9 در سجودیم رو به درگه تو %~% پا ز سر کرده‌ایم در ره تو

10 چیست این طرفه گنبد والا %~% رفته گردی ز درگهت بالا

11 کعبه سنگی بر آستانه تو %~% قبله راهی به سوی خانه تو

12 صبح را با شفق برآمیزی %~% آب و آتش به هم درآمیزی

13 زلف شب را نقاب روز کنی %~% مهر و مه را جهان فروز کنی

14 فلک از ماه و مهر چهره‌فروز %~% داغ‌ها دارد از غمت شب و روز

15 بحر از هیبت تو آب شده %~% غرق دریای اضطراب شده

16 گرد کویت زمین به خاک نشست %~% گشت در پای بندگان تو پست

17 کوه از جانب تو آهنگست %~% از تو بار دلش گران‌سنگست

18 باد را از تو آه دردآلود %~% خاک را از تو روی گردآلود

19 آتش از شوق داغ بر دل ماند %~% آب از گریه پای در گل ماند

20 همه سر بر خط قضای تو اند %~% سر به سر طالب رضای تو اند

21 هرچه آن در نشیب و در اوج است %~% تو محیطی و آن موجست

22 موج اگر نیست بحر را چه غمست %~% بحر اگر نیست موج خود عدمست

23 موج دریاست این جهان خراب %~% بی‌ثباتست همچو نقش بر آب

24 گه ز موج دگر خورد بر هم %~% گه ز باد هوا ms01 شود در هم

25 من به امید گوهر نایاب %~% کشتی افکنده‌ام درین گرداب

26 کشتی من ز موج بیرون بر %~% همچو نوحش بر اوج گردون بر

27 گر ز من جز گنه نمی‌آید %~% از تو غیر از کرم نمی‌شاید

28 گرچه لب‌تشنه‌ام فتاده به خاک %~% چون تو را بحر لطف هست چه باک

1 ای دوای درون خسته‌دلان %~% مرهم سینه شکسته دلان

2 مرهمی لطف کن که خسته‌دلم %~% مرحمت کن که شکسته‌دلم

3 گر چه من سر به سر گنه کردم %~% نامه خویش را سیه کردم

4 تو درین نامه سیاه مبین %~% کرم خویش بین گناه مبین

5 من خود از کرده‌های خود خجلم %~% تو مکن روز حشر منفعلم

6 با وجود گناه‌کاری‌ها %~% از تو دارم امیدواری‌ها

7 زانکه بر توست اعتماد همه %~% ای مراد من و مراد همه

8 تو کریمی و بی‌نوای توام %~% پادشاهی و من گدای توام

9 نی گدایی که این و آن خواهم %~% کام دل آرزوی جان خواهم

10 بلکه باشد گدایی‌ام دردی %~% اشک سرخی و چهره زردی

11 تا به راهت ز اهل درد شوم %~% برنخیزم اگرچه گرد شوم

12 چون به خاک اوفتم بع صد خواری %~% تو ز خاکم به لطف برداری

13 گرچه در خورد آتشم چون شرر %~% نظری گر به من رسد چه ضرر

14 من نگویم که لطف و احسان کن %~% بنده‌ام هرچه شایدت آن کن

15 عاقبت بگسلد چو بند از بند %~% بند بند مرا به خود پیوند

1 سال‌ها شد که مهر عالم‌سوز %~% تیغ کین تیز می‌کند هر روز

2 وه! که تا مهر چرخ بود کبود %~% در کبودی چرخ مهر نبود

3 جانب هر که بنگرم به نیاز %~% ننگرد جانب من از سر ناز

4 در ره هر که سر نهم به وفا %~% پا نهد بر سرم ز راه جفا

5 چند بیداد بینم از هر کس %~% ای کس بی‌کسان به دادم رس

6 چند پامال عام ms02 و خاص شوم %~% دست من گیر تا خلاص شوم

7 همتی ده که بگذرم ز همه %~% رو به سوی تو آورم ز همه

8 سوی خود کن رخ نیاز مرا %~% به حقیقت رسان مجاز مرا

9 زلف خوبان مشوشم دارد %~% لعل ایشان در آتشم دارد

10 از بتان چو در آتشم شب و روز %~% روز حشرم بدین گناه مسوز

11 مهوشانم چو سوختند به ناز %~% ز آفتاب قیامتم مگداز

12 بس بود این که سوختم یک بار %~% «و قنا ربنا عذاب النار»

13 آتش از جو منی چه افروزد %~% بلکه دوزخ ز ننک من سوزد

14 گنهم بخش و طاعتم بپذیر %~% که همین دارم از قلیل و کثیر

15 در شب تیره چون دهم جان را %~% همرهم کن چراغ ایمان را

16 اتحادی نصیب کن با من %~% که ندانم که ان تویی یا من

17 چون زبان داده‌ای بیانم بخش %~% در بیان سخن زبانم بخش

18 محزنم را در نظامی ده %~% ساغرم را شراب جامی ده

19 بنده را خسرو سخن گردان %~% حسن نظم مرا حسن گردان

20 آب ده خنجر زبان مرا %~% تاب ده گوهر بیان مرا

21 تا شوم در فشان ز بحر کلام %~% به سلام نبی علیه سلام

1 از خدا گر ره خدا طلبی %~% مطلب جز محمد عربی

2 زانکه مطلوب اهل بینش اوست %~% بلکه مقصود آفرینش اوست

3 شاه ایوان مکه و یثرب %~% ماه تابان مشرق و مغرب

4 شرف گوهر بنی آدم %~% وز شرف سرور همه عالم

5 شهریاری که خیل اوست همه %~% عرش و کرسی طفیل اوست همه

6 کوی او مقصدست و او مقصود %~% او محمد مقام او محمود

7 پنجه افتاب را برتافت %~% به یک انگشت قرص مه بشکافت

8 بود برتر ز انجم و افلاک %~% زان نیفتاد سایه اش بر خاک

9 آنکه بگذشت از سپهر برین %~% سایه او کجا فتد به زمین

10 فارغ است از صحیفه و خامه ms03 %~% واصلان را چه حاجت نامه

11 آن که ناخوانده علم دین داند %~% لوح تعلیم پس چرا خواند

12 انبیا را شرف نبود برو %~% خود تواضع‌کنان نشست فرو

13 ذات او چیست بعد خیل رسل %~% گل پس از برگ و میوه بعد از گل

14 گمرهانی که راه جنگ زدند %~% حلقه لعل او به سنگ زدند

15 لعل او در ز حقه داد به سنگ %~% که دگر جا نداشت حقه سنگ

16 لاجرم ورنه سنگ بدگهران %~% کی تواند فکند رخنه در آن

17 زیر گیسوی او رخ چون ماه %~% شب معراج را جمال الله

1 ای خوش آن شب که جبرئیل امین %~% سویش آمد ز آسمان به زمین

2 مرکبی ره‌نورد گردون‌سیر %~% بر زمین وحش و بر فلک چون طیر

3 بود نامش براق و همچون برق %~% تیز بگذشت تا به غرب از شرق

4 همچو گلگون اشک در یک دم %~% زده بیرون ز هفت پرده قدم

5 بر فلک همچو برق گرم‌روی %~% در هوا همچو ابر نرم‌روی

6 همچو تیر نظر ز عالم فرش %~% تا نگه کرده‌ای رسد بر عرش

7 چون در آورد پا به پشت براق %~% لرزه افتاد بر زمین ز فراق

8 شد سلیمان به تخت‌گاه فلک %~% تابعش گشت جن و انس و ملک

9 در همان دم ز پرده‌های سپهر %~% تیز بگذشت همچو خنجر مهر

10 قرب او از مقام «ثم دنی» %~% قاب قوسین گشت «او ادنی»

11 با دل جمع و دیده بیدار %~% شد مشرف به دولت دیدار

12 بعد از آن برگماشت همت را %~% که به من بخش جرم امت را

13 کرد از این بندگان عاصی یاد %~% جمله را از گنه خلاصی داد

14 خواجه را بین که در نشیمن راز %~% بنده را یاد می‌کند به نیاز

15 الله الله! چه احترامست این %~% در حق ما چه اهتمامست این

16 ای دل و دیده خاک درگه تو %~% سر من همچو خاک در ره ms04 تو

17 کس چه داند بهای گیسویت %~% هر دو عالم فدای یک مویت

18 سید انبیا تو را خوانند %~% سرور اولیا تو را دانند

19 آفتابی و پرتو اند همه %~% پیشوایی تو پیرو اند همه

20 چار یار تو در مقام نیاز %~% هر یکی شاه چار بالش ناز

21 چار طاق طرب‌سرای وجود %~% چار باغ فضای گلشن جود

22 من سگ باوفای این هر چار %~% هر دو چشمم برای ایشان چار

23 کیست آن چار مه به مذهب من %~% علی و فاطمه حسین و حسن

24 بنده کمترین توست بلال %~% بلبل باغ دین توست بلال

25 بر فلک غلغل بلال تو باد %~% آسمان منزل بلال تو باد

26 نسبت من اگر کنی به بلال %~% به هلالی علم شوم مه و سال

1 در دریای سرمدست علی %~% جانشین محمدست علی

2 اسدالله سرور غالب %~% شاه مردان علی ابوطالب

3 هر که با شیر حق زند پنجه %~% شنجه خوشتن کند رنجه

4 ساقی شیرگیر سرمستان %~% زیر دستش همه زبردستان

5 در کف انگشت او کلیدی بود %~% در خیبر به آن کلید گشود

6 وز سر ذوالفقار آن فیاض %~% رشته کفر را شده مقراض

7 تا نجف به هر گوهرش صدفست %~% ریگ صحرای او در نجفست

8 زیب این گلشن از جمال علیست %~% گل این باغ رنگ آل علیست

9 بود عم‌زاده رسول خدا %~% چون رسول از خدا نبود جدا

10 چون دو کس ابن عم یکدگرند %~% چون دو فرزند کان ز یک پدرند

11 پدران در نسب برابر هم %~% پسران در حسب برابر هم

12 گه سر خصم را جدا کرده %~% گه سر خویش را فدا کرده

13 هر شهی وقت بزم زر بخشد %~% شاه ما روز رزم سر بخشد

14 کرم خلق بخشش درمست %~% گر کسی سر فدا کند کرمست

15 همه سرها فدای او بادا %~% همه شاهان گدای او بادا

1 گوهر حقه دهان سخنست %~% جوهر خنجر زبان سخنست

2 ms05 گر نبودی سخن چه گفتی کس %~% در معنی چگونه سفتی کس

3 سر کس را کسی چه دانستی %~% راز گفتن کجا توانستی

4 این سخن گر نه در میان بودی %~% آدمی نیز بی‌زبان بودی

5 سخن خوش حیات جان و تنست %~% دم عیسی گواه این سخنست

6 نکته‌دانی در سخن سفته است %~% سخنی چند در میان گفته است

7 که سخن ز آسمان فرود آمد %~% سخن از گنبد کبود آمد

8 گر بدی گوهری ورای سخن %~% آن فرود آمدی به جای سخن

9 راستست این سخن درین چه شکست %~% بلکه جایش همیشه بر فلکست

10 نه سخن از دهن برون آید %~% که سخن از سخن برون آید

11 این سخن زاده دو حرف کنست %~% بلکه این کن دو حرف یک سخنست

12 ای خرد از سخن روایت کن %~% به زبان قلم حکایت کن

13 کاتب صنع داشت میل سخن %~% ساخت لوح و قلم طفیل سخن

14 ای قلم ساعتی زبان بگشای %~% حقه مشک را دهان بگشای

15 واقفی از سفیدی و سیهی %~% در سیاهی در آ که خضر رهی

16 گرچه از تیغ من قلم شده ای %~% به سخن در جهان علم شده‌ای

17 تو به گفتار شکرین سمری %~% تو قلم نیستی که نی شکری

18 چون تو نازک نهال دیگر نیست %~% همه انگشت‌ها برابر نیست

19 ملک معنی از آن تست همه %~% این قلم زو تو راست یک کلمه

20 شاه معنی تویی علم بردار %~% سوی ملک سخن قدم بردار

21 یاد کن سحرآفرینان را %~% نکته‌دانان و خرده‌بینان را

22 که همه مخزن سخن بودند %~% رازدان نو کهن بودند

23 عالم از در نظم پر کردند %~% همچو دریا نثار در کردند

24 ابر رحمت نثار ایشان باد %~% لطف جاوید یار ایشان باد

25 بر رسولی که نعت اوست کلام %~% سیدالمرسلین علیه سلام

1 روزی از روزهای فصل بهار %~% که تفاوت نداشت لیل و نهار

2 چندی از اهل طبع ms06 در چمنی %~% مجمعی ساختند و انجمنی

3 گفتگوی سخن‌وری کردند %~% دعوی نکته‌پروری کردند

4 نکته‌دانی که داشت معرفتی %~% خواست تا غنجه را کند صفتی

5 در غنچه گل ورق ورقست %~% گنبد سبز چرخ پرشفقست

6 دیگری گفت هر که او بیناست %~% می گل‌رنگ و شیشه میناست

7 دیگری گفت بهر قوت قوت %~% گشت فیروزه حقه یاقوت

8 من هم از روی طبع بشکفتم %~% جانب غنچه دیدم و گفتم:

9 هست بی گل عذار غنچه دهن %~% دل پر از خون رنگ بسته من

10 همه گفتند آفرین بادا %~% کوکب طالعت قرین بادا

11 در فن شعر چون سخن کردند %~% همه تحسین شعر من کردند

12 بود شخصی به مثنوی مشهور %~% در فنون سخن به خود مغرور

13 لیک فن غزل نورزیده %~% همه گرد فسانه گردیده

14 گفت آری اگرچه بی‌بدلست %~% شیوه شعر او همین غزلست

15 نیست او را ز مثنوی خبری %~% در ره ما ز پیروی اثری

16 در سخن پنج گنج نی‌باید %~% نه ز ابیات پنج می‌باید

17 مدعی چون مذاق شعر نداشت %~% مثنوی را به از غزل پنداشت

18 نقد گنجینه سخن غزلست %~% شکر باری که شعر من غزلست

19 آنکه نظم غزل تواند گفت %~% مثنوی را چو در تواند سفت

20 آن که جان بخشد از سخن چو مسیح %~% کی شود عاجز از کلام فصیح

21 آن که از بحر بگذرد چون برق %~% کی ز سیل بهار گردد غرق

22 آن که آتش وطن کند چو شرر %~% شرری گر به وی رسد چه ضرر

23 بی تامل از ان میان جستم %~% به تامل میان خود بستم

24 بازوی فکر را قوی کردم %~% روی در فکر مثنوی کردم

25 گفتم از هر چه بر زبان آید %~% سخن عشق در میان آید

26 عشق از هر نو کهن بهتر %~% سخن او ز هر سخن بهتر

27 گاه می‌کرد خاطرم میلی %~% سوی مجنون و جانب لیلی

28 گاه می‌دید طبع ms07 من لایق %~% حال عذرا و حالت وامق

29 گاه از شوق می‌زدم فریاد %~% بهر شیرین و خسرو و فرهاد

30 ناگه آمد ندا ز عالم غیب %~% کین خیال تو پاک نیست ز ریب

31 خود ندانی که فکر بیهوده %~% هست رنج دماغ آسوده

32 این سه زیبا عروس را داماد %~% بود مجنون و وامق و فرهاد

33 خیز و آرایش عروس مکن %~% گفتگوی کنار و بوس مکن

34 سوی داماد اگر عروس بری %~% پرده نام و ننگ را بدری

35 عشق داماد و عروسی نیست %~% رسم او غیر خاک‌بوسی نیست

36 عشق‌بازی بر غم کج‌نظران %~% نیست جز عشق نازنین پسران

37 پسری دلفریب را عشقست %~% قامت جامه زیب را عشقست

38 کس چه داند که در ته چادر %~% قامت دخترست یا مادر

39 چین زلف زیب مهرویی %~% چشم‌بندست سیه‌مویی

40 روی گل‌گونه کرده را چه کنم %~% روی گل‌گون خوش است تا چه کنم

41 تار کاکل ز بار گیس به %~% به خدا زان دو موی یک مو به

42 سرمه ننگست چشم جادو را %~% وسمه عار است طاق ابرو را

43 خوبی عاریت چه کار آید %~% عاریت چون برفت عار آید

44 بار دیگر جنین رسید ندا %~% که بگو داستان شاه و گدا

45 قصه شاه را عیان کردم %~% حال درویش را بیان کردم

46 روی در اهتمام آن کردم %~% «شاه و درویش» نام آن کردم

1 ای که با من سر سخن داری %~% گفتگوی نو و کهن داری

2 ساعتی گوش هوش با من دار %~% مستمع باش گوش با من دار

3 گوش کن این فسانه دیرین %~% چه بری نام خسرو و شیرین

4 بشنو از من حکایت غرا %~% چه دهی شرح وامق و عذرا

5 یاد گیر این حکایت موزون %~% چه بری نام لیلی و مجنون

6 بکر خلوت‌سرای فکرست این %~% فکر تهمت مکن که بکرست این

7 آمده در مقام جلوه‌گری %~% تا به عین رضا درو نگری ms08

8 جز قبول نظر نمی‌خواهد %~% التفات دگر نمی‌خواهد

9 هرچه هست از سعادت نظرست %~% نظر اکسیر کیمیا اثرست

10 یا رب این تحفه را گرامی کن %~% یکی از نام‌های نامی کن

11 تا ز صاحب‌دلی نظر یابد %~% شرف التفات در یابد

1 سخن‌آرای این حدیث کهن %~% این‌چنین می‌کند بیان سخن

2 که ازین پیش بود درویشی %~% راست‌کیشی محبت‌اندیشی

3 از همه قید عالم آزاده %~% لیک در قید عشق افتاده

4 الم روزگار دیده بسی %~% محنت عاشقی کشیده بسی

5 تنش از عشق جسم بی‌جان بود %~% رگ برو همچو عشق پیچان بود

6 بود در کوه گشته و هامون %~% کار فرهاد کرده و مجنون

7 بس که می‌داشت میل عشق مدام %~% عشق می‌گفت در محل سلام

8 از قضا چند روزی آن درویش %~% بر خلاف طریق و عادت خویش

9 از سر کوی عشق دور افتاد %~% در سراپرده سرور افتاد

10 نی به دل داغ اشتیاقی داشت %~% نی به جان آتش فراقی داشت

11 دلش آزاده از جفای حبیب %~% جانش آسوده از بلای رقیب

12 شکر می‌گفت زانکه روزی چند %~% بود در کنج عافیت خرسند

13 گرچه می‌خواست ترک محنت عشق %~% بود در خاطرش محبت عشق

14 عاشقی گرچه محنت‌انگیزست %~% محنت او محبت‌انگیزست

15 خواست القصه عشق صادق %~% که دگربار اگر شود عاشق

16 عاشق سرو قامتی باشد %~% که به قامت قیامتی باشد

17 با وجود جمال صورت خوب %~% باشد او را کمال سیرت خوب

18 از کمال کرم وفاداری %~% نه ز عین ستم جفاکاری

19 به هوای چنین دلارامی %~% می‌زد از شوق هر طرف گامی

20 سوی باغی گذر فتاد او را %~% که نشان از بهشت داد او را

21 چهره باغ و طره سنبل %~% لین یکی حلقه حلقه و آن گل گل

22 طرفه‌تر آن که روی گل گل رو %~% ظاهر از حلقه‌ای سنبل او

23 لاله را زا پیاله‌اش داغی %~% گو چه حالیست در چنین باغی

24 سبزه ms09 در وی چو خضر جا کرده %~% علم سبز در هوا کرده

25 بهر دفع خمار نرگش مست %~% نصف نارنج داشت در کف دست

26 گل به خوش‌بویی نسیم صبا %~% پیرهن کرده از نشاط قبا

27 دو لب خویش از فرح خندان %~% شکل دندانه بر لبش دندان

28 منظری داشت همچو خلد برین %~% برتر از اسمان به روی زمین

29 بام افلاک پیش منظر او %~% بود چون سایه پست در بر او

30 ماه و خورشید فرش آن در بود %~% خشتی از سیم و خشتی از زر بود

31 زیر دیوارش از برای نشاط %~% بود گسترده صد هزار بساط

32 طوف آن باغ چون میسر شد %~% میل درویش سوی منظر شد

33 ناگهان دید مکتبی چو بهشت %~% در و دیوار آن عبیرسرشت

34 وه چه مکتب که رشک بستان‌ها %~% بوستانی درو گلستان‌ها

35 اهل مکتب همه به حسن و جمال %~% سالشان کم جمالشان به کنال

36 یکی ابروی کج عیان کرده %~% سر «نون و القلم» بیان کرده

37 یکی از شکل و قد و زلف و دهان %~% از «الف لام و میم« داده نشان

38 همچو «والشمس» آن یکی را روی %~% همچو «والیل» آن یکی را موی

39 هر که در مکتبی چنین شد خاص %~% خواند «الحمد» از سر اخلاص

40 بود سرخیل آن همه ماهی %~% ملک اقلیم حسن را شاهی

41 زرفه شه‌زاده‌ای به حسن ادب %~% طرفه‌تر آن که «شاه» داشت لقب

42 سرو قدی که چون قدم می‌زد %~% هر قدم عالمی به هم می‌زد

43 شوخ‌چشمی که چون نگه می‌کرد %~% خانه مردمان تبه می‌کرد

44 پیش آن چشم خواب ناک سیاه %~% سرمه بی‌قدر همچو خاک سیاه

45 بودش از زهر چشم مژگان‌ها %~% همچو زهر آب داده پیکان‌ها

46 سنبلی بر سمن کشیده چو جیم %~% کاکلی بر قفا فگنده چو میم

47 چون نمک ریخته تکلم او %~% شکر امیخته تبسم او

48 شکل ابروی آن خجسته تذرو %~% دو پر زاغ ms10 بود بر سر سرو

49 چشمه آب زندگی لب او %~% موج آن سیم غبغب او

50 از دهانش نشانه هیچ نبود %~% جز سخن در میانه هیچ نبود

51 آن دهان هیچ و آن میان هم هیچ %~% جز خیالی نبود و آن هم هیچ

52 گر میانش خال خواهد بود %~% آن خیال محال خواهد بود

53 مشکلی هرکه پیشش آوردی %~% او روان حل مشکلش کردی

54 بود وقت فسون‌سازی %~% خرده‌دانی و نکته‌پردازی

55 بس که درویش گشت مایل او %~% ماند در حسرت شمایل او

56 هر دمش می‌فزود حیرانی %~% حیرتی آن‌چنان که می‌دانی

57 شاه گفتش چنین خموش مباش %~% لب بجنبان تمام گوش مباش

58 گر تو را هست مشکلی در دل %~% بکن از من سوال آن مشکل

59 چیست گفت آن یگانه آفاق %~% آن که هم جفت باشد و هم طاق

60 گفت آن ابروان پرخم ماست %~% کج تصور مکن که گفتم راست

61 گرچه جفتند آن دو بی کم و بیش %~% لیک طاقند در نکویی خویش

62 گفت آری جواب آن اینست %~% شاه را صدهزار تحسینست

63 شاه گفتا که در کدام کتاب %~% خوانده‌ای این‌چنین سوال و جواب

64 گفت هرگز نخوانده‌ام سبقی %~% پیش کس نگذرانده‌ام ورقی

65 بهره‌ای از سواد نیست مرا %~% غیر خواندن مراد نیست مرا

66 خانه چشمم از سواد تهی‌ست %~% بی‌سوادیش عین روسیهیست

67 تا نخوانی به دل سروری نیست %~% دیده را بی‌سوادی نوری نیست

68 چون که شه را شد اعتقاد برو %~% الف و با نوشت و داد برو

69 میل درویش زان یکی صد شد %~% گفت این بار کار من بد شد

70 دست بر سر نهاد و زار گریست %~% که درین عاشقی نخواهم زیست

71 چون به هم حسن و خلق یار شود %~% عشق عاشق یکی هزار شود

72 خوب‌رویی که هست عاشق دوست %~% در جهان هر که هست عاشق اوست

73 گرچه درویش ذوفنونی بود %~% در ره عشق رهنمونی بود

74 ms11 لوح تعلیم در کنار نهاد %~% سر تعظیم پیش یار نهاد

75 ای بسا خرده‌بین که آخر کار %~% سوی مکتب رود چو اول بار

76 این بود عشق ذوفنون را ورد %~% که کند اوستاد را شاگرد

77 عشق چون درس خود کند بنیاد %~% بشکند تخته بر سر استاد

78 در سبق آشکار می‌نگریست %~% لیک پنهان به یار می‌نگریست

1 یار هرگه درو نظر می‌کرد %~% او نظر جانب دگر می‌کرد

2 گرچه عاشق بود خراب نظر %~% لیک او را کجاست تاب نظر

3 هرگه آن نوش‌خند شکرلب %~% جانب خانه رفتی از مکتب

4 حال درویش ز آن برآشفتی %~% گریه اغاز کردی و گفتی

5 بی تو در مکتبم پریشان حال %~% همچو دیوانه در کف اطفال

6 زندگی موجب ملال منست %~% عرش و کرسی گواه حال منست

7 هست دور از تو دفتر و خامه %~% آن سیه کار و این سیه نامه

8 قامتت را الف هواخواهست %~% ها زشوقت دو چشم بر راهست

9 صاد چشم امید ببریده %~% همچو کاغذ سفید گردیده

10 دور از آن چشم نیست نقطه صاد %~% که برون آمدست نقطه ضاد

11 دال بی طره تو بدحالست %~% این که خم شد قدش بر آن دالست

12 سین ز هجران آن لب خندان %~% لب حسرت گرفته بر دندان

13 همچو شین است بی تو سرکش کاف %~% که کند سینه را شکاف شکاف

14 جانب قاف گر شوم نگران %~% آیدم همچو کوه قاف گران

15 لام بی سنبل تو قلابی‌ست %~% کز غم او دل مرا تابی‌ست

16 بی جمال تو بر تن محزون %~% نعل و داغی‌ست نون و نقطه نون

17 غیر از این گونه حرف کم می‌گفت %~% حرف می‌دید و حرف غم می‌گفت

18 وقت خواندن ز هیبت استاد %~% چون ز طفلان برآمدی فریاد

19 او هم آواز و هم زبان می‌شد %~% پس به تقریب در فغان می‌شد

20 هر گه که از شوق گریه می‌کردی %~% صد هزاران بهانه آوردی ms12

21 که غریبم درین دیار بسی %~% در غریبی چو من مباد کسی

22 یاد یار و دیار خود کردم %~% گریه بر روزگار خود کردم

23 چون خبر یافتی که آمد شاه %~% زود فارغ شدی ز گریه و آه

24 که دگر آه و ناله بی‌ادبی‌ست %~% آه ازین گریه این چه بوالعجبی‌ست

25 گفتی از هر طرف حکایت‌ها %~% کردی از هر کسی روایت‌ها

26 بود از آن نکته‌های خاطرخواه %~% غرض او قبول حضرت شاه

27 شاه را ساختی به خود مشغول %~% خویش را نیز پیش او مقبول

28 آری این‌ست کار عاشق زار %~% تا کند جا همیشه در دل یار

29 شب چو آمد ز خدمت استاد %~% شاه و طفلان همه شدند ازاد

30 او گرفتار ماند در مکتب %~% با درونی سیه‌تر از دل شب

1 چون شب تیره در میان آمد %~% دل درویش در فغان آمد

2 که دل شب چرا ز مهر تهی‌ست %~% تیره شد روزم این چه روسیهی‌ست

3 چه شد آیا گرفت ماه امشب %~% باشد از دود دل سیاه امشب

4 هیچ شب این چنین سیاه نبود %~% گویی امشب چراغ ماه نبود

5 شد پر از دود گنبد گردون %~% روزنی نیست تا رود بیرون

6 همه روی زمین سیاه شد آه! %~% که نشستم دگر به خاک سیاه

7 جان شیرین رسید بر لب من %~% صد شب دیگران و یک شب من

8 بلکه این صد شبست نیست شکی %~% که به خونم همه شدند یکی

9 وه! که خورشید رو به ره کرده %~% رفته و روز من سیه کرده

10 آسمان واقف است از غم من %~% که سیه‌پوش شد به ماتم من

11 صبح از من نمی‌کند یادی %~% آخر ای مرغ صبح فریادی!

12 کوس امشب غریو کم دارد %~% ز آب چشمم مگر که نم دارد

13 قمری از بانگ صبح لب بربست %~% تا شد از ناله‌ام فغانش پست

14 دیده‌ها بر ستاره دادم تا دم صبح %~% چون ms13 شفق می‌گریست از غم صبح

1 صبح دم کز نسیم مهرافروز %~% دور شد طره شب از رخ روز

2 شست دوران ز آب چشمه مهر %~% ظلمت شب ز کارگاه سپهر

3 سوخت بر مجمر سپهر بلند %~% ز آتش مهر دانه‌های سپند

4 آفتاب از فلک هویدا شد %~% قطره‌ها ریخت چشمه پیدا شد

5 مهر از چرخ نیلگون سر زد %~% یوسف از آب نیل سر بر زد

6 آتش موسوی به طور آمد %~% ظلمت شب برفت نور آمد

7 بعد ظلمت بر این بلند ایوان %~% روی بنمود چشمه حیوان

8 شه که صد ناز و عشوه در سر داشت %~% ناگه از خواب ناز سر برداشت

9 از گریبان ناز سر بر کرد %~% سر برآورد و فتنه را سر کرد

10 هم کله کج نهاد بر سر خویش %~% هم قبا چست کرد در بر خویش

11 حلقه زلف ساخت زیور گوش %~% چین کاکل فگند بر سر دوش

12 بر میان همچو موی بست کمر %~% صد کمر بسته را شکست کمر

13 قد برافراخت همچو عمر دراز %~% سوی مکتب قدم نهاد به ناز

14 چشم درویش مستمند به راه %~% گهر افشان برای مقدم شاه

15 ناگه آن سرو ناز پیدا شد %~% فتنه رفته باز پیدا شد

16 چون بدید آن جمال زیبایی %~% کرد بنیاد ناشکیبایی

17 دل و جانش در اضطراب افتاد %~% مست بیخود شد و خراب افتاد

18 دم به دم حال او دگرگون شد %~% من چه گویم حال او چون شد

19 شاه چو دید بی‌قراری او %~% در دلش کار کرد زاری او

20 پیش او رفت و گفت حال تو چیست %~% در چه اندیشه‌ای خیال تو چیست

21 ساعتی با گدای خود بنشست %~% رفت آن‌گه به جای خود بنشست

22 جای در پیش‌گاه خانه گرفت %~% و آن گدا جا بر آستانه گرفت

23 بس که بودند هر دو مایل هم %~% جا گرفتند در مقابل هم

24 چشم بر چشم و ms14 دیده بر دیده %~% هر زمان سوی یکدگر دیده

1 شاه چون در گدا نظر می‌کرد %~% مهر او در دلش اثر می‌کرد

2 خواست تا پیش خویش خواند %~% گفت درویش پیش من خواند

3 کس نگوید به غیر من سیقش %~% ننویسد کس دگر ورقش

4 هر که بر حرف او نهد انگشت %~% کنم انگشت او برون از مشت

5 هر که بر لوح او رقم سازد %~% تیغ من دست او قلم سازد

6 بعد از این گفتگو به پیشش خواند %~% ساخت تقریب نزد خویشش خواند

7 بهر تعلیم چون تکلم کرد %~% عاشق از شوق دست و پا گم کرد

8 دال می‌گفت و او الف می‌خواست %~% که یکی بود پیش او کج و راست

9 شاه زان هیچ برنمی‌آشفت %~% نرم نرمک به او سبق می‌گفت

10 شاه درویش دوست می‌باید %~% تا از او عالمی بیاساید

11 خاصه شاهان ملک دین یعنی %~% پادشاهان صورت و معنی

12 آه از این کافران سنگین‌دل %~% که بلای دلند مسکین دل!

13 هر زمان فتنه‌ای برانگیزند %~% بی‌گنه خون عاشقان ریزند

14 هر نفس آتشی برافروزند %~% بی‌سبب جان بی‌دلان سوزند

15 شهسواران عرصه جان‌ها %~% آفت عقل‌ها و ایمان‌ها

1 باز چون ظلمت شب آمد پیش %~% مبتلای فراق شد درویش

2 بامدادان که طفل این مکتب %~% صفحه را شست از سیاهی شب

3 آسمان زد به رسم هر روزه %~% قلم زر به لوح فیروزه

4 اهل مکتب ز خواب برجستند %~% به خیال سبق میانن بستند

5 با قد همچو سرو و روی همچو ماه %~% همه جمع آمدند غیر از شاه

6 دل درویش هیچ از آن نشکفت %~% هر دم آهسته زیر لب می‌گفت

7 همه هستند یار نیست چه سود %~% سرو من در کنار نیست چه سود

8 یار می‌باید و نمی‌آید %~% غیر می‌آید و نمی‌باید

9 بود شه‌زاده را یکی همزاد %~% که ز مادر به شکل او کم زاد

10 واقف از حال شاه در همه حال ms15 %~% همدم و همنشین او مه و سال

11 چون بسی بی‌قرار شد درویش %~% گفت به ز بی‌قراری خویش

12 که چرا دیر کرد شاه امروز %~% ساخت روز مرا سیاه امروز

13 آفتاب مرا چه آمد پیش %~% که نیامد برون ز خانه خویش

14 برده خواب صبوح از دستش %~% یا می ناز کرده سرمستش

15 تا سحرگه نشسته بود مگر %~% ور نه تا چاشت چیست خواب سحر

16 بود در گفتگو که آمد شاه %~% شد ز گفت و شنودشان آگاه

17 رشکش آمد که عاشق نگران %~% نگران‌ست جانب دگران

18 چشم عاشق به یار باید و بس %~% عاشقی کی رواست پیش دو کس

19 کفت هی! هی! عجب خطا کردم %~% که به این بوالهوس وفا کردم

20 گر وفایی درین گدا بودی %~% این چنین در به در چرا بودی

21 در سگ در به در وفا نبود %~% در به در خود به جز گدا نبود

22 بنده چون کرد بندگی کسی %~% نخرندش که گشته است بسی

23 گه به همزاد خود برآشفتی %~% به صد آشفتگی به او گفتی

24 میل علت چو نیست بیش از من %~% پس چرا آمدی تو پیش از من

25 گاه از مکتبش برون کردی %~% جگرش را به طعنه خون کردی

26 که به مکتب دگر میا با من %~% یا تو آیی درین طرف یا من

27 گه قلم را به خاک افگندی %~% گه ورق را ز یکدگر کندی

28 کردی اظهار رشک و غیرت خویش %~% رشک خوبان بود ز عاشق بیش

29 صفحه را پیش روی آوردی %~% چهره خویش را نهان کردی

30 فتنه اهل حسن در عالم %~% بر سر عاشقان بود ماتم

31 شاه در فکر کار درویش‌ست %~% خواجه را میل بنده خویش‌ست

32 گر سپاهی به شاه خود نازد %~% شاه هم بر سپاه خود تازد

33 از خجالت هلاک شد درویش %~% گفت راضی شدم به مردن خویش

34 جان‌گدازست ناتوانی من %~% مرگ بهتر ز ms16 زندگانی من

35 آه! ازین طالعی که من دارم %~% گریه از بخت خویشتن دارم

36 شوخ من گرچه نکته‌دان افتاد %~% لیک بسیار بدگمان افتاد

37 خواستم سوی گوهر آرم دست %~% دستم از سنگ حادثات شکست

38 عمر می‌خواستم ز آب حیات %~% تشنه مردم ز شوق در ظلمات

39 شاه شیرین‌زبان شکرلب %~% بار دیگر چو رفت از مکتب

40 خواند همزاد را به خدمت خویش %~% که چه می‌گفت با تو آن درویش

41 قصه را پیش شاه کرد بیان %~% به طریقی که حال گشت عیان

42 یافت شه از ادای آن تسکین %~% بست دل در وفای آن مسکین

43 کو رسولی که از برای خدا %~% حال من هم کند به شاه ادا

44 تا دگر قصد این گدا نکند %~% بند بندم ز هم جدا نکند

1 باز چو مهر از فلک سر زد %~% شاه از خواب ناز سر بر زد

2 دل پر از مهر و لب پر از خنده %~% از عتاب گذشته شرمنده

3 پیش درویش همچو گل بشکفت %~% رفت در خنده و همچو غنچه گفت

4 پس از این به که ما به هم باشیم %~% هر دو شاه و گدا به هم باشیم

5 زان که شاه و گدا به هم گویند %~% بی گدا نام شاه کم گویند

6 نام شاه و کدا بع عن گیرند %~% بی گدا نام شاه کم گیرند

7 عزت سروران ز درویشی‌ست %~% فخر پیغمبران ز درویشی‌ست

8 همه شاهان گدای درویش‌ند %~% در پناه دعای درویش‌ند

9 شاه چون لطف کرد بیش از پیش %~% میل درویش گشت بیش از بیش

10 چند روزی چو در میان بگذشت %~% حال درویش زین و آن بکذشت

1 اهل مکتب شدند واقف حال %~% گفتگو شد میانه اطفال

2 زین حکایت به هم خبر گفتند %~% این سخن را به یکدگر گفتند

3 طفلکان جمله شوخ و حیله‌گرند %~% همچو طفلان اشک پرده‌درند

4 گر کسی پیش طفل گوید راز %~% راز او ms17 را به غیر گوید باز

5 عاقبت تشت او ز بام افتاد %~% این صدا در میان عام افتاد

6 همه جا این افسانه پیدا شد %~% عیب‌جو را بهانه پیدا شد

7 پندگویان ملامتش کردند %~% به ملامت علامتش کردند

8 در زه عشق جز ملامت نیست %~% عاشقی کوچه سلامت نیست

9 دل گرفتار این ملامت باد %~% وز غم عافیت سلامت باد

1 هیچ جا در جهان حبیبی نیست %~% که به دنبال او رقیبی نیست

2 مردمان تا حبیب می‌گویند %~% در برابر رقیب می‌گویند

3 تا کسی جان به آن جهان نبرد %~% از بلای رقیب جان نبرد

4 شاه را سنگ‌دل رقیبی بود %~% یک ز انصاف بی‌نصیبی بود

5 کار او زهر چشم بود از قهر %~% کاسه چشم او چو کاسه زهر

6 به غضب تیز کرده خویش را %~% خنده هرگز ندیده رویش را

7 مهر آزار خلق در مشتش %~% شکل کژدم گرفته انگشتش

8 هرکه سرپنجه‌ای چنین دارد %~% مشت کژدم در آستین دارد

9 با وجود چنین ستیزه و قهر %~% میر بازار بود و شحنه شهر

10 حکم بر خاص و عام بود او را %~% اختیار تمام بود او را

11 سفله را هرگز اعتبار مباد %~% مدعی صاحب اختیار مباد

12 حاصل قصه آن که آن بدکیش %~% گشت واقف ز قصه درویش

13 همچو سگ تند شد به قصد گدا %~% تا ازان آستانش ساخت جدا

14 آن گدا را چون راند از در شاه %~% مدتی می‌نشست بر سر راه

15 از سر راه نیز مانع شد %~% سعی درویش جمله ضایع شد

16 غیر از اینش نماند هیچ رهی %~% که رود شب به کوی دوست گهی

17 کرد بیجاره این‌چنین تدبیر %~% که رود به کوی او شبگیر

18 راز او چون به روی روز افتاد %~% شب تاریک دل‌فروز افتاد

19 پرده صدهزار عیب شب‌ست %~% یکی از پرده‌های غیب شب‌ست

20 شب که سر برزند ز سر ظلمات %~% در سیاهی نماید آب حیات ms18

21 نور معراج در دل شب تافت %~% مصطفی آن‌‌چه یافت در شب یافت

1 یک شب القصه رو به شاه آورد %~% رو به شاه جهان پناه آورد

2 با تن زار و سینه ی غمناک %~% دل مجروح و دیده نمناک

3 هر قدم رو به خاک می‌مالید %~% از دل دردناک می‌نالید

4 هر دم آهی کشیدی از دل تنگ %~% تا از آن آه سوختی دل سنگ

5 از غم دل به سینه سنگ زدی %~% با دل از کینه طبل جنگ زدی

6 رخ بر آن خاک آستان سودی %~% آستان را ز بوسه فرسودی

7 گفتی این آستانه محترم‌ست %~% سگ این کوی آهوی حرم‌ست

8 هر که او ره بدین طرف دارد %~% پای او بر سرم شرف دارد

9 بر در شاه دید شیر سگی %~% سگ نگویم پلنگ تیزتگی

10 داغ مهر و وفا نشانی او %~% خواب مردم ز پاسبانی او

11 گفتش ای سرور وفاداران %~% در وفا بهتر از همه یاران

12 گفت ای از می وفا سرمست %~% روز و شب هیچ خورد و خوابت هست

13 رشته دوستی‌ست هر رگ تو %~% تو سگ کوی یار و من سگ تو

14 پنجه و ناخنت به خون شکار %~% سرخ همچون گلست و تیز چو خار

15 دست تو در حناست گل دسته %~% گل سرخ آن کف حتا بسته

16 کف پای توراست نقش نگین %~% در نگین تو جمله روی زمین

17 بارها صید فربه آوردی %~% خود قناعت به استخوان کردی

18 هست شکل دم تو قلابی %~% که مرا می‌کشد به هر بابی

19 شب‌روانی که قلب و حیله‌گرند %~% از تو شب تا به روز بر حذرند

20 گریه کرد و ز دیده آبش داد %~% وز دل خون‌چکان کبابش داد

1 آن شب آفاق همچو گلشن بود %~% شب نبود آن که روز روشن بود

2 فلک از آفتاب و بدر منیر %~% قدحی بود پر ز شکر و شیر

3 ماه چون کاسه ms19 پنیر شده %~% کوچ‌ها همچو جوی شیر شده

4 سایه ظلمت فگنده بر سر نور %~% ریخته مشک ناب بر کافور

5 در چمن سایه‌های برگ چنار %~% چون سیه کرده پنجه‌های نگار

6 سایه برگ بیدگاه شمال %~% راست چون ماهیان در آب زلال

7 بود ماه فلک تمام آن شب %~% شاه را شد هوای بام آن شب

8 شب مهتاب طرف بام خوش‌ست %~% جلوه‌های مه تمام خوش‌ست

1 آمد و جا گرفت بر لب بام %~% روی بنمود همچو ماه تمام

2 آمد و بر کنار بام نشست %~% دید درویش را که رفته ز دست

3 رخ به خوناب دیده می‌شوید %~% با دل غم‌کشیده می‌گوید:

4 کارم از دست شد چه کارست این %~% الله! الله! چه کار و بارست این

5 آه ازین بخت و طالعی که مراست %~% وای ازین عمر ضایعی که مراست

6 تا به کی سینه پاره پاره کنم %~% وای من! وای من! چه چاره کنم

7 چاک چاکست دل به خنجر و تیغ %~% حیف! حیف از دلم! دریغ! دریغ!

8 آه! ازین بخت و طالعی که مراست %~% وای! ازین عنر ضایعی که مراست

9 من کیم آن که شمع بزم افروخت %~% شعله‌ای جست و خانمانم سوخت

10 من کیم آن که آب حیوان جست %~% بر لب چشمه دست از جان شست

11 من کیم آن که رنج هجران برد %~% سیر نادیده روی جانان مرد

12 نیست غیر از وصال او هوسم %~% آه! اگر من به وصل او نرسم

13 گر نمیرم درین هوس فردا %~% کار من مشکلست پس فردا

14 شاه چون گوش کرد زاری او %~% بهر تسکین بی‌قراری او

15 گفت: برخیز و اضطراب مکن %~% غم فردا مخور شتاب مکن

16 زان که من بعد ازین چه صبح و چه شام %~% آیم و جا کنم به گوشه بام

17 بر لب بام قصر بنشینم %~% تا گروه کبوتران بینم

18 تو هم از دور سوی من می‌بین %~% در و ms20 دیوار کوی من می‌بین

19 ای خوش آن دم که دوست دوست شود! %~% یار آن کس که یار اوست شود

20 روی خود آورد به جانب دوست %~% طالب او شود که طالب اوست

21 عشق با یار دل‌نواز خوش‌ست %~% بلکه معشوق عشقباز خوش‌ست

1 صبح چون ریخت دانه انجم %~% آسمان گشت تیر و مشعله دم

2 باز سبز آشیان زرین پر %~% کرد آهنگ چرخ بار دگر

3 سوی بام کبوتر آمد شاه %~% بر فراز فلک برآمد ماه

4 طرفه بامی چنان که بام فلک %~% خیل خیل کبوتران چو ملک

5 در پریدن بلند پایه او %~% چون هما ارجمند سایه او

6 قدح آب او ز چشمه مهر %~% ارزنش از ستاره‌های سپهر

7 تا مگر شه به دست گیرد نی %~% بسته از جان کمر به خدمت وی

8 شاه بالای سر کبوتر او %~% چون سلیمان و مرغ بر سر او

9 هر زمان گشته برسرش جمعی %~% همچو پروانه بر سر شمعی

10 پیکر هر یک از لطافت پر %~% نازنین لعبتی پری پیکر

11 هر نگارین او نگاری بود %~% هر سفیدش سمن‌عذاری بود

12 داغ‌ها مشک‌فام و عنبربوی %~% چون سر نوعروس مشکین موی

13 چسنیش بس که نازنینی داشت %~% صورت لعبتان چینی داشت

14 بس که بغدادیش نکو افتاد %~% طرفه‌تر شد ز طرفه بغداد

15 سایه‌های کبوتران دو رنگ %~% بر زمین نقش کرده شکل پلنگ

16 همه بر گرد شاه طواف‌کنان %~% همه در پیچ و تاب چرخ‌زنان

17 چون به دستور خود کبوترباز %~% به دهان و به دست کرد آواز

18 سوی گردون به یک زمان رفتند %~% همچو پروین به آسمان رفتند

19 شاه بر جست و نی گرفت به دست %~% نعره‌ای چند زد بلند نه پست

20 غرض آن داشت شاه نیک‌اندیش %~% که خبردار گردد آن درویش

21 روی خود سوی قصر شاه کند %~% جانب ماه خود نگاه کند

22 چشم او خود به جانب شه بود %~% زان همه کار و ms21 بار آگه بود

23 از دل و جان دعای شه می‌گفت %~% گه نظر می‌نمود و گه می‌گفت

24 ای دل من فتاده در دامت %~% مرغ جانم کبوتر بامت

25 کاش من هم کبوتری بودم %~% صاحب بال و پری بودم

26 تا بر آن گرد بام می‌گشتم %~% بر سرت صبح و شام می‌گشتم

27 تنم این‌جا اسیر قید شده %~% دل به آن بام رفته صید شده

28 کوی تو همچو کعبه محترم‌ست %~% مرغ بامت کبوتر حرم‌ست

29 از دلم خاست دود و آتش آه %~% گشت خیل کبوتر تو سیاه

30 بس که از دیده ریخت اشک امید %~% خیل دیگر ازو شدند سفید

31 جگری‌های خود که می‌نگری %~% همه از خون دل شده جگری

32 مست چون بلبل‌ند و سرخ چو گل %~% گوییا هم گل‌ند و هم بلبل

33 رنگ ایشان ز اشک آل من‌ست %~% پر هر یک گواه حال من‌ست

34 چیست چشم کبوترت پرخون %~% از چه روی گشت پای او گلگون

35 حال من دید و دیده پرخون شد %~% پا به خوناب دیده گلگون شد

36 او درین حال و شاه بر لب بام %~% با رخ همچو ماه کرده قیام

37 تا چو از دور بیند آن مسکین %~% شود او را ز دیدنش تسکین

38 بود در عین عشق‌بازی خویش %~% واقف از عشق‌بازی درویش

39 شاه تا عشق بازیی نکند %~% با گدا دل‌نوازیی نکند

1 چند روزی که شاهزاده عصر %~% آمد و جا گرفت بر لب قصر

2 آن گدا رو به قصر شه می‌کرد %~% بر در و بام او نگه می‌کرد

3 به هوای شه و نظاره بام %~% ماند سر در هوا سحر تا شام

4 جز به سوی هوا نمی‌نگریست %~% هیچ بر پشت پا نمی‌نگریست

5 در هوا بس که بود واله و مست %~% خلق گفتندش آفتاب‌پرست

6 تا به جایی رسید گفت و شنفت %~% که رقیب آن شنید و به اوی گفت

7 این گدا از خدای ms22 نومیدست %~% قبله او جمال خورشیدست

8 کافرست و ز اهل ایمان نیست %~% کفر می‌ورزد و مسلمان نیست

9 خورد درویش بی‌گنه سوگند %~% به خدایی که هست بی‌مانند

10 اوست خورشید و عشق لایق اوست %~% همه ذرات کون عاشق اوست

11 پیش خورشید او حجابی نیست %~% غیر او هیچ آفتابی نیست

12 شد معین میان دشمن و دوست %~% که به عالم خدپرست خود اوست

13 باز خود را به کوی شاه افگند %~% وز کف خصم در پناه افگند

14 لیک طفلان کوچه و بازار %~% باز جستندش در پی آزار

15 هر طرف می‌شدند سنگ به دست %~% که: کجا رفت آفتاب‌پرست

16 هر که کردی به آن طرف آهنگ %~% تا زند بر گدای مسکین سنگ

17 سنگ ازان آستان شه کندی %~% بردی و خود به سویش افگندی

18 گفت از سنگ بینم آزاری %~% سنگ آن آستان بود یاری

19 بس که طفلان زدند سنگ برو %~% عرصه شهر گشت تنگ برو

20 به ضرورت ز شهر بیرون جست %~% کنج ویرانه‌ای گرفت و نشست

21 چون به ویرانه ساخت مسکن خویش %~% پیرهن چاک کرد بر تن خویش

22 که من مرده پیرهن چه کنم %~% مرده گر نیستم کفن چه کنم

23 هر زمان خاک ریخت بر سر و تن %~% کین چه عمرست خاک بر سر من

24 یک سر مو نکاست ناخن خویش %~% خواست ناخن زند به سینه ریش

25 موی ژولیده را گذاشت به سر %~% بلکه مویی ز سر نداشت خبر

26 با خود از بیخودی سخن می‌کرد %~% گله از بخت خویشتن می‌کرد

27 که رساندی سرم چرخ برین %~% بازم از آسمان زدی به زمین

28 گر به من لحظه‌ای وفا گردی %~% هم در آن لحظه صد جفا کردی

29 حد جور و جفا همین باشد %~% بارک الله! وفا همین باشد

1 بود شه را کبوتری که فلک %~% نه پری دید مثل او نه ملک

2 در پریدن بلند پایه او %~% چون همای ms23 ارجمند سایه او

3 قمری از بهر بندگی کردن %~% پیش او رفته طوق در گردن

4 حلقه چشم باز را کنده %~% زره زر به پایش افگنده

5 کرده پرواز تا مه و انجم %~% دم همه سوده و شده همه دم

6 روزی آن هدهد همایون فر %~% بس که می‌زد به گرد گردون پر

7 از سر قصر شاه دور افتاد %~% اندک اندک ز راه دور افتاد

8 بعد از آن کز هوا فرود آمد %~% بر سر آن گدا فرود آمد

9 سر او سود بر سپهر بلند %~% که به فرقش همای سایه فگند

10 گفت فرق من آشیانه توست %~% قطره اشکم آب و دانه توست

11 آن کبوتر به فرق آن محزون %~% بود چون مرغ بر سر مجنون

12 آتشین آه را همی افروخت %~% که چو پروانه بال او می‌سوخت

13 بعد از آن دست برد سوی قلم %~% تا کند حسب حال خویش رقم

14 شرح بی‌مهری زمانه کند %~% نامه بنویسد و روانه کند

15 قصه محنت فراق نوشت %~% شرح غم‌های اشتیاق نوشت

16 هرگه از سوز دل رقم می‌زد %~% آتش اندر نی قلم می‌زد

17 چون نوشت از رقیب و از ستمش %~% نامه در پیچ و تاب شد ز غمش

18 نامه را بر پر کبوتر بست %~% پر دیگر به بال او بربست

19 ره نمودش به سوی منظر شاه %~% کرد پرواز و رفت تا بر شاه

20 مرغ روحش پرید از سر او %~% تا پرد همره کبوتر او

21 شاه چون خواند عرض حال گدا را %~% گفت کز هر طرف کنند ندا را

22 کین همه خلق بی‌شماره شهر %~% جمع گردند بر ککناره شهر

23 سوی میدان برند تیر و کمان %~% به تماشا روند پیر و جوان

24 هر گروهی نشانه‌ای سازند %~% تیر خود بر نشانه اندازند

25 هر که در حکم ما کند تقصیر %~% خویش را کند نشانه تیر

26 چون رسید این ندا به گوش گدا ms24 %~% خواست تا جان کند ز شوق فدا

27 رفت و جا بر کنار میدان کرد %~% شه دگر روز عزم جولان کرد

28 هر که بیماری فراق کشید %~% عاقبت شربت وصال چشید

29 هر که غمگین در انتظار نشست %~% شادمان در حریم یار نشست

1 روز دیگر که آفتاب منیر %~% همه روی زمین گرفت به زیر

2 گرم شد ذره ذره آتش مهر %~% ذره‌اش تیر شد کمانش سپهر

3 شه کمر بست و عزم میدان کرد %~% میل تیر و کمان و جولان کرد

4 گفت تا مرکبی گزین کردند %~% زین زر خواستند و زین کردند

5 وه! چه مرکب که برقی و بادی %~% طرفه دیوانه‌ای پری‌زادی

6 خوش خرامی ز آب نازک‌تر %~% تیزگامی ز باد چابک‌تر

7 نو عروسی ز زنار جلوه‌کنان %~% چون دو موی از قفا فگنده عنان

8 تیزی گوش و نرمی کاکل %~% خنجر بید و دسته سنبل

9 تیزرو بود همچو عمر بسی %~% خبر از رفتنش نداشت کسی

10 قاف تا قاف دور هفت اقلیم %~% پیش او تنگ‌تر ز حلقه میم

11 گر رود سوی هفته رفته %~% بگذرد از قطار آن هفته

12 شاه چون میل اسب‌تازی کرد %~% مرکب از شوق جست و بازی کرد

13 یافت از مقدمش رکاب شرف %~% او چو بد و مه نو از دو طرف

14 خلق هر سو دوان که شاه رسید %~% آب حیوان ز گرد راه رسید

15 چون به میدان رسید شاه و سپاه %~% مهر درویش تافت در دل شاه

16 ساخت تقریب سیر و جولان را %~% به پر او گشت میدان را

17 دید در گوشه‌ای وطن کرده %~% چاک در جیب پیرهن کرده

18 صفحه سینه را خراشیده %~% نقش غیر از ورق تراشیده

19 پیرهن چاک کرده در بدنش %~% همچو تاری ز جیب پیرهنش

20 تن تاری و اضطراب درو %~% بلکه تاری و پیچ و تاب درو

21 سینه‌اش کوه محنت و اندوه %~% چشمش از گریه چشمه بر سر ms25 کوه

22 مژه‌ها گرد دیده نمناک %~% بر لب چشمه چون خس و خاشاک

23 تار ریشش ز قطره‌ها شده پر %~% آمده راست همچو رشته در

24 رفته از گرد در ته پرده %~% روی در پرده عدم کرده

25 طفل اشک از برای پرده‌دری %~% بر رخ او روان به فتنه‌گری

26 چون نظر بر جمال شاه افگند %~% خویشتن را به خاک راه افگند

27 شاه درویش را چو یافت چنان %~% جانب اهل قبضه تافت عنان

28 خواست درویش روی او بیند %~% او هم از دور سوی او بیند

29 گفت زان رو نشانه‌ای سازند %~% تیر خود بر نشانه اندازند

30 بس که تیر از هوا کمان‌داران %~% بر زمین ریختند چو باران

31 مزرعی شد کناره میدان %~% خوشه‌اش تیر و دانه‌اش پیکان

32 روی شه جانب هدف بودی %~% لیک چشمش بدان طرف بودی

33 چون به سوی نشانه رو کردی %~% نظری هم به سوی او کردی

1 بر سر دست شه کمانی بود %~% که مه نو ازو نشانی بود

2 خم شده همچو ابروی خوبان %~% کرده هر گوشه عالمی قربان

3 همچو ابروی یار در خوی زه %~% لیک در گوشه‌ها فکنده گره

4 چون جوانان به جنگ خو کرده %~% همچو شیران به حمله رو کرده

5 گره افکنده بر سر ابرو %~% مه عیدش کمند بر بازو

6 بر کمان داشت ناوک خون‌ریز %~% راست همچون خدنگ مژگان تیز

7 هر که او را کشیده تا سر دوش %~% سروقدی کشیده در آغوش

8 در تماشای قد دل‌جویش %~% گوشه چشم مردمان سویش

9 در ره دوستان فتاده به خاک %~% دشمنان را ز دور کرده هلاک

10 شاه در علم قبضه کامل بود %~% چون کمان سوی تیر مایل بود

11 استخوان را اگر نشان کردی %~% تیر را مغز استخوان کردی

12 مور اگر آمدی برابر تیر %~% چشم او دوختی ز یک پر تیر

13 چشمش از دوختن شدی چو فراز %~% بازش از خم تیر کردی باز ms26

14 شاه چو تیر بر نشانه کشید %~% آن گدا آه عاشقانه کشید

15 گفت شاها دلم نشان تو باد %~% رگ جانم زه کمان تو باد

16 حلقه دیده باد زهگیرت %~% تا رسد گاه کاه بر تیرت

17 کاش تیرت مرا نشانه کند %~% تا که آید به سینه خانه کند

18 تیر نی از تو بر جگر خوردن %~% خوش‌تر آید ز نی شکر خوردن

19 نی تیری که در کمان داری %~% کاش آن را به سینه‌ام کاری

20 گر خدنگی نیاید از شستت %~% خود بگو چون ننالم از دستت

21 تا هدف غیر این گدا کردی %~% قدر انداز من خطا کردی

22 تا تو را استخوان نشان شده است %~% تنم از ضعف استخوان شده است

23 مو شکافی به چشم ناوک‌زن %~% مو اگر می‌شکافی اینک من

24 هیچ رنجی به دست تو مرساد! %~% چشم‌زخمی به شست تو مرساد!

1 شاه تیری که در کمان پیوست %~% چون فکندش بر آسمان پیوست

2 تیر چون دید کز جفای کمان %~% ماند از دست‌بوس شاه جهان

3 بیخود افگند ز آسمان خود را %~% بر زمین زد همان زمان خود را

4 خویشتن را به قصد جنگ‌آراست %~% به کمان گفت: ای کج ناراست

5 از کجی گه بر آتشت دارند %~% گاه اندر کشاکشت دارند

6 شرم دار از قد شکسته خویش %~% وز میان شکسته بسته خویش

7 پیری و بهر دستگیری تو %~% قد من شد عصای پیری تو

8 هست بی من بسی شکست تو را %~% که نگیرد کسی به دست تو را

9 چون ز تیری و کمان سخن گویند %~% نام تو بعد نام من گویند

10 پیش بازوی پردلان ننگی %~% با وجودی که صد من سنگی

11 جانب خود مکش به زور مرا %~% زانکه خواهی فگند دور مرا

12 داری از دست سرکشی کردن %~% طوق و زنجیر و بند در گردن

13 خلق پیشت کشند صد ره بیش %~% تو همان پس روی نیایی پیش ms27

14 این صفت‌ها طریق پیران نیست %~% لایق طور گوشه‌گیران نیست

1 چون کمان این سخن شنید از تیر %~% بر دلش زخم‌ها رسید از تیر

2 گفت تا کی شکست پیری من %~% بگذر از طعن گوشه‌گیری من

3 که تو هم بعد از آن که پیر شوی %~% بشکنی زود و گوشه‌گیر شوی

4 خویش را بر فلک مبر چندین %~% به پر دیگران مپر چندین

5 تو ز پهلوی من شکار کنی %~% کارفرما منم تو کارکنی

6 بر سر فتنه دیده‌اند تو را %~% اره بر سر کشده‌اند تو را

7 تیز ماری و راست چون کژدم %~% همه را نیش می‌زنی از دم

8 هر طرف کز ستیز می‌گذری %~% میزنی نیش و تیز می‌گذری

9 بارها بر نشانه جا کردی %~% باز کج رفتی و خطا کردی

10 اهل عالم تو را از آن سازند %~% که بگیرند و دورت اندازند

11 چون تو را شاه می‌کند پرتاب %~% تو چرا می‌شوی ز من در تاب

12 تیر چون راست یافت قول کمان %~% صلح کرد وز جنگ تافت عنان

13 باز عقد موافقت بستند %~% به هم از روی مهر پیوستند

14 هیچ کاری ز صلح بهتر نیست %~% بدتر از جنگ کار دیگر نیست

15 صلح باشد طریق اهل فلاح %~% زان جهت گفته‌اند صلح و صلاح

1 چند روزی که شاه بنده‌نواز %~% سوی درویش جلوه کرد به ناز

2 مردمان پی به حال او بردند %~% ره به فکر و خیال او بردند

3 عیب‌جویان به عیب رو کردند %~% وز سر طعنه گفتگو کردند

4 که چرا شاه با گدا یارست %~% پادشه را خود از گدا عارست

5 مسند شاه و بوریای گدا %~% الله! الله! کجاست تا به کجا

6 از گدا عشق شاه لایق نیست %~% بلکه او مدعی‌ست عاشق نیست

7 پاک‌بازان دعای شه گفتند %~% در معنی در این سخن سفتند

8 که بدین‌سان شه پسندیده %~% کس ندیدست بلکه نشنیده

9 شاه گر با گدا چنین بازد ms28 %~% همه کس را گدای خود سازد

10 زین سخن‌ها رقیب واقف شد %~% طبع ناساز او مخالف شد

11 از غضب خون او به جوش آمد %~% چون خم باده در خروش آمد

12 گفت اگر خون این گدا ریزم %~% بهر خود فتنه‌ای برانگیزم

13 شاه ازین قصه گر خبر یابد %~% رخ ز من تا به حشر می‌تابد

14 گر بگویم به او گران آید %~% ور نگویم دلمبه جان آید

15 پس همان به که حیله‌ای بکنم %~% شاه را از گدا جدا فگنم

1 روز دیگر که وقت میدان شد %~% باز شه را هوای جولان شد

2 آمد و کرد هم‌عنانی او %~% شد مشرف به هم‌زبانی او

3 گفت شاها رسید فصل بهار %~% معتدل شد برای لیل و نهار

4 همه روی زمین گلستان شد %~% موسم باغ و وقت بستان شد

5 سبزه از برف شد عیان امروز %~% عالم پیر شد جوان امروز

6 ابر نیسان به کوهسار آمد %~% باز آبی به روی کار آمد

7 هیچ دانی که سیل چون شده است %~% از سر کوه سرنگون شده است

8 سبزه بر هر طرف فگنده بساط %~% بر زمین پا نمی‌رسد ز نشاط

9 از گهرهای شبنم و ژاله %~% شد مرصع پیاله لاله

10 ژاله و لاله از سیاهی داغ %~% آشیان کرده زاغ و بیضه زاغ

11 آهوی مست لاله‌ها خورده %~% همچو مستان پیاله‌ها خورده

12 وقت آن شد که ما شکار کنیم %~% عزم صحرا و لاله‌زار کنیم

13 جام گل رنگ لاله را بینیم %~% چشم مست غزاله را بینیم

14 لاله را ساغر شراب کنیم %~% آهوی مست را کباب کنیم

15 شد مقرر که چون شود نوروز %~% شاه فرخ به طالعی فیروز

16 عزم گلگشت نوبهار کند %~% گه خورد باده گه شکار کند

17 باز چون شاه عزم میدان کرد %~% عالمی را هلاک از جولان کرد

18 مهر چندان که بر سپهر نمود %~% به هوادار خویش مهر نمود

19 چون برفت آفتاب ms29 عالمگرد %~% شاه هم میل بازگشتن کرد

20 گفت با این گدا چه کار کنم %~% که خبردارش از شکار کنم

21 همرهش هر که بود غافل ساخت %~% جانب او تگاوری انداخت

22 چون گدا دید جانب تیرش %~% گشت آگه ز حسن تدبیرش

23 گفت دانستم این شکاری کیست %~% معنی این خدنگ‌کاری چیست

24 باشد این تیر از برای شکار %~% باز شد شاه را هوای شکار

25 سوز عشقی که داشت افزون شد %~% سر به صحرا نهاد و مجنون شد

26 از پی آن غزال شیر شکار %~% رفت و با آهوان گرفت قرار

1 بود کوهی و بوالعجب کوهی %~% کوه دردی و کان اندوهی

2 تیغ بر فرق ماه و مهر زده %~% سنگ بر شیشه سپهر زده

3 دل سختش به عاشقان در جنگ %~% از پی جنگ دامنش پر سنگ

4 تیغ او بس که خلق را کشته %~% شده از کشته گرد او پشته

5 در بهاران که سیل گلگون بود %~% سیل او آب چشم پرخون بود

6 گشت درویش با غم و اندوه %~% به صد اندوه ساکن آن کوه

7 هر گه از هجر یار نالیدی %~% کوه از این ناله زار نالیدی

8 ناله برخواستی ز هر سنگی %~% رفتی آن ناله تا به فرسنگی

9 گریه چون کردی از سر اندوه %~% دجله خون روان شدی از کوه

10 کله کوه چشمه‌سار شدی %~% دامن دشت لاله‌زار شدی

11 بس که با آهوان قرار گرفت %~% انس با وحش کوهسار گرفت

12 آهوان رام او شدند همه %~% او شبان گشت و آن گروه رمه

1 در صف آهوان غزالی بود %~% کش عجب نازنین جمالی بود

2 عالم از بوی نافه‌اش مشکین %~% پیش او آهوی ختن مسکین

3 شوخ چشمی به غمزه شعبده‌باز %~% چشم شوخش تمام عشوه و ناز

4 گویی آن چشم شوخ در بازی %~% شوخ‌چشمی‌ست در نظربازی

5 گرچه بودند آهوان خیلی %~% بد گدا را به سوی او میلی

6 هر دم از ms30 مژه جای او می‌رفت %~% هر نفس در هوای او می‌گفت

7 چشم او چشم شاه را مانند %~% آن بلای سیاه را مانند

8 نافه ی او که مشک چین دارد %~% بوی آن زلف عنبرین دارد

9 نفسش مشک‌بار می‌آید %~% زان نفس بوی یار می‌آید

10 من سگ آهویی که هر نفسی %~% خوش دلم می‌کند به یاد کسی

11 چون مرا نیست رنگی از رویش %~% لاجرم شادمانم از بویش

1 چون ز بهر نشاط نوروزی %~% شد چمن پر بساط فیروزی

2 غنچه و گل به عیش کوشیدند %~% جامه سرخ و سبز پوشیدند

3 دهن تنگ غنچه خندان شد %~% ژاله در وی فتاد و دندان شد

4 نرگس تر به روی لاله فتاد %~% چشم مخمور بر پیاله فتاد

5 غنچه از روی گل نقاب انداخت %~% بلبلان را در اضطراب انداخت

6 لاله از کوه آشکارا شد %~% لعل از سنگ خاره پیدا شد

7 برگ سوسن که سبز رنگ نمود %~% خنجری در میان زنگ نمود

8 لاله آتش چو در تنور افروخت %~% قرص‌ها در ته تنور بسوخت

9 فاخته بال و پر ز هم بگشاد %~% شانه شد بهر طره شمشاد

10 از می شوق مست شد بلبل %~% چشم خود سرخ کرد بر رخ گل

11 سبزه از بس که رشته با هم بافت %~% چون سطرلاب سبز بر هم تافت

12 در چنین وقت و ساعتی فرخ %~% آن سهی سرو قامت گل‌ رخ

13 چون به عزم شکار بیرون رفت %~% لشکر بی‌شمار بیرون رفت

14 بود نزدیک شهر صحرایی %~% دور دوری گشاده پهنایی

15 خاک او سر به سر عبیرآمیز %~% باد او دم به دم نشاط‌انگیز

16 سنبل و سوسنش هم خوش‌رنگ %~% لاله‌اش آب‌دار و آتش رنگ

17 صورت وحش و طیر او زیبا %~% همه دلکش چو نقش بر دیبا

18 سبز مرغان او ز سبزی پر %~% مرغ‌زاری تمام سبزه تر

19 سبزه‌اش خط عنبرین مویان %~% لاله‌اش عارض نکورویان

20 شاه چون خیمه زد ms31 در آن صحرا %~% گفت کز هر طرف کنند ندا

21 وحشیان را تمام گرد کنند %~% کار اهل شکار ورد کنند

22 خلق بر گرد صید صف بستند %~% رخنه‌ها را ز هر طرف بستند

23 چابکان تیغ را علم کردند %~% صید را دست و پا قلم کردند

24 سر و شاخ گوزن بشکستند %~% گردن کرگدن فرو بستند

25 شد نشان خدنگ داغ پلنگ %~% داغ‌ها را فتیله گشت خدنگ

26 از برای گریختن نخجیر %~% پر برآورد لیک از پر تیر

27 شیر هر دم ز خشم و کینه خویش %~% پنجه می‌زد ولی به سینه ریش

28 گور از بس که دید فتنه و شور %~% دهنش باز ماند چون لب گور

29 آهو از گریه چشم پر نم داشت %~% بر سر گور مرده ماتم داشت

30 خواب خرگوش از سر او جست %~% چشم خود را دیگر به خواب نبست

31 روبه از هول جان در آن آشوب %~% ساخت دم در ره سگان جاروب

32 در هوای هر پرنده‌ای که پرید %~% ترکی از ناوکش به سیخ کشید

33 هر غزالی که از زمین برجست %~% چابکی در کمند پایش بست

1 آن غزالی که گفته شد زین پیش %~% که با او انس داشت درویش

2 در همان صیدگاه حاضر بود %~% سوی او چشم شاه ناظر بود

3 آرزو کرد تا به بند افتد %~% بی مددگار در کمند افتد

4 در شکارش کسی مدد نکند %~% صید او را به نام خود نکند

5 چون پی آن غزال مرکب تاخت %~% خویشتن را ز صف برون انداخت

6 شه به دنبال و آن غزال از پیش %~% هر دو رفتند تا بر درویش

7 صید پیشش نهاد روی نیاز %~% یعنی از چنگ او خلاصم ساز

8 شاه آن حال را تماشا کرد %~% اعتقاد عظیم پیدا کرد

9 رفت نزدیک او ز پا نشست %~% شاه در خدمت گدا بنشست

10 بس که شه چهره برفروخته بود %~% آن گدا ز آفتاب ms32 سوخته بود

11 شاه ازو او ز شاه غافل بود %~% پرده‌ای در میانه حایل بود

12 هر یکی تیز دید با دگری %~% در تفکر که اوست یا دگری

13 شه بدو گفت این صفت که توراست %~% این چنین نور معرفت که توراست

14 هر چه گویی صواب خواهد بود %~% دعوتت مستجاب خواهد بود

15 گر به همت دعا کنی چه شود %~% حاجتم را روا کنی چه شود

16 طبع درویش ازین سخن آشفت %~% آه سردی کشید و به اوی گفت

17 گر دعا مستجاب داشتمی %~% کی غم بی‌حساب داشتمی

18 شاه را سوی من گذر بودی %~% با من آن ماه را نظر بودی

19 شاه ازو چو شنید این سخنان %~% جست از جای خویش ذوق‌کنان

20 گفتش ای بی‌خبر چه می‌گویی %~% اینک آن شه منم که می‌جویی

21 بر سریری و شاه می‌طلبی %~% بر سپهری و ماه می‌طلبی

22 جان درویش در خروش آمد %~% رفت از هوش و چون به هوش آمد

23 گفت هرگز نمی‌کنم باور %~% که شود به ختم این‌چنین یاور

24 لوحش‌الله! ازین وفاداری %~% این به خواب‌ست یا به بیداری

25 گر به بیداری آمدی به نظر %~% خواب بر من حرام باد دگر

26 ور به خوابم نموده‌ای دیدار %~% نشوم کاش! تا ابد بیدار

27 گر به روزست این چه خوش روزی‌ست! %~% ور شب‌ست این شب دل‌افروزی‌ست!

28 بلکه اندیشه و خیال‌ست این %~% تو کجا من کجا محال‌ست این

29 گرچه می‌خواست شاه بنده‌نواز %~% که کشد مدت وصال دراز

30 لیک از بیم آن که خیل و سپاه %~% ناگه آن‌جا رسند در پی شاه

31 واقف از حال آن دو یار شوند %~% فتنه روز و روزگار شوند

32 زور برجست و رو به منزل کرد %~% چشم درویش خاک ره گل کرد

33 ماند مسکین به دیده نم‌ناک %~% با دل ریش و سینه غم‌ناک

34 شاد گشتی که دست داد وصال %~% باز غمگین شدی که یافت زوال

35 ms33 بخت بد بین که عاشق درویش %~% بعد یک نوش می‌خورد صد نیش

36 بر دلش هیچ راحتی نرسد %~% کز پی آن جراحتی نرسد

1 شب که در بزم‌گاه مینا رنگ %~% زهره با چنگ راست کرد آهنگ

2 باده از سرخی شفق کردند %~% اختران لعل در طبق کردند

3 شاه را دل به سوی باده کشید %~% باده با مهوشان ساده کشید

4 بهر عشرت نشست در جایی %~% کان گدا را بود تماشایی

5 شاه در بزم با هزار شکوه %~% آن گدا در نظاره از سر کوه

6 مجلس آراستند و می خوردند %~% می به آواز چنگ و نی خوردند

7 روی ساقی ز باده گل گل شد %~% غلغل شیشه صوت بلبل شد

8 شد لب گل‌رخان شراب‌آلود %~% همچو برگ گل گلاب‌آلود

9 عکس رخ بر شراب افگندند %~% بر شفق آفتاب افگندند

10 لب شیرین به باده زرین %~% چو رساندند گشت لب شیرین

11 خنده شاهدان شورانگیز %~% گشت در جام باده شکرریز

12 چشم ساقی ز باده مست شده %~% ترک مخمور می‌پرست شده

13 اهل مجلس شکفته و خرم %~% فارغ از هرچه هست در عالم

14 شیشه زهد را زدند به سنگ %~% تار تسبیح شد بریشم چنگ

15 پر می لعل شد پیاله زر %~% گل رعنا نمود پیش نظر

16 شیشه صاف و آن می دلکش %~% چون دل صاف عاشقان بی غش

17 دختر رز به شیشه منزل کرد %~% گرم خون بود جای در دل کرد

18 شیشه می که پر ز خون افتاد %~% در درون هر چه داشت بیرون داد

19 مطرب صاف عندلیب آهنگ %~% ساخت آهنگ و چنگ زد در چنگ

20 دیگری دف گرفت بیخود و مست %~% همچو طفلان نواخت بر سر دست

21 نی تهی ماند از هوی و هوس %~% زان کمر بست در قبول نفس

22 هر ندا کز صدای عود آمد %~% چنگ بشنید و در سجود آمد

23 ناله آمد رباب را بم و زیر %~% زان ms34 که بر وی کمانچه می‌زد تیر

24 شکل قانون چو مضطر آمد راست %~% صفحه سینه‌اش به نقش آراست

25 از برای فروغ مجلس شاه %~% شمع و مشعل شدند زهره و ماه

26 بزم شه را چو شمع گلشن کرد %~% دید درویش و دیده روشن کرد

27 شاه در بزم با هزار شکوه %~% و آن گدا را نظاره از سر کوه

28 تا به نزدیک بزم‌گاه آمد %~% بهر نظاره سوی شاه آمد

29 گفت شاید که در فروغ چراغ %~% بینم آن شمع بزم را به فراغ

30 چون میسر نبود بزم حضور %~% شاد بود از نگاه دورادور

31 گر کسی جام عشرتی می‌خورد %~% او به صد رشک حسرتی می‌خورد

32 می‌کشیدند می به نغمه نی %~% آن گدا آه می‌کشید از پی

33 شاه بر لب نهاد جام شراب %~% آن گدا بی شراب مست و خراب

34 شه ز دست حریف می می‌خورد %~% آن گدا خون ز دست وی می‌خورد

35 شاه در لاله‌زار خرم و خوش %~% و آن گدا در میانه آتش

36 شاه ساغر گرفته از سر عیش %~% و آن گدا را شکسته ساغر عیش

37 شاه می‌کرد نوش باده به کام %~% آن گدا تلخ‌کام و زهرآشام

38 شاه چون رخ ز باده می‌افروخت %~% آن گدا ز آتش رخش می‌سوخت

39 شاه را ذوق و حالتی که مپرس %~% آن گدا را ملامتی که مپرس

40 آن شب القصه تا به آخر شب %~% مجلس عیش بود و بزم و طرب

41 عاقبت کار خویش کرد شراب %~% اهل مجلس شدند مست و خراب

42 باده نوشان ز باده مست شدند %~% سر به پای قدخ ز دست شدند

43 خواب چون رو به آن گروه نهاد %~% باز درویش سر به کوه نهاد

44 کوه با عاشقان هم‌آوازست %~% پایدارست زان سرافرازست

45 همچو نازک‌دلان ز جا نرود %~% متصل با تو گوید و شنود

1 روز دیگر که با هزار شکوه %~% رخ نمود آفتاب از ms35 سر کوه

2 سر زد از جیب کوه چشمه نور %~% شد عیان معنی تجلی طور

3 شاه از خواب صبح‌دم برخاست %~% رخ چو خورشید چاشت‌گه آراست

4 به هوای خرام و جلوه‌گری %~% جانب کوه شد چو کبک دری

5 با حریفان دوش کردی خطاب %~% گفت بی‌تابم از خمار شراب

6 هیچ کس هم‌عنان من نشود %~% در سخن هم‌زبان من نشود

7 شاه چو این بهانه پیش آورد %~% رو به سوی گدای خویش آورد

8 مرکب ناز تاخت بر سر او %~% همچو جان جا گرفت در بر او

9 نظر لطف سوی او بگشاد %~% لب شیرین به گفتگوی او بگشاد

10 گفتش ای از می وفا سرمست %~% روز و شب هیچ خورد و خوابت هست

11 گفت سیر آمدم ز غم خوردن %~% خواب بر من حرام جز مردن

12 باز گفتش که روز حال تو چیست %~% در چه فکری شب و خیال تو چیست

13 گفت روزم دو دیده پرخون‌ست %~% حال شب را چه گویمت که چون‌ست

14 باز گفتش که چون شبت سیه‌ست %~% در شب تیره مشعل تو مه‌ست

15 گفت شب تا سحر ز شعله آه %~% هر دم آتش زنم به مشعل ماه

16 باز گفتش که کیست محرم تو %~% تا شود گاه کاه همدم تو

17 گفت جز آه سرد نیست کسی %~% تا به او هم‌نفس شوم نفسی

18 باز گفتش که در ضمیر تو چیست %~% حاصل عمر دل‌پذیر تو چیست

19 گفت غیر از تو نیست در دل من %~% غیر ازین خود مباد حاصل من

20 همچنین حسب حال می‌گفتند %~% در جواب و سوال می‌گفتند

21 چون به هم شرح راز خود کردند %~% عرض راز و نیاز خود کردند

22 شاه را شد هوای منزل خویش %~% ماند درویش خسته با دل ریش

23 باز فردا شه سعادتمند %~% سایه لطف بر گدا افکند

24 همچنین چند روز پی در پی %~% گذر افتاد شاه را بر وی

25 شاه ms36 چون سوی او گذشت بسی %~% گفت این قصه با رقیب کسی

26 مدعی باز حیله‌ای انگیخت %~% که ز هم رشته وصال گسیخت

27 روز دیگر رقیب دشمن‌روی %~% روی با شاه کرد آن بدخوی

28 گفت شاها دگر بهار گذشت %~% وقت صحرا و لاله‌زار گذشت

29 چند بینیم وحش صحرا را %~% نیست الفت به وحشیان ما را

30 جای در شهر کن که آن‌جا به %~% سگ شهر از غزال صحرا به

31 شه باشد نکوترین جهان %~% شهر باشد مقام پادشاهان

32 جاه یوسف ز مصر حاصل شد %~% مصطفی را مدینه منزل شد

33 در و دیوار و کوی شهر مدام %~% سایه افگنده بر خواص و عوام

34 خانه‌ها همچو خانه دیده %~% منزل مردم پسندیده

35 بس که افسانه و فسون پرداخت %~% شاه را سوی شهر مایل ساخت

36 باز درویش در فراق بماند %~% دل پر از درد اشتیاق بماند

37 روی در حالتی غریب آورد %~% این بلا بر سرش رقیب آورد

38 هیچ کس را غم رقیب مباد %~% دوری از صحبت حبیب مباد

39 نیست مقصود بی‌کسان غریب %~% غیر وصل حبیب و مرگ رقیب

40 وصل جانان بود ز جان خوش‌تر %~% لیک مرگ رقیب از آن خوش‌تر

1 بار دیگر که خسرو انجم %~% سرطان را گرفت در قلزم

2 بس هوای تموز گرمی کرد %~% آهن و سنگ رو به نرمی کرد

3 رگ و پی از تف سموم گداخت %~% مغز در استخوان چو موم گداخت

4 آب دریا فتاد از کم و کاست %~% تا به حدی که گرد ازو برخاست

5 آب گردید آهن از گرمی %~% سنگ شد همچو موم از نرمی

6 بط که در آب داشت مسکن خویش %~% بود بریان میان روغن خویش

7 هر که می‌راند توسن سرکش %~% توسنش نعل داشت در آتش

8 قیمت یخ چو نقره گشت گران %~% قحط شد همچو وصل سیم‌بران

9 شب ز گرمی مه جهان‌افروز %~% گشت آفتاب عالم‌سوز

10 آن کواکب نبود ms37 شب به فلک %~% که عرق ریختند خیل ملک

11 شد عرق‌ریز روی ماه‌وشان %~% قرص خورشید شد ستاره‌فشان

12 در چنین روزها مگر یک روز %~% از تف آفتاب عالم‌سوز

13 چهره آتشین چو شاه افروخت %~% آتشی گشت و عالمی را سوخت

14 شمع رخساره را چو روشن ساخت %~% دیگران سوختند و او بگداخت

15 زرد شد آفتاب طلعت شاه %~% رنگ شمعی گرفت مشعل ماه

16 پدر همچو بد آن مه نو %~% خسرویی بود نام او خسرو

17 بد فلک حشمت و ستاره حشم %~% آسمان چتر و آفتاب علم

18 لشکرش را شماره پیدا نه %~% کشورش را کناره پیدا نه

19 عالم از کوس او پرآوازه %~% صیت عدلش برون ز اندازه

20 چون پدر دید ضعف حال پسر %~% از دلش بر دوید دود به سر

21 هر غباری که بر دل پسرست %~% کوه اندوه بر دل پدرست

22 پدران را پسر بود محبوب %~% همچو یوسف به دیده یعقوب

23 دل‌فریب‌ست عارض پسران %~% خاصه در پیش دیده پدران

24 خسرو از بهر چاره‌کارش %~% ناتوان شد چو چشم بیمارش

25 هر حکیمی که در دیارش بود %~% همه را خواند و کرد گفت و شنود

26 کین جگرگوشه به جان پیوند %~% به علاج شماست حاجت‌مند

27 حکما گوهر بیان سفتند %~% پیش خسرو به صد زبان گفتند

28 کین سخن قول هوشمندان‌ست %~% که درین فصل شهر زندان‌ست

29 در چنین وقت بهترین جایی %~% نیست جز در کنار دریایی

30 لب دریاست چون لب دلبر %~% از برون سبزه وز درون گوهر

31 دایم آنجا هوای معتدل‌ست %~% آن هوا فیض‌بخش جان و دل‌ست

32 خشکی این هوا ضرر دارد %~% لب دریا هوای تر دارد

33 خسرو اسباب ره مهیا کرد %~% شاه از آن‌جا هوای دریا کرد

34 آن نه دریا که بود صد قلزم %~% صد چو طوفان نوح در وی گم

35 چرخ گویی در اضطراب شده %~% در زمین است و آب شده

36 موج او سر بر ms38 آسمان می‌سود %~% یعنی از ماه تا به ماهی بود

37 عالمی را به آب کرده خراب %~% آری این‌ست کار عالم آب

38 گوهرش از حساب افزون بود %~% همچو ریگ از شمار بیرون بود

39 گرچه غواص پا ز سر کردی %~% هیچ زو سر برون نیاوردی

40 از خوشی کف‌زنان که دارد در %~% کف او خالی و کنارش پر

41 شاه با آن رخ جهان‌آرا %~% کرد منزل کناره دریا

42 آن هوا برد ضعف حالش را %~% داد زیب دیگر جمالش را

43 گل رویش نمود زیبایی %~% سرو قدش فزود رعنایی

44 بوالعجب قد و قامتی برخاست %~% وه! چه گفتم قیامتی برخاست

45 کمر از روی چابکی بر بست %~% سرو قدش به چابکی بر جست

46 سستی او بدل به چستی شد %~% همه اسباب تن درستی شد

47 هیچ دولت چو تن‌درستی نیست %~% هیچ محنت چو ضعف و سستی نیست

48 مبتلای مرض مباد کسی %~% خاصه خوبان که ناز کند بسی

49 هر کسی عمر خواهد و بیمار %~% هر دم از عمر خود شود بی‌زار

50 غم به خوبان سروقد مرساد %~% قوم نیک‌اند چشم بد مرساد

51 ناز این قوم نازنین باشد %~% غایت نازکی همین باشد

52 دل پریشان جمع ایشان باد %~% ورنه یک بارگی پریشان باد

1 بود چون بحر و کان ز معنی پر %~% این یکی لعل دارد و آن یکی در

2 هر دو را خاتم و نگین کردند %~% نقش آن خاتم این‌چنین کردند

3 که چو آن شاخ مسند تمکین %~% نقش صحت گرفت زیر نگین

4 همچو در یگانه یکتا شد %~% جلوه‌گاهش کنار دریا شد

5 بس که طبعش به صید شد مایل %~% روز و شب جا گرفت بر ساحل

6 تا در آن صید که مقامش بود %~% مرغ و ماهی اسیر دامش بود

7 بر لب آن محسط شورانگیز %~% لجه موج‌خیز گوهرریز

8 بود کوهی که گفته شد زین پیش %~% که بدان انس داشت آن درویش

9 ms39 بس که کاهیده بود از اندوه %~% بود مانند کاه در پس کوه

10 کوه درویش را وطن شده بود %~% بیستون جای کوهکن شده بود

11 هرگه از شوق بی‌قرار شدی %~% بر بلندی کوهسار شدی

12 بهر شاه از مژه گهر سفتی %~% قصرش از دور دیدی و گفتی

13 چون ندارم به کوی او گذری %~% دارم از دور سوی او نظری

14 گر رسیدن به کعبه نتوانم %~% باری از قبله رو نگردانم

15 با صبا هم‌نفس شدی به هوس %~% گفتی ای هم‌دم خجسته نفس

16 چون دهی جلوه سرو ناز مرا %~% عرض ده پیش او نیاز مرا

17 سجده کن خاک آستانش را %~% بوسه زن پاس پاسبانش را

18 سگ او را سلام من برسان %~% پیک او را پیام من برسان

19 طواف کن گرد آن دربار بیا %~% گردی از کوی او بیار بیا

20 تا من از آب دیده گل سازم %~% مرهم زخم‌های دل سازم

21 چون رسیدی از آن طرف بادی %~% کردی از روی شوق فریادی

22 که تو امروز بوی او داری %~% گردی از خاک کوی او داری

23 به سر ریزم خاک کویش را %~% به دماغم فرست بویش را

24 روزی از شوق زار زار گریست %~% چشم بگشاد و هر طرف نگریست

25 چون نگه کرد جانب دریا %~% دید هر گوشه خیمه‌ای برپا

26 زیر خیمه ستون به صد زیور %~% همچو قد عروس در چادر

27 بود در جمع خیمه خرگاهی %~% در میان ستاره‌ها ماهی

28 سر خرگه بر آسمان می‌سود %~% اطلس چرخ پوشش او بود

29 سایبانی کشیده بر خرگاه %~% شاه بنشسته اندر آن چون ماه

30 چون گدا دید خرگه شاهی %~% کرد آهنگ ماه خرگاهی

31 گفت دانستم این چه خرگاه‌ست %~% خرگه شاه منزل‌ماه‌ست

32 نیست خرگه که ماه بدرست این %~% آفتاب بلندقدرست این

33 از سر کوه میل دریا کرد %~% همچو خس بر کرانه‌ای جا کرد

34 همچو نی دور ازان لب چو شکر ms40 %~% در نیستان به ناله بست کمر

35 مرغ هوشش ز شوق در پرواز %~% چشم بر راه و گوش بر آواز

1 از قضا دور چرخ کاری کرد %~% شاه اندیشه شکاری کرد

2 شاهبازی گرفت بر سر دست %~% باز گویی به شاخ سرو نشست

3 صفت باز خویش آغاز کرد %~% گفت کین مرغ آسمان‌پرداز

4 گرچه در روز صید فیروزست %~% لیک بر دست من نوآموزست

5 از زمین صداهای سم سمند %~% می‌رود تا به آسمان بلند

6 ترسم امروز گر کند پرواز %~% بر سر دست من نیاید باز

7 زین سخن هرکه را خبر گردید %~% همره او نرفت و بر گردید

8 شاه چو آفتاب تنها شد %~% در یک‌دانه سوی دریا شد

9 چون گذر کرد جانب درویش %~% گفت با خاطر خیال‌اندیش

10 که چون خسرو به دهر کم گردد %~% خسرو عالم عدم گردد

11 دیگر آیا که شاه خواهد بود %~% صاحب ملک و جاه خواهد بود

12 در همین لحظه آن کدا ناگاه %~% آهی از دل کشید و گفتا شاه

13 شاه گفتا غریب حالی بود %~% بهر شاه این خجسته فالی بود

14 من چو گفتم که پادشاه شوم %~% سرور کشور و سپاه شوم

15 هاتفی گفت شاه شاه منم %~% پس شه کشور و سپاه منم

16 چون شنید این سخن ز شه درویش %~% جست از جای خویش و آمد پیش

17 گفت ای آن که شاه می‌گویی %~% اینک اینجاست آن که می‌جویی

18 بوسه زد دست و پای اشهب را %~% ساخت مهراب نعل مرکب را

19 گفت یارب که این خجسته هلال %~% کم مبادا ز گردش مه و سال

20 گاه در خون تپید و گه در خاک %~% بست خود را چو صید بر فتراک

21 کین بود رشته ارادن=ت من %~% چون گرفتم زهی سعادت من!

22 بعد از آن رسم دادخواه گرفت %~% دست برد و عنان شاه گرفت

23 گفت از بهر بندگی کردن %~% خواهمش طوق کردن در ms41 گردن

24 بر رکابش کرد روی نیاز %~% کرد بنیاد گفتگوی نیاز

25 گفت شاها ز لطف دادم ده %~% ما مرادم مکن مرادم ده

26 چاره جان دردناکم کن %~% یا بکش خنجر و هلاکم کن

27 بی تو من مرده و تو با دگران %~% من جفا دیده و وفا دگران

28 چند جانان دیگران باشی %~% تا به کی جان دیگران باشی

29 من و خونابه جگر خوردن %~% هر زما حسرت دگر بردن

30 تو و جام نشاط نوشیدن %~% با حریفان به عیش کوشیدن

31 چند باشد به عالم گذران %~% عسرت ما و عشرت دگران

32 محنت و درد و غم نخواهد ماند %~% دولت حسن هم نخواهد ماند

33 نیست امروز در خم گردون %~% غیر نامی ز لیلی و مجنون

34 زیر این طرفه منظر دیرین %~% کو نشانی ز خسرو شیرین

35 مسند مصر هست و یوسف نیست %~% مصریان را بجز تاسف نیست

36 در چمن ناله می‌کند بلبل %~% که کجا رفت دور خوبی گل

37 شاه ز انصاف او چو گل بشکفت %~% رفت چون غنچه در تبسم و گفت

38 به حکیمی که حاکم ازل‌ست %~% حکم او لایزال و لم‌یزل‌ست

39 که چو من بر قرار گیرد تخت %~% وز مخالف کنار گیرد تخت

40 ز افسر و تخت سربلند شوم %~% بر سر تخت ارجمن شوم

41 با تو باشم همیشه در همه حال %~% سحر و شام و هفته و مه وسال

42 گر درین باب حجتی خواهی %~% اینک این خاتم شهنشاهی

43 حجتی را که نقش خاتم نیست %~% حکم او هیچ جا مسلم نیست

44 خاتم خود به او سپرد و برفت %~% دل و دینش ز دست برد و برفت

45 چون گدا از کمال لطف اله %~% دید در دست خویش خاتم شاه

46 گفت این خاتم سلیمان‌ست %~% که جهانش به زیر فرمان‌ست

47 هر که را این نگین به دست افتد %~% همه روی زمین به دست افتد

48 حلقه او ms42 همچو حلقه جیم %~% شکل دور نگسن چو چشمه میم

49 جیم و میمی چنین به دهر کم‌ست %~% تا گدا این دو حرف یافت جم‌ست

50 چون نگین نقش آن دهان دارد %~% گر زنم بوسه جای آن دازد

51 بوسه‌اش می‌زد و نمی‌زد دم %~% که به لب مهر داشت از خاتم

52 سلطنت یافت از گدایی خویش %~% کامران شد ز بی‌نوایی خویش

53 این گدایی ز پادشاهی به %~% راست گویم ز هرچه خواهی به

1 خوشنویسی که این رقم زده بود %~% بر ورق این‌چنین قلم زده بود

2 که فرستاد خسرو عادل %~% نامه‌ای سوی شاه دریادل

3 نامه‌ای در نهایت خوبی %~% خط آن نامه آیت خوبی

4 نو خطی در کمال حسن و جمال %~% زیب رخساره کرده از خط و خال

5 نقش عنوان و خط مضمونش %~% فیض‌بخش از درون و بیرونش

6 یا مزین به مشک هر ورقی %~% یا پر از رشته گهر طبقی

7 خط آن نامه بود خط نجات %~% چون شب قدر در میان برات

8 حاصل نامه آن که حضرت شاه %~% غیرت آفتاب و خجلت ماه

9 شهریار دیار ماه‌وشان %~% ماه مسندنشین شاه‌نشان

10 میوه باغ زندگانی من %~% نقد گنجینه جوانی من

11 آن که میل دلم به جانب اوست %~% وان که جانم همیشه طالب اوست

12 باید این نامه را چو برخواند %~% رخش دولت به این طرف راند

13 که دگر قوت فراق نماند %~% طاقت درد اشتیاق نماند

14 عمر ده روزه غیر بادی نیست %~% هیچ بر عمر اعتمادی نیست

15 خاصه بر عمر همچو من پیری %~% که شد از دست و نیست تدبیری

16 زود باشد کزین چمن بروم %~% تو بیا پیش از آن که من بروم

17 تا تو رفتی ز دیده نور برفت %~% تا تو غایب شدی حضور برفت

18 رحم کن بر دل رمیده من %~% مردمی کن بیا به دیده من

19 روز عمرم به شب رسید بیا %~% جانم از غم به ms43 سر رسید بیا

1 شاه تا نامه پدر برخواند %~% نیت شهر کرد و مرکب راند

2 جانب شهر عزم جولان کرد %~% یوسف از مصر میل کنعان کرد

3 سوی آن شاه کشور اقبال %~% خلق رفتند بهر استقبال

4 نازنینان به ناز کوشیدند %~% جامه سرخ و سبز پوشیدند

5 آن یکی رفته در قبای سفید %~% همچو شاخ شکوفه‌زار امید

6 وان دگر جامه سبز کرده به بر %~% همچو گل در میان سبزه تر

7 آن یکی زرد گشته خلعت او %~% بر تو افگنده ماه طلعت او

8 و آن دگر کرده جامه عنبرفام %~% رفته چون آفتاب جانب شام

9 آن یکی در لباس گلناری %~% تازه گل دسته‌ای‌ست پنداری

10 وان دگر جامه لاله‌گون کرده %~% سر ز جیب فلک برون کرده

11 همه در انتظار مقدم شاه %~% همه را چشم انتظار به راه

12 ناگهان چتر شاه پیدا شد %~% چرخ گردون و ماه پیدا شد

13 همه رفتند پیش و صف بستند %~% دست بر سینه هر طرف بستند

14 آن چنان حالتی پدید آمد %~% که تو پنداشتی که عید آمد

15 شاه چون شمع بزم خسرو شد %~% ماه اقبال خسروی نو شد

16 منظر قدرش از فلک بگذشت %~% طایر قصرش از ملک بگذشت

17 خرم آن ساعتیخوش آن روزی %~% که فتد دیده بر دل‌افروزی

18 سر و تن خاک پای او گردد %~% دل و جان هم فدای او گردد

19 این تجمل به هر کسی نرسد %~% دامن گل به هر خسی نرسد

20 می راحت به جام هر کس نیست %~% جام عشرت به کام هر کس نیست

21 کردگارا به حق دیدارت %~% به دل عارفان بیدارت

22 که مرا هم بدین شرف برسان %~% سرو نازی به ایم طرف برسان

1 این بود اقتضای لیل و نهار %~% که رسد افت خزان و بهار

2 شاخ سبزی که رفته بر افلاک %~% چهره زرد خود نهد بر خاک

3 باز چون وقت برگ‌ریز آمد %~% لشکر ms44 سبزه در گریز آمد

4 مرغ بی گل ز نغمه شد خاموش %~% با که گوید سخن چو نبود گوش

5 بلبل از بوستان شد آواره %~% گل صد برگ شد به صد پاره

6 پشت طاقت بنفشه را خم شد %~% بهر خود در لباس ماتم شد

7 قمری از ناله و خروش بماند %~% سوسن ده زبان خموش بماند

8 گل شد و خارها به گلشن بماند %~% اطلس از دست رفت و سوزن ماند

9 رنگ نارنج زعفرانی شد %~% اشک عناب ارغوانی شد

10 روی مه را گرفت پرده گرد %~% بلکه در پرده رفت با رخ زرد

11 نار را پرده‌های دل خون شد %~% پاره پاره ز دیده بیرون شد

12 سیب از بهر گرمی و سردی %~% کرد پیدا کبودی و زردی

13 پسته از شاخ سرنگون افتاد %~% مغزش از استخوان برون افتاد

14 زخم‌ناک و شکسته شد بادام %~% چشم‌زخمی رسیدش از ایام

15 خوشه پاک تاک از سر تاک %~% دانه لعل درفکند به خاک

16 بر سر شاخ برگ و بار نماند %~% در گلستان به غیر خار نماند

17 در چنین موسمی که خسرو گل %~% رفت و مرد از فراق او بلبل

18 خسر از عرصه ممالک خویش %~% سفر آخرت گرفت به پیش

19 گاه در تاب بود و گه در تب %~% دلش آمد به جان و جان بر لب

20 در عرق روی زردش از تب و تاب %~% همچو برگ خزان میانه آب

21 شد تنش چو کمان بر آن رگ و پی %~% استخوانی و پوستی بر وی

22 بس که از درد دل به جان آمد %~% دلش از درد در فغان آمد

23 درد او لحظه لحظه افزون شد %~% عاقبت حال او دگرگون شد

1 شاه را خواندی سوی خود خسرو %~% گفت از من وصیتی بشنو

2 عدل پیش آور پادشاهی کن %~% ظلم بگذار و هرچه خواهی کن

3 تا نبینی ز هیچ رهگذری %~% گردی از خود به دامن ms45 دگری

4 سر مپیچ از رضای درویشان %~% که سرافراز عالمند ایشان

5 هر که یابد ز فقر آگاهی %~% نکند میل شوکت شاهی

6 ای بسا شاه عاقبت‌اندیش %~% که ز شاهی گذشت و شد درویش

7 هر که بر درگه تو داد کند %~% طلب حاجت و مراد کند

8 اگرش هیبت تو لال کند %~% نتواند که عرض حال کند

9 همچو گل بر رخسش تبسم کن %~% به سخن‌های خوش تکلم کن

10 از قلم‌زن به لطف یاد بکن %~% بر سیه نامه اعتماد بکن

11 هر جراحت که بر دل از ستمست %~% همه از نوک نیزه و قلمست

12 قیمت عدل را شکست مده %~% جانب شرع را ز دست مده

13 زان که میزان راستی شرع‌ست %~% اصل شرع‌ست و غیر از آن فرع‌ست

14 این وصیت چون بکرد جان بسپرد %~% جان به جان‌آفرین روان بسپرد

15 هر کسی بهر ماتم افغان کرد %~% ماتمی شد که شرح نتوان کرد

16 شعله آه تا به گردون رفت %~% دجله اشک تا به جیحون رفت

17 همه آفاق در خروش شدند %~% همه ترکان سیاه‌پوش شدند

18 لشکر از ماتمش سیه در بر %~% مضطرب چو سیاهی لشکر

19 زان سیاهی که داشت لشکر او %~% خطه هند گشت کشور او

20 کمر زر که بر میان می بست %~% حلقه پشتش از کمر بشکست

21 شد سیه‌روز ز ماتمش خاتم %~% کند رخسار خود در آن ماتم

22 تاج یک سو فتاد و ابتر شد %~% همه خیل و سپاه بی‌سر شد

23 تخت بر خاک ره ز پا افتاد %~% که سلیمان عصر شد بر باد

24 این یکی آه دردناکی زدی %~% وان دگری جیب جامه چاگ زدی

25 بدنش را ز گریه می‌شستند %~% کفنش را ز حله می‌جستند

26 آخرش جانب لحد بردند %~% همچو گنجش به خاک بسپردند

27 آن که اوج فلک نشیمن ساخت %~% عاقبت زیر خاک مسکن ساخت

28 آن که از حله پیرهن پوشید %~% کند پیراهن و ms46 کفن پوشید

29 آن که بر فرق تاج از زر کرد %~% در لحد رفت و خاک بر سر کرد

30 هیچ کس در جهان قدم نزند %~% که قدم جانب عدم نزند

31 هر که گهواره ساخت منزل خویش %~% رفت و تابوت کرد محفل خویش

1 لاله‌زار جهان عجب باغی‌ست %~% که از آن باغ هر نفس داغی‌ست

2 نیست بوی نشاط در گل او %~% محنت‌افزاست صوت بلبل او

3 دهن غنچه‌اش که خندان‌ست %~% دل پرخون دردمندان‌ست

4 هست هر برگ و شاخ در چمنش %~% تن گل‌چهره‌ای و پیرهنش

5 هر بنفشه که بر لب جویی‌ست %~% گره زلف عنبرین‌مویی‌ست

6 لاله کز خاک می‌دمد هر سال %~% صفحه عارض‌ست و نقطه خال

7 هر کجا تازه سرو رعنایی‌ست %~% قد موزون سروبالایی‌ست

8 تا توانی دل از جهان بگسل %~% رشته مهر از این و آن بگسل

9 جاودان نیست عالم فانی %~% تو درو جاودان کجا مانی

10 روی در ملک جاودانی کن %~% ترک این کهنه دیر فانی کن

11 پا در این دام پیچ‌پیچ منه %~% همه هیچ‌ند دل به هیچ منه

12 پیش گوهرشناس گوهرسنج %~% هست عالم چو عرصه شطرنج

13 که به بازیچه هر زمان شاهی %~% سوی این عرصه می کند راهی

14 گر خوری همچو خضر آب حیات %~% تشنه‌لب جان دهی درین ظلمات

15 فی المثل عمر نوح گر یابی %~% چون به توفان رسی خطر یابی

1 دور او همچو دور می خوش بود %~% همه عالم به دور وی خوش بود

2 هیچ کس را به دل غباری نه %~% هیچ خاطر به زیر باری نه

3 دل مظلوم از غم آسوده %~% جان ظالم ز غصه فرسوده

4 شحنه چون زلف دلبران در تاب %~% فتنه چون بخت عاشقان در خواب

5 ملک را زحمت خراج نبود %~% خلق را هیچ احتیاج نبود

6 کس به سودا و سود کار نداشت %~% غیر سودای زلف یار نداشت

7 از سپاهی در آن خجسته زمان %~% در کشاکش ms47 نبود غیر کمان

8 کس به دورش نبود زار و نزار %~% مگر آن کس که بود عاشق زار

9 گر کسی بی‌نوا شدی ناگاه %~% چون شدندی ز حال او آگاه

10 بس که هر کس نواختی او را %~% منعم دهر ساختی او را

11 بود شه را عنایتی که مپرس %~% بر رعیت رعایتی که مپرس

12 آفرین خدای بر پدری %~% که ازو ماند این‌چنین پسری

13 ابر رحمت نثار آن صدفی %~% که بود گوهرش چنین خلفی

14 آن درخت کهن به کار آید %~% که نهالی ازو به بار آید

1 چون ز الطاف شاه نیک‌اندیش %~% خبر آمد به عاشق درویش

2 زود برجست و رو به راه نهاد %~% قدم اندر حریم شاه نهاد

3 گفت شاید ز روی صدق و صفا %~% شاه با من کند به وعده وفا

4 خاتم شه که مدتی زین پیش %~% در بغل کرده بود آن درویش

5 برد با محرمان شاه سپرد %~% محرمی رفت و نزد شاهش برد

6 شاه چو دید خاتم خود را %~% آفرین کرد محرم خود را

7 گفت بیرون رو ز راه ادب %~% خاتم‌آرنده را درون بطلب

8 چون قدم زد به سوی شاه گدا %~% جان شد از قالب رقیب جدا

9 شاه دشمن‌گداز دوست‌نواز %~% در لباس نیاز و خلعت ناز

10 سخن آغاز کرد خنده‌کنان %~% که گه خنده خوش بود سخنان

11 از سر لطف هم‌زبانش ساخت %~% وز شکرخنده نوش جانش ساخت

12 هر نفس دیده سوی او می‌داشت %~% گوش بر گفتگوی او می‌داشت

13 عاشق خویش را نواخت بسی %~% عاشق لطف خویش ساخت بسی

14 دل عاشق درین خیال افتاد %~% که به کف دامن وصال افتاد

15 لیک از آن‌جا که دور گردون‌ست %~% هر زمان حالتی دگرگون‌ست

16 گر دلی را به وصل بنوازد %~% بازش از داغ هجر بگدازد

17 دایم اسباب وصل پیدا نیست %~% اگر امروز هست فردا نیست

1 گفت راوی که شاه هر نفسی %~% آن گدا ms48 را همی نواخت بسی

2 خبر آمد که از فلان کشور %~% بر سر شاه می‌رسد لشکر

3 بی‌شمارست لشکر دشمن %~% پای تا سر نهفته در آهن

4 شاه باید که فکر کار کند %~% دفع آن خیل بی‌شمار کند

5 شاه باید که لشکر انگیزد %~% در سواری چو گرد برخیزد

6 چو از این قصه شد رقیب آگاه %~% رفت و گفت از سر حسد با شاه

7 نزد ارباب عقل معلوم‌ست %~% که نظر سوی ناکسان شوم‌ست

8 هر که را بخت بد ز پا انداخت %~% دیگرش سر بلند نتوان ساخت

9 حذر از قوم بخت‌برگشته %~% که چو خویشت کنند سرگشته

10 یارب این سفله از کجا آمد %~% که به سر وقت ما بلا آمد

11 این سخن گفت و کرد محرومش %~% بهره این داد طالع شومش

12 عاشق از وصل چون جدا افتاد %~% دست بر سر زد و ز پا افتاد

13 گفت باز این چه حالت‌ست مرا %~% این چه رنج و ملالت‌ست مرا

14 اگر از ابر فتنه بارد سنگ %~% آرد آن سنگ بر سرم آهنگ

15 اگر از دشت فتنه روید خار %~% خلد آن خار بر دلم صد بار

16 چشم من گر به گل نظر فگند %~% گل شود خار و در دلم شکند

17 دست من گر به کف سبو گیرد %~% می‌شود خون و در گلو گیرد

18 گر روم سوی چشمه در ظلمات %~% شربت مرگ گردد آب حیات

19 گر زنم گاک تا به راه افتم %~% گام اول درون چاه افتم

20 بختم از چاه گر برون فگند %~% باز فی‌الحال سرنگون فگند

21 آه! ازین بخت واژگون که مراست %~% وای از این طالع نگون که مراست

22 عدم من به از وجود من‌ست %~% گر بمیرم هنوز سود من‌ست

23 آمد از شوق مرگ جان به لبم %~% می‌دهم جان و مرگ می‌طلبم

24 تا کی افغان ز من برون آید %~% کاشکی جان ز تن برون آید

25 از ms49 نفس‌های گرم سوخت تنم %~% کو اجل تا دگر نفس نزنم

26 نیست هرگز از نشاط در دل من %~% گویی از غم سرشته شد گل من

27 دور گردون ز من چه می‌خواهد %~% که تنم را چو کاه می‌کاهد

28 داد مانند کاه بر بادم %~% زان به گردون رسید فریادم

29 چرخ پیرست روز و شب گردان %~% تا کند حمله با جوانمردان

30 خویش را صبح و شام زیب دهد %~% همه آفاق را فریب دهد

31 راست گویم کج‌ست فطرت او %~% راستی نیست در جبلت او

1 باز چون موسم زمستان شد %~% آتش از خرمی گلستان شد

2 همه کس رو به آفتاب نشست %~% همه عالم شد آفتاب‌پرست

3 بس که افسرده چون یخ افتادند %~% در تمنای دوزخ افتادند

4 مهر زود از فلک به در می‌رفت %~% تا شود گرم زودتر می‌رفت

5 بلکه مهر جهان‌فروز نبود %~% همه شب بود و هیچ روز نبود

6 قدر آتش فزون‌تر از گل شد %~% دود او شاخ و برگ سنبل شد

7 در زمستان زدند شعله بخار %~% تا دروگل دمد چنان که بهار

8 آب از یخ قبای آهن ساخت %~% موجش از سهم قوس جوشن ساخت

9 یخ چو آیینه‌ای مشکل شد %~% نعل مرکب ز سیم صیقل شد

10 بر یخ آن مرکبی که گام زدی %~% سکه بر نقره‌های خام زدی

11 رعد زد بانگ و در ستیز آمد %~% ژاله زد سنگ و رعد تیز آمد

12 در چنین موسمی که چله دی %~% تیر باران نمود پی در پی

13 شاه ترک دیار خویش گرفت %~% با عدو راه جنگ پیش گرفت

14 لشکر انگیخت سوی کشور او %~% تا به حدی که راند بر سر او

15 راست کردند صف ز هر طرفی %~% خیل دشمن صفی و شاه صفی

16 هر طرف تیغ تیز پیدا شد %~% فتنه رستخیز پیدا شد

17 زره از خنجر ستیز شکافت %~% سبزه تر ز آب تیز شکافت

18 تیغ‌ها چون ms50 ز هم گذر کردند %~% همچو مقراض قطع سر کردند

19 نیزه بر دوش سرکشان به غرور %~% چون عصای کلیم بر سر طور

20 گرد سوی سپهر کرد آهنگ %~% شد زمین هم با آسمان در جنگ

21 بر سر چابکان کوه شکوه %~% گرد میدان چو ابر بر سر کوه

22 هر که بر خصم تیغ بیم زدی %~% خصم را از کمر دو نیم زدی

23 بر سر هر که تیغ کین خوردی %~% زو گذشتی و بر زمین خوردی

24 ابروی خصم در سپر نایاب %~% همچو کشتی فتاده در گرداب

25 مرد و مرکب فتاده زیر و زبر %~% کاسه سیم گشته کاسه سر

26 باد از آن عرصه چون گذر کردی %~% خاک در کاسه‌های سر کردی

27 بس که روی زمین پر از خون شد %~% موج آن چون شفق به گردون شد

28 شفقی کو به اوج گردون‌ست %~% اثر سرخی همان خون‌ست

29 بود درویش در همان منزل %~% داده شه را میان جان منزل

30 روی خود را بر آسمان کرده %~% به دعا دست‌ها برآورده

31 نصرت شاه خویش می‌طلبید %~% زانچه گویند بیش می‌طلبید

32 ناگهان خصم در گریز افتاد %~% رخنه در لشکر ستیز افتاد

33 پشت ان کس که پشت داد به جنگ %~% پشته‌ای شد تمام تیر خدنگ

34 طرفه حالی که چون نبرد کنند %~% دشمنان از نهیب گرد کنند

35 طرفه‌تر آن که زان همه لشکر %~% که شه آورد سوی آن کشور

36 کس نگردید جز رقیب هلاک %~% گر رقیبی هلاک گشت چه باک

37 شاه و لشکر اگرچه شد غمگین %~% لیک سگ کشته شد چه بهتر ازین

38 به همین یک فسون ز دست مرو %~% زین نکوتر فسانه‌ای بشنو

1 چون سر زلف شب به دست آمد %~% قرص خورشید را شکست آمد

2 پیکر آسمان ملمع شد %~% چتر فیروزه‌گون مرصع شد

3 مردم از خواب دیده بربستند %~% از تماشای ره نظر بستند

4 خواب دیدند شاه و جمله سپاه ms51 %~% که مگر عارفی رسید به شاه

5 همچو خضرش لباس سبز به بر %~% خلعتی سبزتر ز سبزه تر

6 گفتش آن دم که بر عزیمت جنگ %~% تیز شد از مخالفان آهنگ

7 تو همان دم که حرب می‌کردی %~% رو به میدان ضرب می‌کردی

8 به تو آن نصرتی که ما دادیم %~% از دعاهای آن گدا دادیم

9 خیز و از محرمان خاصش کن %~% وز غم بی‌کسی خلاصش کن

10 شاه چون چشم خود ز خواب گشود %~% وز سپاه آنچه دیده بود شنود

11 خواند درویش را به مجلس شاه %~% گشت فارغ ز رنج و محنت و آه

12 خواند درویش را به مجلس خاص %~% کردش از محنت فراق خلاص

13 شکر آن را چه سان توان گفتن %~% نیست ممکن به صد زبان گفتن

14 چرخ بازیچه‌ای غریب نمود %~% از فلک این بسی عجیب نمود

15 لیک از لطف دوست نیست عجب %~% که ز محنت کسی رسد به طرب

16 هر که رنج فراق جانان دید %~% بعد از آن رنج راحت جان دید

17 شام هجران خوش ست و رنج ملال %~% تا بدانند قدر روز وصال

18 بعد هجران اگر وصالی هست %~% شیوه عشق را کمالی هست

19 غرض از عشق وصل جانان‌ست %~% خاصه وصلی که بعد هجران‌ست

20 الغرض هر دو تا چون شیر و شکر %~% به هم آمیختند شام و سحر

21 پای شه بر سریر عزت و ناز %~% سر درویش بر سریر نیاز

22 کار معشوق ناز می‌باشد %~% رسم عاشق نیاز می‌باشد

23 روز و شب رازدار هم بودند %~% تا دم مرگ یار هم بودند

24 عاقبت در نقاب خاک شدند %~% از خدنگ اجل هلاک شدند

25 عمر برگشت و بی‌وفایی کرد %~% مرغ روح از قفس جدایی کرد

1 آه ازین منزلی که در پیش‌ست %~% که گذرگاه شاه و درویش‌ست

2 نه ازین دام می‌توان جستن %~% نه ازین بند می‌توان رستن

3 گر خوری همچو خضر آب حیات ms52 %~% تشنه‌لب جان دهی درین ظلمات

4 گر چو عیسی روی به چرخ برین %~% عاقبت جا کنی به زیر زمین

5 گر چو یوسف به اوج ماه روی %~% عاقبت سرنگون به چاه شوی

6 فی‌المثل عمر نوح اگر یابی %~% چون به طوفان رسی خطر یابی

7 احد واجب‌الوجود یکی‌ست %~% آن که جاوید هست و بود یکی‌ست

1 شکر لله که این خجسته کلام %~% شد به کام دل شکسته تمام

2 شکر دیگر که تا تمام شده %~% مجلس‌آرای خاص و عام شده

3 صفت اوست در زبان همه %~% سخن اوست ورد جان همه

4 جیب آفاق پر درست ازو %~% بغل عاشقان پرست ازو

5 گر که قلاب شهر صراف‌ست %~% یا خطاگوی شهر حراف‌ست

6 نتواند شکست مقدارش %~% که به جان می‌خرد خریدارش

7 بیت او گر کم‌ست از آن غم نیست %~% شکر باری که معنیش کم نیست

8 لفظ پاک‌ست و معنی‌اش طاهر %~% چون نگیرد قرار در خاطر

9 معنی خاص و لفظ عام‌فریب %~% برده از خاص و عام صبر و شکیب

10 الله الله! چه دلپذیرست این! %~% در پذیرش که ناگزیرست این

11 غایت شاعری همین باشد %~% شیوه ساحری همین باشد

12 هر که دم زد زبان او بستم %~% سحر کردم دهان او بستم

13 قلمم میل چشم دشمن شد %~% لیک ازو چشم دوست روشن شد

14 از سیاهی نمود آب حیات %~% جان حاسد فتاد در ظلمات

15 جای رحمت بود بمرد حسود %~% لیک بر جان مرده رحم چه سود

16 جگر حاسد از الم خون باد %~% المش کم مباد و افزون باد

17 ای حسود این خیال باطل چسیت %~% زین خیالت بگو که حاصل چیست

18 چون تو از عالم سخن دوری %~% هرچه خواهی بگو که معذوری

19 آن چه مقدور توست معلوم‌ست %~% ختم کار از نخست معلوم‌ست

20 دست بافنده موی اگر بافد %~% کی تواند که موی بشکافد

21 هر کجا هدهد سلیمان رفت %~% به پر و بال مور ms53 نتوان رفت

22 در بهاران صدای غلغل زاغ %~% کی بود چون نوای بلبل باغ

23 یعنی او نیز در برابر توست %~% در او هم به قدر گوهر توست

24 این مسلم تو را به غیر چه کار %~% هر چه داری تو هم بی‌او بیار

25 دیگری جام شوق نوشیده %~% تو به دیوانگی خروشیده

26 دیگری آه دردناک زده %~% تو به تقلید جامه چاک زده

27 تا به کی می‌پری به بال کسان %~% ناز خوش نیست با جمال کسان

28 من کنم سکه سخن را نو %~% تو کنی عرض مخزن خسرو

29 چون تو زین نامه نیستی نامی %~% چه بری نام خسو و جامی

30 حیف باشد که نام دیده‌وران %~% بگذرد بر زبان کج‌نظران

31 گرچه شعر تو نظم دارد نام %~% تو ازین نظم کی رسی به نظام

32 نظم اگر نیست چون در مکنون %~% سهل باشد طبیعت موزون

33 گرچه ما و تو هر دو موزونیم %~% لیک بنگر که هر یکی چونیم

34 نعل اگر یافت صورت مه نو %~% هست اینجا تفاوتی بشنو

35 ماه نو سر بر آسمان ساید %~% نعل در زیر پای فرساید

36 نیست مانند هم سموم و نسیم %~% این یک از جنت‌ست و آن ز جحیم

37 آن به نرمی چنان که دل خواهد %~% وین به گرمی چنان که جان کاهد

1 کرکسی ژاژخای بی‌معنی %~% با همایی فتاد در دعوی

2 گفت کم نیست از تو پایه من %~% زان که مقدار توست سایه من

3 عاقلی گفتش ای فرومایه %~% نیست آن سایه همچو این سایه

4 هر که در سایه همای بود %~% نام او سایه خدای بود

5 وان که در سایه تو راه کند %~% بر سر خود جهان سیاه کند

6 بر تن توست چون پر و بالی %~% در خور اوست فر و اقبالی

7 ماجرای حسود و قصه ما %~% راست مانند کرکس‌ست و هما

8 وه! چه گفتم تمام لاف‌ست این %~% سر به سر ms54 دعوی گزاف‌ست این

9 من هم از حاسدان چرا گفتم %~% چون بدند از بدان چرا گفتم

10 چند ازین گونه در خروش شوم %~% کاشکی بعد ازین خموش شوم

11 هین زبان را به عذر باز کنم %~% رو به درگاه بی‌نیاز کنم

1 کردگارا به بی‌نیازی خویش %~% به کریمی و کارسازی خویش

2 به سهی‌قامتان گلشن ناز %~% به ملامت‌کشان کوی نیاز

3 به صفات جلال و اکرامت %~% نظر خاص و رحمت عامت

4 به سلاطین مسند تحقیق %~% یالکان مسالک توفیق

5 به اسیران و زاری ایشان %~% به غریبان و خواری ایشان

6 به نوازندگان عالم گل %~% که هنوز ایمن‌اند از غم گل

7 به سفرکردگان عالم خاک %~% کز جهان رفته‌اند با دل چاک

8 به رسولی که نعت اوست کلام %~% سیدالمرسلین علیه سلام

9 نظری جانب هلالی کن %~% دلش از مهر غیر خالی کن

10 حشر او با رسول کن یا رب %~% این دعا را قبول کن یا رب

11 در امان دار پیش آن مولی %~% تا نبیند عقوبت عقبی

12 چون به عزم رحیل زین منزل %~% به حریم فنا کشد محمل

13 در ره مرگ باشدش همراه %~% هادی لااله‌الاالله

شاه أو درويش

شاه أو درويش

نبذة عن الكتاب

الفهرس