ناشر: میراث مکتوب

مدیر تولید: محمد باهر مدیر فتی و امور چاپ: حسیین شاملوفرد ترجمه گزیدهآ مقدمه به انگلیسی: مصطفی امیری

صفحه آرا: رضا سلگی

چاپ اول: 1450

شمارگان: 500 نسخه بها با جلد شومیز: 230555 تومان بها با جلد سخت: 260005 تومان شابک: 4 -245 -203 - 600 - 978

چاپ (دیجیتال): میراث

غزل سرایی عندلیبان گلشن فصاحت و شکرخایی طوطیان شکرستان [بلاغت، سزاوار نیست الا به حمد حکیمی]2 که در دیوان دوحرفی «کن» اصناف صنایع در کمال ظهور گنجانیده و انواع بدایع در نهایت وضوح مندرج گردانیده، موزونان سرابستان لطیفه سنجی از سرو قامت با استقامت، مصراع برجستهآ موزون در سفینهآ سینه ثبت کنند 5 و ایماشناسان ادابند از دو مصرع ابروی دلجوی، یکه [بیت ms001 بلندی بر بیاض دیده، سواد نمایند. مربع نشینان چاربالش ادراک سرایر از آعداد امزجه و عناصر، رباعی ساز و هرهفت کنندگان نوعروسان حجلهآ خانهآ عرفان از مصاریع اسابیع هفته قطعه پرداز، ناظمان مناظم سخنوری را از سلک شهور، نظم غزل با نظام و سالکان مسالک نکته پروری را از قوانین سنن، قواعد قصاید به استحکام]3، لجهنشینان بحر شوق که از 15 هوای گرامی گوهری گاهی چون دریا در خروشند و گاهی چون صدف خاموش، شبهای فراق را بحر طویل شمارند و روزهای وصال را بحر خفیف پندارند، در نظر قافیه سنجان خورشید ذکا، هر صبح دلگشا مطلعی است ذوقافیتین، و در چشم آشنایان

؟درک انسانی کجا اسرار سبحانی کجا! کی تواند قطرهای گردد محیط قلزمی؟

و ترانه سازی فصحای انام و زمزمه پردازی بلغای ایام پسندیده نیست مگر به نعت معجز بیانی که به زبان الهام ترجمان (و ما ینطق عن الهوی) زبان قافیه سنجان حقایق شیم را که به مدلول لله تحت العرش کنز مفتاحه لسان الشعراء» گنجور گنج خانهآ 5 فیوضات غیبی وخازن خزانهآ فتوحات لاریبیاند و به گفتار روحی آثار (ان هو الا وخی یوحی) رونق بازار زبان آوران پریشانرقم را که به منطوق (ألم تر أنهم فی کل واد یهیمون} سرگشتگان دشت ضلالت و آوارگان بیابان غوایتاند؛ درهم شکسته، جراید فراید اولین را که ره نوردان منازل صدق و یقیناند به برهان (إن الدین عند الله الإشلام) رقم نسخ کشیده، و طوامیر اساطیر آخرین را که باد پیمایان بادیهآ نفاق و کیناند به حکم 1 (جاهد الکفار والمنافقین) درنوردیده، کلام معجزنظامش که رشحهآ غمام الهام است؛ دفتر حلاوت اثر سحر بیانان عرب را کاغذ حلوا کرده و لسان عذبالبیانش که نمکپروردهآ «أنا أملح» است؛ شور از شیرینزبانان عجم برآورده، با وجود عدم سواد، منتهیان مدارس قدس را استاد و با عدم وجود ms003 استاد، معتکفان صوامع ملکوت را پیر ارشاد، زبان قلم از قلم زبانش صاحب تقریر و ضمیر لوح از لوح ضمیرش نقشپذیر، 15 چنان دامان تعلق از جهان درچید که لوح در آن نگنجید و به نوعی دست حق پرست از ماسوا کوتاه کرد که انگشت قمر شکافش به قلم نرسید؛ لاجرم در دبیرستان فطرت آن را در دامان قضا نهاد و این را به دست تقدیر داد. آیینهآ سینهآ بی کینهاش را به صیقل (الم نشرخ لک صدرک) مجلی و مصفا ساختند تا صور حقایق (فأوحی الی عبده ما أوحی) به احسن وجهی در او چهره گشاید و نرگس دیدهآ حق بینش را به کحل الجواهر (ما زاغ 20 البصر) مکحل و منؤر گردانیدند تا غرایب آثار و عجایب اسرار (لنریه من آیاتنا) در عین ظهور مشاهده نماید. رسالهآ رسالتش که به موجب ابعثت لأتمم مکارم الأخلاق» مجموعهآ مکارم سیرو محاسن شیم است؛ اگرچه به نص (ما علناه الشغر) از درر غرر منظوم خالی است؛ نه از پستی این جوهر عالی است بلکه به مصداق (وما ینبغی له ) سپهر قدر او را رفعتی است که دری بیضا در او چون چرم سها بی بهاست و اکلیل جلالت

و اگر دفتر معرفت را زیب فهرست از این ارقام همایون و افراد بحقیقت، مشحون نباشد؛ از قلم ضابطهنویسان دفترخانهآ عرفان به رقم «صح» نرسیده از هم بپاشد. هر عندلیبی که نه در گلشن ولایتشان غزل سراید؛ صفیرش بسان فغان زاغ، آشفتگی دماغ فزاید و هر سالکی که نه از شمع جادهآ متابعتشان پرتو هدایت جوید؛ چون گردباد دشت 20 آوارگی در ظلمت ضلالت دست از آب حیات شوید. کشتی شکستگان گرداب

سرگشتگی را سفینةالنجات، دست از جان شستگان وادی لب تشنگی را عین الحیات،

فلک رفعت و جلالت را دوازده برج، مخزن شرافت و هدایت را دوازده درج، آسباط

دوازده گانهآ اسرانیل خلافت رانقبا، منبر دوازده پایهآ بیت المقدس امامت را خطبا، سیما

آن صدرنشین مند امامت و مالک رقاب خطه کرامت که به مفسون ایناو علی من نور

آیینهآ اسرار خفی بود علی روشنگر دین حق علی بود علی

پیغمبر گفت: «أنا نبئ بالسیف» شمشیر برندهآ نبی بود علی2 تیغ زبانش چون زبان تیغش در اثبات و ازهاق حق و باطل برهانی است قاطع و شمع سنانش چون سنان شمعش در اشراق و احراق مسکن و خرمن دوست و دشمن برقی است لامع، فاتحهآ صحیفهآ امامت، خاتمهآ رسالهآ ولایت، کلام الله الناطق، یدالله الفایق، اسد الله الغالب، علی ابن ابی طالب علیه و علیهم السلام مادام الشعر مشتملا علی القوافی والاوزان والکلام متضمنا للمعانی والبیان. اما بعد، منزوی زاویهآ خاکساری، ابن عبدالفتاح محمدامین الوقاری بر صفحهآ عرض می نگارد که چون اقتضای قضا به حکم (ما تدذری نفش ماذا تکسب غدا) والد ماجد کمترین را از دارالسعادهآ طبس که وطن اصلی و مسقط رأس او بود، حرکت فرمود و به قیادت قاید تقدیر، دارالعبادهآ یزدش محل اقامت و مسکن استقامت گردید، و ازین حدیقهآ دلگشا و روضهآ جانفزا نهال وجود این بی برگ و نوا بردمید و به سرحد نشو و نما 20 رسید، سنن آبا و سنن اجداد پیش نهاد خاطر فاتر ساخته به تحصیل رسوم علوم و تکمیل فنون کمال پرداخت و از آنجا که نمک موزونیت سرشتهآ طینت این سلسله است و از مستجمع الفضایل والکمالات مولانا شمسالدین محمد طبی که شرذمهای از احوالات

به هر پیمانه کش پیمانهای خواهد رسید از من

گاهی نظر به پستی وجود خاکی در بیوجودی خود میگفت، وقاری:

از من تشنه جانی نیاسود هرگز مرابم، وجودی ندارد نمودم وگاهی نظر به اوج گوهرذاتی، در خودستایی میسفت، وقاری: ظلمت آباد جهان از پرتو من روشن است

لعل شبتابم به دست روزگار افتادهام

القصه مدتی به پراکنده گویی گذشت و عمری در خیالات بیهوده صرف گشت و این گفتههای پریشان چون اوراق خزان در اطراف جهان منتشر میبود و این دوشیزگان غربت زده را اتفاق اجتماع چون دسته گل روی نمی نمود؛ اما از آنجا که پیوسته از انفاس 20 عیسوی اساس دوستان، شیرازه جمعیت داشتند و همیشه نفوس قدسیه روشن ضمیران، جمعیت اندوز این پراکندگان بود، به مقتضای «الامور مرهونة باوقاتها» در این ولا که کاتب تقدیر شروع نمود به نوشتن بیت دوم از غزل نهم از دیوان یک هزار بیتی ثانی از

یکی صبر خواهد یکی اضطراب یکی سایه جوید یکی آفتاب

بلکه شخصی واحد را نیز ممکن است در احوال اختلال پدید آید و شیء واحد هر لحظه در نظرش به رنگی جلوه نماید. گاه باشد که گوهری را که چون در اشک در بعضی 15 اوقات از نظر براند در وقتی دیگر به رنگ مردمکش در دیده نشاند، چنان که والد بزرگوارم می فرماید، رباعی:

گه بستهآ آن زلف چو زنجیر شوم گه بر رخ دشت، باد شبگیر شوم

آن بوالعجبم که در تماشاگه عشق بر خود نگرم گهی که دلگیر شوم

و من الله التوفیق وعلیه التکلان.

انبیا را سدهآ جاهت مقام اعتکاف با دم عنبرشمیمت نافه را خون گشته دل

با کف دریا نوالت بحر را پیچیده ناف وقت بخشش رشحهآ ابر کفت بحر محیط

گاه تمکین نقطهآ قاف وقارت کوه قاف لؤلؤ ولعل است یا از حسرت دست ودلت

گشته پیدا بحر و کان را علت دمع و رعاف پیش انگشت تو ماندی خشک برجا چون عصا

گر شکاف مه بدیدی موسی دریا شکاف

بودی ار در عهد تو عیسی احیا احتراف بر قد قدرت چو شد خیاط قدرت جامه دوز

آستر کرد ms008 اطلس زرتار چرخ سیم باف از هلال مه زه و گوی گریبان ساز کرد

از ثریا تکمه و از کهکشان کردش سجاف عندلیبان گلستان رسالت را نخاست

در هوای گلشن قدرت نوای اختلاف بلکه عرش وکرسی ولوح و قلم، ارض و سما

جملگی بر رفعت شأن تو دارند اعتراف بسته بر دوش آسمان احرامی صبح از صفا

می کند هر روزه گرد کعبهآ کویت طواف آخشیجان در رحم، افلاک در صلب عدم

زاد ازیشان چون تو یکتا گوهری پیش از زفاف نی غلط گفتم کیاند آبا، کدامند امهات

هر دو زادند از تو و هم از تو دارند ائتلاف این یکی گردد سترون آن یکی عنین شود

بل عدم گردند گر طبع تو گیرد انحراف اصل ایجادی و ذاتت مصدر امر «گن» است

نون او مشتق ز «نآوری» آمد و از «گنت» کاف از گلستان حدوثی یا زگلزار قدم

چون گل رعنا به هر دو رنگ داری اتصاف در ازل بزم قدم را شمع وحدتخانه بود

نورت از گرد حدوث و ظلمت کثرت معاف

وحدت از کثرت هویدا گردد و صاف از مضاف شد به تخمیر گل آدم یدالله منبسط

رتبهآ فانوسی آن شمع دادش بی خلاف کثرت آباد حدوث از وحدت آباد قدم

در فضای ملک هستی دید از این سان انکشاف آخر آن شمعی که در فانوس آدم جلوه داشت

دیدهآ افلاک دید از دودهآ عبد مناف کاروانسالار اقبالت چو از ملک قدم

خیمه بیرون زد، مرخص شد به شرط انعطاف لاجرم در الیلة الاسری» براق همتت

شد فلک پیما چو برق آه من دور از گزاف چون به پرواز آمد آن شهباز «مازاغ البصر»

شهپر طاووس قدسی ماند ازو در انتصاف از گشاد شست قدرت «قاب قوسینش» هدف

جست بیرون همچو تیر از جوشن افلاک، صاف گرد نعلینش نگشته سرمهآ چشم رکاب

تافت از اقلیم «أوأذنی» عنان انصراف ms009 خواجهآ دیوان «أنذر» شبرو «أشری بعبد»

فارس میدان «جاهد» صفدر روز مصاف ای لوای نصرت آرای تو را روز مصاف

شقه از انضر ون الله» مهچه از «الله کاف»

ز التهابش بر فلک گردد اسد، حوت التحاف در پناه شیر رایات ظفر آیات تو

شیر مردان وغا جویند یکسر اکتناف زهره گر در مرتع گردون چو ثورش پرورد

خصم جاهت را، خورند افلاک چون «سبع عجاف» جوهرآسا فلسفی غلطد به خون هر ذرهاش

تیغ شرعت چون برآید همچو خورشید از غلاف تا قیامت ذره پرور بر سپهر احترام

مهر عالمتاب شرعت ایمن است از انکساف مفتی امر تو را بر ذمت حکمت، نفاذ

شحنه نهی تو را در عهدهآ عدل، اعتساف لولؤ نثر تو را آب سلامت شد زیاد

سلک نظمت گرچه دید از سنگ اعدا انزحاف بر شکم سنگ قناعت بود پشتیبان شکر

شد ز نعمتهای الوانت کف پستی کفاف یا رسول الله من و مدح تو چون مور است و بحر

در کف موری چه میآید ز بحر از اغتراف؟ چون وقاری لاف مداحی زند آن را که هست

جبرئیلش خادم و مدحت سرایش «حا و قاف»؟ بید با شمشاد اگر دعوای رعنایی کند

برزبان سوسن آرد نامیه «هذا خلاف» از ره دعوی کجا بوجهل بوالقاسم شود؟

جزگل خجلت نیارد بار، خارستان لاف

بر جبین مه کلف باشد نشان انخساف یا شفیع المذنبین لولم تکن تشفع لنا

اننا من سوء اعمال لنا کنا نخاف بند بندم از جفای دهر مینالد چو نی

أنت کهفی سیدی اشکو الیک الدهر جاف تاکی از سیل سرشک و سوز دل دارد چو لعل

غرق آب و آتشم، مژگان تر لبهای جاف؟ بستر راحت نمیبیند به خواب آن را که هست

بالش از لخت جگر از پارههای دل لحاف گر نه ذیل عصمت آل تو ms010 گردد پردهپوش

خار عصیان چاک سازد چون گلم، جیب عفاف شرم بادم زین مسلمانی، که در عمرش نکرد

نفس کافر پیشهآ من غیر عصیان اقتراف با همه تردامنی دانم که مهر عترتت

بر تن من حله گرداند کفن قبل از جفاف تا بود پیرایه پوش شیعگی تون و طبس

تا بود تهمتکش سنیگری باخرز وخواف پلههای دولت عترت پرستانت ثقال

کفههای رفعت آعدا نوازانت خفاف تویی ز ماةجبینان به مهرورزی طاق

به حسن و خلق و ملاحت یگانهآ آفاق

گلی که جای کند برسری به استحقاق ز چشم مست تو هشیارتر نمیبینم

توان گرفتن در عین خواب ازو میثاق چرا ز حال من خسته غافل افتادست؟

فغان ز شیوهآ آن چشم ازرق زراق چو نرگس اهل نظر از کف تو ساغرگیر

به یک نظر دل حسرت نصیب من مشتاق چراغ گل ندهد چون گل چراغ فروغ

مجو ز بلهوسان سوز سینهآ عشاق توان به گردش چشمی شکفته داشتنم

به یک پیاله شود همچوگل دماغم چاق به روز شهد تبسم، نگه گزیده شفا

که نوشخند بود زهر چشم را تریاق مرو چو اشک ز چشمم بیا که میدهمت

به رنگ مردمک از خانههای دیده، وثاق چو پیچ و تاب منش نیست انتها، گویا1

ز دودمان شب زلف توست روز فراق چه شد که نشاه شهد نشاطم ارزانی است

چو باده، تلخی کامم نمیرود ز مذاق دلم به سینه چو رنگ پریده رام نشد

رمیده همچو وفا زین بتان سیمین ساق

به آب حیله زآتش نمیرود احراق دلم ربوده غزالی که میپرستندش

شکرلبان حجاز و پری وشان عراق کشیده هندوی خالش بلال را ز حبش

فکنده ابروی شوخش هلال را به محاق بیاض گردن او قبلهآ سرافرازان

کمند گیسوی او طوق گردن آعناق نهاد صنعت خود چون مهندس تقدیر

ز طاق بندی ms011 ایوان حسن او بر طاق، ز نوک خامهآ نقاش صنع تعبیه شد

دو صد کرشمه رنگین بر آن دو مشکین طاق شنیدهام که سخن آید از عدم به وجود

به صدق این سخن آمد دهان او مصداق 20از آن دهان رسدم گر زبان بسته به کام

توان به نعت شه از وی نمودن استنطاق شهی که شعشعهآ نور مهچه علمش

احاطه کرد جهان بر سبیل استغراق شهی که پرتو انوار شمسهآ خیمش

به ذره ذره دود چون شراره در حراق شهی که تا شودش مضرب خیام جلال

جنود أبهتش را شود گشاده مساق مدبران قضا و قدر به دشت قدم

نمودهاند فضای حدوث را الصاق

مهاد ارض، فراش وخیام چرخ، طباق ز شهربند جلالش یکی محله دو کون

دو کوچه ارض و سما، شارعش خطاب و زقاق به پنج نوبه زنی کدخدای چار ارکان

اگرچه داده عروس دو کون را سه طلاق شه سریر «دنی» شهسوار «أو أذنی»

ز عرش کرسیاش آماده، مرکبش ز براق محمد اشرف کونین سید الثقلین

که شد حدوث و قدم را چمن طراز وفاق ازو ز هستی مطلق جهان وجود پذیر

فروغ مهر قدم را حدوث او مصداق محاط حلقهآ جودش مراکز آمال

محیط نقطهآ نطقش دوایر آصداق کشیده در خم چوگان دعوت، آتش و خاک

ربوده گوی رسالت ز سابقان سباق کواعب غرفات عفاف را جماش

عرایس حجرات فریب را مطلاق اگرچه دامن و دستش ندید لوح و قلم

به آن ز لطف عطا کرد حفظ و این انطاق تهی نگشته زمانی چو ساغر خورشید

صراحی دل صافش ز بادهآ اشفاق دلش که آینهآ مهر در بغل دارد

چو صبح پرتو صدقش فتاده برآفاق

گل همیشه بهار مکارم اخلاق ز جامه خانهآ جودش ربوده ماه اکلیل

رسیده است به جوزا از آن میانه نطاق ز بلبلان خوش الحان گلشن تقدیس

به ms012 وصف او نشنیدم ترانهآ اغراق چو او نیافته شمعی مقام ابراهیم

ز دودمان سماعیل و دودهآ اسحاق عزیزیت ز شه مصر جسته استرقاق

مدینهات زده بر مصر، طعنهآ رستاق سپهر، دامن خود کرده پرگهر که مگر

شود کمینه غلام تو را وشاح وشاق نمونه خواسته معمار قدرت از قدرت

به طاق بندی این طارم بلند رواق اگر تو نور خود از آفتاب گیری باز

شود چو شمسهآ ایوان به سقف گردون قاق 25 جنین گرش نبود در نظر که مژگانش

برد غبار درت، چشمش از رخت اشراق، بعینه شودش همچو دیدهآ نرگس

تهی ز مزگان آجفان، بری ز نور آحداق چرا نسوزد و بر خویشتن نپیچد برق

براق برق عنان تو را نشد معلاق

زبان خنجر مریخ کوته از شلتاق نهاد خصم تو گردنکشی ز سر، چه کند؟

طبیب تیغ تواش میکند علاج خناق دویده در جگر خصم، آب شمشیرت

چنان که در دل حراق آتش از چقماق زگوشههای کمان تو در جهان آشوب

ز حلقههای کمند تو در رقاب، آطواق خدنگ خصم زسهم تو قهقری برگشت

چنان که غنچهآ پیکان دمیدش از گل فاق زبس که خصم تو شد ممتلی ز خون خوردن

به رنگ لاله فتادست در بلای فواق به دشمن تو ز افلاک جز بدی نرسد

ز مهربانی آبا چه بهره بیند عاق؟ 9نبرده دامن دل، دشمنان جاه تو را

به غیر خار ندامت ز شورهزار نفاق ندیده ناصیهاش صندل پشیمانی

تهی بود ز صداع خمار، مست وفاق دماغ ملکت پرویز کی شدی مختل

اگر هوای ولای تو کردی استنشاق ز داغ بندگیات گشت صاحب گلبانگ

شه حبش چو بلال ایمن از زوال و زهاق مخالف تو چو اصحاب ویل، گردونش

فکنده در چه خواری و سجن استشفاق

شدید کرده برو از کمند ناله، وثاق لباس بر تن شومش ms013 بریده از قطران

غذای روح پلیدش کشیده از غساق به چارمیخ عناصر کشیده، میکوبد

چو میخ، کلهآ خالی ز مغزش از تخماق کسی که پیرو آل تو شد خلاف ندید

کند خلاف گزین، کار سهل بر خود شاق چو نامه هر که بپیچد سر از شقیق شفیق

چو خامه شق خوردش سینه از شقوق شقاق 6به خودنمایی عثمان و طلحه دل ندهم

نه لعل باشد هر سنگریزهآ براق طریق راست روی و درست پیمانی

ندیده دیدهور از پای لنگ و دست چلاق دلم چو لاله کشد شعله یا رسول الله

زلال لطف نشاند نوایر آشواق بگو به ساقی کوثر که از «شراب طهور»

برآورد ز خمار غمم به «کأس دهاق» گمان لطف تو گستاخم این چنین دارد

دهد عنایت حکام جرأت فساق وگرنه نیست درست آنکه با سلحشوران

کند ارادهآ جنگاوری شکستهآ یراق زند چو دهشت نعت تو بانگ بر امکان

زبان ناطقه ایمن نباشد از ازلاق

سخن گدایی یبروح میکند مسلاق چو من شکسته زبانی به نعت چون تو شهی

چگونه حق سخن پروری کند احقاق عروس نعت تو را خطبه آن تواند کرد

که از العمرک» والؤلاک» داده وجه صداق شوند اگر به مثل منشیان وهم و خیال

مهندسان حساب و قلمزنان سیاق به حصر منقبتت ای گزیدهآ مخلوق

به شرح منزلتت ای ستودهآ خلاق، پی نوشتنش اشجار اگر شوند اقلام

به نسخه سازیش افلاک اگر شوند اوراق، مداد اگر عرق انفعال من گردد

دبیر نامی شوق من ار شود مشاق، ز صد هزار، فزون از یکی ادا نشود

به فرض اگرچه دوچندان به آن کنند الحاق اگر چه عرضهآ من درخور جواب تو نیست

مرا برات نجات است و نامهآ اعتاق ظهیر سحر بیان در مدیح نصرت دین

زمانه را چو چمن ساخت پر سمن آسواق زبان ناطقه سلمان به مدح شاه اویس

سپهر را چو صدف کرد پر ms014 گهر اطباق به هرزه آن دو بزرگ این ترانه نشرودند

غرض بقای اثر بوده است واسترزاق

به نعت شاه رسل سرور علی الاطلاق، امید هست که مقبول نشأتین گردد

امین چو نام خودش بر خزاین ارزاق همیشه تا که بود رسم واجب و ممکن

که این لذاته مرزوق باشد آن رزاق مدام تا بود آیین قادر و مقدور

که لم یزل بود آن بینیاز و این مفتاق همیشه تا درم خویشتن شکوفه صفت

دهد به باد، کف جود فارغ از املاق مدام تا که به دنیا ز خویش غنچه مثال

گره زند کف امساک، خشیة الإنفاق به رنگ غنچه دلم باد پر زر از مهرت

شکوفه سان درم افشان شوق بر عشاق 3. در مدح حضرات چهارده معصوم علیهم السلام مؤسومه بوسیلة النجاة به صفحهآ سمنش خامهآ بدیع رقوم

رقم زد از خط ریحان که الجمال یدوم مبرهن است که خط را ز نقطه نیست گریز

خطش کمال پذیرفت و نقطهاش موهوم نهال وادی آیمن بود سهی سروش

سخن، وجود پذیر از وی و دهن معدوم خط شعاع نسوزد زتابش خورشید

نگشت وجه سواد خطش مرا معلوم

چو پیشخانه کش شاه زنگ جانب روم چه گویمت که ز خال و خطش چه میبینم

از هند و چین چه بلاها رسیده است به روم ز ترک غمزه، به خط خالش ار حصاری شد

عجب مدار که هندو بود همیشه وهوم خط است و عارض یا شام و صبح یا شب و روز

بنفشه است و سمن یا به دور ماه غیوم در آفتاب قیامت سیاه روزانند

که گرد چشمهآ کوثر نمودهاند هجوم 0کشیده جوهر از آیینه، جذبهآ نگهام

ز عارضش نه خط است اینکه میشود مفهوم سمن شد از بر و دوشش به سوسنی مشهور

بنفشه از خط وخالش به سنبلی موسوم توای غبار ms015 که آیینه در بغل داری

به رنگ آه شفق پرور من ملموم زدی چو مردمکم خیمه در سواد بصر

جلست خیر جلوس قدمت خیر قدوم اگر در آینهآ آب از آن سهی بالا

شود مثال قد و روی و خال وخط مرسوم، به هرکجاگذرد سرو و لاله و سنبل

به جای سبزه دگر بردمد از آن بر و بوم لبش ربود به تحریک خط، سکون دلم

نوگفتهای متحرک نمیشود مجزوم

ز لوح سینهآ صاف من آن نگار خصوم بود ز شعلهآ جانسوز آه دلگسلم

زبانه تیر شهاب و شراره جرم نجوم سیاهآ مست خطش گرد عارضش گردد

فتاده مد نگاهم ز هالگی محروم دلم چو هاله از آن ماه چارده خون شد

برم شکایت جورش به چارده معصوم رسول مشرق و مغرب دلیل جن و بشر

پسین قوم رسل، پیشخیز «یوم یقوم» شفیع روز جزا قهرمان ملک خدا

که حکم نافذ او را قضا بود محکوم نگین خاتم هاله شکسته انگشتش

نشسته نقش نگینش به سنگ خاره چو موم در خزانهآ رحمت به مهر او مفتوح

نشان ختم نبوت به مهر او مختوم وجودش آیت رحمت به شأن عالمیان

لقب گرفته خودش أمی، امتش مرحوم دگر ولی خدا نفس مصطفی که بود

فضایلش نه به اندازهآ خصوص و عموم وکیل کارگه «کن فکان» که جنت و نار

شود چو روزی ازو منقسم ازو مقسوم ز «هل أتی» دهدش فیض «یطعمون طعام»

ندیده سفرهآ مطعم زمانه بیمطعوم

به جیب تیغ ظفر پیکرش بود منظوم 2گند به مزرع آمال خصم بد گوهر

ز آب تیغ شرربار، کار باد سموم دگر سلالهآ عصمت که ماه نوز درش

گرفت وسمه، از آن شد به حاجبی موسوم شکوفهآ چمن آرای «قل کفی» زهرا

که زهره آینه داریش را نموده لزوم زکان مصطفوی لعل لبضعة منی»

صدف دو ms016 گوهر یکدانه را ز بحر علوم دو ماه برج امامت دو شاه کشور دین

ز روی عز وشرف جبرئیل را مخدوم 25 2دو چشم شاهد بینش دو گوشوارهآ عرش

دو دست پرور عزت دو سرور مظلوم چمن طراز گلستان حسن خلق حسن

ز پا فتاد سهی سروش از سموم سموم چو زهر خورده بود سرو سبز فام مدام

که دید قامت طوبی خرام او مسموم شهید گربت آشوب و شین امام حسین

شدش بریده به قربانگه رضا حلقوم تنش چو دید مشبک ز زخم نیزه و تیر

به سینهآ فلک افتاد از نجوم سموم زباغ آل نبی هرکه شد نهال افکن

لبش نشد لبن آشام کام و شد مفطوم

مجره اره، هلال است دهره، دهر قدوم دگر سفینهآ دین، نوح اهل بیت که شد

شکسته کشتی صبرش ز چار موج غموم امام مفترض الطاعه قبلهآ عباد

که سیریاش ز عبادت نبوده چون منهوم دگر محمد باقر که نور معرفتش

زدوده زنگ ظلام از دل سیاه ظلوم چمن فروز گلستان دین که همچون گل

ز رنگ و بو بودش ممتلی عروق لحوم دگر به صدق سخن شاه شرع را ممدوح

که صبح را شمرد عقل با دمش مذموم ز آب دانش او جوی صدق مالامال

شفا پذیر ز شهد حدیث او محموم دگر به طور سخن پروری سمی کلیم

که شد کلام حقش مرهم تمام کلوم دلش محیط گهر، کظم غیظ را گرداب

بعینعه شده نون، یونس غمش مکظوم دگر غریب خراسان دفین خطهآ طوس

رضا که خطهآ ایمان ازو گرفته رسوم امام ضامن ثامن که از غبار درش

شود مشام ملک را شمیم جان مشموم به سعی نامیه دهقان دهر چون پرورد

به جرم تهمت انگور در زمانه گروم

تقی که هر که نشد پیروش فتاد ملوم زهی جواد که مهر از دلش گرفته ms017 فروغ

چه در غمام غموم وچه در هجوم هموم 5دگر چراغ هدایت که نور شمع دلش

سترده دود کدورت زخاطر منهموم نقی نقاوهآ کروبیان عالم قدس

به راه کعبهآ جان هادی دل معموم دگر شهنشهآ دین پرور فرشته سپاه

که شد معسکر اقبالش آسمان وتخوم امام دین حسن عسکری که خیل خطا

شود زلشکر منصور خلتش مهزوم دگر امام زمان باعث وجود جهان

که هست از آن حی، دوران بی بقا قیوم نموده پیروی پیشواییش عیسی

زهی امام که روح اللهش بود مأموم چودست حکمتش از طبله مهر بردارد

برد به شهد کلام از مریض علت موم کسی که از نفس احیا کند عظام رمیم

نه عاجز است ز ابرای آبرص و مجذوم از برق ماهی خنجر به بحر بگدازد

نهنگ را چو صدف در جسد لحوم و شحوم برای رجم شیاطین بدگهر جوهر

بر آسمان حسامش بود نجوم رجوم

به شیر و پیل عطا کرده ناخن و خرطوم دل محیط کفش را در عطا لازم

کف محیط وشش را عطای در ملزوم صدای رعد که پیچیده در صماخ سپهر

کسی نکرده چو من سر این خبر معلوم مغنیان فلک را سرود تعظیمش

چو نای خامهآ من جای کرده در خیشوم نموده قافیهآ تنگ عرصه بر من تنگ

سبک رکاب، گران خیز گردد از جاثوم چو نیست وسعت میدان از این چه سود که هست

سوار طبع، توانا کمیت خامه، جموم؟ شکافتم صدف ماه را ز ناوک آه

رصد نشین گهرش را لقب نهاد نجوم هلال کرده قدم را وبال اختر سعد

نموده شب سحرم را طلوع طالع شوم فتادهام به میان جماعتی که زجهل

کرم ز کرم ندانند و دود از یحموم از جام جهل وغرور آن چنان که نشناسند

هما ز خاد و، کبوتر ز باز و، زاغ از بوم 5ز قوم نکتهوران دانم آنکه فرق نکرد

دو رخ ms018 ز دوزخ و خواند رقوم را زقوم اگر نویسی یبروح خواندش بیروح

نظر به لفظ نه معنی چو بیندش مرقوم

بخوان حکایت افراسیاب و قصهآ هوم نه هر پیاز دهد نرگس و نه هر خس گل

نه هر دماغ معطر شود زنکهت ثوم شعیری ار ز شعورت بود نمیجویی

زگل فروشان جزگل ز فومیان جز فوم مشام را چه تمتع مذاق را چه نصیب؟

از آن چمن که گلش کاغذ است ونخلش موم وقاری از ره تمکین قدم برون مگذار

مکن متابعت نفس سرکش مشئوم بودز سنبله مزروع، تا زمین سپهر

بود ز خوشهآ پروین همیشه تا مکروم چو خوشه سر نزند دانهآ عدو بی داس

محب دمی نشود چون عنب تهی زطعوم 4. [در مدح حضرات چهارده معصوم علیهم السلام] [از نسخهآ م] 1- رضای او طلب از آرزوی خویشتن بگذر

که مولا به شناسد آنچه مولا را بود اولی جرس جنبان ره گم کردگان «توبی الی الله» است

درآ زین در، به آواز درا از گمرهی بازا اگر در جرگهآ قربانیان خود را فدا سازی

چو اسماعیل بخشندت فدا از جنة المأوا

توانی یافتن در جانسپاری سود این سودا ز جان تیره، دل بر کن دل روشن به دست آور

که صاحبدل، خرد نشماردش از جملهآ موتا به حکم «لایموتون» زندگانند اولیا الله

حیینا رب امواتا، امثنا میتة الاحیا در اول چون هدایت را چراغ راهمان کردی

به آخر شمع غفران نیز خواهیم آنت مولانا زند گر شحنهآ قهر تو در محشر بر ابرو چین

زبانی را نباشد در شفاعت گستری یارا بود هر لوح عصیان در کف ما قرص خورشیدی

شود ابر عطا گر سایه گستر بر خطای ما نمیباشد گدا را جز در اهل کرم مرجع

مدان ارباب عصیان را به جز باب رجا ملجا به درگاه آمدم ms019 از راه عجز و مسکنت، رحمی

ندارم غیر لطف عامت از کس چشم استعطا جنون و عقل وکفر و دین و بیهوشی و هوشیاری

دل سوداییم را میکنند از شش جهت اغوا من سرگشته را گر دستگیری ناید از لطفت

ز بس لغزش، نیام ثابت قدم در جادهآ تقوا تو در خلوت سرای دل گرفتی همچو جان منزل

مرا جاسوس سودا میدود هر سو تو را جویا دمی چون ابر می سازم رکاب دیده را سنگین

گهی چون برق میبخشم عنان آه را ارخا

چو تقصیر من افزون است آلای تو از احصا گراز هر مو زبانی و ز هر موجی لبی بخشی

بقای خضر اگر اعطا کنی و شکر خویش القا، دهان نتوان گشودن در سپاست، همچنان باشد

زبان لبریز استغفار ولب، سرشار استعفا چو خورشیدم دلی دادی در او نور یقین مضمر

چو بو در گل، شفا در انگبین و نشأه در صهبا علم گردان چو صبحم از دل روشن در این میدان

که بندم بر شبیخون سپاه غم ره یغما زبان آتشین دادی چو شمعم، جان روشن ده

که چون پروانه دل بردارم از دنیا و مافیها سبک پرواز را دلبستگی بخشد گرانجانی

اگر پروا کند پروانه ز آتش نیستش پروا هوای جنة الفردوس دل نازم که در یکدم

به بالیدن فزون گردد نهال آهم از طوبا اگر چون غنچه پرخونم، چوگل پیوسته خندانم

مرا بوی کباب دل کند حال درون افشا 25 به یارب یاربم گستاخ دارد اضطراب دل

نیارم راز خود با علم تو در معرض انها خطا پوشا! بکش بر نامهام طغرای آمرزش

که از مستوفی یومالحسابم خیزد استیفا ندارد فرد تحویلم به غیر از خرج «لایغنی»

قلم کش جمع و خرجم را مکن فردا مرا رسوا

ز سختی چشمهآ حسرت گشا از ms020 صخرهآ صما دل من مرغ آتشخوار و نافرمانیاش آتش

نگردد سیر از آتش چون ز آب، اصحاب استسقا 3کجا روی سیاهم سرخ سازد اشک خونینم؟

بود چون آسمانم گر هزاران چشم خون پالا تهیدستان به جز خجلت چه دارند از تهیدستی؟

چه سان آیم به بازار قیامت با چنین کالا؟ تو خود گفتی که رحمم گوی سبقت برده از خشمم

به نافرمانیام منگر به فضل خود عمل فرما به فضلم در بهشت آور وگرنه ز آه سرد من

کنند آتش پرستی پیشه اهل دوزخ از سرما گنهکارم گنهکارم گنهکارم گنهکارم

خداوندا خداوندا خداوندا خداوندا 3شفیع قرب درگاه امید از بعد نومیدی

ندارم جز ولای مصطفی وحب ذی القربا به ذات بیزوال و رحمت بیمنتهای خود

به طول فسحت نعما وعرض وسعت آلا به حق احمد مرسل که در دست گهرپاشش

به تسبیحت شکرخا گشت همچون طوطیان حصبا به حق ساقی کوثر که از تیغ شرربارش

شد از گردنکشان هرسو بلند آواز «آمنا» به نور عصمت زهرا که برد از گرد گیسویش

به مژگان ملک رضوان عبیر طرهآ حورا

نشد شیرین چو میرنحل کامش مدة المحیی به حلق تشنهآ شاه شهیدان کز دم آبی

گلویش تر نشد جز آب تیغ «جاهدوا فینا» به حق نوح اهل البیت زین العابدین کز وی

برآمد کشتی آل نبی از ورطهآ هلکا به حق عالم علم لدنی شاه دین باقر

که گویی لوح محفوظ از دل او کردهاند املا به حق پیشوای اهل عرفان جعفر صادق

که چون صبحش ز مهر ارباب دل گویند صدقنا به حق حرمت باب الحوایج موسی کاظم

که با جان و دل پر درد ازو میجویم استشفا به سلطان خراسان کعبهآ دین قبلهآ ایمان

که خوانند آستانش را ملایک مسجد اقصا به جود مقتدای دین جواد و جودت رایش

به هادی کز دمش خضر و مسیحا جوید استهدا به شأن عسکری ms021 لشکرکش مضمار دینداری

که جیش حشمتش را نور عصمت شد سپاه آرا به نور شمع بزمافروزگیتی مهدی هادی

که میگردد چو فانوس خیال از پرتوش دنیا که سرخوش داریم در نشأتین از جام آمرزش

مدامم تردماغی بخشی از مینای استرضا نریزی آب روی از بهر نانم بر در دونان

وقاری را همین است از در جود تو استدعا

کشید بر رخ قانون چرخ، زرین تار سپیده دم که به آهنگ بربط ناهید

ربود طاقت عشاق را نوای هزار من از نشاط صبوحی ز خواب برجستم

به رنگ نرگس شهلای یار، مست خمار هوس گشاده بغل حلقه کوفت بر در دل

هوا عنان طبیعت کشید تا گلزار به گوش هوش رسید از سروش عالم قدس

که ای برهمن تسبیح و کافر زنار، درآ به صحن چمن یکره و مشاهده کن

که دست صنع الهی نموده فصل بهار ز سنبل وگل و از سبزه و بنفشه و سرو

نشان زلف و رخ و خط و خال و قامت یار رموز صنع بیان میکند خطیب چمن

ز روی دفتر گل بر منابر اشجار پی تلافی آزار بلبلان در دی

قضا بساط ریاحین کشیده در آذار نشسته خسرو گل بر فراز تخت چمن

در ایستاده طبیعت به رسم خدمتکار کشیده از پی تزیین تاج ززکارش

ز غنچه لعل و ز شاخ شکوفهاش طومار

پرست جیب و کنار از دراهم ازهار نشسته بر لب جوی و به ده زبان سوسن

مدایح گل و نسرین همی کند تکرار دهان غنچه لبالب ز شهد شکر شکر

زبان نامیه لبریز نغمهآ اسرار نسیم، مجمره گردان به عطربیزی گل

به سرمه سایی نرگس، بنفشه مکحله دار به جلوةآ طرب افزا صنوبر از پس و پیش

به خندهآ نمکین غنچه در یمین و ms022 یسار سمن به زرورق افشانی چمن مشغول

به غازه کاری گل، دست ارغوان در کار شکوفه پرده کش چشم منکران چمن

بنفشه مردمک دیدهآ اولوالابصار زمین زمرد فام و زمانه مینا رنگ

نسیم غالیه بیزست و ابر گوهر بار چنار دستزن و سرو پایکوبان است

بنفشه گو به تفرج سری ز جیب بر آر شکفت غنچهآ تحقیق ازین گل غزلم

که به ز باغ خموشی است گلشن گفتار موای باخ چنان شد لطیف، فصل بهار

که عکس گل نرود در خزانش از دیوار

چو پرده از رخ گلگون برافکند گلنار ز عکس گل شده هر برگ بوستان چمنی

بنازم آن را کایینه سازد از زنگار به ابر نیسان نازم که فیض شامل او

نمیبرد ز یتیمان بوستان ادرار از مهربانی آبا کنون بنات نبات

به ناز تکیه زده أمهات را به کنار چو دست موسوی اطراف دشت بیضاخیز

چمن چواطور دل عارفان، تجلی زار به سعی نامیه نرگس شد آنچنان که کند

رصد نشین به ثریاش مشتبه شب تار چو گشت مریم بستان سترون، از پی آن

گشاد دفتر حکمت صبا مسیح آثار 2نخست چون کند آهنگ جلوه شاهد گل

سبل ز چشم شکوفه برد به نشتر خار گشود دست صبا برقع ازگل سوری

عروس سرو چو بست از بنفشه پا به نگار چمن چمن گل سیراب نغمه، بلبل مست

کند نثار گلستان ز غنچهآ منقار صبا دگر نگذارد قدم زباغ برون

چو خال سبزخطان از حدیقهآ رخسار

پر از شقایق و لاله است دامن کهسار بگیر دامن شمشا[د] قامتی و ببین

به طرف باغ در آغوش سرو، دست چنار به این ترانه سحر بلبلی کبابم کرد

کشید مسند گل چون صبا به صفهآ بار چو شمع ز آتش حسرت گداختم، چون سوخت

متاع هستی پروانه شعلهآ دیدار بلی چنین که ms023 برآرد به دستیاری شوق

فروغ نور تجلی ز سنگ خاره، دمار چگونه لاف محبت سزد مرا که بود

وجود خاکی من سنگدلتر از احجار؟ چو نور در نظرم جلوهگر جمال حبیب

من از کدورت دل در کشاکش افکار که زنگ ظلمت از آیینهآ دلم ببرد

به غیر صیقلی مهر حیدر کرار؟ شه سریر سلونی» مه سپهر یقین

محیط مرکز دانش، جهان حلم ووقار در مدینهآ علم رسول، زوج بتول

ولی حضرت حق، نفس احمد مختار نهال خوش ثمر بوستان «أنت آخی»

طراز جامهآ «قضاکم» اشرف اخیار گل حدیقهآ «بلغ» بهار کلشن «قل»

چراغ انجمن «ایما» سر احرار

ز روی منزلت افزون ز انبیای کبار منزه است ز اغراق شاعری سخنم

حدیث «لحمک لحمی» است شاهد گفتار سرادق جبروتش در آن مکان زدهاند

که پیک وهم به فرض محال اگر یک بار، هوای طوف وی اندر سرش فتد تا حشر

سپهر وار نیاساید از بلای دوار به زیر قبهآ قدرش کند سپهر نهم

بسان جرم قمر زیر نه سپهر، مدار شهی که قائد اقبال بخت بیدارش

کند ز خواب عدم کاینات را بیدار اگرنه او سبب کاینات بود، نبود

به دار ملک بقا جز خدا دگر دیار لغت نویس قضا در مدارس تحقیق

ز کشف عنصر ذاتش کند به عجز اقرار رصدنشین قدر در معارج تشبیه

نیاورد چو رخ سعدش اختری به شمار د5ز انفعال شود سرخ با صفای رخش

چو بر محک زند از داغ لاله، گل دینار بر اشعه انوار ماه رخسارش

بسان ذره بود آفتاب، بیمقدار اگر ز آتش خشمش رسد به مهر اثر

شود گداخته یاقوت در دل کهسار

عجب مدان که شود حربهآ اجل بیکار رضیع را چو جنین خون شود غذا به مثل

نهیبش ارفکند انقلاب در اطوار خیال فخرش اگر1 بگذرد به خاطر بحر

گهر نسفته ms024 نیاید دگر ز دریا بار چو شحنهآ غضبش سوی چرخ دید به خشم

نماند انجم و افلاک را مجال قرار درین حصار زبرجد نشان عجب نبود

بود به هر فلک ار یک ستارهآ سیار نشاندهاند سپاه ثوابت از بیمش

به برج هر فلکی دیدهبان به وقت فرار برد کلف ز رخ مه به ناخن خرچنگ

به شعری ار فکند مهر حکمتش انوار سرش به تیغ دو پیکر چو خامه بشکافد

چو تیر دانهای از خوشه ناورد به شمار دهد به ثور نصیبی اگر زکفهآ جود

درآردش به سخن، زهره سامری کردار ز سعی راعی عدلش به مرغزار سپهر

کند غزالهآ خورشید را اسد، پروار ز نیش عقرب قتال خنجر بهرام

حمل به تربیت او نمیکشد آزار

کمان فکند و به ماهی گریخت یونس وار به سقی جدی، کشد دلو صبح از کرمش

زحل به حبل مجره ز چاه شب چو بخار رای روضهآ عرش اشتباه او ز نجوم

قضا اساس چراغان فکنده و زوار، به گرد هر سرشمعی بسان پروانه

هزار بیش بود در وی از ملک، طیار چه روضه! روضهآ رضوان نمونهای از وی

گرفته خازن او گلشن ارم را خوار سیم او دم عیسی، طیور فوج ملک

رضا و رحمت وغفران و عفو1 حق آنهار بهار فیض ز هر جانبی عبیر فشان

ز سرو شمع عیان گشته هر طرف اشجار کسی نشان ندهد سرو را ثمر، وین سرو

ترنجهای قنادیل باشدش اثمار ز استفاضهآ نور اندر آن، کف لاله

ز داغ خود2 کند اعجاز موسوی اظهار کند ز عطر نفس، مشکبار بزم امسال

کسی که یک دو نفس بوده در حریمش پار کسی چگونه زند لاف همسری با او؟

بود ز قیصر و فغفور، قنبرش را عار

ببین ز جیش اسامه که جسته استدبار که گفته است «سلونی» که گفت «قیلونی» ms025

میان این دو سخن هست تفرقه بسیار که سر فدای نبی کرده است روز احد

که جان نثار نبی کرده است در شب غار که ذوالفقار ز یزدان گرفت و روح قدس

که را ستود به «لاسیف» در گه پیکار که گفت الو کسرت لی وساده» غیر علی

که یافت خلعت «منی» ز سید ابرار 88 هر آنکه لاف تماثل بدو زند، ماند

به عاجزی که خدایی کند به خلق اظهار مرا چه زهره که بر سرگل خطاب زنم

ولی ز شوق غزلخوانیام نماند قرار زهی ضمیر تو شه بیت مخزن اسرار

زهی جبین تو طغرای مطلع انوار زهی وجود تو شیرازهآ صحیفهآ «کن»

سپهر جاه تو پیرایه بخش هفت و چهار بسی بگشت سپهر و کسی به دورانش

ز موی1 و روی تو بهتر نیافت لیل و نهار

ز خلد، غنچهآ زنبق برای شمع مزار ز هم نپاشد از نفخ صور، هم گیرد

هوای عهد توگر در دل حباب قرار اگر هوای ولای تو باشد اندر سر

ز روی بحر توان کرد چون حباب گذار توان گرفت چو مهر تو باشد اندر دل

درون آتش سوزان وطن، سمندر وار چو عزم جلوه نمودی، پی جنیبه کشی

به خنگ چرخ که هست او چو عمر خوش رفتار، زد از هلال و ز مهر و مجره رایض دهر

رکاب و زین و زبر تنگ ای گزیده سوار دهان تیر درآید به زه پی تحسین

زبان کلک دو پیکر درآوری چو به کار کمان چرخ کند خصم را ز چله لگام

اگر دهان بگشاید به خنده چون سوفار نکرد گوش کش و دست بوس تا تیرت

ز سهم بر دل هر تیره دل نکرد گذار شدست دور زگنج کفت از آن در راه

به خویش پیچد تیرت ز غصه همچون مار 00ز سهم زاغ کمان تو ز آشیان سپهر

رمیده نسر ms026 فلک چون کبوتر از شنقار عقاب تیر تو در یک نفس به یک پرواز

کند ز جان عدو صدهزار زاغ شکار

کشد ز بحر کمان صد نهنگ را به کنار سیاست تو برونش کشد بسان اجل

کند چو آتش اگر دشمنت ز سنگ، حصار قبول نطفه دگر ترسم از رحم ناید

شود چو شحنهآ منع تو صلب در اقطار 5 فلک ز نهی تو همچون زمین شود ساکن

زمین ز امر تو چون آسمان شود سیار ز شرم روشنی رایت آفتاب منیر

به خاک کوی تو زآنسان فتاد خوار و نزار، که از خطوط شعاعی عصا گرفت و هنوز

نخاست تاکه نکرد اعتماد بر دیوار یقین سجل نکند روزنامهآ تقدیر

قضا ز مفتی رایت نکرده استفسار تویی ولی خدا، نفس مصطفی به خدا

بود مخالفت از رحمت خدا بیزار نهال بغض تو در باغ دل هر آنکه نشاند

به قطع نخل وجودش نفس شود منشار تو را چنان که تویی کی توان ستود؟ آری

محیط مرکز عالم نمیشود پرگار جهان نظم وقاری کجا شود معمور

اگر مهندس مدح تو نبودش معمار همیشه از سر حسرت به خویش میپیچد

دل شکسته چو زلف بتان لاله عذار

ز بحر مدح تو آرد به کف دری شهوار، 115 به سعی مردمی دیده گوهر مقصود

چو طفل اشک به دامان من گرفت قرار عجب مدار که بحرین چشم طوفان خیز

گهر به سعی تموج درافکند به کنار خدایگانا! دارم دلی ز یأس و امید

دو رنگ چون گل رعنا، دو نیم جوزا وار ز یک طرف کشش لطف حق گرفته عنان

ز جانبی ز کفم نفس دون کشیده مهار میان خوف و رجا در کشاکشم رحمی

که جز ولای توام نیست از کس استظهار 20به بینیازی معشوق «لن ترانی» گوی

به شوق عاشق «رنی» سرای سینه فگار، ms027 به حق معتکفان صوامع ملکوت

که در قیام و رکوع و سجود لیل و نهار، یسبحون له بالغدو و الآصال

یقدسون له بالعشی و الابکار، بدان سلاله که جا کرد در مشیمهآ «کن»

ز صلب مکرمتش نطفهآ صغار و کبار، به برقپویه براقی که چون تهمتن آه

کند به یک دم ازین هفت خان چرخ، گذار، 25 به شوق عاشق محروم در بغل معشوق

به ذوق وصل ز خود رفتگانر دور از یار،

به آب دیدهآ «مستعفرین بالا سحار»، به نشأهآ می دیدار و تنگ ظرفی دل

به هتک پردهآ اسرار و سربلندی دار، به هایهای جگرسوز مست لایعقل

به بوریای می آلود خانهآ خمار، به تازه رویی گلهای داغ باغ جنون

به دلفریبی زنجیر زلف سلسله دار، 30 به خودپسندی عقل و به خاکساری عشق

به سربلندی اقبال و پستی ادبار، به عندلیبنوایان باغ استعداد

به سجع قافیه سنجان گلشن اشعار، به خودفروشی زهاد دامن آلوده

به پاکبازی رندان نابسامان کار، به ژاژخایی بیهودهگرد دشت نفاق

به بیشعوری مدهوش جام استکبار، به حق ساختگیهای آن فقیه وحکیم

که گرم کرده به طامات هر یکی بازار، 25 هم از «قواعد ارشاد» آن «هدایه شهید»

هم از ادای «اشارات» این «شفا» بیمار، به خوش خرامی دلدار من که سرو روان

به آب داده ز شرم خرام او رفتار، به تر زبانی من کز خجالتم سوسن

زده است بر در گفت و شنید خود مسمار،

به حقه بازی این مهره دزد سخت قمار، که کعبتین مه و مهر در کفش گویی

برای بردن نقد روان بود پادار 20 به سیر چشمی همت به چین ابروی بخل

به تلخکامی یأس وبه لذت ایثار، به آتش دل حسرت نصیب من که چو درد

عنان طاقتم از کف برون کند ناچار، طلای بیغش خورشید را چو سیم ms028 شهاب

بر آسمان بگدازم ز آه آتشبار به حق نیم نگاهی که عاشق بیدل

به وقت نزع کند وقف بر ره دلدار، که گرچه عین قصورم ولی کرشمهآ لطف

به وقت نزع روان از رهی دریغ مدار 45 اذا ضللت بفسقی هدیتنی من نور

إذا أخذت بذنبی اخدتنی من نار اگرچه ملک وجودم شها بسپاه بلا

فرو گرفته، ز لطف تو جویم استظهار خزان رسیده ریاض امید من، جوید

ز ابر همت دریا نوالت استمطار ز پا فتادهام از دست دل، نمیدانم

ز چرخ شکوه کنم یا ز بخت ناهموار دل سرشته به خونم سر از جفا نکشد

به دست سیمبران، چون طلای دست افشار

ز دود آه، جگر پارهها بسان شرار چو دست بر دل نالان نهم، هر انگشتم

جدا به ناله درآید بسان موسیقار به جان رسیدهام از جور دور، کاین کج رو

به رنجش دل پر حسرتم نهاده مدار چه دوستی است ندانم سپهر را با من؟

مگر ز آه من آیینهاش گرفته غبار، که گر کنم طلب یک دم استراحت فرض1

دو تا شود پی مالندگیم خادم وار د اگر به عمر خضر جور دور برشمرم

به انتها نرسد شرح عشری از معشار مشو فریفتهآ طیلسان صبح که چرخ

برهمنی است که دارد ز کهکشان زنار کجاست خسرو فرمانروای ملک نشاط؟

که تنگ ساخته بر من سپاه غم، مضمار به غیر می که از این ورطهام کشد به کنار

میار عذر دگر ساقیا میآر میآر چه می؟ اشعهآ انوار غیب از او تابان

چه باده؟ نشأه راح الیقین در او إضمار

چه می؟ ز پنجهآ خورشید فیض، دیده فشار از آن شراب که دریا کشان بزم آلست

به یک پیاله ندانند یار از اغیار از آن شراب که یک جرعهاش به رقص آرد

به حجلهآخانهآ طبعم عرایس ms029 آبکار اگر دهندم از آن می، زهی نشاط و سرور

وگرنه، کنج غم و نالههای زارازار تو را که نیست وقاری، رهی به ستر ازل

عنان مصلحت خود به دست دوست سپار 65خزان غم نرسد گلشن تو را که بود

به فرق لالهآ داغت گل همیشه بهار غرور گل دهد اوراق هستیاش بر باد

مشو فریفتهآ رنگ و بوی خود، زنهار قبای ناز بر اندام دوزی، ار بدری

به زور بازوی توفیق پردهآ پندار زبان ببند چو سوسن، چنار وار اکنون

به قبلهگاه دعا دست افتقار برآر همیشه تاگل صد برگ مهر، چرخ کهن

زند به طرز جوانان به گوشهآ دستار 2 طراز گوشهآ دستار اعتقادم باد

گلولای رسول و انمه اطهار

چین لوح پیشانی سرنوشت حیرانی سحر چشم جادویت نسخهآ فسون سازی

کفر خال هندویت قبلهآ مسلمانی خندهآ نمک پاشت ای طبیب دلریشان

بر جراحت جانم، مرهم سلیمانی بس که تیر مژگانت در دلم شکست، آید

اشک چشم خونبارم همچو لعل پیکانی محرمی نمیبینم تا برت روان سازم

ای حیات بخش جان از پیام روحانی در شکنج گیسویت این دل پریشانم

مو به مو کند پیدا رازهای پنهانی گر تو قد نیفرازی گر تورخ نیفروزی

کی دل حزین سوزد؟ کی شوم من افغانی؟ شمع میدهد تعلیم سوختن به پروانه

بلبل از گل آموزد شیوهآ غزلخوانی در هوای کویت هست ای بهشت مشتاقان

ابر چشم گریانم گرم گوهر افشانی غمزه، غارت جانم کرده است و میدارد

نرگس سیه مستت خویش را به نادانی ای خدنگ مژگانت مرهم دل ریشم

تا به کی ز من زاری از تو برق جولانی؟

زآنکه یابد آسیبی لعلت از پشیمانی آه و نالهآ عاشق نغمهآ نی و چنگ است

شاید ار دل نازک زین نوا نرنجانی در ms030 حریم شب خیزی میدهند و میگیرند

آه را سبکروحی ناله را گرانجانی در فراق جانانم، سوخت ناتوان جانم

چارهای نمیدانم ای علی عمرانی ای جهان صورت را از تو معنی جسمی

ای سپهر معنی را از تو صورت جانی در متابعت سایه عین شخص میباشد

سایهآ رسولی تو در لباس انسانی یک سجود شمشیرت در ره خدا بهتر

از عبادت ثقلین یعنی انسی و جانی در حریم اجلالت همچو خادمان، جبریل

گاه در نگهبانی، گه به مهدجنبانی از کلام تو گویم ای تو مصحف ناطق

وصف ذات پاکت را از صفات یزدانی منبت نبات آید منتج گهر گردد

از تو باد آذاری از تو ابر نیسانی خرقه پوش گردون را از تو باشد این رفعت

وز آیادیات دارد بر جهان، جهانبانی لاجرم بود دایم شکر نعمتت گویان

سال و ماه و روز و شب گرم سبحه گردانی

ماه را به شبگردی مهر را به سلطانی ای تو برتر از امکان کی به واجبی دارد

یک قبا بر اندامت چار سوی امکانی؟ چون تو گوهری دیگر کی به دست چرخ افتد؟

اینک از فلک دوران وز زمانه دکانی پیش بحر علم تو ای تو کاشف الاسرار

خضر با همه دانش معترف به نادانی در بر جلال تو ای تو فالق1 الابحار

با همه هنر، موسی متصف به چوپانی گر زماه رخسارت مصر یافتی پرتو

مشتری نمیدیدی آفتاب کنعانی 30پیش طاق ایوانت این رواق مینایی

همچو لالهآ نعمان پیش قصر نعمانی بحرگوهر افشان را با کف گهر پاشت

خاطر گهر سنجم کرده است میزانی، دیده است در صورت، یافته است در معنی

از محیط، نقصانی از کف تو رجحانی حلمت ار نهد دستی بر سر جبل، دیگر

دامن بیابانش میکند گریبانی مهرت ار دهد راتب تیره روز کیوان را

کینت ار برد اجرا ز آفتاب نورانی،

آن یکی به خورشیدی این یکی به کیوانی آن زمان که درپوشد از هزاهز لشکر

آفتاب نورانی طیلسان ظلمانی، زآب تیغ و موج خون هم زمین و هم گردون

سرکشد ز آبادی رو نهد به ویرانی از دم یلان آید نعرهآ هو الباقی

وز دل جبان خیزد نالهآ آنا الفانی بس که ژالهآ پیکان از هوا شود باران

خود پردلان گردد چون کلاه بارانی1 گه کند هزبران را دامن سپر، جیبی

گه کند نهنگان را جیب درع، دامانی تیغت2 از میان خیزد همچو پیر گشتیگیر

پای تا به سر جوهر در لباس عریانی هر که را زند فتحی گردنش، نبیند سر

هر که را بپیچد سر3 تن دهد به خذلانی سروران گردنکش گردنان اژدرفش

با زمین کند یکسان جمله را به آسانی با تو درنمیگیرد ای تو آیت نصرت

کیدهای فرعونی مکرهای هامانی دشمن فسونسازت سر ز پای نشناسد

چون عنان یکران را سوی او بپیچانی

یک جهان فسونگر را ذوالفقار، ثعبانی ابر تیغ خونبارت ارتفاع چون گیرد

عرصهآ زمین از خون، دم زند زعمانی چون کمان به چنگ آری زاغ چرخ تو خواند

کرکسان گردون را دم به دم به مهمانی پیش دست و بازویت از ره وفا کیشی

زهره سازد و بهرام، گاو و بره قربانی ای شه سریر دین از جفای گردون داد!

همچو لعلم اندر سنگ، چرخ کرده زندانی غرق لجهآ دردم چرخ دارد و دارد

بر دل گهر خیزم موج غصه سوهانی در نهان همین آهم از طریق دلسوزی

از شرارهام بر سر میکند گل افشانی در عیان همین اشکم از ره جگرداری

میفشاندم در پا لعلهای رمانی کشتی وجودم را چار موجهآ عنصر

در محیط بیآبی کرده است طوفانی من وقاری از لطفت راسخم درین ورنه

کوه بر نمیتابد جور آخشیجانی شمع راه، آهم بس در ره ولای تو

آب روی، ms032 اشکم بس در رضای سبحانی در دل و زبان من مضمر آمد و مظهر

هم وفای سلمانی هم ثنای حسانی

هندوی خطت راهزن گبر و مسلمان طاق خم ابروی تو محراب ملایک

خال سیهات قبلهآ خورشید پرستان ریحان خطت پرده در سنبل فردوس

یاقوت لبت طعنهزن چشمهآ حیوان رفتار تو برهمزن هنگامهآ محشر

رخسار تو رونق شکن روضهآ رضوان در هر خم جعد تو نهان صد شب یلدا

از هر شکن زلف تو صد فتنه نمایان یک غمزهآ هاروت فریب تو و صد دل

یک عشوهآ عشاق نواز تو و صد جان چون پسته، شکر خندهآ تو شور در آفاق

انداخته با آنکه نهان است نمکدان

بر کنج لبت ای رخت آرایش دوران، زنگی بچهای دان که ز سرچشمهآ حیوان

آب آورد از بهر اسیران زنخدان ناگاه نگیرند یتیمان سرشکم

هان بر زده دامان، گذر ای سرو خرامان دل در بر من یک نفس آرام نگیرد

ای گوی دلم را شکن زلف تو چوگان هرچند که نسبت بود افزون، کشش افزون

نسبت کشد این دل سوی آن زلف پریشان سرتا به قدم فتنه و پا تا به سرآشوب

آتش به جهان در زدی ای شعلهآ سوزان بیتابی من رنگ برد از رخ سیماب

بی مهری تو تخته زند بر سر دوران رحم آرکه از خار غم، آغشته به خونند

چون من زگل روی تو هر گوشه هزاران در گلشن امید نبندند زبان را

سوسن صفت از وصف تو سجاده به دوشان از حسرت یاقوت لبت گوهر اشکم

انداخته خون در جگر لعل بدخشان بحری است زخون چشم گهربارم و از موج

مژگان به کنار آمده چون پنجهآ مرجان نازم به جگر داری طفلان سرشکم

کآرند شبیخون به صف خنجر مژگان

سر باز ms033 نپیچم چو قلم از خط فرمان آوازهآ عشق من و حسن تو جهانگیر

چون طنطنهآ جود وسخای شه مردان خورشید هدایت شه اقلیم ولایت

مفتی نبی نفس نبی قدرت یزدان آن شاه ملک رتبه که تعظیم جلالش

خم کرده به خدمت چو فلک قامت کیوان آن ذات مقدس که نیاورده عدیلش

واجب چو نظیر خودش از مکمن امکان بحری که طفیل درش از قلزم هستی

بر سر چو حباب آمده این گنبد گردان بحر آن گهری کز صدف ابر گرفته است

ابر کف جودش همه را داده به طوفان از پنجهآ خورشید، کف جود گشاده است

هر نقد که خور بسته گره، در کمر کان بحر کرمش چون متلاطم شود آرند

گوهر چو صدف، بحر به کف ابر به دامان وسعت خلقش قفسی ساحت همت

در جنب شعورش ورقی دفتر نسیان 3گر بر چمن چرخ وزد باد نهیبش

ریزدگل اختر همه چون برگ درختان چون ساقی تدبیر دهد بادهآ حزمش

مستی به تغافل برد از چشم غزالان

در معرض جاهش چه کس است این؟ چه خس است آن؟ زیبندهآ اورنگ خلافت بود آن کو

باشد به رسول از همه رو آشبه خلقان گرتختنشین «انا املح»شب «آسری»

بر کرسی افلاک برآمد زسر شان، 25او نیز قدم بر سرافلاک زد از قدر

برداشت حجاب دویی از دیدهآ اعیان معراج وی از دوش نبی گشت مسلم

بر عرش نشاندم سخن از سلم برهان از خیمهآ جاه تو طنابی است مجره

وز قصر جلال تو یکی شرفه، نه ایوان از نسخه نویسان مطب تو مسیحا

وز غاشیه داران رکاب تو سلیمان بر درگه اقبال تو ای کعبهآ آمال

از بس که بود سجده فشان جبههآ شاهان، 4 فراش حریم جبروت تو چو خاشاک

رباد دهد تاج سر قیصر وخاقان تا حشر به جز لاله از آن دشت نروید

کز نایژهآ ابر حسامت شده ریان چون طبلهآ ms034 حکمت بگشایی تو، مسیحا

جز درد برون ناورد از حقهآ درمان گر بسته سکندر به ره فتنهآ یأجوج

سدی زسر لطف به پامردی اعوان،

برداشته سد طلب از راه گدایان مشاطهآ مهر تو گرش حلیه طرازد

بر حسن عمل خنده زند شاهد عصیان گر ز ابر ولای تو نیابد نم الطاف

جز خار الم نشکفد از گلبن ایمان هر ملک دلی کش نبود بارهآ مهرت

ویرانترش از یزد کند صرصر خذلان آن یزد که از فرط خرابی بود از وی

چون طایر احسان و وفا جغد گریزان شهری که ز ویرانیاش از ریگ، زره پوش

تا باد نگردد نرود سوی وی آسان 5معمار قضا روز ازل کرده مخمر

در طینت این شهر کجی چون دل نادان در طبع منارش نبود راستی، اما

صدق سخنم را نکند بی بصر اذعان بر مدرسهآ رکنیه بنگر که منارش

خم گشته هلالی است برین طاق زرافشان گرد آمده است از سر جاروب زمانه

مشتی خس و خاشاک درین منزل ویران جمعی همه از کبر و منی اول فرعون

قومی همه از مکر و حیل ثانی هامان در طور سنا قایل «نی آنا ربک»

وز نیل فنا غافل وگویندهآ «الان»

در پرده دری، پرده در اشک اسیران شیرازه گشای صحف مهر و محبت

توقیعنویس رقم خصمی و عدوان پیمانهآ الفت شکن از مستی نخوت

پیوند محبتگسل از سستی پیمان انداخته تاب از سبکی در جگر باد

آتش زده از سنگدلی در دل سندان 6از قول، که؟ دندان شکن افعی شیراز

از فعل، چه؟ دنبالهزن عقرب کاشان در دیدهآ تحقیق به معنی همه نسناس

در چشم غلط کار به صورت همه انسان در شعر شناسی همگی امت شهرت

یا چشم به تحریک سر صدر نشینان با دقت معنی کمال ار بنمایی

زور سخن انوری وصنعت سلمان، افسوس کنان زیر ms035 لب آهسته سرایند

کآخر چه کس است این؟ نه فلان است و نه بهمان صد بیت ادا کرد و به تحسین کلامش

یک جنبش ابرو ننمودند حریفان لیکن خزفی قدر گهرگر نشناسد

حاشا که بیفتد ز بها لؤلؤ غلطان زین دل نتوان شفت چو گوهر که هویداست

قدر سخن مرد بر مرد سخندان

گویی که به صد مرحله پیشند زخویشان کردی چو روا حاجتشان، در دم واحد

تو نیستی الا رهی ایشان همه سلطان خود را همه از موجهآ تقریر نمایند

در چشم جگر سوختگان قلزم و عمان، لیکن چو قدم پیش نهی از ره تحقیق

خواب است و خیالی و سراب است و بیابان رنگی نتوانند چو بر روی کسی دید

خواهند به زاری زخدا منصب کوران در آینه گر عکس خود افروخته بینند

از فصد، به خون ریز خود آیند شتابان با بخل غریزی عجب ار قلع نسازند

از علت تجنیس کرم، کرم ز بستان در لفظ سحاب است چو تصحیف سخا درج

چون رعد خروشند، شود ابر چو باران از قوت امساک بدان پایه که ناخن

بیرون نتوان کرد به تیغ از کف ایشان ور پاک نهادی نهد از مائدهآ لطف

خوانی ز کرم نزد یکی بی سر و سامان، صد پیک اشارت به رسالت بدوانند

سازندش از آن فعل پسندیده پشیمان گر زآن که اشارات، شفا بخش نیفتد

از باب کنایت به در آیند غزلخوان

پس مرکب تصریح درآرند به جولان گویند کسی را چه گشایی گره از کار

کالطاف خدا بسته به رویش در احسان لایق چو ندیدندش از آن روی گدازند

مانند زر ناسره در بوتهآ حرمان غافل که مر این طایفه را منزل تنزیل

داده است خطاب «کفروا» از ره کفران بخت سیه وطالع شوریدهآ من بین

کاورده کشانم سوی این مسکن غولان ههگویاکه منم علت ms036 غایی و سکندر

از یزد پی محنت من ساخته زندان بویی ز وفا با همه دلسوز درین شهر

از کس نشنیدیم مگر زین دل بریان جز رشتهآ اشک گهر آگین نشناسم

تاری که رفو می کندم چاک گریبان جز دست که بر سینه نهم گاه تواضع

کس نیست که دستی نهدم بر دل نالان شبها که ز دست فلک از پای درآیم

کس بر سر من نیست به جز دیدهآ گریان جز مشعلهآ آه شب افروز نباشد 90

در کلبهآ ظلمتکدهام شمع شبستان گرمم نگرفته است کسی غیر تب لرز

زین فرقهٔ‌ افسردهآ پژمردهآ لرزان

جز داغ، سر دست من اندر تب هجران المنة لله که بجز طوق سر زلف

بر گردن من نیست زکس منت احسان بیهوده سرایی ز تو دور است وقاری

هشیار نزیبد که زند نعرهآ مستان 95 بربند زبان گلهخو را لب شکوه

کافلاک نخواهند مگر ذل عزیزان آن را که ز تیر است نشان، خاک نشین است

وآن را که بود کیش کمان، جان شده قربان کس دیده سوی خط شعاعی نگشاید

بنگر به هلال و به هواخواه فراوان شاها به تو دارم رخ امید و نباشد

جز مهر توام بر در حق سلسله جنبان یارب به علی و به دو فرزند و به زهرا

یا رب به رسول و به اولوالامر و به قرآن کز روی کرم سوی اسیران نظری کن

داد دل سودازدگان زآن مژه بستان 8 ایضا فی منقبة سیدالعرب قسیم الجنة واللهب أمیرالمومنین

یعسوب المسلمین علیه السلام [از حاشیه س] مرا دلی است چو آیینه صاف و نقشپذیر

غمی چو جوهر آیینه پای در زنجیر

غمی که چون طرب از می نشد زوال پذیر نمیرود ز دلم نقش غم به صیقل آه

به لوح آینهام کرده جا چو موج حصیر سپاه عیش وطرب ms037 کرده از سواد دلم

به رنگ قافلهآ حسن نوخطان شبگیر چو غنچه نشکفدم دل، بلی کسی نگشود

گره ز خواب پریشان به ناخن تعبیر دلم که آینهآ آفتاب ازو خجل است

ز مشق کلک قضا گشتهاست لوح دبیر به لوح دل نشدم نقش صورتی جز غم

ز کلک چهره گشای مصور تقدیر نمیکند سوی من خضرمشربی گذری

دل خراب مرا کس نمیکند تعمیر نرفت تیرگی از بخت کس به شعلهآ آه

نشد شکفته به تدبیر، غنچهآ تصویر ز صد هزار یکی بر نشان نمیآید

خطا چو تیر شهاب است ناوک تدبیر ز اضطراب چه حاصل اسیر گردون را

درون جرگه چه سود از رمیدن نخجیر؟ به روز و شب فلک طاسباز در چرخ است

ببین به طاس مه و مهر و خرقهآ تزویر فلک به شعبده، نقد روان ز ماگیرد

به غیر اخذ نباشد مراد معرکه گیر

ز کم توجهی این نفاق پیشه، نفیر وقاری این چه فرومایگی و کم خردی است

به این تخلصی آخر، تو در زمانه شهیر سپهر کیست که نالد ز کینش1 اهل خرد؟

هنروران طلبند از کرامتش توقیر کشد ز جور زبردست، زیردست آزار

مرا چه شکوه زگردون گشته بر من چیر؟ به کیمیا زر ناقص عیار محتاج است

تو دانی و فلک و نالههای بیتاثیر مرا به مهر سپهر احتیاج نیست که هست

طلای بیغش خورشید فارغ از اکسیر سپهر جانب کس ننگرد به دیدهآ مهر

سوی گوزن نبیند به چشم احسان شیر به راستان نبود میل آسمان از لطف

کمان به بر نکشد از ره ملاطفه تیر تو سادهلوحی و این عشوه ساز بلهوس است

نفس نفس دهد آرای آرزو تغییر مخور چو سادهدلان روی دست بلهوسان

که زود بلهوسان میشوند از الفت سیر خوش است نالهآ قمری ز عشق سرو سهی

غزل سرایی بلبل گزین، برآر صفیر

که چشم دایه رخش را ندیده است دلیر نکرده در دل هر بلهوس خیالش راه

حیاش گشته عنانتاب خانهآ تصویر کند چو مهره گهواره با دلم بازی

شکرلبی که دهانش نشسته دایه ز شیر به جلوه پیرهن ناز گیرد از تن سرو

به خنده از بدن گل کشد قبای حریر ز عکس لالهآ رخ، سرخ گشته سبزهآ خط

تو گویی از یمن آتش فتاده در کشمیر ندانم از چه به زنجیر خط مقید شد؟

نداشت هندوی خال از دلاوری تقصیر زبان چشم سیهآ مست او که میفهمد

اگر نه در سخن آید نگاه خوش تقریر؟ لبش ز جوش نمک پسته را فکنده به شور

رخش ز هالهآ خط، ماه را کشیده به زیر خطش ملاحظه کن بر بیاض رخسارش

چو آن سواد که بر لوح سیم شد تحریر زگرد دامن مژگان سرمه پروردش

نشسته بر ورق یاسمن غبار عبیر ز نوک خامهآ تقدیر از خط ریحان

نوشته سورهآ «والشمس» را قضا تفسیر

ز ماه کاسته گاهی کمان، گهی شمشیر کمینه بندهآ شمشیربند او بهرام

کهین غلام1 دبیر رقم نویسش تیر 0به یکزبانی رمحش حسامش از دو زبان

کند ادای شهادت به احسن التقریر از آن دو بوده زبان ذوالفقار یکدل را

که بوده در ره دین پروری بشیر و نذیر پراز نهنگ محیطی است از ره معنی

بلارکش که به صورت بود چو جوی صغیر زبان تیغ گهربار او فرا نگرفت

به رنگ هندوی کج مج زبان بجز تکبیر ز عشق ابروی تیغش شهید، شاهد ملک

به دام زلف کمندش عروس فتح، اسیر گهرشناس خزف میشناسد از گوهر

چو نور کرده وطن در سواد چشم بصیر به جنب قبهآ قدرش نهم سپهر حباب

بر محیط کفش بحر هفتگانه غدیر المطلع الثالث زهی محیط کفت مایه بخش ابر مطیر زهی فروغ دلت شعلهتاب مهر منیر

بر آستان جلالت رخ صغیر و کبیر تویی به حکم نبی نزد خاص و عام ولی

تویی به قول نبی بر جوان و پیر امیر رسالت نبوی از ولایت تو تمام

که کل کمال نیابد مگر به جزو اخیر یکی است نور تو و نور مصطفی به خدا

نموده منکر این قول را خدا تکفیر کسی که باشدش اول بر انبیا تقدیم

ضرر نبخشدش آخر ز اشقیا تأخیر تو اولین نقطی دور آفرینش را

محیط دایره را هم به مبدأ است مصیر قضا ز افسر اکلیل وتخت هفتورنگ

به شاهیات ز ازل داده است تاج و سریر گشاده چون در لطف خدا بود ز ازل

به گوش کس نرسیدست از در تو صریر چراغ عدل تو هر جا که پرتو اندازد

دهد ز شاخ گوزنان ثمر چو بید انجیر ز پاس شحنهآ عدل تو فتنه در خواب است

نگشته گوش سپر آگه از خروش نفیر به گاه ms040 نوبه هر آنکس که بشنود گوید

بلند میشود از منخر نفیر، نخیر همیشه خصم تو از دیده لاله کشت و نرست

ز شوره بوم رخش غیر زعفران و زریر

شود خود آخر از آن فتنه کیش بوتهآ تیر به اصل میرسد آفت، ز فرع ناهموار

کمند صید گوزن است حلقهآ زهگیر به غیرسوخته جای دگر اثر نکند

به بخت خود زند آتش شراروار شریر گرفتم آنکه سراپاش گرز بار آرد

درخت بخت عدو همچو دوحهآ انجیر، بسان خنجر بید از نهیب باد صبا

ز باد حمله فرو ریزدش قلیل و کثیر چراغ قدر تو را باد فتنه ننشاند

حصار چرخ چه پروا کند ز گشکنجیر فروغ ماه لوایت ز صبح عید نشان

هلال نعل سمندت به عید فتح، بشیر کمیت خامه به آوردگاه وصفش لنگ

تبارک الله از آن باد پای برق مسیر کسش نکرده تصور، ز برق جولانی

مصورش نکشد جز خجالت و تشویر شرارهای است که در پویه جسته از نعلش

که برق خواندش اختر شمر ز درک قصیر به یک نفس شده بیرون ز پهن دشت خیال

به آن روش که نفس شد ز تنگنای ضمیر چو از ازل به ابد آید از ابد به ازل

به سرعتی که نگردد سفیر وهم خبیر

سبق ز شعلهآ جواله برد در تدویر رود به سوی سپهر آنچنان و باز آید

که از تحرک مضراب نغمهآ بم و زیر طرب ز شیههآ مرغولهدار او ریزد

چنان که ریزد از آواز مطربان تحریر1 85 جز آفتاب نشد بر براق چرخ سوار

به جز تو کس نتواند نمودنش تسخیر تویی که مهر و سپهرت چو دل به فرمان است

تویی که نیست قضا را ز بندگیت گریز به خاکبوسی درگاهت ای رفیع مقام

به طوف کعبهآ کوی تو ای عدیم ms041 نظیر، چو سالکان سبک سیر عالم بالا

پزند زاد ره از مهر و مه، دو قرص فطیر، سبوس صبح به پرویزن فلک بیزند

ز آب دیده و خون دلش کنند خمیر زلال مهر تو آتشنشان خشم خداست

نصیریان تو را نصر ناصرت نصیر من آن نیام که به تحصیل روزی مقسوم

کنم ثنای خسیسان چو انوری و ظهیر مرا به رتبهآ حسانی افتخار بود

به حسن نظم ننازم چو آغشی و چو جریر

ز نور فیض ازل دیده پیکرم تخمیر دلم خم است و میاش مهر ساقی کوثر

مخمر این خم صافی شد از زلال غدیر مرا که عقل کل از دولتت کند تعظیم

از این چه نقص که بی دولتی کند تحقیر؟ شود به رتبهآ عرفان کمال مرد زیاد

کمیل نقص نیابد ز صیغهآ تصغیر محبت تو به هردل که بیش، قدرش بیش

به قدر مایهآ خود برده هر کسی توفیر به عصر، پنجهآ کف الخضیب از پروین

برای میکش مهرت قضا گرفته عصیر به جرعه نوشی کینت قدر ز بخت سیاه

چو غصه در گلوی دشمن تو ریخته قیر 0 شها وقاریات از بندگان بیادب است

سبکرویش ببخش و ثناگری بپذیر مراز آه شرر بار و نالهآ جانسوز

نشان ز روز قیامت دهد شب نوروز شبم چو روز شود تیره، لب چه سان بندم؟

مرا که نیست به جز شمع آه، بزم افروز شکفته شد گل و برخاست بانگ بلبل و ما

چو غنچه با دل پر خون نشستهایم هنوز

خوش است گشت گلستان به طالع فیروز به خاطری که ز باد الم پریشان است

خیال غنچه کند کار ناوک دلدوز دلم ز دیدن گل بشکند به فصل بهار

چنان که رنگ گل از تاب آفتاب تموز اگر به گلشنم افتد گذر، برافروزم

ز تاب آتش دل، شمع بوستان افروز ms042 به خون دیده قرینم چنان که لاله به رنگ

ز بخت خویش گریزان چنان که رنگ از یوز جز این سه صیغه نیاموختم به مکتب عشق

ستم صحیح و بلا ناقص و الم مهموز همه ز لخت جگر طعمه دادمش، زآنرو

ز من جدا نشود غم چو مرغ دست آموز مرا دلی است ز دور سپهر بیپرگار

چو داغ لاله درو نقطهآ الم مرکوز کسی به درد دل من نمیرسد چه کنم؟

اگر صریح بیان میکنم و گر مرموز کجا روم به شکایت که بسترد ز دلم

غبار غم؟ بجز از لطف رازدان رموز مقدری که پی دفع جیش بهمن ودی

به چند رنگ کشد بر کمان رستم، توز مصوری که عیان دیده صورت فردا

به چشم غیب نما در سجنجل دیروز

نهاده در دل ویرانم از علوم، کنوز زهی حکیم که ملک مشاع هستی را

کند مهندس امرش به یک نفس مفروز مهیمنا نپسندی که در بسیط زمین

شود ز آه فلک سای من عیان شب، روز ز تنگ عیشی و شبهای غم نجاتم بخش

تویی دهندهآ روزی برآورندهآ روز ببخش بار خدایا ز روی لطف و کرم

بر این دل الم آشام و جان درد اندوز مرا همیشه وقاری خطاب بود مباد

که گردم از اثر فاقه بیوقار امروز 10. فی منقبة امام الثقلین ومقتدی الخافقین باب الحوائج موسی الکاظم علیه السلام واستشفا از آلام صوری و معنوی

[از حاشیه س] علم به خوش نفسی شو چو صبح پاک دهان

همیشه لال بود سوسن سیاه زبان دهان صبح و گریبان غنچه پر زر شد

ز راه خوش نفسی هیچکس نکرد زیان نفس گر از دل روشن کنی مسیحایی

که صبح از نفسی شد حیات بخش جهان شکفته دل ز نفس تازه سازد انجمنی

شد از نسیم بهاری جهان پیر، جوان

سموم باغ و ms043 بهار است، باد سرد خزان سرود پرده سرایان سور، زمزمه ساز

نه مویههای ملالتفزای نوحهگران شکوفه نامیهاش پر درم کند دامن

که همچو اهل طرب باغ را کند خندان بنفشه خنجر بیدش زبان کشد ز قفا

مگر چو ماتمیان گشتهاست مرثیهخوان زبان چو خامه شود شق، سیهزبانان را

لبت مباد فتد در شکنجهآ دندان دهان توان که چو سوفار پر کنند از زه

چرا کنند چو ترکش لبالب از پیکان؟ کنایهآ تو بود چون کنانه پرز خدنگ

صریح باجستان از ضریح کفرستان دهان پاک نباشد زبانش آلوده

یقین که پاک بود این چو پاک باشد آن ز برگ گل دهن غنچه را زبان باشد

دهان زخم ندارد به جز فتیله زبان دهان تیر شد اکنون تو را دهان و نشد

زبان طعن تو کوتاه چون زبان سنان رخت سپر شد و تیرت کمان، و کیش کجی

نمیرود ز نهاد خمیدهات چو کمان ز راستان چو کمان، خانه میکنی خالی

شوی برای هم آغوشی گجان قربان

سفید کرد و تو را بالش پر است گمان اگر نه دولت بیدار دیدهات مالد

سرت چگونه برآید سبک ز خوان گران؟ [نشد]1 سفیدی مو صیقل سیاهی دل

مجوی روشنی دل ز پیر تیره روان [سفید]2 موی سیه دل که خون نگشته دلش

چو نافه کی دمش از بوی مشک داده نشان؟ ا[ز]3 آه سوخته دل، بوی عود میآید

بود نسیم گلستان همیشه عطرافشان [زا4 سوز سینه شوی گر چو ناله صاحب دل

زنند خیمهآ جاهت برین بلند ایوان بکوش کز ره احسان دلی به دست آری

حیات سرمدی آمد نتیجهآ احسان ندانی از چه خضر، گنج آب حیوان یافت

که سعی کرد به تعمیر منزل ویران شکست خاطر احباب چون سپهر، بس است

ز راه دل شکنی آسیاست سرگردان تو در کشاکش دورانی از درشتی خویش

نبیند آدم آزاده صدمهآ دوران کشد شکنجهآ دهقان درخت ناهموار ms044

نگشته کشمکش اره سرو را سوهان

چو دف نیاوردت سیلی خسان به فغان، فتاده باش و به تسخیر اهل دل برخیز

شکسته باش و طلب کن درستی پیمان 30فتادگی چه بود؟ جان من! عروج کمال

شکستگی چه بود؟ مومیایی انسان ود فتادگی مرد استقامت دین

بود شکستگی دل درستی ایمان شکاف سینه، عصای قیام گندم شد

علم توان شدن از چاک دل درین میدان ز چاک سینه اگر جادهای به دست آری

رسی به کعبهآ مقصود از ره عرفان چه کعبه؟ قبلهآ حاجات مشرق و مغرب

امام جن و بشر پیشوای کون و مکان سپهر کوکب دین، کوکب سپهر یقین

محیط مرکز دل، مرکز محیط جهان خلیفهآ خرد اندوز درسگاه وجوب

ادیب معرفت آموز مذرس امکان کلیم طور مناجات موسی کاظم

که عیسی از دم روح اللهیش بخشد جان چو مهر حکمتش از مشرق ضمیر دمد

مه از کلف شود ایمن سهیل از خفقان برد به عین عنایت به مهر اگر بیند

به ماهی مه نو، از طبیعتش یرقان

به آفتاب، تباشیر صبح و مه سرطان برد به فکر متین از سر سپهر، دوار

کشد به رای رزین از تن زمین بحران به نبضر ابر بهار ار نهد به فرض انگشت

ز برق، معتدل آید تحرک شریان اگر به بیشه رسد فیض چشمه سار عطاش

شود کناره گزین تب ز پیکر شیران تویی که چون کلمات خدا صفات تو را

نشد مهندس اندیشه آگه از پایان معالی تو به میزان عقل اگر سنجند

دو کون کی شود آن را دو کفهآ میزان؟ به صحن صفهآ قدرت به رسم فراشی

قضا ز اطلس گردون فکنده شاذروان به انتفاع خزان دیدگان باغ امید

به ارتضاع دهان بستگان مهد بیان، بنان لطف تو باب النجاة را مفتاح

زبان عذب تو أم الکتاب را پستان [شها]1 تویی ms045 که به دارالشفای اشفاقت

چو خضر، مرده پذیرد حیات جاویدان اتورا]2 سپهر کماندار کرده بوته تیر

مرا زمانهآ خونخوار کرده سنگ فسان

چو گوی نیست قرارم ز سیلی چوگان سان دیدهآ نرگس بعینه چشمم

ز سیل اشک دمادم شدست بی مژگان به رنگ لالهآ تصویر، داغدار دلم

ز برق آه جگرسوز گشته سوخته جان مرا ز مائدهآ آسمان نصیبی نیست

حواله کرده قضا قوتم از دل بریان همرا ز چشمهآ خورشید بهره تشنه لبی است

زمانه میدهد آبم ز دیدهآ گریان ز آب دیدهآ عمان نشان طوفانزای

ز آه سینهآ دوزخ شرار شعله فشان، همیشه در ته دریا فتادهام چو صدف

مدام بر سرآتش نشستهام چو دخان به درگه تو که باب الحوائجش خوانند

نمودم از ته دل کاروان اشک روان [سو]1ی حریم جلالت کبوتر دل من

به بال نامهآ شوقم فتاده در طیران 0[منم که]2 دوخته ام بر در تو چشم امید

دلی دواطلب و دیدهای شفاجویان، روا مدار که برگردم از درت محروم

فلک نهای که برد سائل از درت حرمان

متاب روی ز من، مشکنم دل نالان به حق آنکه سبق برد رحمت از غضبش

پر از گهر چو صدف کرد چرخ را دامان، به حق جد تو کز عاصیان امت خویش

برد به آب شفاعت کدورت عصیان، 6به حرمت پدرانت خلاصهآ فطرت

علیم علم لدنی، قسیم نار وجنان، به عزت پسرانت سلالهآ عصمت

امین سر خدا مفخر زمین و زمان، به اوج قدر تو در دار ملک استعلا

به کظم غیظ تو در این ستم سرا زندان، که از شفاکدهآ مرحمت وقاری را

ز رنج صوری و از درد معنوی برهان که جز تو رنج مرا میکند بدل با ربح؟

که جز تو درد مرا میکند به دل درمان؟ همیشه تا بود از مهر و کین به گیتی نام

همیشه ms046 تا بود از شهد و از شرنگ، نشان شرنگسان بودت کینهجو سرشتهآ شین

چو شهد مهر سرشت، آیهآ شفا در شان 11. فی منقبة امام الجن والانس علی ابن موسی علیه من التسلیمات ازکاها به گلشن سخن، آن بلبل خوش الحانم

که عندلیب نوایان زنند دستانم

به نکتهآ نمکین شور صد نمکدانم به لحنهای نو آیین نوای باربدم

به صوتهای حزین نالهآ هزارانم به خامشی، سخن آموز طوطی خردم

به نغمه سنجی، قانون عندلیبانم به حسن خلق، نسیم بنفشه زار خطم

به لطف طبع، زلال چه زنخدانم به جانفزایی، ریحان باغ رخسارم

به دلبری، شکن طره پریشانم به دست برهمنان، تار زلف زنارم

به چشم بتشکنان، خال روی ایمانم به مهرورزی، شاگرد مهربان دل خویش

به جان سپاری، استاد عشقبازانم به کیش اهل وفا مقتدای شش جهتم

به نزد اهل خرد فخر چار ارکانم محیط مرکز ادوار عالم کشفم

امین مخزن اسرار ملک وجدانم بهار فیض رسان ریاض تقدیرم

چمن طراز ریاض بهار امکانم ز روی منزلت افزونم از سپهر برین

غبار درگه شاهنشه خراسانم رضا که بهر نثار ضریح او چون شمع

البالب است ز در، دامن و گریبانم

ز سیرگلشن اوصاف خود پشیمانم تویی که انجمن آرای بزم امکانی

تویی که روشنی افزای شمع برهانی تویی که مرکز ادوار دین و دنیایی

تویی که منبع انهار جود و احسانی تویی که رافع اعلام هفت افلاکی

تویی که مفتی احکام چار دیوانی تویی که بانی ویران سرای ایجادی

تویی که قامع بنیان ملک خذلانی تویی که شمع فروزان بزم تحقیقی

تویی که مهر منیر سپهر ایقانی 2تویی که مشعله افروز آتش طوری

تویی که زندگی اندوز آب حیوانی تویی که قبلهآ آمال این شش اطرافی

تویی که مقصد اقصای این نه ایوانی تویی که مرسله بند رقاب افلاکی

تویی که حلیه طراز ریاض ms047 رضوانی تویی که شهر شهیر دیار اسلامی

تویی که حصن حصین بلاد ایمانی تویی که محرم خلوت سرای لاهوتی

تویی که خازن گنج علوم یزدانی

تویی که حبل متین وثوق حرمانی تویی که رابطهآ تار و پود جان و تنی

تویی که واسطهآ الفت تن وجانی تویی که صدر نشینی به مسند جبروت

چو دل به سینهآ عالم گرفته جا، زانی شها تو جان جهانی چه دور اگر چو روان

درون جسم جهان از نظاره پنهانی به توست چشم جهان روشن ای سلالهآ نور

از عین مردمی، انسان عین آعیانی وشاح بند یتیمان عرصهآ بحری

گره گشای اسیران خطهآ کانی به لطف آیینهآ سینه، غیرت مهری

به فیض ابر کف جود، رشک عمانی بهین نتیجهآ قول قیاس شکل کنی

مهین سلالهآ افلاک و آخشیجانی نسیم روح فزای حدیقهآ ازلی

گل حدیقهآ طراز بهار دورانی قلم چو زد رقم لوح «علم الاسماء»

ادیب مسأله آموز آن دبستانی 3به موج خیز حوادث مثال کشتی نوح

نجات بخش ستمدیدگان طوفانی خلیل کعبهآ دارالامان تسلیمی

ذبیح تیخ رضای منای قربانی

مسیح صفهآ دارالشفای درمانی یگانه گوهر بحر محیط الولاکی»

کلید فتح در شهر علم عرفانی شکوفهآ شجر بوستان زهرایی

نهال خوش ثمر باغ آل عمرانی 20هر آنچه عقل تصور کند ز رفعت و شأن

به نزد اهل خرد صد هزار چندانی یقین گمان نبرد پی به کنه معرفتت

ز هرچه گفتم و گویم نه این و نه آنی نه واجبی و نه ممکن نه حادثی نه قدیم

نه جوهری نه عرض نه ملک نه انسانی تمام، حیرتم آیینه سان که در معنی

چه صورتی و چه گفتن توانمت، آنی تو را چه قدر وقاری؟ تو کیستی باری؟

نه بوذری تو برین آستان نه سلمانی شوم ز بیادبیهای خویش زهره شکاف

اگر تو از ره تحسین سری نجنبانی امید هست ms048 که از روی مرحمت گویی

منم علی و تو نسبت به من چو حسانی همیشه تا به سریر فلک قضا، اکلیل

به فرق خسرو انجم نهد که سلطانی دهد خطاب کواکب زروی استعداد

به قدر هر یک و گوید تو درخور آنی

تویی سپهبد و، قاضی تویی، تو دربانی مطیع یک جهتان بشمری دو و سه و چار

چنان که پنج و شش و هفت و هشت و نه دانی 12. ایضا فی منقبته علیه السلام موسومة بریاض الانوار به التزام شمع وچراغ چراغ لاله چو در سوختن شود مجبور

چو شمع گل به شکفتن جهان کند مسرور شود ز لاله، بیابان چو شمع، اطلس پوش

رود ز سبزه، چمن چون چراغ، در سیفور شوند بزم گزین، چون چراغ، زندهدلان

چو شمع لاله برآیند، مردگان ز قبور چراغ گل برد از شمع غنچهآ زنبق

فیوض نامتناهی، فتوح نامحصور به شمع نشو و چراغ نما ز مخزن خاک

ذخایر متلون برآورد، گنجور چو شمع لاله چراغ نشاط بر کف نه

قدح ز دست میفکن چو نرگس مخمور درین زمان که چراغ زمانه شد روشن

چرا مرا که به شمع خرد شدم مشهور، چراغ دل نبود شمع زلف دلبندی

دماغ جان نکنم تازه از بخار بخور چراغ جام چه شد، شمع قد ساقی کو؟

نوای چنگ شد از پرده، لال شد طنبور

سرود رود بود نوربخش شمع سرور چو شمع نای کشد شعله وز چراغ رباب

شرر به عود فتد چنگ هم فتد در شور از شمع شعلهآ آواز مطربان عراق

نوا رسد به چراغ حجاز و نیشابور به هر مقام و به هر گوشه پرتو اندازد

چراغ راهوی و شمع سلمک و ماهور زنور شمع صراحی، چراغ ساغر را

فروغ بخش وبیار «ان ربنا لغفور» بتا بیا که ز شمع غزل برافروزم

چراغ حسن تو را ای تو قبلهآ جمهور المطلع الثانی ms049 زهی ز شمع جمالت چراغ مه را نور ز طرهآ تو سیهروزی شب دیجور چراغ عارضت از شمع طور باج ستان نسیم کاکلت از بوستان خلد نفور فروغ شمع جمالت چراغ دیدهآ عین شمیم عنبر زلفت بخور طره حور چراغش ار شود از شمع ابرویت روشن

فروغ شمع مه نو رسد به شعلهآ طور بردز حسرت شمع رخ تو چشم چراغ

چو از خیال می لاله گون، دل مخمور

دلم، که میپزد از وی چراغ دانش، نور چراغ ناز تو را پرتو از نیاز من است

مزن به شمع نیاز من آستین نفور کلیم وار به کوی تو چند بینم، چند

چو شمع طور، چراغ رخ تو را از دور چرا ز شمع رخ خویشتن نیفروزی

چراغ بزم حضور من ای سلالهآ نور 25ز دیده، شمع خیالت نمیرود به فسون

چراغ مهر به دستان نمیشود مستور چراغ چشم من از شمع ابرویت روشن

چنان که شمع هلال از چراغ عارض هور چراغ من! توچه دانی که شام هجرانت

چگونه صبح شود، شاهد است شمع سحور چو شمع، اشک فشان، چون چراغ در خفقان

شب فراق به روز آورم من مهجور کشی چراغ دلم را ز باد استغنا

متاع هستیام آتش زنی ز شمع غرور مکش مکش که چراغ هنر نکشت کسی

مکن مکن که نسوزند هرزه، شمع شعور ازین چراغ، دل مرده، شمع استعداد

کنند روشن اهل هنر سنین و شهور بیا بیا و چراغ دل غریبان باش

چو شمع سرکشی از سر پنه، مباش غیور

چراغ لعل لبت عقل میکند مسحور چو شمع مهر، چراغ رخت جهانتاب است

بر آستانهآ شاهت مگر فتاده عبور شه سریر امامت، چراغ بزم رضا

فروغ شمع تجلی، شفیع روز نشور چراغ دودهآ دین، شمع دودمان یقین

غریب خاک خراسان، خلاصهآ مقدور شهی که ms050 شمع وجودش چو برفروخته شد

چراغ انجم و فانوس چرخ یافت ظهور فروخت شمع حدوث وی از چراغ قدم

قضا، و زان سپس افراخت این بلند قصور ز شمع خلقت آدم به تابخانهآ دهر

چراغ منظر او بوده در ازل منظور گه از چراغ هدایت ز هر پری، شمعی

هوای طوف حریمش دهد به بال طیور گهی ز شمع عنایت چراغی از هر چشم

مسیح روضهآ خلقش نهد به دیدهآ کور ز شمع معدلت او چراغ دیدهآ باز

شود نشیمن کبک، آشیانهآ عصفور ز بأس فتنهآ نشان، در دیار انصافش

چراغ دیدهآ شیرست شمع مسکن گور چراغ لعل شب افروز را ز شمع عطاش

ممان فروغ، که یاقوت را زتابش هور

چو شمع، از کف او رعشه در عروق بحور شها تویی که چراغ محبت تو بود

به راه غفران، شمع ره کفور و حصور تویی که شد ز چراغ تو شمع دین، روشن

بدون دوستیات نیست طاعتی مبرور تویی که خسته دلان بر جراحت ناسور

ز دود شمع و چراغت پراکنند ذرور به توست چشم امم روشن، ای چراغ هدی

چنان که دیدهآ داوودیان به شمع زبور برای شمع ولای و چراغ خلت توست

چراغدان دل و شمعخانههای صدور برای شمع چراغان بزم احبابت

قضا ذخیره نهادست در دل زنبور چراغ ذات تو را شمع آسمان، پرتو

نفاذ امر تو را شحنهآ قضا مأمور از شمع رایت رایت چراغ فتح، منیر

به عون نصرت نصرت، سپاه دین منصور ز مهچهآ علمت چشم اختران روشن

ز دود شمع لوایت، چراغ اعداکور ز شمع رای تو گر پرتوی فتد به سها

چراغ مهر به پروانگی شود مشهور

چو شمع، سر به درآرد کفن به دوش از گور چراغ کالبدش روغن روان یابد

چو نیزهآ تو شود شمع مرقد شاپور به باد قهر بری ms051 پرتو از چراغ عقار

ز شمع لطف دهی انگبین به نیش عقور چراغ لطف تو پرتو به شمع نامیه داد

و گرنه گم شدی از باغ روزگار انگور 6به فکر مدح تو شاها نشسته بودم دوش

چراغ دیده و دل ساخته شموع سطور چراغ شوق زد آتش به خرمن هوشم

دمی که صبح علم شد چو شمعی از کافور چو شمع کشته شدم عاری از لباس حواس

ز کسوت بشری چون چراغ گشتم عور ولی چراغ ولای توام ضیا بخشید

ز شمع حب تو دیدم هدایت موفور چراغ دل شدم از نور معرفت روشن

سپیدهدم که زدم آستین به شمع شعور چو شمع هوش و چراغ خرد شد از دستم

شنیدم آیت «إشتفتحوا1» ز عالم نور چو شمع، محرم خلوت سرای قرب شدم

شدم چراغ نهانخانهآ سرای سرور

که ای چراغ سراپردهآ شهود و حضور تو را که شمع دل از نور عشق، روشن شد

چراغ عقل فروزی که داردت معذور؟ ز راه عشق مکش پا که برفروختهاند1

چراغ بخت تو از شمع «سعیکم مشکور» 70اگر بسوزی و باشی چو شمع پا برجای

چراغ دل شودت زنده تا به نفخهآ صور چو شمع، گر سرم افتد به پا کنون چو چراغ

ز سوز عشق نگردم چو ناظر از منظور چراغ عشق تو را روشنی ز شمع بقاست

سر من وره عشقت نجوت من محذور» چو شمع جاده به راه تو میگذارم سر

چراغ ره بودم آء سینهآ محرور شها وقاری بیدل چو شمع میسوزد

چراغ می طلبد هم به عشق صدر صدور به این قصیدهآ غرا که شد چراغ نشان

ز شمع کلک تو خواهد جریدهآ منشور به سلک نظم ز بس چون چراغ میتابد2

چو شمع گردد ازو آب لؤلؤ منثور ز شمع مطلع دیگر چراغ مقطع را

فروزم و به دعا گفتگو کنم مقصور

قضا اساس چراغان نهد عصور و دهور چراغ گل شود افروخته ز باد صبا

به شمع لاله دهد روشنی، نسیم دبور ریاض شمع و چراغ مرا مباد فتور

قصور جاه و جلال تو را مباد قصور 13. ایضا فی منقبته علیه السلام موسومة بذریعة الاخلاص کیستم اوج هنر را ماه خورشید انتساب

دور نبود، خلعت نور ار بیابم ز آفتاب همچو مه عمری دل خود خوردهام، پر دور نیست

گر شوم از پرتو خورشید تابان، کامیاب پای تا سر غوطه1 در زر خوردهام، زآنرو چکد

از سراپای وجودم نور، همچون آفتاب این که چون ماه از فروغم عالمی شد مستفیض

فیض نوری دان که از خورشید کردم اکتساب آفتاب آسمان دین، مه برج یقین

گوهر بحر امامت، خسرو مالک رقاب مقتدای کفر و ایمان، پیشوای جن و انس

زینت افزای خراسان، شافع یوم الحساب مفتی دیوان فطرت، کاشف اسرار غیب

عالم علم لدنی، خازن أم الکتاب

زین دو وصف مختلف، مستجمع شیب و شباب درة التاج هدایت، نور چشم مصطفی

مالک الملک ولایت، آب روی بوتراب آنکه فراش قضاگر در فضای لامکان

خیمهآ جاهش برافرازد به دست ارتیاب سازد او را تیشهآ تقدیر از محور، ستون

تابد از خط شعاعی دست مهر او را طناب باشد آن از نارسایی چون گیا زیر سپهر

ماند این از کوتهی در راه چون تیر شهاب مهرش ار بخشد به کیوان از سعادت ذرهای

گردد ارباب سعادت را جناب او مآب تهنیت گویان روندش تا در بیت الشرف

مشتری با طیلسان و زهره با چنگ و رباب 15 قهرش ار بیند به چشم خشم در مهر منیر

ریزدش خط شعاعی همچو خوناب از کباب حزم بیدارش اگر بر خفتگان آرد گذار

بخت من دیگر نبیند تا ابد در دیده خواب پیش بحر دست گوهر بار او ابر بهار

افکند تیغ و سپر در ms053 آب از موج وحباب گر نسیم لطف او گردد وزان، از خار خشک

دست استاد قضاگیرد چو برگ گل، گلاب گر سموم خشم او آتش فشان گردد، محیط

کشتی دریوزهآ آب آورد پیش سراب

مستی از چشم بتان چون رنگ از روی شراب زآتش خشم جهانسوزت بسوزد خشک و تر

پیش شمشیر اجل یکسان نماید شیخ وشاب رایت رمح فلکسایت چو گیرد اعتلا

شعلهآ تیغ شرربارت چو یابد التهاب، سیل طوفان خیز خون از هر طرف گردد روان

چون دل نادان شود معمورهآ عالم خراب عقل را اختر شناس خرده بین گوید که هین

گر نمیدانی بدان این شکل باشد فتح باب آتش تیغ تو بگدازد تن اسفندیار

آب پیکان تو خون سازد دل افراسیاب برنتابد باد گرز خاره کوبت، کوه قاف

بر نیاید پیش تیغت، خنجر برق از قراب علت غایی تو بودی ورنه کی پیدا شدی

اختلاط باد و آتش، ارتباط خاک و آب دوستانت را سعادت میدواند تا نعیم

حب تو مستلزم رضوان بود نعم الثواب 0دشمنانت را شقاوت میکشاند تا جحیم

بغض تو مستوجب نیران بود بیس العذاب پادشاها داد و فریاد از جفای روزگار

چند از این جور و جفا الاحتساب الاحتساب تا به کی بینم عیان، جور زمان فی کل حال؟

بر در دل، حلقهزن هردم غمی من کل باب

گر نهیبش افکند در طبع اشیا انقلاب اژدهای رایتش را طعمه اژدرهای حرب

شیر شاذروان او را مسته از شیران غاب بلبل نطقم ترنم ریزگشت از شوق گل

طوطی طبعم شکرخا شد ز ذوق آن جناب ای تو از دیوان فطرت شاهآ بیت انتخاب

قبلهآ عالم حریمت را حرم داده خطاب قلزم از دریوزهآ بحر کفت صاحب نصیب

آفتاب از کدیهآ خاک درت مالک نصاب 2صورت فردا شود مرئی چو امروز اندرو

دست کشفت گر براندازد ms054 ز روی دی، نقاب بر أفق گردد فلک همچون ثوابت، میخ دوز

گر ز گردون، وجه دوران پرسی از روی عتاب تا سحاب، ابر کف دریا نوالت دیده است

از دهان حسرتش پیوسته میریزد لعاب گر برد سرسبزی از ابر کفت باغ جهان

چون پر طوطی برآید بعد از این بال غراب هر کجا شاهین انصاف تو را پر، باز شد

همچو عنقا غیر نامی کس نداند از عقاب باد گردد کوهآ پی، هر جا سبک سازی عنان

کوه گردد باذ پا، هر جاگران سازی رکاب

همچو زلف مهوشان افتادهام در پیچ وتاب غم نگردد یک دم از جان دور چون اشکم ز چشم

از دلم شادی کند چون دود از آتش1 اجتناب چون گلی کش گردش گرداب سازد بی قرار

مانده سیماب وجودم در طلسم اضطراب گرچه یکتا گوهر دریای عرفانم ولی

داردم چرخ جفاجو، بینصیب از جاه و آب خودنمایی شیوهآ من نیست، چون روشن کنم

گشته است ابر حیا خورشید فضلم را حجاب چون صریر کلک من در مدحتت گردد بلند

صفحه گردد چون چمن از معنی رنگین خضاب آورند از بهر استکتاب پیشم هر زمان

مشتری و تپر و بیضا، دفتر و کلک و زرآب 50با چنین پایه نبینم دستگیری، غیر داغ

پشت کین بر من مگردان روی مهر از من متاب غیر فیض از ابر احسانت ندارم من سئوال

جز شفاعت، نامهآ شوقم نمیخواهد جواب شوقت افزون شد وقاری رستی از قید خودی

گلفروشی کن زگلزار دعای مستجاب تا شب هجران کند همچون غم عاشق درنگ

تاکه روز وصل همچون عیش من گیرد شتاب

دیده گریان، سینه سوزان، دل خروشان چون سحاب 14. در منقبت حضرت امام المتقین محمد التقی الجواد [از نسخهآ م] جوش گل است و صبح، شفق بیز گلشن است

ساقی بیار باده ms055 که وقت شکفتن است ایام گوشهگیری و افسردگی گذشت

هنگام سیر برزن و گلگشت گلشن است هر گوشهای ز لالهآ رخان است گلشنی

باد بهار انجمن آرای برزن است نوروز شد، قدم ز شبستان برون گذار

نه وقت بستن در و نه سد روزن است رفت آن زمان که گفتی از آثار انقباض

از دود تیره بر سر گیتی نهنبن است آمد زمان آنکه ز تأثیر انبساط

گویی که کارگاه حریر ملون است از انبساط نشو و نما صحن بوستان

چون گلشن سپهر زرافشان مزین است رخت صبا زگل همه دیبای احمرست

فرش چمن ز سبزه همه خز آذکن است تابد نما فتیلهآ زنبق به دست طبع

از نشو در چراغ گل ولاله روغن است

از اهتمام نامیه پیوسته روشن است پرویزن سپهر ز بس گشته عیش بیز

از لاله دشت راگل عشرت به دامن است چون مرغ ناله، بلبل تصویر را کنون

از آشیان خویش هوای پریدن است زال شکوفه یافت ز چوبین قفس نجات

نیسان شکفته رو، نه ترش رو چو بهمن است بهمن که گفتی از اثر سردی هوا

اسفندیار وش تنش از روی و آهن است، اکنون به زور پنجهآ نوروز پنجه ور

دست درازش آلت پیکارهآ تن است اسفندیار دی که خلف بود بهمنش

از زال چرخ، خستهآ تیر تهمتن است سلطان آذراز شه آذار شد ستوه

زور ملاطفت همه جا دشمن افکن است چنگیز برف از مدد بهمن ار چه دی

دیدی عیان که روی زمین را ممکن است، امروز از مهابت کیخسرو بهار

افراسیاب سائش ز پیغوله مکمن است 2در خانههای ابر بهاری به مرگ دی 20

از برق و رعد هر نفسی آه و شیون است گویا سرای دشمن شاه است کش قضا

پیوسته در مقام بلا تازه کردن است

از مانی مکون امرش مکون ms056 است یعنی محمد بن علی کآیت قدم

در لوحهآ جبین1 حدوثش مبین است ذرات را چو قبلهنما رو به سوی اوست

چون کعبه، سدهآ جبروتش معین است 25آثار عصمتش ز شواهد، مشاهد است

نص امامتش به براهین، مبرهن است تقدیر، بهلهآ کف قدرت نمای اوست

دست رضاش باز قضا را نشیمن است باب السوال را ید بیضاش مفتح است

أم الکتاب را دل داناش مخزن است آنهار فیض را کف اعطاش منبع است

آبحار علم را لب انشاش معدن است باغ جهان تهی شد از اشجار افتقار

دست جواد او شجر مسکنت کن است 20زنار خدمت است خطوط شعاعیاش

خورشید، رای انور او را برهمن است آبا و أمهات نزایند مثل او

افلاک هم عقیم و عناصر سترون است ای سروری که بیضهآ زرین آفتاب

از مزرع جلال تو یک دانه ارزن است،

جبریل1 با فطانت رای تو کودن است قاف ار چه نیست کفهآ وهمش، قیاش سنج

در پلهآ وقار تو سنگ فلاخن است دنیای چارگوشه که مطلوب ذوالید است

جنات هشتگانه که موهوب ذوالمن است، از کشور جلال تو یردی مربع است

از روضهآ خیال تو کردی مثمن است آنی تو کز شرافت قدر وعلو شأن

جبریل2 در ادای ثنای تو آلکن است چشم عطا ز غیر تو در دیدهآ خرد

امید دید نرگس وگفتار سوسن است نه هر شعاع نور و نه هرکوهسار طور

نه هرشبان کلیم و نه هر وادی، آیمن است خونین دلی که از پی کشت شفاعتت

کارش چو ابر، دامن مژگان فشردن است، در مزرع قیامتش از دانههای اشک

تا چشم کار میکند آثار خرمن است از منجنیق فتنهآ آخژ زمان چه باک؟

آن را که کعبهآ سرکوی تو مأمن است از دستبرد حادثهآ آسمان چه غم؟

آن را که آستان ولای تو مسکن است

گیتیش ms057 گلخن و فلکش دودگلخن است 5آن را که شد فسرده دلی پنجهآ تاب مهر

رگهاش در زمین بدن شاخ روین است آن را که گشت بیبصری رشتهآ تاب کین

مژگان به چشم پرنم بینور، سوزن است آن سرکشی که توسن کین تو زین کند

وز پردلی تهمتن و سامش فروتن است، سنگ اجل برون کشدش جان ز تیره تن

چون آتشش اگرچه ز فولاد جوشن است خصم تو را بساط نشاط، اشک لاله گون

می خون، دل ورم زده مرغ مسمن است هبیدولت از نفاق تو سودی نمیبرد

دلال بد معامله با خویش دشمن است ای ساده دل ز عشوهآ دنیا مخور فریب

کاین بیحیا سلیته و پرمکر و پرفن است خود را خود افکنی به بلا از فلک منال

از عشق شاهد هوس این جور بر من است افراسیاب نیست سزاوار سرزنش

زلف منیژه سلسلهآ پای بیژن است بر توسن فلک ننهی زین اعتماد

کاین اسپ بدلگام و حرون لگد زن است دانا بر آسمان ننهد دل که آسمان

در صورت ارچه مرد، به معنی ولی زن است

از کوثرت اگر طمع آب خوردن است صد شکر کز مبادی فطرت چو فاخته

طوق غلامی تو مرا زیب گردن است خواهم به یمن رایض لطفت شود مطیع

بخت عنان گسستهآ من، گرچه توسن است تا صبح را طلوع و چمن را شکفتگی است

تاباغ را بهار و صبا را وزیدن است، 60 باداز صبای صبح بهار شکفتگی

رشک جنان، جنان حبیب ارچه احسن است 15. در منقبت امام واجب التعظیم علی النقی الهادی [از نسخهآ م] جبین بیچین دیباچهآ کتاب رضاست

خوش آنکه نقش دل از لوح جبههاش پیداست نه گرم و سرد شناسد نه نیک و بد داند

خرد ور آنکه چو دیوانه در مقام رضاست به صبر کوش و چو رعد از هوای دل مخروش

دل سحاب، خروشان ز امتلای ms058 هواست کسی که تلخی صبرش ترش نسازد روی

به لب، مرارت زهرش حلاوت حلواست شکوه کوه چه پروا کند ز تندی سیل؟

نهیب حادثه و صبر، شیشه و خاراست رضا و شکر چو با صبر یابد آمیزش

مرکبی است که معجون جمله علتهاست

خوش آنکه طوطی نطقش ز شکر، شکرخاست زنند نغمه سرایان سدره دستانش

خوش آنکه بلبل طبعش به شکر نغمه سراست از اقتضای قضا سر نمیتوان پیچید

سرور گل، غم بلبل ز اقتضای قضاست لطیفههای نهانی درون پردهآ غیب

برون پرده چه آگاهیاش ز پرده سراست؟ که آگه است که ابقای آب خضر از چیست؟

که واقف است که افنای زهر مار چراست؟ چه حکمت است که شر در شراب مندرج است؟

چه آیت است که در شأن شهد «فیه شفاست؟ چراست دایرهآ خط، محیط مرکز خال؟

سپهر در دوران است و قطب پابرجاست؟ که داند اینکه ز پروین چرا سهر برین

دلی پر آبله دارد مگر دل داناست؟ که یابد آنکه چرا بحر تیره دل ز صدف

کفش بود ز گهر پر مگر کف جهلاست؟ چرا ز چون و چه رانی سخن؟ که فعل حکیم

فزون ز کیف وکم است و برون ز چون و چراست ز چیست چین جبین؟ زهرت ار دهند بنوش

مریض را به طبیب اعتراض عین خطاست یکی ز فاقه علاجش در احتما باشد

یکی ز شربت دینار، امتلاش دواست

یکی دگر چو جنینش ز خون همیشه غذاست به هرکس آنچه سزا دیده، داده از حکمت

اگر یسار و عسار است اگر غنا و عناست ز سر خامهآ نقاش چون نهای آگاه

تو راگمان که یکی زشت و دیگری زیباست کجا مشاهدهآ شاهدان غیب کنی

چنین که آینهآ دیدهآ تو عیبنماست؟ زکج نهادی خرچنگ راستی آموز

که خشکی و تریاش بیتفاوت است و سواست ms059 مشو سمندر و ماهی که گر ز آتش و آب

برون فتند به یکدم، حیات هر دو هباست مقیم کعبهآ تسلیم شو که در حرمش

شرنگ شهد و، ستم راحت، آتش آب بقاست چرا ز جور عناصر همیشه مینالی

چرا زگردش افلاک این قدر غوغاست؟ تو ناخلف پسری مادر و پدر چه کنند؟

نه أمهات ستمگر، نه کینهور آباست؟ ببین به دیدهآ تحقیق تا عیان شودت

که طفل چون دلش آیینه دار صدق و صفاست، همیشه گردن و دوش پدر بود جایش

مدام دامن و آغوش مادرش مأواست چو آتش از چه بود باد نخوتت در سر؟

هوای سرکشی دود آهت از سوداست

زیاده سر، سر سوداییاش به نیزه سزاست بر انبیا چو نشد منکشف به دست خرد

جمال شاهد قدرت که در نقاب خفاست، ز تارهای خیالات عنکبوتی ما

چگونه پردهآ قانون صدق گردد راست؟ ببین چه گفت حکیم انوری که در معنی

به وحی نکته طرازی پیمبر شعراست 2هزار نقش برآرد زمانه و نبود

یکی چنان که در آیینهآ تصور ماست» شکفته شو ز نسیم رضا که خرسندی

گل همیشه بهار ریاض استرضاست درآ به سلسلهآ دل شکستگان که مدام

چو زلف، سلسلههای شکستگی برپاست دل شکستهآ ارباب درد، بحر غناست

کمند وحدتشان موج بحر استغناست بجو درستی دل از دل شکستهآ ما

دل شکستهآ ما مومیایی دلهاست 0دل شکسته به دست آر و کامرانی کن

شکسته دل به خدا راستیش راهنماست دل شکسته بود گنجخانهآ مؤمن

نه این فسانه طرازی نه گفتهآ ندماست

نظر به توسعهآ کبریاش، تنگ فضاست درو چو نقد روان جا کند به آسانی

دل شکسته به وسعت، فزون ز ارض و سماست دل شکسته دلیل است رهنوردان را

به کعبهای که حریمش مطاف خیف و مناست 5محیط مرکز دنیا و دین علی نقی

که ms060 عرش را درجات از علاش مستعلاست نظام کون و مکان، مرشد زمین و زمان

امام جن و بشر، هادی رجال و نساست نقاوهآ گهر آبدار بحر وجود

خلاصهآ خلف نامدار آل عباست بلند اختری از برج عصمت است و شرف

یگانه گوهری از درج زهرهآ زهراست دلش جواهر اسرار غیب را مخزن

کفش منابع آنهار فیض را منشاست ستون خیمهآ جاهش نمیتواند شد

اگرچه طول امل، عرض همتش بالاست فضای بارگه کبریای او نشود

اگرچه عرض گمان، طول ممکنش پهناست ز دار ملک قدم تا به شهربند حدوث

جنود ابهتش صف کشیده از چپ و راست ز خانقاه عدم تا به تکیهگاه وجود

مسافران را از خوان دعوتش اجراست

به بندگیش کمر بسته تیر چون جوزاست نه اهل ارض و سما از عطاش بهره ورند

که آسمان و زمین را ز جودش استعطاست بهار گلشن افلاک را طراوت ازوست

ریاض گلتپهآ خاک را چمن پیراست المطع الثالث زهی وجود تو آن در که عصمتش دریاست زلال مهر تو آن می که صفوتش میناست تویی که موج نخستین لجه قدمی تویی که بحر قدم از تو موج خیز عطاست تویی که بحر مفیض سحاب ایجادی تویی که ابر حدوث از تو مستفیض سخاست تو اولین خلفی صلب آفرینش را سپهر پیر برت شیرخواره، نه برناست سیادت تو موشح ز سورهآ یاسین طهارت تو محقق ز آیهآ طاهاست تو راست بر ملک از شأن رتبت استیلا چنان که برفلک از روی رفعت استعلاست قضا به حکم قدر قدرت تو تعبیه کرد مآثری که نهان در طبایع اشیاست

لطایفی که عیان از مآثر آنهاست تو آفتاب جهانتاب و مردمان به مثل

یکی معاینه خفاش و دیگری حرباست خط شعاع بود ms061 میل آتشین یکی

به دیدهآ دگری محض نور و عین ضیاست ز خاک پای تو هر دیده، بهرهور نشود

که سرمه سایی از اطوار مردم بیناست موالیان تو را نور دولت ازلی

چو آفتاب عیان از صفایح سیماست 70مخالفان تو را خار نکبت ابدی

چو خارپشت، دمان از تمامی اعضاست فضایل تو نگنجد به دفتر امکان

زبان خامهآ تقدیر قاصر از انشاست وقاری و هوس مدحگستری؟ هیهات!

تو را که روح امین عاجز از ادای ثناست زبان گره شودم در دهان به سان صدف

در مدیح تو سفتن نه حد مدح سراست ثنای چون تو شهی کی توان که جدینت1

یکی امین خدا دیگری ولی خداست 5خدایگانا عمری است کز جفای سپهر

مرا زبان، شرر افشان و دیده خون پالاست

دلی که چون گل خورشیدش از تو نشو و نماست عجب که تشنه لبان از عطا کند محروم

کسی که ساقی کوثر ز جام «اعطینا»ست همیشه تا که نسیم صباست عنبربیز

همیشه تا که نسیم شمال غالیه ساست مدام تا دل ساغرکشانآشت عیش افروز

مدام تا شب محنت کشان ملال افزاست 8مطیع امر تو را باد غنچهآ دل، گل

چه گل؟ گلی که چمن پرورش نسیم رجاست عدوی جاه تو را باد روز شادی، شب

چه شب؟ شبی که صباح قیامتش فرداست 16. در منقبت امام خافقین حسن عسکری علیه السلام [از نسخهآ م] بر سپهر حسنت ابرو قوس و چشمت مشتری

زهره این را برهمن، بهرام آن را مشتری ترک چشمت رهزن هاروتیان بابلی

طاق ابرو سجده فرمای بتان آزری لعلت از یاقوت میگیرد خراج خوش خطی

ماهت از خورشید میگیرد عنان دلبری هندوی خالت که در جادو ید بیضا نمود

دارد از اعجاز عیسی رتبهآ پیغمبری سرو بالای تو را نازم که در بستان ناز

همچو طوبی باشدت بر خوش قدان بالاتری

سرمه سای از عنبر خال رخت چشم پری باز نازت چون گشاید بال، میگردد گره

در گلو همچون بط می، خندهآ کبک دری همچوگل بر گلرخانت هست دایم کاکلی

بر سرافرازان چو سر پیوسته داری افسری جانی و، دل باشدت منزل که راح روح را

میتواند کرد همپیمانهآ دل ساغری گر برآید ماه رخسارت شبی، تا روز حشر

در نقاب صبح ماند آفتاب خاوری مخمل تصویر گویی در رهت گستردهاند

چشم جادو میکند در عین خواب افسونگری دست نازت را نتابد خون چکان مژگان من

پنجهآ مرجان ندارد بازوی زورآوری همچو مزگان تو بیپروا نشینم زیر تیغ

گر کنندم باده پیمانان چشمت، یاوری ساختی از باده، گلناری عذار و سوختی

هندوی آتش پرست از رشک خال عنبری در عروق مردمان چون نقش دیبا خون نماند

ترک چشمت ترک خون خوردن نکرد از کافری ای برهمن زادهآ ترسایی از آهم بترس

رشتهآ زنار آهم، تار مریم نشمری برق آهم گر کمندانداز گردد، میکشد

کردن بهرام را در چنبر فرمانبری

دامن افشان تا به کی بر تشنه جانان بگذری وقت آن شد کز ره لطف ای مه نامهربان

از اسیران کمند زلف خود یاد آوری شیوهآ بیمهری و آیین کین از حد گذشت

رسم دلجویی گزین، راه محبت گستری میبری از حد برون بیداد، من هم میبرم

نزد شاه دادگر از دست جورت داوری پادشاه ملک عصمت، داور اقلیم داد

لشکرآرای جنود کشور دین، عسکری آنکه چون لشکرکش اقبالش از ملک قدم

سوی اقلیم حدوثش کرد نصرت رهبری، عارض تقدیر جست از بهر عرض لشکرش

عرصهآ گردون، اگرچه نیستش پهناوری 2در قلم آورد از سیارگانش یکه تاز

از ثوابت زد رقم لشکرنویسش، لشکری رایت صبح علمدار از شفق شد شقه دار

هم ز رأس الحیهاش بخشید اژدر پیکری هر کجا دارای رایش جام جم گیرد به دست

صبح برخاک افکند ms063 آیینهآ اسکندری از پی تعظیم نقش پای او گردنکشان

چون نصاری مینهند از سر کلاه سروری پایهآ قدرش کند معراج دین را سلمی

عرش تعظیمش کند شرع مبین را منبری

عزم جزمش قطبی و رای رزینش محوری داده صبح و هاله را بر دوش و گوش مهر و ماه

هر سحرگه طیلسانی، هر شبانگه معجری مایه بخش بحر و کان از ابر لطف و مهر جود

مستفیضاند از نوازشهاش خشکی وتری فیض عامش را نباشد کوتهی چون آفتاب

هر که را همت بلند افتاد از نیک اختری از پی گفت و شنید وصف بیاندازهاش

کز عدد باشد فزون وز حصر دارد برتری، 9از زبان سوسن و گوش کر جذر اصم

حکمتش زایل نماید نقص گنگی و کری می شود چون دیدهآ خورشید عین مردمک

گرد راهش گر کند در دیدهآ ماه آغبری ذرهای از حلمش ار برگوی خورشید افکنند

میکند فلک سبک سیر فلک را لنگری تا عطارد شمهای از وصفش آرد در قلم

لوح گردون را کند مهر از خطوطش، مسطری نامدی از ماضی و مستقبل الا فعل خیر

گر نمودی امر و نهیش فعلها را مصدری گوهر پاکش محیطی کش عطا فرمودهاند

کشتی کشتینشینان جهان را معبری بحر عصیان را ولایش کشتیای، کش دادهاند

در محیط آفرینش بادبان معبری

گردباد از سرکشی پایان کارش بنگری ای به استقلال، شاه کشور دین پروری

شحنهآ عدلت رواج افزای دین جعفری ای فروغ صبح اقبال تو تا شام ابد

همچو نور آفتاب از وصمت نقصان بری 2لوح محفوظ آنچه ظاهر سازد از اسرار غیب

جوید از آیینهآ صاف ضمیرت مظهری چاکر این آستانت افتخارش میرسد

بر همه کروبیان روح الامین زین چاکری دارد از ابنای دوران همچو خورشید امتیاز

هر که کردش دختر خیرالنبیین مادری مادرت خیرالنسا، خیرالوصیینت پدر

عقل نشمارد چنین ms064 اصل و نسب را سرسری هر گهر کی درة التاجش دهد گردون لقب

گرنباشد پاک طینت گر نباشد گوهری؟ ههمعنان آشهب خورشید، خورشیدست و بس

کی رسد با سرفرازان هر سری را همسری؟ بر سرت شد سایه گستر، در کفت شد جایگیر

هم لوای احمدی هم ذوالفقار حیدری روز کین ار سایهآ رمح تو افتد بر زمین

چون عصای موسوی میآید از وی اژدری

من عجوز مالها إلا لباس عبقری پیر زال چرخ را با زال پیر بخت من

تازه گشت از راه مکر و حیله عقد جوهری

المطع الثالث من کیم سلطان فقر، اورنگم اشک آذری

بر سرم داغ افسرست و آه، چتر سنجری بس که از تیر تغابن شد مشبک چون سپهر

سینهآ پرآتشم دارد خطاب مجمری 6گرچه همچون شاخ روین در عروقم نیست خون

میکند هر مو بر اندام نزارم نشتری گرچه از تیغ زبانم خاطری مجروح نیست

میکند هر استخوان در جسم زارم خنجری گر نه بد روز از حد همروز جوید روز و شب

از چه دارد چون خودم سرگشته چرخ چنبری؟ بر نگینی گر شود نام من سرگشته نقش

شعلهآ جواله گردد حلقهآ انگشتری

دامن از بحرین چشمانم بساط جوهری 5تا به دامن همچو گل چاک افکنم خورشید را

گر برآرم از گریبان دست پیراهن دری یک گشاد از چارسو در نرد عیشم رو نداد

شش جهت بر مهرهآ من بسته راه از ششدری چون شود روشن چراغ آنکه بر شمع دلش

صدمهآ باد پر ms065 پروانه دارد صرصری؟ دود شمع مردهآ دل یعنی آه حسرتم

تیره سازد شمسهآ این خرگه نیلوفری جمع و خرج عیش و غم را در دبیرستان درد

دارد اوراق پریشان دل من دفتری آشیان طایر عیش من و عنقا یکی است

ظاهرا در شأن من گفته است این بیت انوری «آسمان در کشتی عمرم کند دایم دو کار

وقت شادی بادبانی، گاه انده لنگری» چشم آن دارم که گوهرهای اشک حسرتم

شاهد بخت جوانم را نماید زیوری قطرههای اشک در چرخ امید و کشت یأس

میکند خونین دلان را اختری و اخگری شاخسار سدره گردد مسکنش چون جبرئیل

گرکند آه سحر مرع دعا را شهیری

شیوهام حسانی و سلمانی است و بوذری باشد امید وقاری از تو ای بحر عطا

بادهآ کافوری از پیمانههای کوثری در بهار آفرینش گلشن افلاک را

تاکند خورشید، گلناری و انجم عبهری، روی یکرنگان کند گلناری و دل، گلشنی

جان بدخواه آتشی، رخسارهاش خاکستری بر سپهر حسن همچون ماه نو در دیدهها

تا نماید فربه ابروی بتان از لاغری، 0حاسدت همچشم ابروی هلال از کاستن

همچو بدر آحباب را از فربهی خوش منظری 17. فی منقبة صاحب الزمان علیه صلوات الرحمن وبیان اهل الزمان2 هرکه را احوال پرسیدم که چونی گفت وای

خواهم این آزرده جانان را شفا بخشد خدای دست بقراط خرد نبضی نیابد مستقیم

بس که در دلهای مردم اضطراب افشرده پای عالمی از امتلای آز بینم در فواق

گرچه امساک جبلی در طبایع کرده جای بیضهآ دل، بیضهآ فولاد شد در سینهها

مرغ شادی چون گشاید بال، در این تنگنای

شد ز وانفسی چو دشت محشر این وحشت سرای چون نهنگان سرگران از یکدگر بیگانه وار

بگذرد زین بحر پرشور، آشنای از آشنای دستگیری بس که باشد عار در این روزگار

حال پرسی بس که ms066 باشد ننگ در این هوی و های، نبض بیماران نمیبیند طبیب دوربین

حال رنجوران نمیپرسد حکیم نیک رای آنچنان برکنده شد بیخ نهال مردمی

کز زمین ترسم نروید بعد ازین، مردم گیای 1 رسم صیادی برافتاد از نگاه دلفریب

بازماند از عادت خود غمزهآ مردم ربای با غلامان خواجگان ناساز و با خواجه غلام

از گدایان منعمان نالان و از منعم گدای پارسایان از پی وجه معیشت راهزن

رهزنان از سستی بازوی جرأت پارسای هم ضعیفان خسته جان هم اقویا خون گشته دل

هم فقیران نیشزن هم اغنیا مردم گزای اهل دولت را چه گویم؟ نخوت آیین فرقهای

خود پرست و خود پسند و خود فروش و خود ستای نه دلی رحم آفرین و نه کفی بخشش قرین

نه زبانی دلفریب و نه لبی حاجت روای در محبت سست پیمان، در عداوت سختکوش

در دل آزاری تمام و در مروت نارسای

روشنی بخش چراغ رفعت هر ناسزای نشأهآ صهبای دولت بی شعور افتادن است

کی شناسد مست، زاغ از طوطی و جغد از همای؟ با دل رویین، زبان شکوه چون بیرون کنند

یک بیابان در فغان پیچند مانند درای 20چون صراحی گر کسی راز درون، بیرون دهد

عرض حالش در گلو گردد گره از هایهای دیده و دل پر ز خون، خرد و کلان چون جام و خم

جمله اعضا در فغان، پیر و جوان چون چنگ و نای عشرت افزا نالهای از بزم دوران برنخاست

مطربان را چنگ ناسازی دهر افشرده نای نشنوی جز کبک کوهستانی از کس قهقهه

جز انار از کس نبینی خندهآ دندان نمای خنده کی برلب کند نشو و نما مانند گل؟

غنچه سان دلها پر از خون، تو به توی و لا به لای از هجوم ناوک دلدوز چرخ فتنه کیش

وزکشاکشهای جانفرسای دهر غصه زای، چون هدف یابی مشبک، سینهآ گردنکشان

چون کمان در ناله ms067 بینی بازوی زورآزمای دل گر ازگل باشد اکنون از الم آزاد نیست

جسم اگر مس، سایدش غم همچو سنگ آبسای چون شبیه دل بود انگور، از آنرو مضمراست

نشأة فم در مزاج بادهآ عشرت فزای

بس که نالان است و گریان و ز برق، انگشتخای 30چون که آب از اشک چشم ابر گریان میخورد

گریه دارد در طبیعت، زعفران خنده زای با خرد همراز بودم دوش در بیت الحزن

گفتم ای نور یقین را شمع رایت پیشوای، عنصر و افلاک را گویا فراق افتاده است

یا سترون گشته کدبانوی و عنین کدخدای، ورنه بایستی که یکره طفل عیشی در کنار

دایهآ گیتی گرفتی و شدی شادی گرای، گفت نه دور از هماند و نه ز زادن ماندهاند

بلکه در کارند و میزایند هریک دم، دوتای 2لیک طفل محنت و غم، نطفهآ عیش ونشاط

صلب آبا را نباشد از چه حیرت برآی با چنین طبع گره بندی که دارد روزگار

چون گشاید غنچه را باد صبا، بند قبای روزگاری بس عجیب و مردمانی بس غریب

نه رفیقی دلنواز و نه شفیقی غم زدای از برای نیم جو، کاهند و دایم میتپند

بر سر یک دانه گندم همچو سنگ آسیای زآتش تب، گرم کی گردند این افسردگان؟

مردگان را کی کند بیدار بانگ کره نای؟ پیسی و کوری عجب کز طبعها زایل شود

گر مسیحاگردد از بهر دوا دفترگشای

جسم عالم را روان، اقلیم دین را پادشای صاحب الامر، آنکه از فیض وجود او بپاست

عنصر و افلاک و انجم، وین جهان دیرپای در شکرزار ولایت طوطی شکر شکن

در گلستان امامت بلبل دستان سرای از گلستان جلالش باغ گردون گلفروش

وز عبیرستان خلقش ناف آهومشکسای یا امام الانس والجن یا أمیرالخافقین

یا شفیع ابن الشفیع اشفع لنا یوم الجزای روز و شب در ms068 لغزشم چون طفل، در راه طلب

زلتی طالت اقلنی عثرتی یا مقتدای لاتذرنی فزدا أنظرکربتی فی غربتی

فی قیامی مستعان لیس لی إلا عصای تنگنای کوچهآ دردم ز بس درهم فشرد

استخوانم میشود، چشم هما را توتیای خواندم دوران وقاری، نیستم مسعود سعد

شحنهآ چرخم چه دارد متصل در حبس نای؟ جز در لطفت که باشد قبلهآ آمال خلق

قطع امید از خلایق کردهام خالق گوای چون من از کشتی نشینان تولای توام

وارهان از غرق بحر محنتم ای ناخدای

الملامة موسومة بطومار الاعتذار آرم چو پیش دیده، غلط کردههای خویش

دریا به شورش آورم از هایهای خویش بیهوده در شکنجهآ مژگان ندارمش

از چشم خویش میطلبم خونبهای خویش رم دادم از کمینگه فرصت، غزال عمر

خونین دلم چونافهآ چین از خطای خویش شد کاروان عمر و ز دل نالهای نخاست

آکندهام به پنبهآ غفلت، درای خویش از بس که روبروی، بد خود شنیدهام

گویم هزارگونه سخن در قفای خویش دیدم ز بس که تلخی کام از شکرلبان

پهلو تهی کنم ز نی بوریای خویش صد خار آرزو فلکم در جگر شکست

یک گل نچیدم از چمن مدعای خویش صد جام زهر خورد که ابرو ترش نکرد

دیگر ننالم از دل دردآزمای خویش ریزد سرشک اخترش از چشم آفتاب1

گر بر سپهر، عرض کنم ماجرای خویش 0تاکی چناروار ز عشق سهی قدی

آتش زنم به هستی خویش از وفای خویش؟

از سوز سینه سعی کنم در فنای خویش؟ تاکی ز شور غنچهآ دهانی به رنگ گل

چاک افکنم ز خار جنون در قبای خویش؟ تا کی به فکر نرگس مستی بنفشه وار

سر درکشم به جیب تحیرفزای خویش؟ تاکی به یاد زهرهآ جبینی چو آفتاب

خونابه ریزم از مژهآ شعلهزای خویش؟ تاکی نهم به گوش فلک پنبهآ نجوم

از نالههای ms069 بیاثر نارسای خویش؟ جانانه پرفریبتر از چشم مست خود

من ساده لوحتر ز دل بیریای خویش چون من به عشوه دل مده از کف که عاقبت

بینی ز چشم خویش به دامن سزای خویش هر شوخ دیده را که تو در دیده پروری

چون مردمک به خون دل مبتلای خویش، آخر چو طفل اشک من از مردمان چشم

بیگانه وار بگذرد از آشنای خویش 2منت خدای را که خرد شد عنان کشم

از دشت غم به جانب عشرت سرای خویش تا ازنظارهآ رخ مه طلعتان فتاد

گردم به گرد دیدهآ خود چون حیای خویش تا از طواف کعبهآ کوی بتان نشست

افتم چو اشک خویش دمادم به پای خویش

دارد حباب، سنگ شکست از هوای خویش تا از هوا تهی نشد، از در نگشت پر

گردد صدف، محیط گهر از صفای خویش 2از دل مجوی زندگی ارنفس مرده نیست

محروم گنج ماندهای از اژدهای خویش نوری تو نور، اگرچه گل آلود گشتهای

دادن توان به صیقل1 عرفان جلای خویش از خود به آب دیده غبار خودی بشوی

تا بنگری در آینهآ خود لقای خویش عارف چو دل به لجهآ شوق افکند، کند

اخلاص در سفینهآ دل، ناخدای خویش اخلاص ورز و معرفت آموز و مردمی

لات ریا مساز شریک خدای خویش 3گر قدر کس شدی به عصا و ردا بلند

بردی به عرش، سوسن و نرگس لوای خویش کور است آنکه بی مدد نور معرفت

شمع ره نجات شمارد عصای خویش عورست آنکه بی شرف پردهآ عفاف

میجوید استتار عیوب از ردای خویش این زاهدان نازفروش نیازخر

سودی نمیکنند ز بیع و شرای خویش

سازد به رنگ مردمک از دیده، جای خویش 2خواهی که پر شود زگهر دامن دلت؟

بر کف چو بحر نه، قدح شوربای خویش در بطن روزگار به ms070 جز خون نمیخوری

تنها خوری به سان جنین گر غذای خویش همچون چراغ، انجمن افروز خود مباش

خورشید باش و وقف جهان کن ضیای خویش روی زمین به زیر نگین دارد آفتاب

کز هیچ ذره بازندارد سخای خویش بر آسمان زنند سراپردهآ سحاب

کز خار و خس دریغ ندارد عطای خویش سرکن وقاری از غزل نو، ترانهای

عشاق را به ناله درآر از نوای خویش ای میگار نغمه ز مینای نای خویش

بشکن خمارم از نفس غمزدای خویش از حسن ناله کشور معنی توان گرفت

چون چنگ در فغان مشو از انحنای خویش بخت جوان طلب، نه جوانی که آسمان

روی زمین گرفت به پشت دوتای خویش بر خویشتن متن کفن از پردهآ غرور

مردی چو کرم پیله درون وطای خویش

از خون دیده پنجهآ مژگان، حنای خویش شرمت نیاید اینکه به پیری نمیکنی

قد خمیده حلقهآ چشم حیای خویش؟ در قبضهات نهاد کمان، چرخ فتنه کیش

بگشا خدنگ ناله به قصد غزای خویش بشکن به زور پیلتن دل طلسم جسم

تا بیژن روان رهد از تنگنای خویش صاحبدل از خرابی تن کی شود خراب؟

از دل نهاده است اساس بنای خویش 0در حقهآ دل است مداوای درد دل

ما و دل شکسته و دارالشفای خویش بر چرخ تکیه کردن ارباب دل خطاست

سازم زگرد بالش دل متکای خویش جام جهان نما بود آیینهآ دلم

دیدم درو معاینه، روی رجای خویش دادست جام و آینهام را می و جلا

مهر مهی که ساخته جانم فدای خویش دریای من سفینهآ من ناخدای من

مشکل گشای من ز دم جانفزای خویش حسرت فزای غره صبح سعادت است

پیشانیام، ز پیروی پیشوای خویش مانند جاده تا نرساند به منزلم

سر بر ندارم از قدم رهنمای خویش

میجوید از مه علم او ضیای خویش لشکرکش جنود جلالت ms071 که ذوالجلال

افراخت بر سرش علم کبریای خویش گنجور گنج سر نبوت که مصطفی

در جیب او نهاد کلید ولای خویش کشورستان ملک ولایت که مرتضی

او را سپرد پنجهآ خیبرگشای خویش دریا شکاف لجهآ حجت که میبرد

موسی ز نور او کف بیضا نمای خویش نورآفرین دیدهآ حکمت که دیده است

عیسی ز خاک درگه او توتیای خویش عین الحیات چشمهآ آب بقا که خضر

خواهد برای بندگی او بقای خویش آب بقای عالم هستی که روزگار

گردان ز فیض او شمرد آسیای خویش گلگونه بخش روی زمین صاحب الزمان

کش خوانده نوعروس جهان، کدخدای خویش آن سروری که منبر نه پایهآ فلک

گر طی نماید از قدم عرش سای خویش، طی وی از جریدهآ دوران کنند طی

دورش دهد به عهد ابد انتهای خویش او آفتاب و پادشهان جمله اختران

خوانندش اختران همگی پادشای خویش

دارد کمند وحدت خویش از خفای خویش 7چون شیر رایتش به شبانی شود علم

از شیر یوز پرورد آهو، رشای خویش در بیشه از برای گوزنان درو کنند

شیران به داس ناخن صیدآزمای خویش زاغ کمان او چو عقاب افکنی کند

شاهین مرگ میشکند اشتهای خویش گردنکشی که سر کشد از طوق بندگیش

وز کهکشان کند کمر ارتقای خویش، تختش کشد به تخت ثری، پایهآ هبوط

گر گرسیاش به عرش رساند نمای خویش 75 هرکس کلام دشمنیاش کرد ابتدا

یابد به مردگی خبر از مبتدای خویش با آنکه مرگ نیست به دوزخ، مخالفش

اصحاب ویل را کشد از وای وای خویش ای بی بصر چه پیرو دجال گشتهای؟

از طبلهآ مسیح طلب کن دوای خویش چون جاهلان خوری می مرگ از ایاغ کفر

نشناختی به عهد خود ار مقتدای خویش حصر فضایلش چو کند منشی خیال

از سبحهآ تخیل بیمنتهای خویش، باکثرتش چو هیچ نماید به رنگ صفر

نشناسد انتها، عدد از ابتدای خویش

شرم آیدش که دم زند از اعتلای خویش لوح جهان قلمرو نام تو شد، چرا

افتاده در شکنجهآ ارض و سمای خویش؟ خصم تو بس که خون خورد از غصه، عاقبت

همچون انار بترکد از امتلای خویش بر مرغ روح خصم تو از تنگی، آسمان

یک بیضه وار بیش نداند فضای خویش 5در تیغ و تیر و نیزه نهان گشت پیکرش

دارد عدو ز سنگ دل آهن ربای خویش بیند عیان عدوی تو در بحر کارزار

از حلقهآ کمند تو، موج فنای خویش خصمت کجا و سرخی رو از کجا! مگر

از گریه، لعل پوش کند کهربای خویش چون مهر حکمت تو برآید، کند مسیح

در دم نهان چو صبح، تباشیر رای خویش خجلت برد چو بنگرد اکسیر آفتاب

کبریت احمر از عمل کیمیای خویش روز ازل چو عهد خود، ایزد گرفته است

میثاق انقیاد تو از انبیای خویش هم انبیا نطاق ولای تو بستهاند

جوزا مثال، بر کمر اوصیای خویش تابیده در ازل، ید فیاض لم یزل

تار ولایت تو به تار رضای خویش

شاد آنکه خواندش غمت از اولیای خویش إکلیل شاهیاش به ثریا دهد فروغ

گر جبههسای سده نمایی گدای خویش 95جدت چو خوان دعوت خود بر جهان کشید

تیغ تو را سپرد زبان صلای خویش وقت است اگر زگلشن اقبال خود، زنی

بر تارک ظهور، گل اختفای خویش شاها1 منم وقاری بی کس که خوشدلم

با شاهد مدیح2 تو از3 انزوای خویش حسان روزگارم و این قول ثابت است

سلمانم ار ز لطف تو یابم کسای خویش عکسش کند حدیقهآ آیینه، لاله زار

آن را که رنگ آل دهند از عبای خویش 100بد مستیام نگر که ز خمخانهآ خیال

ریزم به کام وصف تو جام ثنای خویش گستاخیام ببین که ز ویرانهآ ضمیر

ریزم به پای مدح تو گنج دعای خویش تا ms073 خاک زنده گشت ز آب، آتش از هوا

در تحت و فوق برحسب اقتضای خویش، از باد گرز، خاک عدو یابد ارتفاع

وز آب تیغ، آتش او انطفای خویش

[از نسخهآ م] زهی ز لعل لبت غنچه در جگرخواری ز ماه روی تو خورشید در عرق باری ز خط سبز تو سنبل مثل به رخ زردی ز چشم مست تو نرگس علم به هشیاری سواد زلف تو مجموعهآ پریشانی کمند طرهآ تو حلقهآ گرفتاری گرفته جادوی چشمت ز غمزه غمازی

سپرده هندوی خالت به طره طراری به خنجر مژه چشمت چه سینهها که شکافت

از ترک مست مجو ترک مردم آزاری فرشته ظلم نداند پری ستم نکند تو سنگدل ز که آموختی ستمکاری سیاهآ مست غروری که جام آینهات

لبالب است مدام از شراب گلناری برابرست به صد زنده داری شب قدر

دمی مطالعهآ نسخهآ وفاداری به امتحان چه کنی زه، کمان ابرو را؟

کسی نکرده ز قوس قزح کمانداری ز سر جام جهانبینت آگهی بخشند

دل شکستهآ ما را اگر به دست آری چو آفتاب فلک، ذره پرورت خوانند

اگر فتادهآ خود را ز خاک برداری

چرا کشند عزیزان ز هر خسی خواری بر آن سرم که کنم دسته بندی گل عیش

اگر زمانهآ نامهربان کند یاری صلای سیر چمن میزنندم از چپ و راست

شراب خانگی و شاهدان بازاری هوای سیر چمن دارم ای قدح نوشان

اگر هوا نکند سرزنش به هشیاری چمن شد آینه دار بتان گلزاری

نسیم، مجمره گردان مشک تاتاری ز فیض خضر بهارش رسید سرسبزی

چمن که شد ز خزانش فسردگی طاری سزد که رو دهدش همچو کعبه معموری

هر آن خرابه که خضرش نمود معماری فضای باغ پر از گل شد آن [چنان که]1 گلش2

بر اختران زده طعن کمی ز بسیاری گشوده قافله سالار طبع در گلشن

به حکم نامیه ms074 هر سو دکان سمساری ز بس نزاکت نورستگان به صحن چمن

نسیم پا نگذارد مگر به همواری

به رنگ گونهآ گلنار، روی گل، ناری چو آفتاب شکوفه دمد ز مطلع شاخ

به جیب لاله کند داغ لاله دیناری عجب مدان که ز تأثیر باد نوروزی

کند چو شمع، گل آتشی شررباری چمن چو وادی آیمن، چو شمع طورش سرو

ز لمعهآ گل سوری و نغمهآ ساری به مدح شاه جهان بلبلی است هرگلبن

گلش نموده زبانی و غنچه منقاری شه زمین و زمان، قبلهآ همین و همان

امام انسی و جانی به حکم داداری امیر کشور جانبخشی و جهانگیری

خدیو خطهآ دین پروری و دین داری شنهی که عامل دارالصیاغهآ تقدیر

نشاند چون محک امتحان به معیاری، به دارملک ولایت ز سکه خانهآ غیب

به نام او زده شد سکهآ جهانداری شهی که نقش نگین، خاتم النبیینش

به نام خویش نگارد ز نامبرداری دمی سکندری کفشداری در او

خضر به عمر ابد میکند خریداری

دوند گرد درش سروران به پاکاری رشاشهای ز کف اوست ابر نیسانی

نمونهای ز دم اوست باد آذاری 3سحاب بحر عطایش دمی ز کف ندهد

چو ابر دیدهآ دریادلان گهرباری به هایهای چو گرید سحاب همت او

امل به قهقهه خندد چو کبک کهساری در آشیانهآ میزان پر افکند شاهین

به هر کجا کندش باز عدل طیاری عجب که روز جزا دشمنش خجل گردد

چو پرده پوشی او دم زند زستاری مسیح از دم جان پرور روانبخشش

نشسته در فلک چارمین به عطاری رسد چو طنطنهآ بانگ پنج نوبهآ او

به چرخ چارم ازین دیر چاردیواری، چو نور مهر، فتد عیسی از چهارم چرخ

به پایش از ره سربازی و پرستاری به حصر منقبتش گر کند محاسب وهم

ز صد هزار یکی منتخب ز بسیاری، اگر ز قطره ms075 ربودن تهی شود دریا

توانیاش نقط انتخاب بشماری

مخالف تو بری از مواهب باری 455اگر ولای تو نبود، خداپرستان را

کند صحیفه صلیبی و سبحه زناری نهیب نهی تو امر قضا کند راجع

نفاذ امر تو حکم قدر کند جاری روان شود ز مسام جبال خون عقیق

اگر ز پنجهآ زورآوری بیفشاری چو باز تقویتت را گشاده گردد بال

دهد به پشه عقابی، به صعوه شنقاری تو نقطه، دایرهآ چرخ چنبری پرگار

محیط مرکز بدر است هاله پنداری چنان ز دست تو زر پاره شد گریبانش

که تا ابد نبود التیام زی، باری به دل شکافی خصمت قضا به نامیه داد

صناعتی که تواند نمود سرکاری از برگ سوسن پژمرده، جمدر هندی

ز برگ بید خزان دیده، خنجر لاری بردگلوی عدوی شتزدلت، بهرام

به تیغ بره کشی همچو گاو پرواری گلی که خصم تو بر سر زند ز نازش بخت

کند به تارکش از پتک یأس، مسماری زقبهآ سپرت قرص آفتاب به تاب

ز اژآدر علمت شیر چرخ، زنهاری

در آفتاب قیامت امید دستاری تو آفتاب و جهانداوران، تمام اختر

کرا رسد که زند با تو لاف سالاری؟ چو تیغ مهر علم شد ستاره گردد محو

چنان که شب پره گردد به روز متواری ز اختفای تو ای شهسوار عرصهآ دین

زمانه را شده از کف عنان صباری 6عنان ملک صدت بوسه بر رکاب دهد

که بیش از این به کف این وآنش نسپاری ز شوق نکتهوری دفتر مدیح تو را

چو سوسن است وقاری به ده زبان قاری به مدحت تو مرا شد علم کعیت قلم

چو طوطیان شکرخا به نغز گفتاری به یمن مدح تو آنم که میدهد لقبم

به نظم و نثر ز راه رفیع مقداری، نظامی افصح حسان به گاه نظامی

نثاری ابلغ سحبان به وقت نثاری 65ولی همیشه ms076 ز رنج زمانه در تابم

چو چشم خوش نگهانم مثل به بیماری تویی طبیب غریبان ز من مشو غافل

بنه به نبض من انگشت معجز آثاری، که همچو بحر و صنوبر، دل و تنم دارد

گهی تحرک موجی و گاه منشاری

سفید میکندش پودی و سیه، تاری مخالفان تو را همچو صبح، دیده سفید

رخ از تپانچه ادبار همچو ترب، تاری به چنگ قامتشان رودهای اشک روان

زگوشمال حوادث کنند اوتاری 20. در مدح شاه صاحبقران و تاریخ اسلام جهودان به التزام شمع و چراغ تو تا در بزم خوبی چون چراغ افروختی خد را

ز شوق سوختن من هم چو شمع افراختم قد را ز هر چین جبین، شمعی چه افروزی؟ چراغ من!

زدی آتش به جان، پروانه سان، دلهای بخرد را چراغ لعلت از شمع حلاوت چون برافروزی

سیه سازی ز دود رشک، بازار طبرزد را ز بی برگی عروس گل چو شمع لاله میسوزد

گره بگشا، چراغ عاشقان! جعد معقد را چراغ بوستان افروز بی شمع گل رویت

چو سلطان گل از طرف چمن برچیده مسند را کند هندوی آتشباز خال از شمع رخسارت

چراغان در شب زلف تو دلهای مقید را چراغ کشته را دود است خون، شمع دلم گشتی

مبادا تیره سازد آهم این مرآت شش حد را بریدی شمع زلفت را سر و، عالم سیه کردی

نمیبینی چراغ عدل خاقان موید را؟

که از دل برفروزد شمع اقبال موبد را 10چراغ دودمان دین و شمع دودهآ دولت

که از لطف سخن دارد خجل، روح مجرد را شه صاحبقران عباس ثانی کز تف تیغش

چراغ آسا برافروزند اعدا، شمع مرقد را چراغ سلطنت را شمع رای او دهد پرتو

ابد پیوند، اساسی داد این قصر مشید را چراغ آفتاب از شمع کلکش نور میگیرد

کند خط شعاعی از خطش، ms077 سرمشق خود مد را ز مشکات دلش تابد چو شمع معرفت گویی

چراغ مهر بنماید ز فانوس فلک خود را 15به امیدی که یابد گوشهآ چشمی ز اقبالش

چراغان کرده شماع قدر، صرح ممرد را پی شمع جلال او قضا بر کف، چراغ مه

ز مهر افکنده زرین مسند، این تخت زبرجد را چو شمع لطفش افروزد، به رنگ بادیان تر

چراغ دیدهآ افعی کند میل زمرد را چراغ قهر او چون شعله ورگردد سموم آسا

کند سرمایه سوز بحر اخضر، شمع بسد را چه سان پروانه از نور چراغ افتد؟ فتد خصمش

به سان شمع سازد گر علم، تیغ مهند را 2به نوعی کز چراغ مهر، شمع مه برد پرتو

چراغ مهر برد از شمع رایش نور سرمد را

فروغ شمع باشد میل آتش، چشم آرمد را چراغ بختش از دم سردی اعدا نیندیشد

نسازد منطفی باد مخالف، شمع فرقد را همان نوری که تابید از چراغ وادی آیمن

ز شمع جبههآ بیضا نشان، بخشیده مسجد را چراغ مذهب از شمع رواج او ابد پرتو

طراوت ز آب تیغش گلشن دین محمد را 25گروهی شمع سان از نور ایمان یافتند افسر

چو شد هادی، چراغ دولتش هر نیک و هر بد را چراغ افروز شمع عقل گفت از بهر تاریخش

«دهد صاحبقران از نو، رواجی دین احمد را»1 خداوندا تو آن شمعی که در بزم جلال تو

چراغ مهر شد پروانه آن شمع ممجد را من آن صنعتگرم کز شمع ماگوی خرد بافم

بساطی چون چراغ، آرایش آن بزم امجد را به شمع مه، چراغ فطرت از تار خیالاتم

پرندی بافت معلم قامت بخت مخلد را 0به کف شمع و چراغ عجز، استادان معنی باف

برند از کارگاه طبعم این طرح مجدد را هزاران شبچراغ از پرتو شمع مدیح تو

ز بحر دل برآوردم مبادا ره در آن، رد را ms078

ز یأجوج بداندیشان مبادا کاهش این سد را بیاض دل، وقاری راه عرفان را چراغ آمد

بشوی از اشک شمع دیده این لوح مسود را پس از نور چراغ معرفت شمعی فروزان کن

پی بزم دعای دولت آن مهد ممهد را 35الهی تا به لوح آفرینش منشی فطرت

چراغ بینش اطفال سازد شمع ابجد را چراغ دولتت را روغن از بخت ابد بادا

که روشن داری از نور خرد، شمع آب و جد را 21. ایضا در مدح سلطان صاحبقران شاه عباس ثانی بیا که بی گل روی تو غنچهآ دل تنگ

شکفتگی نپذیرد به رنگ غنچهآ زنگ ز دیده رفتی و عکس خط تو از دیده

به گریه محو نگردد چنان که ز آینه زنگ شکست هندوی زلف تو قلب لشکر چین

گرفت لشکر خط تو تا قلمرو زنگ نگاه گرم تو را زهر چشم در دنبال

سپاه ناز تو را خیل فتنه پیشاهنگ چو طره بس که شکستی نمیکند جانا

خیال تو چو نفس در دل شکسته درنگ ز بس که سوده شد از کاوش جگر، مانده

برای جامه دریدن، چو دف کفم بی چنگ

دلم ز پرده برون شد به سان نالهآ چنگ تو و بساط نشاط و نوای چنگ و رباب

من و خیال تو و نالههای سیرآهنگ یکی ز آینه داران حسن تو، گلچهر

یکی ز مرهم بندان داغ من، آورنگ توان به گوشهآ چشمی دلی به دست آورد

نگار من! بت من! کم نهای ز نقش فرنگ خدای گفته چو در شأن شهد «فیه شفا»

روا بود که مرا باشد از لب تو شرنگ؟ فغان که جادوی زلفت به دست هندوی خال

ز مخزن دل من برد گوهر فرهنگ خط تو هم طرف خال دارد و هم زلف

ز روی ساده دلیها به هر دو ms079 شد یکرنگ تو خود به کس نکنی التفات، چون نبرم

به درگه شه صاحبقران غریو و غرنگ1 ابوالمظفر عباس ثانی آنکه قضا

بود زخیل غلامان او یکی سرهنگ به پیش ابر کفش بحر را نباشد آب

بر شکوه دلش کوه را نباشد سنگ چو ماه رایت او روی در سپهر کند

بر آفتاب کند پشت، صاحب خرچنگ

بود ز سین حسام گره گشاش مدنگ در این حدیقهآ علیا بعینه خورشید

ز بوستان جلالش بود یکی نارنگ شها تویی که عیان شد به عهد معدلتت

رسوم عقد اخوت میان ضیغم و رنگ1 عدالت تو دورنگی چنان ز دوران برد

که دست رنگ زره میکشد ز دوش پلنگ مگر که مانی سحرآفرین جادوکار

به خواب دیده زمان تو را به این افرنگ، که گرده کرده ز طرح نظام و آیینش

برای شهرت خود کارنامهآ ارژنگ به جنب ملک تو افسانه، ملکت جمشید

بر جلال تو بازیچه، شوکت هوشنگ ز بحر جود توگر موج، طی کند منزل

برد ز دشت جلال تو باد اگر فرسنگ، هنوز طی نشده عشر عشری از معشار

بماند آن ز شنا، مانده گردد این ز شلنگ که رفت با تو به گردنکشی که دست قضا

همان ز حبل وریدش نتافت پالاهنگ تو فخر آل رسولی و از تو میبالد

زمان زمان سر دیهیم و پایهآ اورنگ

جدی هدایت قبله کند ز هفتورنگ هر آن حصار که حزم تو استوارش کرد

جهانیان اگرش باره سان زدند1 به تنگ، چوکوه غیر صدا زو به سعی نتراشند

هزار سال زنند ار چو آب، سر برسنگ چو روز معرکه تیغ برهنهات پوشید

ز خون اعدا خفتان و کرد جنگ آهنگ، فکند حدت او تب در استخوان هزبر

نهاد هیبت او لرزه در نهاد نهنگ ز تف شعلهآ او نرم گشت همچون موم

چه ms080 درع رستم زال و چه خود پور پشنگ زبان طعن بر او رمح خصم کرد دراز

مگر نشاندش از کین به حیله و نیرنگ که توز جنس ذکوری و این لباس اناث

حریر پوشیات آورد نام نیک به ننگ چنان ز طعنهآ او تیز شد که از غیرت

خمیده گشت و به ابرو درآمدش آژنگ دهان تیر پر از زه به خنده آمد و گفت

حریر پوشی مردان روا بود در جنگ چو چاکران تو روز مصاف در پوشند

ز جرأت تو زره، ای تو شخص جرأت و هنگ

به گونه گونه هنر از سلیح رنگارنگ کشد چو نعره، به هر نعره تیغ بند ظفر

گلوله وار دهد بوسه بر دهان تفنگ زند چو گام به هر گام قاید نصرت

به سان پیکان افتد به پای تیر خدنگ خدایگانا در جلوهگاه مدحت تو

براق فکرت کروبیان برآید لنگ چه سان وقاری راجل کند سبکتازی

نه ابرش و نه سمند و نه اشهب و نه گرنگ بنان، عنان کمیت قلم شد وز دو سوی

کشیدهام که بود عرصهگاه قافیه تنگ مگر به سی و یک آیین مطابق معنی

ز لفظ رنگ ببندم قوافی خوشرنگ ولی اگرچه همه رنگها نه یک رنگند

غرور طبع ز تکرار لفظ دارد ننگ در این قصیده خجل نیستم ز خصم، چرا

روم زرافهآ صفت هر زمان ز رنگ به رنگ همیشه رایض تقدیر تا بر ابلق چرخ

ز مهر زین زند و از مجره سازد تنگ 9عدوی جاه تو بادش ز بخت بد، توسن

ز اشک چشمش گلگون، زآه دل شبرنگ

دلم از دست و از دلم فرهنگ برد شوخی به نالهآ نی و چنگ دلم از موکشان آورد نوای نیاش شاهد نغمه را ز پردهآ چنگ نیشکر از لبش گرفته ms081 نوا از نیاش چنگ زهره سیرآهنگ نوش لعلش ز شهد دارد عار زهر چشم از شرنگ دارد ننگ از لب لعل وچشم فتانش بر زبانها فتاده شهد و شرنگ شوخ چشمی که جذبهآ نگهاش کشد آرام دل ز نقش فرنگ مشک و عنبر به رسم باج و خراج زلفش از چین گرفت و خال از زنگ دید چون چنگ، جسم چون نایم به نوازش دمی نکرد آهنگ ای ز رویت نشسته لاله به خون از دهانت شکر فتاده به تنگ بی تو دارد سپهر شعبده باز هر زمانم به رنگی از نیرنگ گه چو گرداب سر کشیده به جیب گاه چون گردباد گرم شلنگ طفل اشکم دود به منظر چشم گشته از تنگی دلم دلتنگ نکند بی تو با من آمیزش رمدم دل ز بر به صد فرسنگ بیگل رویت ای بهار امید غنچه را مانده در گریبان چنگ این شکفتن ز غنچه جامه دری است ورنه کی خنده خیزد از دل تنگ؟ در گلستان رنگ و بو نشکفت نو گلی چون تو ای گل خوشرنگ خوش نباشد که چون گل رعنا باشدت رنگ و بو ز ریو و ز رنگ چه شد آن وعدههای گوناگون چه شد آن شرطهای رنگارنگ؟ جانگداز است ناز دلبر شوخ سینه سوز است خشم شاهد شنگ 2ناردش هیچ چیز بر سر صلح کم نگردد بهانه جو را جنگ چون جرس، دوش در فغان بودم با دلی رخنه رخنه همچون زنگ که غزلخوان رسید لالهآ رخی دست ساقی به دست و عود به چنگ گفت بردار سر، بهار آمد گل بچین می بخور به راک و به رنگ

سرخوش برآمدند ز میخانهآ بهار بر روی هم بنفشه و سنبل، سیاهآ مست

چون خال وخط فتاده در اطراف لاله زار بر عارض چمن شده از هر طرف عیان

مرغولهآ بنفشه چو گیسوی تابدار لوح چمن شد از خط ریحان رقم پذیر

چون صفحهآ رخ بت من از خط غبار گردید بیزبان لب جو را، سبق روان

چون طفل اشک من گه تکرار نام یار برداشتند سرو وگل از ناز و نوشخند

بند از زبان فاخته، مهر از لب هزار گر بیقرار سرو بود قمری، از چه رو

خیزد فغانش از دل نالان به یک قرار؟ شوریده را ترانه مکرر نمیشود

یک نغمه از هزار کسی نشنود دوبار مشاطهآ بهار، عروسان باغ را

آراست چون بتان صنمخانهآ تتار از برگ لاله، دست صبا در حنا گرفت

بست از بنفشه، پای سهی سرو در ms084 نگار هر جانبی به رنگ کنیزان کشیده صف

تا شاهدگل از حرم آید به صدر بار

نسرین، بنفشه، یاسمن و سوسن از یسار نسرین گرفته همچو سمن، زرورق به کف

سوسن چو نرگس، آینهآ آب در کنار نرگس چو صبح میدمد آیینه در بغل

از مطلع چمن به صفا کاری عذار در جام لاله، باده و مکحل مگر ندید

کز سرمه بازمانده و افتاده در خمار؟ بر شاهد چمن، گل و شبنم بعینه

آید به چشم دیدهوران گوش و گوشوار سوسن زبان گشاده و گل گوش کرده پهن

گفت و شنید وصف چمن را ز هر کنار دوران به سعی نامیه امسال داده باز

چیزی که از چمن به تطاول گرفته پار عکس چمن فتاده به گردون که شد عیان

نسرین از مجره چو نسرین ز شاخسار 2شد پرگهر چو جیب صدف دامن چمن

از بس که ریخت لؤلؤ تر ابر ژاله بار ابر بهار ژاله فشان است؟ یا سپهر

بر فرق باغ، گوهر انجم کند نثار؟ گل گشته بس که در نظرش خوار، دور نیست

گلچین گهرفروشی اگر سازد اختیار عطار نوبهار برابر نمیکند

یک غنچه بار سرو به صد نافهآ تتار

جرم هوا ز عکس چمن، دشت لاله کار 2از بس هوا لطیف شد از جنبش نسیم

آید چو موج در حرکت، جوهر چنار نرگس کشد خجالت و گل خنده میزند

نقدش برآمد از محک لاله خوش عیار چون بختیان مست کف آورده بر دهن

اشجار پر شکوفه به هر جانبی قطار بی برگ مانده قافله سالار نامیه

زآن رو هنوزشان نکشیدست زیر بار کی داغ لاله روی به بهبود آورد؟

چون مرهم شکوفه شد از مشک مایه دار 30در پای سرو، ساقی گلبن قدح به دست

بر طرف شاخ، مطرب قمری سخنگزار شمشاد قامتان گلاندام لالهرخ

چون ms085 سرو خوش نشین، شده بر طرف جویبار مشکین کمان بتان سیه چشم خوش نگاه

کز شوخی افکنند ملک را در اضطرار برهمزن ولایت دین است و ملک دل

غارتگر خزانهآ هوش است واختیار بد مستی نگاه ز چشم سیاه مست

رنگینی کرشمه ز ابروی وسمه دار هر نو نهالی از گل رعناش بر کف است

زرین قدح پر از می گلگون خوشگوار

همچون بساط خسروی اطراف مرغزار خوش لهجه مطربان غزلخوان گرفتهاند

چون زهره در کنار به هر جانبی هزار، چنگ و رباب و بربط و قانون و ارغنون

طنبور و نای و رود و دف و عود و چارتار چون مطربان بزم شهنشه، نسیم صبح

از موج بسته بر رخ قانون برکه تار شاهنشهی که صولت شنقار دولتش

سیمرغ قاف و کرکس گردون کند شکار سلطان بر و بحر که بحر و بر از کفش

صاحب خزانهآ در و لعلاند و اشتهار دارای کگی نشان و منوچهر جم نگین

جمشید کام بخش و فریدون کامگار اسکندر زمانه و نوشیروان عهد

طهمورث جهان و سلیمان روزگار زیر نگین گرفته سلیمانیاش جبال

چون مور جوهر آمده در قبضهاش بحار 25ابر فراخ دل، به یسارش خورد یمین

بحر گشادهآ کف، ز یمینش برد یسار گر بانگ بر سپهر زند شیر رایتش

برج اسد به گاه رصد افتد از شمار گردنکشی که سیلی چوگان قهر او

سرگشته سازدش فتد از چشم اعتبار

تا حشر، گرد مرکز خاکش بود مدار افتادهای که گردش پرگار لطف او

بر داردش نمیفتد از اوج اقتدار 50 چون کوه باشکوه و سرافراز، ماه و سال

تا روز رستخیز بود مرکز وقار نقش نعال سم سمندش چو آفتاب

شکل هلال تیغ کجش همچو ذوالفقار ایوان ملک را شده آن، شمسهآ منیر

محراب شرع را شده این، طاق استوار در بحر هستی از تو گرانمایه ms086 ترگهر

هرگز ندید دیدهآ غواص روزگار چون تو گلی زگلشن آل نبی، نزد

دست زمانه بر سر دستار افتخار 55نقشی تمامتر ز تو صورت نبسته است

بر لوح قدرت از قلم آفریدگار بیت مقدس تو بود قبلهآ جهان.

ای کاینات را به وجود تو افتخار ذات مطهر تو بود مظهر جلال

ای بیش از آفرینش و کم ز آفریدگار محمل کش جلال تو چون بختی سپهر

در بینی جمال جبال افکند مهار یک مخزن از خزاین جود تو، بحر و کان

یک ده ز دار ملک تو بغداد و قندهار

پرورده همچو بیضهآ دین، لطف کردگار میشاید ار ز بیضهآ فولاد بعد از این

شاهین و باز فتح و ظفر گردد آشکار نسرین چرخ، طعمهآ زاغ کمان شود

هر جا عقاب تیر تو بازی کند شعار پیچد چو نعره در وی اگر باد گرز تو

چون گردباد، گرد برآید ز کوهسار چون ابر، باد حامل آب ار شود سزد

بر بحر تیغ پرگهرت گر کند گذار ه6هندو فونگری است حسامت که در دو دم

بیرون کشد نهنگ ز بحر، اژدها ز غار روزی که اژدر علم آتشفشان شود

آید عدو چو امت یونس به زینهار نسر فلک برآورد از تیر، پر برون

با صد هزار پر، نپرد یک شراره وار در لالهزار معرکه از چشمهآ زره

چون سیل اشک من کند آب روان گذار از باد حمله، آتش هیجا شود بلند

چون دود آه من ز شبیخون انتظار گردد عیان معاینه در دیدهآ خرد

تیغ کشیده شعله و، جوهر درو شرار از موج تیغ زهرهشکاف دلاوران

در لحظه پر نهنگ شود بحر کارزار

در دم ز مار تیر، جهان پر ز تیر مار روی زمین ز لشکر فرعونیان شود

چون خار پشت، نیزه ستان و خدنگ زار تیغت چو اژدهای نهنگ افکن کلیم

در ms087 دم برآرد از سپه ساحران دمار سیری چو اژدهای کلیمش بود محال

دریا نهنگ تیغ تو را نشکند نهار بادا فدای تیغ تو جانهای پردلان

از نسل ذوالفقار همین مانده یادگار از جویبار خنجرت آب روان، روان

از تیغ شعله بار تو در هر کنار نار از گرز شش پرت شده فرق فرنگ رنگ

از ماه اخترت شده روز تتار تار چون بهمن، اژدهای کمندت کشد به دم

بهرام را ز غرفهآ این نیلگون حصار چون زال در قفس کند از جرم کوتهی

رمح دراز دست تو کیوان قلعه دار یکسر بهادران تو سرباز همچو شمع

پروانه وار یکدل و یکرنگ و جانسپار آن را که از هوای ولای تو سر تهی است

در سر فتد چو شعلهآ جوالهاش دوار شاها تو آن سپهر جلالی که در هواش

خورشید همچو ذره نمایید ز احتقار

الا به پایمردی معراج انکسار لطف تو شاید ار دهدم رتبهآ قبول

با مور التفات سلیمان نبوده عار سنگ است و آب کز اثر یمن تربیت

آن لعل آبدار شد این در شاهوار امروز گرچه در نظر پست فطرتان

آید وجود خاکی من کمتر از غبار، لیکن در این زمانه اگر بودی انوری

بر دیدهام نشاندی از راه افتخار بی طالعی زگوهر من برده آب و رنگ

بخت زبون، متاع مرا کرده خوار و زار هر پاره استخوان من از بس فشار درد

در زیر پوست خون شده چون دانهآ انار در ششدر سرای سپنجم ز نقش بد

دایم دو یک رسید و نشد یک دو شش دچار با فرز و فیل و اسپ و رخم در بساط دهر

ننمود رخ ز ورطهآ ماتی ره فرار شد نقش سخت بازی لیلاج بدنشین

بردی زدند هیچ مدانان خوش قمار زین صوت دلخراش وقاری ببند لب

بگشا زبان شکوه سرا را به اعتذار صبح اجابت از افق مدعا دمید ms088

از روی صدق دم زده، دست دعا برآر

وز عیش، رخ نگار و ز غم، دل شود فگار، بادا هواپرست و بد اندیش دولتت

همچون گل و بنفشه فرحناک و سوگوار تا اختلاف لیل ونهار است در میان

از ظلمت و ضیا چو نگون بخت و بختیار، روی عدوی جاه و دل نیکخواه تو

در تیرگی و روشنی آن لیل و این نهار 100 تا رسم گیر و دار بود، گیر و دار ملک

از بخت تخت گیر و ز اقبال تاجدار 24. در مدح نواب معلی القاب، میرزا مهدی، وزیر اعظم به التزام شمع مرا که شب ز بر آن شوخ سرگران برخاست

چو شمع، دود دل از مغز استخوان برخاست ز فرق تا به قدم شعله گویی آن بدخو

چو شمع آه ز دلهای عاشقان برخاست از شمع خشم چنان سوخت شادی از دلها

که نشأهآ فرح از طبع زعفران برخاست چو شمع در دل پرحسرتم فکند آتش

سحرگهان که مهام آستین فشان برخاست چنین که من به شب وصل او به کشتن شمع،

به قتلم آن مه نامهربان، چنان برخاست چو شمع لاله به دل، دود آه در شکنم

چنین که از دل بی طاقتم توان برخاست

چه شعلهها که ز دلهای راستان برخاست اگر چو شمع، دل از عمر بر کند شاید

کسی [که] صرصر هجرش به قصد جان برخاست چه شد که شمع من امشب به بزم شب خیزان

چو گل شکفته نشست و عرق چکان برخاست؟ به یاد سرو خرامان قامتش هر دم

چو شمع، چشمهآ خونم ز دیدگان برخاست ز آتش دلم از بس گزیدهام ز افسوس

چو شمع، شعلهآ جانسوزم از بنان برخاست سرم فدای سهی قامتی که از سر مهر

به دلنوازی پروانه شمع سان برخاست چو شمع شعله فشان ms089 میگریستم شب دوش

که بلبل سحری بندش از زبان برخاست چه گفت؟ گفت که ای شمع بزم اهل هنر

گمان مبر که مرادی به رایگان برخاست زتن نکاسته چون شمع زنده دل نشوی

چه سودها که هم از پهلوی زیان برخاست نشست شمع دلت گر ز باد غصه چه غم؟

پی تفقد حالت خدایگان برخاست گل حدیقهآ آل نبی که شمع سخاش

برای روشنی بزم انس و جان برخاست

فراز شعلهآ ادراک زیرکان برخاست جهان فضل و هنر شخص داد و دین، مهدی

که شمع عقل کل از رای او نشان برخاست 20به خلق، سر «سلونی» چو شمع شد روشن

کنون که طوطی گلشن به ترجمان برخاست ز نور شمع اشارات او به قانونی است

شفا که.....1 وصفش از بیان برخاست به دست معجزه شمعی است ماهی قلمش

که اژدها صفتش آتش از دهان برخاست به کف چراغ مه و شمع مهر، شبرو وهم

به جست وجوی نظیرش به امتحان برخاست قضاش گفت که ذات مطهرش شمعی است

که لوث سایه هم از پیکرش روان برخاست 2چو خیره شد، ز کفش دود شمع بزمگهاش

به سرمه سایی چشم ستارگان برخاست ز بس که نور ضمیرش جهان منور کرد

الف به صورت شمع از دل دخان برخاست به کارخانهآ انصافش اوستاد قضا

به شمع ماه به نساجی کتان برخاست به عهد معدلت او همین ز دیدهآ شمع

روان شد آب، بدان کو چو سرکشان برخاست

که مرغ جانش سراسیمه ز آشیان برخاست 3چو شمع تیغ شرربار او زبانه کشید

ز خصم در رحم خاک، الامان برخاست هر آنکه رمح تواش در ربود سوی جحیم

چو دود شمع هم از ناوک سنان برخاست ز باد قهر تو بنشست شمع فتنه چنان

که تیر، نقب زن از خانهآ کمان برخاست ز شمع پاس تو آسوده ms090 شد جهان نوعی

که رسم دلبری از چشم دلبران برخاست چو شمع کلک تو پرتو فکند، ظلمت ظلم

چو سایه از اثر مهر در زمان برخاست چو شمع بخت تو افروختند1 گفت سپهر

کنون به منصب پروانگی توان برخاست به جنب قبهآ قدر تو آسمان دودی است

که در فضای وی از شمع کهکشان برخاست امید سهم سعادت ز شمع کلک تو داشت

که تیر چرخ چو پروانه پرزنان برخاست چنان سخای تو آتش فکند در دل کان

که شمع لعل چو دود از مسام کان برخاست پدر حیات ابد یافت از وجود تو، زآن

چو شمع، خنده زنان از سر جهان برخاست

کسی که شمع چنیناش ز دودمان برخاست به شرع زنده دلان کافرم شمر، کافر

اگر چو شمع وجودت به صد قران برخاست به صانعی که چو شمع مشیتاش افروخت

هزار نقش ز فانوس «کن فکان» برخاست به شمع لطف چو مشاطهآ کرامت او

برای زیب عروسان گلستان برخاست، گهی به شمع نما در نگارخانهآ نشو

به غازه کاری رخسار ارغوان برخاست 44گهی به شمع نزاکت درون حجلهآ طبع

به وسمه پوشی ابروی ضیمران برخاست به نور اول فطرت که شمع رخسارش

بدید آدم و از روضهآ جنان برخاست فروغ شمع وجودش دلیل آدم شد

که از جنان سوی این تیره خاکدان برخاست به شمع انجمن افروز «هل أتی» که ز قدر

خیام دولتش از فرق فزقدان برخاست چو شمع تیغ ظفر پیکرش علم گردید

چه نهر خون که ز اطراف نهروان برخاست! 50به نور شمع جلال تو کز بدایت حال

به زیب انجمن آخر الزمان برخاست، که در قلمرو امکان خیال مانندت

به نور شمع یقین از دل گمان برخاست

چنین که بانگ «عجزنا» ز قدسیان برخاست ولی ز پرتو مدحت چو شمع، شعلهآ نور

به مدح من ز زبان ms091 سخنوران برخاست چو شد شکفته بهار خیالم از گل شمع

ز بلبلان ریاض سخن، فغان برخاست با شبی که نشستم چو غنچه تا آن دم

که صبح، شمع وش از بزم خاوران برخاست هزار شمع نشاندم به راه باد فنا

که این قصیدهآ غرا از آن میان برخاست چه شمعها که ز شماع آسمان شد گم

کز آن میانه یکی همچو خور عیان برخاست چو شمع بزم تو گشت این قصیده، روح کمال

به عزم سیر چراغان ز اصفهان برخاست چو شمع، جمله زبان شو وقاری از سر صدق

کنون که ناله ز مرغان صبح خوان برخاست 6همیشه تا که نشیند ز باد، شعلهآ شمع

مدام تا که بهار از پی خزان برخاست چو شمع سرو ز آسیب باد دی، ایمن

نهال عمر تو کز گلشن روان برخاست زهی ز رشک دهان تو غنچه خون آشام

از شرم سنبل زلفت بنفشه غالیه فام

به یاد چشم تو نرگس گرفته بر کف، جام صبا ز نافهآ چین خط تو مشک فروش

بنفشه سنبل زلف تو را کمینه غلام ز بس که سرو ز رشک قد تو کرده عرق

نشسته بر لب جوی و به آب داده خرام به دور لعل لبت آب خضر، خاک نشین

به جنب مهر رخت کم ز ذره ماه تمام به پای مردم چشمم به دست معجز حسن

نهاده دانهآ خال تو ای پریوش دام به ترک چشم تو نازم که در کشاکش ناز

به یک کرشمه کشید از کف فرشته زمام کسی به دور دهانت نشان نداد از هیچ

مگر به دور میانت کمر برآرد نام ز شوق روی تو بیمهر، هر سحر آهم

کشد به روی شب افروز صبح، پردهآ شام به پای شوق مراگر شبی گذار افتد

نخیزم از سر کوی تو تا به روز قیام هر آنکه نرگس مست تو دید رفت ms092 از هوش

چنین فسون که دمیده است بر چنان بادام؟! عجب که روز فراقت به شب توانم برد

چنین که طشت شکیبم فتاده است از بام ترحمی که چو خالت بر آتش است دلم

تفقدی که چو زلفت ز دل رمید آرام

به غیر آهوی چشمت به کس نگردد رام اگرچه بی تو ندانم سیاه را ز سفید

ولی مناسب حال است این خجسته کلام «من آن نیام که حلال از حرام نشناسم

شراب با تو حلال است و آب بی تو حرام» چنان مکن که برم شکوهآ ستمگریات

به نزد آصف جم رتبه، قبلهگاه انام فلک سریر وزیری که از جلالت قدر

سپهر، سجده برد بر درش به هفت اندام پناه ملت و شرع افتخار آل رسول

خدایگان وزیران خطهآ اسلام 20گل همیشه بهار حدیقهآ دولت

بهار انجمن آرای گلشن ایام جهان رفعت و اقبال، میرزامهدی

که با جهان جلالش دو عالم است دو گام سپهر مهر هنر، منبع زلال کمال

محیط دین و دول مرکز خواص وعوام نتایج قلمش فیض بخش نور بصر

شمایم شیمش ذله بند مغز مشام به طبع، آب حیات و به درک، شعلهآ طور

به تن، سروش و به دل، قلزم و به دست، غمام 25 لطافت سخنش آب را کشیده عنان

مهابت غضبش برق را گسته زمام

شهامتش ز عطارد، بسالت از بهرام زبان کلک نباتیش گاه نظم امور

بنات را چو ثریا کشد به سلک نظام چو با مه علمش روبروی گشت سپهر

کشید تیغ مه نو به روی ماه تمام چو تیغ شد مه نو با کمانش در دم چرخ

ز سهم بیلک او کردش از خسوف، نیام 3به پهن دشت جلالش قضا چو فراشان

کشیده است ازل تا ابد طناب خیام محیط دولت و دین را تو مرکزی و نشد ms093

محیط مرکز جاهت دوایر اوهام تو آسمان کمالی و بی گمان نرسد

به آستان جلالت معارج افهام از رای غیب نمایت عجب که منشی طبع

نهد به پای معانی، سلاسل آرقام اگر ز رای تو گیرد ضیا قمر، زو مهر

شود نهفته چو از مهر سایر اجرام ز انفعال ضمیر تو مهر تابان را

عرق ز خط شعاعی فروچکد ز مسام ز بحر جود کفت ابر کرده استنشاق

ز باد گلشن خلق تو نافه استشمام

از آن چو نفحهآ نطق تو این عبیر شمام بود قلمرو عدل تو را چنان نسقی

که گر به دشت، غزالی جدا فتد زگنام، ز آتش غضبت، بیشه شعله زار شود

اگر نپروردش همچو دایگان ضرغام 0سلالهای چو تو آبا ندیده در اصلاب

ندیده چون تو جنین، امهات در ارحام شد از نهیب تو گم، دشمن تو را تب لرز

چو مغز، راه برون شد ز کوچهآ بند عظام خدایگانا دارد وقاری بیدل

دلی، چه دل؟ همه خون از تراکم آلام اگرچه کام لبش تلخ کرده زهر ستم

ز شهد وصف کمالت زبان رسیده به کام همیشه صیقلی صبح تا که از سر مهر

برد ز آینهآ روزگار، زنگ ظلام حسود جاه تو چون لاله باد، در آغاز

مخالف آملت چون شراره در انجام به سان جنس وفا بی بها در این بازار

مثال نقد هنر ناروا در این ایام 26. در مدح نواب علامی فهامی شیخ الاسلامی میرزایی میرزا علیرضا دام ظله دمید صبح نشاط و وزید باد صبا

رسید موسم گلگشت سبزه و صحرا

بساط بوقلمون همچو خاطر دانا به صبح و شام در اطراف بوستان، سوسن

سپاس نامیه را شد به ده زبان گویا نقاب شاهد گل دور گشت و بلبل مست

ز سوز عشق چو عشاق برکشید نوا گل از شکفتگی آمد ms094 به خنده چون مستان

چو دست نامیه پر کرد غنچه را مینا پرید چون دل مخمور، دیدهآ نرگس

چو جام لاله لبالب شد از می حمرا شکوفه چند درم گرد کرد و رفت به باد

گل قدح به کف آورد نرگس بینا بنفشه سر به گریبان کشیده بود از غم

نوای بلبل برد از دماغ او سودا برای خلعت نورزیاش زمانه گرفت

ز سبزه بر کتف کوه، حلهآ خارا در این چنین سره وقتی که مردگان چمن

شدند زنده یکایک ز اعتدال هوا، به کنج زاویهآ غم نشسته بودم دوش

سری مصاحب زانو ولی جهان پیما که حلقه بر در کاشانه زد یکی، گفتم

به نو غمی است که کرده است منزلم پیدا چو در گشادم دیدم بتی است غالیه موی

که از فروغ جمالش ضیا برد بیضا

ز خیل پردهنشینان او، یکی لیلا 5ز خجلت قد طوبی خرام او شمشاد

به سان بید موله مدام گشته دوتا ز شرم نرگس مستش همیشه خون آلود

به رنگ دیدهآ من چشم نرگس شهلا چو آستین به تواضع گرفتمش سر دست

ز روی عجز فتادم چو دامنش برپا چو چید از چمن رغبتم گل اخلاص

چو دید از گل اخلاص من شمیم وفا به خنده گفت که ای هم عنان درد و الم

به لابه گفت که ای هم رکیب رنج و عنا سرت هوای ولایم کند به این سامان؟

دلت خیال وصالم پزد به این مأوا؟ بگفتمش ز غریبان غریب ننماید

نه تنگی کف و عیش و نه تنگی دل و جا بگفت من کنمت رهبری، بگو غزلی

به مدح کعبه اسلام قبلة الفضلا خدایگان افاضل، پناه ملت و شرع

علیرضا ادب آموز صاحب جوزا بهین گل چمن آل مصطفی که دهد

زنور رای، فروغ شریعت آبا چوگشت هادی من شمع رای انور او

قلم گرفتم و کردم همان زمان انشا

برو بخوان و ممان، تهنیت بگوی و بیا زهی زجود تو دریا نموده استعطا

زهی ز قدر تو افلاک جسته استعلا ثبات حلم تو بر کوه کرده استخفاف

نفاذ امر تو بر باد کرده استیلا رواق صفهآ قدرت چو برفراخته شد

به روز، قوس قزح طاق بست دست قضا 3هر آن مثال که تقدیر کرد اذعانش

بدون فتوی رایت قضا نکرد امضا اگر سر از خط فرمان تو کشند به فرض

به سهو، کارگزاران عالم بالا بگیرد از ره خفت چو چاکران، بهرام

قلم ز تیر و، ز برجیس طیلسان و ردا قضا ببوسد و تقدیر تاج سر سازد

صحیفهای که تو بر وی کشیدهای طغرا اساس شرع به نوعی نهادهای که اگر

خلل پذیر شود سطح ارض و سقف سما، 2بود محال که خشتی ازو شود زایل

به دامنش نرسد دست منجنیق فنا شهامت تو چو گیرد قلم، فرو بندد

دوات وا، لب از نطق بوعلی سینا

ز جزو لایتجزی شراره وار اجزا گره زنی چو بر ابروی خامه، بگشایی

هزار عقدهآ لاینحل از خیال رسا جهان عدل تو را رونقی بود که درو

به غیر خامه نباشد کسی قرین بکا سحاب لطف تو جایی که قطره بار شود

ز شوره زار نروید به غیر مهرگیا ز روی خشم چو بینی در آسمان، بدمد

چو خارپشت، گل مهر، خارش از اعضا لعاب کلک تو شیرازهآ کتاب آمل

شمیم خلق تو سرسبزی ریاض رجا تویی که چون گل خورشید، نازی از دل صاف

نه همچو سوسن و نرگس به طیلسان و عصا چنین که ظاهر و باطن تو را بود یکرنگ

عجب که جای کند در کفت گل رعنا 25خدایگانا دارم دلی زجور سپهر

چو حال خویش پریشان چو دیده خون پالا اگرچه مهر منیرم بر آسمان کمال

شده حجاب ضیا پاشیام سحاب حیا ms096 مگر که پرتو خورشید التفات توام

چو ذره رقص کنان آورد بر اوج علا وقاری آتش دل شعله زد، کنون وقت است

که بوستان دعا را شوی چمن پیرا

چمن ز سبزه دهد جلوه حلهآ خضرا تمام روز تو نوروز باد و، شب، شب قدر

تمام سال تو بادا بهار روح افزا 27. ایضا فی مدحه رفع شأنه بگیر دست فروماندگان که دست دعا

ستون خیمهآ دولت شناسد اهل سخا به راه سیل بلا سد آهنین گردد

هر آن غبار که برداری از دلی به عطا به هر گره که گشایی ز خاطری امروز

گلی زنند به تاج سعادتت فردا ز دست ساقی همت بخور پیالهآ جود

که تر دماغ کنی سیر جنة المأوا حریف سنگدلان، نالهآ ضعیفان است

به زور بازوی احسان بتاب دست بلا شود به سدره برابر نهال اقبالت

ز جویبار سخاوت اگر کشد بالا به مد جود سخا پیشگان، قدر بندد

عقاب حادثه را پر در آشیان قضا چو نرگس افسر زر یابد آن بلند اقبال

که دستگیری افتادگان کند چو عصا زمانه طی نکند نام حاتم از دفتر

چو خضر، جام حیاتش گرفته آب بقا

هر آن حصار که معمار جود کرد بنا ز آفتاب قیامت گلی که رنگ نباخت

گل همیشه بهار سخا بود به خدا وقاری ارچه زرت نیست، گنج گوهر هست

مکن مضایقه، خست نزیبد از دریا هزار بحرلبالب ز شبچراغ، کم است

نثار مسند سلطان شرع و تمکین را معین دین مبین، مقتدای اهل یقین

سلالهآ خلف دودمان آل عبا 5علیرضا که نسیم ریاض معرفتش

بود حدیقهآ اسلام را چمن پیرا فضای صفه قدرش مدینة السادات

حریم کعبهآ فضلش بنیة الفضلا نظام دین چو بزرگی به مندش مسند

سریر شرع چو عرش از علاش، مستعلا نه در مجاری امرش روان جز آب خرد

نه ms097 در مطاوی نهیاش نهان جز امر خدا جهان نظم و نسق را عدالتش معمار

بنای شرع و حکم را کیاستش بنا کنوز معرفت و علم را دلش مخزن

بحار مکرمت و جود را کفش منشا سخابه طبع فرح زاش، زهره و میزان

قلم به دست جوادش ، عطارد و جوزا

زبان قلمرو صدق است و دیده عین حیا گهر فروز نجابت، کمر طراز هنر

روان جسم خرد، توتیای چشم ذکا ز گرد چین بود آیینهآ جبینش پاک

ندیده بحر دلش موجهآ خطا حاشا 25به زلف و چشم بتان ننگرد چو بلهوسان

که دم زند یکی از چین و دیگری ز خطا گشاید از نفسش عقدههای لاینحل

چو غنچه از دم جان پرور نسیم صبا به چشم حدس چو بر خفته بنگرد، شمرد

نقوش لوح دلش را ز صفحهآ سیما مباهی از شرفش تا به خاتم از اولاد

مفاخر از گهرش تا به آدم از آبا هلال، روی به محراب نعل شبرنگش

چو آسمان بر ایوان اعتلاش دوتا 30زمانه پشت به دیوار حزم بیدارش

چو بخت من، ز مراعاتش انبساط فزا تو آن سپهر منیری که سالکان رهت

به خلد بازفرستند هدیهآ طوبا تو آن فرشته خصالی که عاکفان درت

به کعبه بازدهند ارمغان خیف و منا به حیله خصم تو چون با تو همسری جوید؟

به جادویی نشود اهرمن، سروش لقا

سماک رامحش اندازد از سمند سما 25بر آسمان رود ار دشمنت چو دیو رجیم

کشد کمند شهابش به زیر از بالا اگر خلاف تو ورزد مخالفت، گردد

به رنگ بید موله سرش مصاحب پا حسود جاهت اگر یک دو هفته همچون گل

کند شکفتگی از مستی شراب هوا، ز کورهآ تاب سپهرش رسد گداز آخر

کشد کلاب روان چون گلابش از اعضا چراغ بخت تو از شمع طور دارد نور

نمیکند ms098 به فسون، باد حیلهاش إطفا بود مطاف جهان مولدت وزین....1

رسانده رابطهآ خواهری به أم قرا به خامهآ مژه، کروبیان عالم قدس

بر آستان جلال تو ای سپهر علا، قرینهآ خط دلجوی عاکفان حرم

نوشتهاند که هذا مقامنا ابدا چو آفتاب ضمیر تو پرتو اندازد

بر آفتاب، چو خفاش ننگرد حربا به جنب مهر ضمیر تو و سپهر وجود

کم است مهر و سپهرش ز ذره و ز سها

بجای گوهر، غواص اختر از دریا حدای رعد نیاید به گوش ناقهآ ابر

نهیبت ار شکند ناله در گلوی درا صریر کلک تو دم میزند ز نفخهآ صور

چنین که میکند اموات آرزو، احیا هر آن رقم که ز دارالقضای تقدیرش

بدون فتوی رایت زمانه کرد امضا، ز دفتر عمل، اخراج میکند برجیس

عطارد از قلم نسخ میکشد طغرا 50 جواهر سخن خویش را نیافتهاند

به جز شمایل ذات تو مصرفی فصحا دوایر رقم خویش را نمیبینند

به غیر نقطهآ مدح تو، مرکزی شعرا تو را که سینهآ صاف تو، لوح محفوظ است

از کلک صنع درو سر غیب، چهره نما، سزد گر از من مسکین نظر نگیری باز

رسانی ام ز حضیض عنا به اوج [غأنا مرا که لطف تو از بندگان خاص شمرد

چو دشمن تو زبونی کشم ز چرخ چرا؟ وقاری آه سحرگشت شمع بزم اثر

ز روی صدق برآور چو صبح، دست دعا همیشه نامیه تا در نگارخانهآ طبع

به دستیاری مشاطگان نشو و نما

128 هزار ms099 شکر که از روی ارث و استعداد زمانه دامن دولت به دست جود تو داد قضا مثال عطارد به خدمت انشا

به بارگاه تو در جنب منشیان استاد هزار شکر که ایزد به روی دشمن و دوست

چو باب عیش در لطف خویش بست و گشاد شکفت غنچهآ دل، خلق را ز باد امید

رسید موسم گلگشت باغ عیش آباد کنند تهنیت هم عطارد و برجیس

زنند بر سر عشرت گل مبارکباد زهی نظام صدارت، زهی قوام جلال

زهی نهایت رفعت، زهی کمال رشاد

قوام دینی و از توست ملک دین آباد سیادت تو عیان تا به احمد از آبا

نجابت تو یقین تا به آدم از اجداد تو را مکاشفه از لوح الوکشف» مکشوف

هدایت دگران از «قواعد ارشاد» خطاب عالیات آن رتبه بخش منشور است

که یابد از اثرش رتبهآ همایی خاد تو را شریک نزیبد قضا قدر نشود

بساز کار جهانی ز روی استبداد تویی که مایه ده آفتاب تابانی

ز آفتاب ضمیر، ای سپهر استعداد گر از خطوط شعاعی روان کند خورشید

به درگه تو رسولان، ندارد استبعاد فرستد از ره تعظیم عقل کل دایم

بر تو عرضه، چو شاگرد جانب استاد به حل گوی گریبان غنچه، باد صبا

ز رای عقده گشای تو جوید استمداد به چشم اهل نظر چیست آسمان کبود؟

فراهم آمده از مطبخ تو تل رماد به پیش ابر کفت، بحر برگشوده مدام

کف صدف، چو گدا نزد پادشاه جواد زهی جواد که از ریزهخواری خوانت

جسیم گشته چنان ممکنات را افراد،

به وصف فرد نویسند، قابل ابعاد 20تویی یگانهآ دوران، جهان ببخش و ببال

که هیچ قدر ندارد جهان بیبنیاد به قدر آنچه فرستی ز پیش، یابی قدر

به قدر صفر فزاید مراتب آحاد نتایج قلمت را شمیم مشک بود

مگر ز ms100 خال بتان ختن گرفته مداد پی کتابت مجموعهآ کمال تو، حور

برآورند به مژگان ز چشم خویش سواد زمین زکوه وقارت سکون پذیر شود

اگر تزلزل خشمت برآردش اوتاد 5اگر غمام نظام تو قطره بار شود

غبار تفرقه برخیزد از ره اضداد چنان ز خشم تو، سرکش فروتن افتاده

فتاده بوده ز لطفت فروتنی از یاد که همچو خاک بود ته نشین آب، آتش

بود چو آتش، برتر مکان خاک از باد به زلف عدل طرازی چنان قوی دستی

که دست سعی تو پیچیده پنجهآ شمشاد صریر کلک تو رم داد مرغ فتنه و ماند

در آشیانهآ سیمرغ، بیضهآ فولاد سنان فسرده چنان شد ز حزم بیدارت

که سر به سینهآ خصمت به عزم خواب نهاد

بلی نظام تو زآنگونه بسته راه فساد، که شخص تیغ تو گویی که با لباس نیام

چو طفل تیه کلیم آمده است در میلاد ز منع دل شکنیهای توست این که شکست

قضا ز تیشهآ فرهاد هم سر فرهاد نسیم روضهآ خلقت چو بر جهان گذرد

به جای شعله دمدگل زکورهآ حداد 3به رنگ قافلهآ اشک من، ز دل تا چشم

مسافران حدوث، ای در تو باب مراد، ستادهاند دو رویه به عزم پابوست

از شهربند عدم تا قلمرو ایجاد به طوق بندگیات آمد از عدم به وجود

دلم که بود چو سرو از غم جهان آزاد کنون که بی پر و بالم چه سان ز سر فکنم؟

که زیب گردن قمری است طوق مادرزاد خدایگانا دارم به دل گره، دردی

ز غنچهآ دلم این عقده، خار آه گشاد 4منم که منفردم در جهان استعداد

به جامعیت من مادر زمانه نزاد نماند در صدف کون، گوهر هنری

که دست قدرت در جیب فطرتم ننهاد چه از رسوم علوم و چه از فنون خطوط

چه از طریقهآ انشا چه از ره انشاد

چه از غزل چه قصیده کفی بها الاشهاد چه حل و عقد معما چه قبض و بسط لغز

چه از مبادی مبدأ چه از مآل معاد 5دگر ز جنس هنر آنقدر که شخص گمان

گه شمارهآ آن عاجز آید از تعداد ولی چه سود؟ که بختم نمیکند یاری

ولی چه سود؟ که طالع نمیکند امداد به هر دری که زدم حلقه، زین فنون کمال

به هیچ وجه مرا هیچ فتح روی نداد ظهیر نادره گو، قهرمان ملک سخن

مگر به وصف من این بیت کرده است ایراد مرا ز دست هنرهای خویشتن فریاد

که هریکی به دگرگونه داردم ناشاد» 0سفینه کردهام از لجهآ عدم، سفری

ز رهزنان حوادث کشیده صد بیداد کنون ز بندر دل میرسم به شهر امید

متاع1 فضل2 و قماش هنر مباد کساد مشوز نعرهآ مستانهام ملال پذیر

که نشأهآ می مخموریام بلند افتاد به هوش باش وقاری عنان ز دست مده

چو قدسیان برو از شوق بر سر اوراد

سپهر تا ننهد رسم کجروی ز نهاد 55مثال امر تو را آمر قضا مأمور

خطاب نهی تو را قاید قدر منقاد 29. در مدح خان عظیم الشأن اغور لوخان ایشیک آقاسی باشی لبت که ملک ملاحت گرفته زیر نگین

ز پسته، شور برآرد به خندهآ نمکین ز تابش گل خورشید عارض تو بود

به زیر سنبل زلفت، بنفشه سایه نشین شهید لالهآ روی تو لالهآ خودروی

خراب نرگس چشم تو نرگس خودبین نشسته بر سر آتش، فتاده بر سر آب

از قامت تو صنوبر، ز عارضت نسرین ز باغ حسن تو ریزد به دامن نگهام

چمن چمن گل سیراب و لالهآ رنگین دهد روان و زبان، سرو را و طوطی را

خیال آن قد موزون و آن لب شکرین خزانه داری تنگ شکر به خال مده

به هوش باش که هندو ندیدهایم ms102 امین دلم چو ناف غزالان چین، پرست از خون

مده به دست صبا تاب طرهآ مشکین به غارت دل و دین، ابروان و چشمانت

کشیدهاند کمان و گشادهاند کمین

سبک زکین من خاکی آن دل سنگین چو غنچه دامن پاکت نگردد آلوده

چرا دمی ننشینی به دیدهآ خونین؟ بیا که مردم چشمم ز بیقراریها

شب فراق ندانند بستر از بالین چو آمدی به سرم آنقدر بمان که رسد

به پای بوس تو جان با نگاه بازپسین تو وگل و چمن و عیش و بانگ نوشانوش

من وخییال تو و شور و نالههای حزین به سجدهآ بت دیگر فرو نیارم سر

به گردنم فکنند ار کمند مشک آگین به عشوهآ دگری دل نمیدهم، نشود

مذاق کوهکن از گرمی شکر، شیرین توگر چو زلف ببری سرم، فدای سرت

ولی زکشتن من عالمی شود غمگین بترس از آنکه به خونخواهیام کمر بندد

تهمتنی که ز افراسیاب خواهد کین جهان مردی و مردانگی اغورلوخان

که طاق ابروی مردانهاش نبیند چین 20نهنگ بحر شجاعت، هزبر بیشهآ رزم

محیط مرکز دولت، سپهر اختر دین چو نصرتش، دم ارباب همت از پس و پیش

چو فتح، دولت و اقبالش از یسار و یمین

ز ابر بحر کفش رشحهای است ماء معین به رزم و بزم و سخا و حیا، به خلق و به خلق

ندیده دیدهآ دوران به صد قرانش، قرین مبارز فلک آرد فرو به خم کمند

حصار چرخ، مسخر کند به رای رزین 25کند ز طره عنان، آورد ز دیده رکاب

گه سواری آن شهسوار، حورالعین زهی رفیع مقامی که قیصر و فغفور

به خاک درگه قدر تو سودهاند جبین تو را ملایکه خواند مقرب الخاقان

فلک نویسد سوی تو عبدک المسکین عجب مدان فلک ار بوسد آستانش را

کسی که پروردش پادشاه ms103 روی زمین تو آن عدیم مثالی که عکس شبه تو را

قضا ندیده در آیینهآ شهور و سنین 2به عهد بخت جوانت، جوانی ابدی

نوشته منشی تقدیر برجبین جنین ز بحر، گرد برآرد کف تو از بخشش

به کوه، در زند آتش، وقارت از تمکین چو دم ز کوه وقارت زند، فلک ز نجوم

به قاف، خندهآ دنداننما زند چون سین ز باد گرز تو خیزد غبار از دل کوه

ز آب تیغ تو آتش فتد به خانهآ زین

ز مور جوهر تیغت به ناله، شیر عرین 5زبان تیغ تو را با دهان زخم عدو

نهفته زمزمهای بود لازم التبیین، بر آن ترانه سپر گوش پهن کرد و شنید

که میکنند تو را آفرین ورا نفرین به یک قناع، قناعت کند عروس ظفر

ز پرچم علمت با گرانی کابین زاهتمام نظام نسق طراز تو چرخ

فتد به رعشه چو بید ار شود خلاف گزین کشند پا چو ز حد، دست قدرتت فکند

کلاه سرکشی از تارک ینال و تکین 40اگر سپهر نسازد نثار بازویت

به گاه نیزه وری، عقد سبحهآ پروین، تمام دانهآ انجم چو مرغ آتشخوار

سنان رمح تو برچیند از سپهر برین وگر زمین نفشاند به پای توسن تو

خزاینی که درو دست صنع کرده دفین، نهنگ تیغ تو در دم برآرد از غیرت

برای طعمهآ شیر سپهر، گاو زمین ز طرح گلشن طبع تو رنگ ریختهاند

چو بستهاند بساط بهار را آیین شکفته گلشن طبع تو را همیشه بهار

چنان که باغ جهان را به فصل فروردین

نسیم خلق تو گر بگذرد به گلشن چین همای تربیتت را چو بال باز شود

درون بیضهآ عصفور پرورد شاهین کند سخای تو طومار جود حاتم، طی

دهد لوای تو بهرام را لقب، چوبین دلی که مایه ده اضطراب سیماب ms104 است

انامل تو به تحریک میدهد تسکین 5خدایگانا! از فیض ابر احسانت

روان ز جوی زبانهاست چشمهآ تحسین قضا در آب وگل خلق کرده روز ازل

به دستیاری خلقت، محبت تو عجین به مدحت تو من آن نکته پرورم که برند

جواهر سخنم حور از پی تزیین چو سلک نظم من آید برون ز جیب خیال

عطارد از دل و جان مشتری شود به یقین طراوت سخن من که ریخت آب گهر

بشست نسخهآ معجزنمای سحر مبین 5حسود اگر نپسند ز کینه، گو مپسند

کس از فشار نبرده است آب در ثمین عزیزدارش اگر هست آیت اعجاز

مبین، چو نیست به معنی مبین به لفظ متین وقاری این چه زبان آوری است شرمت باد

خوش آید از تو دعا، وز فرشتگان آمین

همیشه تا بود اندر بیان چنان و چنین همیشه تا که سپاه ثوابت و سیار

ازین حصار زبرجد کنند حصن حصین 60نهال بخت تو باد از کمال نشو و نما

چنان که سدره شمارندش از نهال کهین

30. ایضا فی مدحه ندیدم مست خوش تقریر و بیمار عزایم خوان به جز چشم سیهآ مست تو، ای غارتگر ایمان میه مستانه میغلطند مردم بر سر مردم به دور ساقی چشم سیه مست تو چون مژگان چه چشم است این؟ که گردم گرد چشمت همچو مژگانت صدش هاروت، سرگردان هزارش سامری، حیران از مژگان خدنگ انداز و ابروی کماندارت بود هر گوشه، چشم فتنه کیشت را دو صد قربان به رنگ دیدهآ خورشید، خون پالاست مژگانش سیه روزی که چون مژگان ز چشمت گشته روگردان زند گر نرگس شهلا دم از چشم تو، خونابه به رنگ شعلهآ جواله در چشمش کند جولان کشد جذب نگاهت، مردمک از دیدهآ مردم ز آب، آتش زند لعل لبت در چشمهآ حیوان نسیم سنبل خط، گلشن جان تازه میدارد

چرا باغ دلم پژمرده دارد نرگس ms105 فتان؟

ز بس مژگان زند بر آتش سودای دل، دامان 0ز آب دیدهآ خونبار و آه سینهآ گرمم

به گلزار خیالت نشکفد غیر از گل نسیان ز شوق عارضت بلبل نبیند جانب گلشن

به یاد قامتت قمری نیارد یاد سروستان چرا چشم فسون سازت ز خواب ناز نگشایی؟

نظر بگشا، وقاری سرمه گشت ای شعلهآ سوزان تا! سنگین دلا! نامهربان یارا! ستمکارا!

به آهوی سخنگویت که داد افسونگری را جان که گر بر من نبخشایی و سویم دیده نگشایی

به چشم خون چکان گیرم عنان خان عالی شان نسق پرداز بزم جنت آیین سلیمانی

چمن پیرای گلزار جوانمردی اغورلوخان عدالت گستری کز قوت بازوی انصافش

سم آهو شود مقراض و از شیران برد شریان ز پاس راعی عدلش نگیرد گرگ غیر از دو

ز بأس شحنهآ قهرش، نخسپد فتنه جز دامان به فرض ار گم شود بزغالهای از مرتع عدلش

سپهر از بیم شمشیرش دهد ثور و حمل، تاوان چو مهرش بر سپهر قدر، خیل اختران تابین

ز چشم احترامش نور اقبال ابد، تابان ز بس بر خویشتن بالد به رنگ غنچه، اقبالش

محیط مرکز جاهش نگردد وسعت دوران

بلرزد کوه را پیکر، بجنبد بحر را بنیان گه جود از حیا غرق عرق گردد سراپایش

توگویی ابر نیسان است بر هر خشک و تر باران چه گفتم ابر نیسانی! عرق ریزی بود جودش

وی از جود و حیا، گوهرفشان است و عرق ریزان جنین از شیر احسانش چنان سیر آمد از مادر

که تا دامان حشرش لب نگردد مایل پستان 25وفا در عهده دارد عهد او راگلشن آرایی

وفا را شد کرم ضامن، کرم را شد ضمان احسان گر از لوح ضمیرش نورگیرد خسرو انجم

کند آیینه سازی پیشه، زین پس در دیار کان ور از دریای تیغش ابر نیسان آب بردارد ms106

دگر سر پرورد چون در، صدف در خطهآ عمان رگ ابر بلا شد جوهر شمشیر خونبارش

که دارد همچو مژگان عدویش در بغل، طوفان یراق اژدها پیکر، نهنگ تیغ خونریزش

چو أستاد قضا خواهد ز بحر و بر دهد سامان، غلافش هدیه سازد اژدها از پوست، در هامون

ز دریا ارمغان آرد نهنگش، قبضه از دندان ز آب خنجرش در خرمن خصم و عدو آتش

ز باد حملهاش در مزرع فتح و ظفر، باران کجا خصم تهی مغزش هوای سرکشی گیرد؟

چو بیند سرکشیهای سنانش بر سر میدان

سماک رامح از بیم سنانش بر فلک، لرزان به زخم گرز، پنهان در زمین سازد خم گردون

بر افلاک افکند گوی زمین را از خم چوگان 35به خارای دل بیحاصل خصم گرانجانش

نهال ناوک او میدواند ریشه از پیکان پر از بال عقاب مرگ دارد تیر دلدوزش

حصار جان نگردد، خصم جوشن پوش را خفتان کی از تیر اجل مرغ قفس را ایمنی باشد

کماندار قضا یکسان شمارد شیشه و سندان چو بندد بار، عطار نسیم از گلشن خلقش

جهان اندر جهان بینی ز تاثیرش عبیرستان وقاری در دعا پیچ از ثناخوانی و مداحی

که این راهی است بیاندازه و بحری است بیپایان 40 الهی تا جهان باشد، رسد هر ساعتش فتحی

ز نه چرخ و ز هفت اختر، ز شش سوی و ز چار ارکان 31. در مدح عالی جاه محمدی خان بیک و اظهار آزاری که در

کد خدایی میرزا خان مفرد تخلص، کشیده مرا که سلسلهآ زلف یار بند نهاد

سپهرم از چه به زنجیر درکشد؟ فریاد! چرا زمانه سرم پایمال زندان کرد؟

مراکه گردنم از بند غم نبود آزاد

مرا که ساقی دوران می نشاط نداد زمانه مرغ دلم را شکست بال نشاط

نداشت حرمت صید حرم، زهی صیاد به داغ لاله ms107 قسم باغبان! که در همه عمر

نچیدهام گل عیشی ز بوستان مراد نبردهام من مسکین به دامن حسرت

به غیر خار ندامت ز گلشن ایجاد ز زلف عیش به دستم چو شانه تاری نیست

هزار طعنهآ نقص است بر من از شمشاد کمر زکینهآ ارباب هوش نگشاید

فغان ز کینه کشیهای چرخ بیبنیاد مرا سپهر هدف کرد و در کمان پیوست

هر آن خدنگ که در جعبهآ نفاق نهاد جوی سرور زکشت امل نبرده، سپهر

فغان که خرمن عیشم به باد غم برداد دمی به مجلس سوری وطن گزین نشدم

که ماتمی نزدم سیلی مبارکباد به حجلهخانهآ غم، جفت غصه کرد مرا

صلای مفردیام بین چهسان کند داماد؟ ز جان شیرین، دل برگرفتهام عمری است

کجاست تهمت پرویز و تیشهآ فرهاد؟ چو غصه بر دل ریشم نمک فشان گردد

سحرگهان که شوم مست بادهآ اوراد

که آبخون بچکانم ز دیدهآ فولاد چنان بگریم کز زندهرود چشم ترم

رود به باد فنا آب دجلهآ بغداد چنان به سوز دل از سینه برکشم آهی

که آسمان متزلزل شود چو کاغذ باد خموش باش وقاری به شکوه لب مگشای

که طفل خوشدلی از مادر زمانه نزاد المطلع الثانی طمع مکن دل خرم، مجوی خاطرشاد جنین عیش ز بطن زمانه سقط افتاد 2قیاس عیش و طرب را نتیجه جز غم نیست قضیه منعکس آید ز بخت دیو نژاد عجب نباشد اگر گل کفم بسوزاند مرا که میرسد از بخت واژگون امداد چرا ز شش جهتم کاروان غم نرسد؟ ز هند بخت خود آوردهام متاع کساد چو شمع شعله فشان میگریستم شب دوش گذار پیر خرد بر وثاق من افتاد چه گفت؟ گفت که ای نو گل ریاض وجود نهال خوش ثمر بوستان استعداد، تویی سپهبد جیش هنر در این میدان مبارزان کمالات را بهین استاد

چو مار بر خود پیچی؟ خرابیات مرساد چو زلف یارم از این گفتگو برآشفتم

گزیدم از سر افسوس لب به استبعاد که من کجا و کمال از کجا هنر زکجا

چرا به هرزه نهی تهمت هما بر خاد؟ مرا چو دید زگفتار خود پریشان، گفت

به هرزه لب نگشاید حکیم نیک نهاد 3اگر نه گنج هنر شد وجود بیبدلت

چرا زمانه فکندت در این خراب آباد؟! اگر نه گنج کمال است ذات بی مثلت

چرا به اژدر زنجیرت اقتران افتاد؟! کنون بگو ز چه رو پایمال اندوهی؟

ز دست بخت جفا پیشه برکشیدم داد چو دید شکوه ز بختم، چو غنچه خندان شد

که هیچ کس چو تو مسکین و سادهلوح مباد تو را که تیغ زبان، عقرب سلیمان است

کشد چگونه ز عفریت بخت خود بیداد؟! 5سرش بیفکن و فارغ نشین ز دستانش

و گر رها نکند شحنهآ سپهر عناد، گریز در کنف مدح خان عالی شأن

که بیخلاف، به دشمن تو را نخواهد داد امیر ملک عدالت محمدی خان بیک

که روزگار چو او حاکمی ندارد یاد

نهنگ بحر شجاعت، هزبر بیشهآ داد محیط مرکز لطف، آفتاب اوج کرم

سپهر مهر مروت، مه سپهر وداد 4ایا هزبر شکاری که از سجنجل تیغ

نمودهای به عدو سرنوشت او به جهاد گشوده بال سعادت، همای همت تو

به عرصهای که درو مرغ وهم، پرنگشاد تو آن دقیقه شناسی که نقطهآ موهوم

شود ز دقت طبع تو قابل ابعاد کند چو بلبل بیدل، به ده زبان اقرار

به بندگی حدیث تو سوسن آزاد کجا ذخیره تواند نهاد در دل کان

اگر نه مهر ز رای تو جوید استمداد؟ 45صدف به مدح کفت لب گشود، از آن گوهر

قضا به یاری تقدیر در دهایش نهاد نهنگ تیغ به بحر کف تو انگشتی است

که خصم را به شهادت همیکند ارشاد ms109 سموم قهر تو جایی که شعله ریز شود

به بر درافکند آتش ز سهم، درع رماد شود چو دیدهآ خورشید عین بینایی

کشی به میل الف سرمه گر به دیدهآ صاد جلال و جاه تو را چون سیاه بختی من

به نوک کلک عطارد نمیتوان تعداد

مگر ز دودهآ بخت من آورند مداد جهان که ممتلی فتنه بود، فارغ شد

به یمن مسهل تیغت ز امتلای فساد چه دور توسن بخت عنان گسستهآ من

به سعی رایض لطف تو گر شود منقاد؟ خدایگانا! تیغ الم شکافت دلم

بیا ز حق مگذر بالنبی و الاحفاد کجا روم چو تو دیوان شکاف سلطانی؟

به درگه تو هم از دست جور تو فریاد 5همیشه تا که به زنجیر زلف و سجن حسد

درون بود دل عشاق و خاطر حساد حسود جاه تو بادا چو آب در زنجیر

چو خاک، خصم تو زنداننشین ذلت باد 32. در مدح نواب دانشمند خان یارب این ابروست یا تیغ مه نو یا کمان

یارب این چشم است یا مرغ حیا را آشیان؟ یارب این برگشته مژگان است یا دست قضا

پنجه تاب ترک مستی گشته در خواب گران؟ یارب این شبنم بود در غنچه یا در در صدف

یارب این لعل است یا لب یا شکر یا ناردان؟ یارب این نقش وفا یا چشمهآ آب بقاست

یا رگ لعل است یا کام دل من یا دهان؟

یا ارم یا سبز میدان یا بهشت جاودان؟ یارب این خط است یا شیرازهآ دیوان حسن

یا سواد مصر عصمت یا بهار ارغوان؟ یارب این خال است یا در چشم میگون مردمک

یا سویدای دل من یا بر آتش عود جان؟ یارب این سیب زنخدان است و خال عنبرین

یا بود گوی دل من از سویدا مشکدان؟ یارب این صبح شفق پوش ms110 است یا فانوس نور

یا بیاض گردن است از لاله گون پیکر، عیان؟ 10یارب این تار نگاه حسرت آلود من است

یا خیال نازکم یا جسم زارم یا میان؟ یارب این گیسوی مشکین است یا طول امل

یا شب هجرست یا روز سیاه عاشقان؟ یارب این شمشاد فردوس است یا نخل ارم

یا قد طوبی خرام توست یا سرو روان؟ یارب این رفتارچالاک است یا باد بهار

کز خرامش پا، نشد رنگین ز چشم خون چکان؟ یارب این سنگ است یا فولاد یا جان من است

یا دل سخت تو، ای مهآ طلعت نامهربان؟ ای چراغ دیدهآ روحانیان پروانهات

همچو شمعم، شعلهور گردیده مغز استخوان پنجهآ آهم گریبان فلک را چاک زد

تا به کی چون عمر بر من بگذری دامنکشان؟

از نگاهی حسن روز افزون نمییابد زیان سوختم، زآن لعل سیراب ار دهی یک ساغرم

تر زبان گردم به مدح صاحب عالی مکان انجمن پیرای بزم دین و دانش، عقل کل

گلشن آرای ریاض فضل، دانشمندخان 2آنکه چون در بحر دانش غوطهور گردد، کند

پرگهر چون جیب گردون، دامن آخر زمان صد فلاطون از گلستان خیالش گلفروش

صد ارسطو در دبستان کمالش درسخوان رشتهآ جان، بوعلی شیرازهآ قانون کند

چون اشارات شفابخش وی آید در میان با مقامات کمالاتش حریری شال پوش

با عبارات روان افزاش سحبان بیزبان با عروج فکرت برهائ طرازش کمترست

سلم نه آسمان از پایهآ یک نردبان کوه تمکین است و در هر علم راسخ همچو کوه

هر چه هر کس پرسدش، چون کوه میگوید همان باشد از فن بدیع او که [د]ار چشم خرد

کسوت صورت نمیخواهد معانی از بیان ساکنان مجلسش تا نقش قالی، موشکاف

عاکفان مدرسش تا مرغ ایوان، خرده دان در بر خورشید رایش از خجالت آفتاب

بر سر اندازد مدام از صبح کاذب، طیلسان

دود شمع خلوتش اشراقیان را کحل جان مسند علم و عمل را اول بوذرجمهر

موکب اقبال و شان را ثانی نوشیروان مجمع البحرین دین ودانش و فر و شکوه

مطلع السعدین علم وحکمت و اقبال و شان کوه با قدر گرانسنگش اگر سنجی، سبک

با سبکروحیش اگرسنجی پر کاهی، گران فرق نگذارد به امداد رصد بند قضا

نقطههای قاف قدر او قدر از فرقدان میکشد هر برگ کاهش حلقه در گوش هلال

بام قدر او بود، سرکوب قصر آسمان 25ای دلت چون لوح محفوظ آگه از اسرار غیب

پیش قدرت جبهه فرسا آسمان بر آستان خیمهآ جاه تو را بخت بلند آمد ستون

مد احسانش طناب و، ابر عصمت سایهبان صفه قدر تو را اقبال روزافزون رواق

شمسهآ ایوان و طاقش، آفتاب و کهکشان لشکرت را همچو شاخ گل، سپاه دل یزک

بشکفد زین غنچهها گلهای فتح از هر کران کاویانی اخترت را کآیت فیروزی است

مهر و محور مهچه و رایت، مجره پرنیان همزبان شمشیر بهرام انتقامت با زحل

اختر نیک اخترت با سعد اکبر توأمان

شعله زد، پیچد ز سندان در دل کیوان دخان گشته محراب دعای گوشه گیران کعبه وار

قبلهآ روحانیان در قبضهات یعنی کمان گشته قلاب نهنگان محیط کارزار

اژدهای جانستان در پنجهات یعنی سنان پیل پیکر اسب گردون سیرت ارتن در دهد

آورد خورشیدش از جلد اسد، برگستوان طوق دندان کی شود فیل زباندان تو را

حلقه گر سازند خط استوا در امتحان؟ گلشن از گلزار طبعت زرد رویی میکشد

چند کارد باغبان گل، دسته بندد زعفران؟ پیش طبع مستقیمت بندگی کرد اختیار

سرو را از طوق خویش آورد قمری ارمغان گر برآید با دلت، آیینهآ مهر از غلاف

با صریر کلکت ار بلبل کشد بند از زبان شاهدان بوستان و نوعروسان خیال

گوش میگیرند از این و دیده میپوشند از ms112 آن طوطی کلک تو هر گه در شکرخایی شود

بلبل نطق تو در هرجا که گردد گل فشان، زی و هی با هم، هم آغوشاند چون سوفار و زه

شین و کاف از یکدگر دورند چون صدق و گمان چون تو در میدان غواصی، گران سازی رکاب

چون تو در مضمار درپاشی، سبک سازی عنان،

دشت، بر گردون زند طعن فقیری از توان از کف دریا نوالت خون شدش دل همچو لعل

لاله خون دل بود کآید برون از چشم کان 5شورش بحر از کفت بنگر که از موج و حباب

اشک حسرت باشدش بر چهرهآ پرچین روان مجمع روحانیان را لطف خاصت عطربیز

میهمان، خان جهان را فیض عامت میزبان زیبدش گر دم زند ز آیینهآ اسکندری

شد سواد آب خضر از مقدمت هندوستان بخت وارون وقاری بین که در تحصیل آب

استخوانش سرمه گشت از خاکمال اصفهان تا نیابد ره خزان در گلشن سبز سپهر

تا بهار اندازد از بلبل فغان در گلستان، گلشن اقبالت از آب بقا سرسبز باد

نوبهار دولتت فارغ ز آسیب خزان 33. در مدح ایرج خان [از حاشیهآ س] شکفته شد چمن از لالههای رنگارنگ

زمانه گشت ز نو کارخانهآ ارژنگ ز فیض نامیه آیینهآخانه شد گیتی

زدود صیقل باد بهار از آینه زنگ عروس گل به هم آغوشی نسیم بهار

گشاده روی به گلگشت باغ کرد آهنگ

نهال سرو چو کشمیریان چابک و شنگ کشد ز تازگی و خرمی، گل تصویر

ز عندلیب هزاران نوای سیرآهنگ بعید نیست ز تأثیر اعتدال هوا

اگر شکفته شود همچو لاله داغ پلنگ عجب مدان ز روان بخشی نسیم بهار

که کبک کشته شود زنده، باز را در چنگ چمن ز نقش ریاحین نگارخانهآ چین

صبا به کلک نگارنده، نقشبند فرنگ نشسته دایره بر کف به زیر هر ms113 گلبن

چو عندلیب سرایندهای به راک و به رنگ جهان جوان شده نوعی کز اقتضای هوا

چو نای راست شود قامت خمیدهآ چنگ در این زمانه همین غنچه مانده بود حزین

علاج کرد حکیم بهارش از نیرنگ به دست نامیهاش ریخت زعفران در جام

چو دیدش از اثر جور خار با دل تنگ ز بس شکفته شد از خنده بر قفا افتاد

ز قید تنگدلی رست غنچهآ دلتنگ کنون جهان شده لبریز انبساط و سرور

چو بزم خان فلک رفعت ملک فرهنگ جم اشتهار فریدونآ وقار ایرج خان

که برده صولتش از سلم و تور قوت و هنگ

رمیده فر ز فریدون و هوش از هوشنگ به رنگ هاله که بر دور ماه حلقه زند

به دور او امرای عظام بسته کرنگ اگر کشند سر از طوق خدمتش مه و مهر

به بندگیش نبوسند پایهآ اورنگ، فلک ز هاله دهد گردن یکی را غل

به دیگری ز خطوط شعاع پالاهنگ به سجدهاش چو کمان هر که پشت خم نکند

سرش به تیغ شکافند همچو تیر خدنگ به رجم دشمن شیطانآ نهاد او ز نجوم

بود فلاخن افلاک را فراوان سنگ رود ز گرز گرانسنگ او شکوه از کوه

برد ز تیغ سبکروح، او سر از سرهنگ به عهد او ز کشاکش نرفته بر کس زور

کمان به بر نکشد تیر را ز سهمش تنگ به مطلع دگر افکندم از صریر قلم

به مدح بحر کفش در فلک غریو و غرنگ کف کریم تو جوزا مثال و دریا رنگ

درو ز کلک، عطارد بود ز تیغ، نهنگ به هرکجا فتد از شمع کلک تو پرتو

زکیمیاگری آفتاب دارد ننگ

به لاله کاری دهقان همیشه دارد جنگ ز بس که رخنه شد از تیغ فرق فرسایت

نکرده فرق، کسی خود دشمنت از زنگ عیان ms114 ز مهر حسام تو ذرهآ جوهر

چنان که از رخ گلگون دمد خط شبرنگ 30فتد ز چین کمندت فغان به کشور چین

ز تیغ هندیات آشوب در دیار فرنگ مهابتت فکند تیزی از زبان سنان

صلابتت شکند نعره در دهان تفنگ تو یکه تاز چو بر رخش کینه بندی زین

سپاه خصم گشایند از مراکب، تنگ چو بال باز کند چرغ آفتاب، نجوم

رمند از چمن چرخ جملگی چو گلنگ سموم خشم تو گر بگذرد به ترکستان

شود چو شعله شرربار روح پورپشنگ 35چو آتش غضبت شعلهور شود، بینند

ز نار قهر تو آثار حنظل از نارنگ چو قلزم کرمت موجزن شود یابند

ز شهد لطف تو خاصیت شفا ز شرنگ از ابر جود تو بحری که گشت مایه پذیر

ز برق تیغ تو دشتی که شد سمندر رنگ، بط خیال از آن بحر نگذرد به شنا

برید وهم از آن دشت نگذرد به شلنگ

سپهر تا ابدش در حصار هفتورنگ 40 جوی زکین تو هرکس که باشدش در دل

شود شکافتهاش سینه همچو قلب مدنگ چنان به دور تو رسم شکفتگی عام است

که بر جبین سپر هم ندیده کس آژنگ شنیدهام که مرا غایبانه کردی یاد

ندیده دفترم از مدحتت هنوز افرنگ هنوز طوطی کلکم نگشته شکرخای

گشود سبقت جود تو قفل و بند از تنگ کند عطای تو چون لطف ایزد استقبال

نزیل بادیهآ شوق را به صد فرسنگ چنان که منعم ذی الجود قبل از استحقاق

شعاع مهر عطایش رسد به روم و به زنگ به فیض بخشی نزدیک و دور چون خورشید

بود عطای تو صبح سخاش پیشاهنگ جزای احسان، احسان بود به قول خدا

ز من شتاب ثناگستری ربوده درنگ گشاده است وقاری فضای مدح و دعا

مباد مرکب اندیشه، پای عزمش لنگ همیشه تا شود از لاله، باغ، مینوشکل

مدام تا شود از ms115 سبزه، دشت، مینا رنگ ریاض قدر تو را مهر و ماه، لاله وگل

جهان جاه تو را مزرع سپهر، آلنگ

سوخت جانم زودرنجیهای آن دیرآشنا جز کمند آه، دستاویز نتوان ساختن

قصر ناز او بلند و نالهآ من نارسا در ره شوقش ز بس نالیدم، آوازش گرفت

شد زبان از نالهآ من سرمه در کام درا ناله در منقار بلبل، رنگ بر رخسار گل

از فغانم سوخت چون صبر از دل دردآزما کی شدی ماتم سرای بلبل از آهم چمن

گرگل من داشتی بویی ز گلزار وفا؟ کی فغان، مهر سکوتم از دهان برداشتی

گر نبودی هندوی خال لبش، طاقت ربا؟ کی چنین شوریده گشتی بلبل از سودای گل

گر نبودی نکهت زلفش هم آغوش صبا؟ بی گل رویش ز گلبانگم گلستان شد جهان

نالهآ عشاق بخشد عندلیبان را نوا یابد از نور تجلی وادی آیمن فروغ

شمع رخسارش کجا غمخانهآ تارم کجا؟! داستان الفت گنج و خراب افسانهای است

یک دم آن گنج حیا در کلبهام نگرفت جا ای نهال قامتت شمشاد گلزار ارم

سبزهآ خطت سواد چشمهآ آب بقا

در فروش کشور حسنت لب معجزنما در شب زلف تو هرکس برد خوابش، میکشند

سرمهآ بیداریش چون بخت من روز جزا از تو کی زیبد که با هر خار و خس گردی قرین؟

سدره و طوبی کجا گیرند الفت باگیا؟ هرکه خارش باشد اول همنشین، آخر کند

از تأسف همچو گل بر خویش پیراهن قبا عندلیب گلشنم اما غزلخوان گلی

کش نیالودست دامان وفا، خار جفا آن گل بیخار مولانا محمد صادق است

کش هزاران بلبل از هرسو بود دستان سرا قبلهآ ارباب دانش، قدوهآ اصحاب فضل

زبدهآ اهل یقین، سرخیل جمع اتقیا جان دانش، چشم بینش، نور ایمان، شمع دین

کوه تمکین، کان احسان، بحر جود، ابرسخا مقتدای ms116 اهل عرفان، پیشوای مقبلان

پادشاه ملک معنی، خسرو عز و علا آن بلند اختر که دایم کوکب اقبال او

مسند خورشید باشد چون مسیحش متکا آنکه با قدر رفعیش گر ز خود گوید سپهر

از هلالش طوق بر گردن نهد دست قضا آنکه با بحر دلش گر بحر گردد روبرو

لطمهآ موجش کند رخساره نیلی چون قفا

سوزدش برق از غضب، دریاش خواند بیحیا 5صادق القولی که چون سوسن نباشد بیخلاف

بر زبانش کذب را اندیشهآ نشو و نما سایهبان دولتش معراج هفتم آسمان

خاک پایش دیدهآ اهل یقین را توتیا ای که برچرخ برین خورشید انور می کند

از فروغ رای تو دریوزهآ نور و ضیا در صلاح و زهد و تقوی در سخا و علم و حلم

مقتدایان جهان را هستی اکنون مقتدا صاحب انصافان کجا انکار گفتارم کنند؟

میکند اذعان من، گردون کافرماجرا ور کسی را دیو نخوت رهزن انصاف شد

گویدش گردون متاع خویش بردار و بیا کیست آن کز بادهآ فضل و شراب دانشت

جرعهآ عرفان ننوشیده است از جام هدا؟ کیست آن کز ابر جود و رشحهآ بحرکفت

بر وجود او نباریده است باران عطا؟ لطف عامت ای بلند اختر که بادا لایزال

شامل هر خاص وهر عام است چون لطف خدا سوسن ار گردد خموش از مدحتت، بیرون کشد

چون بنفشه، خنجر بیدش زبانها از قفا 8 قبلهآ من! مرشد من! پیر من! استاد من!

ای که از علمت علم گشتم به عالم در، غنا

در خمار غصه و غم، ساغر رنج و عنا؟ تا به کی بر خویش پیچم همچو زلف مهوشان؟

دیده چون دل خون فشان، چون سینه مژگان شعلهزا روزگارم کرده پامال و ز من جوید شرف

فیض بخشم چون هما اما ز بال دلگشا استخوانش را ms117 چه سود ار سوده؟ برسرجا دهند؟

آشیان طایر دولت بود بال هما 4نبود از پوشیدنی ما را به جز احسان خویش

نبود از نوشیدنی غیر از غم و غیر از هوا بنده را جز یک قبا نبود به بستان جهان

در بهار و در خزان چون سرو در صیف و شتا تا به دانایی رسیدم هردمم دردی فزود

صد هزاران یاد آن نادانی عهد صبا دوحهآ فضل و هنر را میوه غیر از غصه نیست

جز پشیمانی ندارد حاصلی کشت وفا لطف واحسان و مروت در جهان هرگز نبود

یا مگر معدوم شد عنقا صفت در دور ما گرچه در دریای فقر و مسکنت غرقم ولی

منت احسان نباشد بر من از هیچ آشنا همچو من خونابه نوشی، چون توعالی همتی

کی روا دارد خرد کز خوشدلی باشم جدا؟ خرده دانا ذوفنونم من به هرفن یک فنه

هم تو میدانی و هستی صدق قولم را گوا

خامش ولب بسته، نی مانند دریا خود نما گرچه از فرهنگ ودانش نیست وصف خویشتن

در حقیقت، لیک باشد وصف ما وصف شما بندهای را گرستایند از ره عز و شرف

صاحبش را میفزاید رتبه و قدر و بها قصه کوته کن وقاری کز خجالت نشکند

بر رخ اندیشهآ من رنگ روی مدعا تا بود چون کشتی دریوزه جام ماه نو

گاه خالی گاه پر، در دست ابدال قضا کشتی عمر حسودت خالی از باد مراد

جام عیش نیکخواهت پر ز صهبای رجا 35. در مدح قاضی صفیالدین محمد، قاضی یزد ای به دارالملک شرع از سروران دست تو پیش

تا تو بر مسند نشستی شرع میبالد به خویش هم ز دیوان قضا پس پس رود حکم قدر

گر نه حکم نافذت بیند روان از پیش پیش میکشد در مجلس شرع تو گرحاضر شود

هم به سعی شحنهآ عدل، انتقام از گرگ میش هرشهادت را ms118 که یکره جرح سازی، می کند

دایما برعکس عادت مدعی را سینه ریش کی گشاید لب کسی از شکوهآ زال جهان

فی المثل مشاطهآ رای تو گر بندد حلیش؟

گر فقیری کم بضاعت با امیری زور بیش، بر در دعوی نشیند جفت، اغلب میبرد

چون حساب غالب و مغلوب حکم کم ز بیش ای شریعت دستگاه، ای قدوهآ ارباب فضل

ای که با رایت نخوانم مشتری را راست کیش سینه ریشی گر نشیند بر در صاحبدلی

مرهم نوشی توقع دارد از لطفش نه نیش سیما چون من پریشان خاطری نازکدلی

کم غبار خاطر غیری بود خاطر پریش قبله گاها! من نه آنم کم تصور کردهای

از در بینش درا، بشناس ریحان از حشیش پی به معنی بر که نادان میکند خود را هلاک

زآنکه در صورت بود مانند هم جدوار و بیش گر نسب گویی بحمدالله بر اعیان ظاهراست

ور حسب جویی بگویم برخی از احوال خویش آن منم کزروی معنی با سپهر رفعتم

آسمان را گر بسنجی کمتر آید از عریش 15 گر به تعداد کمالاتم عطارد دم زند

دارد از روی شعف جذر آصم هم گوش پیش نقطهای کز نظم و نثرم فاش گردد دانه وار

نسر طایر در زمان برباید از روی زمیش از نیام خامشی تیغ زبان چون برکشم

با همه خنجر گزاری بید میلرزد به خویش

از تهی دستی گل بیگانگی چینم ز خویش پشتم از بار عسار آمد دوتا همچون کمان

سینه از تیر تغابن راست میماند به کیش قصه کوته کن وقاری بردی آب اعتبار

تا کی از افلاس و عسرت تا کی از دستار و ریش؟! تا بود دولت قرین مذهب و دین فقیه

تا بود نکبت رهین ملت و کیش کشیش اتحادش گرم بادا با محبان چون سروش

اختلاطش باد چسپان با ms119 عدو همچون سریش 36. در مدح یکی از اکابر دلی دارم که بر وی باد حرمان صرصری دارد

غمی در دل که از بالا خطاب لنگری دارد ازین دل آتش سوزان گریزان چون ز من شادی ازین دریای غم کوه گران طبع پری دارد چه دل؟ پهلو نشین روزی من گشته از تنگی چه غم؟ چون بحر جود صاحبی پهناوری دارد در دریای جود و مکرمت کز رای مهر آسا

ضمیر انورش آیینهآ اسکندری دارد 5خداوندا! شنیدستم که از من رنجشی داری

دل مجروح من این زخم را هم برسری دارد مرا زآن گفتگو مقصد بود جمعی ز ناپاکان

کزیشان هریکی بر دیگری بالاتری دارد

به حکم آنکه بهمانش فلان خدمتگری دارد، زند کوس آنا الحق بر فراز گنبد گردون

چو فرعون از سر نخوت هوای سروری دارد به إمساک جبلی، بخل فطری، حیلت ذاتی

اگر نیکو سرشتی میل مسکینپروری دارد، 10 به چشم و ابروی و دست و زبان و لبگزیدنها

شود مناع خیر و کار او را سرسری دارد دگر نورستهآ باغ هنر کز جهل و نادانی

کند دعوی استعداد و عزم شاعری دارد به شخصی کو به سی سال از هنرها آمده بر سر

نشیند روبروی و گفتگوی همسری دارد دگر آن ناتوان دیدی که از کوتاهی فطرت

نظر بر حال ظاهر بر لباس ظاهری دارد گر از رختی فقیری پرده بر عیب نهان پوشد

چو اشک چشم آن بیدل سر پردهدری دارد دگر ناراست عیاری که چون من ساده لوحی را

بپیچد دست و بعد از سالها او داوری دارد دگر آن چاپلوسی کز در یاری درون آید

بدان صورت که گویی آرزوی چاکری دارد نماید خویشتن را از هواداران و جانبازان

بدان هیأت که خود را از هوای خود بری دارد چو حاجاتش رواکردی و امیدش برآوردی

تو را نشناسد و از کبر، میل برتری دارد

که برگ یاسمینآشان رنگ گلبرگ طری دارد، 2چو در بزم طرب گردند دست افشان و پاکوبان

هوای رقصشان، ناهید بر خنیاگری دارد چو تار ناز بر قانون استغنا کشند از چنگ

گذارد زهره چنگ و شیوهآ فرمانبری دارد چو دم در نای بی مهری دمند، از بیخودی شمشاد

چو دف گردد خروشان و هوای چنبری دارد مرا باشد شکایت زین گروه و طالع وارون

به دانایی که علمش حصر خشکی و تری دارد چرا بیهوده رنجید از وقاری آن نکوبختی

که ذات قدسی و پیرایهآ پیغمبری دارد؟ 25 سزد گوهرفروش بحر اگر بر لب نیارد کف

که صراف زمانه چون تو گوهر، جوهری دارد چو تو گوهر شناسی ناروا باشد که نشناسد

که هر جنسی که در بیع است نوعی مشتری دارد دهد خیاط قدرت دوستان را خلعت زرکش

برای دشمنان هم جامهآ نیلوفری دارد معاند جامهآ خود گر به دوش دوستان گیرد

بر و دوش محبان پوشش آن کافری دارد الهی منشی تقدیر تا در قدرت انشا

یکی را چون وقاری دیگری چون انوری دارد، موافق را رخ از جام طرب چون گل برافروزد

مخالف را ز آه آتشی، خاکستری دارد

مبادش از در دستور آرزوی جدایی وزیر معدلت آیین که جنس عدل به عهدش

چو نقد شرع مطهر گرفته اوج روایی ز استفادهآ جودش صدف به گوهربندی

ز استفاضهآ خلقش صبا به نافه گشایی گه ملاطفه با نکهت شمامهآ خلقش

شمیم نافهآ تبت خجل ز غالیه سایی دم مکالمه از نفحهآ نسایم نطقش

نسیم باغ جنان متصف به روح فزایی چوشمع نورفشان چون علم شود به تهجد

کند ز صدق دلش پرنیان صبح، ردایی چو زلف یار من احسانآش کوتهی نپذیرد

سبق ز خط شعاعی برد به مد رسایی زهی نظام تو دیباچهآ کتاب وزارت

زهی سخای تو سرمشق جود حاتم طایی

به سر علاقهآ دستار کرده بال همایی نبوده عدل تو را در قبول امر وزارت

به جز نظام مهام آنام، علت غایی تخلص کف دریا مواهب تو، سحابی

خطاب خاطر بیضا مآثر تو، ضیایی وجود جودسرشت تو کوکبی است که تابد

فروغ طور ازو در سپهر کوکبهزایی جناب فیض مآب تو کعبهای است که دارد

به سوی وی همه ذرات رسم قبله نمایی خطا به عهد تو منسوخ شد چنان که سخنور

صواب نشمرد اوصاف آهوان خطایی شکفته گلشن بخت تو را چو روضهآ خلقت

نسیم لطف الهی کند همیشه صبایی بود به خون عدو دست و پای شاهد بختت

به رنگ پنجهآ مژگان من مدام حنایی ایا سحاب سخایی که آفتاب زرافشان

ز کیمیاگر جود تو شد علم به طلایی ایا سپهرجنابی که با ضمیر منیرت

به ذرگی شده مشهور مهر و، مه به سهایی روا بود که چو من عندلیب قافیه سنجی

به رنگ گل به تنش پیرهن نموده قبایی؟ روا بود که چو من سروی از خزان غم آزاد

ندیده گردنش از طوق قمریانه رهایی؟

نوشته منشی تقدیر افصح الفصحایی منم که طوطی هندوستان و بلبل ایران

ز من گرفته شکرخایی و ترانه سرایی خدایگانا! از خوان بیدریغ سلیمان

نشد حوالهآ موری چو من، نوالهآ ربایی به غیر شکر مدان این حدیث شکوه نما را

خدا گواست که من راضیم به حکم قضایی 2به قدر ران ملخ بهرهای که گشته مقدر

به دلنوازی اولادم از نعیم عطایی، روا بود که به دوران عدل چون تو وزیری

همیشه در گره افتاده چون دعای ریایی؟ دو چشمشان شده از انتظار چار، سه سال است

در این سه سال دو تومان، دچار گشته دوتایی تو هم وزیری و هم حاکمی و هم متصدی

به دست توست زمام مهام حکمی و رایی چرا به صیقل الفت به رنگ ms123 صاف ضمیران

غبار کلفت از آیینهآ دلم نزدایی بگو به کعبهآ آمال مخلصان وفاکیش

بگو به قبلهآ حاجات دوستان فدایی، گل ریاض نجابت، بهار گلشن دولت

نتیجة الوزرایی سلالة النجبایی، که از گروه وفا پیشگان ماست وقاری

به صاف طینتیاش مهر و ماه داده گواهی

ز هرزهگوی نیاید به غیر هرزه درایی ز مال شاه به فرمان شاه سهل نماید

اگر دلی به کف آری و رام خویش نمایی 28تدارکش کن از احسان به راه و رسم بزرگان

مگر ز عهدهآ تقصیر خویشتن به درآیی به مومیایی احسان توان درست نمودن

دل شکسته ندارد جز استماله، دوایی دعای خسته دلان جوشن است صف شکنان را

غلط بود که ندارد نشانه تیر هوایی ز تیر حادثه پروا نکرده سخت کمانی

که تارهای زره کرده کارهای خدایی همیشه تاگل جودست نافه بیز بزرگی

مدام تا می بخل است نشأه بخش گدایی سماط جود تو را عز و ناز شاهد وساقی

بساط عیش تو را ماه و زهره، چنگی و نایی

میکند بر تارک خورشید تابان افسری ای که اندر مطبخ إنعام تو این نه طبق

پر بود، وصفش اگر گویم کم از یک لنگری بس که دود مطبخت بر آسمان پیچیده است

همچو آتش گشته رنگ جامهاش خاکستری بهر طباخی به زیر آید اگر فرمان دهی

هندوی کیوان ندارد چاره جز فرمانبری بره و بزغالهآ پرورده، مریخ و زحل

سوی بزمت ناورند از انفعال لاغری زهره گاورس ثریا بسته برکوهان گاو

گر به سوی مطبخ آرد نبود الا از خری

داغها برسینه، چون دیدست ازو این برتری بنده را چینی نژادی در شبستان مختفی است

کآفتاب از وی برد نور و، سعادت مشتری اصلش از غور و نسب از چین، لطافت از بهشت ms124

نیست خاقان را پریزادی بدین خوش منظری 10روح فغفور از غمش چینی نوازی میکند

تا به چشم هندویی در چینی ما ننگری گر زنی انگشتی از رامشگریها برلبش

زهره از خجلت فروبندد دم از خنیاگری گاه دیدن در جمالش، دیده از وی نوریاب

کام دل از وی گرفتن باعث جان پروری گرچه چینی زاده است اما ز چین افتاده دور

چین پیشانی کجا و آفتاب خاوری؟! زین طبق سرپوش بردارم بگویم برملا

کشتی بحر تنعم نام پاکش لنگری صاحبا! این ترک چینی طینت ناهیذ فن

واگرفتم از دهان و چنگ چندین مشتری نامزد کردم مر اقبال تو را چون گفتهاند

قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری ای سلیم النفس کز خلقت جهانی خرم است

هیچ میدانی صداقش چیست؟ گنج اکبری لیک مهرش برتو ای بحرسخا کردم حلال

گاه وصلش گرز حرمان رهی یاد آوری

2. و له ایضا ایا ستوده سپر صاحبا خداوندا

که در مشیمهآ امکان نباشدت انباز نیاورد چو تو یکدانه گوهری به کنار

ز بحر هستی، غواص چرخ شعبده باز ز فیض پرتو نور ضمیر میدانی

زبان سوسن در گوش گل چه گفت به راز؟ چه نسبت است کلام تو را به غیر؟ که هست

ز سحر سامری انفاس عیسوی ممتاز 25هرآن گیاه که روید ز شوره زار فسون

نهایت از تن بیجان برآورد آواز دماغ مردهآ صد ساله عطسهریز کند

هر آن نسیم که خیزد ز گلشن اعجاز به رفعت ار بستایند دیگری با تو

کجا قرین حقیقت شود کلام مجاز؟ سپهر چون تو نبیند به دیدهآ مه و مهر

هزار سال اگر طی کند نشیب و فراز تو آن کسی که به مدح تو در سخن تطویل

چنان خوش است که در غیر مدح ms125 تو ایجاز

که لاابالی و رندست و شوخ و شاهد باز زیاده هستم از آنها که گفتهاند ولی

چو مفسدان دغا پیشه نیستم غماز مرا رسد که کنم ناز بر سپهر که من

نریختم برهر ناکس آبروی نیاز عجب نباشد اگر تاج زر نهد برسر

چو نرگس، آنکه قناعت کند به نان و پیاز چرا نرنجند از من جماعتی که بود

وجودشان بر من کم ز صعوه در بر باز؟ 25به رنگ لاله چه داغی که بر جگر سوزند

به سان گل چو نهم کج، کلاهگوشهآ ناز اگرچه شاعرم و بینوا و طالب علم

نکردهام برکس دست افتقار دراز چو باب نیست در این فصل، جنس درد کسی

چه نوع شرح کند داستان سوز و گداز؟ به مجلسی که درو نغمه سنج کم یابی

وقاری از لب مطرب مکش ترانهآ ساز کنون چو بلبل شوریده نغمهریز شوم

که گشت طوطی خلقت به نالهام دمساز خدایگانا! از فاقه آنچنان شدهام

که میرمند چو دل از برم بتان طراز ز دخل همت تو خردهای طمع دارم

که یار چشم به راه است و گوش بر آواز

از لوث شبه و عیب چو جدت مطهر است از نوک خامهآ تو که تیغی است یکزبان

جوزا مثال، کلک عطارد دو پیکر است صد بابت است مفردهآ خاطر تو را

«من ذلک» آنچه در ورق چرخ مضمر است 45تو بیقرینهای و نداری قرینه لیک

در راستی قرینهآ مد تو محور است دانی نوشتههای قلم را یکان یکان

گویی که لوح محفوظت فرد دفتر است روباه سیرتان همه پیغولهجو شدند

گویا صریر کلک تو بانگ غضنفر است پیش علو قدر تو پست است آسمان

خورشید با سجنجل رایت مکدر است جز وجه خیر وجههآ همت نساختی

آیینهآ ضمیرت از آنرو منور است «صد غصه در دل است گره، بنده ms126 را ولی

با فطرت تو راز نگفته مکرر است گر اذن هست از آن به یکی اکتفا کنم

چون نزد عقل، احسن اقوال آخصر است دارم محصلی که شب وروز در نظر

شیطان صفت به هیأت دیگر مصؤر است

وجه برات را ز تو خواهم که درخور است من برسبیل جایزه کردم ز تو قبول

دانی تو هم که جایزهای بس محقر است گفتم دو هشت بیت به قدر برات خویش

یک بیت و یک هزار چه خوش در برابر است تا منشی سپهر به دستوری قضا

طغرا نویس محکمهآ سعد اکبر است کلک تو مفتی بد و نیک زمانه باد

هرچند بد به دور تو از نیک بهتر است مرا داد اسبی شه پیل زور که در عرصه چون داد جولان دهد، سمند سپهر از خوی انفعال زمین را به یغمای طوفان دهد 0چورخ سوی خصم آورد گوی وار سرش را به تاراج چوگان دهد شود قطرهزن گر چو فرزین ابر ز کشت امل بر فراوان دهد به یک شهرخ جستنش، خصم شاه ز ماتی امان یابد ارجان دهد بنامیزد آن باد پا مرکبی که یاد از سریر سلیمان دهد صباح را برانگیزیاش از عراق رواحت نشان از خراسان دهد 5چو کاکل فشاند، صبا نافهها به چین ارمغان غزالان دهد شود شیهه کش گر چو رعد بهار زمین را تزلزل به ارکان دهد چو در ابتدا ز انتها بگذرد ابد را خطاب ازل زآن دهد مرا در دل آمد که این خاره سم قضیمش که از راه احسان دهد چو دانست ما فی الضمیر مرا به حدسی که مر عقل را جان دهد،

ناید ز روی عز وشرف با تو در شمار ای مرکز محیط جلالت که آسمان

باشد به زیر قبهآ قدر تواش مدار ای منبع زلال کمال، ای سحاب فیض

ای کان گوهر هنر، ای کوه اقتدار

گردد مگر در آینه1 از عکست آشکار 110 تا آخرالزمان نرسد بهرهای به کس

در طینت تو بس که هنر برده شد به کار باشد کف تو بحر سخا و آصابعت

ز آن بحر، منشعب شده یابند جویبار قدر هنر تو دانی وبس در دیار فضل

باشد ز تو یگانه هنرور امیدوار بیقدری من ارچه فراموشی آورد

لیکن تو را مباد عزیزان به دیده خوار چشمم چهار گشت به راه چهار چیز

بدتر ز رنج مرگ بود درد انتظار 15 اول مهذبم که شب و روز و روز وشب

دارم به او رجوع به هرلحظه چندبار شد مدتی که ماندهام از درس و بحث خویش

بی او گرفته شاهد معنی ز من کنار دیگر کلام سحر نظام سمی تو

کانجم نهاده برسرش از بهر افتخار طبع گهرشناس، شهنشاه نامه را

داند که لجهآی است پر از در شاهوار تا وعدهآ وصال وی افتاد درسرم

افکنده است شعلهآ شوقم در اضطرار

شد ضامن وصول وی ای فخر روزگار حقا که مدتی است ms129 که این ماجرا گذشت

او دیده بر ره است و من از گفته شرمسار دیگر سخن برهنه به آید که در لباس

قطنی چه شد که صبر مرا رفت پود و تار گفتی که میرسد ز ره اینک در این دو روز

با بار خانه از بر باب بزرگوار خوش رنگ و خوش قماش و لطیف و رسا و نغز

چون میرسد ز بهر تو می سازم اختیار 25 فصل بهار رفت و خزان هم گذشت وشد

دی ماه و برفریز و من از درد بیقرار اکنون هزار چیز ضرور است جز لباس

واحسرتا که نیست یکی حاضر از هزار سوغات ألکه، روغن و قطنی و کشک و آرد

با هیمه و زگال روان ساز یک قطار خواهنده من، دهنده تو گر کم طلب کنم

در شرع همت من وتو هر دو هست عار اینها که گفتم از دوسه تومان زیاده نیست

سهل است این به چشم تو از راه اعتبار 3 ما را نظر به گوشهآ ابروی لطف تو

چون برهلال عید بود چشم روزه دار

از من بگو به «واهب» صاحب سرت سلامت

شد ضامن وصول وی ای فخر روزگار حقا که مدتی است که این ماجرا گذشت

او دیده بر ره است و من از گفته شرمسار دیگر سخن برهنه به آید که در لباس

قطنی چه شد که صبر مرا رفت پود و تار گفتی که میرسد ز ره اینک در این دو روز

با بار خانه از بر باب بزرگوار خوش رنگ و خوش قماش و لطیف و رسا و نغز

چون میرسد ز بهر تو میسازم اختیار 25 فصل بهار رفت و خزان هم گذشت وشد

دی ماه و برفریز و من از درد بیقرار اکنون هزار چیز ضرور است جز لباس

واحسرتا که نیست یکی حاضر از هزار سوغات آلکه، روغن و قطنی و کشک و آرد

با هیمه و زگال روان ساز یک قطار خواهنده من، دهنده توگر کم طلب کنم

در شرع همت من و تو هر دو هست عار اینها که گفتم از دوسه تومان زیاده نیست

سهل است این به چشم تو از راه اعتبار 30ما را نظر به گوشهآ ابروی لطف تو

چون برهلال عید بود چشم روزه دار

از طبع مستقیمت میگیرد استقامت بیشبهه از عروقت معنی برون تراود

سازی به وقت حاجت گر فصد یا حجامت از سلک بذله گویان وز صف نکته سنجان

هرگه بلند گردد بانگ اذان و قامت از روی نیکرایی گاه غزل سرایی

میزیبد ار نمایی آن قوم را امامت 55 در وصف ذات پاکت گر دفتری نویسم

در جلد مینگنجد از حجم و از ضخامت ای کز خیال صایب تاریخیان نویسند

صد چون حسن مریدت صد محتشم غلامت کی ms132 زیبد از تو با من امساک در زخارف؟

چون با تو من نکردم امساک در شهامت خواهی کمالت از من یابد کمال؟ هشدار!

شرط عبادت آمد در نیت استدامت آن را که محض خیر است اسراف می شماری

وآن را که جز ربا نیست نامش نهی کرامت دانی که چیست جانا معنی تخلصت را؟

آخر بگو کجا رفت این اسم را علامت؟ از انفعال مردم تا آب خویش بردم

یارب مباد کس را از خویشتن ملامت از گفتههای حافظ یک بیت بر توخوانم

کآویز گوش سازد چرخ خمیده قامت

من جرب المجرب حلت به الندامت» گر با تو بیقراری بازد چنین قماری

جیبش ز کف گذاری تا دامن قیامت 65 لیکن وقاریام من باشد مرا وقاری

کز دوستان نرنجم با صد جهان غرامت ای بلنداختر که سکان سماوات از شعف

ذکر اوصاف جمیلت کردهاند اوراد خویش آسمانت خوانده عالی شأن و دارد از نجوم

مهرها بر محضرش از بهر استشهاد خویش گر به چشم داد یک ره سوی گردون بنگری

همچو مژگان بتان برگردد از بیداد خویش قبله گاها! مبلغی از بی کسی بیچارهای

قرض کردم از برای خاطر أستاد خویش 0 داد تنخواه من از سریزد آن صاحب کرم

پس عنان پیچید و شد سوی نعیم آباد خویش این زمان بر من حوالت کردهاند این ناکسان

من نمیدانم چه سازم با دل ناشاد خویش؟ مرده دانندش چو خود، زآن این گروه بیادب

میکندش رد خط، چون قول بی بنیاد خویش

10. و ایضا له ای نور دیده وجه برات کمینه را

باعث چه شد که ضایع و مهمل گذاشتی؟ گر میدهی بده که در این دهر بی مدار

کس را گریز نیست ز شامی و چاشتی 80 ورنه بگو که برکن از این وجه ساده، دل

انگار کن که یک شبه روزی نداشتی لیکن تو این سخن ز وقاری نگاه دار

ای آنکه رایت حیل از بر، فراشتی چون شخص کینه، پای به زین اندر آورد

مشکل توان گرفت سر راه آشتی ای آنکه در زمین دل شوره بوم خویش

جز تخم مکر وحیله ودستان نکاشتی

بهر حطام دنیوی از کف گذاشتی؟ 185 نزدیک شد که خانهآ صبرم شود خراب

از بس سپاه وعده که بر وی گماشتی ای کج لسان وعدهآ خلاف دروغ گوی

ای آنکه نقش شعبده بر دل نگاشتی، تیغ جگرشکاف زبان من از غلاف

بیرون چرا کشی تو که جوشن نداشتی؟ دم درکش ای وقاری و وقت دگر بگو

آن قصههای غصه که باقی گذاشتی 11. و له ایضا بر امید وعدهآ صدق تو، من ماه صیام سوختم از فاقه چون عریان ز خورشید تموز 990عید آضحی هم شد و ماه محرم هم گذشت من چو چشم روزهداران بر ره ماهم هنوز اشکریزان شمع سان در سوزشم تا نیم شب کفزنان دریاصفت در شورشم تا نیمروز ناگهانم گفت شخصی کان خر استر نسب زور گاوش هست و مکر روبه و دندان یوز اعتمادی برکلامش نیست چون بی اختیار از دهانش جست حرفی چون ز..... پاره.....2 من تو را زین معنی آگه ساختم از روی لطف تو همی خواهی بخوان، خواهی بدر، خواهی بسوز

باشد که باز بینیم دیدار آشنا را که آیا این لفظ «نشسته» است یا «شکسته» و حکیم «شکسته» درست فرموده بودند. این چند بیت بدیهه منظوم و در تحت آنها مرقوم شد: 95 ای حضرت نزاری بشنو تو از وقاری خود را ز شعر فهمی رسوا مکن خدا را کشتی نشسته خواهد از باد شرطه یاری سودی ندارد این باد کشتین شکستهها را دیگر که اهل معنی دارند پاس نسبت نسبت ضرور باشد لفظ سخن سرا را «برخیز» را «نشستن» باید که در بر افتد لفظ شکسته اینجا ناید درست یارا کشتی، وجود ما شد کشتی نشسته ماییم باد «ازجعی» شناسم، بشناس آشنا را 200 ای فرازندهآ لوای جلال ای که چون چترت آسمان نبود ای ستون سرادق جبروت که قرینت به صد قران نبود خان بن خان مقرب الخاقان که نظیر تو در جهان نبود با دل و دست گوهرافشانت غیرنامی ز بحر و کان نبود روز و شب زرفشانیات کارست چون تو خورشید زرفشان نبود 205چون فضای سپهر اجلالت بحرجود تو را کران نبود چون بهار حدیقهآ جودت باغ لطف تو را خزان نبود از تف سینه، کینه جویت را مغز، چون نی در استخوان نبود زآتش فتنه، بد سگالت را بر بدن پوست شعله سان نبود چون گشاید عقاب تیرت پر کرکس چرخ را امان نبود 210 نسر طایر عجب نباشد اگر مسکنش نخل کهکشان نبود

ای کف جودت چمن پیرای گلزار امید شادی و عیش و طرب در غنچهآ دلهای تنگ

همچوآب و رنگ و بوی گل ز لطفت آرمید هر دری را کآسمان بر روی هر دلبسته بست

جنبش ابروی اقبال تو گشت آن را کلید

گر کسی را دست نومیدی گریبانش درید دست احسان تو هرکس را که از محنت رهاند

پای استغنا دگر در دامن راحت کشید 255 پرتو لطف تو بر هر تیره ایامی که تافت

غنچههای عزتش از گلبن خواری دمید آفتابش سایه تا بر سرفکند از اعتبار

ذرهآ بیبال و پر تا شرفهآ گردون پرید بشکفاند غنچهآ دلها دم جان پرورت

عندلیبان را دهد باد بهار ازگل نوید کس نبیند بخت خواب آلوده را دیگر به خواب

هرکجا افسانه خوان بخت بیدارت رسید شد فروزان گوهری بر افسر بخت بلند

هرگلی کز باغ دولت، دست اقبال تو چید 260فیض بخشان را رسد پروانهآ روشندلی

شمع بزم افروزیش دادند تا از خود برید زندگانی، خودنما بر خویش میسازد تباه

در کفن پیچید خود را کرم تا بر خود تنید بیسبب گردون تو را این رتبهآ عالی نداد

چون پدر نشناسد آخر قدر فرزند رشید؟ چون تویی در حسن سیرت مادر گیتی نزاد

چون تویی در ملک معنی دیدهآ دولت ندید یابد از نام تو عنوان، دفتر مجد و جلال

همچنان کز مد بسم الله قرآن مجید ms137

مربط اسبان خاصت را کمند زر کشید قرب سبحانی دلیل قرب سلطانی بود

این تقرب زآن تقرب خاست بیگفت وشنید مجلس عیش تو را ای مجلس آرای شرور

زهره چنگی، مشتری ساقی و خون غم نبید از غلامان سعادتمندت اقبال بلند

از انیسان صداقت پیشهات بخت سعید بزم سورت بود عید وآمد این عیدش زپی

میرسد نوروز سلطانی دگر «هل من مزید» 220هر زمانت عیدی از نو، روزی است از روزگار

بر تو و بر دوستدارانت مبارک باد عید گلشن اقبالت از ابرعطا سرسبز باد

تا که باشد لاله را رخ سرخ و نسرین را سفید ای نوگل شکفتهآ گلزار عز و جاه

ای نوبهار گلشن اقبال و احتشام گلدسته بند گلشن امکان نبسته است

گلدستهای به رنگ تو از باغ احترام جوهرشناس عرصهآ هستی ندیده است

یکدانه گوهری چو تو در سلک انتظام 5 باد صبا به جانب گلزار اگر به فرض

از گلشن شکفتهآ طبعت برد پیام،

در گلستان ز غنچه نماند به غیر نام طوطین صفت چو در سخن آیی، برون بری

تلخی ز بخت شور به شیرینی کلام آب حیات را که روان بخش عالم است

گفتار جانفزای تو وادارد از خرام آنان که همچو شمع به فطرت علم شدند

پروانهاند شمع شعور تو را تمام 280 آهوی چشم شیر شکاران شوخ چشم

مستی ز چشم ساقی بزم تو کرده وام روز ازل حوالهآ بزم تو شد نشاط

بنگر به دست ساقی چرخ از هلال جام گیرد ز یک عتاب تو اقبال رام، رم

گردد ز یک نگاه تو بخت رمیده، رام پیوسته چون دعای تو ذکر جمیل تو

ورد زبان پیر و جوان است و خاص و عام تا باشد از ستاره و گردون نشان، تو را

گردون معین، ستاره قرین، آرزو به کام 285تا نام مشتری ms138 به سعادت شود بلند

بخت سعید باد رفیق تو والسلام

مهر سکوت بردهان، نطق سخن سرای را بر در کبریای خود همچو کبوتر حرم

بال عروج دادهای، نالهآ نارسای را طفل یتیم اشک را روکش بحر کردهای

سر به فلک رساندهای آه شکسته پای را چشم خرد فریب را سرمهآ ناز دادهای

طاق کرشمه بستهای، ابروی دلگشای را دست خرد نمی شود پرده گشای حکمتت

مرهم زخم دل کنی طرهآ مشکسای را این همه ناله از دلم، باز نکرد عقدهای

کی ز فغان گشاده شد عقدهآ دل، درای را؟

خوردن استخوان دهد بال شرف همای را تاز دم سکندری آینه ساز گشتهام

برسر جم شکستهام1 جام جهاننمای را همچو وقاری از دری عزت خسروی طلب

در چه خواری افکند هرزه دوی گدای را زهی بیت بلند ابرویت سرمشق عنوانها

بیاض خوش خط رخسارهات سرلوح دیوانها گر آن خط یابد آسیبی، جهانی را برآید جان

بود شیرازهآ دیوان حسنت رشتهآ جانها به خون غلطیدهآ مژگانت اسماعیلی از هرسو

کمان ابروانت را بود هر گوشه قربانها ز گلگشت دل پرداغ من دارد غمت شادی

ببین از چاکها در لالهزار دل، خیابانها تو را دل گشته منزل، دیده گریان، بی تو من نالان

ز دل تا دیده دریاها، ز من تا دل بیابانها ندارد آفتاب ار هاله شاید زآنکه نگذارد

شکست دامن مژگان درستی در گریبانها ز خط، چون یکه تاز حسن او پا در رکاب آرد

عنان دلبری گیرد ز دست برق جولانها نماید خار جانفرسا به چشم باغبانان گل

بود از جوی چین جبهه، آب روی دربانها

وچد* شدم سیار چون آب روان در ms139 جوی مشربها

نچیدم جزگل یکرنگی از گلزار مذهبها تو کز دود چراغ مردهآ دل تیره شد چشمت

نبینی پرتوی شبهای تار از شمع یاربها ز آهم میشود معلوم کز اشکم چه میآید

فلک1 پیما تواند کرد روشن راز کوکبها دهان، ارباب حاجت را نباشد جز شکاف دل

زبان چاک باید خامه را در عرض مطلبها چو گل زآلایش تهمت برآید جامهآ عصمت

دوشاهد چاک دامان در گریبان دارد از لبها زبان موذی آرد برسرش هرلحظه آشوبی

گره نگشاید از دنبالهآ خود نیش عقربها علمها را گه جولانگری سر، در هوا باشد

نمیبینند زیر پای خود، ارباب منصبها ز سرو قامتش بستان شود سیلی خور نسیان

گلستان از بهارستان رویش وقف مکتبها وقاری بر در سلطان عشق از هر طرف بنگر

سر گردن فرازان در کمند، از طوق غبغبها

خط سبزت برآورد از غبار، آیینهآ دلها 3به تشریف قبول پای بوس از خاک بردارش

به سر، طفل یتیم اشک من طی کرده منزلها گل رو، سنبل خط، بادهآ لب، لالهآ ساغر

طلب کن در بهشت صحبت شیرین شمایلها ز بس خون خوردهام از داغ عشق لالهآ رخساران

به رنگ لاله، گلها میدماند اشکم از گلها فغان دل چو من افلاک راگرم طرب دارد

ز گلبانگ جرس چون ناقه میرقصند محملها جلاجل از دف ماه افتد و چنگ از کف زهره

بیارایند اگر مستان عشق از ناله محفلها 3به دریاگر فتد عکسی ز مژگان شرربارم

نهنگانش ز بیتابی کنند آهنگ ساحلها سقام از دیدهها گر کعبه همچون مردمک سازد

کمر چون اشک در طوفش نمیبندند غافلها به جان آمد ز مخموری، دل امیدوار من

«آلا یا ایها الساقی ادر کأسا و ناولها» وقاری گر به دست آری نگاری پا به دامن کش

«متی ما تلق من تهوی دع الدنیا واهملها»

* زلاله برده رخت رونق، از شکر1، لبها

ز شمع روی تو روشن چراغ مذهبها بود ز فیض بهار، آب روی لاله وگل

ز جام حسن تو پر می ایاغ مشربها ز لوح عارضت از صاد ونون و میم شدند

سواد خوان صنم، کودکان به مکتبها رحمی که دل زار آرزؤ طلبم

ز شرم در گره اشک بسته مطلبها چو صبح اگرچه بود آفتابشان در جیب

مجوی روشنی دل ز تیرهآ کوکبها 4حباب سان ز هوا پر شدند بلهوسان

تهی شد از می عرفان ایاغ قالبها چکد ز ابرش گردون خوی نجوم از شرم

دهندگرم روان ار عنان به مرکبها نمیرهی ز درشتان وقاری از نرمی

فسون پذیر نیاند این گزنده عقربها

** آنکه جست از می صفا روی حجابآلوده را روکش آیینه کرد آب ترابآلوده را هم سلیمانی کنم هم خضری ارگیرم دمی در دهان چون خاتم آن لعل شرابآلوده را 0مهر کین انگیز جانان، کین مهرآیین بود

جنگ صلح آمیز دان لطف عتاب آلوده را

پدد* دیده بگشا توبه بشکن زاهد فرزانه را

در نمیبندند چون مسجد مغان میخانه را گر به ما لطفی رسد گاهی، ز مستان میرسد

نعمت مستی ز یاد آن نرگس مستانه را در جهان از عشق او آوازهآ ما شد بلند

گنج دارد روشناس عالمی ویرانه را 0عارضش را از غبار خط، صفای دیگر ms141 است

موج آب افزود قیمت، گوهر یکدانه را در دلم گوهر گره دان، بر تنم زنجیر موج

روکش دریاکند سودا، من دیوانه را

یپدچاد*د بار ناز وسمه چون ابرو نسازد خم مرا

دیده بر گلگونهآ گل نیست چون شبنم مرا توتیایی میکند در دیده اشک حسرتم

گل به دامان دل است از خارخار غم مرا برسر اسباب دنیا، سفله می جوید نزاع

سینهآ بیغم شما را دیدهآ پر نم مرا دارم از شمشاد بالایی به دل سوراخها

از نوای نی کنید ای همدمان مرهم مرا من که بیداران عالم را به شور آوردهام

چشم خوابآلودهآ او میکند ملزم مرا از خیالش مشرق خورشید شد هر ذرهام

از چه میبینند خود بیننان به چشم کم مرا پیکرم آمادهآ فیض است چون آدم گیاه

میتواند کرد روخ افزأ د می، آدم مرا

میرسد لاف سلیمانی از این خاتم مرا از دم روح القدس باشد مسیحش در کنار

دامن دل شد وقاری دامن مریم مرا

*** بادهآ زورین نتابد پنجهآ هوش مرا شکوه نگشاید ز هم لبهای خاموش مرا از دم پیران، جوانان را رسد پرواز ناز چون کمان، خمیازه کش مگذار آغوش مرا شاهد امشب شمع مجلس، مدعی پیمانه کش

ساقی! افیونی بزن ته شیشهآ دوش مرا قمری از آغوش سرو خویش می گیرد کنار گر ببیند جلوه گر سرو قبا پوش مرا از نیاز بلهوس، چشمش نمیپیچد نگاه ناز معشوقی چه شد عاشق فراموش مرا؟ چشمم از گوهر پر ms142 و گوشم ز پیغامش تهی است قاصد! از در پرکن امشب دامن گوش مرا گر ببیند قلزم، از گرداب دم درخود کشد زآتش سودای آن در ثمین، جوش مرا ناز این سنگین دلان صعب است و میباید کشید رنجه دارد زور این بار گران دوش مرا تلخ میباشد وقاری حق سرایان را سرود

در مذاق بیمذاقان جا مده نوش مرا

***

کس نمیگیرد سر ره، مست بیباک مرا 5 در وفای آن جفا جو کرده چرخ فتنه کیش

بوتهآ تیر ملامت قبضهآ خاک مرا هر شکار افکن که شد صحرانورد دشت عشق

بستهآ فتراک شد صیاد چالاک مرا رونق افزای گهر، آب است و در چشم بتان

بی بهایی میفزاید چشم نمناک مرا نشأه رفت از بادهآ من، باغبان روزگار

در نمک خوابانده گویا ریشهآ تاک مرا گل ندارد در حریم گلشن ای غنچه دهن!

دامن پاک تو را پیراهن چاک مرا نوخطی دارم وقاری کز پی مشق جفا

دم به دم شوید به خون، لوح دل پاک مرا

*ددد شوخ چشمی برده خواب از دیده، دلجوی مرا کرده صید، آهوی آهوگیری آهوی مرا میکند خواب این زمان از دیدهآ آیینه وام آن که بالین سر من کرده زانوی مرا همچو دستش پنجهآ مژگانش از خون در حناست آن که چون مژگان خود تابیده بازوی مرا باغبان عشق آب از جویبار شعله داد همچو سرو آه من، شمشاد خودروی مرا

کز رعونت قبله شد سرو سمن بوی مرا؟! دیدمش همچشم خویش از گریهآ بیاختیار

درد سنجیها به کار آمد ترازوی مرا تا نشد خونابه زا مژگان خونخوارش، نشد

آگهی از آتش دل، آتشین روی مرا دود آه شعلهآ بارم، ابر گوهربار شد نامسلمانی مسلمان کرد بدخوی مرا با وقاری دوش میگفت آن بت و خون میگریست

دود آهت سرمه شد چشم ms143 سخنگوی مرا

**د* 100 ناله بندد دست ابروی کماندار تو را

گریه تابد پنجهآ مژگان خونخوار تو را خواندهام فصلی ز قانون شفا از من بپرس

جز کباب دل نسازد چشم بیمار تو را در دل پرحسرت صد چاکش افتد عقدهها

همچو سرو، از نام آزادی گرفتار تو را قمریش از بید مجنون بازنشناسد دگر

در چمن، سرو چمان بیند چو رفتار تو را مهر ورز امروز ماه من! که ده روز دگر

دود خط، پروانه باشد شمع رخسار تو را 5 زنگر خط، آیینهآ سنگین دلان را صیقل است

طوطی آرد در سخن لعل شکربار تو را

خلق پنداری نمیبینند زنار تو را؟ به بازی شاهبازی برد و گم کردم نشانش را

دلم گر بازگردد بازپر سم آشیانش را نشیند گر دمی بر جویبار چشم خونبارم

کنم آب روان در پا، روان سرو روانش را نه اشک لاله گون بیند نه آه آتشین داند

خدایا مهربان گردان دل نامهربانش را 110 نه سروش را طروات نه گلش را رنگ و بو ماند

گلستانی که در بندند بر رخ، باغبانش را نمیخواهم که طفل غنچهای خندان شود، ترسم

صبا بوسد به یاد آن لب میگون دهانش را لبالب شو ز خون دل که تا پرخون نمیگردد

لب ساغر، نمیبوسد لب گوهرفشانش را هلال عید قربانم نماید گوشهآ ابرو

چو بینم جلوه گر از گوشهآ قربان، کمانش را بت سنگین دل من همچو زنار سلیمانی

کمر یک لحظه از آغوش نگذارد میانش را شد از پا قوت رفتن، وقاری نالهای سرکن

مگر دست اثر پیچد به سوی ما عنانش را

** برد کرشمه از کفم دامن دل خدای را

دلشکن کرشمه کن غمزهآ غمزدای را طرف کلاه برشکن، برقع ناز برفکن

خرقهآ طاسباز کن خرقهآ پارسای را 25 دیده نرگس از حیا مکحل لاله بشکند

سرمهآ ناز اگر کشی چشم کرشمهزای را کلبهآ گلفروش را جغد گزیند آشیان

گر به تبسم آوری غنچهآ دلگشای را بخت سیاه عاشقان آب فنا نشویدش

خوردن استخوان ما زاغ کند همای را

کشتی ما نمیکشد منت ناخدای را وقت بهار خوش کزو گرمی آتش جنون

دود برآرد از جگر عقل فسردهرای را 130 پرتو شمع، تیرگی کی برد از درون کس؟

روشنی دگر بود شعلهآ شمع نای را شور وقاری ار شود زمزمه بخش کاروان

ناقه نمیدهد ز کف، دم کشی درای را

ددد شکستم بس که بر لب، ناله زخم آشکارا را گرفتم تیغ کین از کف، سپهر بی مدارا را بدی با نیکبختان دولت دیرین براندازد کند آیینه، اقبال سکندر تیغ دارا را فرنگی لعبتی دارم که بر خورشید میساید چو عیسی از ره نسبت سر فخر نصارا را 25اگر حیرت نگردد مانع نظارهآ چشمش توان دیدن عیان از ناف آهو مشک سارا را ز یاد لعل میگون باده گردد خون در اندامم گوارا میکند یاد تو عیش ناگوارا را تو پر سنگین دل افتادی وگرنه چشم خونبارم چکاند از لاله خون دل، ز مژگان سنگ خارا را گلویش را گره گردیده طوق گردن قمری چمان ساز از نسیم جلوه سروگلشن آرا را

** از عزیزی نبریدست کسی یوسف را

جیب عصمت ندریدست کسی یوسف را کامجو را زتو دندان طمع باید کند

به فسون لب نگزیدست کسی یوسف را غرض آلوده مجو وصل که از بلهوسان

دامن دل نکشیدست کسی یوسف را مصر و کنعان همه آشفتهآ سودای تواند

بی خریدار ندیدست کسی یوسف را 45 با وجود نمک حسن تو در مصر وجود

به عزیزی نگزیدست کسی یوسف را خودفروشی اثر دشمنی خویشتن است

کی ز یعقوب خریدست کسی یوسف را؟ قیمتش نیست به جزکان گهر یعنی چشم

به جواهر نکشیدست کسی یوسف را رود آنگونه فرحناک به زندان که مگر

سوی کنعان طلبیدست کسی یوسف را سبب آلودگی ماست وقاری ورنه

دامن افشان نشنیدست کسی یوسف را

***

ملال افزا بود سیر گلستان توبه کاران را دلی نگشاید از بزم نشاط میر نوروزی

مگر بست احتساب روزه، دست میگساران را بهار و خندهآ گل، جویبار ونالهآ بلبل

خوش است اما گلوگیرست دست روزه، یاران را کی از دل حسرت پرواز گلشن میبرد بیرون؟

قفس گر باغبان از گل کند گلشن هزاران را فراوان چون شود گل، شور بلبل بیشتر گردد

ز جمعیت پریشانی فزاید بیقراران را 5 چو آرایش پذیرد عرصهآ جولانگه مردان

ز منع تاختن، جوشن کفن گردد سواران را کجا شد گردش جام و هلال ابروی ساقی؟

وقاری دیده بر ماه نو است امیدواران را 1گر از شمع جبین روشن کند کاشانهآ ما را

سپند خال مشکینش کنم خال سویدا را به رنگ خال او در خون نشیند مردم چشمم

چو گلگون سازد از گلگونهآ می، روی زیبا را ز خال و خط به تاراج دل ما محضری دارد ms146

برآوردست ترک مست چشمش، دست یغما را

*** صحرا نورد عشقیم ای رهروان خدا را

سودای چین زلفی در سر فتاد ما را هندوی خال شوخی زد کاروان هوشم

ره توشه داد از دل صبر گریزپا را غارتگر دل و دین ترکی بود که پیچد

بازوی زورمندش سرپنجهآ قضا را ترکی زبان نفهمی شوخی ستم ظریفی

کز چین جعد مشکین، دام افکند صبا را 2 از خط معجز آیین پیوسته می نویسد

فهرست مهربانی مجموعهآ وفا را

کلکت سحاب رحمت گلزار مدعا را با طبع مستقیمت هنگام نکته سنجی

مهرسکوت بر لب نطق سخن سرا را از عشوهآ نهانی بردی دل و نمودی

زنجیر پای عقلم گیسوی مشکسا را چشم کرشمه سازت نازم که تیز کرده

در کنجکاوی دل مژگان فتنهزا را 75ای مطرب عراقی از راه لطف بنواز

در پردهآ صفاهان عشاق بینوا را گشتم به یمن عشقش مستغنی از دوعالم

عشق تجرد آیین سلطان کند گدا را یارب وقاری از غم آشفته شد دماغش

بوی اجابتی ده گلدستهآ دعا را

*د* نمود از ماه نو زال فلک زلف حنایی را زد از رنگ شفق گلگونه، روی دلربایی را بنازم شوخ چشمی را که از یک جنبش ابرو برون کرد از کف زاهد عنان پارسایی ms147 را 80ندارد روشنی بزم وفا، کآن غنچهآ خندان ز شمع گل برافروزد چراغ بی وفایی را کجا ذوق گرفتاری شناسند آن هوسناکان که بستان ارم خوانند زندان رهایی را؟

به آب بی وفایی شست لوح آشنایی را ز خارستان کفر آوردهام گلدستهآ ایمان

به آب روی تقوا شستهام زهد ریایی را از آن آیینه سان مردان نمد پوشند کاین جوهر

برد ز آیینهآ دل زنگ عجب و خودنمایی را 88به دارالضرب همت رو که صرافان چالاکش

به معیار هنر سنجند نقد ناروایی را وقاری دل به افسون1 و فریب از کف نمیدادم

اگر در خواب میدیدم شبی، روز جدایی را

*دهبد* عفاک الله پس از عمری که یاد آوردهای ما را برای نامه بستن برگزیدی بال عنقا را چه لطف است این عنایت نامهات نقش وفا دارد که جز نامی نشانی نیست از وی، نازم انشا را سرم پامال آن کز دل غبار غم برد گاهی به دست نامه دورافتادگان بی سر و پا را 90 دلم پروانهآ فانوس مکتوبی که مضمونش ز باد اضطراب ایمن کند شمع تمنا را وقاری جز سواد نامهآ مکتوب مهرآیین که وادارد ز رفتن، پیک اشک دشت پیما را

***

گردید آب دیدهآ ما عذرخواه ما خیل خطا چولشکر انجم ز تیغ مهر

شد1 منهزم، سحر چو علم گشت آه ما ممنون دیدهایم که از عین مردمی

خط خطا سترد ز لوح جباه ما 195 دلسوزتر زشعلهآ آهم کسی ندید

جانها فدای آه وفا دستگاه ما کو پرتوی ز شمع هدایت؟ که چاههاست

از خشم و آز و شهوت و غفلت به راه ما یارب عنایتی که ز یأجوج حادثات

جز کعبهآ رضای تو نبود پناه ما گر تاج مغفرت ز تو یابیم دور نیست

چون تخت رحمت تو بود تکیه گاه ما از فیض ابر دیده ms148 وقاری غریب نیست

گر گل شود به دیدهآ مردم، گیاه ما

*** 200غیر از دل شکسته نباشد سپاه ما ای جنگجو نیافت ظفر کینهآ خواه ما ما کار خود به آه سحرگه گذاشتیم بستیم لب زشکوه تو دانی و آه ما ابری نشد بلند ز دریای مردمی تا بردمید ازگل آدم، گیاه ما قطع نظر کنید ز خوبان که میتپد در خون، کبوتر دل ما از نگاه ما ما دیر و کعبه هردو به یکسو نهادهایم محراب ابروی تو بود قبلهگاه ما 205 در طره بستهای بگشا حال ما بدان طومار سر به مهر دل آمد گواه ما

*** ما ندانیم چه سازیم که جانانهآ ما

یک ره از روی کرم بشنود افسانهآ ما؟ صبح را در شب هجران تو ای مهرگسل

خنده بر لب شکند گریهآ مستانهآ ما از خیال رخ جانان شده دل وادی قدس

آتش طور کشد شعله ز کاشانهآ ما 210 بی شعور از می شوقیم چه دور ار شنوند

بانگ ناقوس آنا الحق ز صنمخانهآ ما؟! عاشق از باد فنا شمع بقا افروزد

نیست بی مصلحتی کوشش پروانهآ ما

[از نسخهآ م] میکند بر آستانت جبهه سایی آفتاب دارد از ماه رخت چشم گدایی آفتاب غرقه در خون شفق بیند سر از تیغ هلال با توگر گردن کشد از بی حیایی آفتاب در دهن انگشت حیرت دارد از خط شعاع مانده از حسن تو در حیرت فزایی آفتاب 215 پلهآ حسن تو را سنگینی از نور حیاست با تو سنجد مه به میزان سهایی آفتاب چون مقابل شد به رویت چرخش افکند از نظر

روز خود تاریک کرد از تیره رایی آفتاب

میکند در چشم حربا توتیایی آفتاب تا که ماه من وقاری نگسلد بند نقاب

گل نمیچیند ز باغ روشنایی آفتاب ms149

[از نسخهآ م] ای به شهرستان حسنت روستایی آفتاب پیش ماه لعلفامت کهربایی آفتاب 220این شکست رنگ ماه از توست کی سازد درست؟ گر شود از پای تا سر مومیایی آفتاب آخر از خط شعاعی در عرق شد غوطه ور با مه من کرد کافر ماجرایی آفتاب گر ز ماه عارضت یابد ضیا، بخشد جلا دیدهآ خفاش را در سرمهسایی آفتاب شهرت حسن جهانسوز تو عالمگیر شد با ید بیضاست در کشورگشایی آفتاب گرد ماه عارضت پیوسته میگردد چو خط همچو موران میکند خرمن گدایی آفتاب 225دامن از مهر وقاری چید آن نامهربان سر برآورد از گریبان جدایی آفتاب

***

[از نسخهآ م] ذره را سازد ز دلگرمی هوایی آفتاب

کی کند از سایه قطع آشنایی آفتاب؟

گر گشاید پنجهآ زورآزمایی آفتاب هالهآ خط گرد ماه عارضش دام بلاست کی وقاری! یابد از دامش رهایی آفتاب؟

[از نسخهآ م] ای تو را ناهید، قانونی و قانون آفتاب

گلفروش از گلشن حسن تو صد چون آفتاب تا تو گشتی جلوه گر، خوبان فتادند از نظر

میزند بر لشگر انجم شبیخون آفتاب 35بی بها چون عامل معزول با مژگان تو

میرود از کشور حسن تو بیرون آفتاب جذبه را نازم که هرجا میخرامد، میرود

سایهوش دنبال او با چشم پرخون آفتاب ماه نو را وسمه بخشد معجز ابروی او

سرمه سازد چشم جادویش به افسون آفتاب

[از نسخهآ م] عکس رخ تو گر فتد ای مه جبین در آب

غواص می شود ز صدف لاله چین در آب جای حباب، نرگس شهلا برآورد

گر بنگری به غمزهآ سحرآفرین در آب بفشانی ار عرق ز جبین بر کنار جوی

دامان موج پر شود از یاسمین در آب 244 از بس به یاد روی تو سودم، به چشم تر

خوناب گردد ار فکنم آستین در آب شور طبرزد تو خجل دارد این و آن

همچون شکر گداخته شد انگبین در آب از می، رخ تو سرخ و دل من سیاه شد

اخگر کی ایستد چوگل آتشین در آب؟ چشمم به گریه آن خم ابرو طلب کند

جویند ماه، مردم کوتاه بین در آب

چون شد گهر زشرم تو خلوت گزین در آب 230در بحر عشق لنگر کشتی تن، دل است

کی ماند استوار سبوی گلین در آب..1

[از نسخهآ م] شیوهآ بی مهری از مهآ طلعتان عیب است عیب گفتگوی تلخ از شیرین لبان عیب است عیب سجده پیش هر بتی از برهمن کفر است کفر سرکشی با هر برهمن از بتان عیب است عیب از بتان چشم وفا از چرخ یاری جستن است مردمی در مذهب سنگین دلان عیب است عیب خون خود را جوهرآسا وقف تیغش کردهایم کوتهی در کیش صاحب جوهران عیب است عیب 55اشک ما گر خون نباشد کی درآریمش به چشم؟ صاف می در ساغر دردی کشان عیب است عیب مردمک از دیده بیرون کرده در نظاره باش عکس معشوقان به چشم عاشقان عیب است ms151 عیب گوش بر گلبانگ ما دارد وقاری روزگار موسم گل خامشی از بلبلان عیب است عیب

***

[از نسخهآ م] 65صفیر مرغ وفا نالهآ حزین من است

فروغ شمع جنون آه آتشین من است زکوتهی به گریبان نمیرسد دستم

فزون ز چین جبین، چین آستین من است سزد که زلف تو پیچد به خویش از این سودا

قلمرو شه چین صفحهآ جبین من است کمان ناز تو را میکشم به زور نیاز

نگه به گوشهآ چشم تو در کمین من است ز صیقل نگهام آفتاب گردد ماه

صفای حسن تو از چشم پاک بین من است

***

[از نسخهآ م] با لعل تو لب را هوس قرب وصالی است جان را به شکرخند تو سودای خیالی است 5دید آب بقا از تو روان، باد صبا جان

زلف تو نسیمی، لب لعل تو زلالی است شورم کشد از شش جهت آهؤنگهان را

سودایی گیسوی تو را جاذبه حالی است در سینه خیال صنمی صدرنشین است ms152

این آینه را جوهر تمثال مثالی است افسوس که با هیچ گلی بوی وفا نیست

کار من و مرغان چمن، بیهده نالی است از مور، سلیمان چه عجب گر نکند یاد

غفلتزدگی لازمهآ منصب عالی است 80 ما را طمع دانه گرفتار نسازد

در دام فتادن سببش بی پر و بالی است

آشفته دماغی، گل آشفته خیالی است

*ید*

[از نسخهآ م] عالم افسرده را در بزم رندان راه نیست مرشد اشراقیان غیر از دل آگاه نیست بحر بر خود میکند هموار، تندیهای سیل شکوه از جور حوادث کار اهل الله نیست 285 سالک از قطع منازل میتواند شد ملک بیذق ار فرزین شود فرقی ازو تا شاه نیست ابر عصیان، مهر غفران را نمیگردد حجاب نور خورشید تجلی چون فروغ ماه نیست گر به صورت حق پرست از کعبه دور افتد چه غم؟ خان سرحد را به معنی دوری از درگاه نیست تیره روزان را ز قرب چشمهآ حیوان چه سود؟ مسکن خال زنخدان بتان جز چاه نیست سر نمیپیچیم چون قمری ز طوق بندگی گردن تسلیم ما را رشتهآ اکراه نیست 90نیستش پروای دیدن ورنه از آشفتگی نیست مضمونی که در طومار اشک وآه نیست دستم از دامان آن سرو بلند ار کوته است از گریبان اثآر، دست دعا کوتاه نیست

در دل پرخونم از تنگی، نفس را راه نیست خصمی افلاک با ما از تغافلهای ماست

نیکخواه خویشتن را هیچکس بدخواه نیست هرکه بر بام توکل، کوس استغنا نزد

چون وقاری در دیار فقر، عالی جاه نیست 295جادهآ دشت جنون، چاک گریبان من است

موجهآ دریای همت، چین دامان من است نور دل میتابد از وی چون فروغ مه ز جام

دیدهآ بیدار من شمع شبستان من است دارد امید از پدر فرزند اگر قارون شدست

ابر نیسان را نظر بر چشم گریان من است ms153 موج اشکم پر زگوهر کرد جیب روزگار

ساحل دریای دل دامان مژگان من است در خطاهای غلط کاران، دیت بر عاقله است

بوتهآ تیر خطای دوستان، جان من است 30 من هم از آهی جهانی میتوانم سوختن

هر که موری را نیازارد سلیمان من است ای فلک بر زور حسن آفتاب خود مناز

پنجهاش خونابه ریز از ماه تابان من است غنچه جز منقار بلبل دیدهآ نرگس ندید

هرکجا دستان سرا طبع غزلخوان من است

د*

[از نسخهآ م] رنگ امید نیک و بد از ما شکسته نیست بر روی هیچکس در آیینه بسته نیست 305بلبل ز ما ترانه، گل از ما شمیم یافت بستن به روی ما در بستان خجسته نیست یک داغدار نیست که چون خال عارض است از روی لاله، رنگ تو در خون نشسته نیست روز فراق دم به دمم کاروان اشک چون پیک آه نیم شب از هم گسسته نیست در دیده کار دود کند اهل دید را آن سنبلی که از چمن لاله رسته نیست یک شربت آب خنجرش اندر گلو چکان در مهد سینه جا مده آن دل که خسته نیست 310یک قبضه وار دل به کف آور که تیغ آه تأثیر نیستش گر از این لعل دسته نیست جز یاوه بر زبان بداندیش مگذرد حرف مریض از لب اندیشه جسته نیست از لاله زار سینه وقاری! برون فکن از خون دیده، لالهآ داغی که شسته نیست

***

[از نسخهآ م] به عارض تو که مه را چو او ضیایی نیست که بیتو خانهآ چشم مرا صفایی نیست به نالهآ شب عاشق ز درد روز فراق که جز وصال توام هیچ مدعایی نیست 15 به بحر عشق تو گشتم ز خویش بیگانه عنایتی که به غیر از تو آشنایی نیست نیایم منکر مهآ طلعتان ms154 سیمین تن نکو پرست ولی چون تو دلربایی نیست کنون مشخص من شد که سرو بر ندهد که سرو ناز مرا میوهآ وفایی نیست مغنیا! دل عشاق را ز راه حجاز نوید بخش که در اصفهان نوایی نیست همیشه دل به خدا بند در سفینهآ عشق به از خدای در این بحر ناخدایی نیست 33رخ وصال ندیدم دمی، وقاری آه1 چو جانم آینه2آ دیده را جلایی نیست **

[از نسخهآ م]

گلگون اشک من مژهاش تازیانه نیست ای بیخبر ز آتش دل، حال ما مپرس

چون خندهآ تو، گریهآ ما را کرانه نیست 325گلبانگم از عراق زند شعله در حجاز

عشاق را نوای مخالف ترانه نیست از خود سفر کن ار طلب یار میکنی

دریای آب و وادی آتش بهانه نیست سنجیدهام به شمع قد یار، شمع طور

فرقی به غیر موی میان، در میانه نیست از نازکی ز سایهآ مژگان فتد به تاب

زلف تو را چو رشتهآ جان، تاب شانه نیست آن گنج حسن چون دهد آیین جلوه، ساز

غیر دل وقاریاش آیینهخانه نیست

*** 30صبح را این آه بیتابانه جز خمیازه نیست غنچه را این خندهآ مستانه جز خمیازه نیست وسمه تا در بر کشید ابروی دلجوی تو را ماه نو را چون کمان، در خانه جز خمیازه نیست پر شد آغوش هلال آخر ز وصل آفتاب روزی این بیدل از جانانه جز خمیازه نیست

بیقراریهای این ویرانه جز خمیازه نیست بحر، گوهر در برش، اعضاش در زنجیر موج

همچو دریا شورش دیوانه از خمیازه نیست 3مور خط از خرمن حسنش برآوردست دود

شوق را نشو و نمای دانه جز خمیازه نیست کفر و دین رفت از میان، تسبیح و زناری به جاست

زین بتان از خدا بیگانه جز خمیازه نیست از تنک ظرفان مجو اسرار افلاطون عشق ms155

قسمت پیمانه زین خمخانه جز خمیازه نیست عندلیب لاله زارم با گلستانم چه کار؟

گوش گل را بهره زین افسانه جز خمیازه نیست از می عرفان وقاری چون شود پیمانه کش

می کشان را از گل پیمانه جز خمیازه نیست 2نامهات کز وی دل و چشم محبان را جلاست

گر مفرح گر جواهر، سرمهاش خوانم رواست کی صدف پر مشک باشد نافه کی پر در بود؟

گر صدف خوانم غلط گر نافهاش گویم خطاست در سیاهی باشد آب خضر چون در دیده نور

جلوهآ معنی ز لفظش موجهآ آب بقاست

*د*

[از نسخهآ م] نه همین لاله وشم، سینهآ سوزان داغ است چون سپهرم همه تن ز آتش پیکان داغ است 250دل ریش من شوریده و مرهم، هیهات! نمکش مرهم ریش است و نمکدان داغ است با شب تیره من سوخته اختر چه کنم؟ فلک بخت مرا کوکب رخشان داغ است جزگل آتشی از گلشن حرمان ندمید لالهآ دشت دل سوختهآجانان داغ است شمع را شعله دهد منصب بزم آرایی سر سودا زده را تاج زرافشان داغ است

لاله را از گل رخسار تو بر جان داغ است از ترنج دل من شوخیات این نقش آموخت

نیلگون خال تو بر سیب زنخدان داغ است 6نه سویداست وقاری و دل خون پالا

دشت سودای مرا لاله شد این، آن داغ است

[از نسخهآ م] یک نوای دلنشین در پردهآ عشاق نیست بلبل دستانزنی در گلشن آفاق نیست پاک سوزان، پاکبازانند در سودای عشق بلبل مشتاق چون پروانهآ مشتاق نیست تا چه آتش قمریان را کرده خاکسترنشین؟ سرو را سیمین بناگوش و بلورین ساق نیست هر دم از سنگ تغافل مشکن ای پیمان شکن ساغر پرخون دل، پیمانهآ میثاق نیست

[از نسخهآم] 1قباست چون دلم هر لالهای زآن گل به داغی مبتلاست [آن لب لعلش]2 طراوت بخش آب زندگی است چشم جادویش فریب آموز آهوی خطاست یوسفی دارم که در خلوتگه بیتالحزن نکهت پیراهنش چشم خرد را توتیاست دلبرم نامهربان، بختم زبون، شوقم فزون شمع بزم اضطرابم، گریه و سوزم بجاست

***

[از نسخهآ م] منم که معجزهآ عیسوی بیان من است

عصای موسی، کلک گهرفشان من است ز جام صافی طبعم برند نشأهآ فیض

خدیو ملک سخن، شاه جمنشان من است 80سرم به سلطنت گی کجا فرود آید؟

همین بس است که ملک سخن از آن من است چو بحر، دامن صحرا پر از گهر سازم

دل توانگر من گنج شایگان من است ...1

[از نسخهآ م] صد جا دلم از نشتر این وسوسه ریش است

کامروز خیال تو نه بیگانه [نه خویش است] از کفر منش عار و ز اسلام منش ننگ

یارب دل بی رحم تو مایل به چه کیش است؟

زخم جگر خسته دلان تشنهآ نیش است 285در راه فنا از خطر اندیشه نباشد

صد قافله فیض از پس و صد قافله پیش است ای بیخبران از غم اخیار منالید

کم لطفی پرعشوهآ من از همه بیش است ربند لب از گفتهآ بیهوده وقاری

کاین نغمه طرازی نه به اندازهآ خویش است

[از نسخهآ م] نکهت زلفت هم آغوش صبا بر من گذشت از پریشانی نمیدانم کجا بر من گذشت لاله، داغم کرد و گل جیب شکیبم چاک زد بی گل روی تو در گلشن چها بر من گذشت 29غنچه سان دلهای یاران در شکفتن بود لیک دل مرا شد غنچه چون باد صبا بر من گذشت شمهای گر برشمارم، غنچه دیگر نشکفد زآن کدورتها که از لطف هوا بر من گذشت دشت حسرت گشت باغ دل، چو سلطان غمت با سپاه محنت و خیل جفا بر من گذشت ای گلستان جمالت مطلع صبح امید شام هجران تو چون روز جزا بر من گذشت بیتو چون دیدم وقاری را تپان در خاک و خون از هجوم گریه شور کربلا بر ms158 من گذشت

***

[از نسخهآ م] محفل عشاق را دل عود مجمر بهترست از شمیم دود آه ایوان معطر بهترست دیدهآ پروانه را برگ سمن باشد سبل اخگر یاقوت در چشم سمندر بهترست کیمیاساز محبت را که صراف دل است

خون دل در دیده از گوگرد احمر بهترست 205 ره نورد عشق را در تابش خورشید شوق بر سر از بال هما بال کبوتر بهترست

گر نسیم آسا به جای پا نهی سر بهترست بلبل شوریده را در محنت آباد قفس

قوت نالیدن از نیروی شهپر بهترست شوقت آخر جا دهد چون موج در جیب کنار

غرق بحر عشق را لطف شناور بهترست آتش افروز ندامت باشد ای دل! زهد خشک

شستن عجب و ریا را دامن تر بهترست 410چون وقاری باده نوش و بگذر از کسب کمال

بار غم بر دوش دل هرچند کمتر بهترست

*دچد*

[از نسخهآ م] دل گرفتار لب چون قند اوست جان اسیر طره دلبند اوست کی دل از پاس نمک غافل شود؟ حق شناس لعل شکرخند اوست در فراق از ناله نگشاید دلم بند بندم همچو نی ms159 در بند اوست جان غم پروردم از دور آلست سرخوش از پیمانهآ پیوند اوست 415بیمروت از وقاری غافلی در وفا کی دیگری مانند اوست؟

***

[از نسخهآ م] تا به کی پیش خسیسان عرض حال؟ ای دل بس است

دیگر از بیمهری گردون منال ای دل بس است سوختی چون عود و چون چنگم دمی ننواختی

دست احسان تو نازم، گوشمال ای دل بس است ناخن تدبیر کس نگشاید از کارم گره

عرض مطلب مختصر، طول مقال ای دل بس است

[از نسخهآ م] بیچاره دل ز کوچهآ جانانه برنگشت

چون باد بر سر رهش آهی زد و گذشت گل برگرفت از رخ گلگون نقاب و من

چون غنچه در دلم گره است آرزوی گشت امنیت از قلمرو معموره بردهاند

ما و خیال آن بت و خلوت سرای دشت عشاق یک نوا شنوند از هزار صوت

مطرب بساز پرده چه شهناز و چه گوشت 425ساقی سه چار جام پیاپی بده مگر

فارغ شوم ز کینه کشیهای هفت وهشت میخواند از برای جوانان بزم عشق

پیر خمیده قامت تیغ تو سرگذشت زد غنچه با دهان تو لاف برابری

سوسن کشیده خنجر و گل برگرفت طشت شاید وقاری ار صلهآ این غزل ز شاه

از بهر خرج قافیه خواهم خراج رشت

[از نسخهآ م] از تاب آتش تب لاله گون شد برگ نسرینت چو شبنم بستر از گل ساختند از غنچه بالینت 230دلم چون هندوی خال تو در آتش وطن دارد ببین گستاخی تبخاله را با لعل نوشینت نگویم پیچ و تاب زلفت از باد صبا باشد که میپیچد ز تاب آتش تب زلف مشکینت جهانی را دل از بالای شمشاد تو میلرزد مبادا همچو برگ ms160 بید، لرزان سرو سیمینت هزاران دل به هر تاری تواند بست هر ساعت چرا تب را نمیبندد کمند زلف پرچینت؟ ز خون مردمان خوردن نمیپرهیزد از شوخی از آن پیوسته بیمارست چشم عشوه آیینت 25گران گردیده است از سرگرانیهای چشمت سر تن جانپرور از سنگینی دل گشته سنگینت نیندازی نظر بر حال مخموران بیسامان مبادا چشم مستت سرگران از جام تمکینت وقاری در غمت سیلاب خون از دیده میریزد مبادا تیره از گرد الم جام جهان بینت چون لاله به جز داغ جنون بر سر من نیست

غیر از دل سودازده کس در بر من نیست

نوری است که در ناصیهآ گوهر من نیست اندازه پریدن چه؟ که پرواز دمیدن در طالع زولیدهآ بال و پر من نیست جز لاله که مرهم نه داغ دل ریش است

کس نیست به عالم که نصیحتگر من نیست زین سرمه به جز چشم غزالان نبرد نور

روشنگر هر آینه خاکستر من نیست انگشت نمایم چو هلال از غم ماهی

خورشید فروزندهتر از اختر من نیست...

** چیزی دگر به جز نمکم در خمیر نیست ........................... دریا دلم سحاب خورشید را به نورفشانی نظیر نیست جم، خاکروب کلبهآ ویرانهآ من است آن را که هست گنج قناعت فقیر نیست شمع عطا خدنگ سعات نشان ماست خورشید جز خطوط شعاعیش تیر نیست

بخت جوان شکایتش از چرخ پیر نیست 450شیرین نمیشود لب اطفال آرزو

در بیستون عشق مگر جوی شیر نیست درویش را خداست وقاری خزانه دار

جمشید بارگاه و سلیمان سریر نیست

[از نسخهآ م] بیا که باد بهاری ز غنچه نافه گشاست نسیم، قافله سالار کاروان خطاست درآ به صحن گلستان که خوش تماشایی است تذرو، انجمن افروز و سرو، بزم آراست چمن ms161 بهشت برین شد، حیات خضر طلب از آن پیالهآ آتش که عین آب بقاست 25 به غیر گلین مینا ز گلبنی ندمد 455 گل همیشه بهار قدح که روحافزاست امام شهر کنون همچو نرگس از مستی مدام بر طرف جوی تکیهاش به عصاست فقیه مدرسه چون سبزه در چمن فرش است چه شد وجوه وظایف؟ می مغانه کجاست؟ کنون که نامیه ساقی شدست و لاله قدح شکست توبه گناهش به گردن میناست

جهان شکفتهآ گلبانگ عاشقانهآ ماست تا ز تیر دلنوازش جان غم پرور شکفت

غنچهآ پیکان مرا در گلبن پیکر شکفت حسن روزافزون او چون گلشن آرایی گزید

در ریاض آرزو هر دم گل دیگر شکفت از نسیم سنبلستان خط آن گلعذار

لالههای داغ در باغ دلم یکسر شکفت چون گل ساغر به دست ساقی گلچهر ما

در بهارستان شادابی گلی کمتر شکفت 65رنگ و بوی از حسن ذاتی جو که بر سرجا نکرد

هرگلی کز گلشن نیرنگ افسونگر شکفت تازه گشت از باد نوروزی دماغ روزگار

لالهآ داغ جنون، دیوانه را بر سر شکفت اختر چرخ از هجوم گریهآ شبهای من

در میان آب چون گلهای نیلوفر شکفت بر نهال شعله آه از نسیم نالهام

لاله پرگالهآ دل چون گل احمر شکفت

[از نسخهآ م] 270 نه شورش دل سوداییام ز بیادبی است

کلام ترک سیهآ مست چشم او عربی است ز جور آن بت سیمین عذار سنگین دل

دلم شکسته تر1 از آبگینهآ حلبی است...2

پدپبدو دل، تو بیا که خانهآ صبرم خراب شد

مرغ دلم ز آتش هجران کباب شد عکس مه رخ تو در آیینهآ سپهر

صورت نمود و نام خوشش آفتاب شد چون صورتی برابر روی تو بازداشت

از یک نگاه گرم تو آیینه آب شد 225بالای بیت ابرویت از مشک نقطه ms162 است

یعنی که از سفینهآ صنع انتخاب شد مدح صفای گوهر ذات تو در ازل

شیرازهآ صحیفهآ أم الکتاب شد از بیم آنکه دامن غم3 را ز کف دهد

ذوق تپیدن از دل پر اضطراب شد

در بزم دهر، زمزمهآ شیخ و شاب شد

*و* نه از ما صبر و نه ز آن شاه خوبان داد میآید ز ما بیچارگان فریاد، ازو بیداد میآید 48 ندانم تیغ بیداد کدامین سنگدل گردد صفیرمرغ روح از بیضهآ فولاد میآید خضر بیهودهآ گرد دشت ظلمت شد، نمیداند که جان بخشی ز آب خنجر جلاد میآید به بزم وصل، چون جانبازی پروانه میبینم تمنای دل حسرت نصیبم یاد میآید چرا از جان شیرین نگذرد خسرو که از تیشه همای نیکبختی برسر فرهاد میآید ندانم از چه شد میخانه معمور، اینقدردانم که هرکس میرود غمگین، از آنجا شاد میآید ه8 وقاری چون صدف بربند لب در لجهآ حیرت یگانه گوهر دریای استعداد میآید

در گنجخانهآ دل دانا به هم رسید 9شمع رخش ز صورت معنی نقاب سوخت

آیینهها ز دیدهآ مینا به هم رسید خون کرد دم به دم جگرنافه، زآن شکست

در دودمان زلف چلیپا به هم رسید سودا برد بنفشه و بادام از این و آن

ما را ز زلف و چشم تو سودا به هم رسید اشکم به رخ ز دیده و از رخ به خاک ریخت

در گلشن جهان گل رعنا به هم رسید از ترکتاز آه وقاری شب فراق

در مجمع ملایکه غوغا به هم رسید

*د* 495خدا را ای خدا ناترس از این جور و جفا برگرد بیا بنشین مرو، زاین بیخودیها با خود آ برگرد به گفتار شکربارت، به رخسار سمن زارت که بازآ از طریق صدق و از روی صفا برگرد دلم چون نافه پرخون ساختی وحشی غزال ms163 من به چین زلف مشکینت که از راه خطا برگرد دلم صد زخم کاری از خدنگت بر جگر دارد جراحت تازه کن جان را، بیا مشکین قبا برگرد سیه روزم چو بخت خود پریشانم چو زلف او نباشد غیر این پیغامم ای باد صبا برگرد

**د* همتم تجرید، تعلیم مسیحا میدهد

مرغ طبعم درس استغنا به عنقا میدهد در حریم کبریای بارگاه خاطرم

حاجب اندیشه کی راه تمنا میدهد؟ همت دریأ دل من جز متاع درد عشق

در سر بازار استغنا به یغما میدهد 505 پای همت برسرعالم نهادم لاجرم

همچو خورشیدم فلک بر فرق خود جا میدهد تا شدم فرماندهآ ملک قناعت آسمان

سجده بر خاک درم از هفت اعضا میدهد تا شکستم کشتی امید در گرداب دل

دیدهآ کان دستگاهم در به دریا میدهد ساغر همت وقاری گر زکف ننهی، سپهر

نقل چون کف الخضیبت از ثریا میدهد

** منم که آینهآ من غبار نشناسد

چو من شگفته گلی نوبهار نشناسد جهان زنور ضمیرم منورست ولی

ز بخت تیره مرا روزگار نشناسد

که مست بادهآ وحدت خمار نشناسد دلش چو طرهآ مشکین خود پریشان باد

بتی که قدر دل بیقرار نشناسد ز بیم آنکه مبادا غمش ز دل برود

هنوز طفل سرشکم کنار نشناسد به خط و خال میارای روی زیبا1 را

کس آفتاب به نقش ونگار نشناسد 15 چه مستی است حریفان دگر وقاری را

که می نخورده، یمین از یسار نشناسد؟ سیل طوفان خیز اشکم دشت، جیحون میکند

برق عالم سوز آهم بحر، هامون میکند همعنان پیک آهم قطرهای اشک است و بس

همرهی با جلوهآ شبدیز، گلگون میکند گر دماغ و دل، مقام هوش و ms164 صبر آمد چه غم؟

هر دو را سلطان عشق از خانه بیرون میکند هر که را از غمزهای کشت از نگاهی زنده کرد

آن کمان ابرو، چهها زآن چشم میگون میکند 20پوست پوشی از خطا نگزیده است آن تیره روز

چین زلفش مشک را هردم جگرخون میکند فیض عامش از برای خوشنشینان چمن

گل قدح، بلبل مغنی، سرو موزون میکند

همت عالی وقاری را فریدون میکند دلم غیر از گل داغ جنون بر سر نمیخواهد

سر شوریدگان، پیرایهآ افسر نمیخواهد هزاران سوزن الماسش از هر بخیه میروید

تن عریان عاشق خلعت قیصر نمیخواهد 525 نهال عشق هر آب و هوایی برنمیتابد

به غیر از آه آتشبار و چشم تر نمیخواهد نغلطم تا میان خون دیده، دل نیارآمد

مریض عشق جز لخت جگر بستر نمیخواهد صف مژگان و خیل غمزه بر قلب دلم تازد

مسخرکردن ویرانهای لشکر نمیخواهد گهر، نایاب و طالع ناموافق، ناخدا دشمن

به جز باد مخالف کشتیام لنگر نمیخواهد وقاری! گشت گلشن خاطرم را تیره تر دارد

چنین آیینه غیر از آه روشنگر نمیخواهد گمان کردم که آرام دل نالان من گردد

چه دانستم که آن بدخو، بلای جان من گردد 3گل من، بوستان افروز عیش دیگران باشد

چمن پیرای باغ ناله و افغان من گردد شود شمع شبستان رقیب، آن غنچهآ خندان

چو گرمی خواهم از وی آتش سوزان من گردد

*د*ه بحمد الله که خار محنتم از پا برون آمد گل عشرت مرا از گلبن مینا برون آمد چه شبها در ره امید آن خورشید مهرویان چو صبح از غم، گریبان چاک کردم تا برون آمد 40 به یاد کج کلاهان لاله سان از کف منه ساغر چو از طرف گلستان نرگس شهلا برون آمد به راه محمل لیلی بعینه چشم مجنون است چراغ لالهای کز دامن صحرا برون آمد چرا نقد روان خوانند جانی را که رد گردید به شهرستان عشق آن صنم هرجا برون آمد

** 525 امشب که آرزوی دلم در کنار بود

پای نگه ز خون جگر در نگار بود امشب که ماه عارضش آیینهتاب گشت

سیل سرشک، آینهام را غبار بود ماییم و دشت عشق که تا چشم کارکرد

دست نگاه حسرت و دامان یار بود شمع خیال آن مه نامهربان مرا

شب تا سحر چراغ ره انتظار بود مرغ دلم که بلبل گلزار حسرت است

افسانهخوان دیدهآ شب زنده دار بود 5 آسودم از کشاکش دل گرچه پیش از این

سیمابوار در تپش اضطرار بود مطرب غم کسی است، وقاری ز دل منال

نی را در آه و ناله کجا اختیار بود؟

*** هر گوشه صد هزار در افسانهآ تواند

لبریز نغمه از گل پیمانهآ تواند

عاقلتر آن گروه که دیوانهآ تواند خورشید و مه که شمع شبستان عالماند

در بزم آفرینش پروانهآ تواند 55از یک کرشمه، شور به عالم درافکنند

شیرین لبان که ساقی میخانهآ تواند یارب چه منعمی تو که ذرات کاینات

دلبستهآ صلای ms166 کریمانهآ تواند از اهل روزگار وقاری وفا مجوی

آنانکه آشنای تو بیگانهآ تواند غافل مشو که شاه نشین خیال اوست

این دیده و دلی که صنمخانهآ تواند

*وو*

[از نسخهآ م] ناله چون سینهتاب میگردد دل فولاد آب میگردد 56ابر مژگان چو دجله ریز افتد ملک طاقت خراب میگردد داغدارم چنان که بر حالم لاله را دل کباب میگردد رگ بر اعضای من زجنبش درد موج بحر سراب میگردد1 روی آن گل نگر کز آن گل روی گل ز خجلت گلاب میگردد آهوی شیر مست نرگس او در سمنزار خواب میگردد 65 تا تو چین کلاله بگشادی مشک، بستهآ نقاب میگردد در هوای تو، ای مه تابان ذرهای آفتاب میگردد اشکت ار شد وقاری آینه ساز زنگ تیغ عتاب میگردد

گل خورشید از آه شرربارم ز رنگ افتد ز آه، آیینهآ تیغش بیالایم که میترسم

شود حیران حسن خویش و در قتلم درنگ افتد 0حدیث هرزه گردیهای اشکم کی شود پنهان؟

به رسوایی برآرد سر چو طفلی شوخ و شنگ افتد به کام دل نبوسیدم لب پیمانهای یارب

ز جانم شعلهای در خرمن ناموس و ننگ افتد درون سینه، از وسعت نمیگنجد دل تنگم

در آن ساعت که بر شخص امیدم کار تنگ افتد به هوشیاری رود سالک، ره شوقش گه مستی

که ترسد جام دل از لغزش پایش ز چنگ افتد به هرکس گوشهآ چشمی است اشعار وقاری را

ز کلک مانوی فعلش همه نقش فرنگ افتد 575 نوخطم پیوسته مشق بیوفایی میکند

لوح دل پاک از رقوم آشنایی میکند خو کنم با داغ دل ناچار، چون آن گلعذار

لاله سانم دشت پیمای جدایی میکند چون ندوزم چشم ازو، چون خاک پای مدعی

چشم ظاهربین او را توتیایی میکند جان ز من نگرفت آن بدخو ولی با مدعی

دل به رغبت داد، الحق خوش ادایی میکند

** گه بر سر استغنا، گه بر سر کین باشد

پاداش وفاداران حقا که همین باشد 585 نه گوشهآ ابرویی، نه جنبش مژگانی

شرط دل و دین بردن گویا نه چنین باشد با آن همه کج بازی زنار سر زلفش

کفری است که در معنی آرایش دین باشد زآن طرهآ مشک افشان دل برنکنم آسان

سود من سودایی در بندر چین باشد قانون شفا جستم بقراط خرد گفتا

مرهم نه زخم دل لعل نمکین باشد میزد دم هم چشمی با مهر رخش زآن رو

مه را خط رسوایی بر لوح جبین باشد

«کی شعر ترانگیزد خاطر که حزین باشد»

چد* تو چون برقع براندازی دلی برجا نمیماند

درستی بلکه در پیراهن خارا نمیماند چو ششیر تجلی طور را سنگ فسان سازد

روانی در زبان جرأت موسی نمیماند بسی سرو از گلستان سرکشید اما یکی زآنها

بدان سروگل اندام سمن سیما نمیماند رخ مجلس فروزش کرد شیدا دختر رز را

از آنرو یک نفس در خلوت مینا نمیماند 95 من و گلگشت باغ جهل، کز گلزار دانایی

به جز خار ندامت در دل دانا نمیماند...

*و* 2.. چو گل خندان شدم چون غنچه از دلبستگی رستم ز پیغامی که دوش از گلشن قدسم سروش آورد نسیم زلف مشک افشان شوخی زد ره هوشم تپیدنهای دل، بازم ز بیهوشی به هوش آورد هلاک چشم میگونش که جاسوس خیال امشب نوید رحمتی زآن ترک مست سرخ ms168 پوش آورد وقاری دیدهآ من از سواد نامه روشن شد ز نور دیدهام قاصد جواهرشرمه دوش آورد

زبانش را گره چون نیشکر شیرین نما دارد مرا حیرت، زبان بسته است و میگیرد زبان او

زبان من تو گویی در دهان آن دلربا دارد مدام از ساغر لعل لب خود باده مینوشد

زبان درفشانش گر گران افتاد جا دارد چرا نگشاید از کار زبان خود گره، شوخی

که در مشکلگشاییها لب مشکلگشا دارد؟ زبان او شد از سنگینی تنگ شکر، سنگین

سبک رفتار را سنگینی از رفتار وادارد 605 هنوز انگشت خود چون نیشکر میخاید از طفلی

چو طوطی، عالمی را در سخن انگشت خا دارد هنوز از بهر گفتن، دایه انگشتش زند بر لب

زبانش زآن به هر لفظی جدا، وضعی جدا دارد دلش برحال ما لرزد، حیا گرداند از ما روی

زبان همدوش دل، مژگان هم آغوش حیا دارد گره از گوشهآ ابرو برد، عقد اللسان آرد

عزایم خوانی آه اسیران نفعها دارد چو برگ از تنگی جا در دهان غنچه میپیچد

زبانی کو هزاران بلبل دستان سرا دارد 610 بود پیچیده مصراعی زبان سکتهدار او

معما خوانیاش نزد ادا فهمان ادا دارد هزاران نکتهآ سربسته از هرسکته میفهمد

وقاری با زبان او زبانی آشنا دارد

منت کش زمانهآ نامهربان کنند هندوی خال سبزخطان راه دین زند

ترکان غمزه، غارت دل قصد جان کنند تیرش گذاره شد ز دل، آری طیور قدس

بر شاخسار شعله کجا آشیان کنند؟ 615من، جانفشان و مغ بچگان آستینفشان

تا چند من چنین کنم ایشان چنان کنند؟ این ساقیان خانهآ ایمان خراب کن

دردم سبک نساخته رطلم گران کنند افوس کاین فسانهآ طرازان بیخبر

با داستان ما سخن این و آن کنند مگشا زبان به ناله وقاری ببند لب

جایی که بلبلان همه گل در دهان ms169 کنند یاد آن کز بزم ما مهر طرب تابنده بود

عرصهآ شطرنج الفت در میان افکنده بود 620فیلبند اتحاد از فرزبند اتصال

در رصانت قلعهآ افلاک را مالنده بود چون دوشاه عرصهآ شطرنج در بزم شرور

روبرو بودیم و بیخ کین ز دلها کنده بود شهرخ منصوبهآ ما در بساط انبساط

خسرو اندوه را از کشت مات افکنده بود

هم ز تردستی لب اقبال ما پرخنده بود اسب شادی بر سر فیل فلک میتاختیم

بیذق اقبال ما را شاه انجم بنده بود 625 فرز کج باز سپهر از راستبازیهای ما

رخ به خوناب دل خویش از شفق شوینده بود سختبازیهای گردون، پیشبینیهای ما

پنجهاش را در بساط خوشدلی تابنده بود گرچه از شطرنجی گردون کسی دستی نبرد

ما همیبردیم ازو هرچند او بازنده بود خواستی با ما به قایم ریختن گردون، ولی

شاه ماتی هر دمش از نو غم افزاینده بود راست رو بودیم چون رخ در بساط خرمی

کج روی خصم هم فرزین صفت زیبنده بود 63در عرا پابند حیرت بود فیل مدعی

طالع ما اسپ عشرت هرطرف تازنده بود چون گرفتی بین سیر بیذق انداز ما

هم زمین هم آسمان از لعب ما شرمنده بود اول بازی وقاری بخت شورانگیز ما

طرفه بازیها نمود، ای کاشکی پاینده بود

ماه نو گوشهآ ابرو به کسی ننماید 635 بر جبین، چین مزن از تنگدلی کاین صیقل

زنگ اندوه ز آیینهآ دل نزداید دست تدبیر تو و دامن مطلب هیهات

پای همت ره این مرحله میپیماید کشتی دل چو به دریای توکل فکنی

موجهآ حادثه در زیر قدم فرساید شهد حکمت نه به اندازهآ کام من وتوست

گر ببندیم لب از بیهده گویی شاید سنبل آشفته وگل سرخوش و نرگس مخمور

عارف این نکته شناسد که چنین میباید 640 گره دل سبب زیب ms170 نهال خطمی است

که ز هر عقدهآ دیگر، گل دیگر زاید ندهی گوش وقاری به نوای دل زار

نالهآ بلبل شوریده ملال افزاید

** شبی که پنجهآ مژگان من نگار نبندد

شکوفه زآن درم خویش استوار نبندد خدنگ آه کسی جوشن فلک نشکافد

کمند نالهآ کس دست روزگار نبندد فغان که این دل بیدرد هرزه گرد بلاکش

یکی ز تجربههای زمانه کار نبندد مرا زمانه ز خیل سبکروان نشمارد

که ساربان شترلنگ در قطار نبندد متاب از در جانان رخ نیاز وقاری

کریم هرگز در بر امیدوار نبندد

چدیدد 60پریشان عندلیبی را که محروم از چمن باشد کجا چون بلبل تصویر پروای سخن باشد؟ ز غربت بهره جز خواری نمیباشد عزیزان را به از گوهر بود دندان ولی تا در دهان باشد به شیرین، صورت جان کندن خود عرضه میدارد زبان تیشه در معنی زبان کوهکن باشد نسیم جعد مشک افشان او با نکهت یوسف چو رنگ و بوی گل پیوسته در یک پیرهن باشد درستی زینت پیمان بود نه زیب پیمانه چو زلف آرایش پیمانهآ دل در شکن باشد 5چو کرم پیله، بیبرگی دهد پروانهآ بالش خوشا آن زنده دل کو شمع فانوس کفن باشد

سپهر از ماه نو انگشت حیرت در دهن دارد نزاکت رنگ سوسن داد برگ یاسمینش را

قبای غنچه گویی در بر آن، گل پیرهن دارد به گلگشت گلستانم مخوانید از سر کویش

گل من در گریبان رنگ و بوی صد چمن دارد 660 چرا هر رگ بر اندامم نباشد تار زناری

بتی دارم که چون آزر هزاران برهمن دارد ز بیقدری چرا نالم همینم بس که در مجلس

عتاب آمیز اگر گوید حدیثی، رو ms171 به من دارد خوش افتادست از آنش خانهآ آیینه کز هرسو

ز عکس خود گل و ریحان و سرو و یاسمن دارد سواد چین زلفش را نباشد گربت غربت

الهی برنگردد گر دلم عزم وطن دارد ز عکس خال گردد لاله، ساغر در کف ساقی

تو بار از لاله پنداری نهال نسترن دارد 665 وقاری! صید من خواهد شدن صیاد من آخر

چو زلف او کمند نالهآ من صد شکن دارد

***

که به کیش بت پرستان بت و برهمن نماند نفسی اگر درآری به کرشمه چشم جادو

ز فسون او غزالی به همه ختن نماند سر زلف عنبرینت شبی ار به دستم افتد

بکشم چنان که در وی اثر شکن نماند 670 ز لب گهر فشانت به زبان بی زبانی

کشم آنقدر حکایت که دگر سخن نماند نظری به عندلیبان نکنی بترس از آن دم

که به گلستان حسنت گل و یاسمن نماند من و سجده پیش هر بت! ز من این عمل نیاید

تو به دیگری نمانی دگری به من نماند به زبان سوسن از گل به صبا بگو که غنچه

چه به خنده لب گشاید؟ که به آن دهن نماند صنمی بجو وقاری که به جلوگاه معنی

لبش از شکر، رخ از گل، برش از سمن نماند

از ساکنان میکده تاوان گرفتهاند درهم مشووقاری از این غنچهآ مشربان

ما را چو زلف یار پریشان گرفتهاند * دل چون حریم خرمت شاه رسل شود

بر کاروان فیض، شرایین سبل شود 685خاکش حیات بخشی آب خضر دهد ms172 هر کس که شمع تربتش آن شاخ گل شود گر مه شود مقابل خورشید عارضش در بوتهآ گداز برو هاله غل شود سرمست، لالهآ روی من آید چو در چمن

مینای غنچه، ساغرگل، پر ز مل شود چون سرو نکته پرورم آید به بوستان پا و زبان سوسن و شمشاد شل شود

فریاد از آنکه چشم سخنگو چغل شود 690چون لاله کاشتی طمع نسترن مدار

هرگز ندیدهایم که هندو مغول شود خرمن نهی و دانه ربایی ز خوشه چین

ترسم که جزو، خانه برانداز کل شود فردا چو برق بگذرد از جادهآ صراط

امروز هرکه در ره افتاده پل شود در عرضگاه جاه کهن جامگان فقر

عز توانگران فرومایه ذل شود غلغل فکن ز قلقل مینا درین چمن

زآن پیشتر که قفل زبان لاتقل شود 69آید وقاری از سخن ناصحان به راه

گر زآنکه مرده، زنده به بانگ دهل شود در کفش ساغر ز عکس خال رویش لاله شد

مصر حسن از شور تنگ شکرش بنگاله شد آفتاب اول مقابل شد به ماه عارضش

بس که از حسرت، دل خود خورد آخر هاله شد از رمیدن، آتشم در جان زد آن وحشی غزال

مد آه سرمه سای، آن چشم را دنباله شد پیش دندان تو مروارید میغلطد به خاک

یک تبسم کردی و عقد ثریا ژاله شد

*** 205 هرجا رسید پای تو سرسبز میشود

هرجا گذر کنی تو، قمر سبز میشود در گلشن جمال تو طوطی گشاده بال

گویا درین بهار شکر سبز میشود از لاله زار، دود برآورد سنبلش

او را گمان که باغ نظر سبز میشود در سینه از غبار دل زنگ بستهام

پای خیال تا به کمر سبز میشود در هر زمین که نم کشد از ابر دیدهام

چون مزرع سپهر، شرر سبز میشود 210 بندم کمر چو مور به امید دانهای

در هر زمین که تخم هنر سبز میشود

این لاله در زمین جگر، سبز میشود گردد سیه به شعبده موی سفید ما

گر شاخ گل ز آب گهر سبز میشود گر باغبان دیده کند آبیاریاش

در بوستان ناله، اثر سبز میشود تخمی بکار و از مژه ابری برو گمار

این فصل اگر نه فصل دگر سبز میشود 715 شب در میان رسد بر نیکی که تخم مهر

در شام کاشتند و سحر سبز میشود از بس که دیده سود وقاری به راه تو

تا روز حشر دیدهآ تر سبز میشود

د دل به یاد خنجرش عیش نهانی میکند خون در اندامم چو می، رقص روانی میکند جان غم پرور که عمری تلخ کام افتاده است این زمان از پهلوی دل کامرانی میکند مو به مویم در تمنای گل زخم دگر با زبان خنجر او همزبانی میکند 220 مردم چشمم که جوها کرده از مژگان روان لالهزار داغ دل را باغبانی میکند چون نگردد آب حسرت در دهان پیمانه زا بر لب ساقی صراحی جانفشانی میکند

گر همه بال هما باشد گرانی میکند سرمه شد ساییده تا در دیدهآ مردم نشست

هر که با غم گیرد الفت شادمانی میکند شاهد از پاس رقیبان در حصار عصمت است

در حقیقت خار باگل مهربانی میکند ms174 25 چون دم از هستی زند باهستی دریا حباب

یک نفس چون صبح کاذب زندگانی میکند شمع سان ای نوجوان! شب زندهدار اشکی ببار

پیر صبح از بهر خواب افسانه خوانی میکند کی به دست آرد ید بیضا کجا یابد عصا؟

هر که او در وادی آیمن شبانی میکند سرو را گفتم دلت نگرفت از سیر چمن

گفت معذورم بدار اینها جوانی میکند من نگفتم دین و ایمان وقاری را که برد

غمزهآ غماز گفت اینها فلانی میکند 730 مهر مهرویی دل روشنگهر میپرورد

همچو خورشیدش در آغوش سحر میپرورد خاک کویی را کزو سازد مسیحا توتیا

دیدهام چون مردمک در چشم تر میپرورد قطرههای اشک خونین تازه دارد باغ دل

مزرع بی حاصل ما را شرر میپرورد

*دد*د آنان که سر از پا و گل از خار ندانند

دلبستگی موزه و دستار ندانند 240 خورشید پرستان صفا، کعبهآ دل را

روزن به جز از دیدهآ بیدار ندانند چون مردمکاند اهل نظر، مرکز بینش

یک نقطه برون از خط پرگار ندانند مستان تو را دیده و دل ساغر و میناست

این باده کشان خانهآ خمار ندانند با نیک و بد آیینهآ ما یکدل و یکروست

حیرتزدگان یار ز اغیار ندانند

*** الماسفروشان دل افگار ندانند

جز دل شکنی دل شکنان کار ندانند جز بوی گل از پیرهن غنچه نیاید

شیریندهنان تلخی گفتار ندانند 250 در دل بود اشکم به خیال تو هم آغوش

این پردگیان کوچه و بازار ندانند از چشم بد ایمن که چو مژگان تو مردم

آیین پرستاری بیمار ندانند ذلباخته بیتابی دلباخته داند

آسوده دلان حال من زار ندانند از من غزل آموز که مرغان چمن سیر

نالیدن مرغان گرفتار ندانند من عاشقم آن بلهوساناند که یک دل

صدجا بفروشند و خریدار ندانند

غارتگری زلف سیه کار ندانند ما کعبه و بتخانه وقاری نشناسیم

سودازدگان سبحه و زنار ندانند غارتزدگان جز غم دل بار ندارند جز ریگ روان قافله سالار ندارند در سوخته آتش فتد و شعله نخیزد دلسوختگان آه شرربار ندارند صدجان به خریداری الماس فروشند آن لعل فروشان که خریدار ندارند 60از ما چه کشی راز؟ که چون نرگس وسوسن حیرتزدگان بینش و گفتار ندارند بر ما ز چه پیچید؟ که عشاق سیهروز غیر از دل سودازده طومار ندارند در خرقه نهان از چه کنی شیشهآ ناموس؟ جز ما به کس این سنگدلان کار ندارند مژگان خدنگافکن آن ترک جفاکیش چشم زه از ابروی کماندار ندارند با حسن جهانسوز تو در مصر ملاحت یوسف صفتان رونق بازار ندارند ه6خاموش وقاری که طبیبان شفادان راهی به دوای دل بیمار ندارند

به جوی ابر نیسان، آب گوهر برنمیگردد حیا در دیدهآ مردم بود چون باده در ساغر

چو ریزد باده از ساغر، به ساغر برنمیگردد در آغاز تعلق دست و پایی میتوانی زد

چو در کام نهنگ افتد شناور، برنمیگردد بیندیش از شکست خاطر زالی که گر ms176 رستم

زند بر قلب دل خود را، مظفر برنمیگردد 70 مراد خود مجوگام از پی کام رفیقان زن

چو خضر از چشمهآ حیوان سکندر برنمیگردد رطب غیر از دل سنگین مجو از نخل بالایش

به سعی باغبان بار صنوبر برنمیگردد مرا هر قطرهای از اشک خونین، شبچراغی شد

خلاف است اینکه میگویند اختر برنمیگردد چو بستم نامه، از پرواز بیتابانه دانستم

که این نوبت چو مرغ دل کبوتر برنمیگردد وقاری!کی کند زآن شعلهام خورشید، رو گردان؟

به افسون گل از آتش سمندر برنمیگردد

پهلو بر آفتاب بناگوش میزند مرغ دلم که میتپد از شوق در برم

پر در هوای گلشن آغوش میزند گو بلهوس حذر کن از آسیب سوختن

آتش دم از هوای سیاووش میزند 280 از ترکتاز مستی چشمش حذر کنید

در عین خواب قافلهآ هوش میزند کی ینجه تاب آه جگرسوز ما شود؟

مژگان به ناز، تکیه بر ابروش میزند از انفعال روی تو گلشن طراز را

موج از کمر گذشته و بر دوش میزند دیگر فریب زهد وقاری نمیخورم

مست است و خنده بر من مدهوش میزند هرگه آن سنگین دل نامهربان خنجر کشد

آفتاب خیره، سر از دور گردون برکشد 8 آشیان عندلیب از لاله نشناسد کسی

در گلستانی که آن گلگون قبا ساغرکشد آفتاب من چو از عارض براندازد نقاب

ماه برقع سوز، روی از هاله در معجر کشد دیدم امشب لاله گون از گریه آن چشم کبود

آتشین رویی گلاب از برگ نیلوفر کشد

سرو رعنا قمری آشفته را در بر کشد جذبهآ خورشید رخسار تو در پرواز حسن

از گل آیینه دردم شبنم جوهر کشد عاشقان را دیده ms177 بر آه شرربار خود است

کی وقاری ناز چرخ و منت اختر کشد؟

** در چمن میگفت سرو و میکشید آه از نهاد من به آزادی علم، سیار سرو گردباد شوقم آورد آنچنان در چرخ، کز رشک سماع شعلهآ جواله آتش در گریبانش فتاد 295 در دل پر اضطرابم نگذرد یاد سکون کشتی گرداب، سر میپیچد از باد مراد روشن است امشب ز ماه عارضش کاشانهام چشم روزن بینصیب از توتیای صبح باد از دم جان پرور آن نوبهارم دل شکفت غنچه را گوی گریبان، باد نوروزی گشاد از تبسم درج در بگشا که نزد جوهری گردد از بیرونقی آب گهر گرد کساد

ای کمان ابرو از آن مژگان برگردیده داد 880پیر کنعان را بشارت باد کز دلال حسن

یوسفم در مصر عزت بیبها گشت از مزاد در گلستان دوش گلبانگ وقاری شد بلند

بر زبان عندلیبان قفل خاموشی نهاد

*و*دد آیینهآ رخ تو ز طوطی سخن کشد رعنایی خرام تو سرو از چمن کشد طرار پیشه هندوی خالت به جادویی دیرینه مهر بت ز دل برهمن کشد چون شمع سربرآورد از شعلهآ درون هرگه شهید عشق تو سر در کفن کشد 805 در آرزوی روی تو خونی که خوردهام دور از رخت فشار دل از چشم من کشد بر خود مبال خضر که هندوی خال او آب بقا همیشه ز چاه ذقن کشد خالش برد به جانب زلف ارمغان خط هندو نگر که مشک به چین از ختن کشد جز غبغبش که اشک فشاند زدیدهام سیبی ندیدهام که سهیل از یمن کشد ما را برای عشق بتان آفریدهاند شیرین به امتحان هنر از کوهکن کشد 810 دل گرمی پسر عرق بوی مادران در چارهآ پدر زگل پیرهن کشد می گر کشد وقاری آشفته در چمن از جام لاله و قدح نسترن کشد

د* چهرهام نیلوفری شد پیکرم نیلی ms178 نمود

تیره بختیهای من گل کرد از آن چشم کبود شد حنایی بر سپهر از اشکم ابروی هلال

تا ز چشمم سیل خون آن نشتر مژگان گشود

آفتاب و ماه از آن کردند یوسف را سجود ماه از هم چشمی مهر رخش در کاهش است

میگدازد رنج باریک حسد، جسم حسود آورد آه دل روشن فلک را در سماع

رقصد ار پیچد ز شمعی در دل فانوس دود شد صفاهان از نوای نالهآ عشاق پر

مه جبینی زهرهسان از هرطرف با چنگ و عود همچو مژگان من خونین جگر صف بستهاند

هر طرف گلگون قبایان بر کنار زندهرود 20دهشت وصل تو بست ای گل زبان و گوش من

چون زبان سوسن و گوش گل از گفت و شنود تیغ بند غمزه بیباک است ازو غافل مباش

چون وقاری کشته گشت، از لب گزیدنها چه سود؟

دریادلان کجا غم سود و زیان خورند؟ مردان به شکوه لب نگشایند همچو زخم

با آن که طعنهها ز زبان سنان خورند چون خضر، کشتگان توسیراب و زندهاند

از جویبار تیغ تو، آب روان خورند بر صفحهآ چمن، خط ریحان نوشته است

آبی که لاله و سمن و ارغوان خورند 83آنان که بستهاند وقاری لب سئوال

روزی چو ساغر از دهن بیزبان خورند لعلش از شور تبسم غارت دین میکند

تلخی دشنام را از خنده شیرین میکند ابرویش چون ماه نو از وسمه میبالد به خویش

این کمان را توز رنگ آمیز زورین میکند جوهر آسا تابد از وی سرنوشت عالمی

تیغ او خون در دل جام جهان بین میکند شهسوارم بس که با صید افکنی خو کرده است

همچو مخمل خواب خوش در خانهآ زین میکند 25کی حنایی گردد از پای نگارین بتان؟

پنجهآ مژگان ما را دیده رنگین میکند چون نپیچد برخود از سرگشتگی ms179 چون گردباد

قاصد آه اسیران را که تمکین میکند؟

*** 40 شام حرمانم گذشت و صبح امیدم دمید

مرغ خواب از آشیان دیدهآ بختم پرید شاخ گل شد بر سرم آه شرربار سحر

باد گلبیز از گلستان سحرخیزی وزید از سواد هند ناگه قطرهزن چون اشک من

با لب پرخنده پیک مردم چشمم رسید پیری گلشن جوانی گردد از باد بهار

شد ز پیغامش مرا سرسبز گلزار امید آنکه مانند جوانی رخ ز من تابید و رفت

کاش چون پیری در آغوش خیالم میکشید 4 لاله روی من که چون داغ از دلم دارد چمن

از نظر همچون گلستان ارم شد ناپدید پنجهآ بیطاقتی جیب شکیبم چاک زد

تنگ ظرفی غنچه را چون صبح، پیراهن درید نامهآ جرم سیهروزان نمیماند سیاه

شد سواد این حدیثم روشن از موی سفید

بوی پیراهن بود قفل دل ما را کلید

** سینه آتشکدهآ کینه نمیباید کرد

شعلهآ سرو چمن سینه نمیباید کرد 50کعبهآ دل که صنمخانهآ ارباب صفاست

حجرالاسودش از کینه نمیباید کرد جادهآ فیض بود چاک دل راهروان

چون گل از لخت جگر پینه نمیباید کرد به فریب دل سودا زده از راه مرو

تکیه بر دشمن دیرینه نمیباید کرد دیده از بیبصری دوخته بر زر نرگس

چشم خود حلقهآ گنجینه نمیباید کرد دل به یغمای خط سبز نمیباید داد

زنگ را روکش آیینه نمیباید کرد 855دل ما را خبر از عید وصالش باشد

طفل را آگه از آدینه نمیباید کرد داغ دل بر سر هم ریخته خرمن خرمن

مرغ ما را طلب چینه نمیباید کرد آفت راهروان است ms180 وقاری راحت

خواب در خرقهآ پشمینه نمیباید کرد

** حیرتم شد عاقبت قفل اشارت را کلید چون زبان لال، خاموشی به فریادم رسید

خسته جانی را که در دل خار مژگانی خلید 0ع8 شانهآ زلف نگارم سایهآ مژگان اوست

پنجهآ شمشاد از این حسرت سرانگشتان گزید در چمن از گرمی خویش عجب هنگامهای است

لاله در تب، گل ز شبنم در عرق، لرزنده بید جوهر آیینه را چون ذره در چرخ آورد

گر کشد ابر نقاب از عارض آن تابنده شید میکشد سر در گریبان افق چون آفتاب

با بیاض گردنش کی صبح میگردد سفید؟ آسمان را گر پر از گل مانده گلشن، دور نیست

کس به غیر از خار ازین گلزار، گلبرگی نچید د4 عمرو عیار است چرخ، از ماه نو آویزه بند

کی گشاید کار یک دلبسته زین زرین کلید؟ کی کمانش را وقاری! میکشد بازوی من؟

وسمه بر ابروی شوخش دایه نتواند کشید دامنم جیب فلک زآن آتشین رخساره شد

کوکبی هر ذرهام از مهر آن مهپاره شد آمد و رفت نفس در تنگنای سینهام

طفل بیتاب دلم را جنبش گهواره شد تا کدامین پاکدامانش کند گردآوری

از وطن طفل یتیم اشک من آواره شد

داغ خونین اشک گلگون ثابت و سیاره شد دیدهام از نرگس شهلا کند خونابه وام

آب و رنگ اشک من صرف گل نظاره شد گرچه حیرت صیقل آیینهآ نظاره است

دیدهآ حیرانم از شغل نظر بیکاره شد مرغ آتشخواره را آتش بود آب حیات

داغ عشق لالهرویان درد دل را چاره شد در شب هجر تو از تأثیر آهم برسپهر

اختر اخگر، نسر طایر مرغ آتشخواره شد 75 با سبکروحان گرانجانی به رسوایی کشد

چرخ را از پنجهآ آهم گریبان پاره شد شعلهآ جوالهآ اشک وقاری در چمن

سرو ms181 را بیجاده گون خلخال و زرین یاره شد

همچون گل قدح ز ایاغم شکفته شد جز دست لابه پرده گشای حجاب نیست

محبوب من ز لابه و لاغم شکفته شد آه آتش است و ناله شجر، بیخودی کلیم

صد گونه گل ز گلشن راغم شکفته شد گلهای آرزوی دل و لالههای داغ

دوشینه از نسیم سراغم شکفته شد 885 صد گلشن مراد وقاری به یک نگاه

زآن نرگس مکحل زاغم شکفته شد

*** ز دود رشک، ملک را دماغ دل سوزد اگر ز روغن عشقت چراغ دل سوزد رهین منت شمعم که با من از سرشوق به کنج خلوت من با فراغ دل سوزد هر آنکه کشتهآ تیغ تغافل توشود چو لاله شمع مزارش زداغ دل سوزد مگو که بی تو چرا زندهام که زهر فراق ز سوز سینه مرا در ایاغ دل سوزد 9 نگاه گرم تو ای نوبهار گلشن جان چمن چمن گل حسرت به باغ دل سوزد سموم غم ز بس آتش زدست در دلها دلم به بادیه پیمای راغ دل سوزد هزار داغ به هر شب وقاری بیدل به سینه همچو فلک در سراغ دل سوزد

** نه هر که برهمنی کرد بتگری داند

نه هرکه صاحب دل شد پیمبری داند چو باده نشأه ما در لباس رسواییاست

نه هر برهنه رموز قلندری داند

*** 05 می معنی که نه از پردهآ دل صاف بود

چون می صاف نه شایستهآ اوصاف بود

تار و پود سخن آن را که سخن باف بود هر که تسخیر کند همچو من اقلیم سخن

رسدش دعوی شاهی اگر انصاف بود از قدش نیشکر و سرو چه حاصل کردند؟

گره دل همه جا لازمهآ لاف بود هم به دستان کنمش رام و به دست آورمش

گرچه سیمرغوش آرامگهاش قاف بود 910 هرکه را دیده ودل وقف تماشای تو شد

سیر فردوس برین حاصل اوقاف بود داغدار تو شناسد غش ارباب هوس

لاله سانش دل سودا زده صراف بود من گرفتم رهدت کشتی جان از گرداب

گوهر دل شکنی در صدف ناف بود سخنی زآن دهن آورد وقاری [به] میان

کشف هر نکتهآ سربسته ز کشاف بود

دستم ز کوتهی به گریبان نمیرسد در کشتزار سوخته سرسبزی آورد

ابری به ابر دیدهآ گریان نمیرسد شوریده رهروی که هوائیش در سرست

پایش چو گردباد به دامان نمیرسد 920 در مصر حسن رخصت آیین نمیدهند

تا پیشخانهآ شه کنعان نمیرسد جمعیت خط ار چه به تاراج دل رسید

آشفتگی به زلف پریشان نمیرسد باد صبا اگر نکند ذرهپروری

از مور آگهی به سلیمان نمیرسد خط میرسد وقاری از آن لب به کام دل

جز خضر کس به چشمهآ حیوان نمیرسد آن روانبخشی که خضر از آب حیوان میکند

چشم بیمار تو از تحریک مژگان میکند 925 خانه زاد بحر سرگردانیام گرداب وار

در سرم سودای1 آن دردانه طوفان میکند ms183 ذکر قمری سرو را چون گردباد آرد به وجد

شوخ صوفی مشربم چون عزم بستان میکند میزند برق از شکاف ابر، آتش در جهان

رخنه در ایمانم آن چاک گریبان میکند

حلقهآ جمعیت دلها پریشان میکند گل فروشان را نظر بر چشم گریان من است

چشم خون پالای من کار گلستان میکند 930 مشرب اشراقیان جو در ادای مدعا

ساقی روشن ضمیر این مشکل آسان میکند بهرهور کی گردد از همسایهآ منعم فقیر؟

ساحل از دریای پر در کف به دامان میکند پاس گنج دل وقاری کار هر بیزهره نیست

کنجکاویهای مژگان رخنه در جان میکند

پاد*وچد چو جان درد پرور دور گشت از درد میمیرد دل سوزندهآ آتش چو گردد سرد میمیرد به عمری گر ز نیک آید بدی، گردد هلاک از غم چو زنبور عسل نیشی زند زآن درد میمیرد ندارند اهل عرفان زندگی چون صبح دور از هم چو روشندل ز جفت خویش گردد فرد، می میرد به این چاک دل از گردون ندارم چشم آسایش که مرد زخمدار از مرهم نامرد میمیرد به سرخ و زرد چون طفلان فریبد خویش را عاشق نباشد گر سرشکش سرخ و رنگش زرد میمیرد چراغ چشم من خاک ره او باشدش روغن خلاف است اینکه میگویی چراغ از گرد میمیرد

به درد گردباد آخر پریشان گرد میمیرد

[از حاشیهآ س] 94 بتان که لاف سلیمانی زمان زدهاند ز خاتم لب او مهر بر دهان زدهاند نگار خانگی من چو ماه خیمه نشین سرادق جبروتش بر آسمان زدهاند بتان چو برهمنان در پرستش بت من همیشه دامن زنار بر میان زدهاند بیا که بیگل روی تو بلبلان چمن ز ناله همچوگل آتش در آشیان زدهاند به دور لعل تو شیرین لبان عیسی دم گره چو سوسن آزاده بر زبان زدهاند 94 ز ابروی تو نماید ms184 همیشه چشمم تر چو صفحهای که برو روغن کمان زدهاند 945 به دلفروزی پروانه شمع تصویرند فسردگان که دم از چشم خونفشان زدهاند صبور باش که فال شرف زند بالش هما که قرعهآ رزقش براستخوان زدهاند فکندهاند ز ره، سنگ ره وقاری دور سبکروان سرپایی که بر جهان زدهاند

[از حاشیهآ س] نه هر سر جای سودای تو باشد نه هر دل باب یغمای تو باشد 50 ز موسی هوش برد، از طور هستی تجلی عکس سیمای تو باشد بهار بوستان آفرینش گل روی دلارای تو باشد کمال حسنت ایمن از زوال است کجا خو[رشید]1 همتای تو باشد قضا را گرچه باشد پنجه، گیرا نه چون مژگان گیرای تو باشد خجالتبخش عیسی از تکلم لب لعل شکرخای تو باشد 95عنانگردان خضر از آب حیوان خرام بهجتافزای تو باشد به هر جا آهوی مردم شکاری است اسیر چشم شهلای تو باشد

[از حاشیهآ س] ه4ز اشکم سیل هامود گرد، رفتن یاد میگیرد

ز طفل مکتبم پیر خرد ارشاد میگیرد به یک تحریک مژگان موج بحر چشم خونبارم

چو تیغ شاه دین از بصره تا بغداد میگیرد لب هر ناخن خارا شکافم در جگرکاوی

غلطها بر زبان تیشهآ فرهاد میگیرد رعونت عقدههای خاطرم را پرده پوش آمد

به ظاهر ms185 هرکه بیند سرو را آزاد میگیرد به خون غلطیدن من چرخ را وادارد از رفتن

تماشای تپیدن دامن جلاد میگیرد 970 درآ در جرگهآ قربانیان تا بینی از هر سو

سر ره صید ناوک خورده بر صیاد میگیرد

زبان شانه از گستاخی شمشاد میگیرد نگردیدش غلط پیمانه در عین سیه مستی

در این فن، چشم ساقی خویش را استاد میگیرد وقاری دارم آتشپارهای کز شعلهآ حسنش

شرار جوهر از آیینهآ فولاد میگیرد

**د*

[از حاشیهآ س] دل شوریدگان را ناله، شورانگیزتر باشد شکرخند از لب شیرین لبان شیر و شکر باشد 95 چو مویی گشتم از سودا ز بس بر خویش پیچیدم ندانستم که زلفش را چه نسبت با کمر باشد به غیر از سجدهآ لیلیوشان از من نمیآید جبین برخاک سودن بید مجنون را ثمر باشد به دل غیر از خیال عشقبازی درد دل گردد به سر غیر از هوای میپرستی دردسر باشد بود هر گردبادش در نظر پیچیده طوماری به هر آهی زلیلی جانب مجنون خبر باشد ز خورشید قیامت کی پذیرد آفت خشکی؟ اگر شادابی باغ امید از چشم تر باشد 8گل رویی کنونم آشیان بلبل دل شد وقاری بیدلم بیتابیم زین رهگذر باشد

***

[از حاشیهآ س] چو گل باید لبت خندان کفت سرشار زر باشد کریمان را گشاد جبهه احسان دگر باشد صفای باطن است آیینه ساز صفحهآ سیما همین معنی بر گوهرشناس آب گهر باشد نگردد حسن صورت رهزن هوش خردمندان به چشم اهل بینش حسن معنی معتبر باشد چو سالک را نباشد در طریقت شمع دل هادی اگر صد سال ره پیماید آغاز سفر باشد 85چو در بحر توکل از قناعت لنگر اندازی ز موج آرزوها کشتی دل بیخطر باشد کی از مهر سپهر ایمن شود عاقل؟ نپندارم خلیل بت شکن را آزر بتگر پدر باشد ز هر بیبال و پر مرغی ms186 نیاید عرش پروازی وقاری مرغ عرفان، شور و شوقش بال و پر باشد

[از حاشیهآ س] لاله رویان چشم بلبل از رخ گل بستهاند

نوخطان راه صبا بر جعد سنبل بستهاند در شکست خاطر ما بیدلان، سنگین دلان

پای جاسوس خیال از تار کاکل بستهاند 99 تا خط و زلفش نگردد رهزن ایمان ما

بر خیال ما ره دور و تسلسل بستهاند ساکنان بزم عشرت کی ز ما یادآورند؟

رشتهآ نسیان بر انگشت تغافل بستهاند

پردهآ این ساز بر قانون زابل بستهاند موجزن شد زندهرود چشم من، وز کهکشان

قدسیان بر رود نیل آسمان پل بستهاند گل ز شبنم سرو گشت، از ژاله مروارید پوش

شاهدان گلشن، آیین تجمل بستهاند 995 ایمناند از رهزنان چون گردباد آوارگان

مرکب تسلیم را زین توکل بستهاند چون وقاری بستهآ گل میشمارند اهل دل

پشتهآ دردی که بر دوش تحمل بستهاند

**د*

[از حاشیهآ س] نجهآ مژگانی امروزم گریبانگیر شد حلقهآ زلفی دل دیوانه را زنجیر شد چشم خواب آلودهای از دیدگان خوابم ربود عاقبت آن خواب، این بیداریاش تعببیر شد نالهام تا قد کشید از پستی گردون خمید چون مه نو، هم ز آغاز جوانی پیر شد 1000 هر شرر کز شعلهآ آه شرربارم دمید قاتل سنگیندلم را جوهر شمشیر شد بس که تمثال خیالش در دل من نقش بست عاقبت لوح دلم آیینهآ تصویر شد داردم صیدافکنی سرگشته کز جذب شکار جرگهآ نخجیرگاهش حلقهآ زهگیر شد

[از حاشیهآ س] میفروشان زخودی ms187 دوش نجاتم دادند

همچو صبح از دم جانبخش حیاتم دادند نشأه بخش است چو می بندگی پیرمغان

منصب میکده داری به زکاتم دادند فاضلی کز عمل کشور درد آوردم

بر بقایای دل و دیده براتم دادند 1010 [لو]اح محفوظ دل ارغیبنما شد چه عجب؟!

صیقل آینه از پرتو ذاتم دادند [س]2رو دستارم اگر رشک بهار است چه دور

إذن گل چیدن گلزار صفاتم دادند اللنما3گر کشتی تن شد دل سیماب اساس

اضطرابم بگرفتند و ثباتم دادند

*و*د

[از حاشیهآ س] گوهر جان گر4 نثار نامهآ جانان شود

جیب مژگان از خجالت دامن عمان شود مرهم کافور گردد بر جراحتهای دل

نافهآ سربسته مکتوبی که مشک افشان شود شربت دینار، درمان است درد فاقه را

نامه صحتبخش رنجوران بی سامان شود شمع مکتوب تو شد پروانهآ احیای ما

نسخهآ عیسی دوای درد بیدرمان شود 1020 هر پر از بال کبوتر موجی از آب بقاست

زخم هجران خوردگان را نامه حرز جان شود در نظر هر گردبادی خضر فرخ منظری است

تشنه جانی را که دور از چشمهآ حیوان شود چشم عشاق از جواهر سرمه میگیرد، غبار

جوهر خط، سرمهسای دیدهآ گریان شود

گرچه بحرین درخشانش کف مژگان شود زنگ سیرآهنگ قاصد دارد اعجاز صبا

غنچهآ دلها وقاری از دمش خندان شود

[از حاشیهآ س] 1025 نعمت منعم زیاد از عزت مهمان شود کشور سلطان ز یمن عدل آبادان شود مریمی باید که از وی در وجود آید مسیح حامل خورشید، صبح از پاکی دامان شود منزلش چون گردباد آخر ز پا افتادن است در بیابان تمنا هرکه سرگردان ms188 شود سخت و سست روزگار آزاده مردان را یکی است سرو شو تا بهمن و نیسان تو را یکسان شود شمع مرقد سازدش عیسی چراغ آفتاب هرکه آن ترسا نژادش رهزن ایمان شود 1030 آتش یاقوت لب را میکند آب حیات صد مسیح از معجز خضر خطش حیران شود دست تقدیر از کمان ابرویش زه برنداشت هرکه بیند عید رخسار تو را قربان شود چون شود بیپرده اشکم، دیده پوشی از حیا دیده پوشیدن ندارد طفل اگر عریان شود لاله گردد چرخ و داغ لاله قرص آفتاب اشک و آه من وقاری چون فلک جولان شود

***

[از حاشیهآ س] ز کلک عنبرین نوخطم شد پرگهر کاغذ از عزت میکنند آری جواهر سرمه در کاغذ تو را مشق غبارت آرزو ما را پرستاری بود اوراق دلهای پریشان سر به سر کاغذ تو پرمشکل پسندی ما همین یک قطعه دل داریم نیفتد گر پسند خاطرت باری مدر کاغذ

د* مست آمد آن گلگون قبا پیراهن چاکش نگر

چون لاله در شبنم نهان روی عرقناکش نگر در عین مردم پروری چشم سیه مستش ببین

برگشته از خون ریختن مژگان بیباکش نگر باد مسیح از دم عیان، آب خضر در لب نهان

رخ ز آتش موسی نشان، مشک ختن خاکش نگر شد مصر عصمت را عزیز آن یوسف گلپیرهن

در چاک دامانش مبین در دامن پاکش نگر

نگرفت، چون گل از صبا رفتار چالاکش نگر دارم بتی لفظ آفرین در طور دل کرسی نشین

بر عرش معنی جلوه کن معراج ادراکش نگر هم دور و هم نزدیک را دارد پریشان عارضش

در کاکل و آشفتگی در زلف و بیچاکش نگر خال و خطش در آتشراند از شوخی مژگان او

با خوش نشینان چمن بدمستی تاکش نگر شاخ گل آید در نظر از بس که بر وی بسته سر

ای دل سراپا شو جگر آنگه به فتراکش نگر 1060 آن زاهد دور از خدا آن خود فروش خودنما

ریش و ردا، صوف و عصا، دستار و مسواکش نگر همچون وقاری از فلک دریوزهآ احسان مکن

دست سخا از کوتهی در جیب امساکش نگر

آب پیکان تو دارد مشرب باد بهار یار بیپروای من از نالهآ من غافل است

میشمارد گوش گل افسانه، گلبانگ هزار در گلستان رخش چون خار، بی مقدار گل

در سواد چین زلفش بیبها مشک تتار عکس ms190 ابرویش چو صیقل بسترد زآیینه زنگ

میبرد از دل، غبار خط مشکینش غبار 1070 ساعدش چون شاخ نسرین دیدم از گلهای داغ

چون سپهرم سینه گشت از داغ حسرت لالهزار شد خیال و خواب را مانع وقاری گریهام

شکوه دارد مردم چشمم زچشم اشکبار

پادود اشک گلگون، جوی شیر صبح را گردد شکر آه آتشبار، شاخ گل شود برسر، سحر قدسیان پروانهآ بزم چراغانت شوند گر شود هر تار مژگان شمعی از خون جگر گریهآ مستان به است از خندهآ افسردگان ابر دارد آه آتشبار با دامان تر 1075 گر نماید پارههای دل ز آهم، دور نیست میدمد از شاخسار شعله گلهای شرر دل شود روشن سخنور را ز شعر آبدار کار آتش میکند در شبچراغ، آب گهر

ترسم ار بندم دل پرحسرتم بر آن کمر از نظرافتادگان را پرورند ارباب دید

طفل اشکم زال و مژگان بال سیمرغ نظر آگهاند از راز هفت اقلیم و سر نه سپهر

ز اشک و آه من کند هرسالک انشای خبر 1080 دی وقاری دیدم آتشپارهای بر نی سوار

همچو طفل اشک من بر تار مژگان جلوه گر

** چون نباشم هر زمان دلگیرتر؟ در جوانیها ز بختم پیرتر با شب هجران خوشم چون میرسد روز وصل از روزی من دیرتر خاطری دارم ز دست انداز چرخ از سر زلف تو پر تشویرتر عالمی شد کشته از سنگین دلی وز سبکدستی نشد شمشیر، تر 108 گرچه در صورت مثل باشد پری آن پری رخسار خوش تصویرتر لشکر خطش رسید از گرد راه از سپاه غمزه عالم گیرتر ای وقاری خاکساری پیشه کن کز فلک بالاتر آمد زیرتر

*د* گلبن امیدواری ناورد جز خار، بار

شد بیاض دیده آخر صبح شام انتظار بی مه روی تو اختر میشمارم تا به روز

بر ره خورشید باشد دیدهآ شب زندهدار 1090 همچو صاحب لرزه هر عضوم بود گرم سماع

در ms191 طلسم اضطراب افتادهام سیمابوار لالهآ خونین ز اشک دغداران گل کند

شعله می روید به جای خوشه از تخم شرار

کس نگیرد جز کمر موی میانش در کنار تیغ بندان غافلاند از دیدهآ خونبار ما

آید از مژگان تر هم کار تیغ آبدار از تهی دستی چه نالی؟ آستین بر دیده سای

شمع دارد آستین پر در ز چشم اشکبار 1095 بر سپهر کینه جو خورشید نورافشان سری است

خون چکان از حلقهآ فتراک آن گلگون سوار سبزه در گلشن وقاری آب را روشنگرست

میبرد زنگ خط از آیینهآ دلها غبار

**د*

[از حاشیهآ س] بعد قرنی آن پریوش با رقیب دیوسار همچو نوروز و محرم گشت بر ما آشکار بر شهیدان وفا کیشش مبارک باد عید بر یزید بیمروت لعنت بیش از شمار کشتگان را لالهسان نوروز رویاند زخای زندگان را میکشد در خون محرم لالهوار 1100 دل که از نوروز، گل شد از محرم غنچه شد کس خزان هرگز ندارد یاد همدوش بهار خار و گل، دست و گریبان، زاغ و بلبل توأمان کفر و دین شد همنشین، اندوه [و] شادی همکنار عندلیبان را دو بالا میکند شور وفغان خاز خار عشوة گل، کاو کاو نیش خار

*دناد*

[از حاشیهآ س] گفتی کدام به بود از نار و سیب یار سیب از برای ضعف دل آمد به از انار هرگه که یاد غنچهآ پیکان او کنم گل گل شکفته میشودم دل ز خازخار [کی]اخاستی غبار ز آیینهآ دلش؟ ننشستی ار بر آینهآ عارضش غبار [د]آشنام او مفرح یاقوتی من است لعلش زطبع باده برد تلخی ms192 وخمار 1110 [کش]3ت وفا که برق تغافل، سموم اوست سرسبز میشود ز نم چشم اشکبار [ش]4 معی به مدعای دل ما شبی نسوخت بهتر ز شمع داغ به شبهای انتظار [گاشردم به گرد خویش چو فانوس از آن سبب کز دل خیال او کشدم شعله، شمعوار

[از حاشیهآ س] 1115 زهی بیاض رخت زآفتاب روشنتر

سواد خط زشب ماهتاب روشنتر رخت به حکم خط آرد فرشته را به نماز

کزین کسوف شدش آفتاب روشنتر مثال عکس کز آیینه جلوه گر گردد

نماید آن گل رو، در نقاب روشنتر شود ز تابش خورشید، حسن لعل، افزون

ز عکس عارض او، شد شراب روشنتر شود فروغ می و نور ماه و حسن بهار

ز شمع نای و چراغ رباب روشنتر 1120 به رنگ شعلهآ جواله، خون چکان دل من

زمان زمان شود از پیچ و تاب روشنتر رفو کنیم نفس، گر شود غبارپذیر

مراست آینهآ دل ز آب روشنتر علاج دیونهادان فتنه کیش کند

خدنگ آه ز تیر شهاب روشنتر گرش فتیله ز داغ است و روغن از خوناب

چراغ دل شود از آفتاب روشنتر

ندیده دیدهآ بختم ز خواب روشنتر

[از حاشیهآ س] 1125 نه کیمیاگری، ار شد زرت شکسته عیار توان شناختن استادی از درستی کار سرآمد است ز اسپان تندرو، اسپی که با سبکرویاش بی غلط بود رفتار خلاشه در بصر و خدشه در کلام یکیاست به چشم دیدهوران، اندکی بود بسیار به خوش قماشیاش از ره مرو که موی شکاف

خرد به قیمت معیوب، چینی مودار فریب رد و قبول خزف فروش مخور

گهرشناس مگر کم شدست ازین بازار 1130 هوای دل کندت غرقه در محیط هوس ms193

به مشک باد مکن تکیه در شنا زنهار هزار ناله برآورد عندلیب و نشد

چو تیر غمزه وقاری یکی خطا ز هزار

[از حاشیهآ س] دارد آن نازک نهال، آهنگ پیوند دگر دست امید من و شاخ برومند دگر

میکشم چون غنچه سر در جیب، یک چند دگر خال هندو آتش رو، زلف جادو خاک راه

هر کس آیین دگر هر فرقه سوگند دگر 1134 یک تبسم کرد و همچون لاله در خونم نشاند

گشت بر داغم نمکپاش از شکرخند دگر تا برافکندی نقاب از ماه عارض، آفتاب

هر شعاعی خط، شد او را آتشین بند دگر یک یک از هم صحبتان رفت از کفم چون برگ گل

هر نفس میگیرم از هر همنفس پند دگر بلهوس را در حریم حقپرستان راه نیست

بندهآ دل هر زمان دارد خداوند دگر مصدر افعال خیر از خویش اگر میشد کسی

داشتی مریم چو عیسی چند فرزند دگر 1140 چون مه نامهربان من وقاری کس ندید

ماه سیمای دگر، خورشید مانند دگر سرو چون گردد به آزادی علم کز برگ و بار

بند بر تن، عقده در دل دارد افزون از شمار برگهر هر موجهآ دریا بود بند دگر

کی بود چین جبین ارباب همت را شعار؟ منت چرخ از فروغ مهر کی خواهم کشید؟

ساغرش سرشار افتادست و دستش رعشه [دار]

پددد

[از حاشیهآ س] 1150 به یار چون کنم اظهار شوق بیزنهار؟

زبان فتاده ز گفتار و خامه از رفتار یان دهشت شوق از بیان نمیآید

زبای شکافته را نیست، قدرت گفتار در انجمن فتد آتش اگر نبندم لب

زبان ز آتش دل شعلهای است پر ز شرار بیا که بیگل روی تو عندلیبان را

زبان شمعوش آتش گرفته در منقار تمام شب کنم انشای مدعا و، سحر

به رنگ صبح، سفید است در کفم طومار

دل پر آبله درجیاست پر در شهوار چنان فراق تو بر من سیاه کرده جهان

که سرمهبیز به چشم آیدم نسیم بهار به رنگ سبزهآ خطش وقاری از نم اشک

گرفتم آینهآ آفتاب در زنگار

***

[از حاشیهآ س] الن ترانی» گو بتی دارم تجلی بخش طور شعلهور مهر از دل سختش چنان کز طور، نور 1160 باشد از شهد کلامش نشأهآ می موجزن در جهان افکنده آن لعل نمکپرورده، شور پنجهآ مژگان گیرای سیه چشمی مرا تا به دامن چاک زد چون گل گریبان شعور طوق مادر زاد و موزونیت ذاتی خوش است عاشقی بر خویش نتوان بست و معشوقی به زور ماه ازو با زیب و فر، یاقوت ازو با آب و رنگ تابش خورشید را یکسان بود نزدیک و [دور] بیبصیرت اژدهای گنج را خواند عصا آنکه باشد دیدهآ معجزشناسش، نیست کور

دد ms195 چمن چو باغ ارم دلبسند شد برخیز

ز سبزه شاهد گل در پرند شد برخیز چو غنچه سر به گریبان مکش، حزین منشین

کنون که طرهآ سنبل کمند شد برخیز 1170 برای دفع گزند تو ای بهشتی روی

دلم بر آتش حسرت سپند شد برخیز به بوستان لطافت، نزاع رعنایی

میان سرو و صنوبر بلند شد برخیز قدم ز یزد وقاری چرا برون ننهی؟

جهان ز فیض کمالت خجند شد برخیز

**د* چو گل درید مرا، جیب خرقهآ پرهیز

فغان ز حسن دل آشوب و عشق شورانگیز متاع صبر و شکیب دلم به یغما برد

نگاه صبرگداز و عتاب صلح آمیز 1174 برای ترک سیه مست چشم خونخوارش چو جام لاله ز خوناب دل شدم لبریز

زمانه در شب زلف تو روز رستاخیز به یمن معجزهآ عشق شعلهورگردد

ز آب تیشهآ فرهاد آتش پرویز به دیده رو که ره عاشقی بسر نرود

به یاری تگ گلگون و پویهآ شبدیز فتاده گوهر مقصود در طریق طلب

وقار[ی] از چه نشینی به جستجو برخیز 1180 با تو کی باشد من سرگشته را روی ستیز؟ قاشق خون مرا خواهی بخور خواهی بریز چشم جادو میکند در عین خواب افسونگری کس ندارد از سر کوی بتان پای گریز بی بها چون دانهآ نارش بود یاقوت اشک طفل بدخوی است و خرسندش نسازد هیچ چیز هر که از ما آتشین رخسار ما را دور کرد از لحد چون دود برخیزد به روز رستخیز من گرفتم کاضطرابم برسر شور آورد کو زبان شکوهزای و کو لب فریاد خیز 1185 می شود از سودگی چشم هما را توتیا استخوانم بس که از افتادگی شد ریزریز دامن زلفی وقاری آتش افروز دل است دود آه از مجمر دل چون نخیزد مشکبیز

***

چدد هست آتشین رخ از چمن لاله بینیاز

شکرفروش مصر ز بنگاله بینیاز 119 باشد نیازمند گلستان حسن او

از سرو و سنبل و سمن و لاله بینیاز هر ذره مشتری بود آن آفتاب را

باشد عروس زهره ز دلاله بینیاز زآنرو به تیغ، سرزنش خط کند که هست

ماه کمانکش از سپر هاله بینیاز دارم لبی ز آتش سودای دل کبود

همچون لب پیاله ز تبخاله بینیاز

از سرکشی است شعلهآ جواله بینیاز 1200 باشد سپاه ناله به تسخیر ملک دل

چون لشکر کرشمه ز دنباله بینیاز بر سر زدست لاله ز پرگالهآ جگر

هست آه سرکشم زگل ناله بینیاز بر ابر دیده خنده زند لالهزار دل

گشت از هجوم آبله از ژاله بینیاز ما لاله مشربان به یکی جرعه خون دل

باشیم از ثلاثهآ غساله بینیاز «أزنی» سرای طور تجلی نه سامری است

موسی بود ز عشوهآ گوساله بینیاز 1205 صحت وقاری از دم صائب طلب که گفت

«از مرهم است داغ دل لاله بینیاز»

* با خیال صنمی عیش نهان ما را بس با غم دوست کناری ز میان ما را بس سایهآ سرو ولب جوی به عاشق نرسد در غم سرو قدی اشک روان ما را بس دل شاد و لب خندان به شما ارزانی جان پرحسرت و چشم نگران ما را بس عاشقان خسرو ms197 اقلیم تجرد باشند دل پر داغ ز اسباب جهان ما را بس 1210 اگرم زاهد شهر از نظر انداخت چه غم؟ ظر مرحمت پیر مغان ما را بس گرچه ما رند و خراباتی و شاهدبازیم عجب و نخوت نشناسیم همان ما را بس ما نداریم وقاری طمع بوس و کنار سخنی از لب شیرین دهنان ما را بس

زندهرود از جانبی، از جانبی رود ارس 1215 از غبار غم زبان آیینه سان در زنگ ماند

طوطیان خوش نوا را در نیستان قفس سوختم چون شمع سرتا پا شب هجر وکنون

همچو صبح از مهر رویش میزنم بیجان نفس کوه و دریاگر ز راهم دور سازند اشک و آه

از رفیقان ره عشقم بس است این ملتمس از بیابان فنا بانگ درایی برنخاست

گرد راه کاروان شد سرمهآ کام جرس گرچه غیر از خار حرمان دامن شوقم ندید

دل چو برگ گل به هرسو میبرد باد هوس 1220 از پی شرح شفای انگبین مسطر زدند

در دبیرستان فطرت صفحهآ بال مگس باشد امن آباد، بزم ما وقاری زآنکه هست

نعرهآ مستانهآ ما زیبق گوش عسس

*** گردش نوروز رندان گردش جام است و بس

** ای بی خبر ز مستی حسن از خدا بترس

شبهای ما ببین وز ms198 روز جزا بترس در دوستی نسیم و در افسردن آتشیم

بر روی ما شکفته شو از آه ما بترس چون برق، تا بداده کمندی است آتشین

از رشتهآ گسستهآ امیدها بترس زو ماه نو سفینهآ آتش گرفتهاست

از موج آه سینهآ درد آشنا بترس 1235 در کیش من شکسته نویسی درست نیست

مشکن دل، از شکستن زلف دوتا بترس

از ساده لوحی دل بی مدعا بترس ناید به غیر پرده دری از هواپرست

ای تازه گل ز گرمی باد صبا بترس بر فرق بختیار بود ذوالفقار، گل

با بخت بد ز سایهآ بال هما بترس ترکان وقاری آفت جانند در گریز

زآن آهوی رمیدهآ رو بر قفا بترس

[از حاشیهآ س] 124 [ما] گرفتاران نیفتادیم تنها در قفس شور لیلی کرده مجنون را ز صحرا در قفس [دار خیال نوگلی دل میتپد در سینهام میگشاید بلبلم بال تمنا در قفس [ماوج زن شد در حباب دیدهام طوفان اشک داده جا عشق فلاطونپیشه، دریا در قفس [سیانهآ پرچاک من دانست و آرامش گزید بلبل نالان دل چون کرد مأوا در قفس ....انج بیضه، کس نشنید گلبانگ هزار تنگ شد بر بلبلان از نالهام جا در قفس 1245 [گوی]های عنبرین در حلقهآ زلفش ببین طفل بازیگوش من کردست مینا در قفس

گر به جای دانهاش ریزی ثریا در قفس

[از حاشیهآ س] چون جنین شد خون دل بر ماگوارا در قفس همچو عیسی طوطی ما شد شکرخا در قفس هر شکافی میدهد یاد از خیابان گلی کی کند یاد چمن مرغ دل ما در قفس؟ عیش نایاب و دل صد چاک ما! دور است دور! قاف بتوان کند ونتوان کرد عنقا در قفس 1250 نه قبول حسن منظر، نه فریب حسن صورت کرده ما را غفلت صیاد بیجا در قفس در حصار ناتوانی ms199 ایمنیم از جور چرخ

کی کند کبک از گزند باز، پروا در قفس؟ مرغ سیمینی که زرین بیضه در پرواز اوست

از کف خود کردهاند ارباب دنیا در قفس مرغ زیرک را وقاری در نظر دام است و بند دانه و آبی که میبینی مهیا در قفس ندید آن چشم شهلا، رنگ زرد و چشم آل کس ندارد مست خواب آلوده آگاهی ز حال کس «125 کی آغوش کی فانوس شمع قامتش گردد؟ چو روح از لطف تن، ناید در آغوش خیال کس

*ید* نشأهآ باده مخمر شده در آوازش

خانهآ هوش کند زیر و زبر آوازش ز تن خستهدلان میبرد از ناله روان

کشد از گوش صدف آب گهر آوازش 1265 آشیان در چمن شعله گزیند پس از این

در چمن چون شنود مرغ سحر آوازش طوطیان را گره افتد به زبان همچون نی

چون برآید زلب همچو شکر آوازش

** نیازم برنتابد عشوه آیین چشم غمازش ندانم کی تبسم ریز گردد غنچهآ نازش سرشک دانه ریزم، نسرطایر را به دام آرد چه سازم؟ مرغ استغنا بلند افتاده پروازش عزایم خوان زلفش عزم آن چاه ذقن دارد پی تسخیر خورشید است هاروت فسونسازش 275 چه جان فرساست هجران! عندلیب دل سرش گردم که عمری در غمت نالید و کس نشنید آوازش شکیب از جان برد عشاق مسکین را نواسنجی که خندد غنچهآ دل از نسیم گلشن رازش چه شست است این که جانم باد قربان کمان او نشد هرگز خطا تیری ز مژگان کجاندازش

ز تار گیسوی ناهید چنگی رشتهآ سازش عزیزان یوسف من هست یوسف، ابن یامینش

سواد مصر حسن آمد غبار خط مشکینش 1280 رقم زد منشی فطرت به نوک خامهآ قدرت

مآل سرنوشت عاشقان بر لوح سیمینش چو بحر هستی آمد در تموج، بر کنار آمد

یگانه گوهر ذات وی از موج نخستینش چه گلها وقت گلگشت جمالش باد استغنا

به دامان نگاهم ریزد از گلزار تمکینش شکر دلبستهآ قندش، نمک شوریدهآ لعلش

صنوبر بندهآ سروش، سمن هندوی نسرینش به رنگ مردم چشم من آرندش زخون بستر

سیه روزی که از لخت جگر سازند بالینش 1285 وقاری دین و ایمانم بود مهر مهی کآمد

وفا پروردهآ عهدش، جفا مردود آیینش یکایک هرچه آن چشم سخنگو داشت پنهانش

به سرگوشی به حاجب گفت برگردیده مژگانش نسیم بینیازی پردهآ هستی براندازد

مبادا خسته جانی ناامید از لطف جانانش در این گلشن شکفتن بردهد خار پشیمانی

گل از یک خنده تا دامان دود چاک گریبانش

وپدید به مستی یک نگاه انداخت سویم چشم شهلایش ز شوخیها گرفت از نیمه ره مژگان گیرایش زلیخا کرد با یوسف سر از یک پیرهن بیرون مرا گل کرد خار حسرت از باغ تمنایش 1295 به سر کارسبکروحان گرانجانی نمیباشد به رنگ طره میغلطم سیه مستانه در پایش ز شگرزار میگویی نمک هرگز نمیمیرد ملاحت چون تبسم جوشد از لعل شکرخایش بگرداند بلای آسمان برگشته مژگانش

بتابد پنجهآ تقدیر بازوی توانایش ز عکس خال شد چون لاله ساغر در کف ساقی جهانی داغدارست ازگل روی دلارایش گل رخسار ساقی لاله را در خون نشاند آخر به سنبل وقف کرد آشفتگی، زلف سمن سایش

و آتش زدم چولاله درون و برون خویش

آسودم از کشاکش بخت زبون خویش از پای تا به سر شدم آتش چو شاخ گل

آگه نیام ز شعله فروز درون خویش ما را هوای دل برد از جا چو گردباد

آگاه نیستیم ز سیر و سکون خویش 1305 زین جادهها به کعبهآ مقصد رسیدهایم

ما کردهایم جامه دریدن شگون خویش دیوانگی ز سلسلهآ عشق جستن است

مجنون گلی نچید ز باغ جنون خویش با بلهوس بگوی که میزان عشق را

سنگی نهاده کوهکن از بیستون خویش قانونیان زهزه فریب از سرود ما

در آتش افکنند چوعود ارغنون خویش بر خویش گو مبال که از خط شکست یافت

زلف دراز دست نمود آزمون خویش 1310 از ره مرو ms202 که مستی اش از کار برده است

آن چشم مست داده به مزگان فسون خویش

آیینه را ز عکس رخ لاله گون خویش کی داغ حسرت تو برون میرود ز دل

مانند لاله غوطه زنم گر به خون خویش؟ جانم به لب رسید وقاری زدست دل

تا چند پا خورم ز دل سرنگون خویش

*د ز نیش خرده گیران خانهآ زنبور شد گوشش گهرسنجی که از گوهرکشی رنجور شد گوشش 1315 به رنگ غنچهآ دور از چمن خندان نبیند کس گلی را کز نوای عندلیبان دور شد گوشش سیه روزی که بر شمع نصیحت دامن افشاند ز نور معرفت خالی چو چشم کور شد گوشش کی آواز تپیدنهای دل هشیاریاش بخشد سیه مستی که وقف نالهآ طنبور شد گوشش؟ برو شوریده گردد خواب شیرین هرکه چون خسرو نمک پروردهآ افسانهآ شاپور شد گوشش خراشید از خروش بلبل شوریده گوشش گل ز مشکافشانی باد صبا ناسور شد گوشش 1320 خروش عندلیب و خندهآ گل یک صدا دارد

اگر از سر وحدت باغبان معمور شد گوشش زد انگشتی به لب جام سفالین مرا ساقی

نواسج سرود چینی فغفور شد گوشش

چوگل پیرایه پوش لؤلؤ منثور شد گوشش کی کنم در یتیم، آب رخ کالای خویش؟

باشدم در یتیم از لؤلؤی لالای خویش دیده بر دریا ندوزم چون حباب از خیرگی

من که دارم گوهر از مژگان خون پالای خویش 1325 چون سپهرم نقطهآ پرگار گردد کاینات

حلقه سان ارگاه فکرت سرنهم بر پای خویش چون صدف نتوان گرفت از ابر نیسانی گهر

مایه بخش ابر باش از بحر گوهرزای خویش پنجهآ غواص تابیدن ز نامردی بود

خود به غواصی برآور گوهر از دریای خویش برگی از گلدستهآ گلچین ربودن بدنماست

گلشن آرایی کن از گلدسته بند رای خویش مجلس آرایی مکن چون نخل موم ms203 از نخلبند

سرو را گلشن طرازی باشد از بالای خویش 1330 از کف رضوان نگیرد لالهآ باغ بهشت

هر که را باشد گل از طبع چمن پیرای خویش گه قصیده گه غزل گه معنی1 از من میبرند

این حریفان سرخوشند از خوش2 قماریهای خویش گر ز گلزار توارد گل به دست آرد کسی

نیستش پروای گلچینان بیپروای خویش

از شکار کس میالا همت والای خویش خال و خط بر روی جانان گر نباشد گو مباش

این چمن را سنبلستان گر نباشد گو مباش 1335 زیور حسن خدادادش نگردد زرورق

صفحهآ قرآن زرافشان گر نباشد گو مباش دایم از رشک لب جان پرورش خون میخورد

در دهان پسته دندان گر نباشد گو مباش چشم تا بر شبچراغ اشک و یاقوت لب است

در نظر لعل بدخشان گر نباشد گو مباش چشم ساغر پر بود چون ساغر چشمم زخون

شیشهآ بی درد گریان گر نباشد گو مباش کشتهآ تیغ تو را هر قطره خون، خضری بود

زندهآ جاوید را جان گر نباشد گو مباش 1340 بر گریبان دوختی چون تکمه چشم آفتاب

صبح را گوی گریبان گر نباشد گو مباش برلب آمد جان ماه از رشک خورشید رخت

کار یک بیدل به سامان گر نباشد گو مباش نرگس جادو وقاری مست خواب افتاده است

گنج حسنش را نگهبان گر نباشد گومباش

زنده دل را آب حیوان گر نباشد گو مباش 1345 نه به کار بلبل آید نه به کار باغبان

غنچهآ پژمرده خندان گر نباشد گو مباش همچو خورشید آب روی خود نمیریزد به خاک

سفرهآ درویش را نان گر نباشد گو مباش ما که دندان کندهایم از نان هر بی آبروی

آسیای چرخ، گردان گر نباشد گو مباش هر نفس ما را هوای دل به جایی میبرد

بادپا تخت سلیمان گر نباشد ms204 گو مباش در تن ما درد دل نایب مناب جان ماست

تشنهآ دردیم درمان گر نباشد گو مباش 1350 طرهآ آه پریشان هم غم از دل میبرد

کاکل و زلف پریشان گر نباشد گو مباش سینهآ چاک وقاری شاهد حالش بس است

چاک جیبش تا به دامان گر نباشد گو مباش ببندد از تبسم غنچه را لب، لعل خاموشش

بتابد از لطافت گوش گوهر، گوهر گوشش بود پیوستهاش سر بر سر زانو نمیدانم

چرا در پیچ و تاب است اینقدر زلف سیه پوشش در آن بزمی که او ساقی بود مستی نمیباشد

نمکدان میکند پمیمانهآ می را لب نوشش

خیال است اینکه چون فانوس میگیرم در آغوشش بر اندامش عرق را کی بود یارای غلطیدن؟

لطافت همچو گوهر میزند موج از بر و دوشش به مستی منصب پروانهام بخشید و میسوزم

نمانآد امروز شمع من به یاد آن گرمی دوشش چو گردون، عجز ما با ناز جانان درنمیگیرد

نگردد شیوهآ نامهربانیها فراموشش صبا اول ز لعل غنچه کام دل کند حاصل

حریفان سبکدست از میان بردند سرجوشش 1360 ز بی رحمی ندید افراسیاب الا سیه بختی

لباس خسروی نیلی شد از خون سیاو[و]شش نباشد نیم خواب آن نرگس شهلا ز مخموری

وقاری نشأهآ افسانهآ من برد از هوشش دلم در زلف او بند و کشد گیسوی طرارش

چوآن ماهی که یکسو شست و یکسو میکشد مارش فکند آن چشم خواب آلود در هرگوشه آشوبی

چو بدمستی که از خواب گران سازند بیدارش چو چشم خون فشان من به یاد تیغ ابرویش

ندارد سیری از خون ریختن مژگان خونخوارش 1365 چرا زلف از پریشانی نپیچد در سرش سودا؟

خط هنگامه جو برهم زند سودای بازارش

چو سرو آخر به آزادی علم گردد گرفتارش مبر بدخویی از حد، با پرستاران مدارا ms205 کن

ببین مژگان چه سان برگشته از چشمان بیمارش ز آب دیده عاشق تازه دارد کشت آمرزش

بسوزد خرمن بیحاصلی آه شرربارش رواج خودفروشان در شکست خویشتن باشد

چو کم شد قیمت کالا فزون گردد خریدارش 1370 کی از بالانشینی گردد افزون رتبهآ جاهل؟

بتابد پنجهآ خورشید تابان ماه رخسارش به رنگ غنچه زیر خرقه مینا میکشد زاهد

گل آشفتگی می چینم از گلزار دستارش وقاری مگذر از شعر ترم، قدر دگر باشد

غریبی را که طفل اشک خود باشد هوادارش در سماع از خود چراغافروز وحدتخانه باش

شعلهآ جواله شو هم شمع و هم پروانه باش شور بهلولی کند شیرین حدیث تلخ را

در ره دین پروری گر عاقلی، دیوانه باش 1325 در طلسم آرزو صاحبقران آرد شکست

یا قدم از خود برون بگذار یا مردانه باش شاید از خضری نظر یابی، ز گنجی بهرهای

ساقی هرتشنه لب، معمار هر ویرانه باش

[از حاشیهآ س] در بهار خرمی پیوسته چون گل تازه باش شاهد میخانه را بر چهره چون می غازه باش بادهآ مهر و وفا را همچو دل، پیمانه شو نسخهآ حسن و صفا را همچو خط، شیرازه باش یا به مستی نرگس آسا جام زر از کف منه یا ز مخموری چو گل آمادهآ خمیازه باش 285 گوشه گیری چون کمان، یک شعبه از تیرآوری است شش جهت را در مقام راستی آوازه باش رتبهآ سالک به ms206 قدر شوق میگردد بلند چون فلک پیرایهپوش داغ بیاندازه باش تاجران شهر علم از هر دوسر دارند سود

سالک راه یقین شو عارف دروازه باش

[از حاشیهآ س] سازگاری پیشه کن در بند بیش و کم مباش

همچو زلف مهوشان از باد غم درهم مباش 390 از سموم ناامیدی غنچه منشین خون مخور

از نسیم کامرانی گل مشو خرم مباش از دلت آیینهآ گیتینما بخشیدهاند

جرعه نوش بادهآ عرفان ز جام جم مباش نرگس شهلا چه باشد؟ دیدهآ خونابه دار

در نظربازی اسیر دیدهآ بینم مباش قرب صوری بتپرستان راست بعد معنوی بر بساط قرب چون ابلیس نامحرم مباش عاقبت، آلوده دامانت کنند اهل نفاق

گر طمع داری بهشت عافیت آدم مباش 1395 خون فاسد را مداوا نیست غیر از ریختن

هرکجا نشتر بود مشکلگشا، مرهم مباش بودن گلشن برای دیدن گلبن خوش است

گر نباشد صحبت احباب، گو عالم مباش با فروغ آن گل رو میتوان از خویش رفت در سبکروحی وقاری کمتر از شبنم مباش

هر که رسوایی هنر داند نپردازد به خویش

*** دلی که خوش نگهای کردش از نگاهی، خاص

چو طفل اشک ز بیتابیاش مباد خلاص محیط عشق چو کف برکنارش اندازد

تهی است گر صدف دل زگوهر اخلاص

د برخیز تشنه لب که شوی کامیاب فیض در جویبار صبح، روان است آب فیض 1415 از کف مده چولاله قدح تا شفق به جاست لبریز گشته ساغر صبح از شراب فیض تاگلشن سپهر ز اختر پر از گل است گلچین فیض باش که باز است باب فیض چون گل صبوح را به شکر خنده پاس داشت بر عارضش زدند ز شبنم گلاب فیض بارد جوانی از دم پیران زنده دل از خندههای صبح تراود شباب فیض دست من است و دامن پیری که همچو صبح در سینه دارد از دل روشن کتاب فیض

*** ای زلبت حق نمک بر دل ریش جمله قرض

شکر تو چون ادای قرض آمده1 بر زمانه فرض ماه دو هفته در ضیا با تو نشد چو روبرو

هم به ms208 دو هفته باز داد آنچه گرفته بود قرض 1425 تا تو به ناز بر زمین پای شرف نهادهای

از لب ماه نو دهد بوسه فلک بساط ارض طرهآ مشکسای تو غنچهآ دلگشای تو

از شب من گرفته طول، از دل من گرفته عرض عرض وفا نمیبرم همچو وقاری از فغان

عاشق خسته را بود بستن لب، زبان عرض

*** یاقوت را ز لعل دهد گوشمال خط

بر مه کمان کشد قمرش از هلال خط خرگه نشین هاله نشد ماء ناتمام

بالد به خویش خسرو حسن از جلال خط

کلک قضا کشد رقم بی مثال خط نقاش صنع را که خطا نیست در قلم

روشن ازین سیاه قلم شد کمال خط گه محو مصحف رخ وگه واله خطم

پهلو زند به معجزه، سحر حلال خط خورشید را چو بیضه در آرد به زیر پر

اکنون که مرغ حسن برآورد بال خط بس فتنهها که سرزدی از وی به هرطرف

هندوی خال اگر نشدی پایمال خط 1435 ترسم زبان شانه درآید به سرزنش

زلف کجش گرفته به گردن وبال خط ابروش سجدهگاه وقاری نمیشود

گلدستهآ رخی که ندارد بلال خط بستن دل چون گره بر کاکل مشکین غلط

هم گشاد دل چو چین از طرهآ پرچین غلط کوچهآ گرد دشت سرگردانیام چون گردباد

آه! پس من چون کنم هم آن غلط هم این غلط گل ز خوشخویی زند آتش به جان بلبلان

سستی پیمان ز خوبان با دل سنگین غلط 1440 چشم شوخش با سیه مستی پریشانگو نشد

کمتر آید در وجود از صاحب تمکین غلط

*ه* کشم به حرف غم از خامهآ سرور خطوط

به زهر چشمش اگر شهد لب شود مخلوط چه نسبت است؟ عنان کش، خدا نگهدارد

که ترک غمزه به هندوی خال شد مربوط کمر گرفته خیالی از آن میان به کنار

مجو ز نیستی شرط هستی مشروط به قامت تو کجا سرو در شمار آید؟

که هست چون الف زائدش محل سقوط 1450 به دور حسن تو باشد مدار گریهآ ما

به رنگ بارش ابر بهار نامضبوط به شرطهای توام بود امیدواریها

وفا نشد یکی از جملهآ هزار شروط

کوته مساز بر قد معنی لباس لفظ کرسی نشین عرش نشد معنی بلند

تا بیت ارتفاع ندید از اساس لفظ پرتو مجو زشمع زبان گر نمیشود

روشن چراغ معنیاش از اقتباس لفظ درج سخن ز گوهر معنی تهی نشد

آن را که دارد از ره اندیشه پاس لفظ قیمت فزای گوهر معنی برهنگی است

بگذر ز استعارهآ دور از قیاس لفظ 146 از لفظ هولناک حذر کن که میبرد

رنگ لطافت از رخ معنی، هراس لفظ از تیره گل که کرد قفس عندلیب را؟

پیچیدهای بر اطلس معنی پلاس لفظ حقا که در سخن ید بیضا نمودهای

معنی چو سامری رمد از الامساس» لفظ

از بادهآ خمارشکن، شیشه را چه حظ؟ 1465 رنگ حنا نمانده به خون از تف ms210 دلم

در قتلم آن نگار ستمپیشه را چه حظ؟ دارد ز دسته در دهن انگشت انفعال

از قطع نخل سایهفکن، تیشه را چه حظ؟ سیرابی از سراب نیابی مخور فریب

از فکرهای دور، کج اندیشه را چه حظ؟ گر شاخ گل به خنده سراپا دهن شود

در زیر گل وقاری از آن، ریشه را چه حظ؟

دو* روی بنما تا شود پروانه رو گردان شمع

شعلهآ جواله گردد دیدهآ حیران شمع 1470 برفروز از تاب می، رخسار آتشناک را

تا شود چون دیدهآ من شعلهور مژگان شمع تا ندیدم عارضت اشکم نگشت از دیده پاک

صبح بندد راه اشک از دیدهآ گریان شمع طفل اشکم بس که شبها بیقراری میکند

شیر میجوشد به رنگ شعله از پستان شمع

در حقیقت آتش سوزنده باشد جان شمع 475 عاشق ثابت قدم گلچین باغ عشرت است

از پر پروانه بنگر پر سمن دامان شمع تاج زر از شعله بر سر، تا کمر در در اشک

هیچ عاشق را نباشد در جهان سامان شمع از تو حکم جانسپاری از وقاری سوختن

سر نپیچد یک نفس پروانه از فرمان شمع

*دود گاه در دیبای شمعی، گاه عریانم چو شمع گاه لبریز تبسم، گاه گریانم چو شمع در سرم سودای آتشپارهای پیچیده است روزها پژمرده شبها اشکریزانم چو شمع 1480 او ز سر تا پای ناز و من ز پا تا سر نیاز او به بالیدن چو سرو و من گدازانم چو شمع کی به سامان آید از داغ این سر سودازده؟ شعلهآ دل میکشد سر از گریبانم چو شمع من که از سودای دل می سوزدم آتش به سر شاید ار با اشک گرم و آه سوزانم چو شمع ما سمندر مشربان را شعله، آب زندگی است نگسلد پیوند آتش رشتهآ جانم چو شمع سود ارباب کمال آخر دل خود خوردن است با زبان آتشین در ms211 عین نقصانم چو شمع

** 1490 هر که را گردد ز آه نیم شب روشن چراغ همچو خضرش یابد از آب بقا روغن چراغ خوش برآید همچو صبح وخنده بر عالم زند هرکه را باشد ز دل در زیر پیراهن چراغ شبروی باید کلیم آسا تجلیزار عشق ورنه هر سنگی بود در وادی ایمن چراغ تیره بختی کز ازل گمراه گشت او را چه سود؟

در مزارش گر برافروزی پس از مردن چراغ شمع من گر برفروزد ز آتش می، روی خویش

دارد از گلزار رویش چشم گل چیدن چراغ 1495 گر نقابافکن شوی، زلفت سلامترو شود خوش نباشد شمع من در خانهآ رهزن چراغ پرتوافکن نیست شمع عقل کل، تا روشن است

لاله دشت جنون را از چراغ من چراغ

وهد چد جمشیدم از نگین سعادت قرین داغ

نقش است نام لاله رخی بر نگین داغ از لالهزار عشق تو ای نوبهار حسن

بر سر زدم چو شمع، گل آتشین داغ دست ار به سر زنم ms212 نبود جای سرزنش

شاخ شکوفه شد زگل یاسمین داغ کی جیب و دامن دلم از گل تهی شود؟

پر کردهام ز لالهآ شوق آستین داغ 1505 دشت سموم دیدهآ دل گشت لا[له ]زار

در حیرتم که هیچ نرست از زمین داغ گردد به گرد هر گل داغی هزار درد

صحرای محشر است دل از لاله چین داغ گر آب زندگی است که بی چین جبهه نیست

آیینه سان تهی بود از چین، جبین داغ

***

برق خرمن سوز منت، ابر بیباران لاف

*** 1540 دلم اسیر پری پیکری است شوخ و ظریف

تنش لطیف وکلامش لطیف ونام لطیف چو آفتاب رخش جلوه گر شود، گردد

مه دو هفته به یک هفته چون هلال، ضعیف

کنم ز صفحهآ دل صیغهآ وفا تصریف؟ غم وبلا و الم، داغ و مویه در لغتم

صحیح و ناقص و مهموز و اجوف است و لفیف ز عارضی که قدمگاه خضر خط گردید

متاب رخ که نظر یابی از مکان شریف 1545 بپوش دیدهآ حق بین ز خود که دارد عار

تن برهنهآ رند از لباس شید عفیف پیاله، خون صراحی خورد مدام که هست

زبان بیهده گو را لب خموش حریف منم که ماشطهآ طبع من به حجلهآ فکر

عروس قافیه را آینه دهد ز ردیف کجا وقار وقاری برند چشمانش؟

سبک سران ز دو رطل گران شوند خفیف

[از حاشیهآ س] جنبش ابروست یا ز آن غمزهآ خونخوار حرف موج یاقوت است یا ز آن لعل گوهربار حرف 550 میکشد چشم سخنگویش به اعجاز نگاه از بت بیجان سخن، از صورت دیوار حرف غیر آن چشم سخنگو کش خلل در حرف نیست سر زند کمتر صحیح از مردم بیمار حرف ریزد از تأئیر نوشین لعل او تا نفخ صور همچونای خامه از نیهای موسیقار حرف

د* ز بس گریستم از شدت عذاب فراق

خراب شد ز من آفاق و من خراب فراق ز برق آه و ز رعد فغان و سیل سرشک

تهی نیام نفسی، چیستم؟ سحاب فراق 1560 اگر چو نی بخروشم ملامتم مکنید

نیاورد چو دل از پرده رفت، تاب ms215 فراق بگو به ساقی دوران که جام هجران بس

سرم ز دست شد از نشأهآ شراب فراق کتابوار بود در شکنجه دست کسی

که تافت رشتهآ شیرازهآ کتاب فراق عجب که شمع وش آتش نگیردش به زبان

سخنوری که شد افسانه سنج باب فراق

اگر به روزنهاش تابد آفتاب فراق 565 نه دل گذاشت وقاری به من نه دین نه خرد

به جان رسیدهام از دست بی حساب فراق مبادا سری در کمند تعلق مبادا دلی پایبند تعلق چه خوش ریشه در آتش دل دواند بنازم نهال سپند تعلق به راه یقین، سالکان طریقت نبندند زین برسمند تعلق کند لوح دل تختهآ مشق سودا به کلک هوس نقشبند تعلق 570 نه جمعیت دل شناسد نه شادی پریشان الفت، نژند تعلق طبیب از برش همچو راحت گریزد مریض هوس، دردمند تعلق شود پردهآ چشم حق بین، بیفکن ز دوش و بر دل پرند تعلق نخواهی که هردم زنی ناله چون نی منه بر دل زار، بند تعلق وقاری گر از هستی خویش رستی شدی فارغ از چون و چند تعلق

پیکی که قطرهزن شودم در عنان شوق 580 دایم به یاد چاه زنخدان آن پری

پر میزند کبوتر دل ز آشیان شوق داغ دلم ز لاله و گل تازهتر بود

از آب دیده پروردش باغبان شوق ریزد به جیب مهرگیا، عطر اعتبار

هر سبزهای که سرزند از بوستان شوق تیری هدف نشین شود آخر ز صدهزار

پیوسته در زه است وقاری کمان شوق

*و*

[از حاشیهآ س] خوشا هوای روانبخش دلگشای عراق نسیم غالیه بیز فرحفزای عراق 585 هوای چین برد از سر، سواد هند از چشم نسیم نافه گشا، خاک سرمهسای عراق به طوطیان شکرخای هند شور افتد ز بلبلان غزلخوان خوشادای عراق چو عود، مطرب گردون نهد بر آتش چنگ ز مطربان خوش الحان خوشنوای عراق، دو ms216 رویه هر طرفی سروقامتان زده صف فتاده در سر کشمیریان هوای عراق مثال جام جهانبین شود رموز نهان عیان ز آیینهآ صاف اذکیای عراق

سپهر باز نپیچد سر از وفای عراق چو چشمههای پلش زندهرود رفت از چشم وقاری آنکه جدا ماند از فضای عراق

چدد* میکشد زلف سمن سای تو عنبر را به خاک

مینشاند شعلهآ حسن تو اخگر را به خاک بی لب لعل تو پندارم جهان را برده آب کی تسلی میتوان کردن سمندر را به خاک؟ 595 خضر اگر ساقی بود باقی بود لب تشنگی مینشاند ساغر تبخاله کوثر را به خاک میرساند کاوش مژگان و برق آه ما کان گوهر را به آب و بحر اخضر را به خاک سر برآرد موج گرداب از گریبان سپهر گر فشارم آستین دیدهآ تر را به خاک گرچه باشد دل غبارآلود، اشک آلوده نیست کی توان آلوده کردن آب گوهر را به خاک؟ من گرفتم کز کفم چون مرغ، دل گیرد هوا نامه از سنگینی اندازد کبوتر را به خاک 1600 نه تذرو و قمری از سودای او در آتشاند میکشد چون سایه، سرو او صنوبر را به خاک

«می کشد این شعلهآ بیباک صرصر را به خاک» عاقبت مالد فلک روی ستمگر را به خاک

میبرد فصاد آب روی نشتر را به خاک لازم تندی است خواری، شعله از گردنکشی

دم به دم از سیلی صرصر نهد سر را به خاک آب چشم و آتش دل جو که غیر از باد نیست

در کف حسرت ز دارایی سکندر را به خاک 605 کند میسازد سخا دندان ارباب طمع

اره اندازد ز دندان نخل بیبر را به خاک پیش هر سنگین دل آب روی استغنا مریز ms217

جوهری هرگز نریزد آب گوهر را به خاک دل به خون خوردن بود مستغنی از آب حیات

کیمیاگر کی دهد گوگرد احمر را به خاک؟ چرخ گو در کینهآ من از کمان بگشای زه

افکند یک تیر آه من دو پیکر را به خاک شورش اشکم فلک را بازمی دارد ز سیر

زور گرداب آورد پشت شناور را به خاک 1610 آو شبگرد وقاری پاسبان انجم است

روز چون گردد، کنند افلاک زیور را به خاک

زخمهای شانه را از طرهآ مشکین چه باک؟ از زلیخا کن قیاس و نشأهآ پی در پیاش

عشق دوراندیش را از عقل کوته بین چه باک؟ با ترش رویی و تلخی، می ز خم دوری گزید

تندخو را از شکست صحبت دیرین چه باک؟ 1615 لعل را از خاک بردارند و بر سر جا دهند

سربلند بخت را از پستی بالین چه باک؟ از دعای اهل دل آن را که جوشن در بر است

از سنان و تیغ و تیر و خنجر و زوبین چه باک؟ جرأتم گیرد وقاری تیغ بهرام از کفش

مرد جوهردار را از خنجر چوبین چه باک؟

*دی * عشق تقوی سوز را از خرقهآ پشمین چه باک؟ شمع را از سوزش پروانهآ مسکین چه باک؟ مستی و محراب را خوش کردهام چون چشم یار لاابالی را ز جنگ و صلح و کفر و دین چه باک؟ 1620 می شکافد جوشن افلاک را تیر شهاب آه آتشبار ما را از دل سنگین چه باک؟ ابروی از بالای چشمت اشکم از مژگان فشاند داس مه را از شکست خوشهآ پروین چه باک؟ مهر چون حربا هزاران سر به صحرا داده است حسن عالم سوز را از شوق بی تمکین چه باک؟

*و*د 1625 آب حیوان در بر آن خوش خرام افتد به خاک

مهر تابان پیش آن ماه تمام افتد به خاک در چمن، سرو چمان چون بید مجنون از حیا

پیش نخل قامتش وقت قیام افتد به خاک هر کجا آن لالهآ سیراب گردد باده نوش

گل دماند آتشی کز عکس جام افتد به خاک حلقهآ هر زخمش آرد صیدی از نو در کمند

صید کز تیرش مشبک همچو دام، افتد به خاک ساغر دل کز شراب شوق مالامال نیست

همچو جام لاله از سودای خام افتد به خاک 1630 نخل بارآور کزو شیرین نشد کام امید

گر ز آب خضر خیزد تلخکام افتد به خاک مردهآ دلزنده کی چون زندهآ دل مرده است؟

تا نپنداری که در هرجا سلام افتد به خاک بشکند سوهان موج از ارهآ پشت نهنگ

با درشتان نرم اگر گویی کلام افتد به خاک گر وقاری یابد از لعلش نصیبی دور نیست

بهرهآ آخر هم از کأس ألکرام افتد به خاک

***

[از حاشیهآ س] خضر خطش تشنه جانان را رهانید از هلاک مرحبا ای ساقی روحانیان روحی فداک 1635 در شب زلفش دلم را سیر مهتاب آرزوست شبروان لاابالی را ز رسوایی چه باک؟ گل چو صبح از خنده می بخشد جهان را خرمی خوش نماید خندهآ مستانه با دامان چاک دل ز نالش ماند و بختم سر ز بالش برنداشت کی کند بانگ جرس بیدار پای خوابناک؟ کی شود حرفی ازو بر صفحهآ گیتی رقم؟ گر دل عاشق نباشد چون زبان خامه چاک کی به ساحل افکنندم چون کف از جاروب موج بحر رحمت کی شود آلوده از یک مشت خاک؟ 164 بادهآ ما را وقاری نشأهآ دیگر بود عمرها خون ریختیم از دیدگان در پای تاک بی لالهآ رخت، رخ لاله ندید رنگ

از روی باده بی ms219 لب لعلت پرید رنگ رفتی ز بزم و مجلسیان را ز اضطراب

چون پیک اشک بر اثر دل دوید رنگ یارب شراره بود که از شعله شد جدا

یا وقت خشم با عرق از وی چکید رنگ ما را نشد نصیب شکرخندی از لبش

تبخاله سان رقیب زلعلش مکید رنگ

آن قادری که در در اشک آفرید رنگ امشب که بود ساقی مجلس؟ که در چمن

بر جام گل دعای قدح میدمید رنگ نقاش صنع، حسن تو پرداز مینمود

تاگشت نیم رنگ به آخر رسید رنگ مانند برگ لاله ز تأثیر نوبهار

در آینه ز عکس رخت آرمید رنگ گلگون ز عکس جامه بود تیغ در کفت

برد انتظار قتل ز خون شهید، رنگ 1650 شبها به یاد زلف تو چون تار عنکبوت

بر سقف کلبه، شعلهآ آهم تنید رنگ بر یاد سنبل خط و نسرین عارضت

چون بوی، رفته رفته ز گل پا کشید رنگ صائب چه خوب گفت وقاری به نوگلی

«در دور عارض تو به مصرف رسید رنگ»

*د کشتی حرص از هوا آید حباب آسا به سنگ میزند پهلو حباب بحر استغنا به سنگ پا به دامان قناعت سر به جیب خرقه کش میخورد پا جاده را از هرزه گردیها به سنگ 1655 از جهالت با سبکروحان گرانجانی مکن دردسر بخشد خمارت، نشکنی مینا به سنگ

لهآ آب گهر سنگین نگشت الا به سنگ

*** لاله را ساغر نیامد در دل خارا به سنگ

خله بخشیدم من از مژگان خون پالا به سنگ بیستون کی می شود سنگ ره شوریدگان؟

ترک شیرین کی کند فرهاد بیپروا به سنگ؟ تا رسد از لالهزار دل به آتشگاه لب

پای آه از داغ حسرت میخورد صدجا به سنگ 1665 بس که شبها شیونش میگردد از سودا بلند

گیرد از انجم فلک دیوانهآ ما را به سنگ بس که شد آب از تف آه من شیدا، نخورد

پای طفل اشک کس در دامن صحرا به سنگ

** خدنگ ناله برآرد شرار لاله ز سنگ

سهیل باده دماند گل پیاله ز سنگ خوشا دمی که دمد از نسیم نالهآ من

گل وفا ز دل سخت او چو لاله ز سنگ چو نالم از غم آن لعل آتشین، گل لعل

کشد ز جذب اثر عندلیب ناله ز سنگ چو بر مزار من آری گذار، میشنوی

شمیم طرهآ آن عنبرین کلاله ز سنگ 1675 حصار جسم نزارم ز سنگ طفلان است

هلال را نبود هاله، خاصه هاله ز سنگ در آن بساط که بزم نشاط چید سپهر

به جان خسته دلان باده شد حواله ز سنگ ز لعل و لاله جگرگوشگان فدا سازند

سحاب اگر طلبد خونبهای ژاله ز سنگ

چو اژدهای کلیم ار کند نواله ز سنگ به نیم ناله وقاری که ms221 خیزد از سر درد

توان ربود قرار هزار ساله ز سنگ *د 168 در بر کشم از وسعت مشرب گل و خس تنگ من باد بهارم، نشد از من دل کس تنگ پیکی که ز بحرین گهرخیز من آید در بر کشدش همچو روان رود ارس تنگ در منزل آسودگی آرام نگیرد عالم شده بر بادیه پیمای هوس تنگ یک ناله به قانون ادا سرنزد از وی افشرده شد از چنگ فغان نای جرس تنگ بر سر زند از مرگ حلاوت کف افسوس بر خوان جهان گشته کنون عیش مگس تنگ 685 دل غنچه وجان رنگ ونفس باد بهاری از جان نشود در دل کس جای نفس تنگ پیچد به خود از ماه رخت شبرو زلفت بر خانه بران کار شد از پاس عسس تنگ چون مرغ نگه، بلهوس آخر پرد از دام چون رخنهآ مژگان کنی از چاک قفس تنگ فیروزیام از قوت عجز است وقاری بستم صف میدان و گشادم ز فرس تنگ

*دچیو* تا شکستم کشتی امید در گرداب دل

زورق هستی به ساحل بردم از غرقاب دل آب رو بر باد میرفت از تعلق لاجرم

بر سر آتش نهادم همچو گل اسباب دل 1700 از حضیض غم برآمد آفتاب طالعم

ارتفاع عیش میگیرم ms222 ز اسطرلاب دل شام حرمانم بیابانگرد دشت ظلمت است

روز بختم روشن است از گوهر شبتاب دل شدکتان آرزو یکبارگی بیتار و پود

پرتوافکن شد چو از نور یقین مهتاب دل خسرو چرخ چهارم روی بر خاک نیاز

میکند دریوزهآ نور از در ارباب دل کعبه جویان قبلهآ لات آرزو کردند و ما

سجده فرمای صنم گشتیم در محراب دل

دجله ریز است ابر چشم ما ز فتح الباب دل آنچه من دیدم وقاری از دل دریا نوال

نیست اغراق آنچه گویم بعد از این در باب دل

چدد تا کدامین حلقهآ زنجیر شد مأوای دل در بر ما بیکسان خالی است امشب جای دل ای خوش آن ساعت که در عشرتگه بزم وصال پیش جانان برشمارم یک به یک غمهای دل چون سر از بزم طرب بیرون کنم؟ چون هر زمان دست حسرت مینهد زنجیر غم بر پای دل 1710 از خریداران یوسف کس چو من سودی نکرد مایهآ هستی نهادم بر سر سودای دل ملک عزت را مسخر کرده از یک ترکتاز بعد از این دست من و دامان استغنای دل زیب اورنگ وجودم گشته از لطف گهر درة التاج محبت گوهر یکتای دل کمترست از ذره در پهلوی دل، مهر منیر میزنم لاف فلکپیمایی از بالای دل کشتی تن گر شود طوفانی بحر فنا گوهر عرفان به کف میآید از دریای دل 1715 گوهر دل را1 وقاری پاس دار از جان مترس نیست در دریای فطرت گوهری همتای دل

*ه*

کس نمیآرد ز چین زلف او پیغام دل بی تو روز و شب چو طفل اشک در خون جگر

غلطدم در مهد سینه، طفل بی آرام دل بیجمال عالم آرای تو ای آرام جان

سخت کوتاه است رخت صبر بر اندام دل با خمار ناامیدی کردهام پیمان درست

ساقی دوران نخواهد جز شکست جام ms223 دل 1220 منشی تقدیر بهر ما سیه بختان نوشت

بر بیاض شهپر عنقا برات کام دل دور ماند از کام دل هرکس به دام دل فتاد

مرغ عشرت صید کرد آنکس که جست از دام دل اخگر داغی وقاری در گریبانش فکن

چند در افسردگیها بگذرد ایام دل

بیدیده شمع را به عصا میکند بدل هرکس که آب رو دهد از بهر نان به باد

قرص قمر به جرم سها میکند بدل سیمرغ عشق بر سر من زاغ آه را

دانم که عاقبت به هما میکند بدل 1230 چین جبین ز ترک خطایی صواب نیست

کی لاله رنگ خود به حنا میکند بدل؟ هر صبح و شام پیرهن غنچه را صبا

بی سرو قامتت به قبا میکند بدل ما را نظر بر اوست وقاری نه بر خطش

بیچاره آنکه گل به گیا میکند بدل

**د

[از حاشیهآ س] ز دستش لالهآ ساغر دمید، از رخ گل و سنبل توان چید از بهار حسن روزافزون ساقی گل بهار حسن را حسن بهار است ای قدح نوشان گل از ریحان گرفت آیین، دمید از یاسمین سنبل 1735 گل است این یا گلستان؟ سنبل است این یا بهارستان؟ در این صورت به احسن وجه، جزو افزون نمود از گل شکرخند بتان در جان شیدایان زند آتش1 برآرد خندهآ مستانهآ گل شیون از بلبل

***

[از حاشیهآ س] کی کشد خاطر، سمندر مشربان را سوی گل؟

بیگل روی تو خار آید به چشمم روی گل تا تو رفتی از چمن منقار بلبل غنچه گشت

بال پرواز عدم شد خار در [بهلوی]1 گل بی خطت از تاب رفت و بی رخت از آب ماند

جعد عنبربوی سنبل، عارض دلجوی گل 174 باشد از خورشید تابان، حسن و لطف و نور ماه

ازگل روی تو باشد آب و رنگ و بوی گل لالفروی من عرقناک است یا پاشیدهاند

زرورق از یاسمن زار حیا [بر روی] گل

*دد اگرچه در بر آن گلعذار خوار شدم

به چشم مدعیان صاحب اعتبار شدم خزان بخت من از فیض دیده رنگین است

ز گریه داغ دل خندهآ بهار شدم زمانه گرد برآورد از وجودم آه

مگر بر آینهآ خاطری غبار شدم قرار وصل چو کردی دلم قرار گرفت

تو از قرار گذشتی من از قرار شدم 1755 شکست عهد تو را اینقدر ندانستم

دمی که بستهآ آن زلف تابدار شدم نداد غیر تو را بیتو راه، در چشمم

رهین منت مژگان شعلهبار شدم شب فراق وقاری ز آه آتشبار

شکیب سوز دل آن ستم شعار شدم

***

از جگرکاوی به فکر بیستون افتادهام نوخطان را با پریشان گوییام خوش الفتی است

تازه از سودای زلفی در جنون افتادهام 1760 در محیط اشک خود برخویش میپیچم ز درد

همچو داغ لاله در گرداب خون افتادهام میکشم ساغر به ms225 یاد چشم میگون کسی

مست و مدهوش از ره تقوا برون افتادهام در طلسم زلف جادوبند آن هاروت فن

غمزهآ سحرآفرین داند که چون افتادهام جزگل داغ از گلستان دلم سر بر نزد

تا به فکر آن عذار لاله گون افتادهام از غزلخوانی وقاری چون شوم خامش که من

مجلس آرای بتان چون ارغنون افتادهام

لعل شبتابم به دست روزگار افتادهام 1770 کشتی تن برنتابد منت باد مراد

همچو موج از چشم گریان بر کنار افتادهام هر نفس پروانهآ شمعی شود مرغ دلم

چون وقاری خوانی ام؟ من بیوقار افتادهام

*و بنما رخ که به روی تو مه عید ببینم

مه من خوش بنشین تا نفسی خوش بنشینم نپسندی که پس از سرزنش خار ملامت

گلی از گلشن وصل تو سمن بوی نچینم؟ تو مرا بلبل هر غنچه دهن خوانی، از این غم

سزد ار جامه چوگل چاک زنم چون نه چنینم 775 دل پرخون من از داغ تو بیبهره نشیند

اگر از گلشن دوران به جز از لاله گزینم گهر دل که سپردی به منش دیده تلف کرد

به سر دوست وقاری که در این باب امینم

** دل پر از خون داردم شاگرد هم استاد هم شکوهها دارم ز یار از بخت مادرزاد هم این چه بخت است این چه طالع، داد از این ناقابلی تاکی از رندان شنیدن طعن و از زهاد هم؟ سیل طوفان خیز اشکم داد بر باد فنا آب روی رود نیل و دجلهآ بغداد هم

*د* ز سامانم چه میپرسی پر از سودا سری دارم

لب خشک و دل پر حسرت و چشم تری دارم 1785 نه تو در حسن، من هم در وفا طاقم ببین کز دل

به مهر داغ عشق لالهرویان محضری دارم مسیحم توتیا از سودهآ خورشید اگر سازد

به چشمم درنیاید، دیده بر خاک دری دارم تعلق باعث افغان بود منع جرس نتوان

دلی آویخته از تار زلف دلبری دارم به آهنگ سماعش رقصد اندر کالبد جانم

چو غم در پردهآ دل خوشنوا خنیاگری دارم فغانم چون درا خضر ره سالک تواند شد

به ملک عافیت همچون خموشی رهبری دارم 1290 وقاری کشتیام کسی لطمهآ موج خطر یابد؟

به دریای توکل چون قناعت لنگری دارم

***

بر مراد دل شبی افسانه پردازت شوم با تو همزانو شوم چون زلف در بزم وصال

روبرویت کرده چون آیینه، دمسازت شوم همچو خالت دیده بر رخسار دوزم روز وشب

همچو مژگان گرد گرد چشم غمازت شوم ای کمان ابرو چه کیش است این؟ هدف کن سینهام

من به قربان نگاه ناوکاندازت شوم 1795 از خدا خواهم به زاری کاندر آن چاه ذقن

چون وقاری بستهآ زلف فسونسازت شوم

*و نه صبح عیش شناسم نه شام غم دانم

چو زلف یار و دل خویشتن پریشانم چه عیب جیب درستم کنی که من دارم

چو غنچه بوی گل خویش در گریبانم اگر نه منع کند بوی او، شکاف دود

ز جیب همچو گل چاک تا به دامانم عجب نباشد اگر کام دل به بارآرد

*** 1810 آنکه طاق خم ابروی تو پیوست به هم

دل بیتاب من و زلف تو را بست به هم دو جهان یک صف مژگان تو بر هم شکند

آه اگر پشت نهند این دو سیه مست به هم

بی سر زلف نگاری ندهد دست به هم فکند موجوش از بحر گمانم به کنار

آشنا چون کند آن شوخ، زه و شست به هم 1815 سخنت سوخت وقاری دل و گرد از جان شست

چون لب لعل بتان آتش و آب است به هم

*** هرآن سنگی که از دست غمت برسینه میکوبم به دل مسمار داغ سینهآ بیکینه میکوبم به چشم صورتی جز نقش رویت چهره ننماید در هرعکس کاندر خلوت آیینه میکوبم سلوک جادهآ عشق از ازل شد سرنوشت من همان از پای شوق دل ره پیشینه میکوبم به آب می بود گرد ریا از وی فروشویم در میخانه را با خرقهآ پشمینه میکوبم 1820 وقاری پاس اسباب جهان از من نمی آید سر مار تعلق بر سر گنجینه میکوبم

** چون به آهنگ عراق از جا روان شد محملم

سیل مزگان شد روان تا زندهرود از منزلم نالهآ رودم به سان عود میسوزد جگر

مطرب آسان ساز از راه عراق این مشکلم سوخت جانم چشم اشک آلودهاش روز وداع

روی دلتنگی نبیند غنچهآ باغ دلم

برق حرمان شد چمنپیرای باغ حاصلم مجلسم گردد وقاری رشک فردوس برین گر شود شمع مه رویش چراغ محفلم

*** هرآن گردی که شب بر چهره مانآد زآن سر کویم ز بیم مدعی روزش به اشک لالهگون شویم دلی دارم چو ترکش، پرخدنگ از تیرمژگانش قضا یارب چه برسر رانده زآن شمشیر ابرویم 1830 ببندد خواب مردم را فغانم، چون به یاد آید حکایتهای خوابآلوده زآن چشم سخنگویم نباشد بیقراری اختیاری بیقراران را چو گوی از سیلی چوگان زلفی در تکاپویم درون دل خیالش چون نفس ننشسته، میخیزد هلاک زو درنجیهای آن رم خورده آهویم بود چون گردباد از بیقراری هر دمم جایی رمیدنهای آن وحشی غزال افکنده هر سویم امینی در جهان از خود وقاری به نمی بینم مگرخود قاصد خود گردم و پیغام خود گویم

***

بیابان در بیابان همچو گرد کاروان گردم گهی برچرخ با شبدیز آهم همرکاب افتم

دمی در دشت با گلگون اشکم هم عنان گردم حریم گلشن وصلت خدا روزی کند، تا کی

چو مرغ آشیان گم کرده دور از آشیان گردم؟ ز نخل گردبادش دست مجنون لالهچین گردد

به هر وادی که یکدم با دو چشم خونفشان گردم چو یابم در گلستانی گذر، بر یاد بالایش

به گرد هرنهال سرو چون آب روان گردم 1840 به رنگ زلفش از آشفتگی بازم نمیآرد

بلاگردان سرتا پای آن نامهربان گردم وقاری زآن کمان ابرو نشانی کس نمیگوید

به سان شهرت خود تا به کی گرد جهان گردم

بسیار دویدیم و به جایی نرسیدیم در کوی وفا اهل دلی خانه ندارد

ما بیهده بسیار در این کوچه دویدیم بیخار ندیدیم گلی گر همه مهرست

یک نغمهآ موزون ز هزاری نشنیدیم 1860 چون شمع پی روشنی بزم حریفان

در خویش زدیم آتش و از خویش بریدیم در پاس رضای دل بیگانهپرستان

چون آهوی وحشتزده از خویش رمیدیم بس ناوک دلدوز که از سخت کمانان

خوردیم و به قربانگه غیرت نتپیدیم بردند ز ما شهد و چو زنبور گزیدند

چون شمع سر انگشت ازین شعله گزیدیم تا چنگ وفا ساز نکردند به قانون

در نای محبت دم الفت ندمیدیم 1865 بر حرف وفا تا خط بطلان نکشیدند

دامان دل از دست تمنا نکشیدیم تا خار نگشتیم به چشم چمن آرا

چون رنگ گل از چهرهآ گلشن نپریدیم وحشیتر از اینم وقاری که توان گفت

«ما چون ز دری پای کشیدیم کشیدیم»

*** فروغ رخی سوخت بود و نبودم تجلی برآورد گرد از وجودم

**د* ما ترک خضر و چشمهآ حیوان گرفته ایم

آب بقا ز چاه زنخدان گرفتهایم ناهید، ارغنونی بزم نشاط ماست

جام طرب ز ساقی دوران گرفتهایم گلبانگ عاشقانهآ مستان بلند شد

ما هم ز دست توبه گریبان گرفتهایم 1880 هرگز نریخت بی حرکت میوه از درخت

کام از تپیدن دل نالان گرفتهایم تا با لب تو حرف شکر بر زبان گذشت

انگشت انفعال به دندان گرفتهایم از ما به جز حکایت سرو و سمن مپرس

درسی ز بوستان و گلستان گرفتهایم ما عندلیب زادهآ گلزار عشرتیم

ارثی غزل سرایی بستان گرفتهایم

از چنگ بلبلان خوشالحان گرفتهایم 1885 بشنو ز ما ترانه وقاری که این سرود

از عندلیب گلشن ایران گرفتهایم ** ما تن به سیل حادثه ویران گرفتهایم از دل سراغ چشمهآ حیوان گرفته ایم بیقیمت است گوهر دل چون سفال تن

ما دادهایم این ز کف و آن گرفته ایم بستن دهان شکوه، گشادن زبان شکر

بسیار مشکل است و بس آسان گرفتهایم ما چشم خود سیه نکنیم از سواد هند

این سرمه را ز خاک صفاهان گرفتهایم 1890 بیهوده سینه وقف خدنگش نکردهایم

ما سوز دل ز آتش پیکان گرفتهایم بر بوی آنکه دامن گلچین کنیم جیب

چون طفل اشک دامن مژگان گرفته ایم در کنج فقر آب رخ اعتبار خویش

از جوی چین جبههآ دربان ms231 گرفتهایم داغ جنون و آه سبک سیرخویش را تاج قباد و تخت سلیمان گرفته ایم گر چرخ مرد ماست وقاری بگو بگرد مردانه جای در صف میدان گرفتهایم ***

نه در کمند خواجه نه در بند بندهایم از بادهآ نسیم سحر چون گل قدح

در این چمن شکفته و لبریز خندهایم چون نخل گردباد رویم از جهان به رقص

ما ریشهآ تعلق از این باغ کندهایم ما بحر شوق ولازم بحرست جزر و مد

گاهی شکسته بال و زمانی پرندهایم ما را وقاری آتش دل، آب زندگی است مانند شمع ز آتش جانسوز زندهایم ودد 1900 ما کسادی زدگان رونق بازار همیم همه دلال هم و جمله خریدار همیم در شبستان وفا شمع فروزندهآ هم در گلستان محبت گل بیخار همیم شمع پروانهآ هم، سرو هم و قمری هم عندلیب چمن هم گل گلزار همیم کعبه از ما به صفا بتکده از ما به نوا زینت سبحهآ هم زیور زنار همیم اشک حیرت زده و مردمک دیدهآ هم مرکز دایرهآ هم خط پرگار همیم 195 غم هم، شادی هم، رنج هم و راحت هم نمک زخم هم و مرهم آزار همیم

نوش هم نیش هم و نور هم و نار همیم داس هم، خوشهآ هم، برق هم و خرمن هم

آفت مزرع هم ابر گهربار همیم چشم و ابروی بتانیم وقاری به مثل

همه بیمار هم و جمله پرستار همیم

دد تو بنما گوشهآ ابرو، مه عیدی نمیخواهم من و آمد شد غم، دید و وادیدی نمیخواهم 1910 ز هر شمعی نیفروزد شبستان سیه روزان به غیر از ماه رخسار تو خورشیدی نمیخواهم نظر بر اشک خویش و قامت و زلف بتی دارم کنار جوی و سرو و سایهآ بیدی نمیخواهم چو شمعم جان پر از آتش، چو مینا دل پرست از خون برای گریهآ مستانه تمهیدی ms232 نمیخواهم قدم چنگ است و اشکم رود و مضراب اضطراب دل مغنی ناله، چنگی شوق، ناهیدی نمیخواهم ه غیر از لالهآ داغم نمیروید ز باغ دل ببر گو باد، بیدستان امیدی نمیخواهم 1915 دم عیسی و آب خضر دارد تیغ خونخوارش ز آبی چون سکندر عمر جاویدی نمیخواهم درو مستی و هوشیاری، چو رنگ و بوی گل درگل من و پیمانهآ دل، جام جمشیدی نمیخواهم

ود* دردا که همچوگنج به ویرانه سوختیم

چون شمع لاله فرد ز پروانه سوختیم برکف چولاله، جام لبالب زخون دل

از شوق طاق ابروی مردانه سوختیم 1920 از ماکناره جوی که از شعلهآ جنون

شمع شعور در دل فرزانه سوختیم طومار خودپسندی و مجموعهآ غرور

از های های گریهآ مستانه سوختیم بودند سنگ راه، بیابان شوق را

آهی زدیم و کعبه و بتخانه سوختیم ما خوشه چین خرمن دهقان رحمتیم

کشت امل به جاست اگر دانه سوختیم ما لاله مشربان همه پروانهآ همیم

چون شمع داغ بر سر دیوانه سوختیم 1925 بستیم دست ناله، شکستیم پای آه

بی آه و ناله در غم جانانه سوختیم شرح دراز دستی زلفش بسر نرفت

شمع حیات خضر به افسانه سوختیم بی لعل جانفزای تو یاقوت باده را

چون داغ لاله در دل پیمانه سوختیم

از تاب رشک محرمی شانه سوختیم بردیم صبر و هوش وقاری به بانگ چنگ

از حرف آشنا دل بیگانه سوختیم 1930 در خمار سرگرانی چشم بیمارت نبینم

مایل برگشتگی مژگان خونخوارت نبینم درهم از آشفتگی، زلف سمن سایت نگردد

غنچه از شوریدگی، لعل شکربارت نبینم در طلسم بیقراری از فریب چشم جادو

چون دل حسرت نصیب خود گرفتارت نبینم چون سلیمانی بتان سنگدل زناربندت

پیش هر بت چون برهمن بسته زنارت نبینم سبزهوش در هر چمن، پروانهسان در ms233 هر شبستان

گه ز مستی فرش و گاه از شوق سیارت نبینم 1935 برگ گل تاب سموم و طاقت صرصر ندارد

از نگاه گرم و آه سرد آزارت نبینم چون پر پروانه سوزند اختران از برق آهم

مجلسافروز رقیبان شمع رخسارت نبینم بی تو بست از خنده لب گل، غنچه شد منقار بلبل

بینیاز ای سرو ناز از گشت گلزارت نبینم در بغل دارد چو مژگان، نالهام طومار شوقم

آه کز بی طالعی یک لحظه هشیارت نبینم

* من که باشم که تمنای وصال تو کنم

آرزوی دری از درج مقال تو کنم من و اندیشهآ لعل تو مکیدن هیهات!

جگرم سوزد اگر یاد زلال تو کنم پرده بردار ز رخسار که من جوهر جان

رونمای رخ آیینه مثال تو کنم 1945 تا سواد خط ریحان تو روشن شودم

سرمهآ مردمک دیده ز خال تو کنم سنبلستان شده از عکس خط مشکینت

زیبد ار دیده چراگاه غزال تو کنم خواهم اعضا همه چون نسترنم دیده شود

تا تماشای گلستان جمال تو کنم لعل دل گوی گریبان شدت ای سبز قبا

رشتهآ جان زه پیراهن آل تو کنم چشم زخمی نرسد تا خم ابروی تو را

ماه نو رشتهآ تعویذ هلال تو کنم

جان من چند نگهبانی مال تو کنم گر بسوزد پر پروانگیام شمع رخت

دل سودازده فانوس خیال تو کنم ز چه خون من سرگشته به گردنگیری؟

دست در گردنم آور که حلال تو کنم عمر خضرم طمع وآب حیاتم هوس است

تا به جان، پرورش تازه نهال تو کنم نم احسان توام بال سلیمانی داد

ناتوان ms234 مورم و پرواز به بال تو کنم 1955 چون وقاری زدم از ملک خودی خیمه برون

در دلم بود که تعظیم جلال تو کنم چو دست موسوی گلچین باغ طورشد گوشم

چو جام هاله لبریز شراب نور شد گوشم انا الحق می سراید هر نهال وادی آیمن

هزاران گنج بادآورد را گنجور شد گوشم ز بس چون گل گشادم بر نوای گلشن آرایان

میان عندلیبان چمن مشهور شد گوشم نمیگردد صدف تا گوهر غلطان نمیبیند

زبان نکته پرداز مرا دستور شد گوشم 196 زبانم گر به شور آرد جهانی جای آن دارد

نمک پرورده آن پستهآ پرشور شد گوشم

ز نقش خط، ادا فهم زبان مور شد گوشم مبادا در طلسم گمرهی چون گردباد افتم

ز گلبانگ درای کاروان مهجور شد گوشم نهادم در جوانی پنبه زخم پندگویان را

به پیری بینیاز از مرهم کافور شد گوشم ز مریمزادگان طبع کوثرمشرب صائب

وقاری چون دل عاشق بهشت حور شد گوشم

** 1965 تا به کی چون شعلهآ جواله سرگردانیام؟ چشم آن دارم که منظور نظر گردانیام تا به کی بیجرم از بهر شفاعت خواستن چون نگاه عجز مجرم در به در گردانیام؟ گرد سر تا پات گردم همچو زلف ای سنگدل چون فلاخن تا به کی بر گرد سر گردانیام؟ رنج باریک میانت را بلاگردان شود گر به رنگ طره بر گرد کمر گردانیام چهره بگشا شمع من تا همچو فانوس خیال گرد خود پیوسته از خود بیخبر گردانیام 1970 میکند موج صفای باطن افزونم بها همچو گوهر صد ره ار زیر و زبر گردانیام میگشایی عقدهها از کارم ای گردون اگر

بسته فتراک آن بیدادگر گردانیام

دد 1975 دمی چون لاله غیر از کاسهآ پرخون نمیگیرم

گهی از دست ساقی بادهآ گلگون نمیگیرم زمانی تار میبندم به چنگ قامت از اشکم

گلاب نغمه، گاه از غنچهآ قانون نمیگیرم به دشت بیکسی چون گردباد آواره میگردم

سراغ منزل تنهایی مجنون نمیگیرم چنان قطع تعلق کردهام از شهد کیفیت

که هنگام رسیدن نشأه از افیون نمیگیرم شب بخت سیهروزان ز اختر تیرهتر گردد

ز مژگان، شبچراغ از طالع وارون نمیگیرم 1980 لب لعل و می لعلی، کنار جوی و پای گل

دو عالم گر به من بخشند از این افزون نمیگیرم نهنگان را دم گرمم چو موج افسرده گرداند چه سازم مار زلفش را به صد افسون نمی گیرم دلم خورشید و اشکم اختر و آهم سحرگاهم

سزد گرخویشتن را کمتر از گردون نمیگیرم

وقاری در حقیقت سرو را موزون نمیگیرم اصلاح چون پذیرد حال خراب مردم

مردم کباب چشمت، چشمت شراب مردم 1985 تا لالهزار گردد قربانگه شهیدان

بگشای بند برقع ای آفتاب مردم چون باغبان حسنش در بر صبا گشاید

دست کرشمه بندد پای شتاب مردم زلف دراز دستش با آن درازدستی

صد پیچ و تاب خورده تا برده تاب مردم چشم سیاه مستش با آن سیاه مستی

در لحظهای ربوده از دیده خواب مردم پیوسته ابروانش راه سئوال بندند

بر حاجبان مقرر باشد جواب مردم 1990 چون خضر خط جهانی، سرسبز دارد آن لب

در جوی عشرت آمد از لعلش آب مردم تصویر گل ندارد از بوی گل نشانی

ما را نمی شمارد کس در حساب مردم آدم نمیتوان شد الا به علم آدم

مردم گیاه وقاری دارد خطاب مردم

مدام از آتش سودای خام در جوشیم 1995 ز آب باده و خاک چمن بود ms236 گل ما

چو سرو و لاله صراحی کش و قدخ نوشیم ز اشتیاق تو ای آفتاب عالمتاب

همیشه همچو مه نو، گشاده آغوشیم هوا بود چو هوس پیشگان، عنان کش ما

به گردباد در این دشت، دوش بر دوشیم در آتشیم ز بیرغبتی به زال جهان

اسیر تهمت سودابه چون سیاووشیم فسون بیخودی ما کرشمهآ ساقی است

تو را گمان که ز تأثیر باده بیهوشیم 2000 به ما کمانکشی چرخ فتنه کیش خطاست

ز پای تا به سر از داغ او زره پوشیم نمیکنند حریفان وقاری از ما یاد

چو غم ز خاطر ساغرکشان فراموشیم

د**

[از حاشیهآ س] پربش برق است و، پیکان لخت دل، تیری که من دارم دمش الماس و، جوهر شعله، شمشیری که من دارم به هر جنبیدن افزاید بر اندامم ز نو، بندی تو گویی موجهآ بحر است زنجیری که من دارم خیالم از دل پرخون نیفتد پرتوش بیرون به داغ لاله ماند شمع تدبیری که من دارم

یام شایستهآ احسان ز تقصیری که من دارم [1 گر در بیشهآ گردون زنند آتش نیندیشد ز روبهبازی گرگان رهد شیری که من دارم به شام خط چو حسن نوخطان از خود سفر کردم ندارد کاروان صبح، شبگیری که من دارم 2010 وقاری از میان شاهدان طرفی نمیبندم کم است از بهله این دست کمرگیری که من دارم

*بد*و* سروی است از خلدبرین آن قد رعنا بر زمین

آری..5 چنین آید ز بالا بر زمین هرگاه آن آرام جان گردد روان بر کشتگان

آید مسیح از آسمان بهر تماشا بر زمین در طوف کوی آن صنم، پرگارسان دوران کنم

یعنی ز سر سازم ms237 قدم، گرچه نهم پا بر زمین تا آن نگار سیمتن فارغ نشست از یاد من

افتادهام بیخویشتن چون نقش دیبا بر زمین

بوی وفا نشنیدهام از یک گل جا بر زمین تیغ جفا افراختی بر قلب دلها تاختی

دام اسیران ساختی زلف چلیپا بر زمین ای ساقی آزرمجو رفت از وقاری رنگ و بو

چون شاخ گل در طرف جو مگذار مینا بر زمین

* تمتع چشم حیرانم برد زآن رو، پس از مردن شود از وصل آتش کامران، هندو پس از مردن ز بس وحشی غزالان سوختندم زآتش حسرت ز خاکم سرمه ساید دیدهآ آهو پس از مردن 2020 کرا نیست اضطراب دل به یاد قد دلجویش؟ نگردد بر زمینم آشنا پهلو پس از مردن ز بس در سیینه جا دادم، دلیل زائران باشد خیال آن شکنج زلف عنبربو پس از مردن عزیزان غیر از اینم آرزویی نیست میگویم که نعشم بگذرانید از سر آن کو پس از مردن روان جان یابم وجاوید مانم استخوانم را هدف گر سازد آن شوخ کمان ابرو پس از مردن وقاری زآن تغافلهای پی در پی که من دیدم نپردازد دل از کین تو آن بدخو، پس از مردن

*بد* 2025 روا باشد چو خورشید ار بگردم در به در پنهان

هلال ابروی من چون ماه نو گشت از نظر پنهان

کند قصد دل زارم قضا پیدا، قدر پنهان مبادا تندباد آهم اوراقش ز هم پاشد

گل داغ تو سازم در گریبان جگر پنهان ز نور مهر آن مه روی و ضعف جسم غم پرور

شوم پیدا چو شمع طور و گردم چون شرر پنهان به چشم کم مبین در اشک محرومان بی سامان

که دارد شاهد مقصد در آغوش اثر پنهان 3030 ز بی قدری چرا نالم؟ ز بخت خود چه کم دارم؟ ms238

شدم در گوهر شاداب اشکم تا کمر پنهان زبان شکوه را آخر وقاری لب نمیبندی

دهانش روزی من شد بود زین رهگذر پنهان

چو* یارب آن گرمی چه بود اول کز آنم سوخت جان؟ وین چه استغناست آخر ای مه نامهربان؟ جان و ایمان، صبر و آرامم به یغما دادهای ای فریب چشم مستت آفت صد خان و مان تا کمر در خون نشستم وز میان رفتم چودل در کنارم همچو طفل اشک جا کن یک زمان 2035 گرچه در قربانگه عشقت کمان شد قامتم تیر آهم بگذرد از جوشن هفت آسمان برگ برگ هر چمن گشتم چو باد نوبهار از آشیان مرغ دل جایی نمییابم نشان

اد* شرط است در ره عشق از جان طمع بریدن

چون مرغ نیم بسمل در خاک وخون تپیدن 2040 کفر طریقت آمد در کیش مفتی عشق

در بند جان نشستن، دنبال دل دویدن ای شیخ پاکدامن از خود چوگل برون آی

چون کرم پیله تا کی برخویشتن تنیدن از جام لاله خواندم رمز شکفتن گل

کز بیخودی توانی پیراهنی دریدن از من بگوی زنهار وحشی غزال ما را

جانا روا نباشد از بیدلان رمیدن دانی که چیست دولت؟ ای شاه ملک خوبی!

پایان کار دیدن دست از ستم کشیدن 2045 خون شد دل وقاری بشنو حدیثی از وی

شرط است خسروان را درد دلی شنیدن

*ه* شرط وفا چه باشد در خون چو لاله خفتن

یک قبله برگزیدن ترک دو کون گفتن از بوستان امید چون سرو سر کشیدن

از باد ناامیدی مانند گل شکفتن

گرد نیازمندی از لوح سینه رفتن بند نقاب الفت از روی جان گشودن گلهای داغ حرمان در جیب دل نهفتن 2050 باخود ms239 خطاب «آزنی» از بیخودی نمودن

هم بانگ الن ترانی» از خویشتن شنفتن گه دیده چون وقاری بستن ز لعل جانان

گاهی ز نوک مژگان صد دانه لعل سفتن

*** تا مرا مولای خود دانستهای مولای من آسمان بر خویشتن میبالد از بالای من ای کف دریا نوالت رشک ابر نوبهار لطف عامت مرهم زخم دل دروای من شمع روی مجلسافروز تو در بزم طرب روشنیبخش چراغ دیدهآ بینای من 2055 نکته سنجیهای طبع مستقیمت در سخن آبیار گلشن طبع سخن پیرای من گاه مدحت منشی تقدیر را دارد خجل کلک جوزا پیکر و طبع عطارد زای من بحر جود گوهرافشان تو را تا دیده است خنده آید صبح را بر گریهآ شبهای من کی به دستاری وقاری از سرت وا می شود؟ چشم دارد بر سراپای تو سر تا پای من

چیدپدد چنانم میکشاند شوق گیسوی تو سیمین تن

که گویی اژدها پیچیده قلاب نفس بر من عصا از اژدها موسی نداند در ره حیرت

برد شوق تجلی بیخودش تا وادی آیمن 2070 گریبانم ز یکسو میکشد دامانم از یکسو

صفاهان از برای رفتن و قزوین پی ماندن به رنگ لاله غیر از داغ سرتا پا شدم آتش

بلی صحرا زند برآتش سودای من دامن رمیدن بس که از وحشی غزال خویشتن دیدم ms240

به هر جا بینم آهویی ز شادی برکشم گردن از آن قزوین نگنجد در حصار پوست چون غنچه

که چون سالک خوش الحان عندلیبی دارد آن گلشن وقاری تا شد از گلزار قزوین باغ جنت را

زبان شکوه گردیدست برطرف چمن سوسن

***

*** مهر تابان پیش خورشید رخش رو بر زمین

ماه نو در سجدهآ ابروش ابرو بر زمین 2085 پر شود از لاله جیب خاک تا دامان حشر

بگذرد گرخوی چکان آن آتشین رو بر زمین

*هاد* 2095 ای قد طوبی خرام دلکشت آرام جان آفتاب عالمآرای رخت نور جهان ترک ترکش بند چشمت عافیت پرداز دل هندوی زلف زره پوشت کمندانداز جان

در کمینگاه تغافل تیر مژگان بر کمان هندوی خال تو و جادوی زلفت میبرد

صبر و هوش و دین و ایمان، جان و دل، تاب وتوان روی رنگین تو شمع لاله را بخشد فروغ

لعل نوشین تو آب خضر را بخشد روان 2100 تا نسوزد آفتاب عارضت هندوی خال

ترک چشمت بسته است از طاق ابرو سایهبان رنگ می در ساغر روی بلورین موجزن

یاسمن را باغبان پرورده ز آب ارغوان چشمت آهو، نافه خال و، زلف چین، گیسو تتار

عارضت آیینه، لعل لب شکر، طوطی زبان طوق غبغب از لطافت موجهآ آب حیات

عقد مروارید دندان، حقهآ مرجان دهان صبح صادق سینه و، پستان، ترنج آفتاب

با سهیل از تازگی سیب زنخدان توأمان 2105 از نزاکت پشت، پهلو میزند بر روی گل

از صفا بر سینهآ ماهی شکم دامنفشان حقهآ ناف از صفا گرداب آب زندگی

صدهزاران کشتی امید ازو بیبادبان چند پیچم بر میانت چون کمر مویی شدم

هیچ نبود زآن کمر غیر از خیالی در میان هر قلم محرم نباشد زیر دامان تو را

هر زبان آور کجا گوید نشان از بینشان؟

پنجه و پای نگارین خازخار گلستان 2110 از کجا آوردهای این دل مگرجان من است؟

کاندرو از سختی فولاد میبینم نشان چون شوی مشاطهآ حسن جهان آرای خویش

ای ز ماه و هالهات آیینه و آیینهدان، با سفیداب سپیده، غازه آرند از شفق

صبح و شام از بهر زیب عارضت چون دایگان تا تو را دلال ناز آورد در بازار حسن

بسته گردید از کسادی خودفروشان را دکان گر تو گل، من بلبلم، گر تو شکر، من طوطیم

گل ز بلبل، شکر از طوطی چرا تابد عنان؟ 2115 جان غمپرور نهادم بر سر سودای دل

تا به کی سوزم به رنگ لاله از داغ نهان؟ چشم آن دارم که از چشمم نیندازی چو اشک

ای بت سنگیندل، ای مه طلعت نامهربان از وقاری مگذر ای شمع شبستان وفا

میتوان بودن شبی با عاشق بیخان ومان

*** ندیدم مست خوش تقریر و بیمار عزایم خوان به جز چشم سیه مست تو ای غارتگر ایمان سیه مستانه میغلطند مردم بر سر مردم به دور ساقی چشم سیه مست تو چون مژگان

چرا باغ دلم پژمرده دارد نرگس فتان؟ گریبان سپهر از دود آهم سنبلستان شد ز بس مژگان زند بر آتش سودای دل دامان ز آب دیدهآ خونبار و آه سینهآ گرمم به گلزار خیالت نشکفد غیر از گل نسیان ز شوق عارضت ms243 بلبل نبیند جانب گلشن به یاد قامتت قمری نیارد یاد سروستان چرا چشم فسونسازت ز خواب ناز نگشایی؟

نظر بگشا، وقاری سرمه گشت ای شعلهآ سوزان

** 2130 شوربختیها نگر کز طالع نامهربان

بر جراحتها نمک شد مرهم مرهم نهان

تیره شد آیینهام از صیقل روشنگران باغبان گل برسرم زد خار شد در چشم دل

می به جامم ریخت ساقی گشت خون در کام جان بخت شورم تلخکامی داد از شهد و شکر

زین حکایت چون زبان افتادهام در هر دهان هرگهر کز چشم گریان در کنارم جا گرفت

شوخ چشمی برد همچون گوهردل از میان 2135 تا کی از بد نقشیام نقش دوشش گردد دو یک؟

اول آید اینچنین آخر نماید آنچنان گرچه از هر گوشهای آوازهآ زه شد بلند

تیر قدم از خجالت حلقه شد همچون کمان طالع ناساز بنگر کز مداوای طبیب

راحت من رنج گردد سود من گردد زیان چون وقاری تا کی از خون، چهره گلگون داشتن؟

الامان ای همدمان از طالع بد الامان تا سادهلوحان جهان ایمن شوند از شید من

رندانه مینوشم قدح مستانه میگویم سخن 2140 تا عاقلان انجمن دوری کنند از صحبتم

بستم به زنجیر جنون دیوانگی بر خویشتن گاهی بر ایشان سنبلم گاهی عبیرافشان گلم

گه در گلستان بلبلم گه واعظم در انجمن

** گر ببیند یوسف خال تو در چاه ذقن

چاک سازد همچو گل بر تن، زلیخا پیرهن 2150 شعلهآ جوالهآ اشک من از سرگشتگی

بحر چشمم را بود گرداب خون دور از وطن گر به این دالغ درون برگلشنم]1 افتد گذر

لاله چون تبخاله جوشد بر لب جو در چمن ابر آتشبار اشک و برق عالم سوز آه

مزرعم را آبیار و خرمنم را بادزن

خویشی ظاهر مبین در بت پرست و بت شکن سایهآ گل برسر خسرو گرانی میکند

میزند چون دستهآ گل تیشه برسر، کوهکن 2155 صورت شیرین فتد چون سایه در دنبال او

جلوه گر در بیستون گردد گر آن شیرین دهن در بر شبزنده داران کرده جا با تاج نور

شمع کافوری است گویی آن نگار سیمتن روشن است از پرتو رویش وقاری دیدهام

از چراغ لاله یابد نور، شمع نسترن

ودد خودنگران حسن را رخ بنما که همچنین

کیسه بران هوش را دل بربا که همچنین مست کرشمه برشکن طرف کلاه دلبری

معتکفان کعبه را قبله نما که همچنین 2160 گر خرد آیدش عجب سلسله بر سبکروان

در گذر صبا فکن زلف دوتا که همچنین کشتهآ غمزهآ تو شد خضر و، مسیح منفعل در دهنش چکان ز لب آب بقا که همچنین منکر آب زندگی در ظلمات گشته دل از در ما شبی درا غرق حیا که همچنین پرسد اگر تو را کسی بدر و هلال؟ اشاره کن جانب خود که همچنان جانب ما که همچنین

چچو* هرکه از آب روان دست تواند شستن

میتواند به تو ای سرو روان پیوستن همچو موی کمرت رشتهآ جانم خواهد

به تو پیوستن و از قید خودی وارستن 2170 نمک حسن تو را شکرگزاران باید

لب زخم و دهن داغ نشاید بستن عکس در خلوت آیینه نگهداشتن است

از کمند سر زلف تو رهایی جستن رشتهآ طول امل بگسلد از قطع حیات

ز رخت مد نگه نگسلد از بگسستن یارب این شعبدهبازی ز که آموختهای

شیشهآ دل ز کف انداختن و نشکستن؟ نیک زاید ز نکو همچو مسیح از مریم

دختر رز نشود جز به فساد آبستن

همچو سرو از چمن ناز توانی رستن فلک، آشفته پلنگی است وقاری که بود

ماه نو ناخن وکارش دل دانا خستن

وود به سجدهآ بت من شاه روم و خسرو چین به رنگ هندوی زلفش به خاک سوده جبین دو رویه صف زده مژگان صفت سیهرو، زان برون ز خانه نیاید نگاهش از تمکین چو غنچه مادر گیتی به خویش بالد ازو بلی ز در ثمین شد صدف ثمین و سمین 2180 به غیر یکه سواری درو نمیگنجد نمونهآ دل تنگ من است خانهآ زین نشد چو صورت مخمل ز چشم بختم خواب که گفته است که سر برنداری از بالین؟ به زور معجزهآ حسن میتوانی کرد به خندهآ نمکین عیش تلخ ما شیرین سواد خاتم جم شد عیان ز لعل لبت جهان به زیر نگین آیدت ز نقش نگین شود ز خاک نشینی فزون کرامت مرد ز فیض گرد یتیمی است آب در ثمین 2185 چو غنچه خون خورم و راز دل برون ms246 ندهم مرا سپهر وقاری، زمانه خوانده امین

***

چو قمری گردنش ناید ز طوق بندگی بیرون تنم شد رنجه از بار امانت، چرخ را نازم

ز رنج ماندگی میآردش مالندگی بیرون به عذر جور اگر چرخم دهد ملک سلیمانی

نمیآید چو مور از ورطهآ شرمندگی بیرون چنان آلوده دامان داردم لغزش که میترسم

نیاید ابر چشم از عهدهآ شویندگی بیرون 2190 کناری گیر چون رخ، ور تقرب آرزو داری

چو فرزین پا منه از عرصهآ بازندگی بیرون گرفتم با خزف سنجندش از میزان بیقدری

نخواهد رفت لعل از پلهآ ارزندگی بیرون دلم در تار زلفش چون رسن بازان خطر دارد

نیاید سالک از اندیشهٔ‌ لغزندگی بیرون گلویی ز آب تیغ ار تر کنم در وادی شوقش

برآرم سر چوخضر از کشور پایندگی بیرون وقاری ماه تابان من ار برقع براندازد

نیاید آفتاب از مطلع تابندگی بیرون

** 2195 کی هما را هست پرواز قناعت پیشگان؟

نیستش بر چهره از گلگونهآ عفت نشان سرو را نازم که با این غقدههای دل، نداد

در بهارستان سرسبزی ره باد خزان از نمک داغم خواص مرهم کافور دید

گوش گل را زیبق شبنم نمی سازد گران 2200 آهم از لخت جگر شاخ گل آید در نظر

گنج بادآورد من خوشتر زگنج شایگان دل وقاری تیره میگردد زگرد آرزو

دیدهآ خورشید را از توتیا باشد زیان

*چد تا تغافل کیش من زه بست برمشکین کمان چشم بر راه خدنگش مانده داغم چون نشان داغ دل زآمد شد پیک خیالش تازه گشت می شناسد گوش گل آواز پای باغبان جوشد ارواح مقدس چون مگس بر درگهاش شد شکرزار از لب شیرین لبانش آستان 2205 کی ز بخشش کم شود خورشید؟ برقع برفکن گنج بیپایان ندارد احتیاج پاسبان همچو اختر در سپهر از مهر، با رخسار تو جوهر ms247 آیینه در آیینه میگردد نهان با زبان ماه نو، نور از1 رخت جست آفتاب چون حنایی ابرویت پر نور گردیدش2 زبان

** خطش به گرد رخش جدولی است بر قرآن

رخش ز گرد خطش یوسفی است در زندان قدش چو سرو، دل آورده بار سر تا پای

نهال نازکش از بار دل مباد گران از آن دو ابروی دنبالهدار در تابم

گرفته پیچ و خم از شعله، گوشههای کمان بیاض گردن و آن کاکل پریشان بین

ز شمع طور مگو دود کس نداد نشان 2215 اگر شکفتگی نوبهار من بیند

دگر سفید نگردد شکوفه را دندان به روی ما نظرش از شکسته رنگی ماست

خوشش فتاده بهار کرشمه، حسن خزان وقاری از کمرش کوته است دست خیال

به غیر بهله نبرد این شرف کسی ز میان

***

به دست نامه گاهی میتوان گرد از دلی رفتن رسید از آرزوی نامه بر لب، جان مشتاقان

به سالی از زبان خامه حرفی میتوان گفتن 2220 حیات خضر بخشد رشحهآ کلک گهر بارت

به هر حرفی توان صد ملک اسکندر پذیرفتن به جز آشفتگی حاصل نباشد سنبلستان را

ولی زایل کند از دل سواد نامه، آشفتن دل ما کی به دست آرد کسی در گلشن گیتی؟

نباشد غنچهآ تصویر را گلچین، ز نشکفتن شود از هفت پرده جلوهگر چون لالهآ انجم

ز مردم اشک خونین کی توان در پرده بنهفتن؟ ز تیر آه من هرکوکبی گردیده زهگیری

به یک مثقب هزاران در وقاری میتوان سفتن

تا شدم روزی به بزم عیش همزانوی تو 2230 گوش دل را وقف کردم بر در آشفتگی

تا صبا یک شمه گفت از حلقهآ گیسوی تو گاه آبش کردی و گاهیش آتش گاه خون

دل وقاری سودها دیدست از پهلوی تو

*** گلشن وصل تو خواهم ای بهار آرزو تا بهار عیش ریزم در کنار آرزو عقد انگشت از حساب آرزو در بند ماند عقدههای دل شمارم در شمار آرزو در سرم سودای مشکین طرهای پیچیده است میروم تا بندر چین از دیار آرزو 2225 در شب هجران آن بدخو زآه آتشین شمع حسرت میفروزم بر مزار آرزو میتوان صد رنگ گل، در یک سراسر دسته بست از دل پر داغ عاشق لالهزار آرزو از دل بیحاصل خود بعد از اینم شکوه نیست ز اشک گلگون، لاله بار آورد خار آرزو صیقل ابرو وقاری گر کند روشنگری بسترد زآیینهآ خاطر غبار آرزو

*** مردیم و در کنار نیامد میان او

گوهرفشان نشد لب شکرفشان او گویا فتاده بر مه من چشم آفتاب

معلوم کردم از مژهآ خون چکان او آن را که سوز آتش عشق تو در دل است

کافی است شمع تربت او استخوان او در خون تپیدنم گره از ابرویش گشاد

تا زور داشتم نکشیدم کمان او گل کی زند به روی تولاف برابری؟

میگفت بلبلی سخنی از زبان او 2245 شد لاله، گل ز آه وقاری و جا نکرد

یک ذره مهر در دل نامهربان او

*و* ای یوسف از فسردهدلان دیار تو آهوی چشم مست زلیخا، شکار تو روی تو کی نهان شود از چشم من؟ که هست در خلوت خیال، دل آیینهدار تو سودایی تو کی نهد آشفتگی ز سر؟ چون زلف اگر سری ننهد در کنار تو ترسم ز جذب مردمک ای چشم عاشقان آخر بنفشهزار شود لالهزار تو 2250 بی لالهآ رخت ms249 پر کاهی شد ارغوان چشم شکوفه میپرد از انتظار تو

پبویاد* ای گل حکایتی ز صفای عذار تو

سنبل کنایتی زخط مشکبار تو خندان نشین به گلشن عشرت که دم به دم

بالد به رنگ غنچه گل اعتبار تو 2255 بی گلشن جمال تو در خون نشستهایم

داغی چو لاله مانده به دل یادگار تو افتاده در شکست دل ما به یک طرف

مست کرشمه نرگس دنباله دار تو چشمم تهی چو دیدهآ نرگس شد از نگاه

یکره نگشتم از نگهای شرمسار تو گر برق عشق، تودهآ خاکسترت کند

در دیدهها چو سرمه نشیند غبار تو معشوق در کنار وتو صد ساله راه، دور

در حیرتم وقاری از انجام کار تو 2260 ای گنج حسن! خانهآ دلها خراب تو

آرام ما کناره گرفت ازشتاب تو هر تار زلف، خط شعاعی شد از رخت

روزم چرا سیاه شد از آفتاب تو؟

خورشید عارض تو ز ابر نقاب تو کیفیت از می لب لعلت نمیرود

ریزد تبسم ار نمکی در شراب تو ما را به ناز خضر و مسیحا نیاز نیست

بخشد حیات خضر زلال عتاب تو 2265 ویرانهآ دلم ز سویدا به مهر توست

این بیت را بود نقط انتخاب تو دیوانه درشمار حساب وسئوال نیست

ما را همین بس است به محشر جواب تو کجبینی سلیقه کشد نقش امتیاز

جز بیت انتخاب ندارد کتاب تو امشب تو را چه گشت وقاری شکیب سوز؟

پروانه را به رعشه فکند اضطراب تو لب سحرآفرینم را دم معجز نمایی کو؟

زبان خنجرم را جوهر کشور گشایی کو؟ 2270 دهد پابوس شمعش دست چون، پروانه بیخود شد

ز خود بیگانه گردیدم ms250 به یارم آشنایی کو؟ چرا چرخ جفا کیشم دل نالان هدف سازد

کمان ابرویش را بازوی زورآزمایی کو؟ به غیر از خامهآ گریان به جز مژگان خون افشان

سیه روزی که همدم باشدم روز جدایی کو؟

*و*د* حله سبز نشد جامهآ رعنایی سرو

داده آزادهروی شهرت یکتایی سرو 2280 طوق قمری، خط بغداد بود جامش را

همچو مینا نشود کم، طرب افزایی سرو بار و برگش کل قمری بود و بال تذرو

شده تصویرنما جامهآ خارایی سرو از مریدان تنکحوصله پیران خجلاند

از دهنخوانی قمری شده رسوایی سرو زیبد ار دایهآ گیتی به تو نازد که بود

باغبان نازفروش از چمن آرایی سرو

**د*

[از حاشیهآ س] اقلیم حسن را تویی امروز شاه نو بر خیل خال میکشی از خط سپاه نو 2290 در ترکتاز ناز تو بدخو به هر قدم در خون ms251 نشسته لالهصفت دادخواه نو مهر رخ تو رونق بازار مه شکست کاهید پیکرش ز پی دستگاه نو گردون پیر می شکند هر مه از هلال بر سرز شوق روی تو طرف کلاه نو آیین حقپرستی ما کهنه گشته بود محراب ابروان تو شد قبلهگاه نو

یابند بر صحیفهآ عصیان گناه نو 2295 [م] ستان فریب عقل مزور نمیخورند

آموختم زباده کشان رسم و راه نو [کر]3دم [به]4 عشق دست ارادت به پای خم

پیر نو و مرید نو و خانقاه نو [درت]5 یغ بازی از فلکم نیست پای کم

مصرع وقاری از تو و از چرخ ماه نو

[از حاشیهآ س] کشد پیوسته همچون هاله، آن ماه کمان ابرو سر گردن فرازان در کمند حلقهآ گیسو سپاه غمزهاش را تیغ زن، ترک سیهآ مستش صف آرا هندوی مژگان، کمانکش حاجب ابرو 2300 کمندی بهتر از گیرایی مژگان نمیباشد بود برگشته مژگانش عنانتاب رم آهو که برتابیده است آن پنجهآ مژگان؟ نمیدانم نباشد پنجهآ تقدیر را این قوت بازو نه تسخیرش توان کردن نه از بندش توان رستن طلسم گنج حسنش خط، فسونگر نرگس جادو عزیزان! خیره شد چشم من از خورشید رخسارش خط است این بر عذار نازکش یا دود تنباکو

** روزی برآیدم سر حسرت ز وابله

گر باشد آفتاب جمالت مقابله همچون ستاره چشم امیدم به راه توست

امشب چو مه برآ و میفکن به قابله چندان به جستجوی تو در سنگلاخ هجر

گشتم که پای مردم چشمم شد آبله 2310 ناقابلم شناخت از آن مادر ms252 عزیز

از دامنم فکند به دامان قابله گلبانگ عاشقانه وقاری فرح فزاست

افزون کند نوای درا شوق سابله

پیدده تا خط غبار تو به توقیع رسیده

ریحان چمن را قلم نسخ کشیده درهم نشود زلف تو از شوخی چشمت

از مست، کسی غیر پریشان نشنیده چون آه من از لالهستان سرو نرسته

چون خط تو سنبل زگلستان ندمیده

پرگالهآ دل است نمایان ز دود آه 2320 تابد به رنگ خط شعاعی ز روی مهر

از تاب آفتاب رخت ریشهآ کلاه رفتی چو عمر و در پی تو دیده دم به دم پر گردد از سرشک و تهی گردد از نگاه تا دور گشتهام ز برت کردهام روان

هرگام قاصدی به تو از نقش پا به راه چون لوح آفتاب کند خیره دیدهها روز جزا ز مهر توام صفحهآ گناه زآنرو که آفتاب منش پنجه تافته

پر گردد و تهی شود از رنگ، روی ماه 2325 گر ابر دیدهام برد آب از محیط دل

گلهای آتشی دمد از خار هر گیاه

هر تار آه، یوسفی آرد برون ز چاه اندیشه کن ز آه وقاری که عاقبت

بر رویت از قلمرو خط میکشد سپاه

*د نگاه در دل زارم شکست پنجهآ آه

خدا کند که بتابد کرشمه دست نگاه صبا کجاست که آرد پیامی از در دوست؟

به فال گوش نشستهاست دیده بر سر راه 2330 چگونه منکر دل بردنم شود خالش؟

گرفتهام ز دو زلف رسای ms253 او دو گواه به غیرخال زنخدان او ندید کسی

که زاغ همچو کبوتر وطن گزیند چاه ز چاک سینه چو فانوس پرتو اندازد

شب فراق تو پیچد به دل چو شعلهآ آه نه هرکه روی به محراب کرد صالح شد

درازدستی مژگان نمیشود کوتاه دل شکستهآ ما را درست خواهد کرد

هر آنکه ساخت وقاری سفید، موی سیاه

*** 2335 جان دادهای و طرهآ جانان گرفتهای ارزان گرفتهای و چه ارزان گرفتهای خواندم سواد خط تو ای آفتاب حسن منشور نامه از مه کنعان گرفتهای فارغ نشتهای ز شبیخون آه ما ی جنگجو شکست دل آسان گرفتهای با خویشتن ز لخت جگر توشهای ببر ی طفل اشک راه بیابان گرفتهای

* شد مدتی که همچو دل از من رمیدهای بر صفحهآ وفا خط نسیان کشیدهای 2345 درج محبت تو نبینم به مهر خویش بیگانهآ آشنای من! از من چه دیدهای؟ دور از ترنج غبغب یوسف فریب خود بیهوده رنج من! کف صبرم بریدهای بنگر به خاکبازی طفل سرشک من چون چشم خویش اگرچه ز ناز آفریدهای آشفتگی چو کاکلت از سر نمیرود حرفی مگر ز هندوی زلفت شنیدهای پایت حنایی از نم چشمم نمیشود معلوم میشود که نگاری گزیدهای 2350 نامهربان مهی است وقاری بتی که تو در عشق او چو صبح، گریبان دریدهای

*چد* گشتهام بر آتش حسرت کباب زندگی

کز کفم بیهوده شد نقد شباب زندگی زندگانی گر سرآید نیست باکی زآنکه هست

داستان عشق او نایب مناب زندگی بعد سالی، وصل1 ms254 آن ماهم میسر شد شبی

جای در برج شرف کرد آفتاب زندگی میکشم شام و سحر شاید که بر ما بگذرد

ز اشک و مژگان آب و جاروب جناب زندگی

*وه* 2360 ز جانان گوشهآ چشمی ز جانبازان سرافشانی چه سازم با تو بدخو؟ رسم دلجویی نمیدانی به چین زلف دلبندت، که هرگز ره نمییابد ز مشکین طرهات در حلقهآ ما جز پریشانی چرا برگشته، قربان کمان ابرویت گردم خدنگ انداز مژگان تو از کیش مسلمانی دل هر ذره را آیینه دار مهر خود بینی مه من دور نبود گر ز مهرم رخ بگردانی به خون چون منی تر گشته، زآنرو میچکد دایم ز تیغ غمزهآ صید افکنت آب پشیمانی 2365 دل پرحسرتم خون شد تو خود پیدا نمیگردی خیالت نیست محرم با که گویم راز پنهانی

نهد ملک وجود از سیل اشکم رو به ویرانی گل من! چون صبا تا چند گرد هر چمن گردی؟

بگو کی، چون، کجا مجلس فروز بزم من گردی؟ بیا و انجمنافروز بزم شبنشینان شو

نهای پروانه، شمع من! چه در هر انجمن گردی؟ نقابافکن شود خورشید چون برقع براندازی

گریبان چاک گردد گل چو یکتا پیرهن گردی 2370 خزان گردد بهار حسن یوسف چون تو از شوخی

چمن پیرای گلزار جمال خویشتن گردی ز چین زلف مشکین، خون کنی ناف غزالان را

گر از ms255 روی خطا یکره به صحرای ختن گردی دو رنگی تیره دارد خاطرم ای قبلهآ عالم!

بیا تا سجده فرمای فقیه و برهمن گردی تو را دلبر در آغوش است و دل در بر، چه میدانی؟

ازین بیتابیم معذور داری گر چو من گردی وقاری گر نه هجران را به افسون چاره میجویی

چو هاروت فسونسازش چه گرد آن ذقن گردی؟ 2375 ز هجران بیقرارم تا تو رفتی شکیبایی ندارم تا تو رفتی ز ضعف تن به تعظیم خیالت نمیخیزد غبارم تا تو رفتی چو چشم مستت ای غارتگر هوش هم آغوش خمارم تا تو رفتی چو حسن نو خطان از باد حرمان خزان شد نوبهارم تا تو رفتی

* تا کی ز باده نشأه تمنا کند کسی؟ عشرت ز پشتگرمی صهبا کند کسی؟ 38 سعی صفای دل کن و جام طرب بنوش تا کی طواف کعبهآ مینا کند کسی؟ ما سادهدلتر از ورق نانوشتهایم آخر بگو چراگله از ما کند کسی؟ صد سرو آه سرکشد از گلشن دلم هر جا حدیث آن قد رعنا کند کسی ما سرمه گشتهایم و ز چشمش فتادهایم کی چون حیا به دیدهآ او جا کند کسی؟ باغ گل تو رونقش از آب چشم ماست بگذار تاز دور تماشا کند کسی 390 حرفی ز خط بگوی وقاری گناه نیست تا کی حدیث زلف چلیپا کند کسی؟

*د*د نرفت از دل حسرت نصیب، میل کسی

مباد دست امیدم جدا ز ذیل کسی مرا چه قدر که نامم بری به نامه جدا؟!

همین بس است که ms256 یادم کنی طفیل کسی زدیم بر صف خونریز خویشتن لیکن

نتاخت یکه سواری برون ز خیل کسی امید هست که این روی کهربایی را

کند به رنگ عقیق یمن، سهیل کسی 2295 سیاه کرد وقاری به رنگ شب روزم

رخ چو روز کسی زلف همچو لیل کسی

هزار عقده مرا بر لب نیاز زدی به رنگ لاله چه افروختی و این همه تاب

به چین سنبل زلف سمن طراز زدی؟ ز راه لطف چو مژگان خویش برگشتی

ره شکیب من از چشم سحرساز زدی چو اشکم از نظر انداخت چشم خونخوارت

چه باده بود که از جام احتراز زدی؟ 2400 غمت متاع شکیب دلم به یغما برد

تو دل ربودی و بر قلب ترکتاز زدی چه گوشمال که قانون عشوه را دادی

بسی نوای مخالف که در حجاز زدی مس رقیب ز اکسیر لطف زر کردی

طلای بیغش صافیدلان گداز زدی کشیدم از قلم یأس خط به حرف امید

از این رقوم که بر لوح امتیاز زدی چه حوصله است وقاری؟ بنازم این طاقت

چه قفلها که دگر بر زبان راز زدی 2405 دیده گریان سینه بریان دل پریشان میکنی

هیچ میدانی چهها ای نامسلمان میکنی میگشی در خون و دامن میفشانی میروی

مسی ربایی دل ز دست و روی پنهان میکنی

وحشی دل در منای سینه قربان میکنی شب خیالت میفرستی هوشم از سر میبری

روز در ویرانهآ تن غارت جان میکنی میگشایی برقع و میبندیم راه نظر

چشم حیران میخ دوز از خار مژگان میکنی 2410 گلشن عیشم ز سوز سینه آتش میزنی

خانهآ صبرم ز آب دیده ویران میکنی خار حرمان میخلانی در دلم از تیر آه

از سرشک لاله گونم گل به دامان میکنی هر دمم با نالهای پیوند الفت میدهی

هر زمانم با غمی دست ms257 و گریبان میکنی از خجالت مردم آخر با وقاری الفتی

تا به کی گویم چرا این میکنی آن میکنی دلا چو نی نخروشی گر از نوا افتی

به آسمان ندهی دست اگر ز پا افتی 2415 چو جام لاله لبالب شوی زخون جگر

اگر چو باده کشان در پی هوا افتی برد سفینهآ گردابت از میان به کنار

در این محیط گر از چشم ناخدا افتی نی از نما حرکت کرد و شکرافشان شد

به کنج خانه تو چون نقش بوریا افتی

اگر چو نکهت گل همره صبا افتی به چشم جوهریان جا کنی چو مردم چشم

به سان گوهر اگر از صدف جدا افتی 2420 بگو وقاری بی درد را که هان برخیز

ز یزد بهترت افتد به هرکجا افتی کی چو موسیقارم از افغان شود اعضا تهی؟

من که یک مو نیست بر اندامم از سودا تهی دل ز خون و دیده از خونابهام یکدم نشد

بیرخت چون لاله و چون نرگس شفلا تهی بس که نالیدیم بیآن طوطی شگرشکن

همچو نی از خویشتن گشتیم سر تا پا تهی دیده دریا گشت و موج گریه از گردون گذشت

سر حباب آسا نگشت از باد استغنا تهی 2425 چون طلسم از هستی عاشق نشانی بیش نیست

چشم جادوی تو ما را کرده است از ما تهی گوش ما در طور حیرت «لن ترانی» نشنود

دست عاشق برنگردد چون ید بیضا تهی گر به خارستان فتد گلدستهآ عبرت، برو

برنمیگردد نگاه دیدهآ بینا تهی تا نیفتد بلبل از مستی چو نرگس در خمار

از می گلگون نگردد غنچه را مینا تهی

* 2430 به تو ما نیازمندیم و ز ما تو بینیازی چه کند کسی؟ چه سازد؟ چو تو با کسی نسازی رخ لاله رنگ بازد قد سرو خم پذیرد چو به خشم ms258 رخ فروزی چو به ناز قد فرازی ز تو عندلیب، نالان ز توخار، گل به دامان جگر که میخراشی و دل که مینوازی؟ فلک و ملک خروشان من و عندلیب جوشان تو ز خیل پاکبازان به که نرد عشق بازی؟ ز قد تو سرو گشت آب و ز رخ، گلاب شد گل همه راستان و پاکان تو ستیزه گر گدازی 435 چه شود که تازه سازی چمن امید ما را؟ تو که خانه سوز صبری تو که مایه بخش نازی به کجا شد آنکه گاهی تو کرشمه ساز گفتی بنشین دمی وقاری که مر امین رازی؟

*ود* همه دم گرچه انیس دل غم پرور مایی

نکشی پرده ز رخساره و برقع نگشایی سزد ار دیدهآ من خون دل از رشک بریزد

که تو یکدم نروی از دل و در دیده نیایی به چنین دیدهآ آلودهآ ما خوش ننماید

به تو گفتن که چرا چهرهآ زیبا ننمایی

ز که پرسم که تو ای گوهر نایاب کجایی دل بیتاب من از پرده برون رفت و گرنه

تو نه آنی که به کس عهد ببندی و نپایی ز تو من با همه دوری، نفسی دور نباشم

تو که نزدیکتر از من به منی دور چرایی؟ به چنین بعد، نه لایق بود ار قرب تو جویم؟

که من از ملک فنایم تو ز اقلیم بقایی دل ویران من از آفت غارت بود ایمن

تو خود آن گنج نهانی که نگهبان سرایی 2445 ز تو عشاق وقاری همه سرگرم ترنم

به اثر نغمهآ چنگی به نوا نالهآ نایی

*د* دهان دلفریبش چشمهآ قندست پنداری به رنگ غنچه، لبریز شکرخندست پنداری کفن بر دوش گردد خضر در قربانگه عشقش به تشریف شهادت آرزومندست پنداری بود پرگالههای دل عیان از شعلهآ آهم به شاخ ارغوانی لاله پیوندست پنداری ز هر داغی هزاران گل دمیدم در ms259 فضای دل ز رنگین لالهها دامان الوندست پنداری 225 نمی آید برون از حلقهآ زنجیر گیسویش گشادستیم پای دل سرش بندست پنداری

نفس بییاد جانان فوت فرزندست پنداری بترس ای دلشکن از نالهآ جانسوز مظلومان

به گیرایی کمند ناله سوگندست پنداری نشد پیک صبا را همعنان هنگام برگشتن

به بوی پیرهن، یعقوب خرسندست پنداری وقاری چشم تحسین از که داری؟ گوهر معنی

ندارد جای در گوش کسی پندست پنداری 2455 برد از کفم دل و دین بیگانه آشنایی

چون طفل اشک عاشق، شوخ گریزه پایی در دل ز شوق مویش هر نافه را خیالی

در سر ز مهر رویش هر ذره را هوایی او مست و یک جهان دل از ترکتاز نازش

چون لشکر شکسته هر یک فتاده جایی تا مدعی نداند راز نهانی من

در هر نگاه پیچم طومار مدعایی شد رشک صد گلستان از بس زدیم برسر

گلدستهآ تغافل از باغ بیوفایی 2460 جانم کباب سازد چشم سیاه مستی

روزم سیاه دارد مژگان سرمهسایی وضع زمانه دیدن جان در شکنجه دارد

یا اشک چشمبندی یا آه دلگشایی

هر پشته کاروانیاست هر لالهای درایی زآن گل زند وقاری بر سر که بر سرش جاست

بیگانهای که دارد بویی زآشنایی

*د* می مدام ای تنگ ظرف از جام قارون میخوری خوش سبک میگیری این رطل گران چون میخوری؟ 2465 کی خورد از گنج، مار گنج غیر از پیچ وتاب؟ گر به رنگ غنچه زر بندی گره، خون میخوری گرچه سازد تیز سوهان زبان دندان حرص کافرم گر لقمهای از روزی افزون میخوری زر نشاط افزاست چون می، غم چو افیون عمر کاه میگذاری بادهآ گلگون و افیون میخوری حاصل کشت ریا جز برق خرمن سوز نیست نشأه جویی و شراب از جام وارون میخوری ز آهن دل چون سکندرگر شوی ms260 آیینه ساز بر سریر جم می از جام فریدون میخوری 2470 گر نباشی حلقه در گوش نواسنجان چو دف گوشمال از چنگ هر مطرب چو قانون میخوری با تهی دستی گر از لیلیوشان جویی وفا طعنهآ سرگشتگی از بید مجنون میخوری مستیات گردد وقاری قبلهآ اشراقیان

گر می از خمخانهآ دل چون فلاطون میخوری

***

بی دیدهآ پرخون نظر پاک نداری نقش «آرنی» محو کن از لوح تمنا

در دیده اگر سرمه از آن خاک نداری 2475 رو شکر کن ای سرو که چون بید موله

سرگشتگی از گردش افلاک نداری بگشا ز جبین چین و ز شبدیز جفا زین

کونین مگر بستهآ فتراک نداری؟ از بخت جوانت چه تمتع؟ چو در آغوش

دو شیزهای از سلسلهآ تاک نداری پیوسته کنی در کمر سیمبران دست

چون بهله، گر از دست تهی باک نداری در دامن زلفی نزنی دست تمنا

چون شانه اگر سینهآ صد چاک نداری 2480 فیضی که برد ز آب بقا چشمه، سیاهی است

جز تیرگی از شعلهآ ادراک نداری بر خویش مپیچ این همه از غصه که آخر

گرداب صفت جز کف خاشاک نداری افیونی دنیای دنی خواب و خورش نیست

جز پینکی از نشأهآ تریاک نداری جز پنجهآ افسوس و جز انگشت ندامت

در ریش و دهن شانه و مسواک نداری داری دل سی پاره وقاری و، نشانی

از آن ترک خدنگ افکن چالاک نداری

چو گردباد کند سرو دشت پیمایی به گرد سرو تو از یکدگر نمیپاشد

چو طوق فاختگان، حلقهآ تماشایی صبوح فوت نگردد ز شاهدان چمن

ز چشم مست تو دارند باده پیمایی گرفته زنگ ز بس گشته محو رفتارش

مجو ز آینهآ آب، گلشن آرایی در انجمن نه و از انجمن برون نبود

فغان از آن بت خلوت گزین هرجایی 2490 ز لعبتان فرنگی، حیات ms261 خضر طلب

کشند و زنده کنند از دم مسیحایی قبای ناز بر اندام سرو دوختهاند

به سعی خود نتوان شد علم به رعنایی که مهر بر در گنجینهآ تهی زدهاست؟

بود خموشی دانا دلیل دانایی رضای دوست وقاری زکف نخواهم داد

ازو کناره گزینی زمن شکیبایی

*ود* دل از نالش به جان آمد ندید از بخت همراهی ز حد برد این سیه مست تغافل پیشه کوتاهی «249 مبادا فتنه کیشی را کمانداری هدف سازد چو تیر از جوشن گردون جهد آه سحرگاهی

ز پستی اوج گیرد چون کبوتر یوسف چاهی نوآموزان ندانند از کسی کم صنعت خود را

نماید نی سواری کودکان را جلوهآ شاهی زر ما در دیار خودفروشان کی بود رایج؟

نمیگیرند بی دردان به یک جو چهرهآ کاهی ز گرد فتنه کی نور ولایت میشود زایل؟

نتابد پنجهآ تزویر بازوی یداللهی 2500 ز موج بوریا دارد کمند ملک جمشیدی

مسخر میکند سلطان فقر از ماه تا ماهی به گرمی میگدازد شمع را پروانهآ آتش

ز خصم بد گهر کی در وجود آید نکوخواهی؟ وقاری گر سخن مستانه میگوید مکن عیبش

به دور ساقی چشمش که دارد از خود آگاهی به چشم رغبت آن گل گر نظر بر سیم و زرکردی

سر از جیب خجالت لالهسان نرگس برآوردی به هر جاروب نتوان خانهآ آیینه را رفتن

توان برداشتن جانا به مژگان از دلم گردی 2505 نشاید سوختن چون شمع، سرو عشرت آیین را

به هر قرنی به آزادی علم گردد جوانمردی دورویی، رنگ زردی باشدش حاصل، مشو غافل

نبینند ازگل رعنا به غیر از چهرهآ زردی به هر بیدرد نتوان شرح درد خویشتن گفتن

نبینم در دیار دردمندی صاحب دردی

مباد از گوشهای سر برزند چون صبح، دم سردی مرا قانون دفترخانهآ امکان توان خواندن

به دست آوردهام در ms262 هر فن از هر دفتری، فردی 2510 فغان کز راز چرخ و گردش دوران نگشت آگه

چو آه من فلک سیری، چو اشک من جهانگردی وقاری با دلم گردد برابر وادی آیمن

گرش باشد چو آه من نهال شعله پروردی

[از حاشیهآ س] جانا حدیث دل شکنان گوش کردهای ما را چو عهد خویش فراموش کردهای اخترشماز دیدهآ شب زندهدار من محروم فیض صبح بناگوش کردهای در آرزوی پرتو خورشید عارضت پا تا سرم چو ماه نو آغوش کردهای 2515 خضر حیات بخش لبت را چو آب خضر در حیرتم که از چه سیه پوش کردهای یغمای دل به غمزهآ جادو سپردهای ترک کرشمه راهزن هوش کردهای هر آه را که در دل زارم شکستهای شمع محبتی است که خاموش کردهای یکره وقاری ار لب لعلش مکیدهای آب بقا ز ساغر جم نوش کردهای

[از حاشیهآ س] قدر تو سپهر را به کس نشمارد جودت، خورشید را توانگر دارد ماطفل و وظیفه شیر ولطفت مادر مادر، بی شیر طفل خود نگذارد از دوری این وظیفهآ پر شر و شور دستم بی زر گشته و پایم بی زور چندان که دعا کنم نیابم اثری چون فاتحه از برای تعجیل ظهور 95زن کردم و شادی ز دل شادم رفت آزاده روی ز طبع آزادم رفت از جنبش گهواره ز من رفت آرام از گریهآ طفل، خنده از یادم رفت در غربت از اوضاع جهان دلگیرم بی ساختگی ز زندگانی سیرم یکسوی ز بیکسی سرم بر زانو است یکسو غم یار شد گریبانگیرم شیرین دهنان تلخ نشینم کردند تاراج دل و غارت دینم کردند گنج غم خویش در دلم جا دادند در مملکت عشق امینم کردند خوبان صبرم به مهربانی بردند هوش و خردم به نکته دانی بردند من بودم و خونین دلی، آخر ز کفم آن نیز به عشوهآ نهانی بردند ای لاله رخ سرو قد سیم اندام سیر چمن وصل تو خواهم ز خدا ای بندهآ خورشید رخت، ماه تمام بی روی تو سیر چار باغ است حرام

***

ای جان رمیده، وعدههای تو چه شد؟ چون دل ننشینی نفسی در بر منای جان رمیده، وعدههای 95ای ms269 قبله! ز ارباب وفا برگشتی بیواسطه از قبلهنما برگشتی عمری است که سوی ما گذاری نکنی چون طالع ما تو هم زما برگشتی ای سرو ریاض جان، قد دلجویت ای قبلهآ دل، طاق خم ابرویت گویا دلت از دلم نپرسد خبرم تاچند بیایم و نبینم رویت با آنکه به کوی وصل راهم ندهی بر زخم دلم مرهم لطفی ننهی 160 هر ذرهآ پیکرم ز شکر تو پرست هر موی، زبانی بود از شکوه تهی شوخانه، دلم بردی و جانم دادی گشتی و حیات جاودانم دادی از آتش سرکشی کبابم کردی از آب حیات لب، روانم دادی ای مردمک دیدهآ ارباب نظر یک چشمت اگر ز دیگر آمد بر سر هستی تو سپهر حسن و دانی که سپهر یک چشم وی از یکی بود روشنتر 65کرد آینه، طوطی، لب نوشین تو را شد بنده، سمن، ساعد سیمین تو را عمری دل خود خورد مه وگشت هلال تا یاره شود ساق بلورین تو را مهر رخ او چو پرتو افکن گردد بت ناصیه فرسا چو برهمن گردد گردون آرد طلای خورشید مگر عنبرچهآ ماه پیکر من گردد

***

[از حاشیهآ س] ماه رمضان خلق جهان پیر و جوان گردند چو مور، حرص را بستهآ میان ما مهمانیم و میهمان، اهل کرم نیکو دارند خاصه ماه رمضان زآن ابر عطا که گرد عصیان شوید گلزار امید ازو طراوت جوید در کلبهآ ما خودبخود الوان نعم همچون گل و لاله از بیابان روید 25 صوفی گوید جبه ودستار از ما عاشق گوید دیدهآ خونبار از ما هرکس بخشی ز خوان احسان دارد گفتار ز دیگران و کردار از ما مردم ز غم مردنت ای فرزانه یک حرف بگوی با من دیوانه در بزم قیامت ائر تعزیتت تابوت تو شمعی و منش پروانه از ناکامی به بی مثالی مثلم در کام امید زهر گردد عسلم

[از حاشیهآ س] سودای خضابم ز خودآرایی نیست چون بلهوسانم سر رعنایی نیست 320 با موی سفید، روسیاهی زشت است با موی سیاه این همه رسوایی نیست هر نقد یقین ما، غشاندود شکی است هرموی سفید، بر جراحت نمکی است باز است اگرچه دیده، بینایی نیست بیداری ما و خواب خرگوش یکی است گرگی کندم برادری از شعرا پیش که برم شکوه از این جور و جفا؟ با آنکه مر او را نود و نه میش است «لسی واحدة فقال اخفلنیها»

(1552) چه سرسبزی است عالم را که ناهید از پی عشرت

به بام مه کشید از بزم عیش خویشتن توشک؟! جلاجل میکند ترتیب، ماه از هاله بهر دف

عطارد خامه را مضراب میسازد پی غیچک مسیحا تا کند سیر جهان زین قصر مینایی

نهد بر دیده از خورشید تابان هر زمان عینک جهان آسوده شد نوعی که در بزم سپهر اکنون

ز شادی میزند بهرام چون چوبک زنان چوبک 2به بزم آرایی عشرت سرای مشتری گویی

زحل شد چوبکی، تیر شهاب او را به کف چوبک مگر صدر وزارت یافت زیب از مشتری رایی

که میگوید زمین را آسمان هر لحظه طوبی لک چراغ دودهآ آل نبی، شمع سخا مهدی

سر افضال را تاج، افسر اقبال را تارک نظام ملک و دین، دستور اعظم قدوهآ عالم

که علم از پشتیاش مستظهرست و جهل مستهلک بود إشراقیان را نور مشکات دلش مقبس

بود مشائیان را جادهآ اتباع او مسلک

گمان را بسترد ز آیینهآ خاطر غبار شک به امضای تدابیر قضا در عالم هستی

قدر حبلالمتین رای او را کرده مستمسک گزیند سعد اکبر ز اهتمامش گوشهآ عزلت

چنان فارغ ز تدبیرش که از سعی پدر کودک شب و روزش کمر در بندگی بستند تا بردند

القب کیوان و برجیس از جنابش سنبل و1زیرک به عهدش گوشه گیر از سهم چون زاغ کمان، شاهین

ز عدلش خندهزن بر باز چون کبک دری اردک 3زگل از دورباش خار قهر او صبا لرزان

به گرگ از اهتمام راعی عدلش بره شیرک چنان ظلمت زدا شد شمع کلک معجزآیینش

که شد خال سویدا از بیاض صفحهآ دل حک ندارد چون تو خورشیدی دبیر چرخ ms278 از آن هر مه

به انگشت مه نو مینماید جمله را یک یک کند رومی نژاد رایت ار2 عزم جهانگیری

جهان را تنگ بر هندو کند چون دیدهآ ازبک چو حکم انداز رای صایبت زه برکمان بندد

دو نسر چرخ بر فتراک شه بندد به یک ناوک 3در آغوش ملک مشاطهآ رای تو با هر هفت

عروس هفتاقلیم آؤرد در فرصتی اندک

که میزد شاهد شوخ وزارت دم به دم چشمک چو آن دیدم در فیض ازل را حلقه کوبیدم

دو تاریخ از دو مصراعم گشود، آرم به نظم اینک «وزیر کل ایران زیب ملکی صدر دین مهدی»

«زهی کامل زهی دستور آدام الله اقبالک»

(1571) تاریخ نظارت دفترخانهآ مجدا اسماعیل قلی بیکا نوه محمد علی بیک ناظر ای تو را فهرست دولت دفتر مجد و جلال

بر تو تشریف نظارت چون نظر فرخنده باد 4 دفتر جاه تو را افلاک و مهر آفراد و جلد

دست خورشید از خطوطش بند آن تابنده باد اتصال مد احسان تو چون خط شعاع

از سپهر جود بر لوح زمین تابنده باد دفتر جود تو را احسان سرمد مفرده

بابت من ذلک از نو هردم افزاینده باد کاتب طومار جمع و خرج روز و شب قضا

پیش تنقیح تو از توجیه خود شرمنده باد عیش خصمت گر همه یک لحظه باشد فاضل است

چرخ در صد ساله رنج باقیاش کوشنده باد گوشه گیری لایق خصم تهی مغز است و بس

حشو چون بارز شود از خرج جمع افکنده باد

بیدل و سر برخط و گرینده و نالنده باد بید مجنون حیات خصمت از باغ جهان

همچو نخل گردباد از بیخ و بن برکنده باد دشمن افسرده دل چون غنچهآ دور از چمن

نا امید از گلستان و بینصیب از خنده باد دوستانت را که ms279 خسرو مشرب و دریا دلاند

گنج باد آورد اقبال بلند ارزنده باد 0از نسیم لطف و خلق و روغن جود وسخا

همچو گردون گلشنت خندان، چراغت زنده باد مردمی و لطف و احسان و مروت پاسبان

دولت و اقبال و توفیق و سعادت بنده باد اخترت را سینه چون آیینه خالی از نفاق

روزگارت همچو گردون دل به مهر آکنده باد صبحی و، اندوه و غم شب، روز شادی و نشاط

صبح دور از فتنه1 و پیوسته با آینده باد مهچهآ فرخنده فال رایت اقبال تو

مهر ازو پرتؤ چنان کز مهر، مه جوینده باد شمسهآ ایوان اجلالت ز فرط ارتفاع

آفتابش روی بر پای از شرف مالنده باد حجر اسماعیل باشد کعبه اهل صفا

زمزم از خاک درت گرد جبین شوینده باد

دادت این منصب که رشکش خصم را سوزنده باد از وقاری خواستم تاریخ گفت از روی صدق

«کام وعیش و دولت و جاه و مهام پاینده باد

(1578) تاریخ مولود عاقبت محمود، در بحر نجابت و دری سپهر جلالت، صفی قلی بیک ولد اسماعیل قلی بیک نوهآ محمد علی بیک هوالله حافظه که از عبارت مذکوره یعنی «صفی قلی بیک ولد اسماعیل قلی بیک نوهآ محمد علی بیک 1571» و از دعای مذبور یعنی «هوالله

حافظه 1071» اشعهآ انوار دو تاریخ نیز بر پیشگاه ضمیر

منیر ارباب هوش می تابد از گلزار نجابت نوگلی شد بوستان پیرا

که شد عالم به چشم عندلیبان فصل فروردین 600نهالی سرکشید از بوستان دولت سرمد

که سرسبزیش زنگ غم زدود از خاطر غمگین یکی دردانه از بحر معالی برکنار آمد

که مثل او نه دیدست و نه بیند چشم نادربین بود از بندگان مهد جنبانش یکی دولت

سزد بر بندهآ گهوارهاش گیسوی حورالعین فلک چون دایگانش پرورد در دامن رفعت

گهش بال ملک بستر، گهش قرص قمر بالین جلالت، خانهزاد سده اجداد امجادش

سخاوت، پیشکار بزم ms280 آبای فلک تمکین

(1571) از مطلع اقبال دمید اختر سعدی

کز روشنی اش نور به خورشید دهد ماه

(1578)

گردید چمن طراز باغ رفعت شد نقش نگین خاتم تاریخش

«سبحان ویردی مرکز جاه و دولت»

(1573) و نهالی ز ریاض عظمت گشت بلند که ز آغاز علم گشت به نیک انجامی کوکبی گشت فروزان ز سپهر جبروت که ازو یافت مه نو شرف اتمامی 9طالع از جبههآ او شعشعهآ برجیسی لامع از ناصیهاش کوکبهآ بهرامی کامش انگشت قضا دایه صفت شیرین کرد روز مولود وی از شربت دولتکامی درةالتاج نجابت، گهر سلک جلال قدر و شأنش بری از شایبهآ ابهامی جد او شقه طراز علم فتح وظفر ظلم را معدلتش ماحی و دین را حامی قورچی باشی ایران که ز طبع گردون میبرد پختگی رای رزینش خامی 9آنکه شاهین کند از هیبت او عصفوری آنکه روباه کند در کنفش ضرغامی

چرخ در طوف درش بسته به دوش احرامی خان بن خان در دریای سخاوت مهدی

که ازو دیده سخا پایهآ استحکامی مهر چون مه، دل خود میخورد از روی شعف

تاکند در کف اقبال بلندش جامی خودش آن مایهآ فطرت که هم از عهد صبی

گوهر دانش را کرده دلش قمقامی دایهآ مجد چو در مهد جلالش بندد

فلکش بر سر گهواره کند گلدامی طفل را میل به نقل است از آنروی کند

دهن و چشم بتان پستگی و بادامی لوح تعلیم، ادیبش چو گذارد به کنار

آنکه برجیس بود پیش شعورش عامی، چشم جادو کندش صادی و ابرو نونی

قد موزون الفی، زلف پریشان لامی قلمش ماشطهآ لوح چو گردد، گردد

چهره پرداز خرد در صور اجسامی 5 نوعروسان معانی به سراپردهآ غیب

رخ نپوشند ازو در تتق ارقامی گرچه در چشم تو خرد است، بزرگ است به عقل

علم ارباب دول نیست به جز الهامی آنکه تحقیق وی از عالم الهام بود

بر زبان نگذردش همزهآ استفهامی

آسمان میزندش طعنهآ بی آرامی از درش منصب پیغمبری آمد به صبا

بوی گل یافت ازو مرتبهآ پیغامی زین نویدی که صبا داد به گلشن، رستند

غنچه از تنگدلی، لاله زخون آشامی خردم گفت وقاری چه به وصفش گفتی

ای عطارد شده از نسبت رایت سامی مصرعی خواندم وتاریخ شد آن مصرع تند

«دولت و مجد و معالی بوجودش نامی»

(1572) تاریخ نوازشها که از سلیمان زمان نسبت به خان عالی شأن اغورلوخان ایشیک آقاسی باشی به ظهور رسید و یگانه گوهر نوازش خان

در سلک ازدواجش کشید سپهر قدر و شأن، خورشید نورافشان اغورلوخان

که اقبال بلندش همچو نامش جاودان بادا امیر ملک حشمت، شهسوار عرصهآ شوکت

که داغ ذلتش خنگ فلک را زیب ران بادا 5 سر مردی دل جرأت تن صولت که جاویدان

سرش سبز و دلش شاد و تنش رستمتوان بادا جلادت چون جلالت خانهزاد سدهآ جاهش

سعادت همچو اقبالش غلام آستان بادا در قصر جلال او که دارد حلقه از هاله

بود گلمیخش انجم، آستانش آسمان بادا

دبیر و مطرب و طغرا نویس و پاسبان بادا چو جوزا هر که بر درگاه اقبالش کمر بندد

چو گردونش کمربند مرصع کهکشان بادا 20 خیام دولتش دارد طناب از مد احسانش

سمند رفعتش را رخش گردون همعنان بادا همایون پیکرش را خلعت از بخت بلند آمد

سبکسر دشمنش را افسر از گرز گران بادا تن رستم شکوهش را دعای دوستان جوشن

به چشم دشمنان دولتش مژگان، سنان بادا خیابان وجود خصم را سرو روان تیرش

گل آن غنچهآ پیکان و، تیغ آب روان بادا شکسته بال زاغ روح خصم تیره روزش را

همیشه بر نهال نیزهآ او آشیان بادا 25عدوی کرکش آیینش گر از پرواز یاد آرد

گرفتار عقاب تیر یا زاغ کمان بادا چو گردد باز در هیجا، همای رایتش را پر

همایون ms283 بال او بر فرق نصرت سایهبان بادا کمند زرنگار از دست گوهربار او تابد

چو برق ابر نیسان، خانه سوز دشمنان بادا فلک میدان جولانش، ملک منقاد فرمانش

جهان اجری خور خوانش، ز دولت کامران بادا کفش خجلت ده عمان، ضمیرش مایه بخش کان

رخش گلشن طراز جان، حسودش بیروان بادا

چو دریای دلش بحر کفش گوهرفشان بادا بهارستان دلش از می گلستان، دامن از شاهد

همیشه با می و شاهد، به کام دوستان بادا طراوت بخش باغ آرزویش چرخ پیر آمد

چمنپیرای گلزار دلش بخت جوان بادا عروس بخت را شد مشتری داماد اقبالش

به بزم عشرتش ناهید از خنیاگران بادا چراغ هستیاش بادا ز باد نیستی ایمن

بهار دولتش فارغ ز آسیب خزان بادا 35 عروس دلنواز بخت با صد زیب و آرایش

در آغوشش ز اقبال شه صاحبقران بادا چو دید از راه نیکوبندگی از شاه دینپرور

انوازشها که چون لطف الهی بیکران بادا، وقاری در دعاگویی دو تاریخ آمدش بر لب

سپهر استجابت را منور فرقدان بادا «مبارک، جاودان بادا نوازشهای شاهانه»

«نوازشهای شاهانه مبارک، جاودان بادا»

(1578) شبی در کنج تنهایی شدم خلوتگزین با دل چه دل؟ آیینهآ صورت نمای شاهد عرفان

صفا پرداز مرآت خیال از صیقل برهان، نمیدانم که گردون از دل زارم چه میخواهد

چو خورشیدم چرا دارد فلک پیوسته سرگردان چرا چرخم دهد مالش، چرا بختم دهد نالش

سرم را خاک ره بالش، تنم را خون دل خفتان قد از غم خم هلال آسا، چو انجم دیده خون پالا

کنار از دیده چون دریا، چو مرجان شعله در مژگان همانا ابر نیسانم که هست از برق و از بارش

گهی بر وضع خود خندان دمی بر جان خود گریان 1چه افیون میبرد رنج خمار بادهآ سودا؟

چه افسون میکند دفع گزند ms284 افعی حرمان؟ چو بشنید این، تبسمریز شد چون غنچه از حیرت

که ای بلبل نوایان را ز گلبانگت هزار افغان، تو آنی کز مقامات بلاغت چون نواسنجی

حریری گویدت سحبان، فرزدق خواندت حسان چو گلزار فصاحت را چمنپیرا شوی گردد

عطارد را پر ازگل جیب و لبریز از سمن دامان چرا افسرده گردیدست نبض کلک عیسی دم

نمی جنبد مسیح رای مریمزای را شریان 50 تو خاموشی گزینی، وآنگه از جور فلک نالی

طبیب از درد آگه تا نگردد چون کند درمان ز پستیهای اقبالت مشو چون غنچه خونین دل

بلند اقبالی خان گل برویاند ز خارستان

عنایتهای گوناگون رسید از خسرو ایران نهنشاه سکندر جاه، دارای فریدون فر

سلیمان زمان کش بحر و هامون است در فرمان1 چو بر تخت سلیمانی نشست از بهر تعظیمش

ز هند و روم و چین برخاست رای و قیصر و خاقان 55 کنون برخیز و منشین قطعهای در مدحش انشاکن

برو بر بخت بیدارش به رسم تهنیت برخوان بدو گفتم کدامین خان؟ بگفت آن کز شرف باشد

به درگاه رفیعش ماه و کیوان، شاطر و دربان طراز رایت اقبال جاوید، آیت نصرت

ستون بارگاه دولت سرمد أغورلوخان بلند اختر قدر قدری، قضا قدرت قوی دستی

که تابد پنجهآ مردانهاش سرپنجهآ دوران جهانسوزی که برق خشمش ار بر آسمان تابد

فرو ریزد ز چرخ، انجم چو از ابر سیه باران 60عدو بندی که چون گردد کمند انداز بر گردون

به زیرآرد کشان زآن باره هم بهرام و هم کیوان تهمتن صولتی کافراسیاب از بیم شمشیرش

در آب چشم خود چون آب در گوهر شود پنهان جوان بختی که با شمشیر و تدبیرش نسنجد کس

چه گیو از دودهآ گودرزیان، از ویسکان پیران

سنان در دست درپاشش، نهنگ و عرصهآ عمان روا باشد که چون پروانه بر گرد ms285 سرش گردد

به هر دشمن که شمع خشم او گردد شرار افشان 65روان بخشد نهنگ تیغ بحرآشام او در دم

چو گیرد افعی رمح از عدوی تیره روزش جان کف گوهرفشان و برق ابر جود دربارش

برآرد گرد فقر از بحر و دود نیستی از کان ز خوانسالار جود او کند دریوزه هر روزه

از آن میگسترد خورشید بر ذرات عالم خوان تمامی سوده گردد در نخستین لقمه بر خوانش

ز انجم گر دهد گردون، دهان آز را دندان وزد بر شورهزاری گر نسیم گلشن خلقش

دهد طبع سرابش را خواص چشمهآ حیوان 20 رواق چرخ را سرکوب، طاق قصراقبالش

چه قدرست این؟! زهی رفعت چه شأن است این؟! تعالی شان از تشریف سلیمان زمان شد غوطهور در زر

چو ماه از پرتو خورشید برد انوار بیپایان برش برد از قبا زینت، کفش دید از عصا زیور

میان گشت از کمر زرین، سر از افسر بهارستان عصای گوهر آگین در کف بیضا نشان او

به نفع دوستان طوبی، به دفع دشمنان ثعبان جواهر از کواکب داد گردون بهر اتمامش

به ترصیعش تهی شد بحر و کان را کیسه و دکان

(1578) سحرم سروش دولت ز در وفا درآمد

به نوید جانفزایی که برد دل از مسیحا 18 به رخش عرق نشسته چو به روی لاله شبنم

بنموده عقد پروین ز جبین ماه سیما چو لب حیات بخشش به تکلم اندر آمد

من از آتش تمنا چو سپند جستم از جا به کفش نوشته دیدم رقمی که سعد اکبر

زده بود مهر عنوان ms286 و کشیده بود طغرا رقمی که امتثالش به مثال آسمانی

شده فرض عین از اول به رقمنویس جوزا ز سواد آن هویدا که نیابت صدارت

به یکی مفوض آمدز جناب صدر اعلا

که وجود فیض بخشش فلکی بود معلا عرض غرض ندیده رخ جوهر ضمیرش

بود از غبار شبهه چو سجنجلش مصفا شد از اهتمام رایش نسق شریعت آنسان

که به فرق عرش باشد ز نشاط، شرع را پا به وفور خلق و رأفت شده شهره در دو گیتی

به فنون شرع وحکمت زده خیمه بر ثریا ز حیا و حلم و احسان شده دلنشین به نوعی

که به دیدههای مردم چو حیا گرفته مأوا 9 نظر حیا قرینش ثمر نهال بینش

در دانش و یقین را دل صاف اوست منشا تویی آنکه ذات پاکت رصد شریعت آمد

تویی آنکه زیج حکمت ز تو یافت قدر والا چو بتان زکعبهآ دین ز تو شد فکنده بدعت

ز تو علم دیده رونق، ز تو شرع دیده احیا دل پاک حق پرستت شده قبلة الافاضل

در کعبهآ جلالت شده مرجع البرایا به گمان آنکه شاید چو تو سالکی بیاید

شده پیک وهم خلقی شب و روز دشت پیما 9تو جهان علم و فضلی و به جز در ولایت

علمای راستین را نبود ملاذ و ملجا تو موئدی همان به که حسود کینه جویت

چو سپهر بیمدارا سپرد ره مدارا

چو وسادهآ نیابت ز تو گشت زینتافزا به طریق رمز گفتا ملکی ز قدسیانم

ز نیابت صدارت دل خصم رفت از جا

(1568) تعالی الله چه جشن است این که بر رسم تماشایی نمود ابرو عروس خاوری زین زر نشان حجره؟ 200 قضا چون مطربان در بزم گردون از پی عشرت ز قرص مه جلاجل مینشاند بر دف زهره به بزم آرایی قانونی گردون، قدر ms287 بخشد ز مهر انورش عنبرچه، وز ماه نوش یاره چو پاکوبان شود ناهید در عشرتگه بزمش سپهر از عقد پروین میفشاند برسرش صره به بوی آنکه شاید در حریم گلشن دولت بیابند از سعاتمندی خدمتگری بهره، عروسان چمن را میدهد مشاطهآ دوران یکی مرغولهآ گیسو یکی گلگونهآ چهره 205چراغان کرده شماع قدر در محفل گیتی ز نور این چراغان دیدهآ انجم شود خیره همانا قائد دولت کشاند هودج عصمت به مهر نیکبختی کآستان میبوسدش سدره

طرازد نوعروس بخت را اقبال او طره قبایی را که خیاط قدر بر قامتش دوزد

ز اقبالش ستاند آستر، وز دولتش آبره پی دریاکشان بزمش آرد ساقی دوران

ز پروین نقل و، جام از آفتاب و، مطرب از زهره 21 چو عمان ضمیر او زند موج گهر سنجی

ز شبنم بحر اخضر کمتر آید، قلزم از قطره نهال کین او در دل نشاند گر عدو، بندد

سپهر از کهکشان برپای نخل قامتش اره به قطع نخل امید حسودش باغبان غم

ز ماه نو نهد در دست دهقان فلک دهره گزیند از برای پیشکش، اجرای خدمت را

سپهدار سپهر از مرتع سبز فلک بره ز رزم رستم آیینش خجل گشتهاست وجا دارد

ببین بر روی بهرام آشکارا از شفق خمره 215 بجوشد روح اعدا جوهرآسا بر دم تیغش

چو بر تیغ شعاع آفتاب خاوری ذره چه سان نرد دغا بازد فلک با وی که پیوسته

بود از عقدهآ نحس ذنب در ششدرش مهره؟ چو واقع شد قران نیرین از قوت طالع

به ماهی کز شرف سلخش زند صد طعنه بر غره عطارد کف زنان جست از وقاری سال تاریخش

که هست از رای صایب در جهان چون مشتری شهره

(1568) 22 مسند نشین بزم شرف میرزاحسن

آن کو زمانه را ز درش ملتمس ms288 بود روشندلی که شعشعهآ مهر خاوری

از مهر رای انور او مقتبس بود در بزم روزگار، چراغ سپهر را

پروانگی شمع رخ او هوس بود پر لعل کرده خوان فلک را قضا مگر

ریزد به پای او اگرش دسترس بود ننگ آیدش که بیضهآ زرین آفتاب

بر بختی سپهر جلالش جرس بود 225در عرصهآ شکارگهاش از علو شأن

تیر شهاب، شیر فلک را حرس بود از شغل خویش عزل شود شبرو خیال

جایی که شحنهآ جبروتش عسس بود هرجا همای معدلتش سایه گسترد

شاهین ظلم را پر و بالش قفس بود جایی که خوان نعمت او گسترد قضا

در چشم عقل، خیل ملایک مگس بود

یک مرهم از پی دل مجروح بس بود 230از روی صدق، پیر سحرخیز صبح راست

بر لب دعای دولت او تا نفس بود اقبال از یمین و یسار آورد سجود

آنرا که دولت ازلی پیش و پس بود چون شد چمن طراز ریاض کلانتری

ریحان وگل کنون عوض خار و خس بود تاریخ سال جت وقاری ز عقل گفت

«سید حسن کلانتر ملک طبس بود»

(1568) ای گلستان ارم را از فضایت انفعال داده است آنفاس عیسی را هوایت گوشمال 235 جنة الفردوسی و جوی تو نهر سلسبیل از چنارت غرفهها را بهرهها طوبی مثال شش جهت را چهار رکنت قبله چون ام القری نه فلک را سدهات محراب چون باب السئوال از صفای آسمان اهل زمین زآن سوی چرخ شکل طاق عالیات بینند و خوانندش هلال از پس کشف رموز طاق گردون رفعتت باشد اسطرلاب سکان تو معراج خیال

عنصر خاکت بود صافیتر از آب زلال 240گر برآید از حریم فیض بخشت برجهان

حکمت افشاند به رنگ بوی گل، باد شمال گر بر ایوانت مصور، صورتی سازد رقم

دانش آموزد به مردم بیزبان چون اهل حال صیقل موج هوایت ms289 ای گلستان نشاط

میبرد ز آیینهآ خاطر، چو می زنگ ملال علم را ز اندیشهآ وضع تو کوکب در سعود

وهم را ز اندازهآ قدر تو اختر در وبال چون که معمار قضا فارغ شد از معماریت

از وقاری خواستم تاریخت ای فرخنده فال 245 هم به وصفت مصرعی گفت از قضا تاریخ شد

«مجمع ارباب استعدادی و کان کمال»

(1577) تاریخ پنج قالی که شاه ابوالمهدی برای روضهآ شاه ولی ترتیب دادهاند رای روضهآ شاه ولی در خطهآ ماهان

که رضوان آردش از سندس فردوس قالیها اگر طفلی کند تقبیل کریاس فلک قدرش

بزرگیها کند از قدر و شأن با خردسالیها قضا چون خادمان در وی به مژگان گسترد هرشب

پسی شکانش از بال ملک هرسو نهالیها

مهیا پنج قالی کرد از فرخنده فالیها 00چو تاریخش وقاری جست گفتش ملهم غیبی

«بمحراب دعا سجادهآ مهدیست قالیها»

(1567) تا منبر یافت از وجودت زیور ای نور هدایت به یقینت رهبر محرابنشین مسجد موعظه گفت «نور دگر از حکیم دارد منبر»

(1567) به دوران عباس صاحبقران کزو یافت باغ جهان آبرو سکندر منش شاه جم اقتدار سلیمان حشم خسرو نامجو 255 مه ار مهر رویش نورزد، سپهر بگرداندش در به در کو به کو ز لطفش چو شد حاکم یزدیان جهان عدالت، سپهر علو ملقب به مومن، محمد به نام ستوده خصالی پسندیده خو کند دایم از رشتهآ معدلت گریبان چاک ستم را رفو بد از وی نبیند کسی زآنکه هست پدروار جویای نام نکو 60چه گفتی دلا؟ اول از آب گل دهان را بشوی و پس آنگه بگو، محمد علی بیک کز ابر جود کند کشت امید را تازه رو، الهی بود تا بر افلاک مهر منور بود چشم آفاق ازو پدر از پسر باد روشن نظر پسر از پدر خرم و کامجو

(1575) خان گردون قدر انجم خیل خورشید احتشام

آنکه از بختش لقب چون چرخ، عالیجاه باد بوعلی فطرت، زمان خان سکندرشان که خضر

گویدش دست فنا از دامنت کوتاه باد خیمهآ جاهش که دارد شمسه از مهر منیر

از دعای اهل دل در هاله همچون ماه باد ذات افلاطون صفاتش در لباس رستمی

چون رواج دین حق منظور شاهنشاه باد

نصرت طاوس عرشش چون شرف همراه باد جرأتش گیرد عنان رستم و اسفندیار

خصم سرکش را ز تیغش سینه آتشگاه باد شیر پیکر رایت او اژدهای موسوی است

گو جهان از حیله پردازان پر از روباه باد گرچه گرز سرگرانش سر فرو نارد به قاف

نازش خصم سبک مغزش نه از اکراه باد برق خرمن سوز تیغش را که شد بیجاده رنگ

جان خصم سنگدل گر کوه باشد کاه باد 285 گرنه کیش راستی جوید کج اندیشش چو تیر

از کماندار قضا آماج بادافراه باد دشمن دلمردهاش چون کورهآ آهنگران

آتش افشان برسر خویش از ms291 شرار آه باد در نواسنجی مخالف را قد خم گشته، چنگ

تار چنگش، رود اشک و نغمه، واویلاه باد کرکس آیینی که با شهباز اقبالش پرد

چون کبوتر آشیان زاغ بختش چاه باد فرز رو خصمش کشد رخ در نقاب شاهآ مات

بیذقش گو فرز و فیلش اسپ و رخ گو شاه باد 290 او ندارد شبه وخصمش را فنا آیینه دار

دشمنش را گویم از امثال خود آشباه باد هرکه از خاکش ندارد آبرو، چون گردباد

در بیابان فنا سرگشته و گمراه باد

عنکبوتش در زوایای خرد جولاه باد مزرع احباب را و خرمن بدخواه را

گاه ابر و گاه باران گاه برق و گاه باد در زمین بوس سلیمان زمان چون آفتاب

روز و شب نقش جبینش بندهآ درگاه باد 295در خدا بینی و در خسرو پرستی هردمش

از خدا فتح و ظفر از شاه تاج وگاه باد تاگلستان گل دهد، سبابهآ اقبال او

صفحه گردان بهارستان سال و ماه باد شد گلستان جلالش را گلی بستان فروز

عندلیبانش هزاران از رجال الله باد مهد جنبان، بخت بیدارست و مهدش دولت است

مهرهآ مهد اخترسعد است، دشمن کاه باد شیرش از پستان «علمنا» دهد «أم الکتاب»

پیر تعلیمش خرد، لوحش دل آگاه باد 300 آخشیجانش چو مادر دایگان مهربان

چون پدر افلاک، صدق اندیش و دولتخواه باد مجلس افروزش کمرزرین چو جوزا صد غلام

در شبستان همچو ناهیدش هزاران داه باد مهر گردون در عرق بادا ز ماه رایتش

خیمهآ جاهش خجالت بخش آن خرگاه باد در سخا و دانش و جاه و جلال و دین و داد

تا ابد نامش چو نام باب در افواه باد

داد گیتی را که ایمن از دم دی ماه باد 305سال تاریخش وقاری از ره الهام گفت

ازینتافزای جهان عز و شان و جاه ms292 باد»1 پسر خان وزیر اعظم شاه که ز شاهش درود میجویم ابر گوهرفشان بحر وجود کز خدایش وجود میجویم سر اقبال وافسر اجلال کز سپهرش سجود میجویم مغفر و جوشنش به روز نبرد مهر و چرخ کبود میجویم 310 زرهاش را چو جامهآ علمش از ظفر تار و پود میجویم همچو بیضا ز بیضهآ فولاد مغفرش را نمود میجویم بیضه آور شدش همای ظفر من از این بیضه خود میجویم پی تاریخ این بلند افسر مصرعی گفت زود میجویم گفت خندان وقاریاش که بگوی «سربلندی ز خود میجویم»

(1575) 5نسیمی وزید از ریاض امید چه گویم از آن روح پرور نسیم؟! شکفت از گلستان دولت گلی دماغ جهان تازه کرد از شمیم برآمد ز بحر شرف گوهری عدیم القرین همچو در یتیم نمود از سپهر جلال اختری چو خورشید رخشان نظیرش عدیم ز باغ وزارت نهالی دمید دلارا چو طوبی زباغ نعیم

(1584) چو شد گلشن طراز باغ گیتی فصل فروردین

قدحپیما شدند ارباب عیش از بادهآ عشرت چو کرد از می لبالب ساغر گل باد نوروزی

نوای بلبلان عشاق را شد رهزن طاقت

جوانان چمن را تازه شد شیرازهآ صحبت 40 چو شست ابر بهار از لب، لبن اطفال بستان را

طبیعت دایه سان پروردشان در دامن الفت در این موسم که شد لبریز شادی ساغر دوران

شکفتن غنچه راگل کرد حتی غنچهآ صورت بشیر دلنواز از مصر عزت شد پیام آور

شکفت از گلبن اقبال سرمد غنچهآ بهجت گلی همچون گل بیضا دمید از گلبن گلشن

چه گلبن؟ گلبن دولت، چه گلشن؟ گلشن عزت به سعی گلشن آرای قضا در باغ هستی شد

چمن پیرا گلی زینتفزای گلشن نزهت 45به این رنگینی و خوشبویی و شوخی و شادابی

گلی کم چیده گلچین قضا در گلشن فطرت به گلگشت گلستان جمال عالم افروزش

کند مرهون یک نظاره، رضوان روضهآ جنت دل بیضا مثالش رازدار دفتر دانش

کف دریا نوالش آبیار گلشن همت در آغوشش کشد گر سعد اکبر چون کمان شاید

سزد گر تیر چون جوزاش بندد منطق خدمت کلامش در بیان از منطق شیرین بدیع آید

ز پستان معانی شیر دادش دایهآ حکمت 350 چو درویشان دوران زن به کف، کشتی ز ماه نو

سپهر از آستانش میکند دریوزهآ رفعت

(1583)

شد از دارالعیار آسمان عز و شان پیدا ز دارالضرب فطرت، سکهداری نامبرداری

برآمد بیغش از کلس کدورت چون دل دانا شفیعا معدن سیم سخا، کان زر احسان

که در جوش و خروش است از کفش ابر، از دلش دریا 365ز نقد خوش عیارش، میرزا خان در وجود آمد

زری کش صیرفی خواند درست مغربی همتا ز سباکان دارالضرب دولتخانهآ عزت

به معیار هنر، نقدی چنین سنجیده کس؟ حاشا چو او کامل عیاری سکهداری دیدهآ دوران

ندیده در کف ضرابیان عالم بالا زر قرص سپهر از امتحان فارغ بود، هرگز

محک در خاطر سوداییاش نگذشته این سودا فلک نقد روان خود نثارش گرکند شاید

که نقدش را روایی داده از اکسیر «کرمنا» 37به دامن برده صراف سپهر از مخزن جودش

دراهم ز انجم و دینار از مهر جهانآرا مبادا لوح سیمین دل او را سواد غم

زر پاک وجودش را گداز درد جانفرسا چو از ضرابی تقدیر، صراف قضا را شد

چنین کامل عیاری رونق افروز و رواجافزا،

«محمد هاشم از اقبال و دولت بیبدل بادا»

(1582) چو عصر ثامن از شهر معظم مرا شد غنچهآ اقبال خندان 75 یکی دردانه از بحر عنایت نهادم لطف یزدانی به دامان به غوص گوهر تاریخ سالش سوی بحر سخن گشتم شتابان چو ماه چارده در جیب هاله سر فکرت کشیدم در گریبان خردپرور خیال کاملم گفت «محمد جعفر از دولت نمایان»

(1545) چون که فرزندم محمد جعفر از لطف اله

کدخدا گردید کش بادا چو اهل الله زیست 28 دوستی از دوستان پرسیدم از روی نشاط

کاین همایون اقتران کی شد عیان، تاریخ چیست؟ از پی تاریخ سال و روز و مه کردم بیان

«این شب آدینه بود از ماه حج پنجم و بیست»

(1583) بحمدالله که ظل رایت عدل سلیمانی

به عالم پرتوافکن شد چو خورشید جهان آرا

سیاهی شد نهان از عرصه حتی از دل اعدا ز مهر رایش ار کردی سکندر آینه، کردی

چو مه در شب، درون ظلمت آب خضر را پیدا 85شد اقبال بلندش صبحسان آرایش گیتی

گرفت آفاق را خورشید رایش از ید بیضا سلیمان گرچه اقبالش نظام ملک میبخشد

بود دانایی آصف کلید جمله مشکلها سوی ملک سلیمان از سبا در طرفة العینی

که بردی عرش بلقیس؟ ار نبودی آصف دانا سلیمان، مسند آصف دگر ره داشت ارزانی

به دستور دلآگاه فلکجاه ملک سیما جبینش همچو صبح آیینهآ خورشید را مطلع

ضمیرش مهروار انوار صدق و شوق را منشا 39 دل صافش که هست آیینهدار شاهد عرفان

نماید جوهر اخلاص ازو چون باده از مینا خلوص حق شناسی در ضمیر پاک او مضمر

به رنگ بوی گل در گل، به سان نشأه در صهبا عدالت گستری کزآتش خشم جهانسوزش

حسام فتنه جو را چون فلک جوشیده است اعضا رعیت پروری کز آب لطف شادی اندوزش1

نهال آرزو چون سرو آه من کشد بالا

از آن راهی که هست او را به سوی عالم بالا 295 ببندد رای گردون پایه و حزم قوی دستش

ز تار عنکبوتان فتنه را دست و، صبا را پا چنین کافتاده از بحر کفش در لجهآ خجلت

سرابآسا بیابانمرگ گمنامی شود دریا عطارد را زبان همچون قلم شق خورده در وصفش

به مدحش منشی تقدیر عاجز گشته از انشا تهی ناگشته در بستان اقبال از بر دولت

شدش نخل وزارت باز بارآور ترنجآسا چو گشت آصف، عزیز مصرتمکین نوبت ثانی

زلیخای جهان را شد مثنی شوخ چشمیها 400وقاری را دو تاریخ از دو مصرع بر زبان آمد

که ماند انگشت حیرانی به دندان صاحب جوزا «سلیمان بازکرد اعطا نگین و کلک، آصف را»

«نگین و کلک آصف را سلیمان بازکرد اعطا»

(1584) به عهد شهنشاه کیخسرؤ آیین فریدون جم رتبه، سلطان سلیمان فروزندهآ تخت صاحبقرانی به نور جهانتاب تاج زرافشان همانا که نوشیروان است و رستم به عدل و به مردی در ایوان و میدان دشد از پرتو شمع بخت بلندش هدایت گزین جمعی از تیرهبختان یکی ز آن گروه هدایت مناق که دید از دم مرشد کامل، ایمان

(1584)

تاریخ تولد فرزندزادهآ حاج2 الرحرمین المحترمین3 حاجی اسماعیل به صبح سادس ماه محرم شد جهان آرا

یکی خورشید نورافشان، چه نور است این تعالی الله؟ ازین گلبن، گلستان شد کنار مادر گیتی

جهان گشت از قدومش عشرتافزا و ملالتکاه 420خدا روزی کنادش باکمال عز و دانایی

لب خندان و جان شادمان و خاطر آگاه طریق سالکان جادهآ حق باشدش مسلک

دل نورانیاش بادا به راه دین، چراغ راه

(1585) در زمان شه دین پرور خورشید اثر

شاه جمشیذ مکان، قبلهآ شاهان جهان

(1585)

محمد باقر اهل فضل را مجموعهآ آداب 445امیر ملک معنی، خسرو اقلیم دانایی

ارسطو فطرت، افلاطون خرد، مستغنی الالقاب دل دریا نوالش بحر فیض وقلزم دانش

چو ابر گوهرافشان، مستفیض از وی اولوالالباب زبان معرفت پیما و کلک گوهرافشانش

کنوز علم را مفتاح و ابرفیض را میزاب چراغ اجتهاد از پرتو شمع دلش روشن

ریاض اعتقاد از جویبار خامهاش شاداب بر خورشید رایش آفتاب از ذره کم یابی

گرش سنجی خردمندانه از میزان اسطرلاب 4بساط چرخ از اشراقیانش صفه مدرس

حریم کعبه از مشائیانش سدهآ ابواب ز استادیش جوید نام، حکمت پرور یونان

به شاگردیش باشد مفتخر دانشور فاراب چو قانون دوا سازد، اشارات شفا بخشش

پی درمان نجویند از شفای بوعلی اسباب به فرق فرقدان همسر، ز پایش پایهآ منبر

به طاق کعبه همچشم از جبینش ابروی محراب

سلیمان زمان کردش علم چون صبح عالمتاب 95 ی تاریخ این الطاف گوناگون وقاری گفت

«عطاهای سلیمانی مبارک باشد از هر باب»

(1585) تاریخ ولادت فرزند سعاد تمند، میرزا حبیبالله ولد میرزا محمد معصوم در مقدم نوگلی که عالی جاه است اقبال ms299 رفیق و دولتش همراه است تاریخ نویس شد وقاری و نوشت «نور دل معصوم حبیب الله است»

(1585) بخشید سعید را خداوند کریم گلدستهای از گلشن الطاف عمیم گلشن پیرای باغ تاریخش گفت «گلدستهآ اقدس سعید، ابراهیم»

(1586) چو شد در روز یکشنبه ز شوال سوم ساعت، چهارم روز از ماه فروزان اختری طالع، که نورش دهد پرتو به خورشید سحرگاه همایون طالعی کز بخت فیروز دلش دارد خجل آیینهآ ماه نصیبش باد تا باشد مه و مهر دل شادیگزین و جان آگاه وقاری در دعا تاریخگو شد «محب الله بادش حرمت و جاه»

(1586)

قرة العین مرا دردانهای شد نور عین شد محمد جعفرم را نوگلی مجلسفروز

کز وجودش یافت بزم عشرت او زیب و زین روزیش بادا سعاتمندی عقل وادب

گردد از علم و عمل حاجتروای نشأتین فرقش از إکلیل دولت یابد افسر تا بود

بر فلک نام از ثریا و نشان از فرقدین باد یارب از دل پرنور همچون آفتاب

عرصهآ جولانگه آوازهآ او، مشرقین 70دور باد از دامن بخت بلندش گرد عیب

دور باد از جبههآ قدر رفیعش چین شین چارشنبه عصری از نوروز سلطانی ششم

روز عاشورا و لوی ییل این دو سالش توأمین مهر عالمتاب را منزل حمل، مه را اسد

زین دو منظر گشته بزم آرای گیتی نیرین مشتری جدی و عطارد بره و بهرام دلو

زهره و کیوان به عین الشور بینش داده دین

ده درج پیموده از الطاف رب الخافقین 25 در چنین ماهی چو آن خورشید شد پرتوفکن ms300

ملهم غیبی مسمی کردش از عبدالحسین من شدم تاریخ جو گشت این دعا تاریخ او

«نامور بینم محمدجعفر از عبدالحسین»

(1587) تاریخ وفات استادم علامی فهامی مولانا محمدصادق یزدی تیره شد بزم خرد شمع اولوالالباب کو؟

روشنی بخش چراغ دیدهآ احباب کو؟ منهدم شد قصر فضل از تندباد حادثه

آتش غم سوخت جان خاکساران آب کو؟

کعبهآ ارباب دانش، قبلهآ اصحاب کو؟ 480نوبهار جود و احسان را خزان آمد پدید

گلشن تحقیق و عرفان راگل سیراب کو؟ در طلسم اضطراب افتاده دل، سیمابوار

سخت در تابیم، آرام دل بیتاب کو؟ موج طوفان سرشک من پل گردون شکست

بحر جود و مکرمت را گوهر نایاب کو؟ صبح حرمانم دمید از مطلع بی طالعی

روز بختم تیره گشت آن گوهر شبتاب کو؟ چشم یعقوب خرد شد رود نیل از شوق مصر

یوسفم گم شد عزیزان، کاروان خواب کو؟ 485نسخهآ عرفان محمد صادق قدسی نهاد

جامع علم و عمل، مجموعهآ آداب کو؟ عید قربان در منای وصل شد قربان دوست

عارف رکن و مقام و زمزم و میزاب کو؟ قدسیان تاریخ فوتش خواستند از عقل گفت

من کجا و فکر تاریخش مرا اسباب کو؟ دامن محراب را از کف وقاری داد و گفت

«رکن مسجد زیب منبر صاحب محراب کول؟

(1064) استاد من آن ماصدق صدق و سداد آن منبع علم و معدن خلق و وداد 9 چون نخل قدش فتاد، در تاریخش (1564) پیرخردم ستون دین گفت فتاد

(1554) داد و بیداد ازین جهان خراب که ازو خاطری نگشت آباد آه و فریاد ازین سپهر دو رنگ که یکی را برات عیش نداد شکوه از دور چرخ کز دستش هر زمان سروری ز پا افتاد نیست خونین دلی که چون لاله داغ هجریش بر جگر ننهاد 520 نیست آن کز فراق سرو قدی جوی خونش ز چشم تر نگشاد نیست آن کاین جهان آتش طبع خرمن شادیش نداد به باد ای فلک تا کی این دل آزاری؟! آه از این جور و، داد ms302 ازین بیداد چند ازین مکر و حیله و دستان چند ازین غدر و فتنه و افساد میرزاخان گل حدیقهآ جود نوبهار ریاض خلق و وداد 525 گوهر درج اهل فضل و هنر اختر برج آسمان رشاد آن ملک سیرت فرشته خصال آن فلک رفعت سپهر نهاد چون سفر کرد و در سرای دلم بار اندوه بسته بسته گشاد درنشستم ز فرقت رویش اخگرآسا ز غم میان رماد یکی از دوستان درین حالت پرسشم کرد و گفت ای ناشاد چیست تاریخ فوت او گفتم «یاد الطاف میرزا خان باد»

(1553) آه ازین آسمان غصهفزای داد ازین روزگار شادیکاه

(1561) از دار فنا شیخ جمالالدین شد آن مایه فضل وصاحب تمکین شد مسموعم شد که با یکی گفت یکی تاریخ همان شیخ جمالالدین شد

(1581) فغان ز دست دغا2 پیشه چرخ شعبدهباز

که برد از همه کس نرد هستی از دغلی ز کینهورزی گردون کینه کش فریاد

که مهر سازدش افزون تهور جدلی

که مهر او نبود متصف به بیخللی چو کین کشد گشد، ار مهربان شود سوزد

کسی ندیده ز آتش طریق معتدلی فغان که دست تعدیش را نمیتابد

نه زور بازوی مردی نه حکمت عملی ز برق فتنه ms303 زد آتش به خرمنی هردم

که بر جبین ننشستش عرق ز منفعلی چو لاله داغدلی هر نفس نشاند به خون

که رنگ رخ متغیر نگشتش از خجلی 50 به دست حیلهوری تا به کی دلی شکند؟

خدا کند که شود بسته از کمند شلی ز جور چرخ و ز بیداد آخشیجان داد

که لطفشان زده دم از مهابت اجلی ز مهربانی آبا و أمهات افغان

که رحم نیست بر اولادشان ز سنگدلی برادرم چمن آرای گلشن هنرم

تهی ز فعل ذمیم از خصال نیک ملی به علم و فضل و صلاح و سداد و زهد و ورع

وجود بیبدلش متصف به بیبدلی 5 به اجتماع مشاهیر شهره در دانش

به اتفاق خلایق مثل به بی مثلی عیان ز پیکر قدسیوشش صفای ولا

نهان به ذات ملک طینتش صفات ولی

نداده راه در آن احتمال محتملی نموده جمع، سبکروحی وگران قدریش

سبک عنانی باد و متانت جبلی دل خواص و عوام جهان کشیده به دام

به لطف طبع خفی و به حسن خلق جلی 56گه مجاهدهآ دیو نفس و خیل هوا

نموده رستم دستانش اعتراف یلی سفر گزید و زد آتش به هستیام زفراق

دلم شکست و سپردم به داغ جانگسلی مراگذاشت به زندان فتنه در زنجیر

گرفت راه سرا بوستان لم یزلی نهاد بار فراق آنقدر به دوش دلم

که امتناع نماید جبالش از جملی ورق ورق دلم از خون پرست غنچه صفت

مدان شکفتگی ظاهر از شکفته دلی د4 مبین به جامهآ رنگین، نگر به شعلهآ آه

که شان شمع نباشد ز جامهآ عسلی ز دیده تاگل رویش نهفته گردیده

کند به دیدهآ من برگ یاسمن سبلی از آن زمان که شد آن مظهر از نظر غایب

نبود ورد زبانم به غیر نادعلی چو مرغ روح پریدش ز آشیانهآ تن

به سدره داد مکانش عنایت ازلی

«بروز واقعه بادا علی شفیع علی17

(1585)

[از نسخهآ م] 70 دردا که نشد عداوت چرخ آخر هردم شکند خسته دلی را خاطر شد باقر نوجوان و تاریخش گشت «ناکام چو سرو شد محمد باقر»

(1586) تاریخ وفات افصح الفصحایی ملکالشعرایی میرزا محمدعلی صائب

[از نسخهآ م] آه از این فیروزه منظر، داد ازین زرینه کاخ کزگل و خشت غمش افراخت معمار قضا وسمهآ ابروی طاقش لیس فی الدنیا ثبوت سرمهآ چشم رواقش انما الدنیا فنا کاتب تقدیر کرد از خامهآ عبرت نگار نقش بر ایوانش از هرجانبی لنطوی السما» 5 یک حباب از بحر هستی آمد این نیلی سپهر کی بود جام حباب آمادهآ آب بقا؟ یک نهال نسترن دان چرخ در باغ وجود نسترن را چتر کافوری کجا ماند به جا؟

مرگ بارد چون تگرگ از سقف این ماتم سرا از سپهر بیبقا چشم وفاداری مدار

خواندهاند اهل بصیرت بیبقا را بیوفا هر نفس در خون نشاند داغداری لالهوار

دم به دم خونین دلی سازد به داغی مبتلا از دو همصحبت که گفتی توأمان افتادهاند

چون نشاط و باده و، بوی وگل و، رنگ وحنا، آنچنان پیوند الفت بگسلد کز یکدگر

یاد نارند ار چه دور افتند از هم قرنها حیف و صد حیف از جوانانی که در باغ وجود

سرو و گل، قمری و بلبل بودی ایشان را فدا صد هزار افسوس از آن پیران که در ملک شهود

با صفا و صدقشان گشتی نهان صبح از حیا یک یک از هم صحبتان رفت از کفم چون برگ گل

غنچه سانم دل پر از خون تو به توی و لا به لا 5میزند گلبانگ آتش بارم آتش در چمن

گرچه همچون نالهآ عشاق افتاد از نوا گرز تأثیرش پرد رنگ از رخ گل دور نیست

نالهآ هر بلبلی کز هم صفیر افتد جدا کیمیاگر ms305 قیمت اکسیر میداند که چیست

شد مرا قفل زبان، لب بستگی صانبا..

[از نسخهآ م] اواخر ز شنبه سوم روز وبیست ز ماه جمادی1 نخستین زسال شد از روضهآ نیکبختی بلند سهی سروی آزاده، طوبی مثال 590 سهی سروی از نخل طورش نشان ز نور حیا دایمش اشتعال همای سعادت ز اوج عفاف به فرقش ز اقبال، گسترده بال رخش در صباحت چو صبح امید تنش در لطافت چو آب زلال مدان سرخی روی صبح از شفق ز دامان پاکش کشد انفعال کند عصمتش مادری روز و شب کند عفتش دایگی ماه و سال 59 به تمهید مهد مرصع نگار به تزیین گهوارهآ زز دوال، قضا بستر آرد ز قرص قمر قدر چنبر آرد ز جرم هلال چو مریم در آغوش بادش مسیح چو بلقیس بادش سلیمان همال چو طالع شد این آفتاب عفاف که چون آفتابش مبادا زوال وقاری قلم برگرفت و نوشت «سر اهل عصمت بدیع الجمال»

(1588)

[از نسخهآ م]

صف ماه محرم که داشت دوشنبه ز ایام أسبوع نام 600شب نصف ماه محرم که داشت به وقت عشا کرد نجمی طلوع کزو سعد اکبر گرفت احترام دلش روشنی بخش مهر منیر رخش چهره پرداز ماه تمام بود بخت بیدارش افسانه خوان به مهدش چو بندند وقت منام قضا دایهوارش دهد پرورش در آغوش اقبال و دامان کام

(1595) 615 روز مولود نبی چون شب شد، آمد در وجود

نوگلی از گلشن الطاف رب العالمین نوگلی کز مقدمش گلزار گیتی تازه گشت

بلبل تصویر شد با بلبل گلشن قرین دست گلچین قضا نازم که خوش کرد انتخاب

این گل خوشرنگ و بو از گلشن خلدبرین از شمیم عنبرافشانش دماغ روزگار

میکشد خط خطا بر نافهآ آهوی چین در ریاض دولت و اقبال بادش پرورش

از نسیم کامکاری خندهزن چون یاسمین

چون گل خورشید بر دستار صبح راستین چون جبین صبح بادا دایمش پرخنده لب

چون گل خورشید بادا سادهاش از چین جبین پرگل امید بادش چون فلک دامان وجیب

غنچه سانش از زر عشرت لبالب آستین چون دمید این نوگل از گلزار لطف کردگار

چون شکفت این تازه ورد از گلشن صدق الیقین از وقاری نام [و] تاریخش خرد پرسید، گفت

«میر سعدالدین محمد گوهر دریای دین»1

تاریخ مولود میرزا محمد کاظم ولد میرزا احمدخان مذکور

[از نسخهآ م] 625 نهم ساعت شب روز دوشنبه که از شوال روز پنجم آمد برآمد ماهی از برج کرامت که خورشید از فروغش نور خواهد تعالی الله زهی تابنده ماهی که باشد همچو مهرش نور سرمد سپهر از پرتوش بادا منور جهان از دولتش بادا ممجد به فرقش گوهرافشان باد پروین به پایش جبهه فرسا باد فرقد 63سزد روح الامین از طینت پاک گرش بخشد لقب، روح مجرد ز شیر ار دایه خواهد پاک سازد لبش را شوید از آب طبرزد قضا آرد ز خلعتخانهآ غیب به نو هرلحظه تشریف مجدد، به تجویز قدر چون خادمانش برای قامت بخت مخلد از اقبال بلندش، تکیهزن باد پدر چون خور برین فیروزه مسند

(1591)

[از نسخهآ م] شب جمعه بود از ربیع دوم که حادی عشر باشد اندر حساب 440 ششم ساعت از شب رسید آگهی که سرزد ز برج شرف آفتاب کدام آفتاب؟ آفتاب عطا که هر ذره از وی شود کامیاب ز ماه رخ عالم آرای او کند مهر تابنده نور اکتساب ز باغ دل عشرت افزای او برد جنت آرا گل انتخاب ز دامان دولت سپهر بلند مهیا کند مهدش از بهر خواب 645 دهد مهرهاش زهره از گوشوار اگر سوی گهواره آرد شتاب دهد دایهآ رحمتش پرورش ز پستان پر شیر أم الکتاب برومند بادش نهال امید ز اقبال او بهرهور شیخ وشاب پدر سرخوش از نشأهآ دولتش چو پیری که یابد شراب شباب چو غواص گردون ز بحر وجود چنین گوهری یافت با آب و تاب 650وقاری پی سال تاریخ گفت «محمد ربیع از گهر آفتاب»

[از نسخهآ م] ز شوال خامس عشر پنجشنبه دوساعت پس از ظهر از روی تخمین

(1591)

ز ماه ربیع نخستین سال چو با بیستم پنج دید اتصال

سه شنبه دوم ساعت آمد پدید در شادی وخوشدلی را کلید 665 برآمد ز غواصی روزگار ز بحر کرامت دری شاهوار 665

گلی از گلستان عشرت شکفت که از سینهها گرد اندوه رفت

نهالی دمید از ریاض امل برومند بادا ز علم و عمل

مهای سر زد از آسمان کمال مبادش چو خورشید بیم از زوال

بود تا که خورشید را ارتفاع بود تا چراغ قمر را شعاع، 670رخش همچو خورشید تابنده باد چراغ دلش تا ابد زنده باد

(1592) روز آدینه از ربیع دوم ساعت پنجمین ز روز ششم هم به فصل ربیع وعین بهار ماه اردیبهشت و صوت هزار 675 چمن آرای گلشن ایجاد گلشن افروز بوستان مراد نوگلی از ریاض لطف و صفا به محمد سلیم کرد عطا از زبان مهندسان رسوم به مظفرحسین شد موسوم نامبردار و کامران بادا دولتش پیر و دل جوان بادا پیر ارشاد، شمع ادراکش لوح تعلیم، سینهآ پاکش 680دایه اقبال و مهد دامانش بخت بیدار، مهدجنبانش دولت جاودانه هم عهدش اختر سعد مهرهآ مهدش چون که این اختر همایون فال گشت طالع ز مشرق اقبال پی تاریخش از طریق نیاز با وقاری شدم سخن پرداز خامهآ دلگشاش کرد سجل «باز دولت، بهار گلشن دل»

(1592) 685نوجوانان مژده کز مشاطهآ تقدیر گشت

چون زلیخا زال پیر روزگار از نو، جوان

خلیه پیرای عروس دهر چون مشاطگان گلرخان سرو قد هرگوشه آیین بستهاند

در گلستان جهان چون شاهدان بوستان باغ گیتی ایمن است از صرصر افسردگی

چون بهار گلشن گردون ms309 ز آسیب خزان جشن عیش و مجلس سور فرح زای کسی است

کز شرف بوسد چو دولت آسمانش آستان 690 آفتاب اوج عرفان، گوهر کان کمال

شهریار عالم دل، میرزای ملک جان مجلس افروز نجابت، شمع نورافشان، شفیع

سرور تبریزیان، زینت فزای اصفهان جامع صدق وصفا، مستجمع جود و عطا

منبع فضل وهنر، سرچشمهآ اقبال و شان نیکنام و نیکبخت و نیکرای و نیکخوی

کامکار و کامیاب و کامبخش و کامران عشرت افزا مجلسش را هست چون بزم سپهر

ماه ساقی، زهره چنگی، مشتری افسانهخوان 695بزم سور جنت آیینش نگر کز روی شوق

میزند رضوان به خدمت، دامن جان بر میان پای کوبان صوریان چون حوریان از هرطرف

بادهپیما ساقیان غلمال نشان از هرکران چون شد از تقدیر یزدانی قران نیرین

شد قرین شادمانی عالمی زین اقتران

(1592)

هردم از لعب او دلی در رنج شاه و فرزین او بود مه و مهر

بیذق عرصه، اختران سپهر مرد بازی، قضای حیلهور است

دانش آموز بازیاش قدر است پرفسونی که در بساط غرور

پیل و شیرش نموده پشه و مور سخت بازان عرصهآ هستی

عاجز بازیاش ز تردستی رخ اسن افکنان نطع وجود از لگدکوب فیل کرده کبود

پیلتن را پیاده مات کند ور به فیل افکنی کند آهنگ

عرصه بر فیل شاه سازد تنگ ور کشد از صف پیاده سپاه

رنگ بگریزد اول از رخ شاه شوید از خون دیدگان شه، رخ

گر دهد گوشمالش از شهرخ ور به فرقش ز فرقد است اکلیل

پایمالش کند مهابت فیل اشتلم بازیاش حریف گداز

سست بازیش سخت با انداز همه بازیگریش رنگ آمیز

نیستش یک لطیفه بیانگیز نه سبکسیر ازو سبکرفتار

نه گرانخیز ms310 ازو گران مقدار آنکه چون فرز هرطرف پوید

تا رخ از گرد انزوا شوید فیل شادیش غصه میر کند

اسپ سوداش خانه گیر کند وآنکه چون رخ شود کنارنشین

نکند اسپ هرزهتازی زین همچو فرزش کشد زخانه به کوی

چون پیاده دواندش هرسوی

رفته در هالهآ پیاده چو ماه 20 قلبش از فیل صف شکن شکند

فیلش از اسپ پیلتن فکند میبرد بیذقش چو گیرد بین

حمله بر پیل واسب از طرفین با چنین اقتدار و استعلا

گاه گاه از ستم ظریفیها، بیذقی را کند ز عرصه یله

تا که خرسی درافکند به تله وآن تهی مغز ناخرد پیشه

وآن سیه بخت خارج اندیشه 2 به یکی نقش ریشخندآمیز

با زمانه درایستد به ستیز همچو فرزین روان شود چپ و راست

گوید امروز روز بازی ماست در بازی به رخ گشود مرا

طرفه نقشی که رخ نمود مرا اندر این عرصه دست، دست من است

فیل، مست سپهر پست من است ذرهام اختر، اخترم شد ماه

بیذقم فرزگشت و فرزم شاه دو رخم روبروی دارد جای ناورد فیل پیش اسپم پای

کشد اسپ زمانه را به یزک اسپم از فیل رخ نگرداند

فرزم از شه پیاده بستاند کرده شنگرفگون، مهابت من

همچو فیلم ز خون رخ دشمن گشته جولان اسپ اقبالم

عرصه پیمای دشت آمالم پیل تمکین من ندیده قرین

در بساط سپهر و نطع زمین بیذق طالعم بلند شده

گشته فرزین و فرز بند شده پیش فرز من اسپ و فیل یکی است

خصم را این دواسپه تازی چیست؟ بر شه ار اسپ دولتم تازد

به یکی کشت، ماتش اندازد کشت اگرشاه تخم کینه به دل

گشت از آن کشت، ماتیاش حاصل 4صولت پیلم اسپ اعدا را

کرده پابند در چدار عرا فرز قدر من و سپهر علا

چیست؟ قطب و سپهر مستعلا ms311 پیک آوازه من و گلکشت

بیذق گردباد و عرصهآ دشت

به خیالی که رخ نمود او را، آنقدر با غرور همراه است

که تو گویی پیاده و شاه است 25 بیخبر زآنکه این نکو استاد

صد ازین گنده باز دارد یاد نه حریفی است کش توان بردن

یا توان پی به خصمی افشردن من گرفتم تمامی کالا

به تو بازد به خود مناز اصلا که چو شاه ارچه ذوالجهات شوی

زندت شهرخی که مات شوی خون همباز او یقین هدر است

عرصه حاضر که با قضا قدر است پیشبینان که واقف کارند

فرز و رخ پیش او فرود آرند آنکه که کالاش را خطا نرسید

ز رخ از باختن عرق نچکید همچو فیلان عرصهآ تصویر

مانده برپای حیرتش زنجیر اسپ جرأت کجا تواند تاخت

اول بازی آنکه رخ درباخت وآنکه در زیر اسپ شد، نشود به رخش باز، چشم اهل خرد

رخ بر احوال او دلیل بود وآنکه در زیر فرز رفت رواست

قامتش گر نگردد از غم راست وآنکه زیر پیاده افتاده

هر دمش خجلتی ز نو زاده هان وقاری کناره جو، پی دید

عرصه را از کنار باید دید طرفه بازیچههای گوناگون

کآید از عرصهآ قضا بیرون بس هنرپیشه مرد بافرهنگ

که ز لعب زمانه با دل تنگ همچو رخ با وجود راستروی

جاش در کنج عرصه میشنوی بس فرومایه کودن گستاخ

با دلی چون دهن به خنده فراخ گه بر شاه جای کرده به ناز

گرچه فرزین صفت بود کجباز خواهم این عرصهآ گران رفتار

خواهم این قلعهآ بلند حصار، بینصیب از شه و وزیر شود

فیلبندش خلل پذیر شود

ز روبه بازی گرگان براندیش سمور و قاقم ار دارد کسی دوست

ندارد جز برای کندن پوست نه از هر گرمی احسان است مقصود

برآرد آخر آتش دود از عود 8فلک ساعت شمار و شیشهاش ما

یکی مشت است ریگ اسباب دنیا، ازین کم کرده برآن میفزاید

به یک ساعت پر و خالی نماید وقاری چشم عبرت گر گشایی

چو چشم از نور عرفان بر سر آیی ازین کودک منش پیر ستمگر

به جز عبرت نگیری چیز دیگر چه خوش گفت این سخن آن نکته پرداز

امیر ملک معنی شیخ شیراز «نباید بستن اندر چیز و کس 1دل

که دل برداشتن کاری است مشکل» قناعت کن و با کم خود بساز پی بیشی و روزی کس متاز کسی روزی دیگری را نخورد و گر قصد خوردن کند جان نبرد گرفتم که آن لقمه آرد به کام ز کام افکند نارسیده به کام

شود هر ذره از مهرش به رنگی هر زمان پیدا صدر ایران آنکه در جنب سخای او کم است

ملک جمشید از فضای حلقهآ انگشتری از پی کسب سعادت، زهره صد ره مهر وار

در حریم صدر گویی دیده مه را مشتری

چون چهرهآ خورشید منور سازد ای که دایم حاسد جاهت کند چون گل از خار ندامت سینه چاک نیزهای هرکس به قصدت برفراختآمد از آن ms314 نیزه خود بی

آمد از آن نیزه خود بی سر چو تاک

بیروی تو، بیچاره دل از آتش تب سوخت از حال شب هجر وقاری چه نویسم

با شمع همان اشک فشان اول شب سوخت 0هرچند که یوسف به زلیخا ندهد رو زآن زهره جبین است که بر پاش نهد رو استاد من آنکه زیب کشور گشته عا

عالم ز فضایلش منور گشته صاحب خردان دهر بنگر یک یک از صدق آخر دو تاش در برگشته آن طوطی شیرین1 زیان در مجمع روحانیان

چون لب گشاید، بیگمان افغان برآید از همه

رخت صداقت بر قدش تا برتر آید از همه گیرم بود آن نگار، خودکام آخر صبحی باشد از پی هرشام آخر

دل نتوان کند از آن دلارام آخر در شهر هم اوست کش بود نام آخر در فرقت جانانه ز جانم سیرم گمگشته سر کلافهآ تدبیرم ای پیک صبا از رخ و زلف و خط یار حرفی به میان آر که بس دلگیرم دیشب به خیال آن مه مهر گسل گفتم رمزی زجور آن سنگیندل 2 گفتا که رسی به کام خویش ای غافل داری چو نهفته راز وی در ته دل

نوشیده ز هر میکدهای جرعهآ می ای برده به کنه سخن هرکس پی نوشیده ز هر میکدهای بنگر به کلام من ببین لطف که هست چو مدح تو بینهایت آخر در وی

ی راکردیم وداع دنیی و عقبی را در عشق بتی که زد ره تقوی را من آتش عشق او ز دل چون فکنم در آتش دل فکند چون شهری را

تاکی زنیام نیش نصیحت؟ خاموش! شاد است دل ms315 از دردکشی زآنکه بود

در میکده زآن دردی خم، صافی نوش افسوس که شیوهآ وفا نازیباست در دیدهآ بیگانهپرستی که مراست چون دیده زغم گوهر اشک افشاند خندد که همین شیوه، پسندیدهآ ماست

فریدون کی به عشرت جام گیرد چو جم در غیر قصر آرام گیرد؟

نقش کرده ممسک برگشته حال کین مسکین در دلش مسطر مثال

شمع چون خاموش گردد، گردد از پروانه فرد آن دل که در بدایت از ذره کمتر آمد چون نیک دیدم او را خورشید رو برآمد

به خاک پای آن شوخ ار نهی دل دلا کامت شود از دهر حاصل چه حاجت است به شمشیر، قتل همچو منی؟

بساز کار مرا جان من به گوشهآ چشم ز سوء صحبت اشرار و یمن همت ابرار

شریف از چیز شد خالی، شرف گشت از بدی تانب

به چشم آخر عیان دیدی بنازم حسن روزافزون

چون وقاری بر ره حرمان نشست از دلش داغی درهم نشوی از سخن دل گل من بیخود شدهام کرده چو او جا به دل من ای گل گلزار خوبی میوهآ بستان دل

بر تو خوانم یک معما لیکش از خاطر مهل از چهل ده هشت کن وز ده بیفکن پنج را

پس بزن بر آلف مانند وی ای ترک چگل تا به یمن التفاتت ز انقلاب پیچ و تاب

وارهد نام من بیچارهآ بیصبر و دل

ای که قصر جلال تو دارد خنده برآسمان و هستی او

میبرد زآرزو گداخته بدر چرخ رفعت ز اوج پستی او هعامل نامیه در پیش صبا بگشاید فردی از دفترگل چون که حساب آراید

از دود دلم تیرگیها فزود در آیینهآ مه به چرخ کبود

جفت است همیشه با غم بیپایان فرد از دل خویشتن، نشان از دل خویش

جوید ز هلال و بدر دامن به میان گشایش دل برخیزدم زدیدهآ خویش برآفتاب رخ افکنده زلف پرتشویش در ملک دل انداخته سیمرغ هوس پی عشقی که زبر زیرشود قاف هم از وی

ربود قرارم ز دل و دل ز برم شوخی که فکند از نگهای در به درم بربود قرارم ز بربام آمد چو مهر و از ابر نقابرخسار چو ماه را نهفت از نظرم

ز باده دوای دل دیوانه طلباز گلشن عشرت گل پیمانه طلب تاکی ره باطل؟ ار هدایت طلبی ملحق با حق شو وز خمخانه طلب شوخی که خیال او ز شوخی چو نفس آرام وقرار نیستش در دل کس گر ابر نقاب از رخ چون مه فکند آید خورشید از تماشا به هوس صد عقده بیش ابرویش افکنده در دلم

ما را کمان کشی ز پی هم بود نه کم

آدم آسوده دل زنهار اگرجویی بجوی شکوهآ دل گفتی از جانان ز چیست بارها گفتم که برخوردار نیست هرکه آزادیاش از زلف پریشان باشد به سر خود چو شما بی سر و پایان باشد پنجه از خون که رنگین کرده آن بیدادگر؟

ناخن از خون برگ لاله، دست آن مهوش نگر

نباید جانب ابروش ms317 دیدن اگر گیری کمان باید کشیدن

جان بیدل؟ دل بیجان ز کمندش چو کمان بر به صاف می قضا پرورد جانم به درد باده مغز استخوانم گویم ز بس که گشتهام از میکشی خجل

ایام هفته متصل اوصاف خون دل

از گلاب ماضی آورد ار بود مینای می دگذارد ز دیهیم گیتی فروز بر اورنگ دل آن شه نیمروز

قد وقع الفراغ من تحریر هذا الکتاب بتوفیق الله الوهاب یؤم الایثنین، الثالث من شهر ذی الحجة الحرام سنة ازیع و ثمانین والف (1584) من الهخرة النبویة علی مهاجرها آلف

بنا بر ارادهآ خاطر عاطر فرزندی اعزی شرافت و نجابت پناهی توفیق و تایید دستگاهی المشرف بطواف الحرمین المحترمین میرزا محمد ربیعا بلغه الله إلی منتهی معارج المطالب سریعا، به مطالعه و مقابله و تصحیح لغات و تصریح نکات و شرح معمیات این نسخه پرداخت و چیزی چند که در این عرض از مورد غیب عز ورود پذیرفته بود از قطعه و تاریخ و غزل و غیرها به خط خود در متن و حاشیه ملحق ساخت به تاریخ منتصف شهرالله الآصب رجب سنة 1585 العبد المفتاق الی نعمة الله الباری، محمدامین الوقاری.

ديوان

ديوان

نبذة عن الكتاب

الفهرس