شاعران ابرانی - فرن 9ق - سرلشتدامه بشداسه انزوبه رسناخیز ، سبدعباس، 1221 - 2oets.IPersian -15m eetury -iearaphy ربه للدی کنگره m5686 ربه للدی ببوی شماره کمابنداسی ملی الحلاعان رکورد کتلنداسی : هیا

انتشارات پژوهش متون

دیوان بنایی هروی

سروده کمالالدین شیرعلی بنایی هروی

(مقتول 918 ه. ق)

تصحیح: سید عباس رستاخیز

چاپخانه: گلوردی

لیتوگرافی: تیزهوش

چاپ اول: 1400

شمارگان: 500

قیمت: 225 هزار تومان

شابک: 3- 94316-0 -978-622

نشانی انتشارات: قم، خیابان لقمان، لقمان 24، پلاک 23، انتشارات پژوهش متون

.25 - 37749675 Gtemtsreseaelhpub

مرکز توزیع: قم، خیابان ارم، ساختمان ناشران، پلاک 11 و 12، کتابسرای دار الصادقین

دوره تیموری از جهت بسیاری ادیبان و شاعران و گسترش ادب، در شمار ادوار برجسته و ممتاز ادبیات ایران است. اقبال عمومی به شعر و ادب در این دوره را در آثاری همچون مجالس النفایس امیر علیشیر نوایی، تذکره الشعراء دولتشاه سمرقندی و حبیب السیر خواند میر میتوان یافت. صرف نظر از ناآرامیها و لشکرکشیهای تیمور، در دوران حکومت شاهزادگان ادب پرور تیموری و با پیدایی حکومتهای ملوکالطوایفی، مراکز متعددی برای اجتماع شاعران و ادیبان پدید آمد. این مراکز باعث مردمی شدن فرهنگ و ادب در این دوره شد. چنانچه در میان شعرای این دوره به نام کسانی برمیخوریم که پیشهور، کارگر و یا سپاهی بودهاند. برخی شاعران این دوره حتی از خط و کتابت بهرهای نداشتند. زنان شاعره بسیاری در این دوره پرورش یافتند و مورد اقبال عموم قرار گرفتند. با مطالعه آثاری همچون تذکره الشعراء دولتشاه سمرقندی میتوان پی برد که سرودن اشعار و مراثی در شمار تشریفات و مراسم رسمی ms001 دربار بوده است. با این حال ادبیات و مشخصا شعر در این دوره، ضعفهای غیرقابل انکاری را داشته است که اتفاقا وجود همین نقاط ضعف در شعر آن دوره است که ارزش دیوان پیش رو را دوچندان میکند. هرچند بسیاری شعراء و آثارشان در این دوره شایان توجه و تحسین برانگیز است؛ اما از جهت کیفیت آثار در شمار ادوار برجسته ادبی ایران نیست. در این دوره شعر از حیث مضمون، ابداع، خلاقیت، زمینههای عاطفی و احساسی و صور خیال رو به افول نهاد. چنانچه رواج تتبع و تقلید از آثار قدما و معانی و افکار و سبک بیان آنان، مهمترین و نخستین ویژگی شعر فارسی گردید. در چنین شرایطی، ظهور شاعری چون بنایی هروی، دور از انتظار بود.

80شود دوستت را بود دشمنت را

مصایب منافع، منافع مصایب21 شکفته شد گل وبلبل هزار دستان است چمن زبرگ ونوا رشک باغ رضوان است ز سبزه طارم سبز است باغ کز گل او مطالع افقش پر ز مهر رخشان است چمن همی دهد از جنت نعیم نشان که از هوا وزمین جمله راح وریحان است شنید نرگستر «فانظروا الی الآثار» که در تفرج آثار صنع یزدان است نشست گرد لب جو بنفشه همچو مگس نهال سرو به کف باد را مگس ران است کند مسدس نرگس بیان مهندس ابر بر آب رسم دوایر برای برهان است نسیم از دف گل دورهای ایقاعی زند که بلبلش از موقفان الحان است ms005

ز برگ ریز خزان نوبهار دولت تو

به دور باد که عالم از او گلستان است(1) دگر ز تاب خور آتش فتاد در گلزار سمندری است در آتش نشسته بلبل زار صبا چو دود جحیم آمده است آتش ریز نسیم چون نفس اژدهاست آتشبار ز خار سر زند اکنون به جای گل آتش گذشت آنکه گل آتشین دمد از خار به باغ جای گل و لاله شعله زد آتش سر از میانه بر آورد دود چون اشجار جهان به جوش چو دیگی ز تاب مهر و سپهر ز تاب جوشش او گشت مرتفع چو بخار سپهر گفت چو عاصی خلقت من نیران زمانه خواند چو شیطان «خلقتنی من نار» زمین ز آتش خور سوخت پای دریا را که پایش آبلهها دارد از در شهوار صبا اگر به مثل بگذرد به آب روان ms008 شود سموم و گدازد ازو چو موم زخار حباب نیست عیان آب را که از گرمی شده است آبله پیدا به روی دریا بار 10قدم در آب نهاده است نی ولی هر دم ز باد گرم کند صد هزار نالهآ زار اگر نه مغز سرش سوخت از حرارت مهر چرا گرفت به سر دستهای خویش چنار کسی پناه چه جوید به سایه از خورشید پناه میطلبد نیز سایه از دیوار عرق روان به رخ مهوشان شد از گرمی نشانه ایست ز «جنات تحتها الانهار» دود از چه سپر میکشد به سر آتش چرا که میرسد از تابش خورش آزار شهاب میجهد از هر طرف که میجوید ره برون شدن از تحت گنبد دوار عجب نباشد اگر ماهی اندرین گرما میان آب روان پوست افکند چون مار سپهر سوختی از تاب مهر اگر نشدی به زیر سایهآ خورشید آسمان مقدار سپهر رفعت و مه طلعت و ستاره حشم سحاب مکرمت و کان یمین و بحر یسار سپهر مرتبه یعقوب خان که گاه کرم هزار حاتم طی را به اوست استظهار

جهان بشاید خصم تو را ولی به هلاک

فلک بدارد اعدات را ولی بر دار(1) باز عروس چمن جلوه گری ساخت کار

ورنه عروسانه چیست گل زده گرد عزار گرنه فکنده است گل، عکس در آب از چه روست

گاه تماشا در آب دیدهآ بلبل چهار نوبت آن شد که باز از عمل نامیه

نقش گل آید برون از پی صوت هزار طفل شکوفه که باد از سر دوش درخت

افکندش برزمین جوی نهد در کنار شاخ گل زرد دید، نرگس و یک غنچه کند

تا به سر ناخنش باز کند طفل وار

کرده ز باران باغ، آبله دست چنار قطره شبنم دواند، بر سر بینی از آنک

غنچهآ زنبق زکام، داشت زباد بهار

رشتهآ برق از سرش، کرد چو بیرون مهار زان به نمد های میغ، آب دهد برق تیغ

تا بکشد بی دریغ خصم شهی کامگار نارون و سرو نیست، رسته به پهلوی هم

کز پی اعدای شاه، شکل طناب است و دار 2شاه سکندر نشان، شاه بدیع الزمان

خسرو صاحب قران، سنجر عالی تبار بسته جهان بر میان، مشربه آسمان

یخ زکواکب درآن، تا بودش آبدار خشک وتر از تیغ اوست وهم کنان زان کند

بحر زباران ضریح برتن خود استوار در سفر رخش اوست، سطح زمین نیم گام

در گذر خیل اوست جرم فلک یک غبار ای که اگر بر فلک رای تو حکم آورد

هیچ نگوید فلک جز فلک الاختیار خصم تو را در کمین حلقه زده اژدری است

چرخ که کرد از دهانش آتش مهر آشکار آب فرو کی رود، در گلوی بحر اگر

خنجر چون آب خویش جلوه دهی بربحار منطقه را متصل نیست مجره که چرخ

پیش تو بگرفته دست، بر کمر زرنگار ضبط تو زانسان نشاند، در همه دل ها نهیب

کز ستم ms013 و جور گل بلبل زار و نزار

غنچه گریبان گرفت، در بر او زاعتذار 30خصم تو برکوه اگر، سایه کند پشت کوه

کسب کند کسر او راست چو قرب جوار جامهآ گردون نه از شعلة خور درگرفت

زآتش قهرت سحر، جست بر او یک شرار روز وغا کز غبار، داروی سوزان کشد

چشم یلان را چو میل نیزهآ خارا گذار ابر فنا چون شود مایل باران تیر

وز تن گردان جهد، خون به هوا برق وار سرخ چو پیکان خون، همچو دل اهل درد

پهلوی هر پر دلی ساخته باشد قرار 35نیزهآ سبز تو را بار سر دشمن است

همچو نهال که سبز گردد و آید به بار خامه گرفتم به دست تا کنم انشاهآ مدح

از حد و اندازه بیش در صفت شهریار خامه چو بهر رقم بر لب کاغذ رسید

بر لبم انگشت ماند، نامهآ بی اختصار خیز بنایی روان، قصه فراوان مخوان

گرچه تو را تیز شد، طبع حکایت گذار خاطر شه آیینه است روی دعا باز کن

پیش کز این گفتگو آیینه گیرد غبار 4تا که زاوتاد یافت خیمهآ دنیا قیام

تا که براقطاب هست دور فلک را مدار

خیمهآ جاهت مصون باد زباد فنا

عمر تو چون دور چرخ، باد فزون از شمار21 بیا که لشکر یاجوج دی رسید دگر که بست آب روان یخ چو سد اسکندر به جنگ دی علم افراخت لشکر آتش که هست دود سیاهش سیاهی لشکر محدد فلک از چرخ ثابتات کشید به زیر دامن خود مجمر پر از اخگر کنون که مجمر پر اخگر اهل عالم را ز درج لعل بود صد هزار پی خوشتر ز آب دیده بود تر برای آتش خشک در آب خشک کسی را که نیست آتش تر برآمد از چمن حسن گلرخان هر سو عذار لاله ز سرما به رنگ نیلوفر ms014 نهان به چرخ کبود است مه ز سردی دی مثال گلخنیان در میان خاکستر نشست و خاست نیاید ز مهر اگر نکند شفق به وقت شب آتش، فلق به وقت سحر مرا به مقدم دی منکشف شد این معنی که بر خلیل چرا گشت گلستان آذر به حسرتند ز آتش چنان مسلمانان که رشکشان شود از حال مردن کافر کشید کوه ز سرمای دی به دامن پای ز برف هم نمد ابر را فکند به بر میان یخ نبود ماهی فسرده که آب به جنگ لشکر دی بسته بر میان خنجر نمود شعله ز دم اژدها که گنجشکان برای گرم شدن بر سرش برند حشر هوای تابه ماهی پزان کند ماهی که بر جهد دگر افتد میان آب شمر 5سحاب جوهری آمد که لاله را در برف نهاده است چو در پنبه دانهآ گوهر ز آب اگر فکنی قطره بر هوا در دم کند به صنعت اکسیر عقد لؤلؤی تر نشستهاند ملایک ز شدت سرما در آسمان همه شب گرد آتشین اخگر شکسته ژاله سر کوه را که ابر از برف به پنبه مرهم کافوریش نهد بر سر نه ابر مانع خورشید شد که خور از بیم قدم برون ننهد از سراچهآ خاور 2 میان ابر نهان گشته برق گرم مزاج که شد ز برف پر از پنبه ابر را بستر

بقای صورت خصم تو باد آن مقدار

که ظاهر است بر آب روان بقای صور17،

کوه را دامن پر از لعل بدخشان کرد باز آفتاب از سایهآ اشجار سطح سبزه را

چون خطایی کاغذ رنگین زرافشان کرد باز دشت را یکسر بساط ارغوانی رنگ ساخت

کوه را یک پاره از یاقوت رخشان کرد باز غنچهآ گل بر گریبان تکمهآ یاقوت دوخت

گل به ناخنهای رنگینش گریبان کرد باز بر سر لاله بنفشه شعلهآ کبریت داشت

زآن چراغ لاله را شمع فروزان کرد باز در دهان غنچهآ تر قطرههای ژاله بست

شاهد میگون لبی از خنده دندان کرد باز ژاله طفل شیرخوار آمد از آن چون نوعروس

غنچهآ سیراب از هر گوشه پستان کرد باز شد فلک بستان کز اوراق شکوفه باغ را

صد هزاران کوکب رخشنده گردان کرد باز از ابر آمد تیرباران ورنه گلبن خویش را

در ته گلگون سپرها از چه پنهان کرد باز از یخ دی بند آهن بود بر پا سرو را

آب مواج آمد و بندش به سوهان کرد باز سرخ بیند سبز را هر کس میان آب دید

گفت ازهار زمرد شاخ مرجان کرد باز

خضر پنداری هوای آب حیوان کرد باز از شکوفه بود سیم افشان صبا بر طرف باغ

با وجود خورده گل از حرص دندان کرد باز زد گره نرگس به سیم و زر به خواب ناز رفت

آن گره را ژاله چون دزدان به دندان کرد باز 15 باد میآمد به دزدی در حریم بوستان

زین ms019 گنهکاری حباب او را به زندان کرد باز محیی الموت است باد اکنون که چون عیسی به دم

مردگان بوستان را حامل جان کرد باز بوستان از غنچه لعل آب در دور تگرگ

رشک صد دریا شد و این نسخه صد کان کرد باز شاخ گل شد تیر بهر صید مرغان در چمن

باد صبح آن تیر را از غنچه پیکان کرد باز غنچه و نرگس ز تاب گل نظر بربست و گفت

در رخ خورشید تابان دیده نتوان کرد باز 20 با دوات زر قلم زد بر سر دستار خویش

خویش را نرگس یکی از اهل دیوان کرد باز جام زر مانده است بر سیمین طبق نرگس مگر

خویش را از ساقیان بزم سلطان کرد باز شاه دریا دل، سپهر معدلت یعقوب خان

آنکه دست درفشان چون ابر نیسان کرد باز چتر بر فرق همایون است او را یا همای

پر برای سایه بر فرق سلیمان کرد باز

گل سپر انداخت از کف، غنچه خفتان کرد باز 25پیش ماه عارض او خصم خود را عرضه کرد

همچو نادانی که در مهتاب، کتان کرد باز سینهآ دشمن درید و خنجرش در دل نشاند

گنج گوهر بود پنهانش به ویران کرد باز روز هیجا چون کمان خصم نگونش پشت داد

کز تبسم تیر او لبهای خندان کرد باز قرص مهر و ماه را از شرم پنهان ساخت چرخ

هر کجا انعام عام او سر خوان کرد باز ابر نیسان خواست از عمان کفش در بار دید

از حیا غرق عرق شد رو به عمان کرد باز 30سینهآ دشمن به رزم از تیغ کین گلزار ساخت

وانگه از بسیاری ناوک چو بستان کرد باز ای جهانگیری که دشمن جمله بر نام تو یافت

نامههای فتح را چون مهر و عنوان کرد باز آهوی دشتی ز عدلت از پی همخانگی

دستها بر ms020 گردن گرگ بیابان کرد باز مرغ روح خصم را تیر تو در پی کرده است

همچنان کاندر هوای صید طیران کرد باز زآستان عزتت سر منزلی بهتر ندید

دیده تا زین منزل فیروزه کیوان کرد باز 35خسروا خاقان تویی امروز خاقانی منم

کز پی عرض مدایح رو به خاقان کرد باز

کارزاری چون عصای پور عمران کرد باز هر که شعرم کرد احیا از پی تحسین من

گفت از نظم سخن احیای سلمان کرد باز دفتر اهل سخن را همچو گل بر باد داد

تا «بنایی» غنچه سان اوراق دیوان کرد باز تا بهاران طرهآ شمشاد خواهد زد گره

سنبل پرتاب خواهد زلف پیچان کرد باز

باد باقی دولتت آمین کنان روح الامین

دستها بهر اجابت سوی یزدان کرد باز41 تا به صحرا فکند چشم تماشا نرگس زده با طبل و علم خیمه به صحرا نرگس دیده از منظر فیروزه چو خورشید گشاد باغ را ساخت نظرگاه تماشا نرگس تکمهآ سیم به ناخن ز گریبان گشاد جامه از سر بدر آورد زگریبان نرگس بر لب جوی ز چشم آبله راند نرگس نعره انداخته در آب مصفا نرگس دیده پیوسته به ناخن ز چه رو میخارد گر نکرده است رگ ناخنه پیدا نرگس بسته دستار به سر طاقیهآ نارنجی بر شکسته است حریفانه و رعنا نرگس برد بر شاخ سر دست و، ز به نیمی کند که جوان است و، به سر پنجه توانا نرگس شمع افروخت، و بگرفت در انگشت از باد که برد سوی شبستان به مدارا نرگس نو عروسی است که با معجر پر گل زده است زر ورق بر گل رو از پی آرا نرگس لب معجر به دهن برده ز حیرت که چرا راز خود کرده چو گل در چمن افشا نرگس داشت از باده مگر جنبش دندان که گرفت زردهآ بیضه به دندان به مداوا نرگس ms021 مطرب ار نیست چرا چنگ به چادر دارد با قد خم شده چون زهرهآ زهرا نرگس

مطلع دوم تا به چشم تو نظر باخته چون ما نرگس چشم باز است میان همه گلها نرگس 2گر به بالای بلای تو بیندازد چشم فکند چشم ز خجلت سوی بالا نرگس داغ از آن کرد میان سر او را دوران که شد از چشم تو دیوانه و شیدا نرگس همچو من سینهآ خود کند به ناخن ز غمت آتش سینهآ خود کرد هویدا نرگس مستی از چشم تو دارد که به هر چشم زدن به صراحی و قدح میکند ایما نرگس چشم بد دور زروی توکه خوش گلزاری است سنبلش زلف سیه دیدهآ شهلا نرگس 2تا خرد سرمه ز راهت که کند چشم سیاه به در آرد زر عین از پی سودا نرگس خاک پای تو از آن روی کشد در دیده که تو را شد به شکر دیدهآ اعما نرگس گر به نوک مژه چشم از سرش آری بیرون نکند قطع ز چشمان تو ms022 قطعا نرگس دیده پر آب ز شبنم کند از دست تو داد پیش سلطان جهان چون من شیدا نرگس شاه خورشید لوا شاه محمد سلطان که شد از تربیت او چمن آرا نرگس 3وانکه از دولت دربانی قصرش زده است چوب بر طرف کله گوشهآ دارا نرگس در بغل مهر زرش داشت به ابریشم سبز زآن برات از همه سو ساخته مجرا نرگس گر بخوانند حدیث کرمش را بر گل ور ببیند درم افشانی او را نرگس

در دعا کوش بنایی که پی آمینش

برگشاده است چو موسی ید بیضا نرگس(21

8 تا لعل شد معارض یاقوت احمرش دست زمانه ریخت بسی سنگ بر سرش چشمش فراز عارض گلرنگ خفته است چون خستهای کز اطلس آل است بسترش همچون ستارهآ سحری رخ نموده است خون قطره قطره بر رخ خورشید پیکرش هرکس غبار راه بر آن خط نشسته دید گفتا چه نوبهار برآورده عنبرش از بس که دل به طرهآ آن سرو بستهاند نسبت بود تمام به شاخ صنوبرش تا چند سر به پای نگار من افکند هر دم ز دست هندوی زلف سبک سرش دامان جان خسته دلان پر شکر شود در خنده چون گشاده شود تنگ شکرش چشم تو از سواد بیاض است نافهای بگشاده سر که گشته عیان مشک ازفرش شد پوست پوش مشک وبه صحرای چین فتاد سودای کاکلت مگر افتاد در سرش هردم شکسته زلف تو ام سوی خود کشید مانند کسر لام، که دال است برجرش دادم ستاند از تو که آباد باد و شاد دارای شرع و محکمهآ عدل گسترش قاضی نظام دولت ودین احمد آنکه هست بر قدر جاه خلعت شرع پیمبرش آن آسمان ms024 جود که در بخشش آفتاب در چشم همت آمده از ذره کمترش وان آفتاب سیر که افلاک کرده اند ماه و ستاره وام زنعل تکاورش عیسی تکلمی که به مظلوم مرده دل جان می دهد چو از نفس روح پرورش یاجوج ظلم را ندهد دخل در جهان شرع متین که آمده سد سکندرش از باده لاله ساغر خود سرنگون نکرد معروف تا نشد به جهان نهی منکرش گرد سپهر منطقه نبود که آسمان بسته کمر به خدمت و گردیده چاکرش ای مطبخ نوال تو جایی که چرخ پیر خم کرده پشت و آمده چون حلقهآ درش از مطبخ تو توده ای خاکستر است چرخ انجم میان توده ای خاکستر اخگرش زنگی است رخش عزم تو را چرخ تیز رو خورشید گرد منطقه رنگی است از زرش عنقای همتت به بلندی است آنچنان کآید فلک چو بیضه نهان زیر شهپرش کی می گرفت دیدهآ مه را غبار اگر چرخ از غبار راه تو کردی منورش

35 بادا رخ محب تو چون خاوران سفید

خصم تو باد چهره ززنگی سیه ترش مرا قدیست چو نون زآن دو ابروی چو هلال ز اشک سرخ بر او اوفتاده نقطهآ خال شب است زلف تو ابرو هلال و بدر رویت عجب شبی که در او جمع گشته بدر و هلال ز اشک سرخ مرا پر گل است خانهآ چشم چو منظری که بر او افکنند گل اطفال به قصد دل خم زلقت فتاده بر عارض چو شست (کاو) پی ماهی فتد بر آب زلال 5نشان حسن مگر مهر میکنی امروز که بر نگین لبت میکند سیاهی خال گهی که تیر تو آید به میهمانی دل ز سینه جان بدر آید برای استقبال به گرد چهره خطت بهر حسن دایره زد که مستدیر به حسن است احسن الاشکال گرفت غمزهآ تو شیوهآ جهانگیری چو تیغ شاه فلک منزلت به استقلال سپهر مرتبه شاه جهان تمر عثمان که هست ماه نوش خاک بوس صف نعال

شب تو باد به شادی چو سلخ ماه ms027 صیام

صباح نیز به عشرت چو غرهآ شوال1 شد هوا باز چنان گرم که در آب روان سینه بر ریگ نهاده است ز گرما سرطان نیست در سایهآ اشجار عیان پرتو مهر آفتاب است ز گرما شده در سایه نهان از حرارت شده لب خشک چو صفرایی طبع نهر مرغوب که گشت از دهنش آب روان گردباد از پی آن میجهد از خاک به راه پای میسوزدش از بس که زمین شد سوزان تاب خورشید به حدی است که در سایهآ بید پوست برخاسته از چهرهآ گل در بستان آن شفق نیست که آتش به سوی روزن چرخ شده نزدیک که بیرون شود از قصر جهان چاک زد پیرهن از گرمی خورشید چنار تا شود بر جگر سوختهاش باد وزان سنگ آتش شده در کوه ز تأثیر هوا شعلهها سر زده از وی عوض لاله ستان شب که ریزان شود از چرخ کواکب گویی اژدهایی است که میریزدش آتش ز دهان چرخ سیار فتادی ز عطش بی حرکت گر نه در نجفش بودی از انجم به دهان چشمه از کوه روان نیست که از تابش خور تیغ کوهست که بگداخته گردیده روان پرتو مهر که در خانه فتد از روزن آتشی گردد و آن خانه شود آتشدان زین هوا در تب سوزنده چو میمیرد نار از پی ماتم آن گشته سیه پوش دخان سایه از گرمی خورشید گریزان دیدم در پی سایه ز گرمی شده خورشید روان 5نیست آن لعل که از تابش خور همچو انار بسته خون جگر لعل گره در دل کان نهر کاریز مگو غرق زمین گشته پر آب بسکه خورد آب ز تاب عطش تابستان

چندان شمار سبحهآ عمرت به روزگار

در رشتهآ شهور کشد دانهآ سنین1

رشتهآ دندان او گردیده پیدا زآن میان یا مگر چون من ز هجر روی آن خورشید روی

سینهآ پر خون به ناخن میخراشد آسمان یا مگر عیار گردون از برای شبروی

چون کمان داران بر آتش نرم میسازد کمان یا مگر از ساحری کرده است پیر روزگار

نعل بر آتش پی دلگرمی پیر و جوان یا مگر سیمین قدح از دست ناهید اوفتاد

بر فراز ستر گلگون شب از خواب گران یا مگر حکام علوی از برای احتساب

ریختند از ساغر سیمین می چون ارغوان یا مگر زد گردن بهرام را گردون به تیغ

ظرف خود داده است کز خون سر آرد این زمان 1یا مگر نقاش تقدیر اندر این فیروزه کاخ

رنگ لعلی در صدف حل کرده بهر امتحان نی غلط گفتم که استاد ازل مالیده است

رنگ لعلی را به چوب درگه صدر زمان میبرم نامش ولی میخوانم این شعری چو آب

تا بدین آب از برای نام او شویم زبان چون کمان شد قامتم از قد آن سرو روان

برق آهم میجهد هر لحظه چون تیر از کمان

آری زری قلب را در شب توان کردن روان شد دل تنگم نشان تیر آن را رهگذر

راستی را راه ms034 مییابند در دل راستان از نسیم خط عنبرسای او آسوده دار

زخم را هر چند بوی مشک میدارد زیان بر زمین نعل سمندش بر تو دارد صد شرف

ای مه نو گر تو صد ره رفتهای بر آسمان در سواد دیده نقش خال او بندم خیال

همچو آن مشکی که میبندند بر خود مردمان من تو را میخوانم و زآن غمزه میگویم سخن

چون پری خوانی به صنعت، تیغ راند بر زبان خال در زلفت دل و جان را به گمراهی گرفت

شب سیه پنوشیده دزد و بسته راه کاروان عکس آن دست حنایی رنگ در چشم ترم

پنجهآ مرجانست گویی گشته در دریا عیان هر زمان گوید بنایی حال خود را با طبیب

از طبیب آخر نشاید کرد درد خود نهان قهر وخشمت جان ستاند، جان دهد لعل لبت

همچو قهر ولطف صدرعالم و بدرجهان 5صدر والا قدر عالی منزلت صدر علا

آنکه آمد لطف او جان بخش و قهرش جان ستان آفتاب اوج عزت ماه کیوان منزلت

سرفراز دین و دولت کار ساز انس و جان

کرده وهمش در تخیل کار عقل خرده دان بلبلی کز گلشن اقبال او گیرد نوا

پرکند از بال شاهین از برای آشیان ای حدیث فضل تو از قاف رفته تا به قاف

وی گرفته صیت جودت قیروان تا قیروان 3دید هرکس نظم و نثرت را به الفاظ بدیع

گفت مستغنی است وصف این معانی از بیان بکر فکرت را که عقل از قاصرات الطرف خواند

«لم یقانفها قلوب الانس» اطمینان جان بیت شعرت بیت معمور است خالی از قصور

گشته از جولان معنی جای خیرات جنان هست شعر آوردنم سوی تو چون آن ساده دل

کآب در شط در به دریا آورد گوهر به کان کامگارا می کنم حال دل خود عرضه داشت

وز طبیب احوال درد خود نمی دارم نهان 35کز ms035 خراسان بخت بد در رفتنم آمد دلیل

راست چون آدم چو ابلیسش برون کرد از جنان فضلم این بس کز خراسانم که یارب دورباد

خاک پاکش از غبار فتنة آخرزمان من ندانم کز طمع بر در نشینم حلقه وار

وزفغان درد سر مردم دهم زنجیر سان نرم سازم خویشتن را چون خمیر از بهر آش

گرم سازم خویشتن را چون تنور از بهر نان

مطلع دوم ای از نگین لعل تو یاقوت خون فشان خاتم نهاده پیش لبت مهر بردهان بس کز غم تو سوزد دل اندر درون من چون پسته سرخ گشته مرا مغز استخوان قد منی شکسته دل از ضعف حلقه شد از قوت هرچه حلقه شود بیشتر کمان مژگان طناب گشته بر اطراف سایبان ms037 3کرده است سایه بان خیال تو چشم من برآتش عذار تو باران لطف ریخت مانده است خالهای سیاهت از او نشان ای دل به خون ما چو نشد تیز خنجرش چون تیغ سر به سنگ زدن تا بکی توان وقت عتاب در دل او جاکن ای سرشک آن به که روز جنگ در آهن شود نهان

6خندان چو صبح باد، دلت در بساط عیش

خصم تو باد چون شفق از گریه خون فشان(1

***

به چارمیخ تن حاسد تو دوخته باد

چو نعل توسن تو پایمال صد خاری11

شوی زیر وزبر کآفاق را زیر وزبر کردی فراغ و امن را بردی حضور و امن را همره

غم و اندوه آوردی، بلا و فتنه سر کردی برآوردی زمردم های، های گریه در ماتم

به هی هی فتنه را بیدار و آفت را خبر کردی برون بردی ازاین مجلس حریف دوستکامی را

به دشمن کامی ام ساغر پراز خون جگر کردی کهن دیدی مگر افسانهآ یعقوب و یوسف را

که از نو یوسف و یعقوب دیگر را سمر کردی امان باییست دادن، جان خان یعقوب را باری

زنادانی به جان شاه یوسف قصد اگر کردی زروی دشت بردی یوسف و یعقوب را با هم

تو ای خون خواره گرگ آخر عجب دستی بدر کردی نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ار گم شد، چه شد یعقوب را باری

به کوته عمری افکندی چنان عمر درازی را چو خاک افتی زپا سر برنیاری دیگر ای گردون

که افکندی زپا زینگونه سرو سرفرازی را به سان سایه بر خاک اوفتی پامال ره گردی

که همچون سایه برخاک اوفکندی سرونازی را سپهرا خون شود باری دلت چون از دلت آید

که بردی دل پر از خون پادشاه دلنوازی را زسر برکنده بادا ای فلک چشم جهان بیند

چه بود از صید دل ها چشم بستن شاهبازی را شود ای چرخ یارب کوته از کار جهان دستت

که دست از کارها کوتاه کردی کارسازی را زعالم غارت یعقوب و یوسف کردی ای گردون

به عالم کس ندارد یاد ازین سان ترک تازی را نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ارگم شد، چه شد یعقوب را ms048 باری کجا شد آفتاب دین و دولت ظل یزدانی

معز السلطنه یعقوب خان اسکندر ثانی کجا شد خسرو عادل، انارالله برهانه

که بودی بر سپهر معدلت خورشید یزدانی کجاشد آن جهانگیری که چون خورشید از رفعت

زدی بر خرگه فیروز گون چتر جهان بانی کجا شد شاه ممتاز از شهان در صورت و معنی

بدان سان کز کلام دیگران آیات فرقانی

برای سر زدن انگشت ماه نو به پیشانی کجا شد آنکه از عدلش چنان شد عالم آبادان

که با آه و فغان جغد از خدا می خواست ویرانی کجا شد آن جمال و زینت یوسف بهادر خان

کجا شد آن شکوه و دولت یعقوب سلطانی نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ار گم شد، چه شد یعقوب را باری دریغ از شهسواری کز لطافت گاه جولانش

کشیدی سرمه چشم اهل دید از خاک میدانش چه شد مالک رقابی را که بودی زیور گردن

سران هر سرافرازی جهان را طوق فرمانش نگون شد طوق جمشیدی، که گر احسان او دیدی

چو خاقانی به مداحی کمر می بست خاقانش نهان شد گوهر پر قیمتی در قعر این دریا

که صد قلزم نمودی قطرهآ از بحر احسانش نگین از دست دادی تخت هم برباد از غیرت

اگر دیدی سلیمان جاه او در روز دیوانش فرو شد یوسفی در چه که بود از غایت خوبی

به هر بیت الحزن صد خسته چون یعقوب کنعانش از این بیت الحزن بربست چشم خویش یعقوبی

که صد یوسف شمردی خویشتن را از غلامانش نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ارگم شد، چه شد یعقوب را باری

ز صد گل یک گلت نشکفته برباد خزان رفتی تو را چون سرو پا برجای می ms049 دیدم در این گلشن

سبک ناگه چرا زین باغ چون آب روان رفتی تو مه بودی شها گرد تو صف بربسته چون هاله

فتاه آن هاله در هم چون تو ای ماه از میان رفتی تو را امن وامان پیوسته همره بود در عالم

تو هم شاها زعالم همره امن و امان رفتی جهانی را غبار خاطراست از رفتنت گرچه

غباری بردلی ننهادی و زین خاکدان رفتی بنایی داشت از جام وصالت دوست کامیها

چرا انداختی او را به کام دشمنان رفتی جوان رفت از جهان، یاران پراندوه جان یوسف خان

تو هم شاها جوان اندر پی آن نوجوان رفتی نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ارگم شد، چه شد یعقوب را باری به حق رحمتت یارب که آمد برجهان شامل

به فضل فاضلت کآمد زفضل فاضلان فاضل به حق نور ذاتت کآمد از ذرات تابنده

به خورشید قدم یعنی که آمد کاییناتش ضل به حق آن قلم کاو زد رقم بر تختهآ هستی

به آن لوح که آمد جامع ماضی و مستقبل به حق کرسی ات کآمد فزون از داخل و خارج

به عرش اعظمت کآمد محیط عالی و سافل

فلک زد بر سر ادیان سابق خامهآ باطل به حق انبیاء و اولیا کز حکمت ایشان را

به تکمیل نواقص کردی از عرفان خود کامل به حق یوسف و یعقوب کاین، یعقوب و یوسف را

چو آن یعقوب و یوسف در بهشت آباد کن منزل نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ار گم شد، چه شد یعقوب را باری اگر شه رفت بادا دولت شهزاده جاویدان

شه و شهزاده و شهزاده ثانی بایسنغرخان همایون اختر تابنده برج، ملک و ملت را

چه اختر آسمان دین و دولت را مه تابان چه شاهی کز پدر بر ms050 هفت اقلیمش رسد شاهی

زمادر نیز شاه و شه نشان تا شاه نوشیروان کریما مالک الملکا به حق قدرت عامت

که شاهان را گدا سازد، گدایان را کند سلطان به ذات لایزالت کآن ندارد اول و آخر

به ملک بی زوالت کش نه آغاز است و نه پایان به رنج و محنت و اندوه یوسف در درون چه

به آب دیده و سوز دل یعقوب در کنعان جهان را ده زعدل حضرت شهزاده آبادی

ز ظلم آسمان کز وی، در این غمخانهآ ویران نه از یوسف نشان ماند و نه از یعقوب آثاری عزیزان یوسف ار گم شد، چه شد یعقوب را باری1

خورشید قدم در همه ذرات بنایی

بینی به یقین گر بودت دیدهآ بینا سقاک الله یا ساقی افض راحا و ناولها

که آن یاقوتی آمد قوت جانها قوت دلها به راه میکده کز گریهآ دردی کشان گل شد

ببین کآخر چه سرمستان فرو رفتند در گلها به سر حد کمالاند آن مه روشن دلی چون بدر

که گردد تیز همچون ماه نو در قطع منزلها فلک دورم فکند از راحت شبهای وصل او

«لیال الوصل راحت یا دلیل النحر واصلها»

که فریاد جرس رسم است در دنبال محملها در اول قصهآ غمهای خود بنهفتم از مردم

ولی این داستان افسانه ms051 شد آخر به محفلها به اشراق خرد کشف دقایق کن که در رندی

اشارات است قانون در طریق حل مشکلها فضیلت نیست غیر از رندی و عشق و جنون (حالی) «فعطل کل ما حاولت فی الدنیا وحصلها» ز رشک همدمان داری به رنج ای نازنین ما را

مشو با هر کسی همدم مرنجان بیش از این ما را برای خاطر دشمن ز ما قطع نظر کردی

مینداز از نظر یکبارگی هم این چنین ما را ز ما چشم عنایت بسته در اغیار میبینی

نبود ای یار جانی از تو هرگز چشم این ما را کنی آزار ما تا دشمنان را شادمان سازی

برای شادی ایشان مساز اندوهگین ما را مقید ساختی آخر به هر تار سر زلفم

به کفر اقرار فرمودی بر آوردی ز دین ما را اسیران را کنم بر دار گفتی جای آن دارد

که از شادی نیاید بعد از این پا بر زمین ما را

بنایی آستین بر دیدهآ خونبار میمالم از آن چون غنچه پرخون است دایم آستین ما را

4 خواهد دل من کوی تو هر جا برم او را نتوانم از این کوی که باز آورم او را آرام دل من بود آن شوخ که چون دل آرام نباشد نفسی در برم او را از سیم سرشک و، زر رخساره چه حاصل هرگز چو نشد میل به سیم و زرم او را پهلو به زمین آن سگ کو را نپسندم بستر شود ای کاش ز خاکسترم او را اشک از پی غمازی دل میرود از چشم بیرون مبر ای گریه ز چشم ترم او را ساقی همه درد سرم از دست خمار است عیشی است اگر باز کنی از سرم او را

وصفش چو نیاید به سخن راست بنایی

چون وصف کند؟ طبع سخن پرورم او را

5 ساغرم دادی و بر ابرو فکندی تاب را

زهر کردی ساقیا بر من شراب ms052 ناب را غمزه کردی تیغ و، مژگان ناوک و، ابرو کمان

بهر قتل من مرتب ساختی اسباب را دیدهام خلوتگه خاص خیال توست از آن

راه ندهم در حریم دیدهآ خود خواب را گر نه بیتاب است از مهر مه من هر شبی

چیست افتادن به خاک کوی او مهتاب را من که کردم سجده پیش طاق ابروی بتی

سر چو زاهد کی فرود آرم دگر محراب را گر نمیگردد به گلشن از وداع گل ملول

وقت رفتن چیست رو درهم کشیدن آب را

ای بنایی نالهآ جانسور تا کی میکشی

بس کن آخر چند میسوزی دل احباب را

تو «حالیا» مده امروز نقد عیش ز دست

که رفت دی و که دانست حال فردا را اگر دریافتی یک بار ذوق لعل جانان را

به عمر خود نخوردی خضر هرگز آب حیوان را به یک پرتو ز شمع وصل او کی میشدی قانع

اگر دانستمی تاریکی شبهای هجران را چنان شد آه و افغان من بیدل ز بیماری

که خود هم نیک بتوانم شنید از سینه افغان را ز دست دوستان پیکان دمادم آرزو دارم

که نقصان نیست از باران رحمت ابر نیسان را

بنایی عمر خود بیهوده ضایع میکنی آن به

که صرف جمع خوبان سازی اوقات پریشان را من اگرچه ناقبولم تو ms053 قبول کن خدا را که کند؟ قبول اگر تو نکنی قبول ما را دل نافهآ خطایی نکند به عطر سایی تو اگر گره گشایی سر زلف مشک سا را تو خیال رستگاری ز غم جهان نداری که ز دست میگذاری قدح طرب فزا را

دلم از کلام حالی ز غم آمده است خالی

که بود سرور عالی کلمات دلگشا را می و معشوق میخواهم نه مال و ملک دنیا را

که از دنیا و مافیها می و معشوق بس ما را من از قصر محبت کرده بودم سر برون روزی

که معمار قضا میبست این نه طاق مینا را معمائی است بس مشکل گشا اسرار عشق ای دل

که آسان نیست حل مشکل آن هیچ دانا را به تحلیل وجود خویش و ترکیب می و ساغر

توانی کشف کرد ایما و رمز این معما را جمال عشق اگر از روی مستوری کشد برقع

ندانی از مسلمان فرق کردن گبر و ترسا را گر از همت نبودی اهل دل را پایهآ عالی

قدم بر تارک خورشید کی بودی مسیحا را ز چشم منکران کور دل ساغر نهان اولی

که تاب دیدن خورشید نبود چشم اعما را به نقد امروز را در کار فردا کردی ای خواجه

به فردا گر رسی آن به که سازی کار فردا را

در سرشکم از این خاک در مرو جایی

نگاه دار چو حالی همیشه این جا را ساقیا در گردش آور جام را تا ببینم گردش ایام را آگه از آینهآ گیتی نماست آنگهی کاو صاف دارد جام را چارهآ کار من بیچاره کن چاره نبود بخت نافرجام را من مرید شیخ و زاهد نیستم بندهام رندان درد آشام را چون دهانم کام از آن لبها نیافت تن به ناکامی دهم ناکام را شد دل آرامی مرا آرام دل داد تسکین جان بیآرام را چون بیاض چشم من سرمنزل است قامت آن سرو سیم اندام را عشق مستوری خیال آمد خیال بسکه پختم این خیال خام را زاهدا تا چند مانی دام شید باز چین ای عنکبوت این دام را

روز و شب میخواهی از جانان وصال

(حالی) از حد میبری ابرام را

12 باز گل داد نوا بلبل خوش الحان را ساز و برگ دگر است از سر نو بستان را لاله ساغر کش و گل سرکش و بلبل به سرود ماند امروز چمن بزمگه مستان را

دولتی نیست که جاوید بماند جز عشق

(حالی) از دست مده دولت جاویدان را آن شوخ که از خیل سگان درم او را سگ نیستم از خیل سگان کمترم او را گویند که بیمار غمت میرود از دست آرید بدین حیله مگر بر سرم او را گویم سخن غیر ببین تا به چه افسون از خاطر اغیار برون میبرم او را آتش زده باد سحر امروز به گلشن گویا گذر افتاد به خاکسترم او را صد بار دلم بردهای از دست چو ساغر یک بار نگفتی که به دست آورم او را تا لاف زد از تنگ دهانی به تو غنچه از غصه چنانم که دهن بر درم او را

با مردم عاقل نشود یار بنایی

دیوانه مگر ساخت پری پیکرم او را نیست غیر از تو مراد دل بیحاصل ما گرچه حاصل نشود از تو مراد دل ما پیش از این مزرع فیروزه از آن خال سیاه تخم سودای تو کشتند در آب و گل ما نیست بار سفر از کوی تو بستن ممکن مگر آن روز که تابوت بود محمل ما دولتی بود وصال تو ولی زود گذشت همچو عمر گذران دولت مستعجل ما

سیل اشک ارچه روان کرد بنایی ز دو چشم

چون نشد سرو روان تو دمی مایل ما

15 شیخ زمان به چرخ در آید چو جام ما ms056 جامی اگر خورد ز می لعل فام ما نقش جهان در آینهآ جام ما نمود جام جهان نما نبود غیر جام ما این بس بلند نامی ما کآید از ازل منشور عشق بازی و رندی به نام ما صد پی شد استخوان تنم از سموم غم تا آمد آن همای سعادت به دام ما ساقی بیا که تفرقهام برد مو کشان یک دم ز دست تفرقه بستان زمام ما نان حلال شیخ نباشد ز شبهه پاک بستان که شبهه نیست در آب حرام ما

(حالی) مقیم میکدهایم اهل حال نیز

زهاد کی رسند به حال و مقام ما ما سرخوشیم و بادهآ عشرت به جام ما دور فلک چو گردش ساغر به کام ما منشور عشق بازی و رندی به نام ماست جاوید باد بر سر آن صفحه نام ما کی جام ما رسد به کف هر گدا صفت باید جمی که هم نفس آید به جام ما ای شیخ، ما سحاب محیط کرامتیم مخصوص هیچ کس نشود فیض عام ما تا خاک بوس میکده دانستهایم فیض واجب شده است بر همه کس احترام ما مجلس فروز ما شب وروز آتش می است روشن از این چراغ بود صبح و شام ما چون بی حواله کس دم آبی نمیخورد زاهد چراست منکر شرب مدام ما پیغام ذره را که رساند به آفتاب یعنی به شاه ما که رساند پیام ما کای شاه کامگار گدای توییم و هست بر خاک آستان ارادت مقام ما تو بینیاز از همه و ما نیازمند داریم احتیاج دگر هر کدام ما

به بزم شاه بنایی اگر رسی برسان

به گوش او گهر نظم آبدار مرا

18 گرچه تقدیر ازل شد موجب تقصیر ما

نیست جز اقرار بر تقصیر خود تدبیر ما عشق را تغییر نتوان کرد بی طی اللسان

قاصر است از شرح وبسط این سخن تقریر ما مست شد زنار بست وطاعت بت پیشه کرد

ای مریدان شیخ صنعان بود گویی پیر ما مشرکانند از ریا زهاد با نقصان شرک

از کمال جهل میکوشند در تکفیر ما سینهای دارم پر از تیر دعای مستجاب

وهم کن ای مدعی از ترکش پر تیر ما عقل را آن طره میآرد به زنجیر جنون

عاقلان را خود نگهدارید از زنجیر ما

وآن پریروی عزیمت میکند تسخیر ما نیست انجم از فلک ریزان که شبها چرخ را

اشک بر رو میدود از نالهآ شبگیر ما بسکه ما را میشود از دیدنش تغییر حال

حال ما را هر کسی میداند از تغییر ما (حالی) از تقصیر خود نومید نتوان شد زدوست خود چه خواهد بود پیش عفو او تقصیر ما

19 بسکه گل بگریخت از شرم تو در گلزارها

رنگ او شد سرخ در پایش در آمد خارها قامت گردون ز بار نالهآ من چنگ شد

بسته بر وی رشتههای آه من چون تارها گر به باغ آیم شود ماتمسرا ز افغان من

نوحه برگیرند مرغان بر سر دیوارها رخ به خون شستند در عهد تو گلهای چمن

بس که شب ناخن زدند از رشک بر رخسارها گل گریبان پاره کرد از بسکه بلبل خون گریست

از جفای خار غم در دامن گلزارها تا کمان را در سر افتاده است لاف ms058 ابرویت

ریسمان در گردن آرندش سوی بازارها تا چرا بر سینهآ اغیار آید تیر او زین حسد بینم بنایی را به دل آزارها

20 آنکه شد زلف سیه سنبل پرتاب او را سبزه سر بر زده گرد گل سیراب او را خلعت صبر من از پرتو خورشید رخش چون کتانی است که دریافته مهتاب او را گفت آن شوخ که در خواب تو آیم گفتم این حکایت به کسی گو که بود خواب او را آنکه از ما نکند یاد مبادا یا رب مانعی غیر فراموشی احباب او را گرد لب خط تو ریحان بهشتی است چه عجب گر ز سرچشمهآ خورشید دهی آب او را لب شیرین تو را خال سیه چون مگس است که فرو رفته قدم در شکر ناب او را

غرق دریای شراب است بنایی ساقی

کشتی باده به دست آور و دریاب او را

21 زآن سوخت شعلهآ دل من خانهآ مرا کآتش زد آن پری دل دیوانهآ مرا من شاد چون زیم که ز هر جا غمی رسد از گرد ره سراغ کند خانهآ مرا افسانه بهر خواب بود لیک میرود خواب کسی که بشنود افسانهآ مرا می چون خورم که سنگ ملامت شکسته است دور از لب تو ساغر و پیمانهآ مرا ای گنج حسن جانب ما رنجه کن قدم آباد ساز کلبهآ ویرانهآ مرا از دانههای اشک چه حاصل که کاشتم جز بار دل چو نیست بری دانهآ مرا

بازآ که اشک سرخ بنایی فکنده است

گلگون بساط بهر تو کاشانهآ مرا

22 به مستی چاک زد آن نازنین پیراهن خود را

که نپسندید بار پیرهن نازک تن خود را ز داغ سینه چون شد غرق خون پیراهن چاکم

سزد گر لالهوار آتش زنم پیراهن خود را

دمادم میدهد برباد آهم خرمن خود را در آید آفتاب از روزنش ms059 آتش فتد در من

که بر رویش چرا آن مه نبندد روزن خود را رخ از می کردهای گل گل مکن از گریه منع من

ز صوت بلبلان ده زیب دیگر گلشن خود را مکش دامن ز ما امروز و از فردا کن اندیشه

که نتوانی ز دست ما کشیدن دامن خود را دعای زندگی در هجر او کم کن مرا چون من بنایی از خدا میخواهم اکنون مردن خود را

23 بسکه میبیند سگش هر دم به کوی او مرا

چون رسیدم شرم میآید ز روی او مرا میکنم با سایهآ خود جنگ چون دیوانگان

تا چرا همراه میآید به کوی او مرا اینچنین کآن شوخ دارد آرزوی کشتنم

وه که خواهد کشت روزی آرزوی او مرا ناخوشم آید چو غیری گفتگوی او کند

خوش نیاید گرچه غیر از گفتگوی او مرا در دل و خاطر نیاید جنت و حورم که هست

دل به خاک کوی او خاطر به سوی او مرا کی از و دل بر توانم داشت چون بر پای دل

هست بندی دیگر از هر تار موی او مرا

24 باز دل کشتهآ آن چشم سیاه است مرا دیده سرگشتهآ آن روی چو ماه است مرا مبتلای شب هجران شدم و میدانم کاین هم از تیرگی بخت سیاه است مرا بر تنم هر طرف از زخم خدنگت چشمی است تا بدانی که بسی چشم به راه است مرا دل اگر پیش تو نالد ز من خسته مرنج دیگری میکند افغان چه گناه است مرا فتنهآ غم چو رسد روی به میخانه کنم کنج میخانه ز هر فتنه پناه است مرا هر طرف سر زده پیکان و پر زنگاری بر سر تربت از این گونه گیاه است مرا

گفتهای نیست بنایی به منت روی نیاز

باورت نیست وگرنه به خدا است مرا دگر ز خوردن غم ساقیا چه سود مرا که لعل خویش نمودی دمی ms060 ربود مرا بنفشه وار از آن سر فکندهام در پیش که رخ ز سنگ جفای تو شد کبود مرا به غمزه چشم تو هر گوشه کشتنی میجست که ابرویت به اشارت به او نمود مرا بسان مجمر از آن دود میرود به سرم که سوخت آتش عشق تو دل چو عود مرا

بنایی از غم و دردش خلاص چون یابم

چنین که درد و غم او به دل فزود مرا شب در آمد عنبرین موی تو یاد آمد مرا

شمع دیدم آتشین روی تو یاد آمد مرا جلوهآ شمشاد دیدم بر لب جو از نسیم

از خرام قد دلجوی تو یاد آمد مرا

بر عذار افتاده گیسوی تو یاد آمد مرا بر سر گلزار دیدم نالهآ مرغ سحر

ناله کردن بر سر کوی تو یاد آمد مرا روی آوردم به محراب اوفتادم در سجود

کآن زمان از طاق ابروی تو یاد آمد مرا نرگس مخمور چشم از خواب مستی باز کرد

از نگاه چشم جادوی تو یاد آمد مرا در چمن دیدم بنایی نرگس و سنبل به هم چشم ترک و زلف هندوی تو یاد آمد مرا

27 ای که دیدی بر سمند ناز جانان مرا

چون عنان در دست او بین رشتهآ جان مرا وه! که چشمم دور از آن گل همچوجیب غنچه ساخت

هر طرف صد جا به خون آغشته دامان مرا غنچه سان بهر چه میدوزی گریبانم که باز

چاک خواهی یافت همچون گل گریبان مرا گر به روی او نگویی ای صبا درد دلم

بر سر زلفش بگو حال پریشان مرا دم به دم گردد سرشکم بر رخ زرد آشکار

میکند زآن گونه پیدا درد پنهان مرا خشک ماند سرو در بستان و ناز از سر نهد

گر ببیند نازنین سرو خرامان مرا

این دل خودکام ms061 اگر میبود در فرمان مرا مانده پا در گل من مظلوم گریان را به راه

کاشکی زین رهگذر میبود سلطان مرا

کی به درد دل بنایی زار جان دادی چنین

رحم اگر بودی به دل آن نامسلمان مرا در هجر خاتم لب آن نازنین مرا بگرفته درد و غم به میان چون نگین مرا از بسکه دیده پاک کنم ز آستین مدام چون دیده خون چکد ز سر آستین مرا ای کاشکی به زیر زمینم شود مقام بی او چو صبر نیست به روی زمین مرا باشد مرا ز صحبت حوران عذاب روح گر دور از او برند به خلد برین مرا دیوانه ساخت در غم او از جنون من هر عاقلی که شد نفسی همنشین مرا پیوسته در سجود بتانم عجب مدار کافر اگر خطاب کنند اهل دین مرا

طغرای شاهی است بنایی به نام تو

تا هست داغ بندگیش بر جبین مرا نه سلامی ز تو کز غم کند آزاد مرا نه پیامی که به وصل تو کند شاد مرا نیست مشکل که به یادت گذرانم همه عمر مشکل آن است که هرگز نکنی یاد مرا من همان روز، ز هجران تو میترسیدم که به وصل تو فلک وعده همی داد مرا صبر بنیاد کنم بی رخ او گفتم لیک چه کنم چون نبود صبر ز بنیاد مرا خاک گشتم به رهت بر سر من نه قدمی پیش از آندم که دهد هجر تو بر باد مرا ای اجل در غم او زود به فریادم رس که نمانده است دگر طاقت فریاد مرا

کوه غم میکند از سینه بنایی چه عجب

گر نیاید عجب از قصهآ فرهاد مرا

کز این غم چاک خواهم زد چو گل پیراهن خود را نخواهم دامنت چون لاله از خون خود آلود

خدا را بهر قتلم در میان زن دامن خود را ms062 ز درد هجر او ای همنشین حالم چه می پرسی

چه باشد حال بیماری که داند مردن خود را زآهم بسکه پیچد دود هر دم در سرای من

ز سوی خانهام همسایه بندد روزن خود را شب از همسایه اندیشم که بیند اضطراب من

از آن روشن نمیسازم چراغ مسکن خود را بنایی کاش بودی سایهآ تیغش مرا بر سر که میافراختم بهر تفاخر گردن خود را

31 کنم چون لاله چاک از غم لباس زندگانی را

چه دارم در لباس از مردم این داغ نهانی را چنان امروز غمگینم که یادم ناید ار خواهم

که پیش خاطر آرم روزگار شادمانی را نمردم از فراق و زندهام اما نمیدانم

که من میدانم از مردن بتر این زندگانی را توی آن چشمهآ حیوان که گر آگه شدی از تو

خضر میکرد در کار تو عمر جاودانی را جوانم آخر ای خودکام رحمی کن به حال من

که کردم در سر و کار غمت جان و جوانی را

که تا یک دم به تقریب سخن گیرم قرار آنجا به کویش هر که رفت از بهر کار و بار خود هر دم

من از غیرت که آیا رفت از بهر چه کار آنجا به راه کوی او با هیچ کس همره نمیگردم

ز بیم آنکه همراهم نیندازد گذار آنجا نمیآیم به کوی آن پری با اختیار خود

من دیوانه را دل میکشد بیاختیار آنجا مگر شد کوی آن مه طاعت خورشید را قبله

که رخ چون سایه ماند بر زمین روزی دو بار آنجا ز بیم آنکه خلق از نالهام دانند حال دل

به ماتمها روم از درد و گریم زار، زار آنجا

بنایی را بپرس از حال دل ای باد در کویش

که دل بر باد داده است آن پریشان روزگار آنجا من از کجا و رسیدن به ms063 آن جناب کجا کجاست ذرهآ سرگشته، آفتاب کجا خراب و مستم و بگذشته کار من ز صلاح صلاح کار کجا و من خراب کجا دلم ز ظلمت سالوس و زرق شد تیره کجاست ساقی صاف و شراب ناب کجا زمن حساب که گیرد دلا به روز حساب گدای بی سر و سامان کجا؟ حساب کجا

مگو که حالی و حافظ دو خسرو سخناند

گدا کجا و شهنشاه کامیاب کجا نور خداست لامع از چهرهآ تو ما را برقع فکن تو از رخ تا بنگرم خدا را جان میدهم به زاری رحمی به دل نیاری ای سنگدل که داری سنگین دلی چو خارا وقت می وصبوح است دل را زمی فتوح است فرمود «لا تناموا یا ایها السکارا» مستیم باده در سر رسوای شهر و کشور با ما مشو برابر شیخا بزرگوارا غرقاب عشق هایل، کشتی به غرق مایل ای در کنار ساحل زین ورطه برکنارا هر نقص را کمالیست وندر پیش زوالیست وی را نککو مثالیست خورشید عالم آرا آخر ز فرق دارا افتاد تاج دولت عبرت ز تاج دارا برگیر تاجدارا «یا طالب السلامه، اشرب بلا ملامه» «قد حلت الندامه فی ملة النصارا» ای اهل دین و دولت در ما نگر به رحمت کز کارگاه قسمت شد این حواله ما را صوفی ز خود چه لافی دام ریا چه بافی بنگر چو باده صافی رندان باصفا را

عیبم مکن که (حالی) رند است ولاابالی

کاین بود امر عالی فرمانده قضا را چون تب غم دگر کند ms064 حال من خراب را

بر لب من جز آبله کس نچکاند آب را تا تو در آب چشم من روی نمودهای دلم

دیده به چشم خویشتن چشمهآ آفتاب را

تا به کجا رساندم قصهآ خورد و خواب را گفت که عاشقی مگر این همه آه میکشی

آه که بی زبانیم بسته ره جواب را جز لب دوست چون قدح کی لب خویش تر کنم

گر ز بهشت آوری در نظرم شراب را همچو رکاب قامتم گشت خمیده تا چرا

دولت پایبوس او دست دهد رکاب را

مصحف عارض تو را دید بنایی حزین

خواند ز بیم چشم بد فاتحة الکتاب را خزان رسیده بده جام ارغوانی را که لاله رنگ کنم چهرهآ خزانی را خزان برای تو در باغ زرفشانی کرد که یادگیری از او رسم زرفشانی را به عیش کوش وز هر غم مساز خود را پیر غنیمتی شمر ایام نوجوانی را دلا به عیش و طرب عمر بگذران و مبر به آن جهان غم و اندوه این جهانی را بنوش آب حیات ای پسر ز چشمهآ جام چو خضر اگر طلبی عمر جاودانی را پناه جوی از آن خاکیان بیسر و پا که رد کنند قضاهای آسمانی را برای نفس زکسب حلال زاهد شهر حرام ساخته بر خویش زندگانی را نشان ز جام سکندر دلا نخواهی یافت ز پیر میکدهای نشنوی نشانی را بنوش آب حیات ای پسر ز چشمه جام چو خیر اگر طلبی عمر جاودانی را

به جان اگر ره جانان توان به سر بردن

در این طریق بنایی بکوش جانی را

هوای آمدن بر لب شود از ذوق جانم را مرا سنگ ملامت گر رسد بگذار ای همدم

که از بهر سگانش خورد سازم استخوانم را برآمد دردم از دل ژاله چون دیدم به روی گل

که یاد در گوشش ms065 سوخت جان ناتوانم را ندانم بار در چون میکشد گوشی که از لطفش

گران آید اگر باد آورد سویش فغانم را

به صد حسرت بنایی روی چون زر ساخت فرش ره

که تا روزی گذر افتد بر او سرو روانم را دمید صبح طرب ساقیا ز خواب درا بگیر جام می و خوش چو آفتاب برا کشم ز دیدهآ خود کاسه کاسه خون چه کنم که داد ساقی دوران از این شراب مرا چنین که زاهد ما لقمههای شبهه خورد چرا نمی خورد آخر شراب ناب چرا بجوی گوهر مقصود را وزین تک و پو به پای چرخ نگر صد هزار آبله را ز گریه خانهآ چشمم به باد شد چو حباب ز سیل نیست عجب گر شود خراب سرا از مرغزار جهان در گذر که این سبزه برای آن است که در وی کنند دواب چرا

جناب پیر مغان شد پناه خواری دهر

بنایی از ره عزت در این جناب درا که بر آشفت زلف یار مرا گه برآشفت روزگار مرا میکنم گریه تا صبا نبرد از سر کوی او غبار مرا کشتهآ آن قدم بیارایید به صنوبر سر مزار مرا

چهره از خون نگار میسازم

ای بنایی بگو نگار مرا برد شوق لبت ز دست مرا آخر این باده ساخت مست مرا در دعای توام که بر ناید غیر از این خدمتی ز دست مرا من و آه دل و بیا که کشم تحفه پیشت ز هرچه هست مرا گیسویت تا به خاک راه افتاد ساخت چون خاک راه پست مرا سر ز دست تو میزدم به جهان ساخت زلف تو پای بست مرا زلف او تا شکست پیدا کرد در دل ms066 افتاد صد شکست مرا

چون بنایی صلاحم آیین بود

لعل او ساخت می پرست مرا من کیستم که وصل تو باشد هوس مرا نظارهآ جمال تو از دور بس مرا وقت است اگر ز لطف به فریاد من رسی چون نیست غیر لطف تو فریاد رس مرا آمد نفس به آخرم از هجرت ای مسیح واحسرتا! اگر نشوی هم نفس مرا میآورد به نالهآ جانسوز چون درای دنبال محمل تو صدای جرس مرا روز وفاتم از سر کوی تو چون برند از حسرت تو روی بود باز پس مرا ای گل زدیده آب فشاندی چه حاصل است اکنون که سوخت شوق توچون خاروخس مرا

زآن شکرین لب است بنایی به کنج غم

پیوسته هردو دست به سر چون مگس مرا

از می لعل او بنایی نیست

غیر درد سر و خمار تو را

43 ای پریرو نواختی ما را باز دیوانه ساختی ما را گرم رویی ز حد مبر که چو شمع از خجالت گداختی ما را نام ما سگ نهی «عفاک الله» وه چه نیکو شناختی ما را بر سر ما زدی به خواری پای سر عزت فراختی ما را

همچو عود از غمت بنایی سوخت

تا به اکنون نواختی ما را

44 غم هجرانت اگر کشت به بیداد مرا مژدهآ آمدنت جان نوی ms067 داد مرا همره مرحلهآ شوق به استقبالت خیمه بیرون زده جان از تن ناشاد مرا دل قوی بود به امید وصالت، شب غم ورنه میبرد فراق تو زبنیاد مرا دل به صد راه گرفتار غم هجران بود خبر وصل تو کرد از همه آزاد مرا

من که بی خود چو بنایی زغمت افتادم

خبر از خویش ندارم که چه افتاد مرا

به هیچ کار چو او را سر بنایی نیست

گرش به غیر سر وکار شد چه سود مرا

46 به کوی او که چون من صد هزار از پا فتاد آنجا

نهادم پا ندانستم که باید سر نهاد آنجا دل خود را نمییابم رفیقا رو به کوی او

که در وقت گذشتن دل زپهلویم فتاد آنجا زبس دلهای غمگین کوی او خاصیتی دارد

که غمگین میرود بیرون کسی کاو رفت شاد آنجا شبی سرگرم گردیدم به بزم وصل او چون شمع

که دادم چون چراغ صبحگاهی سر به باد آنجا به کنج زهد و کوی نیستی در بسته میدارم

خوشا میخانه کاین دولت به رویم در گشاد آنجا چه گیرم سبحه در مسجد به عزم ذکر چون هرگز

مرا جز نام بت چیزی نمی آید به یاد آنجا بنایی بی دل ودین چون رود از کوی او بیرون که آنجا دل زدستش رفت ودین برباد داد آنجا

شود چون غنچه از هرسو گریبان پاره عاشق را من بیچاره را ms068 در عاشقی ظاهر شد آن معنی

که میگفتند جز مردن نباشد چاره عاشق را وجود آدمی را کیمیای عشق زر سازد

وگرنه از چه شد حاصل ز زر رخساره عاشق را به هجران زندگی هرلحظه از نو کشتنی باشد

چه خوش بودی که کشتی هجر او بیچاره عاشق را به آن چشمان آهویش نظر کن تا شود روشن

که سودای چه کرد از خانمان بیچاره عاشق را مبند ای آفتاب حسن برقع کان رخ روشن

به آب دیده میبندد ره نظاره عاشق را بنایی تاب جور لاله رویان داشت بشکستی تنی چون کوه اگر بودی زسنگ خاره عاشق را

48 زهی بسته قدت میان نیشکر را رخت غرق خوی کرده گلبرگ تر را لبت جان دهد کشتگان رهت را چو در خنده بگشای تنگ شکر را پر از گوهر اشک شد دامن من بیا تا نثارت کنم این گهر را زچشمم که در وی خیالت گذر داشت چه پرسی که برده است آب آن گذر را

حسود از سخن عیب جوید بنایی

هنر این بود مردم بی هنر را

هنوز اندر گنه میافکند این روسیه ما را نمیآریم از چاه طبیعت پا برون ماندن

مگر دست هدایت آورد بیرون زچه ما را به صحرای ضلالت دیو نفسم راه زد ای خضر

دلیل راه شب باشد که باز آری به ره ما را همه شب در سرود مستی و وقت سحر بی خود

ببین ذکر شب و اوراد وقت صبحگه ما را به محشر تا چه گلها بشکفد زینسان که چون غنچه

به می آلوده آمد پردهآ دل ته به ته ما را نگه در روی خوبان شد بلای جان، بجو ای دل

دعای پاکدینی کز بلا دارد نگه ما را بنایی تا به کی از لطف سلطان ازل غافل بود چشم عنایت از امیر و پادشه ما را

50 زهی از لعل شیرین تو شور افتاد در سرها ms069

زده نیشکر از رشک قدت بر خویش خنجرها درآ در سینهآ صد چاک از هر در که میخواهی

برون خواهد پریدن مرغ روح مردم از سرها تن زارم بسان حلقهآ تسبیح شد حلقه

کشیده قطرههای اشک من در رشته گوهرها

به دور بادهآ لعلش بنایی مردم چشمم

پر از خون جگر دارند همچون لاله ساغرها گفتی کشمت زجور و کینها زودم بکش و مگو از اینها تا خاتم لعل خود نمودی گردید سیه رخ نگینها از لعل تو خون گرفت دلها با زلف تو شد به باد دینها هرگوشه کمان ابروانت دارند به قصد دل کمینها از بوی تو غنچهها به گلزار پر عطر کنند آستینها از حسرت آرزوی تو شد پیر کافتاد به روی آب چینها

چون زلف تو میزند بنایی

از غم سر خویش بر زمینها

52 دم صبح است ای ساقی بده جام دمادم را

دم دیگر نمییابی، غنیمت دار این دم را بده ساقی می چون آفتاب از ساغر عشرت

که صبح عیش از آن خورشید میبینم شب غم را سیاهی بر سر و رخساره پرخون از چه شد لاله

ز بهر کشتگان غم مگر بگرفته ماتم را برای ساغر گل آب حسرت در دهان دارد

سحرگاهان که بینی در دهان غنچه شبنم را

گوشهآ چشم به احوال بنایی انداز

که زچشم تو فتاده است به بیماریها

54 از آن در راه مشغول سخن میسازم آن مه را

که میخواهم به سوی منزل خود افکنم ره را نمود آن مه هلال ابرو و دیوانه گردیدم

بود خاصیت دیوانگی، آری، سر مه را مگو ای دل به رویش نسبت مه نیست بی وجهی

به رویش چون توان گفت این حدیث ناموجه را دل و جانم خراب اند ای شه خوبان زبیدادت

رعیت میشود ویران چو ظلم آیین بود شه را

سود بنایی همین بس است که کرده

در سر سودای دوست سود وزیان را ساخت دیوانه زغم کاکل او باز مرا به که شد باز جنونی ز سرآغاز مرا خواستم کشتن خود، کردیم از ناز هلاک گر نداری سرکشتن مکش از ناز مرا میتوانم که کنم راز میان تو نهان نتوان ساخت نهان کردن این راز مرا بایدت ساخت به رسوایی من ورنه بگو که تو را گفته که رسوای جهان ساز مرا سر زبالین من بیمار چه سان بردارم که به پرسش نکند یار سرافراز مرا روز مرگم نه فغان است، که چون بر سر راه جانب ملک عدم میکشد آواز مرا

جان نو بخش بنایی به سخن چون دانند

همچو عیسی به سخن قوت اعجاز مرا

چون بنایی به رخت خاطر جمعی دارم

گرنسازد سر زلف تو مشوش ما را

58 نیست بستر غرق خون امشب زچشم تر مرا

کز دم گرم آتش افتاده است در بستر مرا میکنم پنهان غم لعلش زمردم زآن بود

با دل پر خون لب خندانتر از ساغر مرا من نیم خاکستر آلود از سر دیوانگی

کآتش سودای او کرده است خاکستر مرا بسکه دارم در تن لاغر خیال لعل او

شیرهآ قند است خون در تن چو نیشکر مرا شد چنان خورشید در محنت که هرگه سوی او

بنگرم از رحم آب آید به چشم تر مرا نیست فکرم سوی طوبی همچو زاهد بر سرم

سایهآ آن سرو یا رب کم مباد از سر مرا

تا بود خاک درش بر سر بنایی افسرم

سر مبادم گر بود سودای تاج سر مرا

بیگل رویش بنایی غنچه وار

دل به صد پرگاله میبینم تو ms072 را شوخی که بود منزل او چشم تر مرا گر نور دیده بود فتاد از نظر مرا زآن سو رمیدهام زکمندش که سوی او نتوان به صد کمند کشاند دگر مرا دیگر برآن سرم که برم دور از او به سر بی او نبود گرچه زمانی به سر مرا سویش نظر نیفکنم هرچند بود از او چشمی پی نظاره به هر رهگذر مرا تاکی زبادهآ لب او مردم دگر باشند در خمار و بود درد سر مرا او لب به لب چو جام به اغیار واز حسد چشم چو جام غرقه به خون جگر مرا هر ساعتی که بی خبرم ساخت دیدمش دمساز دیگری شده تا شد خبر مرا

چندان بنایی از غم خوبان چه سوزیم

دیگر مکن عذاب از این بیشتر مرا

حوف (ب) لب لعل تو دیدم دوش در خواب چه شیرین بود یارب آن شکر خواب فغانم برد خلق از خواب تا کس نبیند ناگهان روی تو در خواب سرم را بر درت خواب اجل برد مرا در عمر خود این بود در خواب بر آن رخ چشمت از خواب است بیمار بلی بر روی نم دارد ضرر خواب

بنایی در رهت افتاد بیخود

چو مستی کاو کند در رهگذر خواب

62 کنم بر یاد لعلش گریه با سوز و گداز امشب

که میدارد خیال می مرا در گریه باز امشب سرم را زآتش می گرم کن ساقی که میخواهم

ز سر گیرم چو شمع از هجر او سوز و گداز امشب از آن در پای شمع افتاده چون پروانه میسوزم

که یادم میدهد از قامت آن سرو ناز امشب ز بیخوابی ملولم من از آن زلف دراز ای دل

پی خوابم بگو افسانهآ دور و ms073 دراز امشب نگه دار ای اجل معمورهآ جان را که پندارد

خیال چشم او بر کشور دل ترکتاز امشب دمی بنواز از بهر دلم چنگ خود ای مطرب

که خواهم گریه کردن در غم آن دلنواز امشب دلم آشفته شد تا تو سرود از زلف او گفتی

که گفت ای مطرب این دیوانه را بد مست ساز امشب بنایی شوق آن لب در درونم شعله زد دیگر از آه گرم من میبایدت کرد احتراز امشب

63 سر من از شرف بر اوج گردون است باز امشب

که کرد آن مه به تشریف قدومم سر فراز امشب

چو نبود هیچ در دستم به جز اشک نیاز امشب ندارد تاب خورشید جمالش همچو من گویا

که افزون است هر دم شمع را سوز و گداز امشب مرا محروم دارد گریه زآن رو مطربا دیگر

مکش این نغمهآ جانسوز و گریانم مساز امشب شب وصل است کوتاهش مکن چون عمر من یا رب

که میخواهم چو شام زلف او گردد دراز امشب نمود از پرده روی آن مه مغنی یک زمان بس کن

که میترسم برون افتد مرا از پرده راز امشب بنایی ابرویش دیدی پیاپی سجده کن او را به محرابی چنین سر بر میاور از نماز امشب

64 بیا ای همنشین کز درد هجرانم خراب امشب

دوایی گر نمیدانی مرو باری به خواب امشب من بیمار را بر زیر سر بالین چه میمانی

چو بر بالین نمیماند سرم از اضطراب امشب دلت بر حال من میسوزد و میبینم ای همدم

که افتادی برای خاطر من در عذاب امشب به یاد روی آن مه آتشی در خان و مانم زد

چرا افتاد در کاشانهآ من ماهتاب امشب چو مرغ نیم بسمل میکنم جان آخر ای همدم

بکش تیغ وبکش یک بارهام بهر ثواب امشب

چه سیل است اینکه زو شد ms074 خان و مان من خراب امشب مگر بیخود شوم کآسوده گردم از غم ای ساقی

خدا را داروی بیهوشی افکن در شراب امشب شب تاریکم آمد کش امید روشنی نبود

به جای ماه اگر صد جا بر آید آفتاب امشب در آب چشم خود مسکین بنایی مرد پنداری که میگردد تنش همچون خسی بر روی آب امشب

65 خدا را بر مگرد ای صبر با من باش یار امشب

که با هجران عاشقگش مرا افتاده کار امشب شب هجر است ومن بی طاقتم لطفی کن ای همدم

به هر افسانه وافسون مرا مشغول دار امشب چنان آشفتهام دور از پریرویی که میخواهم

در و دیوار را بر هم زنم دیوانهوار امشب ز جان بر کندهام دل ای اجل تشریف ده زین رو

که بر راه توام مانده است چشم انتظار امشب خوشم از گریههای زار خود ای همنشین دیگر

مکن از ناله منع من مرا با من گذار امشب زد آتش در دل آن چشم و چراغم هست جای آن

ز سوز دل اگر چون شمع گریم زار زار امشب اگر بیاختیارم گریه رو آورد میبینم

که رسوا میشوم از گریهآ بیاختیار امشب

قد بنایی از غم چون شست شد خمیده

کآن ماهی رمیده در شست کیست امشب؟ به وقت خنده آن شمع شکر لب نماید در شفق سی و دو کوکب دلم خون شد ز بس کآن لعل لب را چو خط جام میجویم لبالب من آشفته بی زلف و رخ او ندانم شب ز روز و، روز از شب ms075 فلک خورشید را اندازد از بام چو آید بیگمان ما هم ز مکتب چو زر در بوتهآ غم میگدازد تن بیتاب من در آتش تب شوم غمگین که مینالد از آن مه بسی کاو در دعا گوید که یارب

بنایی چون حباب از می مشو باز

اگر داری نصیب از أهل مشرب صبح شد خورشید بر میدارد از طلعت نقاب

ساغری نوش وبرآ خوش همچو صبح آفتاب

پا در این آتش منه خود را میفکن در عذاب از پی کسب سعادت شو سوی پیر مغان

زآن که آن جنت مآب آمد سعادت اکتساب پای در میخانه نه از خود حسابی بر مگیر

گر همی خواهی که در جنت درآیی بی حساب مرد را نبود لباسی بهتر از کردار نیک

«احسن الا ثواب زینا عنده حسن الثواب» مشکچین در نافهها خون خورد تا خوشبوی شد

سوخت گل در کورهآ آتش بسی تا شد گلاب غیر سودای جنون (حالی) همه فکر خطاست بگذر از فکر خطا «والله اعلم بالصواب»

69 صبحدم بهر صبوحی داشت با رندان خطاب

پیر ما صد لوحش الله زآن خطاب مستطاب داشت با رندان عتاب اما عتاب او ز لطف

زیر لب گویان، ویبقی الود ما بقی القباب گفت هنگام صبوح است ای به غفلت خفتگان

چشم بگشایید و بردارید سرها را ز خواب دیده بگشایید هنگام صبوحی ورنه روز

تابش خورشید غیرت را نمیآرید تاب در حجاب آن کس که همچون نافه شد مویش سفید

تا دم صبح قیامت ماند مسکین در حجاب

تا جهان گردد منور از تو همچون آفتاب حسرت گنج صبوحی افتد آن دم بر دلت

کز خمار بامداد احوال خود یابی خراب «حالیا» جام صبوحی کش دعایی کن به صدق زانکه هنگام صبوح آمد دعایی مستجاب

70 چون کشیدم آه رو درهم ms076 کشید آن آفتاب

باد چون پیدا شد آری موج میافتد در آب تا ترا در دیدهآ خود دیدم ای نور دو چشم

همچو چشم خود ندیدم خواب را دیگر به خواب نیست خاتم را نگین لعل کز رشک لبت

سنگ زد بر سینه چندانی که شد پر خون ناب وصف شمشاد قدت باد صبا در باغ کرد

زآن سبب انداخت در سرو، و صنوبر اضطراب خواهد از دست غم ایام سر بر باد داد

هر که او امروز از می سر بر آرد چون حباب دامن افلاک از بهر چه پر خون بود دوش

گر نه از رشک تو زد بر خویش خنجر آفتاب تا بنائی را نیفتد بی تو بر غیری نظر بسته از مژگان پر خون پیش چشم خود نقاب

خوشا دمی که چو گل آرمت برون ز حجاب بده است بیتوام از اشک سرخ کاسهآ چشم

به بزم عیش من این است ساغر می ناب شدم ز وصل تو نومید و آرزو دارم

چنان که پیر کند آرزوی عهد شباب هوای تیغ تو زینسان که در سرم گردد

عجب که سر به سلامت برم از این گرداب قرار و صبر چه جویم کجا قرار و چه صبر

زخورد و خواب چه گویم کدام خورد و چه خواب

بود صواب قدح خوردنت به نسیت خیر

درآ به میکده حالی درون به خیر و صواب نیست در هجر تو آه از من گمراه غریب چه عجب گر به شب تیره کشد آه غریب در خم زلف تو سرگشته دلم حیران است چه کند گر نکند گریه شبانگاه غریب درد سرگشتگی از عاشق سرگردان پرس آری از خواری غربت بود آگاه غریب جان لب تشنهآ من میل زنخدان تو کرد آری از تشنگی آید به سر چاه غریب رفت ماهی که تو را یاد اسیران نامد بود ms077 این از کرم و لطف تو ای ماه غریب روز هجر تو به جایی نبرم راه بلی شب غربت به مقامی نبرد راه غریب

روم از دست بنایی من سرگشته اگر

دستگیرم نشود شاه جهان شاه غریب کین مورز ای ماه اگر مهر تو دارد این غریب

مهر میورزد ولی با کس ندارد کین غریب

از کرمهای تو ما را مینماید این غریب رو ترش کردی و گفتی تلخ با این شور بخت

وه! که هست این تلخ گفتن زآن لب شیرین غریب نی من سرگشتهام زآن مه به غربت مبتلا

کاندرین شهرند سرگردان چو من چندین غریب گل گل است از باده رخسار تو در دور خطت

لاله وگل نیست در ایام فروردین غریب زاهدا حرص و هوا تا کی به مسجد میبری

بت به مسجد بردن است از سالکان دین غریب

نقد جان در باختم (حالی) برای عشق او

گفت جانا نیست جانبازی از این مسکین غریب

74 رخت زپرده گل نوشکفته است امشب مگر به طالع ما مه گرفته است امشب زحسرت گل نشکفتهات ببین که مرا زخون چهره چه گلها شکفته است امشب شبم چگونه نباشد سیه که از نظرم فروغ ماه جمالت نهفته است امشب زنالهآ من بیچاره کی شود بیدار چنانکه نرگس مست تو خفته است امشب زشوق لعل تو از گریه دیدهآ تر من کدام در که زمژگان نسفته است امشب پس از دوهفته رخت زیر پرده میبینم مگر گرفتن ماه دو هفته است امشب

به مشک کرده بنایی سواد بر گل تر

ززلف وروی توشعری که گفته است امشب

75 منم چو کشتی می مبتلای بحر شراب

نهاده چشم به خون پیاله همچو حباب

چو جام باده در این غم دمی مرا دریاب در آب باده بدینسان که غرق گردیدم

مگر که زورق جامم ms078 رهاند از غرقاب سؤال میکن و از خم شنو جواب که نیست

به هیچ مدرسه بویی از این سؤال و جواب مبند رشتهآ امید بر سپهر که زود

به باد میرود این خیمهآ گسسته طناب در آب و آتشم افتاده ساقیا من مست

زآب چشم صراحی و سوز جان کباب از این سخن چه خوش آمد مرا که خماری

به راه میکده میگفت دوش مست و خراب

بنوش باده بنایی و از عذاب مترس

که آن زمان چو تویی را که آورد به حساب

26 ز دلهای صد پاره جانان طلب طلبکار گنجی به ویران طلب شب تیره جویای آن ماه باش به ظلمت درون آب حیوان طلب به جانان رسی گر ز جان بگذری چو مردان ز این بگذر و آن طلب در اشک در هر صدف کی شود تو این گوهر از بهر عمان طلب به کفر سر زلفش اقرار کن اگر میکنی نور ایمان طلب مبین خاتم اندر کف اهرمن تو مهر از نگین سلیمان طلب

بنایی مجو راحت جان خویش

وگر خواهی از بهر جانان طلب

چون بنایی نکنم خوی ز پری رویان باز

من دیوانه صفت خوی که دارم یا رب

حوف (ت) ما را ز کعبه طوف سر کوی او بس است دست طلب به حلقهآ گیسوی او بس است حاجت به لوح نیست سر تربت مرا خشتی به سر زفرش سر کوی او یس است در طاعت از تو هر چه ز محراب فارغم روی دلم به ms079 طاق دو ابروی او بس است من از کجا و سلسله داران صومعه پیوند من به سلسلهآ موی او بس است روشنتر است آینهآ روی او ز مهر اینک دلیل روشن من روی او بس است در کشتنم بهانه چه میخواهی ای رقیب قتل هزار همچو مرا خوی او بس است

در سرو جویبار بنایی نظر مکن

در چشم تر تو را قد دلجوی او بس است

مرنج از گریهآ زار بنایی

که آن مسکین در این بی اختیار است خندهآ لعل سخندان تو بی چیزی نیست غنچه سان خندهآ پنهان تو بی چیزی نیست می به نا اهل کشیدن ز تو ناید لیکن رشح می بر لب خندان تو بی چیزی نیست شب نگویم که چو گل جرعه کشیدی اما همچو گل چاک گریبان تو بی چیزی نیست قصد آزار من ار نیست تو را ای مه من با رقیبان همه احسان تو بی چیزی نیست

از سر زلف بتی گر نه پریشان حالی

حالیا زلف پریشان تو بی چیزی نیست آهسته ران سمند به قتلم شتاب چیست من صید تیر خوردهام این اضطراب چیست هرگز کسی به جرم محبت کسی نکشت گر پرسدت کسی زگناهم جواب چیست رنگ رخ تو دیدم و ز اندیشه سوختم کاین آتش فروخته بر روی آب چیست

چشم تو میل خون بنایی کند مدام

گرمست نیست این همه میل شراب چیست ای آنکه به حسن وخط وخالت دگری نیست چون است که با دل شدگانت نظری نیست از بسکه به هجران تو خونابه فشاندیم ما را به غم عشق تو دیگر جگری نیست هر چند در اوضاع فلک چشم فکندیم در اوج لطافت چو تو زیبا قمری نیست جانم بستان گر سر کویت نگذاری زآن رو که مرا از سر کویت گذری نیست

دل شد به تماشای رخش حالی مسکین

از حال من دلشده او را خبری نیست

84 گرم میبینم دلت با هر بد آموزی که هست

هست از آن آتش من مجروح را سوزی که هست یار نیکو خوی من بد شد، که یارب در جهان

روز نیکویی نبیند هر بدآموزی که هست هر شب از خون دل ما شعله سر بیرون کند

بزم ما را این بود شمع شب افروزی که هست گفتی از جان تو بردارم غم خود این مگوی

پس چه کار آید مرا جان غم اندوزی که هست دارم از تیغش دل صد پاره ای کاش افکند

بر دلم در ترکش او تیر دلدوزی که هست روزی آن خورشید اگر آید به پرسش سوی من

پیش میآید مرا هر روز فیروزی که هست

یاری ار ناید زیار امیدواری هم خوش است از خدا شرمی بدار آخر، که هرچند از بتان

شوخ چشمی خوش نیاید، شرمساری هم خوش است من نمیگویم بکش تیغ و به یکبارم بکش

گر سرکشتن نداری، زخم کاری هم خوش است نیستم ناخوش کسی گریافت مشتی اعتبار

اینکه از من این چنین بی اعتباری هم خوش است ای بهار عاشقان از خوی مکن رخساره پاک

قطرهها بر روی گلبرگ بهاری ms081 هم خوش است درد دل گفتن اگر نتوان به آن سلطان حسن

داد کردن بر سر راهش به زاری هم خوش است گر به بزم وصل او نتوان به عزت راه یافت

چون سگ از بیرون در بودن به خواری هم خوش است سرفرازی دست اگر ندهد بنایی پیش یار خاک بودن در طریق خاکساری هم خوش است

86 جان سوی لب نه ز اندوه تبم آمده است به تقاضای اجل جان به لبم آمده است بی تو گر جان به لبم آمده ناید عجبم اینکه یک باره نمردم عجبم آمده است گوش کن نالهآ مرغ سحری ای گل نو که به فریاد ز افغان شبم آمده است نیست چون شمع دوا سوز مرا جز مردن گریه برآتش دل زین سببم آمده است

87 از تو یاری نامد و امید یاری نیز هست

وه چه یاری کز توام امیدواری نیز هست برنیامد از تو تا امروز امید دلم

وآنکه امید مرا روزی برآری نیز هست کی کند تحسین من شوخی که دشنامم نداد

چون از او عزت طمع دارم، که خواری نیز هست درد دل گستاخ گفتن چون توانم چون مرا

پیش او یارای درد دل به زاری نیز هست گر فزون شد لاف رخسارت زگلبرگ بهار

گریهآ من کم زباران بهاری نیز هست شب کنم افغان نهانی پاسبان خود مرا

وآنکه از خیل سگان خود شماری نیز هست همدمانت اهل فضل اند از بنایی چیست عار گر ندارد فضل آن بیچاره عاری نیز هست

88 گریبان باز کردی گشت پیدا سیم پنهانت

به سان غنچه گل ms082 ظاهر شد از چاک گریبانت تو را جان و دل من دوست میدارند تا دانی

دلم لیکن به غایت دوست تر میدارد از جانت

تو را رحم آید و از کشتنم سازد پشیمانت خوش آن مستی که کس تا خانه بهر معذرت کردن

چو برخیزی زجا در پایت افتم همچو دامانت دلم را بردهای منکر مشو جانا که در گفتن

به دل بردن گواهی میدهد لبهای خندانت اگر باران رحمت بر سرم بارد چنان نبود

که از هر جانب آید بر سر من سنگ بارانت مگو چندان که پروای بنایی میکنم چون من زگفتار تو میبینم که پروا نیست چندانت

89 در دل هر کس که سوز عشق یار من گرفت

آتش غیرت به جان بی قرار من گرفت در لحد زین سان که شوق لعل او میسوزدم

وه که آخر خواهد آتش در مزار من گرفت ای که داری عشق گلرویان به رعنایی هوس

عبرتی میبایدت از روزگار من گرفت میدهد در طرفة العینی جهانی را به آب

گوییا زین سان که چشم اشکبار من گرفت سیل مژگان ریختم تا غیر ناید سوی من

طالع بد بین که اول رهگذار من گرفت در دم قتلم گرفت از رحم دست او کسی

مردم از غم کاو چرا دست نگار من گرفت

ای بنایی تا قیامت برمخیز

گر بود میخانهات جای نشست ماه من بدمهر ms083 شد یارب دلش از ما گرفت

یا برای دیگران مهری شد از ما واگرفت یار نازک طبع و ما دیوانهها نبود عجب

گر ز ما آزرده خاطر شد دلش از ما گرفت نیستش پروای ما یارب چه شد کآن ماه حسن

از گدایان خویش را یک باره بی پروا گرفت بسکه از سودای آهوچشم خود آشفتهام

دم به دم دیوانه خواهم شد ره صحرا گرفت

کی رود از جا به فکر حور و وصف باغ حسن

تا بنایی در سر کوی بتان مأوا گرفت

نخل قدش سرو روان من است سرو نه عمر گذران من است

حسن معانی که بنایی تو راست

زیور آن لفظ روان من است

93 بهار و باغ تو را نوبهار میبایست بهار و باغ من آن گلعذار میبایست ز گریه پاک مکن چشم من که بی یارم هزار چشم دگر اشکبار میبایست مرا فتاد به غم کار و بار با دگران مرا که کار فتاده است یار میبایست ز گریه دامن پرگوهرم چه سود کند در یگانهآ من در کنار میبایست

چو بر گل از نظر انداختی بنایی چشم

تو را زهر مژه در دیده خار میبایست

94 قد آن نازنین سرو روانیست چه جای سرو؟ عمر جاودانیست تنش را از لطافت مینماید به زیر پوست هر جا استخوانیست حدیث خود نهان چون دارم از خلق کز این افسانه هر جا داستانیست اسیر زلف او هر جا دلی هست خراب لعل او هر جا که جانیست خطش زآن شکرین لبها سخن گفت چه نیکو طوطیی شیرین زبانیست

بنایی کیست مییرسی در این شهر

غریب بی کسی بیخان ومانیست

95 نافه وارم دل سیه از زلف مشکین ms084 کاکلی است

غنچه سانم چاک در پیراهن از دست گلی است

پای دل هم بستهآ زنجیر مشکین کاکلی است من کز آن رخسار مینالم کجا یاد آیدم

طرف گلشن را گلی یا بر گل او بلبلی است طوق ماه نو که بر رخ از بلندی سر کشد

قدسیان را بسته بر دریای اشک من پلی است خط مشکین است یارب گرد رویش یا مگر

بوستان حسن را پیوند با گل سنبلی است

تا شنیدند از بنایی وصف آن گل در غزل

بلبلان را در چمن هر سو ز خواندن غلغلی است تو را سیم تر است ای گل بدن نیست بر او برگ گل است آن پیرهن نیست غم خود با تو چون گویم که پیشت مرا هرگز مجال گپ زدن نیست ندارم بی تو تاب زندگانی دریغا مرگ من در دست من نیست به جایی رفتم از هجرت من زار کز آنجا دیگرم بازآمدن نیست زحال دل چه میپرسی طبیبا که ما را دل به جای خویشتن نیست سخن با من نگویی از سر لطف در این دعوی تو را با من سخن نیست

به وصف لعل او همچون بنایی

به عالم طوطی شیرین سخن نیست چون کنم آه که درد دلم از حد شده است صبرم از صد به یکی غصه یکی صد شده است خواستم هجر تو، نی وصل، که بخت سیهم هرچه خواهد نشود هرچه نخواهد شده است گوییا خطی مرادم که یقین میدانم بر سر آن رقمی از قلم زد شده است جز اجل بر سرم آمد همه کس وه که اجل با من خسته ندانم که چرا بد شده است

گفتهای خواستهام مرگ بنایی در هجر

چیز دیگر طلب ای دوست که آن خود شده است

18 خوش بود در دل غمت درد توبر جان هم خوش است

گر رود جان در سر کار غمت آن هم خوش است یار را با جان اگر نسبت کنم عیبم مکن

یار اگر از جان بود خوشتر ولی جان هم خوش است گرچو گل دامن کشان با یار نتوان شد به باغ

باخیالش غنچهسان سر در گریبان هم خوش است چون برای خاطر یاراست بیداد رقیب

گر رسد بیداد بر عاشق از ایشان هم خوش است چون پری از چشم مردم تا به کی باشی نهان

گر برآیی گاه گاه با طور انسان هم خوش است

گرچه خوش باشد بنایی با تو سلطان عراق

زآن مشو غافل که سلطان خراسان هم خوش است

99 ماه نقارهچی که دل ما مقام اوست در ملک حسن نوبت شاهی به نام اوست عالم صدای کوس محبت گرفته است این نوبت بلند صدا از مقام اوست گر نیست پاسبان فلکش هرشبی زماه طبلگ زنان زبهر چه برگرد بام اوست؟ چون شیخ میزنم کف حیرت به یکدگر از بسکه حیرتم ز اصول تمام اوست مرغ از نقاره رم کند و وقت نوبتش هرجا که هست مرغی دلی جمله رام اوست کرد آن پری سلام مرا سینه کوفتم این شادیانهام ز نشاط سلام اوست

از دولت غلامیش اقبال یافتم

ای مقبل آن که همچو بنایی غلام اوست ناله در چنگ غم او قامتم را چنگ ساخت

بزم غم را باز چنگی بس عجب آهنگ ساخت بسکه در گرد دل ما جمع میگردد غمش

عاقبت خواهد جهان را بر دل ما تنگ ساخت اشک سرخ من سرایت کرد آخر در دلش

راست همچون دانهآ لعلی که جا در سنگ ساخت دور از آن گل بسکه خون چشمم از دامن گذشت

همچو چشم غنچه دامان مرا گلرنگ ساخت ms086 چون مغنی چنگ خود سازد فغان خیزد زمن

گویی از بهر فغان من مغنی چنگ ساخت خواست همچون خامهآ صورت گرم ژولیده مو

طرفه نقاشی که نقش چون تو شوخ و شنگ ساخت

تا رقیبت را بنایی نام برد آمد به چنگ

مادر ایام گویا نام او را چنگ ساخت

101 خدا را برمخیز ای سروقامت که از قد تو میخیزد قیامت زبس کز دل کشیدم ناوک آه مرا همچون کمان خم گشت قامت سرشک سرخ و روی زرد دارم بلی اینهاست عاشق را علامت ملامت کردن من آنچنان است که میکردند مجنون را ملامت سر از جیب ملامت کرده بیرون نپیچد پا به دامان سلامت به کویت خاک کردم بر سر این بس سرم را در جهان تاج کرامت

چون نمیآرم عنان اختیار خود گرفت شمع مجلس را زعود امشب سیه بر سر چراست

گرنه چون من ماتمی بر روزگار خود گرفت جان همی سوزد مرا ز افغان زار خویشتن

آهم امشب گوش از افغان زار خود گرفت عاشق گریان نمیخواهد که مردم بیندش

آستین زآن رو به چشم اشکبار خود گرفت طفل اشکم بیلب شیرین او در گریه بود

دیده رحم آورد او را در کنار خود گرفت دم به دم رخسار زردم را به خون سازد نگار

چشم من این شیوه از دست نگار خود گرفت در دیار خود بنایی غیر بار دل ندید جای آن دارد گرش دل از دیار خود گرفت

103 به روی سینهآ من کز تو زخم ییکان یافت

زناوک تو نکوتر فتیله نتوان یافت شد از تو سینهآ من کوه درد و تشنه دلم

به جای چشمه در او زخم های پیکان یافت چنین که زلف تو آیین کفر ظاهر کرد

عجب که در همه عالم توان مسلمان یافت

سکندری ست که ms087 در ظلمت آب حیوان یافت زجور سنگ دلانم دل ضعیف شکست

چو شیشهای که شکست از جفای سندان یافت نگین لعل لبش در کف رقیب افتاد

نگین اهرمنی خاتم سلیمان یافت کسی که دامن از این باغ در نچید چو سرو

بسا که غنچه صفت چاک در گریبان یافت کمال اشک ز دلهای دردناک طلب

که گنج را نتوان جز به کنج ویران یافت مطاع خویش بنایی سوی عراق فرست که نیست شیوهآ انصاف در خراسان یافت

104 در عرق تا قطرهها زآن روی گلگون ظاهر است

بر رخ از هریک مرا صد قطرهآ خون ظاهر است روز عمر من به آخر میرسد زآن آفتاب

ورنه در چشمم چرا اشک شفق گون ظاهر است هم چو فانوسم که چون ماند نهان سوزی درآن

چون منش هرچند میپوشم ز بیرون ظاهر است گر به چشم لیلی آید میشود مجنون خود

آنچه لیلی را به پیش چشم مجنون ظاهر است کیست آرام دلت گفتی نهان با من بگوی

وه چه می پرسی جواب این سخن چون ظاهر است

پای کی ماند بنایی در بهشت

تا سر کوی بتان مأوای اوست

106 آن تازه گل که گلشن جان رهگذار اوست چندان خراش سینهام از خار خار اوست شد رهگذار ناوک او سینه خوش دلم کآسایش دلم همه از رهگذار اوست کی نامرادی دل ما باور آیدش چون هر مراد میطلبم در کنار اوست گر دل زبندگان تو باشد سعادتی ست ور باشد از سگان، شرف روزگار اوست بنمای ms088 خال و خط که هزار. آفرین در آن کاین نقشها ز خامهآ صورت نگار اوست چشم تو پر خمار و مرا دیده غرق خون این کاسه پر میاز پی دفع خمار اوست

مرد از غمت بنایی و پیکان زنگ خورد

چون غنچههای لاله به روی مزار اوست

107 حبذا گلشن شیراز که چون باغ بهشت هست هر روضهآ او منزل صد حور سرشت بنگر باغ بهشتش که به گلزار جهان گلشنی نیست بدین روی مگر باغ بهشت دید تا باغ بهشتش به لطافت رضوان سوی این گلشن فردوس شد آن باغ بهشت

زآب و خاک دگرش ساخت بنایی ایزد

ورنه هرگزنتوان ساخت بهشت ازگل وخشت

108 آن خاتم لب، نگین شاهی است خال تو برآن نگین سپاهی است گرد ذقن تو خال بسیار چون سبزکبوتران چاهی است خورشید مگو که از دل ما یک شعلهآ آه صبحگاهی است عکس رخ ماست بر تن او یا در بر او قبای کاهی است چشم تو ز تیر غمزه ترکش بربسته چو مردم سپاهی است رویم سجل غم است و در وی خطهای سرشک من گواهی است

سر در ره او بنه بنابی

کاین طور طریق سربه راهی است

109 آن پری طفل و دل دیوانهام لایعقل است

(چون) به خودرایی چنینم زندگانی مشکل است جان من بود آن که همچون عمر مستعجل گذشت

عمر چون بگذشت اجل از بهرچه مستعجل است دانههای خال لیلی بر عذار آتشین

بهر تسخیر دل مجنون برآتش فلفل است در ره عشق تو منزل شد مرا کوی عدم

رهرو عشق تو را این گوشه اول منزل است

بی تو از هرگل مرا در سینه داغ دیگری است کی ز سرو و سوسنش یادی کنم چون بر قدت

سرو پیش دیدهام داری است و سوسن خنجری است بسکه از دست تو بر کندند خوبان پشت دست

دست هر زیبانگاری دستهآ نیلوفری است دل که سر تا پا غم آمد افکنم پیش سگت

زآنکه میدانم سگ کویت مرا خوش غمخوری است تا به فریاد آید از خار جفا در پیش گل

برسر خود ریخت بلبل هرکجا خاکستری است قطرههای خون که میافتد ز چشمم نیست اشک

هریکی از شعلههای (نار) سوزان اخگری است چون بنایی شد سرم خاک ره آن شهسوار کآرزوی پای بوسش در سر هر سروری است

111 گر نکرد از آب چشمم گنبد گردون نشست

تاکه ماه نو چو پشت من چرا دارد شکست

از چه میافتد به هر سو چشم او گر نیست مست گر زند صد تیغ کین بر سر مرا آن آفتاب

سایه وار از دامنش یک دم نخواهم داشت دست دوش حالم دید بی آن مه فلک چندان گریست

کآفتاب از اول شب تا سحر در خون نشست بهر طاعت روی در محراب میکردم سجود

دیدم آن ابرو زخجلت روی من در خاک بست تا گرفتار سر زلف تو شد دل میتید

همچو آن ماهی که بیند خویش را در قید شست

با رقیبان تا به کی گویی بنایی هیچ نیست

آن جفا کش نه از آن توست آخر هرچه هست در لعل لبت نشان جان است خط تو سواد آن نشان است می گفتم از آن میان سخنها کم گفت ولیک در میان است گفتم: نشوی به دیگران یار دور از تو بلای دیگر، آن است عالم ز جمال توست روشن نام رخت آفتاب از آن است گفتی کشمت زمان دیگر ms090 انگار که این دم آن زمان است دارم به زبان حدیث خالت چون نقطه که برسر زبان است گر زخم تو نیست تازه بر دل چشمم ز پی چه خون فشان است

دارد هوس لبت بنایی

بیچاره مگر زخود به جان است

شرم اگر از ما نمیداری خدایی نیز هست درد ما را میتوانی ساختن درمان بساز

ور نخواهی ساختن درمان دوایی نیز هست گر نکردم سجدهآ محراب ابرویت مرنج

طاعتی گر فوت شد از ما قضایی نیز هست از دل تاریک من رفتی که جای تنگ بود

خوش بیا کز دیدهام روشن سرایی نیز هست ناوکی بر من کشیدی بر رقیب خود زدی

گرچه قتل او صواب آمد خطایی نیز هست چون کند قتل اسیران قاصدش آید دمی

کز تو سر بر زانوی غم مبتلایی نیز هست

ای بنایی میل زلف و چشم او تا کردهای

فتنهای گرد تو میگردد بلایی نیز هست مرا ز یار نه تنها امید یاری نیست به یاری دگران هم امیدواری نیست نگویمت که وفا کن ولی به قول حسود جفا و جور به یاران طریق یاری نیست به خاک پای تو جان میدهم که تا دانی به خدمت تو مرا غیر جان سپاری نیست به اختیار نخواهد بلا کسی یعنی بلای عشق تو بر جانم اختیاری نیست شکفته بر رخم از قطرههای خون گلها مرا دو دیده کم از ابر نوبهاری نیست من از وفای خودم شرمسار و یار مرا ز بی وفایی خود هیچ شرمساری نیست

بنایی از غم خود میکنم سخن ور نه

غرض ز گفتن شعرم سخن گزاری نیست

تا به هر کس خو نگیرد یار بدخو هم خوش است با اسیر خود خوشم میگفت در پیش رقیب

لیک از آن گفتار میدیدم که با او ms091 هم خوش است گر نیارم سر به زانویش نهاد آینهوار

با خیال یار بودن سر به زانو هم خوش است ای به بستان رفته بر چشم پر آب ما گذر

طرف گلشن خوش بود طرف لب جو هم خوش است از گدا یکبارگی غافل مشو ای شاه حسن

گوشهآ چشم ار نباشد چین ابرو هم خوش است در دم نظاره گر نتوان نشستن رو به رو

بودن از پهلو و دیدن آن پری رو هم خوش است صوت مطرب تا به کی شعر بنایی گوش کن یک نفس گر بشنوی قول دعاگو هم خوش است

116

تلخ چون زهر همین با من مسکین بوده است رو ترش کرده سخن تلخ به من میگفته است

ورنه او چه سخن گفتن شیرین بوده است هر گهم دیده بر افروخته چون شعله ز قهر

روی گرمی که نمودهست به من این بوده است موجب سوز من ار شد چه غم است این هم سوخت

که به سوز دگران موجب تسکین بوده است

چین ابرو همه در طرهآ پرچین بوده است موجب سوز مرا شد چه غم است اینم سوخت

گرد گران موجب تسکین بوده است بی غمان گشته به لطف و کرم او مخصوص

جور او خاصه برای من غمگین بوده است لطف او با دگران ساخت گمانم باطل

که جفا و ستمش شیوه و آیین بوده است جور و بیداد بتان را همه بوده است ولی

جور چندان نه و بیداد نه چندین بوده است میکشم گفت ز عشاق یکی وانگه دید در بنایی و یقین شد که کدامین بوده است

1117 نه همین شیوهآ یارم ستم وکین بوده است

دلبران را همه این شیوه و آیین بوده است یک دمم خواب اجل میبرد ای دل مخروش

زانکه تا زندهام آسایش من این بوده است زندگانی اگر این است پی ms092 زندگیم

آنکه میکرده دعا لایق نفرین بوده است رو به من کرده بلا از همه سو پنداری

که بلا چشم به راه من مسکین بوده است صبحدم مرده چو شمع سحر از گریه و سوز

شب غم هر که مرا بر سر بالین بوده است

ورنه دیوانه و سودا زده چندین بوده است هر که بگریست چو پرسیدم از او صورت حال

رحم آورده به حال من غمگین بوده است سخن تلخ به فرهاد نگوید شیرین

سخن تلخ نگوید که شیرین بوده است دید در آینهآ چشم بنایی خود را آن پری چهره نظر کن که چه خودبین بوده است

رشتهآ جان خواهم از هم کند و تار چنگ ساخت گریه زور آورده اهل بزم را مطرب مگر

چنگ را با نالهآ پر درد من آهنگ ساخت در فضای دهر نگشاید دلی کاین خانه را

در ازل معمار فطرت چون دل ما تنگ ساخت با لب یاقوت رنگت لعل زد لاف صفا

کرد بیانصافی و زآن رو خدایش سنگ ساخت بسکه میافتاد بر خاک ره او سایهام

عاقبت با خود من دیوانه را در جنگ ساخت ای دل از سودای لعلش غنچه سان خون خور مدام

چون مریض رنج سودا را می گلرنگ ساخت یک قدم جان بنایی ز آستانش دور نیست گرچه گردون از درش دورم به صد فرسنگ ساخت

عاقبت آن خسته را، شربت تیغ تو ساخت از قد و رخسار تو، شد خجل و خشک ماند

لاله که رخ میفروخت، سرو که قد میفراخت خرمن صبر مرا، شعلهآ شوق تو سوخت

مملکت عقل را، لشکر عشق تو تاخت شب سگ کویت شناخت، بر سر کویت مرا

باخبران را بود، شیوهآ دید و شناخت باد صبا باز گفت، وصف جمال تو صبح

مرد ز حسرت چراغ، شمع ز ms093 غیرت گداخت عود شد از نالهام، بیخود و از دست رفت

ماند سرش در کنار، مطرب و لختی نواخت

گرچه بنایی بسی رند و نظر باز بود

با مه رخسار تو یک نظر کج نباخت

120 به عاشق گفتگو او را از آن نیست که عاشق را زبان او را دهان نیست ز ناز او جهانی مرد واو را هنوز از ناز پروای جهان نیست زمانی نگذرد کز اشک و آهم فغانی در زمین و آسمان نیست صنوبر راست میماند به قدش ولی چون سرو بالایش روان نیست نهان میدارد از من آن دهان را مرا با آنکه هیچ از وی نهان نیست ز جانان گر دمی دورم چنانم که پنداری مرا آن لحظه جان نیست

ز سودای بتان بگذر بنایی

کز این سودات سودی جز زیان نیست

چو آدم کافتد از باغ جنان دور

بنایی از خراسان دور مانده است

122 در دلم دیگر هوای آتشین رخساره ایست

کز برای سوزش جان و دل آتش پاره ایست نیست دل آن طفل سیم اندام را کش در بغل

از برای عاشق دیوانه سنگ خاره ایست دل گرفت از سینهام در وادی غمهای او

همچو سرگردان غریبی از ms094 وطن آواره ایست غصهآ خون خوردن دل دمبدم داند که چیست؟

هر که او را همچو من در دل غم خونخواره ایست کشتهآ شمشیر او را چشم از آن مانده است باز

کاو هنوز از روی او در حسرت نظاره ایست هر دم از وصل ای پری دیوانه گردیده دلم

این چنین دیوانه از وصل پری رخساره ایست

وز تو دل برداشتن بسیار مشکل بوده است لعل شیرین تو ما را کشت از گفتار تلخ

وه! که در شهد تو پنهان زهر قاتل بوده است پیش آن شکل و شمایل قصهآ یوسف مخوان

بالله ار یوسف بدین شکل و شمایل بوده است جز تغافل نیست کار او چه گویم حال خود

آه! کآن بدخو ز حال ما چه غافل بوده است هست در کویش غلام دولت اما میرسد

این سعادت نیک بختی را که مقبل بوده است شیخ باطل میکند در صورت حق آشکار

مرد حق آن را که میگفتند باطل بوده است گفتمش تا بردی از من دل به غایت بیدلم گفت دانستم بنایی را که بیدل بوده است

با خون جگر آمد و با سوز درون رفت گفتم به سفر مهر تو از دل شود آخر

آخر نشد اما ز دلم صبر و سکون رفت چون عیش جهان سر به سر اندوه و غم آمد

ای شادی آن دل که از این عالم دون رفت مانند جفای شب هجران تو کم بود

چندان که جفا بر من از این چرخ نگون رفت

از کوی تو مدهوش برون رفت بنایی

بیچاره ندانیست که از کوی تو چون رفت

125 سرم زدست تو شد خاک ودل اسیر ملامت سر و دل تو ندارم ms095 دگر برو به سلامت مکن ملامتم از ترک عشق خود که کشیدم به عزم کوی سلامت قدم ز راه ملامت گذشت روز وصال و شب فراق شد آخر فتاد وعدهآ دیدار ما و تو به قیامت سرشک دیدهآ من ایستاد و نالهآ دل رفت فراغ خاطر من فهم کن از این دو علامت نظر چو از تو گرفتم تو ماه باش به عارض هوای تو چو ندارم تو سرو باش به قامت سرشک نیست به روی من از غم تو که رو داد مرا به حسرت اوقات رفته اشک ندامت

مباش بر سر کوی بتان مقیم بنایی

که این گذرگه سیل است ونیست جای اقامت خورشید فلک بسکه برد شرم ز رویت هر گه که رسد میگذرد گرم ز کویت چون غنچه دل تنگ مرا خسته گشاده است تا بسته بر او نقش خیال گل رویت از هر سر موی تو پریشان نشدی دل میبودی اگر رحم به دل یکسر مویت منما به رقیبان و بدان روی که نیکوست دور از نظر مردم بد، روی نکویت

127 مخمورم و درمان من خسته شراب است

ساقی قدحی دار که بس حال خراب است پر کن قدح باده که جز باد به کف نیست

آن را که در این بحر تهی کف چو حباب است آن صاف درونی که به آخر نبود عمر

در همدمی او قدح بادهآ ناب است جور و ستمت بر تو شمردن نتوانم

دربارهآ ما لطف تو بیرون ز حساب است دیدم لب لعل تو و هوش از سر من رفت

این باده چه پر کیفیت و باز این ms096 چه شراب است ای شیخ که در خواب سر واقعه داری

از واقعهآ عشق سرت رفته به خواب است از پرده برون یار تو در پردهآ هستی

تا چند شوی پرده نشین این چه حجاب است خفاش ضعیف البصر افتاد وگر نه

پیش رخ خورشید نه برقع نه حجاب است ناصح نکند پند تو در گوش دلم جای

کاین گوش پر از زمزمهآ چنگ و رباب است

گر عهد شکستم چه کنم عهد شباب است (حالی) دل من بستهآ زنجیر جنون شد خود را دل دیوانه و آخر به کباب است

128 به غیر می چو عمر عزیز بیبدل است

به هرچه عمر بدل شد عزیز من خلل است پیاله نوش که سر در گم است رشتهآ عمر

به عیش کوش که نقد حیات بیبدل است به احتمال بقا روز بگذران خوش زی

که تا به شب چو تو صد را زوال محتمل است چو گل خوش است دلا وقت آنکه غنچه صفت

صراحی می نابش مدام در بغل است یقین که تا به ابد مست لایزال بود

دلم که کرده صبوحی ز جام لم یزل است عمل به صنعت پیر مغان کن و بگذار

مس وجود که کبریت احمر این عمل است گذر ز طول امل ورنه ناقص العقلی

که کوتهی خرد در درازی امل است ز انقیاد مکش پا، بنه سر تسلیم

که اختیار به دست مقدر ازل است مباش همچو مگس پایبند شهد جهان

نگاه کن که ز زنبور کندو این عسل است چو بحر غور نما در سفینهآ حالی که بحرهاش نهان ذر سفینهآ غزل است

یا نه از شوق رخش در دیدهآ من آب گشت ماندهام حیران اشک خود که در شبهای غم

دیده تا بر هم زدم از چشم من سیماب گشت آفتاب عارضت رشک مه شبگرد شد

ماه رویت غیرت خورشید عالم ms097 تاب گشت پیش زلف وروی او اشکم دود بر روی زرد

طفل را آری خوش آید در شب مهتاب گشت بسکه شب بیدار بودم تلخی خواب اجل

در مزاق جان من شیرین چو شکر خواب گشت رشته چون برعکس تابت تاب چون تابش رود

همچنان از تاب هجر او تنم بی تاب گشت از بتان شهر کمتر جو بنایی رسم مهر زآنکه رسم مهر در شهر بتان نایاب گشت

130 وه! که آن عمر از بر ما رفت با اغیار ساخت

دردمندان را ز عمر خویشتن بیزار ساخت گر نسازد با من آن بدخو نمیسوزم از آن

غیرت آن سوخت جانم را که با اغیار ساخت غمزه با اغیار کرد آزرده شد جانم از آن

گرچه زد بر دیگری ناوک مرا افگار ساخت آرزو دارم که آید بر سر من آن طبیب

عاقبت این آرزو خواهد مرا بیمار ساخت

خجلتم چون سایه پنهان در پس دیوار ساخت گریهآ زارم در آورد آن جفاجو را ز خواب

هایهای گریهآ من فتنه را بیدار ساخت در سخن آمد بنایی طوطی شکرشکن بسکه شیرین گویاش آن لعل شکر گفتار ساخت

131 وه! که باز امروز دیگر بی رخ یارم گذشت

حاش لله روز چون گویم شب تارم گذشت خانهآ چشمم عجب دارم که چون ویران نشد

زین همه سیلاب خون کز چشم خونبارم گذشت هر که را در راه آن گل رفت خاری در قدم

ناوک غیرت شد و بر جان افگارم گذشت بعد عمری بگذرم گفتم زکوی عاشقی

عمر بگذشت و از این کو در نمییارم گذشت چارهآ کار من بیمار تا کی ای طبیب

سعی کن در مردن من چون از این کارم گذشت بس کز آب دیده محنت خانهآ من نم کشید

بیم جان دارد کسی کز پای دیوارم گذشت بیرخ آن مه بنایی در خروش آمد ملک بسکه ms098 دوش از چرخ گردون نالهآ زارم گذشت

132 باز چشمت در پی آزار جان از بهر چیست؟

نرگس مست تو با ما سرگران از بهر چیست؟

ورنه در قهری بر ابرو آن کمان از بهر چیست؟ دل اگر امروز قربانت نسازم جان فدا

پس دل از بهر کدامین روز جان از بهر چیست؟ گرنه خون میگرید از رشک تو هر روز آفتاب

دامن افلاک هر شب خونفشان از بهر چیست؟ پیش رخسارت پری گر نیست از خود در حجاب

روز و شب از دیدهآ مردم نهان از بهر چییست؟ گر نمیخواهی ز روی جور آزار مرا

لطف بی موجب تو را با این و آن از بهر چیست؟ گر نه زخم تیر مژگان تو بر دل کار کرد

خون دل زین دیدهآ گریان روان از بهر چیست داغ عشقش را نمیبینی مگر بر جان من ای که میگویی بنایی ناتوان از بهر چیست؟

133

حالی که داد دست به دست سبوی می

ارشاد این طریق ز پیر مغان گرفت

روز دیگر از خمار میشود آگاه مست شمع اگر پروانه را جان سوخت خود هم جان نبرد

گل اگر خونریز بلبل کرد طرفی هم نبست گر ز مردم ایمنی خواهی زبان در بند دار

این سخن دوش از زبان سوسن آزاد جست

از جفا وجور بدخواهان بنایی رخ متاب

با جفا خوکن که در خواری است هر عزت که هست آن خالها به روی تو از مشک ناب چیست؟ چندین ستاره سوخته بر آفتاب چیست؟ رنگین رخ تو دیدم و ز اندیشه سوختم کاین آتش فروخته بر روی آب چیست؟ خواندی مرا سگ خود و میرانیم ز در ای من سگ تو لطف چه بود و عتاب چیست؟ در دیده گر نه خیل خیال تو خیمه زد هر سو کشیده اشک به رویم طناب چیست؟ چون تاب دیدن تو ندارم به حیرتم کز بهر دیدن توام این اضطراب چیست؟ شهری ندیده خواب به چشم از فغان من در حیرتم که دیدهآ بختم به خواب چیست؟

چشم تو میل خون بنایی کند مدام

گر مست نیست این همه میل شراب چیست؟ خورشید من چو آینه در پیش رو گرفت آتش به جان آینه از روی او گرفت تا دم زدم به آینه از ماه روی او شد تیره از خجالت و در حال رو گرفت بود آرزوی آن دهنم لب ز خنده بست بر روی این شکسته در آرزو گرفت دیدم میان یار و ندیدم دهان او نتوان به هیچ دید چو در دیده مو گرفت خوشوقت آنکه همچو گل و غنچه از نشاط در دست جام باده و بر سر سبو گرفت دل را خوش است کنج غمت کی رود به باغ آواره جغد بین که به ویرانه خو گرفت

بار اگر یابم ز خویشم زهرهآ گفتار نیست گر کند آزار من در دل نوازد یار من

هست ms100 با او کار من با این و آنم کار نیست طاقت بزمش نمیآرم خوشا کنج فراق

کاندر او رشک رقیب و غیرت اغیار نیست خاک کویش سوخت شب از آتش من ورنه دود

تیرگی آن خاک را از سایهآ دیوار نیست هر سر مویم ز مرهم دارد آزاری دگر

یک سر مو گرنه از زخم توام آزار نیست گفت از مستی که خواهم رفت از کویت مرنج

کاین سخنها راه و رسم مردم هشیار نیست شب ز تیر آه من، روز از خدنگ غمزهات

در جهان یک دل نمیبینم که او افگار نیست بلبلا چشم امید از گلشن دنیا مدار

زآنکه غیر از خار نومیدی در این گلزار نیست بست بر رغم «بنایی» برقع آن خورشید رخ با وجود آنکه کس را تاب آن رخسار نیست

139 کجا شد آنکه دلم یار غمگساری داشت به هر غمی که بدو میرسید یاری داشت شدم به رهگذرش خاک و التفات نکرد دلش ز رهگذر ما مگر غباری داشت

گر اختیار «بنایی» زدست رفت چه عجب!

اسیر عشق تو شد هرکه اختیاری داشت خال در حلقهآ زلفت که نمایان شده است دیدهآ ماست که در روی تو حیران شده است باز گل گل شده رخسار تو از آتش می مجلس ما زرخت رشک گلستان شده است شب و روز من آشفته به هم بر زده شد طره تا بر مه روی تو پریشان شده است در غمت سینهام از ناله چو موسیقار است بسکه سوراخ ز آمد شد پیکان شده است ms101 گه کشی گاه کنی زنده مرا دانستم که وجود و عدمم پیش تو یکسان شده است لب به دندان چه گزی از پی خاموشی من نالهام را چو سبب آن لب ودندان شده است

شد «بنایی» به جهان خسرو اقلیم سخن

تا زجان بندهآ آن شاه سخندان شده است روز و شب یار من آرد دل بیگانه به دست به که بیگانه شوم زآن بت بیگانه پرست میرود دست به دست دگران خرم و شاد راست همچون گل رعنا که رود دست به دست گفتم از دست تو برهم زده حالم چه کنم؟ دست برهم زد و گفتا که تو را حالی هست؟ گه دلم رفت سوی زلف تو گه جانب خال بود سودا زده یکجا نتوانست نشست پرده بگشای که در حسرت رویت ز جهان رخت خود عاشق بیمار تو برخواهد بست بسکه پیکان تو خوردم تنم از کار فتاد آب در خانه چو بسیار شد آورد شکست

ای خوش آن شب که پی قتل بنایی آن ماه

تیغ در دست چو خورشید برون آید مست

چون گنه کاری که دارد رشک بر اهل بهشت گرد گلزار عذارش از چه رو ریحان دمید

دانههای خال مشکین تخم ریحان گر نکشت مصحف رویش گشادم در تفعل رو نمود

آیت روحا و ریحان زآن خط عنبر سرشت بر سر من میکشد هر دم الفها تیغ او

گویی این حرف است از روز نخستین سرنوشت طاعت بت میکنم از مسجدم بیرون کنید

تا برهمن دست من گیرد برد سوی کنشت گر بدم عیبم مکن ور نیکم آن از من مدان

زانکه هست از خامهآ نقاش قدرت خوب و زشت خشت بردار از سر خم باده خور پیمانه وار ای بنایی پیشتر زآن دم که مانی سر به خشت

123

هیچ جا همچو سر کوی تو ارزانی نیست زاهدا سجده نیاز است غرض ورنه تو را

هیچ وابسته به فرسودن پیشانی تیست راه ده بر در خویشم چو بنایی که مرا

در جهان خوشتر از این مسند سلطانی نیست تویی که چشم جهان روشن است از رویت

کمند گردن جان من است گیسویت ز کاگلت دل ما گر به باد رفت چه باک

هزار جان گرامی فدای یک مویت مگر که همچو من از دیدن تو شد مدهوش

که گیسوی تو نهاده است سر به زانویت به کوی تو چو رسم ز آفتاب بگریزم

که همرهم نشود سایه بر سر کویت ز خدمت تو از آن میکنم تهی پهلو

که تا رقیب نبینم نشسته پهلویت. ز قطره قطره روان بر عذار تو عرق است

که آب میچکد از بس لطافت رویت دعای جان تو گوید بنایی ای شه حسن به جان تو که مشو غافل از دعاگویت

144 هر که را در دل خیال آن لب میگون نشست

دل چو بگرفتش در این ویرانه چندین چون نشست بر رخ زردم حباب اشک هر سو خیمه زد

شاه اقبالم ز ملک دل مگر بیرون نشست خرمن صبر مرا بر باد داد آخر چو کاه

دانهآ خالت که بر رخسار گندمگون نشست هر که همدم با من دیوانه شد ویرانه شد

میشود ویرانه هر عاقل که با مجنون نشست دور از آن مه سیل اشک من اگر خیزد چنین

میکند آخر بنای گنبد گردون نشست

بر کنار چشم خونبار بنایی اشک نیست

طفل از بهر تماشا بر لب جیحون نشست

145 آن شاه که سلطان سراپردهآ جان است جان باد فدایش که به از جان وجهان است هستی است حجاب نظرت ور نه جمالش تابنده چو خورشید ز نه پرده عیان است در راه طلب نام و نشان بند ره آمد ms103 من بندهآ آن رند که بینام و نشان است این جا همه یار است عیان جای بیان نیست آنجا که عیان است چه حاجت به بیان است ای خواجه غم سود تو را مایهآ سود است بگذر ز سر سود که سود تو زیان است ترسم که بسوزد همگی سود و زیانت زین آتش سودا که تورا در دل وجان است

از نقش به بینقش بنایی نبرد راه

تا لوح تو آلوده به نقش دگران است

جان سپردن در بلای عاشقی مردانگی است زاهد افسرده کز خلوت نمیآید برون

در طریق عاشقی کمتر ز مرغ خانگی است گر شدم دیوانه از عشق پریرویان چه باک

عاشقی دیوانگی، دیوانگی فرزانگی است گاه گردم گرد سر گه سر نهم بر پای او

پیش آن شمع بتانم منصب پروانگی است چین در ابرو از چه دارد سرگران با من چراست

گر نه آن بد مهر را با من سر بیگانگی است تا توانی بیجنون عاشقی (حالی) مباش زآنکه ذوق عشق و شوق عاشقی دیوانگی است

147 کارم از زلف تو گر بر موجب دلخواه نیست

هرگزم سر رشتهآ امید از او کوتاه نیست ای دل از تقصیر خود محروم از این درگه مشو

بر کسی چون نام محرومی در این درگاه نیست نه سوی مسجد توانم برد ره، نه سوی دیر

در میان این دو ره چون من کسی گمراه نیست چند دوزم دیدهآ امید بر خرگاه چرخ

چون به غیر از نقش نومیدی در این خرگاه نیست گرچه یک چندند خوبان لیک اندر چشم پاک

کآنچه از خورشید ظاهر میشود از ماه نیست

ز مال وجاه تو را حالیا بس است همین

که در دلت هوس مال و میل جاهی نیست

فارغ البال از غم هجران وصال یار داشت زار مینالید گفتم ناله بیموجب چراست

گفت بیم فرقتم بر نالههای زار داشت دوستان را متصل سازد ز یکدیگر جدا

دهر ساحر پیشه تا بود این عمل در کار داشت

ورنه اسرار حقیقت را سر اظهار داشت دیدی آن میخواره عارف را که روز بازخواست

هر کسی از جرم و او از توبه استغفار داشت گوهر معنی که زاهد را نبود از بیش و کم

داشت با خود رند عارف پیشه و بسیار داشت تا به مردن بود زاهد در پی انکار عشق

با خداگر بود اقرارش چرا انکار داشت پیشبینی داشت سیم خود نثار یار کرد

همچو نرگس هر که آئین اولو الابصار داشت بر در میخانه اقبال غلامی کس نیافت

جز سعادتمند مقبولی که دولت یار داشت

دوش اسباب دو عالم را به یک جو میفروخت

حالی دیوانه دیدم با خود این بازار داشت بیگانه گشتنم زتو ای بیوفا به ms105 است بیگانه چون به پیش تو از آشنا به است یوسف به زر خرند وتو را میدهند جان جنسی که آن عزیزتر آن را بها به است ما را حریم دیده ودل هر دو جای توست ای نور هر دو دیده نشین هر کجا به است ماه رخ تو را نکنم فرق از آفتاب بس کآفتاب با مه رویت مشابه است زاهد تو را به صومعه جا شد مرا به دیر این جا مرا خوش آمد و آنجا تو را به است نزدیک زاهدان مرو ای دل به هیچ باب زیرا که دوری تو ز اهل ریا به است

لعلت دوای درد بنایی است ای طبیب

بهر علاج گر دهیاش آن دوا به است

دایم عقیده داشت بنایی به نیکوان

زآن هیچ بد ندید که نیکو عقیده است

152 کار من از فراق تو بسیار مشکل است گر تو ترحمی نکنی کار مشکل است پیش تو زار مردنم آسان بود ولی محرومی از جمال تو بسیار مشکل است یکبارگی مرو که اسیران عشق را خوباز کردن از تو به یکبار مشکل است آسان بود کشیدن جور وجفای تو طعن رقیب وخواری اغیار مشکل است قطع نظر نمیکند از خونم آن دو چشم پرهیز پیش مردم بیمار مشکل است مشکل ms106 فتاده بر سر مشکل مرا که هست نادیدن تو مشکل و دیدار مشکل است

مشکل شود خلاص بنایی ز قید عشق

آری خلاص صید گرفتار مشکل است

153 بر من از جور فلک هر ذم جفایی دیگر است

گر ببارد بر سر از گردون بلایی دیگر است بیوفایی فلک را گو به ارباب وفا

یک جفا ناکرده در بند جفایی دیگر است

همچو من او هم به صد غم مبتلایی دیگر است هر زمان یار دگر جویم کز او بینم وفا

چون در او هم نیک دیدم بیوفایی دیگر است بلبلا دمسازی از مرغان چه میداری طمع

چون در این گلزار هریک را نوایی دیگر است زاهدا کار از نمازم کی گشاید چون مرا

رو به روی قبله و خاطر به جایی دیگر است نیست افغان بنایی از سرای آب و گل نالهآ این بلبل از بستان سرایی دیگر است میکشیدم آه و میگفتم غم آن ماه چیست؟

هر که آه من شنید از دور گفتا آه چیست؟ ای که میگویی به شب طالع نگردد آفتاب

در سواد زلف مشکین طلعت آن ماه چیست؟ بهر دیداری به راهش رفتم و آمد رقیب

دیگر ای یاران نمیدانم مرا در راه چیست؟ گر نه شوق دانهآ خال تو دارم در ضمیر

خود بگوای خرمن گل کاین رخ چون کاه چیست؟ گرنه مشتاقت به احوال سگان افتاده است

ناله وفریاد در کویت گه و بیگاه چیست؟ چون خدا خوش نیست با آزار خلق ای محتسب

این همه آزار مردم حسبة لله چیست؟

گفت دلخواهت بنایی چیست از من گفتمش

با تو میگویم اگر دانم تو را دلخواه چیست؟ باز چون بلبل دلم در ناله و فریاد رفت

خرمن صبرم ز عشق نوگلی بر باد رفت روز وصل ای دل چه میخواهی زشادی همچو شمع

گریهآ شبهای هجرانت مگر از یاد ms107 رفت بر سر من مینویسد خط یاقوت لبت

آنچه از سودای شیرین بر سر فرهاد رفت دست خود را از دلم کوته کنید ای دلبران

زآنکه هر چیزی که در دست شما افتاد رفت دل ز دست غم به افغان شد سوی آن شاه حسن

دادخواهی جانب سلطان برای داد رفت بندهام آزادهآ را کاو به راه نیستی

از تعلق های هستی با دل آزاد رفت

بسکه بر تن داشت پیکانش بنایی روز قتل

از جهان سوی عدم با جوشن پولاد رفت

156 یا رب از هیچ غم و درد مبادا آلمت باد پیوسته نصیب دل ما درد و غمت تو که چون گل شوی از باد پریشان ای مه که چو بلبل ندهم درد سر دم بدمت قدم از خانه برون نه که ستادند به راه جان به کف منتظران بهر نثار قدمت ستم چرخ کشیدی و مرا غم که کنی از ستم توبه و محروم شوم از ستمت راستی را که تو سرو چمن جان و دلی چون توان دید ز آسیب هوا پیچ و خمت لاله وارم ز هواداری تو سوخته دل تا چو گل دیدم از آسیب هوا در المت

هست بیماریم از عشق ودلم مایل اوست

ای بنایی چه کنم عادت بیمار این است چو ms108 باده بر سمنت رنگ ارغوان انداخت لبت ز رشحهآ می آتشم به جان انداخت تو آن گلی که غمت صد هزار بلبل را به آه و ناله در آورد و در فغان انداخت لبت که همچو شکر شهره شد به شیرینی به خندهآ نمکین شور در جهان انداخت در این سخن که نداری دهن یقینم بود لب توام به شکر خنده در گمان انداخت از آن زمان من آواره دربدر شدهام که دورم از در او گردش زمان انداخت نشان نقش وفا در زمین ندید مسیح که رفت طرح اقامت بر آسمان انداخت هنوز جلوهآ آن گنج حسن پنهان بود که عشق سایه بر این تیره خاکدان انداخت چه قلزمی است قدح کآخرم ز گردابش به حیله زورق تابوت بر کران انداخت

رباط دهر مقامی است خوش ولی حالی

در آن اساس اقامت نمیتوان انداخت

روی چون ماه تمام او هلالی گشته است بسکه میبینم ضعیفش در گمان افتم که او

یا از او در چشم بی خوابم خیالی گشته است تا ز ضعف روزه شد روح مجسم ماه من

جسم پاکش صورت جان را مثالی گشته است خشک لب تا شد ز تاب روزه آن آب حیات

دیدهآ ما چشمهآ آب زلالی گشته است تا هلالی دید آن مه را دل سودائیم

بس عجب دیوانهآ آشفته حالی گشته است روزهآ سی روزهآ یارم غم سی ساله شد

وه! که هر روزم ز ماه روزه سالی گشته است

از لب شیرین شکرخای او گوید سخن

زآن بنایی طوطی شکر مقالی گشته است قد تو دید نیشکر از جای خویش جست ده جا میان خود ز پی خدمتت ببست ساعد نمود یار و دلم را ز دست برد دل بردنی چنین که تواند به زور دست ساقی نسیم جعد تو انداخت بی خودم برگیر باده را که به بویی شدیم ms109 مست خم گشت از گرانی پیکان او قدم آری ز بار میوه نهال آورد شکست روی تو در نظر ز صفا هست آب صاف بر روی آب زلف کجت اوفکنده شست باشد کمین نشیمن او جلوهگاه قدس در دامگاه دهر ز خود هر که باز رست

آمد به ره رقیب و بنایی به حال خود

ترسا محمدی شد و عاشق همان که هست

زآنکه آب و تاب آنها گاه هست و گاه نیست عارضت آینهآ ذات است و مرآت صفا

در رخت زان رو اسیران را مجال آه نیست در دعا جز دولت وصلت نخواهم از خدا

از دعاگویان تو را چون بنده دولت خواه نیست سوی جانان نیست از رندی رهی بر من مگیر

راه زاهد گر شود نزدیک دور از آه نیست اشک ما بهر چه باران شد ز خرگاه سپهر

گر جهان پیما مهی را هاله این خرگاه نیست آگه از انوار خورشید حقیقت کی شود

زاهد خودبین که از خود ذرهای آگاه نیست نکتهآ توحید خاصان را نگهدار از عوام

سر خاص الخاص وحدت لایق افواه نیست

گوهر نظم تو (حالی) کی سزد در گوش عام

لایق این غیر گوش آصف جم جاه نیست

162 به هر چمن که در او سرو گلعذارم نیست اگر بهشت برین باشدم قرارم نیست ز شوق آن گل خودرو بسان ابر بهار به هر چمن که روم غیر گریه کارم نیست اگر فغان نکنم اختیار خود دارم ولی چه سود که در گریه اختیارم نیست اگر چه علت بی صبریام طبیبا کشت دوای صبر مفرما که سازگارم نیست خوشم به دردی غم ساقیا در این مجلس میار صاف طرب را که خوشگوارم نیست مرا جدا مکن از خود دمی که از تو جدا اگرچه یک نفس است آنکه طاقت آرم نیست

نظم حالی ز چه صافی شده چون آب زلال

بوسه بر خاک در خسرو دارا زده است از خوردن می منع کنندم که حرام است چیزی که در این شهر حلال است کدام است در حیلهآ مفتی نگر و شیوهآ قاضی تا شبهه نماند که همین باده حرام است مینوش که قسمت نشود ناقص و زاهد در ذات تو نقصانی اگر نیست تمام است آن همدم بیغش که از او بوی وفایی آید به مشام تو می غالیه فام است ساقی نشود فیض تو مخصوص به خاصان دریای عطای تو و انعام تو عام است اسکندر وقتم که به آیین سکندر پیوسته مرا در نظر آینهآ جام است می خوردن گه گاه تو را نیست نتیجه تصدیق کن این را که مقید به دوام است در پرده در آمد که شود رهزن عشاق بینید که آن ماه به ما در چه مقام است جز درد شکم نخل حسد را ثمری نیست ای حاسد نادان مخور این میوه که خام است

نقصان نبود در سخن حافظ وحالی

کآن اهل کمال آمد واین اهل کلام است

ز چشمانش بنایی بر حذر باش

که خون ریزند آن ترکان بدمست خورشید مگو آنکه بر این طارم میناست عکس مه روی تو در آن آینه پیداست روی تو بود خاتم خوبی و بر آن خال از دود دل خلق سیه کرده نگههاست نه سرو ز باد است به بستان متحرک کز خجلت رفتار تواش لرزه بر اعضاست هر لحظه کند شعلهآ دل میل به قدت آتش چو بر افروخت بلی مایل بالاست

درماندهآ شام غم او نیست بنایی

بیچاره گرفتار به روز سیه ماست دل غمدیدهآ من مایل توست دگر جانا تو میدانی دل توست درا در دیدهام ای گنج خوبی که این ویرانه هم سر منزل توست تو محمل رانی و نالان دل من به افغان چون درای محمل توست در آب و آتشم از غیرت شمع که شبها در میان محفل توست دلا در عشق مشکل کم شود حل به جز مردن که حل مشکل توست به دل بردن میان بستند خوبان و لیکن زآن میان دل مایل توست

غلام خویش اگر میخواندت یار

بنایی آن ز بخت مقبل توست

168 گر غمش بر دل حزین کم نیست چه غم است از غم چنین غم نیست نوحه از کوی او ببر ای دل صحن فردوس جای ماتم نیست زخم تیر تو را که بر دل ماست به ز داغ تو هیچ مرهم نیست با غم و خون دل خوشم که مرا در فراقت جز این دو همدم نیست رویت از گریهام شکفتهتر است بوستان جز به آب خرم نیست جان دهم بوسهای به من ندهی چیست یک بوسه ms112 جان آدم نیست

تا بنایی شده است بندهآ تو

از وی آزادهتر به عالم نیست

169 در هجر دهان تو دل از خویش به تنگ است در فکر سر زلف تو برهم زده رنگ است کی با لب لعل تو کنم نسبت یاقوت کاین جوهر جان آمده آن پارهآ سنگ است ما در پی مهریم توگر مایل جوری ما بر سر صلحیم تو را گر سر جنگ است از بسکه جفا خواسته از هر رگ جانم درچنگ غمت قامت من چون قد چنگ است

دی با سگ خود دید مرا بر سر کو گفت

برخیز بنایی که سگم را ز تو ننگ است

170 نه تنها ماه من نامهربان است که این آیین خوبان جهان است ز خورشید فلک تا ماه روشن تفاوت از زمین تا آسمان است دلم جای کسی بود این زمان نیست اگر مینالم از دل جای آن است پری گر نیست آن نور دو دیده چرا از دیدهآ مردم نهان است نهادم سر به تیغش کرد اشارت که حکم تیغ او بر ما روان است به قصد جان چه بندی بر میان تیغ که با تیغ توام جان در میان است

بنایی از تن لاغر میندیش

که از بهر سگانش استخوان است

گذشتهام چو بنایی ms113 زخان ومان که مرا

جنون عشق تو بر ترک خان ومان باعث

حرف (ج) صاحب گنج خورد غصه، کشد محنت ورنج همچو ماری که خورد خاک سیه، بر سر گنج اگر آسایش خود میطلبی در دو سرا به جفا هیچ کس از خویش مرنجان و مرنج گر نخواهی که تو را پوست کند دست زمان نکنی کسوت زربفت هوس چون نارنج من گرفتم که به منصوبه شدی شاه بساط گویدت هر که شه مات چو شاه شطرنج در سه گز خاک و به ده گز کفنت باید رفت گر صد و ده بودت عمر، وگر پنجه و پنج گفتم از دست تو ساقی همه کس جرعه کشند ما چه خواهیم کشیدن زکفت گفت که رنج

بی تکلف شو و خوشوقت بنایی چون گل

تنگدل غنچه ز آیین دلال آمد و غنج

حرف (ح) ساقی دمید صبح بگردان می صبوح کآن لعل ناب قوت دل است و غذای روح هر صبح خوش بر آمدن نرگس از کجاست؟ گر کاسه نیست در سرش از بادهآ صبوح

بگشای چشم خویش بنایی که نور می

عن مشرق الزجاج کبدر الدجی تلوح

174 نمیرود زسر من دمی هوای قدح مدام ورد زبانم بود دعای قدح برای آنکه کنم ساعتی دلی خالی چو شیشه سر بنهم دم به دم به پای قدح درآ به میکده صوفی اگر صفا خواهی بگیر بادهآ صافی ببین صفای قدح مرید پیر مغانم نهادهام شب و روز بر آستانهآ میخانه سر برای قدح

به کنج میکدهام صبح و شام چون ms114 (حالی)

دعای پیر مغان گویم و ثنای قدح

حرف (خ) چنین که زاهد افسرده سرد شد چون یخ مگر که گرم کنندش به آتش دوزخ دل فسردهآ زاهد کجا و گرمی عشق که نزد عشق محال است گرم کردن یخ رطوبت از گل او برده است خشکی زهد وگر نه بهر چه خود را گرفته زاهد شخ مگر که برد تن اهل زهد را سرما که در مذمت عشاق میزنند زنخ تن تو پاک نگردد به آب دریاها چنین که بر تو هستی نشسته است و نسخ درآ به مطبخ عشق از پی جگر خواری که نیست غیر کباب جگر در این مطبخ

حجاب نیست بنایی میانهآ من و یار

همین وجود تو آمد در این میان برزخ

من به کشتن راضیم او خط برون میآورد کرده جا در دیده و دل یارب آن شمع چگل

در میان آب و آتش تاب چون میآورد دارم از نادیدن روی پری رویی جنون

گرچه مردم را پری دیدن جنون میآورد ساقی دوران دهد بر جام عیش دیگران

ساغر امید ما را سرنگون میآورد من نیم تنها به کنج غم که هر دم بخت بد

محنت دیگر مرا از در درون میآورد خون از آن گریم که شب ها استخوانم را سگش

سوی آن در پیشتر بر بوی خون میآورد

تا بنایی شد اسیر عشق سیمین غبغبی

دم بدم در دیده اشک سیمگون میآورد دل بلاکش من جان به عشق جانان داد به عشق دل نتواند کسی چو من جان داد به هر نظاره دهد دیدهآ مرا آبی گل رخش که نشان ز آفتاب رخشان داد خطی به خون من آن لب چرا برون آورد مگر به کشتنم آن شاه حسن فرمان داد به درد عشق نشاید زیار قطع امید شنیده ای که خدا درد داد و درمان داد مه مرا ms115 نرساند شبی به منزل من که داد از حرکت های چرخ گردان داد به دست غم خط سبز تو خضر راهم شد که از لب تو نشانم به آب حیوان داد

خوش آن که گشت بنایی به روز و شب قانع

چو مهر وماه به یک نان وترک دونان داد

که این در عاشقی دخلی ندارد درد میباید چه داند محنت عشاق را هر ناز پروردی

که درد عشق را جان بلا پرورد میباید مرا شبهای محنت خواب چون آید که چشمم را

غبار کوی آن عیارهای شبگرد میباید صبا برداشت چون کاه از زمینم راست بود است آن

که عاشق را به راه عشق روی زرد میباید نخست از جان گذر کن چون بنایی طالب یاری که هر کس طالب جانان شد از جان فرد میباید

129 زتربتم نه گل آتشین برون آمد

که شعلهآ دل من از زمین برون آمد نداشت طاقت دردم وگرنه گریه کنان

چرا زخانهآ من همنشین برون آمد چو زار میکشیام کز دلت برون کن مهر

مکن که هیچ نخواهد از این برون آمد مگر که نافه ززلفت سر گدایی داشت

که پوست پوش شد از ملک چین برون آمد ز باده تا چمن عارض تو شد سیرآب

هزار گونه گل آتشین برون آمد سحر به گل ز رخت عندلیب حرفی گفت

ز شرم آن عرقش از جبین برون آمد

که خوزشید از فروغ خویش روی خویشتن پوشد خوشم از گرد راه او که روشن می کند دیده

ولی دارم غباری کز رخ او چشم من پوشد شود پیراهنش چون جامهآ فانوس نورانی

چو سر آرد درون پیرهن تا پیرهن پوشد برون زد ms116 از کفن خونم نشد آن هم که می گفتم

که از چشم کسان زخم مرا روزی کفن پوشد بهاران نیست آن ابر سیه بر بیستون کز غم

پلاس ماتم هرساله بهر کوهکن پوشد چو گردد ذره در خورشید پیدا حیرتی دارم

که چون تاب رخش از چشم مردم آن دهن پوشد بسا دل کز تماشای گلستانم فتاد در چه

چنان کز سبزه خط او سر چاه ذقن پوشد شکافد گردباد آه من چون سقف گردون را بنایی کی توانم سقف این بیت الحزن پوشد

181 وه چه روی است این که از گلشن طراوت میبرد

بین چه شهد لب که از شکر حلاوت میبرد غمزهآ مردم کشت تاراج دلها می کند

کافر چشم تو دین ها را به غارت میبرد

پارسایان را ز محراب عبادت میبرد خنده ای زد لعل میگونت مرا خوشحال ساخت

باده آری خنده می آرد ملالت میبرد زاهد صد ساله را لعلت به سوی میکده

از سر سجادهآ تقوا و طاعت میبرد بر جراحت سنگ چون آید به درد آید ولی

سنگ بیداد توام درد از جراحت میبرد

طاقت صبر از بنایی برد اندوه فراق

درد بی اندازه آری صبر و طاقت میبرد آنی که از خرام تو کبک دری فتد مردم ز صورتت به خیال پری فتد از حسرت تو دیده نیارد به هم زدن گر بر رخ تو چشم بتی آزری فتد چشمت متاع دین و دل از دست ما ربود چون ترک کافری که به غارت گری فتد درد سر خمار غمش کشت و آه اگر درد سر فراق توام بر سری فتد بر من زبان طعن رقیبان مکش بترس زآن دم که کار من به زبان آوری فتد پامال خیل هجر تو شد گشت صبر من چون موضعی که در گذر لشکری فتد

جان پرور است شعر بنایی چو در سخن ms117

گر لعل او به فکر سخن پروری فتد نشیند با رقیبان همچو شیر و شکر آمیزد

چو من آیم برافروزد چو آتش گرم بگریزد منم از گریه غرق آب و آن گل آتش سوزان

بلی نبود عجب با آب اگر آتش بیامیزد

155 چو در بزمش روم از بهر بیرون رفتنم در دم

کند بدمستی آغاز و غوغایی برانگیزد بود پرهیز کردن رسم بیماران، نمی دانم

طبیب من ز بیماران خود بهر چه پرهیزد شکستی خارم اندر دل نمی اندیشی از فردا

که از خاکم برآید دست و در دامانت آویزد چنین نمناک شد کاشانه از اشکم که گر ناگه

ز مرغی سایه بر بامش فتد درهم فرو ریزد درآید در درون دیدهآ اغیار از شوخی بنایی را چو بیند همچو اشک از دیده بگریزد

184 عید شد بیمار هجران کی شود از عید شاد

خستهای کاو جان دهد عیدش کجا آید به یاد گفت عید دیگرت قربان کنم خوشدل نشین

وه چه خوش بودی اگر بر عمر بودی اعتماد عید هر کس بر مراد دل به یاری همنشین

در فراق یار خود ماییم تنها نامراد تا به تقریب مبارکباد عید آیم برت

بر نشاط و عیش هر روزی تو یارب عید باد شادیی عید من آن باشد که قربانت شوم

گر تو ام قربان نسازی کی شوم از عید شاد برنمی آید ز دستم دست بوس روز عید

دولت آن کس که او را این سعادت دست داد

سنگ چون بر دل زدم در جان من آتش فتاد لاله و گل از برای آبرو برداشتند

در چمن هر خوی کز آن رخسارهآ مهوش فتاد سینه کردم چاک تا یابد دل از تیرش نصیب

چون کنم کاندر خور این نعمت ms118 آن ترکش فتاد میکشد دل هر زمانم سوی آن قلاب زلف

چون کنم قلاب زلف او بسی دلکش فتاد رنج و بیماری و درد و محنت و اندوه و غم

وای مسکینی که بر جان وی این هر شش فتاد بر سر کویش بنایی با سگان افتاده خوش کآن گدارا با سگان آن سر کو خوش فتاد

186

از بنایی درمکش دامن بنه پا بر سرش

کاو چو دامن در ته پای تو سر میافکند شراب شوق تو زآن گونه سرگرانم کرد که سر به پیش تو بالا نمی توانم کرد ز کنج غم سوی بستان نمی کشد دل من که یاد کوی تو فارغ ز بوستانم کرد حضور دولت وصل تو را نگفتم شکر کز او به دست فراقت اسیر از آنم کرد قرار و صبر چه جویی ز من که همچو نسیم هوای کوی تو سرگشته در جهانم کرد نظر به چشم تو کردن نمی توانم از آن که زهر چشم تو بیمار وناتوانم کرد سموم هجر تنم را اگر گداخت خوشم که از برای سگت مشت استخوانم کرد

هوای لعل تو دارد دل بنایی باز

مگر که این دل سرگشته قصد جانم کرد

در خدمت وارسته دلان باش بنایی

مگریز از آن قوم که از خویش برستند گرنه در سر هوس آن بت بد کیش بود سر مبادم اگرم فکر سر خویش بود می کند قتل محبان به گنه کاری عشق من چه سازم که گناهم ز همه بیش بود با گدایان تو دارند رقیبان درت آن عداوت که میان سگ و درویش بود چشم خون خوار تو اندیشه ندارد ز ستم ترک میخواره اگرچه ستم اندیش بود دل پرخون مرا غمزهآ او ناچار است زخم سربسته بلی چارهآ او نیش بود کشتگان دست به دامان تو روزی که زنند بینی آن روز که دستم ز همه پیش بود

ناصح از گریهآ خونین نشود مانع من

اگر او را چو بنایی جگر ریش بود پری رخسار من با مردم بیگانه می سازد

وز این ناسازگاریها مرا دیوانه میسازد

که ترک آشنایی کرده با بیگانه میسازد غم او سنگ محنت ریخت گرداگرد من گویی

که از بهر من غمدیده محنت خانه میسازد به رویم قطره قطره خون چکاند چشم تر زآنسان

که بر زرین طبق گویی انار دانه ms120 میسازد غمش در سینهآ صدچاکم آمد گفت جان با دل

چه گنج است این که جا در گوشهآ ویرانه میسازد دلم از شانه افگار است وز زلفت جدا بادا

ز شانه دست آن کس بهر زلفت شانه میسازد سر از می چون بنایی برنخواهم داشتن یکدم اگر صد بار چرخ از خاک من پیمانه میسازد

192 بدان زلف پریشان جلوه ده قد بلند خود

ببین از هر طرف خلقی گرفتار کمند خود برای سوز من گر نعل در آتش نمیخواهی

چه آلایی به خون دیگران پای سمند خود میا از خانه بیرون این چنین زیبا و گر آیی

گزند چشم بد را ساز جان من سپند خود طبیبا چند حال دردمندان دگر پرسی

چرا هرگز نمی پرسی زحال دردمند خود به تلخی میدهم از بهر چشمت جان شیرین را

کرم کن نوشدارویی زلعل نوشخند خود

خبر دریغ مدار از بنایی مهجور

روا مدار که دور از تو بی خبر باشد

194 چشم هر کس که در آن قامت چالاک افتاد

رفت چون سایهآ او از خود و بر خاک افتاد روشنم شد که به ویرانه بود گنج نهان

تا که پیکان تو در سینهآ صدچاک افتاد از صفا آب رخ چشمهآ خورشید بریخت

قطرهآ خوی کز آن روی عرقناک افتاد نیست آینهآ خورشید بر افلاک عیان

عکس روی ms121 تو بر آینهآ افلاک افتاد ریخت از تیغ بلا خون من و باک نداشت

چه بلا غمزهآ خون ریز تو بی باک افتاد

رفتند اهل عشق بنایی به رهروان

وز کاهلی که داشت به ره این کمی نماند

196 گر آن گل بر سر خاری نمیبود چو بلبل کار ما زاری نمیبود گرم در دل نمی زد آتش آن گل ز خونم چهره گلناری نمیبود نکردی چشم او آزار مردم گر او را مردم آزاری نمیبود اگر شد دشمن ما آن پری، کاش به دیگر مردمش یاری نمیبود به جورش بودمی خوش، گر بتان را به عاشق رسم دلداری نمیبود نبودی عار زاهد را ز مستی گر از طور خرد عاری نمیبود

بنایی را نبودی بیدلی کار

اگر زخم دلش کاری نمیبود

197 چه بودی گر به غربت یاد احبابم نمیآمد

که بر رخ دم بدم از دیده خونابم نمیآمد

چه خوش بودی که دیگر یاد احبابم نمیآمد کنون در غربت آن بینم که گر در ملک خود ناگه

به خوابم آمدی در عمر خود خوابم نمیآمد به غربت بهر دفع غم خورم می ورنه از شادی

به ملک خویشتن یاد می نابم نمیآمد نبودی دامن از خونابه تر شب های هجرانم

اگر خون دم بدم در چشم پرآبم نمیآمد به محرابم خیال ابروی او داشت در سجده

وگرنه سر فرو هرگز ms122 به محرابم نمیآمد

به هر محنت بنایی در غریبی تاب آوردی

بلای هجر اگر بر جان بی تابم نمیآمد

198 آن لب خط جانفزا برآرد تا دود ز جان ما برآرد از لعل لبت بود مرادم امید مرا خدا برآرد محرومی آن بود مرادش چون دست پی دعا برآرد هر گه که چو لاله رخ فروزد دود از دل مبتلا برآرد گرد رخ او به دیده خواهم این کار مگر صبا برآرد در گلشن حسن قامت اوست نخلی که همه جفا برآرد

پیوسته به تیغ او بنایی

داریم امید تا برآرد نه از لطف است اگر با دیگران یارم سخن گوید

که با ایشان حکایت از برای سوز من گوید

که غیر از خود نمی خواهم کسی از وی سخن گوید به خلوت چون برد نام کسی می میرم از غیرت

معاذ الله اگر با کس سخن در انجمن گوید به زاری درد خود پیش خیالت عرضه می دارم

چو مظلومی که با سلطان حدیث خویشتن گوید گل از خجلت برآید سرخ و گردد تنگدل غنچه

صبا چون وصف آن گلبرگ خندان در چمن گوید حدیث کشتن آید تلخ مردم را ولی پیشم

بود شیرینتر از جان هرچه آن شیرین دهن گوید در این بستان بنایی همچو سوسن شد زبان آور که وصف آن صنوبر قامت گل پیرهن گوید

200 نگه دارید هر سنگی که آن مه بیگناهم زد

که در هجرانش از بی طاقتی در سینه آهم زد مبینید از کمان ابرویش قتل من ای مردم

که این تیر از کمان بر سینه آن چشم سیاهم زد چه میجویی گنه تا تیغ کین رانی به قتل من

چو تیر غمزه بر دل می توانی بی گناهم زد من و بی طاقتی امشب ز دست ساقی و مطرب

که این از باده هوشم برد و آن از نغمه ms123 راهم زد سپاهی داشتم از عقل و دل سلطان عشق او

زجا برداشت با یک حمله بر قلب سپاهم زد شب هجران بنایی نیست از هجران فلک روشن که بر سقف سپهر آن شعله ها را برق آهم زد

نرگس از بیداد چشمت تاج خود بر خاک زد تا به کی آن آفتاب آتش زند در دل مرا

همچو صبح از دست او خواهم گریبان چاک زد گل مپندار آن که زیب و زینت گلزار اوست

برق عصیان شعله در مشت خس و خاشاک زد دست ما و دامن آن رند کاو همچو مسیح

از تجرد پای همت بر سر افلاک زد پرتوی از عکس روی شاهد مقصود یافت

صیقل می هر که در آینهای ادراک زد آتش افروزد ز بهر گرمی بازار حسن

تاب می تا شعله زآن رخسار آتش ناک زد

ای بنایی از چه در خون می تپد مرغ دلم

گرنه تیرم بر دل آن عاشق کش بیباک زد

202 صبحدم دردکشان یک قدحم دردادند که به رویم در صد راحتی زآن بگشادند زاهد ما به غم دنیه و عقباست اسیر ای خوش آن قوم که از هر دو جهان آزادند سر ما و قدم گرم روان ره دوست کآتش شوق چو شام از سر خود ننهادند مو شکافان معانی که به تقریر رموز ناگرفته سبق از هیچ ادیب استادند خفته بودم که سروشان ز پس پردهآ غیب این ندا در همه اطراف جهان دردادند وای این مردم دلمرده که از غفلت و حرص فارغ البال در این خانهآ بیبنیادند

قرب آسوده دلان جوی بنایی زخدا

برحذر باش از آن قوم که دور افتادند

بنگر آن گلچهره را با من چه خواری میکند گر به من دشمن شد آن بدخو نمی نالم از او

ناله زآن دارم که ms124 با اغیار یاری میکند گرچه رفت آن ماه مهرم هست با او برقرار

ایکه در مهر رخش دل بی قراری میکند با که گویم این که می بیند مرا غمگین و زار

و آن جفاجو دیگران را غمگساری میکند من چو ابر از شوق او در گریه وآن غنچه لب

خنده بر من همچو گلهای بهاری میکند گل چو از شوخی ندارد گوش بر فریاد او

بلبل از بهر که این افغان و زاری میکند

ماند پامال جفای خود بنایی را و رفت

آن که در میدان حری شهسواری میکند

204 تو را به غیر من آن دم که یاریی باشد مرا ز غیرت آن بی قراریی باشد به تیغ جور میفگن سر مرا در پیش که پیش تیغ توام شرم ساریی باشد دمی که تیغ به خون ریز من کشد آن دم مرا ز عمر خود امید واریی باشد به جور داد مرا وعدهیی چه خوشتر از این اگرچه عهد منش استواریی باشد به زاریی که تواند رسید آن بی رحم که هر کجا رود افغان وزاریی باشد به بزم دوست رقیبان عزیز ومحتشماند مرا که ره ندهد کس چه خواریی باشد

بنایی از غم بسیار کی خورم اندوه

اگر دمی به منش غمگساریی باشد

گهر فشانی نظم بنایی امروز است

که بحر شاعری از مدح شاه پردر کرد از خال تو دل بسته به دام هوس آید مرغ از هوس دانه اسیر قفس آید گل میکنم از سیل مژه خاک رهت را تا غیر به خاک ms125 قدمت دیده نساید شاید که مسیح از دم گرمم نبرد جان گر با من دل خسته دمی هم نفس آید ناید ز تو جز جور و جفا بر دل ریشم این جور و جفا گر دگر از هجر کس آید کس با تو به عالم نتوانیست بس آمد ای شوخ جفا پیشه خدا با تو بس آید گلشن چه روم کآن همه گلها و سمن ها بی روی تو در دیدهآ من خار و خس آید

با آن لب شیرین چه کنی منع بنایی

بر روی شکر نیست عجب گر مگس آید مرا که روی گل و سرو قد او باید ز سرو ناز چه خیزد ز گل چه بگشاید ز یار جور و جفا گر رسید شاکر باش دلا ببین که دگر از خدا چه می آید دلم به حالت هجران توست شایسته چه شد که دولت وصل تو را نمی شاید بدان رخ چمن آرا نظر به بستان کن که باغ را گل رعنا دگر نیاراید دلا ز کار جهان زیر بار عصیان باش که کار و بار جهان بر کسی نمی پاید غلام همت آن پاک دامنم به جهان که از جهان رود و دامنش نیالاید

اگر به لطف زند پا وگر به جور آن شوخ

غلام اوست بنایی به هرچه فرماید

ز آه و نالهآ من سنگ در فریاد میآید دلم گردد پریشان چون صبا آید ززلف او

بلی آتش پریشان میشود چون باد میآید چه سازی خانهآ چشم پرآبم چون حباب ای ماه

که چون بر آب سازی خانه بیبنیاد میآید مگو عیش وفراغت دارد واز یاد من غافل

کجا هرگز مرا عیش وفراغت یاد میآید زهر تیری که بر غیر افکند آن غمزه از غیرت

مرا صد ناوک غم بر دل ناشاد میآید به ناخون من که هر دم برکشم از سینه کوه غم ms126

تعجب کی مرا ز افسانهآ فرهاد میآید

بنایی کی توان از عید وصل آسوده بود اکنون

که درد هجر از بهر مبارک باد میآید بسکه در سر بود فکر پای بوسش خاک شد بسکه در دل بود مهر رویش آتش ناک شد گر خطش غایب شود پیش نظر همچون خیال نقش او از صفحهآ خاطر نخواهد پاک شد نیست آن گل در چمن بشکفته کز خار جفا هر طرف پیراهن خونین بلبل چاک شد زود باشد نام عاشق نشنود کس در جهان این چنین کآن غمزه در عاشق کشی چالاک شد

یافت در عالم حیات جاودانی هر که او

چون بنایی کشتهآ آن غمزهآ بی باک شد دلبرا شد دلم به زلف تو بند از تو دل بر نمی توانم کند

چون بنایی بریدهام ز همه

تا به وصل تو کردهام پیوند بادم فغان به آن بت بیداد می برد پندارد او فغان مرا باد می برد گو: در میان کوه غم او مرا ببین آن کآرزو به دیدن فرهاد می برد سختی نبرد از دل او سوز سینه ام آتش اگرچه سختی فولاد می برد دل میکند ز دست بتان صد فغان و ما گر دم زدیم دست به فریاد می برد روزی هزار بار ز می توبه می کنم بازم هوای وصل تو از یاد می برد بگذشته ام ز می به غمش تا شنیده ام کاو نقش غم ز خاطر ناشاد می برد

بنیاد ما به عیش بنایی چه افکند؟

چون سیل غم رسید ms127 ز بنیاد می برد

صد بار دل زار بنایی نشدی جمع

گر ناوک مژگان تو دلدوز نمی شد

214

میل آتش هر شبی در چشم گردون میکشد جدول جوی سرشک ما ز دریای دو چشم

گر رود زین گونه آخر سر به جیحون میکشد شکر ایام وصالت چون نگفت آخر سزاست

آنچه دل از دست هجران تو اکنون میکشد

چون بنایی توبه دادم سالها دل را ز می

همچونایم دل به آن لبهای میگون میکشد هندوی زلفت آه سردم دید رفت و خود را در آفتاب کشید تا که زد با تو لاف صورت چین نقش او را نمی توانم دید گل چرا زرد شد به باغ از تو؟ رنگ از روی او اگر نپرید من بیمار را نپرسیدی نیست عیب از تو میتوان پرسید؟ بوسه جویم مرا دهد دشنام از تو چیزی نمی توان طلبید خفته بودم سحر که آن مه گفت چشم بگشا که آفتاب پرید

تا بنایی سخن ز زلفش گفت

طرهآ او در این سخن پیچید هر کجا مست ما شراب خورد دل ما از پیش کباب خورد خون ما ریخت بر زمین و هنوز از سر خون ما نمی گذرد دل به صد جان خرید سرو تو را گرچه آزاد را کسی نخرد گر خجل نیست زابرویش مه نو از چه پیوسته در زمین نگرد هرگز ms128 آن گل به خاطرغنچه درنیاید که جامهای ندرد ساغر چشم من کند پرخون ترک خونخوار من چو باده خورد

پاره پاره دفتر او را به آب انداخت باد تا نهادند آتش سودای زلفش در سرم

دم به دم چون شمع برمی آیدم دود از نهاد اعتقاد حسن اگر باشد تو را با غیر او

در حق خود میکنی ای دل مرا بی اعتماد تا پی قتل من آمد تیغ آن بدخو دلم

از پی تعظیم دادش بوسه و بر سرنهاد از دهان تنگ او یک بوسه ام روزی نشد

در همه عالم کس از من تنگ روزی تر مباد نیست جز وصلت مراد ما خدا را بیش از این

در فراق روی خود مگذار ما را نامراد خامه را آب سیه از دیده می گردد روان

هر کجا شرح غم زلف تو را کردم سواد

گر بنایی سوخت چون پروانه در عشقت چه عیب

این چنین کز شمع رویت شعله در عالم فتاد

218 نهانی دهان تو جان می برد بلی دزد چیزی نهان می برد ز ضعف آن چنانم که وقت فغان مرا ناله بر آسمان می برد ز غیرت مرا می رسد جان به لب چو نامت کسی بر زبان می برد میانش ز پهلوی ما برد دل ولیکن کمز از میان می برد

بنایی لب او ز خط غبار

به قتل اسیران نشان می برد کی بود یارب که ره در منزل یارم دهند پرده بردارند از پیش من و بارم دهند یعنی از دارشفای خود طبیبان کرم شربتی بهر علاج جان بیمارم دهند هر شبی از گریه درخون اوفتم همچون شفق تا چو خورشید ms129 اندر این ره روز بازارم دهند شب من مفلس نخفتم بر امید آن که صبح شهریاران سحرگه گنج اسرارم دهند زاهدان را نیست چیزی، می فروشان را چه شد جرعهآ می از سفال کوی خمارم دهند همچو آب از شوق گریان و خروشانم چه شد؟ باغبانم گر زمانی سر به گلزارم دهند

چون بنایی بت پرستیدم بسی وقت است اگر

سالکان ره به دین عشق اقرارم دهند

220 دوش بلبل بسکه می نالید دربستان به درد

غنچه پیراهن درید و گل گریبان چاک کرد می خورم هر دم غمش چندان که از خود میروم

در فراق روی او این است ما را خواب و خورد آه از آن بد مهر سنگین دل که خلقی دررهش

خاک گشتند و از آن بر دامنش ننشست گرد در خزان آورد رو آخر به خواری عمر من

دور از آن گل بسکه از دل برکشیدم آه سرد بر سر آن کوی شب ها بسکه کردم درد دل

آخر از درد دلم آید سگش را دل به درد

ابر از گرد خزان دامان گل را پاک کرد داشت سر را در گریبان عنچه کآن گل در رسید

از شتاب دیدنش بر سر گریبان چاک کرد کافرم گر هیچ کس در کافرستان می کند

آنچه با اهل نظر آن غمزهآ بی باک کرد دور از او مردم به زیر سنگ دشمن ای دریغ

دهر سنگین دل بدین خواری مرا در خاک کرد در زمین زآن مه نمی یابم نشان خواهم دگر

همچو آه خویش رو در گنبد افلاک کرد

عاقبت همچون بنایی شد فراموش از دلش

هر که روزی پیش او یاد من غمناک کرد ساقی ز شفق باز مه عید عیان شد غافل دگر از جام شفق گون نتوان شد من با دل گریان چو دل پر ز صراحی اکنون که جهانی چو ms130 قدح خنده زنان شد دل همچو حباب از قدح می نشدی باز تا عاقبت الامر سرش در سر آن شد تا سرو تو را چون مژآه بر دیده نشاندیم از دیدهآ ما آب به هر گوشه روان شد زین سان که سرشکم غم عشق تو کند فاش خواهم من سودا زده رسوای جهان شد گر غرقه به خون است تنم هیچ عجب نیست زین گونه که چشمم زتو خونابه فشان شد

گفتمش لعل تو را گفت بنایی قند است

گفت: قند است ولی به که مکرر نکند هرگزم پیش تو همچون دگران بار نبود بار هم بود ولی طاقت گفتار نبود شد رقیب تو جفاکار و تو با او یاری در جهان چون تو کسی یار ستمکار نبود راز عشقت همه از بیخودیم دانستم ورنه با هیچ رقیبم سر اظهار نبود خار خار دل من بین وچو گل خنده مزن ای که پای دلت آزرده از این خار نبود

تهمت عشق تو گفتم ز بنایی دور است

گفت بر حجت خود حاجت اقرار نبود رقیبت مرد ما را ساخت او شاد چه نیکو مردنی رحمت بر او باد دل سخت تو آتش در جهان زد مگر داری دلی از سنگ و فولاد چنین گرم فراموش کار گشتی کی از خونین دلان آید تو را یاد چو آب از جستجویت بی قرارم ز ما فارغ مرو ای سرو آزاد

بنایی محنت آباد است عالم

چه آسایش بود در محنت آباد؟

در عشقت اگر چاره شد از دست بنایی

بگذار که بیچاره به تقدیر خدا شد به حسن چون توکسی شهرهآ زمانه نباشد وگر بود چو تو در نیکویی فسانه نباشد زمانه را چو تو سرفتنهای بگوی که فتنه کدام روز بود گر در این زمانه نباشد؟ به حلقهای که برآید سخن ز غصه بمیرم که گفتگوی تو ناگه در آن میانه نباشد به حسن تکیه مکن بر مدار عمر منه دل که حسن بگذرد و عمر جاودانه نباشد برون نمی رود از کاکل تو شانه نظر کن که خون گرفته دلم در گذار شانه نباشد چنان ز مردم کویت خجل شدم که نیارم قدم نهاد به کویت گرم بهانه نباشد چو سگ فغانم از آن است بر درت که زخانه برون نیایی و راهم درون خانه نباشد

سگ تو گشت بنایی ز آستانه مرانش

کجا رود سگ تو؟ گر بر آستانه نباشد بگذشت درد از آنم، که کسم طبیب جوید

مگر افکند به راهم، کفن غریب جوید شده دل ز دست و نبضم، چه کنم چه چاره سازم

که یکی حبیب خواهد، دگری طبیب جوید غم اگرچه ریخت خونم، به در رقیبم افکن

که کسی قصاص خواهم، بود از رقیب جوید

سخن غریب پرسد، خبر محیب جوید چه عجب اگر بنایی، کند از لبش گدایی که به روز بینوایی، همه کس حبیب جوید

229 مژدهآ امن و امان دوشم به گوش جان رسید

کز غزا سلطان غازی بایسنغور خان رسید جان گرفتند از زلال وصل ms132 او دلمردگان

کآن سکندروش چو خضر از چشمهآ حیوان رسید آصف از غم گو برون آی اهرمن گو کور شو

کآن سلیمان بار دیگر بر سر دیوان رسید آن شهنشاهی که از رشک کف دربار او

بس خوی خجلت به روی قلزم و عمان رسید ای بنایی وصف شاهست از حد و پایان بدر هرچه بی پایان بود در حد آن نتوان رسید

230 به خورشید رخت غیر از مه انور نمیماند

ولی او هم شبی ماند شب دیگر نمیماند چرا شبهای غم بر میجهم بیخواست از بستر؟

دل سوزان اگر در پهلویم اخگر نمیماند بسوزد دل چو شب پهلو نهم بر بستر راحت

مرا در زیر پهلو غیر خاکستر نمیماند چنین کز ناله ام یاران گریزانند و می بینم

که غیر از لوح قبرم هیچ کس بر سر نمیماند

بنایی مهر رویش گشته کارت

از آن کار تو بر وجه نکو شد

232 رفت عمری و نیامد از محبانت به یاد

مانعت، ای عمر یارب جز فراموشی مباد یاد مسکینان نمی آید تو را سلطان من

از گدایان پادشاهان را کجا آید به یاد از سواد دیده حال خود نویسم تا شود

بر تو روشن، زآنکه روشن اوفتاده است این سواد خواستم تا شرح حال خود نویسم سوی تو

لیک حالی دارم از هجران که نتوان شرح داد

از خدا هرکس مرادی خواهد اما از ms133 خدای

نیست غیر از دولت وصلت بنایی را مراد

233 عمر بگذشت و از آن مه دل ما شاد نشد جان محنت زده از بند غم آزاد نشد

گره از کار بنایی نه به خود یافت گشاد

آن گره تا ز سر زلف تو نگشاد نشد

234 از سر خون من آن سرو روان چون بگذرد

آنچنان گریم به حسرت کز سرم خون بگذرد ترک سودای لبش دشوار می آید ز دل

آری آری کس به آسانی ز جان چون بگذرد شد ز سیل گریه بی اوخانهآ چشمم خراب

می شود ویران بلی جایی که جیحون بگذرد چون خورم می کز ضعیفی مدتی بیخود شوم

هر گهم در خاطر آن لب های میگون بگذرد سنگ بر دل کوبم از اندوه خود دیوانه وار

چون سخن زافسانهآ فرهاد و مجنون بگذرد خویش را در سایهآ اقبال او گیرد همای

شاه من هر جا به آن شکل همایون بگذرد تا کی از اندوه کشد مسکین بنایی ننگ و عار جای آن دارد اگر زین دنیه دون بگذرد

235 وگر ساغر گرفت او را کجا پروای ما باشد

به هشیاری چو بی پرواست در مستی کجا باشد؟

سعادت تا کرا یاری کند دولت کرا باشد؟ قبا پیراهنش را تنگ در بر تا بکی گیرد؟

مرا از رشک آن تا چند پیراهن قبا باشد؟ چنان بیگانه شد آن تندخو با من که می خواهد

شود بیگانه با من هر که با او آشنا باشد به هر جا ماتمی بیند ms134 ز درد خود چنان گوید

که هر کس در گمان افتد که او صاحب عزا باشد کسی چون خود نخواهم مبتلا آن شوخ را خواهم

که با چون خود بلای چند روزی مبتلا باشد من از بی اختیاری ناصحا رسوا شدم ورنه

کسی کش اختیار خود بود رسوا چرا باشد؟ خوشم با بی وفایی های او زآن گونه کز خوبان

نه یاد خوش مرا هر نازنین کاو را وفا باشد بنایی در سرای دهر از محنت نگردان روی که جز محنت نبیند هرکه در محنت سرا باشد

236 اگر آن سرو گلرخ را گذر بر طرف باغ آید

غم او از پی من جا بجا گیرد سراغ آید بلا و رنج و درد و غم فرو گیرد در و بامش

اگر عاشق به عشرتخانهای بهر فراغ آید مرا کز اشک خونین بشکفد هر دم گل دیگر

کجا در دل هوای گلشن و گلگشت باغ آید

بنایی را چه می پرسی که چونی با رقیبانم؟

چه باشد حال آن طوطی که هم صحبت به زاغ آید

237 شب آه و ناله بلبل مدهوش می کشید شاخ گل از حریم چمن گوش میکشید شد جیب چرخ غرقه به خون از شفق که او تابوت کشتگان تو بر دوش میکشید خط بود گرد خال لب یار سرزده یا پای خود برون مگس از نوش میکشید دوش از برای کشتن من شعله های دل دور از تو تیغ بر من مدهوش میکشید دی شیخ ما که توبه نمی شد زیاد او دید آن لب و قدح، به فراموش میکشید بیداری تو داشت گران وقت ناله ام گوش تو را که در بناگوش میکشید

بر یاد صاعد تو بنایی خسته دوش

دست تو را ز خویش در آغوش میکشید

238 چو هیچ کار تو ای دل به اختیار نباشد

به هیچ کار همان به تو ms135 را که کار نباشد اگر به صدر قبولت برند فخر نداری

وگر به صف نعالت کشند عار نباشد چو خاک میشوی آخر دلا معاش چنان کن

به غیر نام نکو هیچ یادگار نباشد سر از طمع بکش و صبر کن به هرچه دهد دست

که گردن تو ز هستی به زیر بار نباشد قرار دل مطلب در سرای محدث دنیا

چرا که کار حوادث به یک قرار نباشد چو راستی بودت پیشه رستی از همه محنت

که هر که راست نگردید رستگار نگردد چو نیست یاری کس دستگیر تو دم مردن

مشو ملول اگرت بر زمانه یار نباشد

بنایی اهل جهان از خود اعتبار چه گیرند

جهان واهل جهان را چو اعتبار نباشد در عرق زآتش می ماه تمامش نگرید سیم بگداخته بر نقرهای خامش نگرید ماه من گرچه تمام است کم آید به نظر رسم کم آمدن ماه تمامش نگرید چهره از خال و خط آراسته آمد بیرون بهر صید دل ما دانه و دامش نگرید دود خط سر زده از آتش رخسارهآ او شفق افروخته در اول شامش نگرید خط یاقوت دگر خوب نخوانید اگر گرد لب حسن خط غالیه فامش نگرید دفتر سیمبران را نگشایید که من میرم از غصه که ناگاه بنامش نگرید

خون دل میخورد از دیده بنایی همه دم

عیش سازان جهان شرب مدامش نگرید

کز فراق خویش ما را یار جانی میکشد من ز جور آشکار او شکایت چون کنم

چون من دلداده را لطف نهانی میکشد بدگمانم تا لبش افگار دیدم گرچه اوست

دور از آن تهمت مرا این بدگمانی میکشد گفتی از غم خواهمت کشتن رقیبم شاد شد

زآن چه غم دارم مرا این شادمانی میکشد چون ز درد ناتوانی با تو بتوان دم زدن

دردمندان غمت را ناتوانی ms136 میکشد در جوانی شد بنایی کشتهآ اندوه عشق این مرض اکثر جوان را در جوانی میکشد

241 به هر جوری وفا بنمودهام چندان به یار خود

که از روی وفا میبینم او را شرمسار خود رود هر جا دل آشفته او را میروم در پی

که واقف باشم از دیوانهآ بیاختیار خود لب میگون شراب آلوده میآیی و میلرزد

دل بیصبر من بر توبهآ نااستوار خود نبینم در تب هجران کسی کاو بر سرم گرید

ز عین گرم خونی غیر چشم اشکبار خود ز شبهای سیاه خویشتن دور از مه رویت

ندیدم تیرهتر جز روز خویش و روزگار خود

میفکن در جهان طرح اقامت

بنایی کاین بنا را نیست بنیاد واعظان بی خبر اسرار خدا میگویند این خدا بی خبران بین که چها میگویند همچو طوطی سخن عشق ز ما میشنوند فهم ناکرده سخن باز به ما میگویند همه در قید طبیعت دم اطلاق زنند خود کجایند و حکایت ز کجا میگویند دست در سیم و زر و نخوت مستی در سر شرمشان باد که از فقر و فنا میگویند چون ز پر گفتن ایشان نبرد فایده کس حرف بیفایده بسیار چرا میگویند چه بلایی که ز پر گفتن ایشان همه را درد سر آمد و ایشان چه بلا میگویند

راز سربستهآ توحید بنایی زنهار

پیش ایشان مکن اظهار که وا میگویند

هزار بار به عشق تو میتوان جان داد ز شرح حال خرابم مپرس کز غم تو

خراب حال چنانم که شرح نتوان داد دلم ز دست شد ای وای بر مسلمانی

که دل به دست تو ای شوخ نامسلمان داد من و نیاز و تو و ناز و سرکشی چه کنم

که قسمت ازلی این مرا تو را آن داد حیات یافت ز تیغ تو حلق تشنهآ من

مگر که تیغ تو را چرخ آب حیوان داد زیان جان من آن غمزه کرد و کردم سود

که پیش از آن که زیان شد لب تو تاوان داد

مگو نداد به هجران من بنایی جان

چرا نداد که صد ره ز دست هجران داد

245 از خدا اهل دل آن شوخ بلا می طلبند چه بلایی است که او را ز خدا می طلبند نامد آن شوخ بلا گویی از آن آگه نیست که اسیران فراقش چه بلا می طلبند خلق گویند که در چارهآ او سعی نمای چون کنم چاره که تغییر قضا می طلبند صبر و طاقت طلبند از من و من حیرانم کز من عاشق دیوانه چها میطلبند درد و غم دست ندادند ز دامان ما را وه! چه دادند به ما چه ز ما می طلبند خرقهآ شیخ که شد کسوت دینداری او هست زنار در آن خرقه چو وا می طلبند

رو به میخانه بنایی و نهان شو چون خم

که غم و محنت و اندوه تو را می طلبند

به پیش چشم بنایی نیاورم در ولعل

به بحر قطره و گوهر به کان نخواهم برد پس از عمری به من حرفی گر آن زیبا پسر گوید

رقیب از رشک آید در میان حرفی دگر گوید ز پر گفتن رقیبش رنجه گردد چون مرا بیند

ز بیم آنکه ناگه من نگویم بیشتر گوید مرا گوید سرت میافکنم زینجا سر خود کن

منش گویم ندانستم چه گفتی تا ز سر گوید دلم از بیخودی راز غمت را میکند ظاهر

چو آن مستی که اسرار درون را بیخبر گوید رقیبش گفت میگویم حدیث گفتنت با او

بلی ای سنگدل این هم عجب دارم اگر گوید من گریان روم سوی درش درد دل آغازم

چو آن سایل که احوال خود از بیرون در گوید

به شیرینی روان شد آن کمر بربسته ماه من

سزد گر قامت او را بنایی نیشکر گوید

نگویم شب که در هجرش دلم روز سیه دارد چو ابر تیره از مژگان مردم ابر باران شد

ز مشکین هاله کان خورشید رخ بر گرد مه دارد غزالم را سواد دیده منزل شد که دیده است این

که این وحشی در این مردم نشین آرامگه دارد دل سوزان من دارد هوای وصل او یعنی

گدای گلخنی سودای قرب پادشه دارد نگهدار ای شه خوبان سپاه عشقبازان را

که شاهی میتواند کرد سلطان تا سپه دارد من ای خوبان گر از جمع شما خاطر پریشانم

خدا جمع شما را از پریشانی نگه دارد

بنایی یک جهت شد ساکن بتخانه در رندی

نه خود را سخرهآ شیطان چو شیخ خانقه دارد

249 کاش از دل شکسته غمش ms139 پا برون نهد بر شیشهآ شکسته کسی پای چون نهد یاقوت توست جوهر جان لعل ناب سنگ شاید که عقل قیمت جوهر فزون نهد خون گرید آفتاب به راه تو هر سحر تا روی عجز پیش تو بر خاک و خون نهد هر کس که دید بادهآ لعل تو چون حباب چشم از هوس به روی می لاله گون نهد در دیده نقش نون فتد از عکس ابرویش آید سرشک و نقطه به بالای نون نهد پشت سپهر از نم چشمم شکست یافت زآن گرد باد آه من او را ستون نهد

از دست غصه مرد بنایی عدم کجاست

تا پای خود زکشور هستی برون نهد

ز آه سرد بنایی بپوش چهره مبادا

بهار حسن تو را آفت خزان برسد رسید غنچه پر از باده کن سبویی چند بگیر دامن صحرا به لاله رویی چند بود خدنگ توام آرزوی دل بازآ رسان شکسته دلی را به آرزویی چند چه یافت سایل اشکم؟ ز خاک درگه تو جز این که ریخت بر مردم آبرویی چند چو شیشه گر طلبی زاهدا صفای ضمیر به می برآر چو پیمانه شستشویی چند برآر نعرهآ مستانه طایر غم را ز کشت عیش برون کن به های و هویی چند ز دست فکر زدی شانهوار ms140 پنجه به ریش گذار خواجه، چه درماندهای به مویی خویش

طریق صدق بنایی مجو ز اهل زمان

چه راستی طلبی از دروغگویی چند دل در بنفشه زار به بوی خط تو ماند سودا نگر چگونه به خاکسترش نشاند سرگشتهام ز آینه کاو روبروی توست خون می خورم ز جام که لب بر لب تو ماند یک عشوه کرد مغبچه زاهد به می فتاد او را به یک فسون بنگر چون در آب راند زاهد اسیر خرقه و رند برهنه را آزادیی که از دو جهان آستین فشاند شد وقت من به غارت غم می کجاست کاو وقت مرا ز غارت غم باز میرهاند

زآن گل بنایی این غزلم بر سرود دوش

بلبل شنید و بر سر هر شاخسار خواند

253 موج اشک من چنان شبها به گردون سر کشد

کز میان خون سحر خورشید خود را بر کشد بر سرم کلک قضا تا کی کشد حرف ستم

خط نسخم کاشکی یکبارگی بر سر کشد ماه من هر جا رود در دیدهآ خود آفتاب

کحل بینایی ز راه او به میل زر کشد خویش را در سایهآ تیغش به حسرت افکنم

چون به قتل دیگری خورشید من خنجر کشد دفتر اهل ملامت چون کند گردون رقم

شاید ار نام مرا بر اول دفتر کشد دیدهام در ساغر می عکس لعل دلکشت

زآن به مجلس هر زمانم دل سوی ساغر کشد

سر کشم همچون بنایی در گریبان عدم

آن گل از من گر چنین یک باره دامن در کشد

254 او سخن از کشتن من میکند من به همین خوش که سخن میکند تیغ و سنان تیز کند خوش دلم کاین همه بهر دل من میکند بردن دل شد فن او بنگرید قصد دل ما به چه فن میکند تا که کمند دل آزاد کیست طره ms141 که پر چین و شکن میکند مرغ دلم طالب آن خاک کوست بلبل من میل چمن میکند

بنایی از لب او برد آرزو در خاک

غریب تشنه بلی حسرت زلال برد قضا که بر لب او خط عنبرین ماند برای کشتن ما زهر در نگین ماند چو لاله دست به خونم گشاد میترسم که داغ خون من او را بر آستین ماند چنین که ترک من آمد به غارت دل ودین به دهر هیچ کسی را نه دل نه دین ماند چو نعل دیده نهم بر زمین به رهگذری که نقش سم سمند تو بر زمین ماند فلک به سینهآ من ماند داغهای فراق روا مدار خدایا که این چنین ماند صبا ز زلف تو بویی اگر برد سوی چین چه خون که در جگر نافههای چین ماند

به سرو و لاله بنایی از آن بود مایل

که قامت تو بدان و، رخت بدین ماند دل از هوای لبت اشک لاله گون ریزد خیال باده بر آن داردش که خون ریزد ز موج گریه شود غرق آب کشتی غم وگر نه مردم چشم آب از او برون ریزد

کنون که چشم بنایی مقام لاله رخی است

عجب نباشد اگر اشک لالهگون ریزد

258 نوید وصل توام باد صبحگاهی داد گدای غمزدهای را نوید شاهی داد شب فراق سر آمد رسید روز وصال سحر که این خبرم باد صبحگاهی داد چگونه دعوی مهر تو را شوم منکر که اشک سرخ و، رخ زرد من گواهی داد برای نامهآ او خامه ساختم مژگان سواد دیده روان آمد و سیاهی داد زدست جور تو میخواهم از تو داد ارچه مقرر است که دادی مرا نخواهی داد قدح به دست من ای شیخ اختیاری نیست که این عطیه مرا قسمت الهی داد

بنایی از ستم چشم او که افغان کرد

رعیتی است که میخواهد از سپاهی داد

259 خوش آن ساعت که چشمم خیمهآ سلطان من باشد

طناب خیمه از هر گوشهای مژگان من باشد برون آید فراز تیر آهم پردهآ دیده

که آن چتر منقش بر سر سلطان من باشد نهم چون چشمه چشم خویش را بر هر سر راهی

که تا سرمنزل او دیدهآ گریان من باشد چنین کز درد او هر دم شود بیماریم افزون

عجب دانم که چیزی جز اجل درمان من باشد

سگش را ناگهان درد سر از افغان من باشد فلک از گریهام از بسکه خون گرید شب هجران

کنار او به خون آلوده چون دامان من باشد

بنایی آنچنان حیران چشم آن پری گشتم

که چشم مردم از هر گوشهای حیران من باشد فغانم صبحگاهی بر نیامد که از هر سینه آهی بر نیامد تن من در لحد از بسکه میسوخت ز خاک من گیاهی بر نیامد به راهش خواستم تا خاک گردم ولی ms143 از هیچ راهی بر نیامد گدا چون دامنش گیرد که این کار ز دست هیچ شاهی بر نیامد به دل هرگز نگفتم شرح زلفش کز او دود سیاهی بر نیامد نیامد هرگز آن سلطان که از پی ز خیل جان سپاهی بر نیامد

بنایی تا هلال ابرویش دید

ز خجلت رفت و ماهی بر نیامد خوش آنکه بر سر کوی توام گذاری بود به هر غمم سگ کوی تو غمگساری بود خراب کردهآ هجر توام وگر نه مرا به روز وصل تو آسوده روزگاری بود همان اسیر توام گرچه بس دعا کردم پی خلاصی خود هر کجا مزاری بود به اختیار کس از جان جدا نشد یعنی در این جداییام از تو نه اختیاری بود به باد غصه شد آن دل که عمری از سر مهر به خاک کوی تو بنشسته چون غباری بود سرم که خاک شد از هجر اگرچه هیچ نبود فتاده بر سر کوی تو خاکساری بود

بنایی از تو جدا مانده است یادش کن

که از سگان قدیم تو یادگاری بود

سرشک آید مرا از دیده و راه نظر گیرد قد من حلقه شد بر خاک میدانش از این حسرت

که در بازی سنان او مرا از خاک بر گیرد چنان سوزد دلم در کنج غم کز بیم آن هر دم

جهد آه من از روزن سرشکم راه برگیرد به صد محنت دمی گر با خود او را آشنا سازم

دم دیگر ز اول خویش را بیگانهتر گیرد ز خوان وصل گلرویان کسی را میرسد بهره

ز عمری غنچهسان قوت خود از خون جگر گیرد سگش در پای هر رهرو از آن تا روز مینالد

که از دست فغانم هر شب او را درد سر گیرد

بنایی را سگش بگرفت یار خویش و میترسم

که ناگه بر کند از وی رود یاری دگر ms144 گیرد هر قاصدی که از بر دلدار من رسید خوشدل شدم چنانکه مگر یار من رسید قاصد رساند نامهآ او در شب فراق صبح سعادتی به شب تار من رسید قاصد چو داد مژدهآ قتلم به تیغ او ذوق دگر به جان گرفتار من رسید تیغ فراق و تیر ملامت نشانه است آنها که بی تو بر دل افگار من رسید بود از هوای لعل تو دریای خون دلم موجش کنون به دیدهآ خونبار من رسید روزی که قسمت همه میآمد از ازل درد و غمت نصیب دل زار من رسید

تیرش به قصد جان بنایی هوا گرفت

ای جان بر آی خوش که هوادار من رسید

بودم به حال خویش بنایی تمام عمر

هرگز خیال ماضی و مستقبلم نبود مشکین غزالهای سر از این خاک بر نکرد از سر هنوز امید وصالش به در نکرد بگشاد دیده در چمن حسن نرگسش کاو را زمانه فتنهآ اهل نظر نکرد با آنکه کس نکرد سر از نالهام به خواب بخت مرا نگر که سر از خاک بر نکرد گر عاقلی ز آه دل ما کن ms145 احتراز دیوانه بود آنکه ز آتش حذر نکرد

بر باد تا نداد سر خود حبابوار

حالی هوای ما ز سر خود بدر نکرد نیست شبها آنکه بینی بر فلک اختر سفید

کز غمت چشم ملایک گشته سر تا سر سفید آه اختر سوز من از بسکه بر گردون رود

بر فلک شبها نمیآرد شدن اختر سفید

وز جفای شام هجرت همچو صبحم سر سفید بر بیاض دیده صد ره شرح غم کردم سواد

سیل اشک آمد روان وساختش دیگر سفید صفحهآ دل این چنین کز خط او دارم سیاه

کی دهندم نامهآ اعمال در محشر سفید در اشکم سرخ میآید ز چشم تر برون

گرچه از دریا برون آید همه گوهر سفید ای بنایی شد فلک از دود آه من کبود ورنه بود او نیز سر تا پا چو ماه وخور سفید

267 مرغ از او چون نامه آرد تا دلم خرم کند

هایهای گریهام را بیند از من رم کند بعد هجران گفت خونت ریزم از وی دور نیست

آنکه بر جان من این بیداد کرد آن هم کند سست گردد دست امیدم ز دامان حیات

ترک خونریزم چو دامان در میان محکم کند در غم است آن شوخ بهر قتل ما هان ای اجل

جهد کن باشد که دل از سوی ما بیغم کند گر ز غم بی طاقتم عیبم مکن کاین بار را

گر نهی بر کوه پشت طاقتش را خم کند داشتم عیشی به روز وصل از آن فارغ که هجر

روز عیشم را سیهتر از شب ماتم کند

این جراحت هاست کز پهلوی یارم میرسد ای که گفتی بر سمند حسن جز یوسف نبود

باش یک ms146 ساعت که ترک شهسوارم میرسد گر رسد روزی که بینم انتظار خوش دلی

در زمان چشم بدی بر روزگارم میرسد انتظاری هرچه از راحت کشیدم کم رسید

از بلا شادم که آن بیانتظارم میرسد سیل باران بهاری گرچه از دریا گذشت

کی به سیلاب دو چشم اشکبارم میرسد سرخوش از جام لبش اغیار و درد سر مرا

طرفه کز می خوردن ایشان خمارم میرسد بر نخیزم چون غبار از رهگذار آن سوار

گر چه میدانم بلا زآن رهگذارم میرسد جز غبار ناامیدی نیست در راه امید

آنچه پیش دیدهآ امیدوارم میرسد ای بنایی از میان فتنه چون گیرم کنار سنگ محنت این چنین کز هر کنارم میرسد

269 مبتلایی دوش همدم با من دیوانه بود

خانهآ ما تا به روز از گریه ماتم خانه بود

بیت احزانی که میگفتند این کاشانه بود شب نه تنها خانهآ من شد خراب از گریهام

روز دیدم خانهآ همسایه هم ویرانه بود آه از آن بدخو که صد ره با خود او را آشنا

ساختم چون دیدمش دیگر همان بیگانه بود بود لیلا هر شب از فریاد مجنون در گله

یک شب آوازش نیامد تا سحر دیوانه بود تا نپنداری همین پروانه بهر شمع سوخت

شمع را هم گریه بر سوز دل پروانه بود شب که درد خویش میگفتم چرا خوابش گرفت

گرنه او را داستان درد من افسانه بود حالت معشوق و عاشق بین که مجنون گردمی

داشت افغان هر شب ولیلی درون خانه بود زآن لب میگون بنایی دوش مدهوش اوفتاد ورنه آن مستی نه از ساغر نه از پیمانه بود

یا میان دلبران رسم وفا هرگز نبود ای که گفتی تلخ باشد صبر دور از روی خوب

تلخی او را چه دانم چون مرا هرگز نبود نی مرا دستی به عاشق نه ms147 مرا پای گریز

هیچ عاشق همچو من بی دست و پا هرگز نبود چشم او شد فتنهآ دوران و بالایش بلا

فتنهای گر کس نمیدید و بلا هرگز نبود داشت بر گستاخی بوس و کنارم لطف او

ورنه در خاطر مرا این مدعا هرگز نبود در غم هجران بنایی آنچنان نابود شد کاو فقیر اهل عالم گوییا هرگز نبود

271 نه اکنون روزگار من سیه از زلف یاری شد

سیه گردید روز و، روزگارم روزگاری شد نیاموزند غیر از بیوفایی دلبران کاری

به عهد آن ستمگر بیوفایی نیز کاری شد شدم در باغ وگل داد از رخ گلچهرهای یادم

مرا در زیر پا هر سبزهآ نو رسته خاری شد به جان بودم ز ناصح صبر میآموزدم همدم

غم آن بس نبود این هم مرا آموزگاری شد گرفتاران خود را میشمرد آن سنگدل روزی

ز غوغای اسیران هر طرف روز شماری شد

ز سینه نا رسیده بر دلم افغان زاری شد رخ زردم که بود از خوردن غم زعفران زاری

زبس کز دیده و دل ریختم خون لاله زاری شد میان مردمم خواندی سگ خود لطف فرمودی

مرا زین نام نیکو پیش مردم اعتباری شد خوش آن روزی که من در بیخودی بودم تو میگفتی

که این مسکین عجب دیوانهآ بیاختیاری شد بنایی تیغ او در سینه چاک افکند ودلشادم که بهر پرسش دل درد او را رهگذاری شد

222 به جورم گر کشی حاشا کز آنم هیچ غم باشد

که گر هر دم شوم صد بار قربان تو کم باشد مبر از حد جفا و جور بر عاشق که شاهان را

اگر گاهی جفا آید به خاطر لطف هم باشد مکن رد گر کشم پیش تو نقد جان که منعم را

قبول تحفهآ درویش آیین کرم باشد مرا نگشاد دل در تنگنای کشور هستی

مگر جایی که بگشاید ms148 دلم ملک عدم باشد به چشم من عزیز است آن پری رو محترم در دل

که هر جا مردم نیکو عزیز و محترم باشد ستم گفتی نخواهم کرد بر عاشق نمیدانی

که گر ترک ستم خواهی گرفت آن هم ستم باشد

273 گر نمردم بیتو مرگ من به دست من نبود

ورنه در هجرت حیات من به جز مردن نبود غنچهسان سر بر نکردم از گریبانی که او

تا نشد آگه ز شوقت چاک در دامن نبود فاش میشد دوش از بیطاقتی رازم ولی

شکرها کردم که کس با من در این مسکن نبود آن قبا بر خود چرا پیچید چون پوشید باز

زان تن نازک اگر در رشک پیراهن نبود هست شبها همنشین من ولی خود را به روز

آنچنان گیرد که گویی هیچ گه با من نبود سینهام بشکافت کز سوز دلم آگه شود

آتش پنهان من گویا بر او روشن نبود کشت صبر خود بنایی هیچ گه خرم نساخت کز دل سوزانم او را شعله در خرمن نبود

274 رفت در باغ آن سهی بالا و سرو از ناز ماند

غنچه دید آن لب ز حیرانی دهانش باز ماند دوش نازی با رقیبان داشت سرو ناز من

تا قیامت در دل من حسرت آن ناز ماند هر کجا زافسانهآ خود کردم آغاز سخن

گریه زور آورد و آن افسانه از آغاز ماند

سوخت بالش آخر آن پروانه بی پرواز ماند چشم صید افکن به شوخی باز کرد ومرغ دل

مبتلا شد چون کبوتر کاو اسیر باز ماند رفتی و گفتی فدا کن در ره ما دین ودل

جان من آخر بدینها از تو نتوان باز ماند

با امید آنکه آواز تواش آید به گوش

عمرها شد ms149 تا بنایی گوش بر آواز ماند نه جعد سنبل، تر تاب موی او دارد نه گل به وقت سحر، آب روی او دارد یه لاله مایل از آنم که رنگ یار گرفت به گل از آن نگرانم که بوی او دارد رهم چو نیست در آن کو سر من و قدمی که گاهگاه گذاری به کوی او دارد دل غریب من آوارهآ جهان شد از او غریبتر که هنوز آرزوی او دارد سگ در تو به آزردن گدا خو کرد رقیب سگ صفتش نیز خوی او دارد بیین به صورت عاشق که ناظر است به غیر چرا که دیدهآ معنی به سوی او دارد

بسان نافه بنایی چرا سیهدل شد

اگر نه میل خط مشکبوی او دارد رند دردی کش میخانه که لا یعقل بود بود حاضر به خدا گرچه زخود غافل بود زورق باده مرا از شط هستی گذراند ورنه زین ورطه به ساحل شدنم مشکل بود گر شدی برگ طرب موجب جمعیت دل گل به صد برگ برای چه پریشان دل بود خاک هر کس که به می گل نشد آدم نبود آدم آن روز که شد طینت او زین گل بود از قبول نظر پیر مغان شد محروم زاهد شهر نظر کن که چه ناقابل بود ای خوش آن روز که آن سرو سهی بالا را چشمهآ چشم من دلشده سر منزل بود

خاک شد بی تو و بر باد فنا رفت آخر

از بنایی گرت ای ماه غباری میبود

278 به حسرت مردم وجانان من بیرون نمیآید

چه شد کز بعد مردن جان من بیرون نمیآید مرا چندین بر آن در ناله وافغان چه سود ای دل

که هیچ از ناله و افغان من بیرون نمیآید برای دفع غم بیلعل او جامی نمینوشم

که باز از چشم خون افشان من بیرون نمیآید به دندان لعل او کندم شبی در خواب و عمری شد

هنوز آن لذت از دندان من بیرون نمی آید برون کن گفتی از دل مهر ما گویا نمیدانی

که این گنج از دل ویران من بیرون نمی آید خط سبز تو میخواهم بر آید اشک از آن بارم

ولی آن سبزه از باران من بیرون نمی آید

بنایی شد نفیر عاشقان از هر طرف پیدا

عجب کز خانه آن سلطان من بیرون نمیآید زین گونه که بیداد و ستم کار تو باشد بیچاره اسیری که گرفتار تو باشد از لطف نگهدار دل خسته دلان را تا لطف خداوند نگهدار تو باشد امروز تو آن یوسف حسنی که به صد جان هر جا که عزیز است گرفتار تو باشد خورشید فتد بر سر کویت ز ره مهر تا سایه صفت در تک دیوار تو باشد سوزی پی دلگرمی ما دانهآ فلفل هر خال که در آتش رخسار تو باشد طوطی که به شکر شکنی شهرهآ شهر است شرمنده ز شیرینی گفتار تو باشد

گر یار نشد یار بنایی به ره عشق

مردانه قدم نه که خدا یار تو باشد کارم ز دست رفت و جایی نمیرسد دردم ز حد گذشت و دوایی نمیرسد آه و فغان که بر سر کوی تو نالهام از آسمان گذشت و به جایی نمیرسد هر لحظه از رقییب بلایی رسد مرا او ms151 را چه شد که هیچ بلایی نمیرسد یا رب چه شد که شهر پر آوازه از کریم از هیچ در گدا به نوایی نمیرسد بازار بین که خاک سیه را بهای مشک خاک سیه شد و به بهایی نمیرسد

بگذر بنایی از هوس آستان دوست

کآن تخت سلطنت به گدایی نمیرسد هیچ کس آگه از این کلبهآ احزان نشود که به حال من ماتم زده گریان نشود آشکارا نکشم آه از آن اندیشم که کسی واقف از این آتش پنهان نشود دل مدهوشم اگر میل لبت کرد چه شد مردهای نیست که او را هوس جان نشود منع حیرانی من میکنی ای شوخ کجاست؟ آنکه رخسار تو میبیند و حیران نشود

هرگز از سنگ جفای تو بنایی نگریخت

مثل است اینکه سگ از لقمه گریزان نشود چون گل نقاب اگر بگشایی چه میشود وز پرده غنچهسان بدر آیی چه میشود نقاش صنع چهرهآ خوب تو را کشید آن چهره را تو هم بگشایی چه میشود زاهد به فسق و طاعت مردم تو را چه کار گر بگذری ز کار خدایی چه میشود از من مشو جدا و نظر کن که عاقبت پایان روزگار جدایی چه میشود پا وسری چو نیست جهان را اگر نهی سر در جهان بی سرو پایی چه میشود واعظ به جلوه بر سر منبر برون میا خود را به عالمی ننمایی چه میشود

چون اهل روزگار چه درماندهای به خویش

فارغ شوی زخویش بنایی چه میشود

283 گفتم از دل کم شود بار ms152 غم او کم نشد

یا شود صبر من افزون در غمش آن هم نشد قصهآ غمهای هجرانم که گوید پیش او

در حریم وصل او چون هیچ کس محرم نشد همچو او زیبا نیامد هرگز از حور وپری

همچو من رسوا کسی هم از بنی آدم نشد پیش یار از غصههای هجر، دل خالی نکرد

هر که او با ناله عمری همچو من همدم نشد

کز فغان ونالهآ من خانهآ ماتم نشد شادمانی با من غمگین نشد همدم که او

با وجود شادمانی مبتلای غم نشد ای بنایی دور از آن گل تا به کی این اشک و آه غنچهآ دل چون از این آب وهوا خرم نشد

284 چو کار من به تو ای سرو گلعذار افتاد بیا و یاری من کن کنون که کار افتاد چو گل به ناخن اگر سینه میکنم چه عجب چنین که در دل من از تو خارخار افتاد میان بحر غم از اشک دل بسی خون خورد ولی به او نتوانست بر کنار افتاد به لاله زار گشادی چو گل نقاب از رخ ز تاب روی تو آتش به لالهزار افتاد نه من به کوی تو افتاده زار نالم وبس در این چمن چو من خسته صد هزار افتاد مرا ز بخت پریشان چه جای جمعیت که همچو زلف تو آشفته روزگار افتاد

بنایی از سخنت آب یافت گلشن نظم

زبسکه نظم روان تو آبدار افتاد

285 از آن در حال مستی چاک در پیراهن اندازد

که چاک آن چنان در جامهآ جان من اندازد گریبان چاک چون آید به گلشن مست یار من

گل صد برگ را صد چاک در پیراهن اندازد چو خورشید آتشم در جان فتد شبها زرشک آن مه

که خود را در درون خانهاش از روزن اندازد چو بینم عاشقی را شادمان از وصل دلداری

مرا غمهای هجرش در فغان و شیون اندازد

برآید شعلهآ شوق آتش اندر خرمن اندازد به قتلم دامن کین بر میان زد تند خوی من

مبادا ناگهان گردد پشیمان دامن اندازد بنایی از هجوم عاشقان سوی تو چون آید که ناید بر زمین آنجا کسی گر سوزن اندازد

286 عشق پنهان من آخر سر به شیدایی کشید

سر به شیدایی بر آوردم به رسوایی کشید من که از دست غمش هر دم گریبان میدرم

کی توانم پا به دامان شکیبایی کشید داشتم بی آن پری از صحبت مردم ملال

زآن من دیوانه را خاطر به تنهایی کشید دم مزن از عاشقی ای همچو گل نازک مزاج

ز آنکه درد عشق را نتوان به رعنایی کشید دل که پند دوستان نشنید محنت میکشد

تا چها خواهد دگر از دست خودرایی کشید از من رسوا قلم برخاست روزی کز غمش

خامهآ تدبیر بر من خط شیدایی کشید مردم چشم بنایی میل مژگان کرده باز کز رهش در دیده خواهد کحل بینایی کشید

287 شوم بیخود چو از پیش من آن غماز برخیزد

نشیند بر سرم چون با خود آیم باز برخیزد

من بیدل چو درد خود کنم آغاز برخیزد نمیدانم که شبها خواب چون می آیدش زین سان

که از هر گوشه در کویش هزار آواز برخیزد چو پر بر سر زند از شوق مرغ روح من از سر

رود بیرون چو مرغی کز پی پرواز برخیزد به قصد جان چو گیرد تیغ بر کف شهسوار من

به حسرت هر طرف صد عاشق جانباز برخیزد روان چون آب بر خاک ره اوفتم پیش او گیرم

دم رفتن چو آن سرو روان از ناز برخیزد عجب نبود اگر در وصف گلرویان تبریزی بنایی از خراسان، سعدی از شیراز برخیزد

288 میروم زآن سو که آن بدخو نظر میافکند

او به رغم من ms154 نظر سوی دگر میافکند رسم بیداد و ستم زین سان که شد آیین او

از جهان رسم وفا و مهر بر میافکند وه! چه دریایی است چشم من که هردم بر کنار

موج این دریا همه در و گهر میافکند سینهآ من تیغ آن خورشید وش را شد سپر

کآفتاب از بیم تیغ او سپر میافکند آن دهان گر نه ز شیرینی بود تنگ شکر

زآن دهان گاه تکلم چون شکر میافکند

در حریم حرمتش جبریل پر میافکند

تا کند آن سنگدل رحمی بنایی خویش را

چون گدای خسته بر هر رهگذر میافکند چه قصد کشتن من میکنی به قول حسود مکن مکن که پشیمان شوی ندارد سود ز من جدا مشو ار میشوی هلاکم کن که هجر تو بتر از صد هلاک خواهد بود الف که تازه بریدم به سینه بی قد تو کشیده بر دل من خنجری است خون آلود شبی نقاب بر افکن ز روی آتشناک که شمع بیند و از جان او بر آید دود اگر تو عمر عزیز منی یقین دانم که هیچگونه نخواهم ز عمر خود آسود خوشم به فکر دهان و میان تو یعنی من شکسته به هیچ از تو گشتهام خشنود

بنایی از صفت غبغبت به آخر عمر

ز هر که بود به میدان نظم گوی ربود دلی کاو را غم جانان نباشد همان بهتر که او را جان نباشد به دشواری جدایم از تو آری ز جان بودن جدا آسان نباشد به راه عشق منزل نیست پیدا بلی این راه را پایان نباشد مه نو گر ندارد ز ابرویت شرم گهی پیدا گهی پنهان نباشد سر و سامان مجو در عشق از من که عاشق را سر و سامان نباشد همه در گریه بینم اشک خود را یتیمی نیست کاو گریان نباشد

بنایی از پی درمان مکش رنج

که درد عشق را درمان نباشد

291 کاکل از طرف کلاه ms155 تو اگر پیدا شد بهر جانم دگر این فتنه ز سر پیدا شد

داغ مهرش به رخ زرد بنایی است عیان

همچو آن ماه که با چهرهآ زر پیدا شد گلی شکفت در این باغ و شمع مجلس شد که چشم باغ و چراغ چمن چو نرگس شد چو غنچه خنده زنان همچو گل گشاده جبین رسید و تنگدلان را رفیق و مونس شد به هیچ مدرسه چشمش نکرده کسب نظر به دقت نظر استاد صد مدرس شد طربسرای محبت که ناتمامی داشت تمام گشت چو آن نازنین مهندس شد ز اوج عزت خود سوی خاکیان شد باز صف نعال نظر کن که صدر مجلس شد دلم که حاصل دنیا به جرعهای بفروخت خرید گنج گرانمایه گرچه مفلس شد قبول پیر مغان غیر مقبلان نشود بلی که قابل تأثیر کیمیا مس شد ز می چو غنچه دهن چون دگر توان بستن که گل رسید و به می خوارگی موسوس شد

به صدق بندهآ آن شهسوار شد حالی

که بندهآ در او شاه ابو الفوارس شد دل سوزان من در داغهای سینه پنهان شد

مرا در مهر او همچون خلیل آتش گلستان شد

گل از غیرت ms156 زد آتش در خود و سنبل پریشان شد به آن گل بود دعوی غنچه را از پاکدامانی

از آن با غنچه باد صبحدم دست و گریبان شد نیارد نخل امیدش بری جز بار دل زینسان

که او را داغ نومیدی گل آمد غنچه پیکان شد سرای دیده و دل از تو بود آباد تا رفتی

نشد معمور آن سر منزل واین خانه ویران شد خوش آندم کز سر مستی صراحی وار در پیشش

شدم گریان چوساغرلب گشود از (گریه) خندان شد

بنایی میزند سر بر زمین از ذوق پابوسش

خوشا آن سر که خاک راه آن سرو خرامان شد

294 گل گل به رخت ز می عیان شد گل بود رخ تو گلستان شد بر هر مژه قطره قطره اشکم آویخته همچو ارغوان شد میبرد دل من از لبت جان خال لب تو بلای جان شد مجروح ز تیر آه من بود گردون ز شفق که خون فشان شد پیکان تو میخورد پیاپی خواهد دل خستهام گران شد میریخت لب تو خون عشاق خاصه خط تو همه بر آن شد

بگداخت تن بنایی از غم

از بهر سگ تو استخوان شد

295 هرگز مرا به چارهآ دل دسترس نبود بیچارهتر ز من به جهان هیچ کس نبود آندم که درد هجر توام ساخت ناتوان دردا که بر هلاک خودم دسترس نبود

ویرانهآ تو نیست بنایی مقام یار

هرگز همای سدره مقیم قفس نبود

296 مه را به دور روی تو دعوی حسن بود آینهآ جمال تو ms157 آن را به آن نمود بسیار همچو غنچه به خون جگر نشست در باغ دهر هر که چوگل راز خود گشود چون روشن است در بر آن شمع آتشم فانوس وارم این همه سوز نهان چه بود گفتی که در عدم دهنم را وجود نیست خوب است اگر بود به عدم نیز یا وجود آتش ز آب کم شود و در غمت مرا از آب دیده آتش دل دمبدم فزود عطر وفا ز مجمر دل میدمد مرا تا ماندهام در آتش سودای او چو عود

جای قرار نیست بنایی که آن سوار

باز آمد و عنان دل از دست ما ربود

297 ز خونم ناتوان آن چشم و دایم میل آن دارد

بلی بیمار میل آن کند کاو را زیان دارد چه پوشی گفتم از چشمم دهان را گفت نشنیدی

که باید هر کسی راز خود از مردم نهان دارد درای محملش را نیست از رفتن فغان چندین

ز بیم هجر میلرزد دلش فریاد از آن دارد از آن لب جرعهای نوشیدم و مردم نبود است آن

که هر کاو آب حیوان خورد عمر جاودان دارد

در این محنت نهی انگشت بر لب صد فغان دارد ز من تا بلبل اندر عشق آن گل این قدر فرق است

که من در دل نهان میدارم و او بر زبان دارد

بنایی قصهآ فرهاد و مجنون بر سرم کم خوان

که چون افسانهآ ایشان دلم صد داستان دارد هر گل و لاله که بر روی تو از جام افتاد از رخت باز به روی می گلفام افتاد راز سربسته که خاصان نگشادند به هم از کجا آمد و چون در دهن عام افتاد دانهآ خال تو بر عارض گندمگون دید شاه مرغان به هوس آمد و در دام افتاد لازم عاشقی آمد ز ازل بدنامی عیب عاشق نتوان ms158 کرد که بدنام افتاد صوفی شهر که از شبهه حذر میفرمود دوش در مجلس رندان قدح آشام افتاد گوهر عمر که نقد دو جهان قیمت اوست حیف کاندر ره آمد شد ایام افتاد

حالی از باغ جهان دل چو صنوبر بر کند

خاصه کز شاخ طرب میوهآ او خام افتاد در دایرهآ اهل دل آن شوخ چو ره کرد خود مه شد و آن دایره پر هالهای مه کرد او می کشدم زار و مرا غم که از او خلق پرسند به تقریب که مسکین چه گنه کرد یک بوسه از او جستم و شد بیش امیدم زآن خندهآ پنهانی اگر چند که نه کرد طرف کله آن ماه شکست و ز مه نو دیوانه چو ماه نوم آن طرف کله کرد دود دل سوداییم از خانه برون تاخت آن خانه سیه خانهآ ما نیز سیه کرد کز خال وخطت ملک دلم سوخت هم از توست فتحی که سپه کرد هم از دولت شه کرد از آینهآ روی تو خورشید ازل تافت شد خیره در آن آینه چشمی که نگه کرد

عیبش مکن ار جان به رهت داد بنایی

کآن دلشده در عمر خود این کار به ره کرد

در سر ماهی چنین دیوانگی بنیاد کرد چون ز دست من نمیآید مبارکباد او

دست آن بوسم که با آن مه مبارکباد کرد چون گل و بلبل ندارم بیرخش برگ ونوا

چاک خواهم زد گریبان را و صد فریاد کرد تا نیاید تیر آه دردمندان کارگر

ایزد آن مه را تن از سیم و دل از فولاد کرد میکند بیداد و میگوید که داد از من مجوی

داد از آن بیداد کز جورش نیارم داد کرد بندهآ سرو سهی بودم به یاد قد او

آمد آن سرو و مرا از بندگی آزاد کرد ای بنایی می به روی ماهرویان ms159 خور که عید طاق ماه نو کشید ایوان عیش آباد کرد

301 مرا شب خانه روشن زآن مه خورشید طلعت شد

شب تاریکم از تاب جمالش صبح دولت شد رسید آن ماه و مجلس در گرفت از تاب رخسارش

شب وصل است ای جان خوش برا یکدم که صحبت شد ززخم سنگ میگردد جراحت لیک هر سنگی

که او زد بر جراحتهای من سنگ جراحت شد نهم بر فرق سر خشت در میخانه را چون خم

مرا روز ازل چون سرنوشت این تاج عزت شد

غنیمت دان شراب لاله گون اکنون که فرصت شد ز دست ساقی دوران شراب عیش چون نوشم

مرا چون خون دل خوردن نصیب از خوان قسمت شد بنایی تا به کیش عشقبازی رفت دانستم که خواهد عاقبت رسوای هفتاد ودو ملت شد

302 اگر دستم رسیدی در لحد بر سنگ خاک خود

ز شوقت میزدم بر سینهآ اندوهناک خود مرا تا گفت آن بدخو هلاک توست در دستم

زمانی از خدا صد بار میخواهم هلاک خود سر از جیب لحد هر دم برون آرند چون لاله

شهیدان فراقت با گریبانهای چاک خود از آن رو سینهآ خود میکند سنگ سر خاکم

که از سنگین دلیهای تو میگویم به خاک خود از آن ترسم که من میرم تو جان دیگران باشی

وگرنه صد ره ار میرم از آنم نیست باک خود عصای زهد کی زیبد به دست شیخ چون گیرد

عصا در دست پیر می فروش از چوب تاک خود بنایی شسته شد از گریه چشمم کی بود یا رب که منزلگاه آن پاکیزه بینم چشم پاک خود

303 سر و کارم چو با شوخ ستمکار افتاد کارم از دست شد و دست من از کار افتاد در چمن نیست گل و لاله که از شوق رخت زآتش سینهآ من شعله به گلزار افتاد ms160

چون بنایی نکند در گل و شمشاد نظر

نظر هر که بر آن قامت و رفتار افتاد به خضر اگر لب لعل تو التفات کند کی التفات به سرچشمهآ حیات کند ز جان بریدهام از لطف او طمع بردم گمان به غیر اگر با من التفات کند به تنگم از غم هستی چنانکه صد باره ز رشک میرم اگر دیگری وفات کند اگر به صومعهآ زهد بگذرد بت من حریم صومعه را دیر سومنات کند وصول بوسه شود از لب تو بی راجع اگر خط تو بر آن لب مرا برات کند چو بیثباتی عالم مقرر است چرا کس اعتماد بر این دیر سومنات کند

چنین که چشم بنایی ز گریه سیل آرد

که یاد دجله و اندیشهآ فرات کند

305 وها که آن چشم و چراغ آگه ز حال من نشد

سوختم چون شمع و سوز من بر او روشن نشد هرگز از اوج لطافت در جهان ماهی نتافت

کآفت روز و بلای روزگار من نشد نکهت پیراهن آن گل نیامد هیچ گه

کز گریبان غنچه وارم چاک تا دامن نشد بر سر کویت تنم از سوختن تسکین نیافت

تا سگ کوی تو را خاکسترم مسکن نشد

ورنه هرگز هیچ عاقل دوست با دشمن نشد دی شدم در باغ تا با بلبلان افغان کنم

ورنه هرگز بیتوام میل گل و گلشن نشد ای بنایی چارهای چون نیست در عشقش بمیر چاره ms161 چون درعاشقی کس را به جز مردن نشد

306 مردم چشمم به قصد اشک گلگون منند

روی این مردم سیه کاندر پی خون منند بسکه خون بارد ز ابر دیدهآ من مردمان

غرقهای دریای خون از اشک گلگون منند گفتم ای لیلی تو را زلف مسلسل چیست؟ گفت

هست این زنجیر دلهایی که مجنون منند بی لبش از بسکه ریزد هر شبی خون چشم من

مردمان بیخواب از بیم شبیخون منند نامهآ درد من غمگین که میپیچند خلق

نامهسان بر خویش تا آگه ز مضمون منند خاک راه آن گدایانم که در ملک فنا

بر فراز تخت استغنا فریدون منند تا به افسون سخن کردی بنایی ساحری سحرپردازان زبان بسته ز افسون منند

307 سپردم دل به دلداری که با من یار خواهد شد

چه دانستم حریف صحبت اغیار خواهد شد

که از من بیغم و اغیار را غمخوار خواهد شد شود زخم دل اغیار را مرهم چه غم دارد

کزین اندیشه یاری را جگر افگار خواهد شد ز درد آنکه دارد چشم هر دم جانب غیری

مرا جان حزین چون چشم او بیمار خواهد شد به عشق او شدم سر گرم و گفتم میکنم کاری

ندانستم سر من در سر این کار خواهد شد چو در گوش هر یک میکند رازی نمیگوید

که چشم بی دلی زآن غصه گوهر بار خواهد شد چنین کآن عمر با هر بیوفای میشود هر دم

دل بی طاقتم از عمر خود بیزار خواهد شد بنایی بیخودی منما اگر برگشت یار از تو که آن بد عهد اگر این است این بسیار خواهد شد

308 مرا از دیده هر دم زآن سرشک لاله گون افتد

که از بهر تظلم پیش او در خاک و خون افتد شوم بیصبر چون آید خیال لعل او در دل

کسی را صبر چون ماند؟ که آتش در درون افتد ms162 خدا را مطرب این آهنگ را بس کن که می ترسم

شوم بی طاقت و راز من از پرده برون افتد خیالش را چو بردم سجده خون از دیده بیرون شد

بریزد باده از هر ساغری کاو سرنگون افتد

روز و شب نالد ز افغان بنایی بلبلان

سوسن وگل بسکه افغان شبانروزی کنند

310 دلم دیگر تمنای لب جانان خود دارد

مگر باز این دل دیوانه قصد جان خود دارد. دل دیوانهام را زآن پری کی میرسد افغان

که این آشفتگی از بخت بی سامان خود دارد دمید از خاک عاشق لاله همچون دیدهآ پر خون

که مسکین چشم حسرت بر رخ جانان خود دارد به تیرم کشت گفتا حیف پیکانم ببین کآخر

که من میمیرم آن بدخو غم پیکان خود دارد برون نه پای کز بهر نثارت مردم چشمم

فرو ریزد در و لعلی که در دامان خود دارد

مه روی تو صد خورشید را حیران خود دارد

نیاید یاد صوت ارغنون و نغمهآ نی هم

بنایی را که چندین ناله و افغان خود دارد

311 هر شبی چون شمع اشک من ز دامان بگذرد

شعلههای آتش از چاک گریبان بگذرد بر سر راهش فغان دردمندان دور نیست

دادخواهان میکنند افغان چو سلطان بگذرد تا شبم بگذشت در تاب فراقش سوخت دل

وای جان من اگر روزم بدینسان بگذرد چون سوار آید کنم عالم سیاه از دود آه

تا سوار من ms163 ز چشم غیر پنهان بگذرد میکنم داد و تو ندهی دادم از کافر دلی

بر من این بیداد هم ای نامسلمان بگذرد

هر که در سودای چشم و زلف او بگذاشت عمر

چون بنایی از جهان مست و پریشان بگذرد

312 دردا که رفت یار و دگر یاد ما نکرد صد درد ما بدید و یکی را دوا نکرد میکرد وقت رفتن خود وعدهآ وفا بگذشت و، وعده کرد خلاف و، وفا نکرد من آن زمان که از تو جدا میشدم چرا؟ تیغ زمانه بند ز بندم جدا نکرد گفتم که از برای خدا از برم مرو خیری چنین ببین که برای خدا نکرد می خواست دل روانه شود در عنان او ایزد چو آرزوی کسی را روا نکرد گردون گل نشاط به دست کسی نداد کآخر بدست خار غمش مبتلا نکرد

سرخوشان شد نرگس و سر را به جای پا نهاد من که بر دل دست نتوانم نهاد از سوز او

کی توانم رو بر آن رخسارهآ زیبا نهاد یک سر ناخن چو گل بی داغ غم نبود دلم

بسکه داغم بر دل زار آن گل رعنا نهاد در میان سیل اشک و آه داند حال من

هر که در باد مخالف رخت در دریا نهاد عشق ورزیدن رسد آن بی سر وپا را که او

پای از سر کرد وانگه پا در این غوغا نهاد ژاله بر گل نیست در بستان که گل از بار خویش

پنبه در گوش از فغان بلبل شیدا نهاد

گر رود اشک بنایی این چنین سوی درش

قصهآ ما خواهد آخر سر به جای پا نهاد سزد که خیمهآ سبز فلک خراب شود وگرنه رشتهآ آه منش طناب شود گرفتم آن سر زلف و، ز خود شدم آری چو شب به دست بر آید محل خواب شود چه آتشی است دلم را ms164 که تیغ او دم قتل هنوز بر سر من نارسیده آب شود چنین که همچو حبابم نهاده سر در می سرم حباب صفت در سر شراب شود منه سفینهآ دل بر سپهر کاین بحریست ز کاسهآ سر اهل دلش حباب شود بود حجاب تو هستی و ناتوان باشی میان یار و تو کی دفع این حجاب شود

بهر آرام بنایی چه کنی زلف نهان

این نه صیدی است کز آن دام رمیدن گیرد

316 نیست غم گر محنت آن نازنینم میکشد

این که از حال من آگه نیست اینم میکشد چون نهی پا بر زمین جان کی برم چون آن زمان

هم غم پای تو، هم رشک زمینم میکشد گه به لطفم جان ستاند گه به کین خون ریزدم

چون کنم گه آنچنان گاه این چنینم میکشد ای اجل پیش رخش زودم بکش چون در فراق

عاقبت درد و غم آن نازنینم میکشد آستین در وقت خونریزم سر دستش گرفت

او نکشت از غصه اکنون آستینم میکشد چون زیم زینسان که هر دم لعل جان بخشش به لطف

میستاند جان من چشمش به کینم میکشد

هزار سال بنایی غم جهان چه خوری

در این جهان چو نخواهی هزار سالی ماند

318 ماهرویان کز مژه تیغ هلاکم ساختند

سالها شد تا مرا کشتند و خاکم ساختند لب نمودند و ربودند از تن بیمار هوش

خوش طبیبانند کز شربت هلاکم ساختند در هوای باده رفتم از جهان نبود عجب

تختهآ تابوت اگر از چوب تاکم ساختند بعد کشتن غرق خون کردند و در خاکم کشند

وزجهان غسل و تیمم داده پاکم ساختند

از میگلگون چرا اندوه ناکم ساختند همچو گل دامن کشان رفتند خوبان از برم

غنچهوار از غم گریبان چاک چاکم ساختند

ای بنایی گر نسازد با تو آن سلطان حسن

زآن مشو غمگین که شاهان با گدا کم ساختند هر کاو غم آن نگار دارد غم با دل او چه کار دارد از تیغ کشیدنش نرنجم گر میکشد اختیار دارد رخسار تو فتنه است وقدت نخلی است که فتنه بار دارد پیش تو رقیب معتبر شد سگ به ز من اعتبار دارد ای دل چه غم تو دارد آن گل کاو همچو تو صد هزار دارد زاهد که نهاد سر به زانو مسکین غم روزگار دارد

بر تافت رخ از بنایی آن ماه

کز ما دل او غبار دارد

320 مهر و لطفت چون گذشت آن جور و کین هم بگذرد

چون گذشت آن بر من مظلوم این هم بگذرد بسکه کردی جور بگذشت از سر کوی ms166 تو دل

جور اگر این است از روی زمین هم بگذرد فتنهآ دنیا و دینی زود باشد کز غمت

جانم از دنیا بر آید دل ز دین هم بگذرد بی توام از عمر روزی واپسین مانده است و بس

آه! از آن ساعت که روز وایسین هم بگذرد

چون کنم یا رب اگر از آستین هم بگذرد تیر دلدوز تو بگذشت از دل اندوهناک

چشم میدارم که از جان حزین هم بگذرد ای بنایی اشک من بگذشت از هفتم زمین آه میدانم که از چرخ برین هم بگذرد دوستان در عشق اگر زین گونه منع من کنید

عاقبت روزی مرا با خویشتن دشمن کنید حال من امشب دگرگون میشود از عشق او

گر توانید از کرم فکری به حال من کنید شام هجران رشتهآ جان مرا سازید شمع

تا ببیند سوز من در پیش او روشن کنید پای تا سر زآتش دل سوختم وآن هم خوش است

گر سگ آن کوی را خاکسترم مسکن کنید تا بسوزم در غمش یکبارگی بهر خدا

استخوانهای تنم را هیمهآ گلخن کنید بعد کشتن تا کند یاد شهید خویشتن

قبر پوش من ز خون آلوده پیراهن کنید بگذرید از فکر درمان بنایی دوستان دردش از درمان گذشت اندیشهآ مردن کنید

322 ز بسکه سرو به باغ از قد تو ناز کشید فتاد بر لب جو خویش را دراز کشید خدای را دگر آتش مزن به وعدهآ وصل مرا که هجر تو در بوتهآ گداز کشید

بنایی از پی درمان خود مکش زحمت

که آن طبیب قدم از سر تو باز کشید نقاش چین به شکل قدت قامتی کشید زآن ms167 قامت کشیده بسی انفعال دید میخواست بیرخ تو در آید به دیده خواب ناآمده هنوز سرشکم برو دوید سوی عدم کشید مرا شرح آن دهان این مختصر حدیث ببین تا کجا کشید گفتم بلی رسید فغانم برای تو گفتا چه حاجت است که گویی به ما رسید شد چون صدف ز شوق بنایی تمام گوش از هر زبان که نام در گوش او شنید شد بر شکست حال من دل شکسته دال قدم که در فراق تو از بار غم خمید

هرگز نمیرد عاشق الا به تیغ تو

هر کس که مرد در غم عشق تو شد شهید هر شب از آتش من شمع فلک در گیرد شعلهآ سینهآ من در دل اختر گیرد بر فشان کاکل مشکین که دل آشفته چون سر زلف تو آشفتگی از سر گیرد مانده بر خاک رهم زار و از آن میگریم کآب چشم آید و از خاک مرا برگیرد گرچه در حسن گذشت از فلک آینهآ مهر با تو خود را نتواند که برابر گیرد در لحد بسکه من غمزده سوزم هر کس گر به خاکم گذرد دامن او در گیرد بی تو از گوشهآ غم چون کنم آهنگ گریز گریه موج آرد و در حال ره در گیرد

مرگ خود را طلبم همچو بنایی از اشک

چون به قتل دگری چشم تو خنجر گیرد دل که دور از لب او درد فراوان دارد غیر جان دادن ازاین درد چه درمان دارد

گفتهای داشت بنایی غم جان بیرخ ما

حاش لله که مرا بی تو غم جان دارد به شام هجر دلم بیرخت فراغ ندارد چو آن گدا که به شب خانهاش چراغ ندارد به دور عارض تو دست بر دلی ننهادم که همچو لاله ز دست غم تو داغ ندارد مخوان به باغ مرا باغبان که بیگل رویش دلم هوای گلستان و میل باغ ندارد دماغ خویش چراغ از چه چرب ساخت به روغن ز شوق عشق تو گر خشکی دماغ ندارد چرا فغان نکند بلبل حزین که در این باغ به صد هزار نوا آبروی زاغ ندارد دلی ز درد تو فارغ به دهر جستم و گفتند چنین دلی که تو گفتی کسی سراغ ندارد

چنین که ماند پریشان بنایی از غم زلفت

عجب نباشد اگر خاطرش فراغ ندارد

حرف (ب) ای ز خورشید رخت نور نبوت را ظهور وز مه روی تو روشن معنی الله نور گشتهای نزدیک تا حدی که جبریل امین باز مانده همچو چشم عاشقان حیران ز دور گر نمیجستی توسل گاه آرنی گفتنش لن ترانی کی شنیدی موسی اندر کوه طور با جمال ماه رویت بدر رخشان را کمی با صفای خاک کویت باغ جنت را قصور بی تو ای آرام جان جان مرا آرام نیست بی حضور دل ندارد از تو غایب دل حضور

328 من می خواره را تا نگذرد در باده آب از سر

هوای می نخواهد رفت بیرون چون حباب از سر ms169 اگر بر نالهآ من عود ننهد گوش و سر تابد

شوم همدم به مطرب بر کنم گوشش به تاب از سر مرا دستی است بر سر چون سبو از بسکه خون گریم

نه مخموری که او را میرود بیرون شراب از سر مرا گفتی که در خواب تو آیم وه! که برد اکنون

چنان اندیشهآ خوابم که بیرون برد خواب از سر وگر وصلش تمنا میکنم نومید چون پیران

که گوید ای دریغا نو شدی عهد شباب از سر زآزار کف پای تو ترسم ور نه رخشت را

بر آرم حلقههای چشم خود بهر رکاب از سر بنایی پا نهاد از بیخودی در کوی او گفتا نمیداند مگر پای خود این مست خراب از سر

329 دل ز جورش خون شد و لطفی به ما ننمود یار

وای جان ما اگر زینگونه خواهد بود یار چین بر ابرویش فتاد از خشم ای محرم بگو

چین بر ابرو از چه زد؟ وز کیست خشم آلود یار

دمبدم در ناله میآرد مرا چون عود یار زار میمیرم من و یارم نمیآید به سر

راست بوده است آنکه در مردن ندارد سود یار یار را پیوسته ناخشنود دارد بود من

میشوم نابود تا گردد ز من خشنود یار با قبول و رد ندارم کار چون دارم قبول

گر مرا مقبول میسازد وگر مردود یار

چون بنایی خواستم بی پرده بینم روی او

من شدم در پرده و از پرده رخ ننمود یار

330 گوش بربسته چرا کرد ز من دوش گذار گر نکرده است کسی درد منش گوش گذار مست ودیوانه شدم پیش من ای خواجه حکیم صفت عقل رها کن سخن هوش گذار در لحد خاک به سر میکنم از غم که نکرد بر سر خاک من آن سرو قباپوش گذار میکنی یاد اسیران گنهم چیست؟ که من بر زبان تو ms170 نکردم به فراموش گذار ناله شد از سر کویت سبب راندن من بهر آن میکنم از کوی تو خاموش گذار صاف راحت چو دهی بر کف هشیاران نه دردی درد برای من مدهوش گذار

وصل خواهی چو بنایی به غم هجر بساز

ور سر نیش نداری هوس نوش گذار

331 میان مردمم ای گریه رسوا ساختی آخر

مرا از چشم مردم چون سرشک انداختی آخر گریبان پاره، دامن چاک سر دادی به بازارم

من دیوانه را رسوای عالم ساختی آخر

مرا زین سوز چون شمع سحر بگداختی آخر پس از قتل اسیران جای کردی بر سر دارم

سرم را در میان کشتگان افراختی آخر نهادی قدر من از بندگان کم از سگان کمتر

بحمد الله که قدر بنده را بشناختی آخر به بازی نقد عمرت رفت بر باد ای دل غافل

تأسف خور که نقد عمر خود درباختی آخر چو چنگم در فغان آوردی و چون نی به فریادم بنایی را به قانون عجم بنواختی آخر

332 تا باد شمهای گفت، زآن سرو سایه پرور

دلها به باد دادند، عشاق چون صنوبر تا کی به بوی آن گل، گریان روم به بستان

چون غنچه دل پر از خون، صد چاک جامه در بر بربسته در به رویم، آن شوخ و من به افغان

بنهاده چشم حسرت، مانند حلقه بر در بگذار با صنوبر، لاف برابری را

او کیست تا تواند، با تو شدن برابر افتاده در گوشت، بر لالهگون عذارت

یا شبنم صبوحی افتاده بر گل تر چشم مرا چو چشمه، دایم پر آب دارد

رویت که از لطافت، برد آب چشمهآ خور

بنایی تا به کی تدبیر وصلش

چو تدبیرت نشد بر وفق تقدیر تو چون شاخ گلی از پای تا سر چه شاخ گل که گلزاری سراسر خوش آن دور سماع ای گل که در وی تو پا را بر زمین مانی و ما سر به کویت مینهادم پا از این پیش از این پس مینهم بر جای پا سر سرم گر افکنی گردن نهادم که نتوان تافت از حکم خدا سر ز شمشیر غمت هر جا نهم پای سر است از تن جدا از تن جدا سر سر بیگانگی داری از آن رو نمیبینم تو را با آشنا سر

بنایی پای در راه فنا نه

که بیرون آری از ملک بقا سر دردا که دل از عشق تو دیوانه شد آخر در شهر به دیوانگی افسانه شد آخر جان داد دلم در هوس دانهآ خالت مرغ دل من در سر این دانه شد آخر صد چاک شد از تیغ فراقت دل زارم معمورهآ غمهای تو ویرانه شد آخر

بر یاد لبت از سر خم دوش بنایی

پیمانه صفت دور نشد تا نشد آخر

336 گر ز مستی دوستت خواندم مرا دشمن مگیر

ور خطایی در وجود آمد ز من، بر من مگیر گیسویت کرده است قصد جان مگو من کردهام

او گنه کرده است جان من تو در گردن ms172 مگیر دور کن مرهم ز چاک سینهآ من ای طبیب

وه! دلم تاریک شد این خانه را روزن مگیر عاشق دلخسته را بر سینه باید چاکها

گو برای پاره کردن جیب پیراهن مگیر هجر آن گل ریخت خون دیده بر من تهمت است

دعوی خون کم کن ای اشک و مرا دامن مگیر بوستان دهر را جز داغ حسرت نیست گل

بلبلا گر عاقلی منزل در این گلشن مگیر

صحبت زاهد بنایی تیره میسازد تو را

ترک زاهد گیر و غیر از بادهآ روشن مگیر

337 هرگه از جور تو نالم میشود حالم دگر حال اگر این است از جورت نمینالم دگر پیش از این پروای حالم داشتی یا رب رقیب تا چه گفت از من که بی پروای از حالم دگر این چنین کز طرهات حالم پریشانی گرفت کس نخواهد یافت جمعیت در احوالم دگر

چون بنایی گشت در عالم به رسوایی علم

وه! که این رسوا چه خواهد کرد در عالم دگر

338 از تو ای تب چند درد سر کشد آن گلعذار

بگذر از گرمی و دست از جان بیمارش بدار آن گل نو رسته را بیتاب میبینم ز تب

جای آن دارد که گریم همچو ابر نوبهار می چکد زآن قامت رعنا عرق هنگام تب

راست چون سروی که گردد روز باران قطره بار ساکنان چرخ میآرند مهر و ماه را

تا بگردانند بر گرد سر او بندهوار کاش درد او نصیب من شود زآنرو که من

سالها شد دردمندی میکشم زآن گلعذار نوبت صحت رسید ای تب دگر زحمت مبر

زحمت جانم مده زین ms173 بیش و جانم را گذار

بر بنایی رحم کن یا رب شهنشاه مرا

بر سریر ملک صحت تا ابد پاینده دار

339 تو را نه تکمهآ لعل است بر لباس حریر که هست قطرهآ اشک منت گریبان گیر اسیر زلف کند بیگناه دلها را چنانکه اهل گنه را کنند در زنجیر نه تیر اوست به خون سرخ کرده پیکان را که خون گرفته دلم سر نهاده در پی تیر

بنایی آن شه خوبان مگر ز راه رسید

که اهل درد ز هر گوشه میکشند نفیر

340 ای دل از شام فراق و روز هجران غم مخور

شام هجران هم رسد روزی به پایان غم مخور هست هر تاریکیی را روشنایی در عقب

یعنی از تاریکی شبهای هجران غم مخور بلبلا گر خواریی دیدی ز یغمای خزان

نوبهار آید شود عالم گلستان غم مخور زلف جانان را دل جمع از پریشانی بود

گر چو زلف او شدی خاطر پریشان غم مخور قصد اخوان گر جدا افکند یوسف را ز تو

غم مخور ای مبتلای بیت احزان غم مخور مژدهآ پیراهن یوسف ز مصر آرد بشیر

(یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور) کار اگر دشوار شد خود را به دست غم مده

میشود دشوار عالم بر تو آسان غم مخور گر دو روز از یمن خاتم اهرمن بر تخت شد

نیست جای اهرمن تخت سلیمان غم مخور چیست دنیا رنج بیحاصل غم بیفایده

فارغ از دنیا نشین خود را مرنجان غم مخور

341 صبر وطاقت رفت ومن مشتاق دیدارم دگر

صبر اگر یکدم بود طاقت نمی آرم دگر داشتم چشمی به روی ms174 یار خود در عین وصل

هجر چشمم بست اما چشم میدارم دگر دامن وصلش ز دستم رفت اگر آید به دست

تا بود جان در تنم از دست نگذارم دگر من که در هجرانم ای مشفق دعای عمر چیست

مرگ من خواه از خدا کز عمر بیزارم دگر جان به تنگ آمد مرا در سینه شد نزدیک آن

کز قفس بیرون پرد مرغ گرفتارم دگر میبزد نزدیک یارم دیده تا بر هم زنم

سیل خون کآمد برون از چشم خونبارم دگر این چنین کز بادهآ لعلش بنایی سر خوشم تا قیامت کس نخواهد دید هشیارم دگر

342

چون در افتادی نمیدانم که چون کردی دگر دل به افسون بردی از من باز میخوانی مرا

تا چه میخوانی که بنیاد فسون کردی دگر توسن عقلم که سرکش بود از عشق بتان

ساختی پابند عشق او را زبون کردی دگر غرق خون کردی بنایی بیلب او باده را ساغرم را پر شراب لاله گون کردی دگر

343 رو نما تا گل ز خجلت روی ننماید دگر

لب گشا تا غنچه لب از شرم نگشاید دگر از رخ خود باغ را آرایشی ده تا ز شرم

خویش را چندین گل رعنا نیاراید دگر گفتمش دارد دلم با حلقهآ زلفت سری

گفت این دیوانه را زنجیر میباید دگر زآن پری رو داشتم آسایشی بردش رقیب

یا رب آن ناآدمی از خود نیاساید دگر آمد ودر یک نظر از من دل ودین برد و رفت

تا نظر بر چیست آن مه را که میآید دگر سرو را با قد رعنای تو نسبت کردهام

شاید ار زین فخر سر بر آسمان ساید دگر عشق آن لیلی بنایی را جنون فرموده بود گشت مجنون تا جنون او چه فرماید دگر

شاخ مرجانی است کز دریا برون آورده ms175 سر سوی چین یک شمه برد از عنبر زلفش صبا

بست مشکین نافه را از رشک او خون در جگر با خیال او چو گیرد اشک در چشمم قرار

از حسد گریان شود تا آید از چشمم بدر کاش در چشم ترم ناید خیال او زدل

در گذار سیل منزل ساختن دارد خطر کی به سوی چشمهآ چشمم نظر خواهد فکند

آهویش کز چشمهآ خورشید دارد آبخور از گرانباری دل خم گشتم و بیطاقتم

بسکه پیکانش بود در دل به روی یکدگر

میکند یاری بنایی را سگش خواندی رقیب

«ربنا اخذل لنا ربنا انصر من نظر»

345 غم آن لعل نگذارم ز خاطر اگر همسنگ من ریزی جواهر همه شکر دهانت گویم آری من مسکین به هیچم از تو شاکر من و سرگشتگی امشب چو گردون که شد از منزلم آن مه مسافر ز اول دل منه چون غنچه بر گل که چون گل میشود زین گلشن آخر به معنی داری اطوار فرشته اگر چه آدمی از روی ظاهر مده پندم که از نسیان و مستی مرا چیزی نمیماند به خاطر

به افسون سخن بستی زبانها

بنایی ساحری دیگر نه شاعر

گرت هواست که یابی چو آفتاب حضور

تو خویش را چو بنایی زذره کمتر گیر مرغ جانم ز کوی جانان دور عندلیبی ست از گلستان دور است دور از او میشوم هلاک آری میرد آن کس که ماند از جان دور هر که با عاشقی نشد نزدیک هست چون کافری ز ایمان دور بی تو در ظلمت شب هجرم چون سکندر ز آب حیوان دور جیب من چاک بودی از زلفش نفتد دستم از گریبان دور

گشتم از کوی آن پری محروم همچو آدم زباغ رضوان دور

شد بنایی از او جدا که بود

به ضرورت گدا ز سلطان دور همچو اشکم همه شب بود کواکب گلریز چرخ میکرد مگر تیغ مه نو را تیز تا کشم نقش تو بر صفحهآ خاطر شده است همچو موی مژهآ چشم صدف رنگ آمیز

آتش شوق بنایی ز رقیبان مطلب

شعلهآ سینهآ فرهاد مجو از پرویز گشاده پرده گل و پردگی است یار هنوز نهفته نوگل من چهره غنچهوار هنوز هزار بار فشردم چو غنچه دامن خویش تر است دامنم از گریههای زار هنوز ز شوق آمدنش زار مردم و آن شمع قدم نمینهدم بر سر مزار هنوز ز غم رسید مرا روزگار عمر به سر به سر نیامده غمهای روزگار هنوز ز اشتیاق نوشتم هزار نامه به دوست نشد نوشته ز شوقم یک از هزار هنوز کدام خار که نشکستیم ms177 به دل چه کنم؟ که میکنی به دل خسته خارخار هنوز

دهن به مهر ابد بسته شد بنایی را

به شرح شوق زبانش سخن گزار هنوز بازآ که مانده زجان رمقی در تنم هنوز بر کندهام دل از خود و جان میکنم هنوز عمری چو لاله گرچه نشاندی بر آتشم از خون دیده سرخ نشد دامنم هنوز بر روزن آمد آن مه و عمری گذشت از آن کج مانده از نظارهآ او گردنم هنوز گل گل شکفت آن رخ و نشکفت بخت من یک غنچهآ مراد از آن گلشنم هنوز کردم چو لاله پیرهن از خون دیده تر بر بسته داغ سینه به پیراهنم هنوز مهر ابد غم تو مرا بر دهان نهاد غمخانهآ سپهر پر از شیونم هنوز دور از تو زندهام من بیمار و ماندهام حیران سخت جانی خود کاین منم هنوز

مردم به شام هجر بنایی و همچو شمع

تابنده مهر او ز دل روشنم هنوز

دیدش به ره بنایی و عمری گذشت از آن

در راهش اوفتاده ز خود بیخبر هنوز بهار رفت و مرا دیده اشکبار هنوز ز گریه دیدهآ من ms178 ابر نوبهار هنوز نماند گریهآ ابر و بهار چشم مرا ز شوق نوگل خود گریههای زار هنوز ز داغ گل به دل شاخ گل نماند نشان تنم ز دست تو چون لاله داغدار هنوز فتاده پنبهآ مرهم شکوفه را از زخم ز زخم تازه چو گلبن تنم فگار هنوز کفن به خون دل آغشته ریختم بر خاک به سینه داغ توام تازه لاله وار هنوز گذشت لاله ز بستان و رفت گریهآ ابر ز گریهام سر کوی تو لالهزار هنوز

بنایی از غم هجر تو مرد و عمری شد

ز شعلههای دلش لالهآ مزار هنوز

مغنی باز کردی چنگ را ساز زدی چون چنگ ناخن بر دلم باز

دگر ناخن زدی بر دل چنانم که از رگهای جانم خاست آواز

نسازی با قد چنگم از آن راست پریشان گفتنم چون چنگ ناساز

مزن در پرده راه من وگر نه مرا از پرده بیرون اوفتد راز

به رخ بین تارها از سیم اشکم بدین قانون مرا یکبار بنواز

گر از حال بنایی در خراسان بپرسند ای صبا یاران دمساز

بگو سر در گریبان مانده مسکین

که دامنگیر او شد خاک شیراز «لله الحمد» که بار دگر ای شمع طراز چشم امید به روی چو گلت کردم باز رفتمی سوی عدم گر نشدی دامنگیر در بیابان فراق تو مرا اشک نیاز سنگ بر سینه زنان گشت ز غم خاتم لعل از نگین لبت افسانه چو کردم آغاز بس عجب بود که باز آمدی ای عمر عزیز ورنه از عمر عجب نیست که می آید باز ساخت همچون سگ دیوانه مرا رفتن تو بگذر از رفتن و ما را سگ دیوانه مساز گر سر انداختم اندر قدمت عیب مکن بر نمی آیدم از دست جز این پای انداز بنشین یک نفس ای عمر و تو بر من مشتاب که مرا رفته به هجران قدت عمر دراز

شدگدای تو بنایی ز ره ms179 درویشی

به گدایان نظری ای شه درویش نواز بهر محرومی من هر لحظه آن شمع طراز سر به پیش افکنده از پیشم رود چون سرو ناز نرگس مخمور با چشم تو اندازد نظر راستی چون او نمیبینم حریفی چشم باز دیده تا دید آن میان اظهار راز او نکرد نیست رسم مردم باریک بین افشای راز منکر عشق مجاز ماست زاهد کاو ندید پرتو روی حقیقت را ز مرآت مجاز در بر رندان حدیث جنت و طوبی مخوان واعظان کوته کنید افسانهآ دور و دراز چشم آسایش مدار از مهر گردون تا ابد کز ازل بنهادهاند این بوته را بهر گداز

همچو بخت خود بنایی پای در گل ماندهام

بسکه میریزم به خاک درگهش اشک نیاز

«بنایی» دور از آن چشمان بیمار

تنم افتاده در رنج و تعب نیز بده بیار می خوشگوار شورانگیز عقیق رنگ سحر نسیم مشک آمیز چو ماه بر روش دور خویش میگردد نه سازگاری او معتبر بود به ستیز گرت به دوست تقرب خوش آمد از خود دور وگر به عشق تعلق کنی ز عقل گریز شراب تلخ حرام است بی لب شیرین حلال خواره از این هر دو کی کند پرهیز بیار خاک و در آن دیدهآ مقلد پاش بیار آب و بر این سینهآ پر آتش ریز به خود پرست که میگویی از ره شفقت که از سر هبل و لات خویشتن ms180 برخیز

ز پای خم ندا ده دگر مشو غافل

که حالیا به از این نیست چیزی دست آویز ای دل از عشق چنین زار نبودی هرگز این چنین زار که این بار نبودی هرگز بودهای در پی آزار من ای شوخ بسی این چنین بر سر آزار نبودی هرگز شب تار من ماتمزده را کی دانی که بدین روز گرفتار نبودی هرگز تا چه گفتند رقیبان که جفا شد کارت ورنه این گونه جفاکار نبودی هرگز رو به دیوار غمم از تو و غم نیست ترا که ز غم روی به دیوار نبودی هرگز

خوارتر از تو بنایی به جهان نیست کسی

چه شد آخر که چنین خوار نبودی هرگز منم به دیدهآ بی خواب هر شب از سر سوز سخن کنان به خیال تو تا پدیدهآ روز زخود روم چو بسوزد درون بنالد دل که نغمه بی خودی آرد چو آید از سر سوز ز تاب مهر فلک خاطرم نیاساید گشای پرده از آن طلعت جهان افروز به ساعد تو دلم میل کرد و رفت از دست ز دست اگرچه نرفته است مرغ دست آموز طلوع کرد چو مه باز در منازل ما نشان بخت همایون وطالع فیروز به بوستان رخ او شد ز تاب می گلگون نه هر گلی همه گلهای بوستان افروز

بنایی ار به رخ دوست دیدنت هوس است

به سوزن مژه از غیر دوست دیده بدوز هر شب زبسکه سوزم از آن شمع دلفروز خواهد فتاد سوز من آخر به روی روز سوزم چوشمع شب همه شب چون سحر شود میرم ز مهر روی تو با صد هزار ms181 سوز تا دیده بیرخ تو ندوزم به روی غیر کردش به ناوک مژه چشم تو تیر دوز با آه و ناله باش که ندهند بیدلان یک آه نیمه شب به دو صد ملک نیمروز

نابود شد چو ذره بنایی به شام غم

ای آفتاب حسن دمی چهره بر فروز ساقی ز اهل صومعهام دل رمید باز خاطر به صحبت میو شاهد کشید باز می در پیاله ریز که از «غافرالذنوب» «لا تقنطوا» به گوش دل من رسید باز

دست از عصای باده بنایی نمیکشد

از بار غصه قامت من چون خمید باز ترک من زآتش می چهره برافروخته باز خانهآ صد چو منی سوخته را سوخته باز بر سر سوختن کیست ندانم آن شمع؟ تند و سرکش شده چون آتش افروخته باز تا ننالیم از آن ساحر چشمش به فسون مژه را ساخته سوزن لب ما دوخته باز گفت بر قول رقیبان زوفا میگذرم وه کز آن قوم جفاپیشه چه آموخته باز

گفت از جان بنایی غم خود دور کنم

غم میفزای بر این جان غم اندوخته باز

363 گرچه زآن شمع دلم شب همه شب دارد سوز

هست مهر رخش افزون به دلم روز به روز امشب ای چشم و چراغ از رخ خود نوری بخش

شمع را گر نبود تاب رخت گوی مسوز دل که در دست غمت ماند ms182 نشد مایل باغ

میل بستان نکند مرغ چو شد دست آموز همچو گلچهره برافروخت به بستان از می

آتش افکند به جان گل بستان افروز

باغ را تازه شود گل چو درآید نوروز ترک چشمش نکند جامهآ جان را چاک

گرنه از سوزن مژگان کندش ترکی دوز تا که در طلعت فیروز خرامد آن ماه کوکب بخت بنایی ست به غایت فیروز حرف (س)

364 زلف چون آویزد از رخ دل کند افغان هوس

مرغ نالد چون بیاویزند در بستان قفس ماندم از راه سلامت دور ای دل ناله کن

زآنکه منزل مانده را دل میدهد بانگ جرس چون روم بی عارض و قدش به باغ و بوستان

سبزه و گل پیش چشم من بود چون خار وخس گر شوم دور از مه رویش شب تاریک غم

اندر آن وادی خداوندا مرا فریادرس آن رخ ولب بین و از مژگان وخال وخط منال

زآنکه که نتوان یافت گل بی خار و شکر بی مگس شام هجرانم ز حد بگذشت ونامد روز چیست

صبح را امشب فرو رفته است پنداری نفس کس نشد فریاد رس دور از مه رویش مرا

ای اجل باری تو رحمی کن مرا فریاد رس خرمن هستی بنایی گر رود بر باد فقر خوشترم از آنکه من بینم جوی منت زکس

بیگانه شو بنایی اگر بایدت فراغ

فارغ کسی که او نبود آشنا به کس هست افغان خروس سحری افسوس افسوس که نداریم به کف بادهآ چون چشم خروس می خور امروز که دیدیم بسی اهل زمان که نخوردند می صافی و خوردند فسوس باده پیش آر کنون کز پی بزم طربت هست باغ فلک آراسته چون روی عروس نیست در عشق مرادم به جز از محنت و درد آرزوی دل عاشق نه کنار است و نه بوس بگذر از سبزقبایان که کنندش پر وبال جلوه در نقش ونگار آن که کند چون طاووس ملک شاهی همه هیچ است که در شاهی وملک کی و کاووس فنا گشت و عدم کیکاووس

بگذر از خواب بنایی بشنو طبل رحیل

که از این واقعه هر صبح فغان دارد کوس از بسکه هر نفس به هلاکم بود هوس شادی کنم که این نفس است آخرین نفس جان میکند ز شوق که بینم هلاک خویش پیش از هلاک جان ندهد گرچه هیچ کس نالد ز داغ سینهآ صد چاک مرغ دل چون بلبلی که گل نگرد بر سر قفس رسوا شدم چنان که نیارم پدید گشت روز از حجاب مردم شهر و شب از عسس عشق است آنچه اهل دل آن را هوس کنند ای دل به غیر عشق مکن شیوهی هوس

بنایی اشک چون باران فرو ریز

که خط شد هالهآ ماه عذارش ms184

399 آن که شور خلق و آشوب جهان میبینمش

در نهان پیدا و در پیدا نهان میبینمش گاه معشوق آمده آورده خلقی در خروش

گاه عاشق گشته با آه و فغان میبینمش تا به هر صورت برد دل را ز دست بیدلان

هر نفس در صورت دیگر عیان میبینمش از حیا ننموده رو با آن من...؟؟ در گوشهها

از جمال افکنده برقع، هر زمان میبینمش عاشق بی غیرتم، غیرت نمیآید مرا

گرچه دایم همنشین با این و آن میبینمش

میرود در پرده، اما هم چنان میبینمش ای بنایی جای آن دارد که از غم جان دهم زآن که دایم از غم خود شادمان میبینمش دستها بر سینه مانم در سلام یار خویش

تا بپوشم داغهای سینهآ افگار خویش سوختم چند افکند آن یوسف خورشید رو

در من آتش از برای گرمی بازار خویش بوی خون میآید از گلهای روی تربتم

بسکه آتش میدهم از دیدهآ خونبار خویش نیست بیمار تو را امید فردا همچو شمع

ای طبیب امشب مکش پا از سر بیمار خویش همچو گل دامن کشان میرفت سرو من به باغ

باغبان شرمنده گردید از گل و گلزار خویش او کشد، لعلش دهد جان کشته را ای کاش یار

مرحمت آموزد از لعل شکر گفتار خویش از رقیبانش بنایی هیچ گه یاری ندید چون سگ کویش که گاهی گیرد او را یار خویش

401 ز بس کافتاده دلهای بتان در راه شبرنگش

از آن ترسم که جایی خواهد آمد پای در سنگش بیابانی که آن ماه مسافر بگذرد ز آنجا

کشم در چشم خود کحل بصر از میل فرسنگش

من آشفته خاطر جان نخواهد برد از چنگش به وصف لعل او ز آن دفتر شعرم بود رنگین

که خون دیده در وقت نوشتن میدهد رنگش مگر با نالهآ زارم مغنی ساخت چنگ خود

که همچون ms185 نالهآ من سوز دیگر داشت آهنگش ندانم کوه غم چون گنجد اندر دل بنایی را که میبینم به فکر آن دهان بسیار دلتنگش

402 ماندهام نومید از او با درد بیدرمان خویش

همچو بیماری که باشد ناامید از جان خویش دیدهام بر خاک نومیدی شد و دیدار او

چشم دیدارم هنوز از بخت نافرمان خویش گفتهای در کنج هجران پا به دامن کش دگر

وز سر کویم ببر دردسر افغان خویش دامنی باید که پیچم پای در دامان خود

بی سر و پا ماندهام چون پای در دامان خویش چند دربان تو گردد رنجه در آزار من

پای نه بیرون پی آسایش دربان خویش گرم بگریزد به محشر دوزخ از بیم عذاب

گر کنم یک شعله ظاهر ز آتش پنهان خویش گفته ای حالت بنایی چیست؟ خود گو چون بود حال آن چاکر که ماند دور از سلطان خویش

یا به جانان همدمم کن یا ز جانم کن خلاص مهربان کن با من آن خورشید را از روی لطف

ور نخواهی کرد از آن نامهربانم کن خلاص همچو فانوس آتشم در جان گرفت ای آفتاب

روی بنمای و از این سوز نهانم کن خلاص دمبدم ای پیر منع من چه سود از عشق او

گر دمی داری ز عشق آن جوانم کن خلاص طاقت بار فراق او ندارم ای اجل

جان من بستان و زین بار گرانم کن خلاص من ز غوغای رقیبانت به جان در ماندهام

پای نه بیرون ز فریاد سگانم کن خلاص چون بنایی بی تو ای خورشید در جان کندنم تیغ بردار و ز جان کندن روانم کن خلاص حوف (ض) چو غنچه باز کن ای گل نقاب از آن عارض

که گل چو غنچه رود در نقاب از آن عارض نه بر عذار تو غلطان در بناگوش است

که گاه جلوه چکیده است ms186 آب از آن عارض چو مه نقاب گشایی به انفعال تمام

فرو رود به زمین آفتاب از آن عارض

که گل شکفته فراوان شراب از آن عارض بر آب عارض او قطره بار گشته عرق

که سر زد آبله همچون حباب از آن عارض به فکر عارض آن مه شبی نکردم خواب

که آفتاب ندیدم به خواب از آن عارض اگر نه عارضت آب است خود بگو که چراست بنای صبر بنایی خراب از آن عارض حوف (ط)

405 دل ز روی زرد و اشک سرخ من دارد نشاط

آری! آری! زعفران و باده میآرد نشاط دایم از ابر غم او کشت عیشم خرم است

وه! چه ابر است این کز او پیوسته میبارد نشاط شاد چون گردد دلم کز بهر سلطان غمت

شحنهآ درد توام در سینه نگذارد نشاط دور از آن لب می کشم جام می و خون میخورم

خود غلط بود آنکه میگویند می دارد نشاط گو بنایی را نشاط عالمی حاصل بود غیر اندوه تو آن غمدیده نشمارد نشاط حوف (ظ) زهاد کی برند ز جام شراب حظ خفاش را کجا بود از آفتاب حظ نبود عجب که اهل دلش خون دل خورند اهل نشاط را نبود بیشراب حظ

حلق بنایی از دم تیغ ms187 تو فیض یافت

همچون گلوی تشنه که یابد ز آب حظ حرف (ع)

407 شب چو در کاشانهام بی او رفیق افروخت شمع

گریه و سوز مرا دید از خجالت سوخت شمع گه چو من در گریه میشد، گه چو من در سوز بود

کز من غم دیده سوز و گریه می آموخت شمع آتش اندر رشتهآ جان من از غیرت فتاد

تا نظر بر آتشین رخسارهای او دوخت شمع زآتشین رخسار آن چشم و چراغم یاد داد

بزم ما را امشب از سر آتشی افروخت شمع

بی رخ آن مه بنایی دوش از سوز درون

ریخت در دامن چو من اشکی که میافروخت شمع حوف (غ)

408 تا بدان رخسار آتشناک بگذشتی به باغ

لاله از رشک تو زد در خویش آتش چون چراغ

هر کجا برگ گلی افتاده میبینی به باغ سینهام زین سان که تنگ است از هجوم درد و غم

جای آن دارد که در وی جا نمییابد فراغ گر نمیخواهی غمت از پا درآرد لاله وار

تا بود سر بر تنت از دست نگذاری ایاغ چون بر افروزد رخت سوزد تن زارم زغم

رشته میسوزد بلی هر گه بر افروزد چراغ شد دلم دیوانه در سودای زلف آن پری

آری از سودا شود آشفته مردم را دماغ

ای بنایی دم مزن چون پیش ابنای زمان

از نوای بلبل اکنون خوشتر است آواز زاغ دارم از زلف تو آشفته دماغ این بود خاصیت دود چراغ قصهآ زلف و رخت شمع شنید دودش از رشک بر آمد به دماغ بسکه سوزم نبود بر تن من همچو گل یک سر ناخن بیداغ دل طید بهر حریم تو بلی مرغ پرواز کند جانب باغ دل من گم شد و زآنگونه نشد که توان یافتن او را به سراغ حال عاشق ز رقیبان مطلب روش کبک نیاید از زاغ

ساز در ms188 گوشهآ میخانه مقام

گر بنایی طلبی کنج فراغ گل پیش عارض تو کند سرکشی به باغ آن شاخ ناشکسته چو آورده در دماغ کردم به لاله نسبت آن عارض چو گل بشکفت در چمن ز خوشی لاله باغ باغ

ننگ زمانه چند بنایی و اهل دل

ای فارغ آنکه دارد از این و از آن فراغ

411 دلا درویش آن را دان که باشد از جهان فارغ

وگر باشد جهان از وی دلش یابی از آن فارغ ز فکر دنیی و عقبی اگر مرد رهی بگذر

که این ره را دلی میباید از هر دو جهان فارغ خریدار متاع فقر، بی سرمایهای باشد

که در سودا بود ز اندیشهآ سود و زیان فارغ دهد آزرده تن را در بلای فقر گو باشد

ز قید کفر و دین بی غم ز فکر جسم و جان فارغ حضور دل کجا و زاهدان، کز غفلت ایشان

ز شغل دنی و عقبی نیابی یک زمان فارغ رها کن شغل دنیا را به دنیادار و زآن بگذر.

همان بهتر که سگ هرگز نگردد ز استخوان فارغ

بنایی چون صنوبر دل منه بر گلشن دنیا

کزین گلشن توانی رفت چون آب روان فارغ حرف (ف) ای دل زکسب مال مکن عمر خود تلف سرمایهآ حیات مده رایگان ز کف

با آه و ناله باش بنایی که عاقبت

خواهد رسید ناوک آه تو بر هدف شادباش از عالم ای دل خوردن غم بر طرف

عالم ار بی غم میسر نیست عالم بر طرف از طبیب آزار دیدن بهر مرهم تا به کی

خوش بساز ای دل به درد آزار مرهم برطرف چون گل و گلشن نمیارزد به منع باغبان

طرف باغ و چیدن گلهای خرم برطرف بگذر از اهل جهان چون تیر و بنشین گوشهای

پشتت از بار اطاعت چون کمان خم بر طرف حاصل دنیا غم آمد شادی از وی کم طلب

شادمان از ترک او شو تا شود غم برطرف بهر انعام امیر از حلقهآ درشان مباش

از برای رو سیه بودن چو خاتم بر طرف

گوشهآ گلخن بنایی با گدایان هم خوش است

صحبت شاه و امیران معظم برطرف

کی سر نهد به ms190 افسر فغفور و تاج کی

آن کس که گشت همچو بنایی گدای عشق

حوف (ی) بدان امید که آیی تو در دل غمناک «عن الفواد لأخرجت ما یکون سواک» به غیر نقش تو چیزی چگونه دریابم که نقش غیر تو شستم ز صفحهآ ادراک چو سبزه تشنهآ باران لطف او باشم به روز حشر که سر آورم برون از خاک تواند از صدف عشق در معنی چید بسان بحر کسی را که هست گوهر پاک به جان اهل نظر آنچه کرد عشق بتان نکرد آتش سوزنده با خس و خاشاک از آن غزال گل اندام تا به کی من مست چو لاله روی به صحرا نهم گریبان چاک

«بنایی» این همه از خون کشتگان غمت

نماز شام که سرخ است دامن افلاک مگر نسیم خبر گفت از آن رخ گلرنگ که لاله هر دم از اندیشه سر نهد بر سنگ دلا نمیجهی از شست آن کمان ابرو هزار بار اگر سر بر آوری چو خدنگ

به یک دهن ز بنایی بپرس کاین بیمار

به فکر آن دهن افتاد غنچهسان دل سنگ

حرف (ل) بیادب پای در این ره نگذاری ای دل وز ره و رسم ادب پای نداری ای دل یار بر حال تو بیناست مکن بیادبی با ادب باش که در خدمت یاری ای دل کار خود میکن و با کار کسی کار مدار دارم این پند من از مردم کاری ای دل داد کردن بر یار از ستمش بیادبی است این حکایت به زبان ms191 به که نیاری ای دل هست نقد تو امانت غم آن خور که درست آن امانت به خداوند سپاری ای دل چون به تدبیر تو کاری نشود آن اولی که به تقدیر خدا باز گذاری ای دل روی در هم مکش از خار جفا غنچه صفت تازه رو باش چو گلهای بهاری ای دل دم نگه دار و بزن غوطه در این بحر عمیق گوهری باشد از این بحر برآری ای دل

چون بنایی اگر از طور خرد باخبری

سر برون آر به دیوانه شعاری ای دل رفتم به باغ بی تو ز بهر فراغ دل هر غنچه شد فتیله مرا بهر داغ دل کی باور آیدم که دلی را بود فراغ چون من به عمر خویش ندیدم فراغ دل سودا برد بنفشه ولی کم نمیشود سودای آن بنفشهآ خط از دماغ دل ساقی بیار می که دلم تیره شد ز سوز یعنی که روغنی بچکان در چراغ دل شد از خیال دوست دلم باغ، داغ اوست هر تازه گل که مینگرم گرد باغ دل

419 دلم بر حال من سوزان و من در اضطراب دل

دل از من در عذاب افتاده و من در عذاب دل به مرهم زخم دل را در فراقش چاره میکردم

اگر مرهم نیفتادی برون از اضطراب دل دمی دل خون خورد بی او دمی دیگر شود بیخود

نخواهد زیست اگر زین گونه باشد خورد وخواب ای دل چو گیسوی بتان ذر تابم اکنون از خطای خود

که رفتم در پی ایشان به گفت ناصواب دل به ناخن چاک کردم سینهآ سوزان در این حسرت

که میلی میکند آن مست بر بوی کباب دل دل آرامی که شد دلهای ms192 شاهان خاک در کویش

دل چون من گدایی را که آرد در حساب دل ز سیل گریه خان و مان دل را میکنم ویران بنایی خان و مانم تا به کی باشد خراب دل

420 تو را گفتم مشو مایل به خوبان بارها ای دل

به گفت من نکردی عاقبت دیدی سزا ای دل به دشواری کنون جان میدهی یاد تو می آید

که پند دوستان دشوار میآید تو را ای دل

که در دام بلا خواهی شد آخر مبتلا ای دل مگو چندین که جان من رسید از عاشقی بر لب

چو نشنیدی سخن یکباره جانت گو برا ای دل گرفتاری به دلداری مکش دست از دعا باری

مگر بگشایدت کاری به زاری از دعا ای دل فراوان مییکنم تدبیر از بهر وصال اما

نمیداند کسی تا چیست تقدیر خدا ای دل بناییوار خو کن با جفایش چون کسی هرگز ندیده است و نخواهد دید از خوبان وفا ای دل

421 نمیخواهم کند در چشم و دل پیکان او منزل

که گیرد زآب چشمم رنگ و بگدازد ز سوز دل زدم گر دست و پای چشم شوخت از پی قتلم

ز حرمان رخ او بود نی ز اندیشهآ بسمل در افتادیم در گرداب غم باد مرادی کو

که راند کشتی ما نامرادان جانب ساحل چنین کآن شوخ بر زد دامن ناز از پی قتلم

نیاید در قیامت هم به دستم دامن قاتل سرم شد در سر عقد سر زلفت چه حال است این

که سر بیرون نیارد هیچ کس زین عقدهآ مشکل چو بیرون رفت یار از منزل چشمم بنایی را سواد دیده بینور است و چون آتشکده منزل

دارم از دست دل بنایی داد

میروم پیش خسرو عادل گر کوکب مراد من افتاد در وبال ای آفتاب حسن مبادا تو را زوال از حال برده هجر توام ورنه بیرخت باور مکن که صبر توانم به هیچ حال گرقصد صید مرغ دل من نکرده ای این دام ودانه چیست رخت را ز خط و خال پرواز میکند به هوای تو مرغ دل کز استخوان به پهلوی من باز کرده بال دارد تنم ز آتش هجر تو تاب و پیچ کز مویه هم چو مو شده از ناله هم چو نال نبود به جز دهان توام هیچ در ضمیر ناید به جز میان توام هیچ در خیال درد من ای طبیب به وصلش علاج کن «لیس العلاج فی مرض العشق کالوصال» گیرم شود رقیب مرا مانع از رخت از خاطرم چگونه برد شوق آن جمال

شرح دهان دوست بنایی دگر مگوی

چون نیست هیچ حاصل از این قصهآ محال

حوف (م) ای مهر نبوت به نگین تو مسلم زرین کمران حلقه به گوش تو چو خاتم گر چشم و، قد و، زلف و دهان تو نمیبود حقا که نبودی اثر از عالم و آدم

چون بنده بنایی است غلام ms194 تو چه باشد

پروای غلامی کنی ای خواجهآ عالم

425 چو خواهم حال دل با تو بگویم جا نمییابم

وگر پیدا کنم جای تو را تنها نمییابم به جان و دل تو را جویم اگر ناگاه پیش آیی

ز حیرت خویش را گم کرده دست ازپا نمی یابم نداری هیچ پروایی به حال زار مشتاقان

کسی را از بتان مثل تو بی پروا نمییابم تعالی الله چه گلزاری است حسن عالم افروزت

که گل در باغ خوبی چون رخت زیبا نمییابم به کویت عاشقان هستند اما در ره عشقت بنایی مثل خود دیوانه و شیدا نمییابم

426 دیده کز مژگان خون افشان نقابش ساختم

تا نبیند بی تو در غیری حجابش ساختم صورت چین لاف خوبی زد به دور روی تو

زین سخن بسیار خندیدم خرابش ساختم بی تو می دادم به دل خونابه تا از خویش رفت

باده میپیمودم او را تا به خوابش ساختم

بود عیسی همنشین یا آفتابش ساختم بی تو جامم چون تهی گردد که هرگه شد تمام

باز از خوناب مژگان پرشرابش ساختم حلقهآ چشم بنایی بود بر راه امید

تا رکاب خسرو عالی جنابش ساختم

شهسوار داد و دین یعقوب خان کز روی قدر

حلقهآ چشم بنایی را رکابش ساختم گر بمیرم ز غم یوسف گل پیرهنم بهر پیراهن گل عطر برند از کفنم پای تا سر همه یوسف شدهام چون یعقوب یوسف است این که برآورده سر از پیرهنم من چو یقعوب به مصر از چه فرستم قاصد یوسف من چو برون نیست ز بیت الحزنم یار من با من و من در طلبش سرگردان کس چنین غافل و سرگشته مبادا که منم نیست لیلی ز سیه خانه چشمم بیرون گر برون از حی لیلی است چو مجنون وطنم همچو فرهاد بود جان من آن شیرین لب ورنه از بهر چه شیرین شده ms195 جان در بدنم

اهل حالاند بنایی همه ارباب نظر

لیک این حال ندارند که دارد سخنم هزار شکر که باز آمدی و روی تو دیدم جز این نبود مرادم بدین مراد رسیدم تویی مراد دل من هزار شکر خدا را که بر مراد دل من شد آنچه می طلبیدم تو آفتابی و من صبح صادقم که به اخلاص زروی صدق دعا خوانده بر رخ تو دمیدم وزید باد مرادم ز مقدم تو که جان را ز موج تفرقه بر ساحل نجات کشیدم به یاد ابروی چون نون و خال نقطه مثالت چه داغها که نهادم چه نعلها که بریدم زبسکه بی تو چو گل با خراش سینه نشستم زبسکه غنچه صفت تنگدل به گوشه خزیدم

بنایی اشک چون باران فرو ریز

که خط شد هالهآ ماه عذارش

399 آن که شور خلق و آشوب جهان میبینمش

در نهان پیدا و در پیدا نهان میبینمش گاه معشوق آمده آورده خلقی در خروش

گاه عاشق گشته با آه و فغان میبینمش تا به هر صورت برد دل را ز دست بیدلان

هر نفس در صورت دیگر عیان میبینمش از حیا ننموده رو با آن من...؟؟ در گوشهها

از جمال افکنده برقع، هر زمان میبینمش عاشق بیغیرتم، غیرت نمیآید مرا

گرچه دایم همنشین با این و آن میبینمش

400 دستها بر سینه مانم در ms196 سلام یار خویش

تا بپوشم داغهای سینهآ افگار خویش سوختم چند افکند آن یوسف خورشید رو

در من آتش از برای گرمی بازار خویش بوی خون میآید از گلهای روی تربتم

بسکه آتش میدهم از دیدهآ خونبار خویش نیست بیمار تو را امید فردا همچو شمع

ای طبیب امشب مکش پا از سر بیمار خویش همچو گل دامن کشان میرفت سرو من به باغ

باغبان شرمنده گردید از گل و گلزار خویش او کشد، لعلش دهد جان کشته را ای کاش یار

مرحمت آموزد از لعل شکر گفتار خویش از رقیبانش بنایی هیچ گه یاری ندید چون سگ کویش که گاهی گیرد او را یار خویش

01 از بس کافتاده دلهای بتان در راه شبرنگش

از آن ترسم که جایی خواهد آمد پای در سنگش بیابانی که آن ماه مسافر بگذرد ز آنجا

کشم در چشم خود کحل بصر از میل فرسنگش

من آشفته خاطر جان نخواهد برد از چنگش به وصف لعل او ز آن دفتر شعرم بود رنگین

که خون دیده در وقت نوشتن میدهد رنگش مگر با نالهآ زارم مغنی ساخت چنگ خود

که همچون نالهآ من سوز دیگر داشت آهنگش ندانم کوه غم چون گنجد اندر دل بنایی را که میبینم به فکر آن دهان بسیار دلتنگش

402 ماندهام نومید از او با درد بی درمان خویش

همچو بیماری که باشد ناامید از جان خویش دیدهام بر خاک نومیدی شد و دیدار او

چشم دیدارم هنوز از بخت نافرمان خویش گفتهای در کنج هجران پا به دامن کش دگر

وز سر کویم ببر دردسر افغان خویش دامنی باید که پیچم پای در دامان خود

بی سر و پا ماندهام چون پای در دامان خویش چند دربان تو گردد رنجه در آزار من

پای نه بیرون پی آسایش دربان خویش گرم بگریزد به محشر دوزخ از بیم ms197 عذاب

یا به جانان همدمم کن یا ز جانم کن خلاص مهربان کن با من آن خورشید را از روی لطف

ور نخواهی کرد از آن نامهربانم کن خلاص همچو فانوس آتشم در جان گرفت ای آفتاب

روی بنمای و از این سوز نهانم کن خلاص دمبدم ای پیر منع من چه سود از عشق او

گر دمی داری ز عشق آن جوانم کن خلاص طاقت بار فراق او ندارم ای اجل

جان من بستان و زین بار گرانم کن خلاص من ز غوغای رقیبانت به جان در ماندهام

که گل چو غنچه رود در نقاب از آن عارض نه بر عذار تو غلطان در بناگوش است

که گاه جلوه چکیده است آب از آن عارض چو مه نقاب گشایی به انفعال تمام

فرو رود به زمین آفتاب از آن عارض

که گل شکفته فراوان شراب از آن عارض بر آب عارض او قطره بار گشته عرق

که سر زد آبله همچون حباب از آن عارض به فکر عارض آن مه شبی نکردم خواب

که آفتاب ندیدم به خواب از آن عارض اگر نه عارضت آب است خود بگو که چراست بنای صبر بنایی خراب از آن عارض حرف (ط)

405 دل ز روی زرد و اشک سرخ من دارد نشاط

آری! آری! زعفران و باده میآرد نشاط دایم از ابر غم او ms198 کشت عیشم خرم است

وه! چه ابر است این کز او پیوسته میبارد نشاط شاد چون گردد دلم کز بهر سلطان غمت

شحنهآ درد توام در سینه نگذارد نشاط دور از آن لب میکشم جام می و خون میخورم

خود غلط بود آنکه میگویند می دارد نشاط گو بنایی را نشاط عالمی حاصل بود غیر اندوه تو آن غمدیده نشمارد نشاط حرف (ظ)

406 زهاد کی برند ز جام شراب حظ خقاش را کجا بود از آفتاب حظ نبود عجب که اهل دلش خون دل خورند اهل نشاط را نبود بی شراب حظ

حلق بنایی از دم تیغ تو فیض یافت

همچون گلوی تشنه که یابد ز آب حظ حرف (6)

407 شب چو در کاشانهام بی او رفیق افروخت شمع

گریه و سوز مرا دید از خجالت سوخت شمع گه چو من در گریه میشد، گه چو من در سوز بود

کز من غم دیده سوز و گریه میآموخت شمع آتش اندر رشتهآ جان من از غیرت فتاد

تا نظر بر آتشین رخسارهای او دوخت شمع زآتشین رخسار آن چشم و چراغم یاد داد

بزم ما را امشب از سر آتشی افروخت شمع

بی رخ آن مه بنایی دوش از سوز درون

ریخت در دامن چو من اشکی که میافروخت شمع حوف (غی)

408 تا بدان رخسار آتشناک بگذشتی ms199 به باغ

لاله از رشک تو زد در خویش آتش چون چراغ

هر کجا برگ گلی افتاده میبینی به باغ سینهام زین سان که تنگ است از هجوم درد و غم

جای آن دارد که در وی جا نمی یابد فراغ گر نمیخواهی غمت از پا درآرد لاله وار

تا بود سر بر تنت از دست نگذاری ایاغ چون بر افروزد رخت سوزد تن زارم زغم

رشته میسوزد بلی هر گه بر افروزد چراغ شد دلم دیوانه در سودای زلف آن پری

آری از سودا شود آشفته مردم را دماغ

ای بنایی دم مزن چون پیش ابنای زمان

ساز در گوشهآ میخانه مقام

گر بنایی طلبی کنج فراغ

410 گل پیش عارض تو کند سرکشی به باغ آن شاخ ناشکسته چو آورده در دماغ کردم به لاله نسبت آن عارض چو گل بشکفت در چمن ز خوشی لاله باغ باغ

ننگ زمانه چند بنایی و اهل دل ms200

ای فارغ آنکه دارد از این و از آن فراغ

411 دلا درویش آن را دان که باشد از جهان فارغ

وگر باشد جهان از وی دلش یابی از آن فارغ ز فکر دنیی و عقبی اگر مرد رهی بگذر

که این ره را دلی میباید از هر دو جهان فارغ خریدار متاع فقر، بیسرمایهای باشد

که در سودا بود ز اندیشهآ سود و زیان فارغ دهد آزرده تن را در بلای فقر گو باشد

ز قید کفر و دین بی غم ز فکر جسم و جان فارغ حضور دل کجا و زاهدان، کز غفلت ایشان

ز شغل دنیی و عقبی نیابی یک زمان فارغ رها کن شغل دنیا را به دنیادار و زآن بگذر

همان بهتر که سگ هرگز نگردد ز استخوان فارغ

بنایی چون صنوبر دل منه بر گلشن دنیا

کزین گلشن توانی رفت چبون آب روان فارغ حوف (ف) ای دل زکسب مال مکن عمر خود تلف سرمایهآ حیات مده رایگان ز کف

با آه و ناله باش بنایی که عاقبت

خواهد رسید ناوک آه تو بر هدف

413 شادباش از عالم ای دل خوردن غم بر طرف

عالم ار بی غم میسر نیست عالم بر طرف از طبیب آزار ms201 دیدن بهر مرهم تا به کی

خوش بساز ای دل به درد آزار مرهم بر طرف چون گل و گلشن نمیارزد به منع باغبان

طرف باغ و چیدن گلهای خرم برطرف بگذر از اهل جهان چون تیر و بنشین گوشهای

پشتت از بار اطاعت چون کمان خم بر طرف حاصل دنیا غم آمد شادی از وی کم طلب

شادمان از ترک او شو تا شود غم برطرف بهر انعام امیر از حلقهآ درشان مباش

از برای رو سیه بودن چو خاتم بر طرف

گوشهآ گلخن بنایی با گدایان هم خوش است

صحبت شاه و امیران معظم برطرف

کی سر نهد به افسر فغفور و تاج کی

آن کس که گشت همچو بنایی گدای عشق

حرف (ک) بدان امید که آیی تو در دل غمناک «عن الفواد لاخرجت ما یکون سواک» به غیر نقش تو چیزی چگونه دریابم که نقش غیر تو شستم ز صفحهآ ادراک چو سبزه تشنهآ باران لطف او باشم به روز حشر که سر آورم برون از خاک تواند از صدف عشق در معنی چید بسان بحر کسی را که هست گوهر پاک به جان اهل نظر آنچه کرد عشق بتان نکرد آتش سوزنده با خس و خاشاک از آن غزال گل اندام تا به کی من مست چو لاله روی به صحرا نهم گریبان چاک

«بنایی» این ms202 همه از خون کشتگان غمت

نماز شام که سرخ است دامن افلاک

حوف (ی) مگر نسیم خبر گفت از آن رخ گلرنگ که لاله هر دم از اندیشه سر نهد بر سنگ دلا نمیجهی از شست آن کمان ابرو هزار بار اگر سر بر آوری چو خدنگ

به یک دهن ز بنایی بپرس کاین بیمار

به فکر آن دهن افتاد غنچهسان دل سنگ

حرف (ل) بیادب پای در این ره نگذاری ای دل وز ره و رسم ادب پای نداری ای دل یار بر حال تو بیناست مکن بیادبی با ادب باش که در خدمت یاری ای دل کار خود میکن و با کار کسی کار مدار دارم این پند من از مردم کاری ای دل داد کردن بر یار از ستمش بیادبی است این حکایت به زبان به که نیاری ای دل هست نقد تو امانت غم آن خور که درست آن امانت به خداوند سپاری ای دل چون به تدبیر تو کاری نشود آن اولی که به تقدیر خدا باز گذاری ای دل روی در هم مکش از خار جفا غنچه صفت تازه رو باش چو گلهای بهاری ای دل دم نگه دار و بزن غوطه در این بحر عمیق گوهری باشد از این بحر برآری ای دل

چون بنایی اگر از طور خرد باخبری

سر برون آر به دیوانه شعاری ای دل رفتم به باغ بی تو ز بهر فراغ دل هر غنچه شد فتیله مرا بهر داغ دل کی باور آیدم که ms203 دلی را بود فراغ چون من به عمر خویش ندیدم فراغ دل سودا برد بنفشه ولی کم نمیشود سودای آن بنفشهآ خط از دماغ دل ساقی بیار می که دلم تیره شد ز سوز یعنی که روغنی بچکان در چراغ دل شد از خیال دوست دلم باغ، داغ اوست هر تازه گل که مینگرم گرد باغ دل

گر از تو میکنم چو بنایی سراغ دل دلم بر حال من سوزان و من در اضطراب دل

دل از من در عذاب افتاده و من در عذاب دل به مرهم زخم دل را در فراقش چاره میکردم

اگر مرهم نیفتادی برون از اضطراب دل دمی دل خون خورد بی او دمی دیگر شود بیخود

نخواهد زیست اگر زین گونه باشد خورد وخواب ای دل چو گیسوی بتان ذر تابم اکنون از خطای خود

که رفتم در پی ایشان به گفت ناصواب دل به ناخن چاک کردم سینهآ سوزان در این حسرت

که میلی میکند آن مست بر بوی کباب دل دل آرامی که شد دلهای شاهان خاک در کویش

دل چون من گدایی را که آرد در حساب دل ز سیل گریه خان و مان دل را میکنم ویران بنایی خان و مانم تا به کی باشد خراب دل

به گفت من نکردی عاقبت دیدی سزا ای دل به دشواری کنون جان میدهی یاد تو میآید

که پند دوستان دشوار میآید تو را ای دل

که در دام بلا خواهی شد آخر مبتلا ای دل مگو چندین که جان من رسید از عاشقی بر لب

چو نشنیدی سخن یکباره جانت گو برا ای دل گرفتاری به دلداری مکش دست از دعا باری ms204

مگر بگشایدت کاری به زاری از دعا ای دل فراوان میکنم تدبیر از بهر وصال اما

نمی داند کسی تا چیست تقدیر خدا ای دل بناییوار خو کن با جفایش چون کسی هرگز ندیده است و نخواهد دید از خوبان وفا ای دل

421 نمیخواهم کند در چشم و دل پیکان او منزل

که گیرد زآب چشمم رنگ و بگدازد ز سوز دل زدم گر دست و پای چشم شوخت از پی قتلم

ز حرمان رخ او بود نی ز اندیشهآ بسمل در افتادیم در گرداب غم باد مرادی کو

که راند کشتی ما نامرادان جانب ساحل چنین کآن شوخ بر زد دامن ناز از پی قتلم

نیاید در قیامت هم به دستم دامن قاتل سرم شد در سر عقد سر زلفت چه حال است این

دارم از دست دل بنایی داد

میروم پیش خسرو عادل گر کوکب مراد من افتاد در وبال ای آفتاب حسن مبادا تو را زوال از حال برده هجر توام ورنه بیرخت باور مکن که صبر توانم به هیچ حال گرقصد صید مرغ دل من نکرده ای این دام و دانه چیست رخت را ز خط وخال پرواز میکند به هوای تو مرغ دل کز استخوان به پهلوی من باز کرده بال دارد ms205 تنم ز آتش هجر تو تاب و پیچ کز مویه هم چو مو شده از ناله هم چو نال نبود به جز دهان توام هیچ در ضمیر ناید به جز میان توام هیچ در خیال درد من ای طبیب به وصلش علاج کن «لیس العلاج فی مرض العشق کالوصال» گیرم شود رقیب مرا مانع از رخت از خاطرم چگونه برد شوق آن جمال

شرح دهان دوست بنایی دگر مگوی

چون نیست هیچ حاصل از این قصهآ محال

چون بنده بنایی است غلام تو چه باشد

پروای غلامی کنی ای خواجهآ عالم

425 چو خواهم حال دل با تو بگویم جا نمییابم

وگر پیدا کنم جای تو را تنها نمییابم به جان و دل تو را جویم اگر ناگاه پیش آیی

ز حیرت خویش را گم کرده دست ازپا نمییایم نداری هیچ پروایی به حال زار مشتاقان

کسی را از بتان مثل تو بیپروا نمییابم تعالی الله چه گلزاری است حسن عالم افروزت

که گل در باغ خوبی چون رخت زیبا نمییابم به کویت عاشقان هستند اما در ره عشقت بنایی مثل خود دیوانه و شیدا نمییابم

426 دیده کز مژگان خون افشان نقابش ساختم

تا نبیند بی تو در غیری حجابش ساختم صورت چین لاف خوبی زد به دور روی تو

زین ms206 سخن بسیار خندیدم خرابش ساختم بی تو میدادم به دل خونابه تا از خویش رفت

باده میپیمودم او را تا به خوابش ساختم

بود عیسی همنشین یا آفتابش ساختم بی تو جامم چون تهی گردد که هرگه شد تمام

باز از خوناب مژگان پرشرابش ساختم حلقهآ چشم بنایی بود بر راه امید

تا رکاب خسرو عالی جنابش ساختم

شهسوار داد و دین یعقوب خان کز روی قدر

حلقهآ چشم بنایی را رکابش ساختم

427 گر بمیرم ز غم یوسف گل پیرهنم بهر پیراهن گل عطر برند از کفنم پای تا سر همه یوسف شدهام چون یعقوب یوسف است این که برآورده سر از پیرهنم من چو یقعوب به مصر از چه فرستم قاصد یوسف من چو برون نیست ز بیت الحزنم یار من با من و من در طلبش سرگردان کس چنین غافل و سرگشته مبادا که منم نیست لیلی ز سیه خانه چشمم بیرون گر برون از حی لیلی است چو مجنون وطنم همچو فرهاد بود جان من آن شیرین لب ورنه از بهر چه شیرین شده جان در بدنم

اهل حالاند بنایی همه ارباب نظر

لیک این حال ندارند که دارد سخنم هزار شکر که باز آمدی و روی تو دیدم جز این نبود مرادم بدین مراد رسیدم تویی مراد دل من هزار شکر خدا را که بر مراد دل من شد آنچه میطلبیدم تو آفتابی و من صبح صادقم که به اخلاص زروی صدق دعا خوانده بر رخ تو دمیدم وزید باد مرادم ز مقدم تو که جان را ز موج تفرقه بر ساحل نجات کشیدم به یاد ابروی چون نون و خال نقطه مثالت چه داغها که نهادم چه نعلها که بریدم زبسکه بی تو چو گل با خراش سینه نشستم زبسکه غنچه صفت تنگدل به گوشه خزیدم

ز دست رفت مرا نقد عمر حالی و این بس

نداشت فایده چندان که پشت دست گزیدم روی سیاهم از گنه، کاش به عذرخواهیم سرخ کند رخم به خون، گریهآ صبحگاهیم روی سفید بودمی، گر نشدی ز بخت بد سرخی روی شاهدان، موجب رو سیاهیم دعوی دین اگر کنم، قاضی عقل نشنود زآنکه به کفر میدهد، عشق بتان گواهیم زاهد اگر ز مسجدم، راند به علت گنه شکر که نیست همچو او، علت بیگناهیم پا ز طریق گمرهی، باز کشیدمی اگر دست قضا رقم زدی، دولت بیریاهیم بسکه خجالت گنه، ساخته ناتوان مرا آه! که افتد از زبان، قوت عذرخواهیم

گرچه بنایی از گنه، راه نماند عذر را

مانده امید مغفرت، از کرم الاهیم آم! کز هجر تو بیصبر و قرارم چه کنم؟ بیش از این طاقت هجر تو ندارم چه کنم؟ خواستم صبر کنم بی تو نشینم به قرار نیست دور از تو ولی صبر وقرارم چه کنم؟ رفتمی گریه کنان سوی تو چون سیل سرشک بسته خوناب جگر، راهگذارم چه کنم؟ تو گلی در چمن حسن منم ابر بهار در هوای تو اگر اشک نبارم چه کنم؟ همچو گل خواستم آرم به کنارت لیکن لالهسان غرق به خون است کنارم چه کنم؟ سرم از دست شد و دست من از کار افتاد در سر کار غمت شد سرو کارم چه کنم؟ از فغان منع من ای اهل سلامت مکنید اگر افغان نکنم عاشق زارم چه کنم؟

در هوایت چو بنایی روم آخر بر باد

گر نه بر باد روم مشت غبارم چه کنم؟

431 دیدار تو مقصود دلم بود که دیدم المنة لله که به مقصود رسیدم

تا خاتم لعل تو ز کف داد بنایی

بسیار به حسرت سر انگشت گزیدم

432 به بوسهای که دهی زآن دهان شیرینم هزار بار رسانی به جان شیرینم به وصف آن لب شیرین شکر شکن شدهام عجب مدار چو طوطی زبان شیرینم بیان وصف لبش میکنم به شیرینی که هست شور دگر در زبان شیرینم چنین که بسته ز شیرینی آن دو لب بر هم کجا گشاده بود زآن لبان شیرینم بدین صفت که خدا داده روی شیرینش به من چراست ترشرو جوان شیرینم دگر فسانهآ شیرین مخوان بیا بشنو به وصف لعل لبش داستان شیرینم

ز شوق جان بنایی به لب رسد صد بار

دمی که بوسه دهی زآن لبان شیرینم

333 هر دم از کوهی من دیوانه سر بر میزنم

صفحهآ تن را ز تار اشک مسطر میزنم هر کس از بهر فزون عیش مینوشد قدح

من پی کم کردن اندوه ساغر میزنم زآتش محشر مترسانم که فردا همچو برق

بیخود از جا میجهم آتش به محشر میزنم

در سخن با من بنایی کس نیارد دم زدن

در سخن تا دم از آن لعل سخنور میزنم بلا رسد ز چپ و راست هر کجا که منم به سایهآ که گریزم؟ در این بلا که منم سراغ درد وغم خود چه میکنی که کجاست؟ کجا بود غم و دردی به هر کجا که منم خوش آنکه لعل تو بوسم به خواب وگویی کیست خموش کن به تو گویم خدای را که منم ز درد خویش من ناتوان چه شرح دهم که کس مباد بدین درد مبتلا که منم به بانگ جغد رقیبان سرای من یابند که جغد ناله کنان است از ms209 آن سرا که منم

خوش آنکه تیغ به کف بر سرم رسی شب ومن

گریزم از تو و گویی بیابیا که منم از آشنایی تو، اسیر بلا شدم من آشنا به چون تو بلایی کجا شدم روزم چو شب سیاه شد از آشناییات با تو چه روز بود که من آشنا شدم ای صبر رو دگر به سلامت مرا ببخش کز روزگار صبر و سلامت جدا شدم بر دل چگونه دست نهم پا کشم ز تو زینسان که من به عشق تو بیدست و پا شدم از من مپرس موجب رسوایی مرا زآشوب عشق پرس که رسوا چرا شدم ار سر مرا به تیغ جفا باز کردهای اما گمان مبر که بدین از تو وا شدم ای آفت نظر چه بلایی که در رخت نادیده یک نظر به بلا مبتلا شدم

436 رسید شب چه کنم کز فراق یار نگریم به روز خویش نسوزم چو شمع زار نگریم زغصه گریهآ بیاختیار میدهدم رو ز شرم خلق دمی گر به اختیار نگریم زگریه راز نهانم شد آشکار از این پس به گوشهای روم آن به که آشکار نگریم چرا نگار شود دم به دم زخون رخ زردم زمان زمان اگر از دست آن نگار نگریم زشوق روی تو هرگز به گلشنی ننهم رو که در هوای تو چون ابر نوبهار نگریم غم تو دارم و میگریم از غم تو وگر نه غم جهان نخورم بهر روزگار نگریم رود قرارم وگریان شوم زشوق تو هرچند کنم قرار کزین درد بی قرار نگریم دلم پر است زخون کی شود به هجر تو خالی اگر به یاد تو روزی هزار بار نگریم

شب فراق مکن منع من زگریه بنایی

دگر چه کار کنم گر ز هجر یار نگریم

437 گرچه میسوزد چو شمع امشب دل افسردهام

لیک از او دلگرمیی دارم که فردا مردهام گر نه چون قانون به ناخن میخراشم سینه ms210 را

پس چرا از سینه مینالد دل آزردهام سوی سرو گل مبر بهر گشاد دل مرا

کی به اینها میگشاید غنچهآ پژمردهام محتسب در بزم اگر بینی مرا بی او مگیر

دیگران را گیر کایشان باده من خون خوردهام تا سرم چون خم بود بر جای ننهم پا برون

بنایی را تب غم گرم دارد

وگر نه زآه سرد افسرده بودم آن شوخ بلا را ز خدا میطلبیدیم آه این چه بلا بود که ما میطلبیدیم جور از تو عجب نیست ولیکن عجب از ماست کز سنگدلی چون تو وفا میطلبیدیم خجلت مکش از قتل محبان که به عشقت ما مردن خود را ز خدا میطلبیدیم نگذشته ز خود وصل تو جستیم و نشد یافت زآن روی که بیدرد دوا میطلبیدیم جستیم بسی کام ونشستیم به ناکام تا کام ز تغییر قضا میطلبیدیم آن یار که جستیم ز اغیار بلا بود مقصود کجا بود و کجا میطلبیدیم

کردیم بنایی هوس جای فراغت

آن روز که در میکده جا می طلبیدیم

440 من کی به جور رنجه از آن تندخو شوم گو خون من بریز که قربان او شوم

از کوی زرق وشید بنایی (دلم) گرفت

دارم هوس که بر سر جام وسبو شوم

441 من بی صبر و دل تا روی آن شوخ بلا دیدم

نه در دل صبر را جا یافتم نه دل به جا دیدم چه میداری از این کافردلان چشم وفا ای دل

که من این قوم را چندان که دیدم بی وفا دیدم فزودم درد را چندان که داد آن شوخ دشنامم

وفا کردم فزون چندان کزآن بدخو جفا دیدم به گل خوش گفت بلبل ناز کم کن کاندر این گلشن

ز رعنایان بسی را چون تو در نشو و نما دیدم من بد روز را ناصح چه سود از ناسزا گفتن

اگر پند تو نشنیدم شدم عاشق سزا دیدم ندیدم در جهان دردی که درمانی نبود آن را

به جز بیماری عاشق که او را بیدوا دیدم

بنایی عاقبت سرگشته در گرداب غم میرد

چنین کآن مبتلا را غرق طوفان بلا دیدم

442 منم به راه تو گردی کجا روم چه کنم؟ به غیر از اینکه به باد فنا روم چه کنم؟

بنایی اهل ms212 وفا در پی وفا رفتند

جز آنکه در پی اهل وفا روم چه کنم؟

443 من محنت زده با وصل تو چون پیوندم؟ که جدا کرد غم عشق تو بند از بندم از تو بر کندن دل ممکن اگر میبودی به تمنای تو کی این همه جان میکندم تا ندانند که دارم غم آن غنچه دهن همچو گل خون جگر میخورم و میخندم رخت هستی سوی ملک عدمم بست فلک این چه طرف است که در عشق تو برمیبندم تن من لعل صفت سرخ شد از خون جگر تا بدین گونه بر آن بند کمر پیوندم ناصحا پند مده گر نشنیدم پندت من دیوانه تو باری بشنو یک پندم

تو به اغیار نما مرحمت ولطف که من

چون بنایی به جفا وستمت خرسندم

444 دلم به شوخ بلایی است مبتلا چه کنم؟ بلای من دل من شد بدین بلا چه کنم؟ خطاست دل به بتان دادن این قدر دانم ولی چه چاره به تقدیر و با قضا چه کنم؟ به بزم او چو شهان را صف نعالی نیست اگر ز دور نگردم من گدا چه کنم؟ طبیب ساخت پی درد من هزار دوا چو درد من ز دوا به نشد دوا چه کنم؟ گرفتم آنکه ننالم ز طعن بیگانه تو خود بگوی که با پند آشنا چه کنم؟ وفای من ز برای جفا و جور تو بود چو ترک جور و جفا گفتهای وفا چه کنم؟

445 تیر آن بدکیش بگذشت از دل بیحاصلم

این جراحت ماند تا روز قیامت بر دلم فارغم زآمد شد مردم که از اشک است و آه

در غم عشقت میان آب و آتش منزلم ابر شادی گر ببارد سالها بر خاک من

جز گیاه محنت و غم بر نیاید از گلم ای غریق بحر ms213 عرفان شکر این فیض مدام

تشنهلب مپسند از بهر خدا بر ساحلم ای که در عشق بتان میخوانیم باطل مدام

گر گشایی دیدهآ حق بین نبینی باطلم گفتمش جانا برای قتل من تعجیل چیست؟

گفت من عمرم برای آن چنین مستعجلم بگذرد فارغ ولی از دی و فردا «حالیا» غرق بحر حال گردان ماضی و مستقبلم

446 چون به هشیاری سخن با یار باشد مشکلم

ای خوش آن مستی که گویم هرچه آید در دلم ساقیا جام لبت هوشم ربود این دور را

بگذران از من که از جام دگر لا یعقلم ساغر بزمم شب غم دیدهآ پر خون بود

هایهای نوحه گر باشد سرود محفلم

چشم حسرت همچنان در انتظار قاتلم تا به زاری جان دهم در آرزوی تیغ او

نوحهآ اهل عزا هر سو درای محملم در ره عشق تو آخر محملم تابوت شد

میکشد تیغ و تعلل میکند در بسملم چون بنایی از برای همدمی بزم تو را گر نیم مقبول از بهر غلامی قابلم

237 تا به کی ز افغان خود چون عود درد سر کشم

وقت آن آمد که از افغان چو نی دم در کشم من که حرف آن دهان خواندم ز لوح نیستی

رد مکن گر حرف هستی را قلم در سر کشم خرمن دانش کز او یک جو نیامد حاصلم

تا دهم یک سر به بادش از دل آهی بر کشم گرچه نبود در برم جز دلق گرد آلود فقر

دامن همت فراز از طارم اخضر کشم هر دم از زلف بتی وز عارض گلچهرهای

در بلای دیگر افتم یا ره دیگر کشم ای بنایی حملهآ عشق بتان بر هم زند سالها گر از سپاه عقل و دین لشکر کشم

2488 مرا در عشق نبود زندگی گر بیبلا باشم

نخواهم بیبلای عشق بودن زنده تا باشم

که خواهم مرد ms214 آن روزی که آزاد از بلا باشم چو خواهد در بلا یارم من و راحت معاذ الله

مرا آن به که هر دم در بلایی مبتلا باشم نه جا در کوی یارم، نه دگر جا طاقت بودن

من سرگشته حیرانم ندانم تا کجا باشم نباشد نیتم جز سجدهآ روی تو در طاعت

نخواهم غیر وصلت از خدا چون در دعا باشم همه در غم که از یاران جدا چون باشد آن مسکین

من دیوانه را این غم که از خود هم جدا باشم مگو با دیگرانی آشنا کز غیرت عشقت

ز خود بیگانهام با دیگری چون آشنا باشم مکش در عید قربانی، مرا کش در عوض جانا

که قربانت شوم وز بهر قربانت فدا باشم بنایی میروم بیرون ز محنتخانهآ دنیا به جایی کاندر او نبود به جز محنت چرا باشم

349 خواب چون آید؟ شب هجران یارم بر سرم

کز دل سوزان بود در زیر پهلو اخگرم لالهوارم آتش دل شعله زد در پیرهن

تا برون آرم ز پیراهن گریبان میدرم دور از آن لب گر سرایوار چون گریم رواست

کز خیالش دیده پرخون است همچون ساغرم

روی اگر سوی بتان آرم از این پس کافرم دور از آن قدم ز هر تار سر زلفش خلاص

روی اگر سوی بتان آرم از این کافرترم سرو من در بر نیامد خاک گردم تا مگر

سایهآ آن سرو سیم اندام آید در برم لاله وار از غصه سر خواهم زدن بر سنگها

ژالهسان تا چند سنگ فتنه آید بر سرم چون بنایی سوختم ای آه بربادم مده در جهان ترسم که آتش افتد از خاکسترم

450 به کویت شب که پهلوی سگان بر آستان افتم

از آن بهتر که هم آغوش حوران در جنان افتم یقین دانم که با من خوش نیی ای سنگدل اما

به ظاهر التفاتی هم نما تا ms215 در گمان افتم چنین کز بحر عشقت هر طرف موج بلا خیزد

عجب دانم کز این دریا سلامت بر کران افتم خوش آن روزی که سوی خویشتن خوانی سگانت را

اگرچه از منت عار است من هم در میان افتم ز کوی او سر رفتن ندارم زآن چو بیماران

مرا چندان که خیزانند از جا همچنان افتم نمیافتاد هرگز الفتم با مهربانان هم

اگر دانستمی کآخر بدان نامهربان افتم

بنایی ار سخن من شود در نایاب

چه سود چون نکند یار گوش بر سخنم

452 خاک راهت گشتم ای بد مهر از راه کرم

دور نبود گر به خاکم رنجه فرمایی قدم پردهآ پر خون دل آرم برون با تیر آه

تا سر خاک شهید عشق را سازم علم ملک هستی تنگ شد دور از تو بر من کو اجل

تا به آن همره نهم رو در بیابان عدم دم بدم خواهم فرو شد بی تو در دریای خون

ابر چشمم گر چنین خونبار باشد دم بدم دیدهام آب سیاه آورد بر مژگان دواند

بهر تحریر غمت آنم سیاهی این قلم دور نبود گر کنی پروای حال من که هست

بینوایان را تفقد شیوهآ اهل کرم

(حالی) از خجلت تقصیر مرو از در دوست

به سهولت گذرد کار چو افتد به کریم کی به بیداد از این در من دلریش روم بازگشتم به تو باشد اگر از خویش روم ناامیدم به صد امید مگردان ستمت که توانگر ببرت آیم و درویش روم نیست خرسند گدای تو به ملک دو جهان چون ز درگاه تو قانع به کم و بیش روم در دلش جا نتوان بهر تو خالی کردن مصلحت نیست که از یاد بد اندیش روم هولناک است تو ای خضر طریقت ره عشق همتی همره من کن که من از پیش روم ای که با غیر چو شیر و شکری از لب نوش تا کی از پیش تو من زخمی صد نیش روم

نتوانی اگر از بیم به قربانش رفت

لحظهای باش تو حالی که من از پیش روم مکن ای شیخ به اوراد و دعا ارشادم که دعای قدح و ذکر می است اورادم پیر میخانه ز زهدم چو انابت فرمود جز به ذکر می و شاهد ننمود ارشادم من و ذکر می و شاهد که مستان شراب هر چه غیر از می و شاهد همه رفت از یادم

(حالی) از عشق شنو باز که زد خامهآ صنع

بر سر لوح محبت رقم ایجادم

456 به جان از نالهآ من خلق و من از ناله کردن هم

کجایی ای اجل تا وا رهند ایشان ز من، من هم ز خوناب دو چشمم کز گریبان رفته تا دامن

گریبانم چو جیب غنچه پر خون است دامن هم کجا پرتو فتد زآن ماه در کاشانهام زینسان

که آهم راه در بگرفت و دود آه روزن هم عجب شمعی است ماه عارض خورشید سیمایش

که میجویم شب تاریک او را روز روشن هم مرا گفتم بکش گفتا نهای لایق ببین آخر

چه بدبختم که لایق نیستم از بهر کشتن هم به یاد روی او بر خاک کویش تا نهادم سر

سر بستان ندارد خاطرم پروای گلشن هم

بنایی خسرو ملک سخن گر بشنود نظمت

حسن گوید تو را از روی تحسین بلکه احسن هم

لالهسان داغ تو بر دل روی در صحرا کنم چون نخواهد گشت مأوا هیچ شهری بیتوام

آن بود بهتر که در شهر عدم مأوا کنم گفتی از کویم برو آنگاه صبری پیشه کن

میبرم فرمان ولی صبر از کجا پیدا کنم گفتهای خون ریزمت گر سر برآری ای دریغ

نیست در پیش تو آن یارا که سربالا کنم

چون بنایی میکنم جان در بیابان فراق

چون نشد روزی که دربزم وصالت جاکنم عجب مدار دلا گر ز دیده شد نورم که همچو چشم بد از روی دوستان دورم در استخوان سفیدم فتاد آتش غم شب فراق تو این است شمع کافورم حدیث هجر ادا میکند صدای جرس اگر زغصه در آیم به ms218 ناله معذورم دلم به یار و دیار است مایل ای واعظ مگو حکایت فردوس و قصهآ حورم ز بسکه داد مرا گوشمال تاب فراق شده است رشتهآ تن همچو تار طنبورم مگر طبیب به وصلت کند علاج مرا چنین که من زتب فرقت تو رنجورم

شب فراق بنایی ز تاب آه چه سود

که ماهتاب جمالش نمیدهد نورم سرشک نیست مرا بر سواد دیده مقیم که دست صیرفی عشق بر محک زده سیم به خانهام شب غم شعلههای آه نبود که آتش دل من در گرفته بود نسیم به چشمم آن دهن تنگ میم شنجرفی است سرشک سرخ به رویم کشیده دامن میم

460 شب غم خویش را بر بستر بیماری اندازم

که کس واقف نگردد از غمم چون ناله آغازم به کوی آن پری پیوسته غوغا خواهم از مردم

که من هم در میان دیگران خود را در اندازم بدین امید کآن طفل پری پیکر زند سنگم

به کویش چون در آیم خویش را دیوانهتر سازم ترنم ساز دیدم در رهش روزی، و عمری شد

هنوز از شوق، چشمی بر ره و گوشی بر آوازم سرم شد خاک بر بالین بیماری در این حسرت

که آن بدخو به یک پرسش کند روزی سرافرازم بنایی قامتم شد چنگ و چشم از پردههای تر ره غم میزند وقت است اگر با گریه پردازم

461 پیش روی او هلاک خویشتن میخواستم

مردم از درد و ندیدم آنچه من میخواستم چند در غربت خورم خونابه از جور رقیب

وها که او را در دیار خویشتن میخواستم گر شدم در باغ سرو و گل مراد من نبود

سرو گلرخسار خود را در چمن میخواستم

یک شب آن مه را دراین بیت الحزن می خواستم روز مرگم چشم در راه صبا زآن ماند باز

کز رهش گردی پی عطر کفن میخواستم چون در آغوشم در آمد آن گل از بهر وداع

غنچه وارش در درون پیرهن میخواستم تا شنیدی داستان درد من در محفلی

درد خود افسانهآ هر انجمن میخواستم شب که در بزم تو بی تقریب میگفتم سخن

پیش مردم با تو تقریب سخن میخواستم

تا کی از نامت بنایی ننگ دارد آن غزال

در غزل نام تو خسرو، یا حسن میخواستم خواهم غبار گردم، از کوی او برایم تا هر که بیند او را، در چشم او درایم بی طاقت آنچنانم، کز کوی او سگانم از هر رهی که رانند، از راه دیگر ایم نگشاد در به رویم، چندان که دید آن مه زنجیروار نالان، گرد در سرایم او رانده محمل و من، از بیقراری دل دنبال محمل او، در ناله چون درایم او با رقیب محرم، محروم از او من زار او از چه آنچنان شد؟ من این چنین چرایم زآن روی چون گلستان، بلبل صفت به بستان با صد هزار دستان، هر لحظه میسرایم

من مانده با دل خود، در چاه غم بنایی

یابم خلاصی از غم، با دل اگر برایم صد بار اگر چو موی به تیغ افکنی سرم از شوق تیغ تو سر دیگر بر آورم بیمار شام هجرم وکس غیر شمع نیست دلسوز من که گریه کند در برابرم

سر ms220 در ره سگش چو بنایی کشیدهام

تا عمر خویش در قدم او به سر برم تو را یک لحظه بییاری نبینم روم از کوی تو باری نبینم بیایم بر سر کویت ز غیرت که چون خود عاشق زاری نبینم گلی سر بر نیارد زین گلستان کز او در پای دل خاری نبینم مرا چون لاله گردد دیده پر خون چو روی لاله رخساری نبینم قدم در خانهای ننهم کز آن ماه به صد غم رو به دیواری نبینم مرا هر جا که میبیند گریزد برای آنکه دیداری نبینم

به وصف آن رخ زیبا بنایی

چو تو پاکیزه گفتاری نبینم

465 خوش آن مستی که در پیش تو از خود بی خبر گریم

مرا جز آنکه گویی گریه کم کن بیشتر گریم تن بیمار دارم نیست عیب من اگر نالم

دل افگار دارم هست جای آن اگر گریم نشینم چون شفق در خون چو، شام غم کنم گریه

شوم کوکب فشان مانند گردون چون سحر گریم رخش را روز بینم چون شود شب مانع دیدن

نشینم تا سحر از حسرت روزی دگر گریم

به گرد کوی آن مه بر سر هر رهگذر گریم روان سازم سرشک سیم بر رخسارهآ چون زر

من غمدیده چون در حسرت آن سیم و زر گریم بنایی بی می لعلش مرا خون شد جگر زآن رو به بزم باده چون ساغر همه خون جگر گریم

466 به هجرش از فغان هر لحظه خود را بی خبر گیرم

وگر شوقم فراموشی دهد افغان زسر گیرم ز شرح درد خود در گریه آرم اهل بزمش را

پی نادیدن او غیر را راه نظر گیرم به رغم من چو اندازد گذر هر روز بر راهی

من مسکین ندانم تا کدامین رهگذر گیرم به روی غیر میخواهم نیفتد چشم من بیتو

به پیش روی خود بهر دعا چون ms221 دست بر گیرم مرا گوید سپر کن سینه پیش تیر من حاشا

مرا چون دل دهد تا پیش تیر او سپر گیرم مرا پیش رقیبان زرد رویی تا کی آن اولی

که روی زرد خود از گریه در خون جگر گیرم بنایی شد زشیرینی نی کلک تو نیشکر عجب نبود اگر زین نی جهان را در شکر گیرم

467 در غریبی همه شب غمزدهای را مانم وه! کجا غمزده ماتمزدهای را مانم روز هم از ستم گردش گردون چو هلال شهر بگریخته پس خم زدهای را مانم

بسکه از ساغر اندوه بنایی مستم

بیخودی جام دمادم زدهای را مانم

468 همه شب گریه در پیش سگان کوی او دارم

ببین در پیش مردم تا چه غایت آبرو دارم به مجلس بگذرد خونم ز سر بی ساغر لعلت

به تعظیم قدح گر چون صراحی سر فرود آرم مرا چون خامهآ نقاش از آن بالید مو بر سر

که در سر فککر نقش زلف آن زنجیر مو دارم ز شرح درد او گفتن کجا یابم خلاص ای دل

که من هر جا روم با خویشتن این گفتگو دارم

بنایی را به بزم عشرت ای همدم مکن بدخو

که من در کنج محنتهای او عمری است خو دارم

469 اسیر حلقهآ آن زلف پر شکن شدهام کسی مباد چنین مبتلا که من شدهام شب فراق تو تا سایه بر سرم انداخت سیاه روزتر از بخت خویشتن شدهام هزار ناله ز هر بلبلی بر آمده است چو بی تو ناله کنان جانب چمن ms222 شدهام غریب نیست گرم باز پرسی از ره لطف که من به عشق تو آواره از وطن شدهام به یک دهن ز من خسته میتوان پرسید چو ناتوان به تمنای آن دهن شدهام خیال چشم تو تا جای کرده در دل من درون سیاهتر از نافهآ ختن شدهام

چو آن غزال بنایی نمیکند تحسین

چه سود اگر به غزل خسرو وحسن شدهام به غربت گه ملول از عمر خود گاهی حزین باشم

سرآید کاش بر من زندگی تا کی چنین باشم نیم آسوده بر روی زمین ای وای جان من

گرم حال این بود بهتر که در روی زمین باشم ندارم همنشینی شام تنهایی چراغی کو

که روشن سازمش با سایهآ خود همنشین باشم گریزند از اجل خلقی و من بهر هلاک خود

سر راه فنا گیرم اجل را در کمین باشم به اندوهم چنان در هجر او خو شد که گر وصلش

برد اندوهم از دل بیشتر اندوهگین باشم نهم خود را مسلمان نام و روح در قبلهآ کافر

خدا را تا به کی بدنامی ارباب دین باشم جدا افتادهام چون خاتم از بزم سلیمانی بنایی بهر آن برکنده رخ همچون نگین باشم

کجا این گونه در هر محفلی افسانه میگشتم گر از دستم نبردی بادهآ لعلش معاذ الله

اگر هرگز به گرد ساغر و پیمانه میگشتم برو ناصح ز رسوایی مکن در عشق منع من

که گر من اختیاری داشتم رسوا نمیگشتم ز تنهایی به جانم چون بنایی وه! کجا شد آن که همراه سگان در کوی آن جانانه میگشتم

472 چو ساغر بی لب او زهر خند از بهر آن دارم

که عیش تلخ خود میخواهم از مردم نهان دارم چو اهل بزم خواهم خویش را خندان ولی بی او

نیاید خندهام چندان که من خود را بر آن دارم اگر خون دلم چون خم به جوش آمد عجب نبود

که از لعل ms223 شراب آلود او آتش به جان دارم کند پامالم آن بد مهر و من ترسم ز پای او

که از سنگ جفایش ریزه ریزه استخوان دارم مرا قامت کمان شد ای کمان ابرو مزن تیرم

بترس آخر که من هم تیر آهی در کمان دارم اگر خورشید را با ماه رویت کردهام نسبت

برو زین قصه منت از زمین تا آسمان دارم بنایی سگ به روز من مبادا کز فراق او به زاری هر شبی تا روز فریاد و فغان دارم

به درد و غصه بنایی همی روم ز جهان

که همرهان خوش افتاده باعث سفرم

424 چون به مجلس یاد آن لبهای میگون آورم

چون قدح در کاسههای چشم خود خون آورم نافه را سودای آن مویی است و میخواهم زرشک

کآن سیه دل را چو موی از پوست بیرون آورم اشک بر رخسار گردون میرود شبها که من

در دعای وصل آن مه رو به گردون آورم میکشم بر سینه چون قانون دمادم سیم اشک

کار خود زین رهگذر شاید به قانون آورم

آب خواهد برد جیحون را بنایی بیرخش

گر من غمدیده گریان رو به جیحون آورم

475 بسکه شبها از فغان همسایه را دل خون کنم

روز نتوانم ز شرم او که سر بیرون کنم

یار اگر آید چه سازم ور نیاید چون کنم خون همی گریم صراحیوار در بزم شراب

میل ساغر چون به یاد آن لب میگون کنم من که دارم کوه کوه اندوه و غم افزون ز کوه

یاد کی ز اندوه فرهاد و غم مجنون کنم حسن او از شوق خود یابم فزون چندانکه من

شوق خود هر دم فزون زآن حسن روز افزون کنم ساغر می بر کفم نه ساقیا کز روی دست

پیش او اظهار احوال دل پر خون کنم چون بنایی نالد از هجر تو خوانم بر سرش داستان وصل خاموشش بدین افسون کنم

4176 دوش در کوی تو هر ساعت گذاری داشتم

هر که می پرسید میگفتم که کاری داشتم دید هر کس حال من بگریست بر من زار زار

بس که دوش از درد هجران حال زاری داشتم بود شب تا روز افغان دلم بر یک قرار

با وجود آنکه درد بیقراری داشتم در فراقت روزگارم تیره شد روزم سیه

ورنه در وصل تو روز و، روزگاری داشتم ای رقیب از اعتبار خود چه نازی هم بگیر

عبرت از روزی که من هم اعتباری داشتم

دل نمیدادم به کس تا اختیاری داشتم خاک شد مسکین بنایی در رهش آن مه نگفت بر سر آن ره گدایی خاکساری داشتم

477 به بزم آن پری پیوسته سوی دیگران بینم

چو بینم دیگران را بی خبر سویش روان بینم ز غیرت من که میمیرم ز میل دیگران با او

چه باشد حال من چون میل او با دیگران بینم به سوی این و آن چون بنگرد بینم به سوی او

چو بیند سوی من از شرم سوی این و آن بینم ندیدم روی او ماهی و ماندم زنده حیرانم

که روز وصل از شرمندگی رویش چه ms225 سان بینم عنان صبر از دستم رود یک باره از غیرت

چو با چابک سوار خود کسی را هم عنان بینم سرم گر افکند صد ره که سوی من مبین دیگر

من حیران گشایم دیده سویش هم چنان بینم بنایی این چنین کآن ماه شد نامهربان با من عجب دانم که هرگز با خود آن را مهربان بینم

478 هر زمان نوعی دگر خود را گدای او کنم

تا بدان تقریب پیش آیم دعای او کنم چند چون پروانه سوزم دور از آن شمع جمال

رخ فروزد کاش تا خود را فدای او کنم

بیشتر خواهم گرفتار بلای او کنم حال خود گویم یدان بیگانهوش کز خوی او

زهره نبود تا سخن با آشنای او کنم ترسم او را دل بگیرد ورنه خواهم دم بدم

کز محبت در درون سینه جای او کنم طرح درد افکندهام در دل از آن بر سینه سنگ

میزنم کز سنگ میخواهم بنای او کنم

چون بنایی چشم آن دارم ز بخت بد که باز

سرمهآ چشم جهانبین خاک پای او کنم

429 سحر که یاد گل روی آن جوان کردم چو ابر گریه کنان رو به گلستان کردم بسان غنچه از آن رو نشستهام در خون که هرچه گفت دل خون گرفته آن کردم چه سان کشم ستم او چنین که من خود را ز خوردن غم او زار و ناتوان کردم نهفتم از تو غم و مردم این سزایم بود که از طبیب چرا درد خود نهان کردم نظر به چشم تو کردم شدم اسیر بلا من بلا زده یا رب چرا چنان کردم مرا ز مایهآ سودای یار سود این بود که نقد دین و دل اندر غمش زیان کردم

نبود تاب فراقت دمی بنایی را

به روز هجر تو صد بارش امتحان کردم

480 چو شب افغان کنم خود ms226 را هم آواز سگان سازم

که تا از مردم کویش فغان خود نهان سازم زکویش تا به کی آیم برون مدهوش و خلقی را

به جرم باده خوردن در حق خود بدگمان سازم

که میخواهم سگان کوی او را میهمان سازم سرم را تا به کی بر دارد از پای خود آن رعنا

به من ده ساقیا رطلی که خود را سرگران سازم ز رویش دیده شد گلزار از آن گریم که میخواهم

که از هر گوشهآ گلزار آبی را روان سازم

بنایی عالم از دود دلم پر شد از آن هر دم

از تیر آه روزن در سرای آسمان سازم

481 نوبهار است و سر باده و ساغر دارم من سودا زده بنگر که چه در سر دارم میشوم فانی از اندیشهآ می همچو حباب گر دمی چشم خود از روی قدح بر دارم لب بهلب می طلبم لعل نگاری چو قدح من دلخون شده این شیوه ز ساغر دارم ساغرم دیده و خون باده کباب است جگر همه اسباب طرب از تو میسر دارم گفت در خواب تو میآیم و امری است محال که من از بخت خود این واقعه باور دارم چون گشاده است در میکده از روی گشاد حلقهوار از پی آن چشم بر آن در دارم چند باشم چون بنایی به هری دشمن کام بعد از این روی سوی کشور دیگر دارم

هست چون رشته ز دیوان بنایی هر سطر

تو در آن رشته نظر کن که چه گوهر دارم

482 من در غم کار یار خویشم نی در غم کار و بار خویشم در گریه چو ابر نوبهاری از حسرت گلعذار خویشم رخساره به خون نگار کرده در آرزوی نگار خویشم

دلخسته به خون دل بنایی

از گریهآ زار زار خویشم

483 بسکه من با خود حدیث آن بت بدخو کنم

هر کس از من هرچه پرسد من حدیث او کنم در حریم وصل او ای دل چو نتوان راه یافت

آن بود بهتر که هم در کنج هجران خو کنم من که دارم گوش جان بر قول مطرب ای رفیق

کی توانم گوش بر قول نصیحت گو کنم یار من جا میدهد پهلوی خود اغیار را

جای آن دارد از آن بد خو اگر پهلو کنم وصف آن گیسو مپرس از من شبی باشد دراز

تا من آشفته خاطر وصف آن گیسو کنم زاهدم خواهد سوی مسجد کشد دل سوی می

ساقیا جامی بده کاین قصه را یک سو کنم مانده بی طاقت بنایی دور از آن گل چاره چیست؟ طاقتم چون نیست تا نظارهآ آن رو کنم

484 چه حال است اینکه در عالم دل بی غم نمیبینم

نشان بیغمی در مردم عالم نمیبینم

نمیدانم چه گویم با تو چون من هم نمیبینم مرا درد دلی کز صحبت اهل زمان خیزد

به جز داغ فراق آن درد را مرهم نمیبینم روم در کنج تنهایی شوم با خویشتن همدم

ز ابنای زمان چون هیچ کس همدم نمیبینم وفا و مهر آیا در کدامین جنس میباشد

که من این شیوه در نوع بنی آدم نمیبینم بسی راز است پنهان در دلم از مردم عالم

ز صد راز نهان یک راز را محرم نمیبینم

چرا چون دیگران طرح اقامت افکند عاقل

بنایی چون بنای دهر را محکم نمیبینم تا به آن سلسلهآ زلف مقید شدهام زآنچه بودم من دیوانه یکی صد شدهام تا مرا تیغ تو آمد به سر ای عمر عزیز در میان همه عشاق سرآمد شدهام چون توانم به حریم تو رسیدن که هنوز نارسیده به ms228 سر کوی تو بیخود شدهام همچو سوسن دلم از بند غم آزاد آمد تا ز جان بندهآ آن سرو سهی قد شدهام

ورنه عیسی صفت از خلق مجرد شدهام دل من بسته به مهر رخ خورشیدوشی است ورنه عیسی صفت از خل

ای بنایی شده خاک قدمم افسر چرخ

تا که خاک قدم شاه محمد شدهام زد بلای غم تو بر جانم چه بلا زد مرا نمیدانم غم زلف تو میتوان دانست از سخن گفتن پریشانم وه! که از دست گلرخی دیگر غنچهسان چاک شد گریبانم

چون بنایی به غیر عشق بتان

هرچه دانستنی است نادانم

487 غریبی و بلا و بیکسی و درد بر جانم

همه بودی چه بودی گر نبودی داغ هجرانم ز بیداد تو میگویم نیایم بعد از این سویت

ولی محرومی دیدار میدارد پشیمانم به کنج عافیت خوش میکشیدم پای در دامن

اگر کوتاه کردی شوق او دست از گریبانم چو مویی شد تنم از ناله شبها در خیال او

که تار چنگ گردد بر سرم یا رشتهآ جانم ندارم هیچ کاری در جهان جز دیدن خوبان

من سرگشته زآن دایم به کار خویش حیرانم میان جمع اگر گویم پریشانی است عیب من

که از سودای آن کاکل بسی خاطر پریشانم فغان من جهانی را به فریاد آورد شبها

اگر نی گریه گیرد در گلو بر بندد افغانم زاشک لاله گون تبریز را سرخ آب میسازم بنایی یاد چون آید ز یاران خراسانم

اگر مقبول جانان افتد این جانی که من دارم شب هجران کجا در دیده خواب آید مرا زینسان

که شهری را نیاید خواب ز افغانی ms229 که من دارم چو فانوسم کجا ماند نهان سوز درون آخر

که میسوزد دل از شمع شبستانی که من دارم پریشان میکند مشاطه هر دم زلف آن مه را

نمیاندیشد از حال پریشانی که من دارم جگرخون شد مرا از حسرت آن گل از آن باشد

پر از خون جگر چون لاله دامانی که من دارم ز دست جور آن گل هر زمان صد چاک میکردم

اگر بودی درستی در گریبانی که من دارم

مسلمانی مجویید از بنایی وه! کجا ماند

مسلمانی به دور نامسلمانی که من دارم تابه کی گریه کنان زآن گل خندان باشم غنچهسان تنگدل و سر به گریبان باشم لالهسان چاک زنم جیب ونهم سر در دشت تابه کی کوه صفت پای به دامان باشم چون سر عقل ندارم من و سامان خرد به که دیوانه شوم بیسر و سامان باشم زلف بر چهره چرا یار پریشان میساخت گر نمی خواست که آشفته و حیران باشم استخوان ساخت فلک از پی آنم که به عشق هدف تیر غم و ناوک حرمان باشم همه جا همره خورشید خودم سایه مثال من که چون سایه ز خورشید گریزان باشم میکنند اهل ریا رندی ما را انکار من چرا معتقد طاعت ایشان باشم راه بیرون شدنم نیست خدا را تا کی همچو پرگار در این دایره گردان باشم

حسن بتم ز لیلی، گر شد فزون بنایی

من نیز هم ز مجنون، در عاشقی فزونم

491 دمی کآید به مجلس یاد از آن لبهای میگونم

چو ساغر کاسههای دیده میگردد پر از خونم بسی رسوا شدم در مهر مهرویان ولی هرگز

نبودم این چنین رسوا که در عشق تو اکنونم قد من زآن کمان ابروان شد حلقه همچون نون

بود چون نقطهآ دل در میان حلقهآ نونم مرا در حلقه زنار دارد زلفش ای زاهد

مخوان در حلقهآ زلفش که من زین حلقه بیرونم تعجب کردی از حال من دیوانه در عشقت

بدین آشفتگی روزی اگر میدید مجنونم ز عکس دیدهآ خونبار من گردد شفق پیدا

نماز شام کافتد دیده بر دامان گردونم

در هجر او مخواه بنایی هلاک خویش

مردن همین بس است که بییار ماندهام

4933 مرنج از نالهآ بیاختیارم که پیشت اختیار خود ندارم چه سان بینم تو را با کس که نامت ز هر کس بشنوم طاقت نیارم رود بار دلم از دیدن او از آن در پیش آن مه نیست بارم شب هجران از آن آمد سیهپوش که دارد ماتمی بر روزگارم ز داغ سینه هر دم دور از آن گل پر از خون لالهسان گردد کنارم من ویران جدا زآن گنج خوبی عجب عمر خرابی میگذارم

خوشم از آب چشم خود بنایی

که شست از خاطر آن مه غبارم

94 تا ما به ms231 خاک کوی مغان رو نهادهایم رسم صلاح و زهد به یکسو نهادهایم سودا نگر که بر سر بازار نیستی نرخ دو کون را سر یک مو نهادهایم نی تکیه بر صلاح نه بر طاعت اعتماد چشم امید بر کرم او نهادهایم

سودای هر چه هست بنایی ببین که ما

از سر نهادهایم و چه نیکو نهادهایم ز زندگانی هجرش گرانیی دارم اجل کجاست که بد زندگانیی دارم مدام خون خورم از کاسههای دیدهآ خویش به بزم غم چه می ارغوانیی دارم شدم ز زهر فراق تو تلخکام و هنوز به وصف لعل تو شیرین زبانیی دارم ز حال خود نتوانم که آگهت سازم من شکسته عجب ناتوانیی دارم اگرچه سوخت دل ازغم خوشم که بردل خویش زداغ لاله عذاری نشانیی دارم

درون سینه غم لعل اوست همدم جان

دلا ببین که چه خوش یار جانیی دارم در دعا نه دم قتل از تو امان میخواهم تیزتر باش که من نیز همان میخواهم آستین پیش تو در گریه نهم زآن بر چشم که تو را از نظر غیر نهان میخواهم جان نخواهم ز بلای غم عشق تو جدا چه بلایی است که پیوسته به جان میخواهم لب لعل تو نه این است که دلخواه من است گر تو خواهی ونخواهی که من آن میخواهم من چهسان با دگرانت گذرانم به خیال که نهانت ز خیال دگران میخواهم در طواف چمنم جلوهآ شمشاد چه سود که خرامیدن آن سرو روان میخواهم

میکنی منع بنایی ز فغان وه! که تو را

همچو او بر رخ شوخی نگران میخواهم در چمن سینه کنان بیگل رویت بودم مانده در سینه چو گل ms232 ناخن خون آلودم

تا ز کوی تو نمیرفت بنایی ای کاش

پای زآمد شد کوی تو نمیفرسودم نیست این مژگان خونین کز دل پر آتشم

سرخ کردم میل تا بی او به چشم خود کشم بهر سوز من میفکن نعل در آتش که من

با قد خم گشته نعلی در میان آتشم از دلم هرگه کشد تیر خود آن ابرو کمان

باز میماند ز حیرانی دهان چون ترکشم گر بود غلطان به رویم اشک خون آخر چه عیب

زآنکه سرگردان ز مهر و ماه خود گردون وشم بر سرم بادا سبوی باده در رندی حرام

گر بود در سر چو زاهد فکر دستار و فشم گرچه بدحالم از این صورت که با من خوش نهای

نیستی با دیگران هم خوش از این معنی خوشم

میکنم همچون بنایی زهر هجران تو نوش

چون نشد روزی، که روزی شربت وصلت چشم

باز میاندیشم از خواب تو دم در میکشم دیگران را عیش اگر باشد مرا خون خوردن است

بیلب لعلش به هر مجلس که ساغر میکشم چون نکردم حق گزاری نعمت وصل تو را

خواری ms233 هجر تو اکنون در برابر میکشم میکشم بر سینه از دست تو صد داغ ستم

صد الف از زخم شمشیر تو بر سر میکشم سر برون آورده از چاک دل من شعلهایست

از دل خود بی تو خون آلوده خنجر میکشم ماه من نامهربان شد ورنه این جور و جفا

نه ز جور چرخ و نه از سیر اختر میکشم

ای بنایی بعد از این طبل نکونامی مزن

کز غمش دیگر به رسوایی علم بر میکشم

500 چو ناوکش زدل چاک خون چکیده کشم بدین بهانه که پاکش کنم به دیده کشم ز بیم آنکه شود از دل من آزرده خدنگش از دل آزرده آرمیده کشم ز جور یار خود آن می کشم مسلمانان که کافرم اگر از هیچ آفریده کشم نهاده چشم به ره ساختم ز هر مژه میل که سرمه از ره آن یار نورسیده کشم کشیده همچو قدش قامتی مصور گفت چه انفعال از آن قامت کشیده کشم خورم به یاد تو هر خون که از دو دیده چکد به بزم غم همه دم زین می چکیده کشم

خمیده همچو بنایی قدم ز بار غمت

منم که بار غمت با قد خمیده کشم

بنایی دور از آن گلچهره هر جا

گلی بینم به گلزاری بگریم

502 من حیران عجب حالی در آن رخسار میبینم

که پنداری ندیدم گر دمی صد بار میبینم به دور صورت زیبای آن مه خوب رویان را

مثال صورت چین روی بر دیوار ms234 میبینم چو خود عاشق همی پندارم و میمیرم از غیرت

کسی کاو را گذر در کوی آن دلدار میبینم مرا از دل وفا و مهر آن مه کم نمیگردد

از و هر چند بیداد و ستم بسیار میبینم قلم را از تحیر در کف نقاش چین اکنون

به دور روی او سرگشته چون پرگار میبینم ز قهرم میدهد دشنام از او غافل رقیب او

که صد لطف نهان در زیر آن گفتار میبینم بسان سایه از خود میروم بر خاک میافتم

چو در وقت خرام آن قامت و رفتار میبینم

چو از پایی نشان بر خاک کوی یار میبینم بنایی را که لاف عقل میزد در جهان دایم کنون در عشق او رسوای هر بازار میبینم

503 به غمهای تو شادم شادی عالم نمیخواهم

ز غمهایی چنین خود را دمی بیغم نمی خواهم طبیبا به مکن درد مرا ور نه هلاکم کن

که من بی درد خود را زنده در عالم نمی خواهم نه مطرب نوحه گر میبایدم در هجر او کامشب

سرود بزم خود جز نوحه و ماتم نمیخواهم مرا خاطر به غم دل با الم خو کردهای همدم

از این پس خاطر شاد و دل خرم نمیخواهم به سودای پریرویی خوشم در کنج تنهایی

دگر هم صحبت از خیل بنی آدم نمیخواهم ز آسایش به غیر از درد بی درمان نمیجویم

ز راحت جز جراحتهای بی مرهم نمیخواهم بنایی عمر میخواهم برای خدمت جانان وگرنه اینکه گویی عمر میخواهم نمیخواهم

504 سخنی سازم و ره جانب کویش فکنم تا به تقریب سخن چشم به رویش فکنم همه نزدیک و من غمزده از محرومی هر دم آیم نظر از دور به سویش فکنم گیسویش برده دلم را ز دل خود طلبم دست چون شانه از آن در خم مویش فکنم غنچه از درد دلم چاک زند پیراهن چون گذر ms235 جانب گلزار به بویش فکنم

چشم بستم چو بنایی زنکویان که به وصل

چشم بگشایم و بر روی نکویش فکنم

505 وه! که میمیرم ز غمهای نهانی چون کنم

گر نمیرم با چنین غم زندگانی چون کنم چون ز درد خویش نتوانم حکایت با تو گفت

ماندهام حیران که گر حالم ندانی چون کنم گریهآ بیاختیار من نشان عاشقی است

عشق اگر سازم نهان با این نشانی چون کنم غنچهسان گیرم که بر بندم لب از آه و فغان

در غمت چون لاله با داغ نهانی چون کنم من که هر دم خون خورم از کاسههای چشم خویش

ساقیا میل شراب ارغوانی چون کنم توبه از عشق جوانانم مده ای پیر عشق

خود بگو کاین توبه در عهد جوانی چون کنم گفتهای آخر بنایی در غمم جان میدهد وه! که خواهم داد جان زین شادمانی چون کنم

506 نیست جرم من گر از کویت جدا میاوفتم

عاشق و مستم نمیدانم کجا میاوفتم مستم از جام لبت زآنسان که مانند سبو

گر کسی دستم نمیگیرد ز پا میاوفتم

من در آن افسوس کز جانان جدا میاوفتم گنج مهر آن پری میسازم از مردم نهان

زآن من دیوانه در ویرانهها میاوفتم محتسب در راه میگیرد من مدهوش را

بسکه چون مستان به کویت جابجا میاوفتم هر شبی گردم به گرد کوی او چندان که روز

بر سر آن کوی چون باد صبا میاوفتم ساعدش دیدم بنایی میل کردم سوی او وه! چه دانستم که در دست بلا میاوفتم

507 چنان میل دل دیوانه را سوی تو مییابم

که هرجا گم شد او را در سر کوی تو مییابم ز ms236 محراب نماز آخر چه بگشاید مرا چون من

گشاد کار خود در طاق ابروی تو مییابم به شمشادم از آن مایل که دارد شیوهآ قدت

به گل زان میکشد خاطر کز او بوی تو مییابم ستادند از همه سو ماهرویان بهر دل بردن

ولی میل دل خود از همه سوی تو مییابم همه شب ماه را سرگشته در کوی تو میبینم

گل خود روی را شرمنده از روی تو مییابم از آن همچون بنایی بر ندارم دیده از نرگس که در وی شیوههای چشم جادوی تو مییابم

508 به مجلس چون قدح پرخون شود دور از تو چشمانم

به مستی گر دمی سر چون صراحی بر زمین مانم به جرم آنکه مهرت فاش کرد از گریه چشم من

سرشک از بهر استغفار میگیرد گریبانم مبادا کس به حال من که شرح حال خود بی او

نیارم شمهای گفتن نهفتن نیز نتوانم ندارد برگ سرسبزی نهال عیش من چندین

که میافتد ز ابر دیدگان اشک چو بارانم به خون دیده دعوی میکند طفل سرشک من

از آن با جامهآ خونین در آویزد به دامانم مرا گویند میدانی بنایی زهد و تقوی چیست خداوندا تو میدانی من اینها را نمیدانم

509 همه شاد از مه عیدند ومن هم شادیی دارم

که با ماه خود امید مبارک بادیی دارم غم خود میکنم پنهان زمردم زآن به هر مجلس

به تزویر آنچنان خندم که گویی شادیی دارم به یاد گلعذاری در خیال سرو بالایی

زگل وا چیدم و از سرو هم آزادیی دارم دل من یسکه از پیکان آن ابرو کمان پر شد

من دلخسته همچون او دل پولادیی دارم هلال عید اشارت میکند سوی قدح بازم بنایی در ره رندی چه نیکو هادیی دارم

به صد بهانه کنم اهل بزم را غافل

که یک نظر چو بنایی به سویش اندازم چو بی لب تو به بزم شراب میگریم شراب میخورم و خون ناب میگریم ز شوق آن لب میگون چو شیشه هر ساعت که لب برم سوی جام شراب میگریم گهی ز آتش دل چون چراغ میسوزم دمی ز سوز جگر چون کباب میگریم به دور لعل تو بر غنچه میزنم خنده به عهد حسن تو بر آفتاب میگریم به خواب گریه چو شادی بود چراست غمم که از خیال تو هر شب به خواب میگریم کند سوال که از دست کیست گریهآ تو زدست او چو نیارم جواب میگریم

بنایی اشک مرا بر درش حسابی نیست

ز بسکه بر در او بیحساب میگریم همه روز از غم روی تو گریم شب از یاد خم موی تو گریم از آن در گریه گل افتد به چشمم که بر یاد گل روی تو گریم خروشان همچو ابر آیم به گلزار به سودای سر کوی تو گریم به بویت هر دم آیم جانب گل چو از گل نشنوم بوی تو گریم چو سوی طرهآ سنبل نهم روی به بوی جعد گیسوی تو گریم روم چون آب در پای صنوبر به یاد قد دلجوی تو گریم

که چون آید برون بهر تماشا روی او بینم از آن با یار خود پهلو به پهلو میروم در ره

که غیر خود نمیخواهم کسی پهلوی او بینم ندارم تاب چشم او ندیما نکتهای فرما

که او سوی تو بیند ms238 در سخن من سوی او بینم عجب نبود پریشانی ز من در دور روی او

که من خود را بسی آشفتهتر از موی او بینم زنم سر بر زمین از بی خودی بر خویشتن پیچم

چو در وقت خرام از پی کشان گیسوی او بینم به چین ابرو آن ترک خطایی آهویی دارد

که شیران جهان را بستهآ آهوی او بینم رقیبا چون بنایی زآن سر کویم چه میرانی که همچون خود بسی سرگشته گرد کوی او بینم

514 کنم در روز فریاد وفغان تا گیرد آوازم

که نشناسد چو شب در کوی آن مه ناله آغازم فکندم سر به پایش، دین و دل دادم، ولی با من

به اینها سر نمیآرد فرو سرو سرافرازم برای کشتنم چندان کند ناز آن بت بدخو

که پیش از کشتن خود میکشد صد بار از نازم

که نتوانم من مجنون به حال خویش پردازم حدیث آن پری زینسان که با خود میکنم شبها

من سودایی آخر خویش را دیوانه میسازم چو گوید خواهمت کشتن منش گویم که نتوانی

که میخواهم بدینها در پی ناموسش اندازم در آیم هر شبی از گریه ور نه بیم آن باشد

که سر تا پا چو شمع از شعلههای سینه بگدازم مزن در پرده راه من مغنی زان که می ترسم

کنم بی طاقتی کز پرده بیرون اوفتد رازم

بنایی طفل اشک من به روی آمد به غمازی

دریغا فاش خواهد شد میان مردمان رازم دمی کاو وصل دلداری ندارم به غیر از بیدلی کاری ندارم بسان لالهام در آتش آن روز که داغ لاله رخساری ندارم غمش دارم فراوان شکر لله دریغا هیچ غمخواری ندارم مگر عار است در کویش گدایی که من از کار خود عاری ندارم به زیر بار عشق از قصهآ صبر مگو با من که من باری ندارم مگو زاهد ms239 ندارد رسم تقوا چه میگویی مرا عاری ندارم

بنایی میکشد یار از جفایم

عجب یار و، وفاداری ندارم بسکه در دل هوس آن لب میگون بینم دل خود چون قدح باده پر از خون بینم من که از یاد رخش میروم از حال به حال با چنین حال بگو تا رخ او چون بینم

روز و شب همچو بنایی من غمگین در خود

بی مه روی تو سرگشته و محزون بینم دمی که بر سر کویت به صد نیاز آیم هنوز از سر کویت نرفته باز آیم عجب مدار سرشکم چو شمع بر رخ زرد چنین کز آتش شوق تو در گداز آیم به خون دیده وضو میکنم ز روی نیاز که پیش قبلهآ روی تو در نماز آیم ز شرم میروم از خویش هر نفس چون آب گهی که جانب آن سرو سر فراز آیم چو خس فتادهام از پا مگر که در پی او گرفته دست در آن گیسوی دراز آیم

بنایی از در دونان نیاز خویش مبر

همان بهست کز این قوم بینیاز آیم چون قلم تا سر خود در سر سودا نکنم قطع امید ز شمشیر تو قطعا نکنم بود خرسندی ام از عشق تو با ناله و آه تا که گفتی که مکن آه کنم یا نکنم تاب نظارهآ روی تو ندارم ور نه من نه آنم که نظر سوی تو عمدا نکنم چون نشد درد دل من به مداوا بهتر بهتر آن است که من بعد ms240 مداوا نکنم گفتهای آه مکش پیش من از بیدادم بر من دلشده بیداد مکن تا نکنم سر خود گیر ملامتگر و وا شو ز سرم پیشتر زآنکه تو را از سر خود وا نکنم رفت رنجیده ز من ناصح و حق جانب اوست چند بیچاره سخن گوید و پروا نکنم

ای بنایی دل من گر سوی خوبان نکشد

این همه درد دل از بهر تو پیدا نکنم

ز شوق جان بنایی به لب رسد صد بار

دمی که بوسه دهی زآن دهان شیرینم

520 آمد به رهت طفل سرشک من و شد گم فریاد که گم گشت جگرگوشهآ مردم در چنگ غمت قامت من چون قد چنگ است بربسته براو رشتهآ جان همچو بریشم میزد گل تو با تو دم از حسن و لطافت از هرزهآ او غنچه برآمد به تبسم دور از رخ تو حال دل خود به که گویم بی آینه طوطی نکند میل تکلم چون صید به تیغ ستمت کشته شد آخر هر کس که به فتراک تو زد دست تظلم هرگز نکنی مرحمتی بر من درویش در شهر شما نیست مگر رسم ترحم

در پیش رخت گشت عیان اشک بنایی

هرچند که در روز نهان میشود انجم

521 وه که بازم آتشی افتاده در دل چون کنم

دل (به) آتشپارهای گردیده مایل چون کنم می کنی منعم ز اشک دیده و افغان دل

باز دارم دیده را از گریه با دل چون کنم صبر، میگویند حاصل کن، اگر عاشق شوی

صبر با عشق از محالات است حاصل چون کنم ms241

من که در گرداب مردم، میل ساحل چون کنم منزلش گه دل بود، گه دیده حیران ماندهام

کان مسافر میرود منزل به منزل چون کنم پیش رو میآورد آینه، میسوزد مرا

با کم از خود میشود آن مه مقابل، چون کنم چون بنایی رفتهام دنبال آن چابک سوار این چنین کز گریه ماندم پای در گل چون کنم

522 من دیوانه غیر از عاشقی کاری نمیدانم

اگر کار دگر دانی تو من باری نمیدانم ز کسب عشق و سرمست مرا مانع مشو چون من

ندارم صنعت دیگر جز این کاری نمیدانم مرا گفتی نمی دانی طریق زهد و تقوی را

چه میگویی من دیوانه را آری نمیدانم متاعم درد عشق اکنون چنین زیبا متاعی را

خریداری نمی یابم طلبکاری نمیدانم بنایی گر ز نادانی ندارم قدر و مقداری همینم بسکه خود را قدر و مقداری نمیدانم

523 بهر وصلت هر زمان با خود خیالی میکنم

خاطر غم دیده را دفع ملالی میکنم نیست ممکن کز تمنای دهانت بگذرم

گرچه میدانم تمنای محالی میکنم

تشنهام میل لب آب زلالی میکنم با گدای خود چرا هرگز نمیگویی سخن

چون نمی گویی جوابی من، سوالی میکنم انفعال از گریه دارم پیش او گر مینهم

آستین بر دیده دفع انفعالی میکنم تا غم من بیند و رحمی کند بر حال من

از غم خود در غزل انشای حالی میکنم

چون بنایی در غم هجران من سوزد ز آه

بهر وصلت هر زمان با خود خیالی میکنم بر سر کوی تو گه ناله گهی آه کنم تا بدین حیله ز حال خودت آگاه کنم گر سر من رود، ای سرو محال است که من دست امید ز دامان تو کوتاه کنم پیرهن چاک زند صبح و برآرد دم سرد زآن فغانها که ز مهر تو سحرگاه ms242 کنم دل به سویت نبرد راه و تو ره ننمایی ناله از دست تو یا از دل گمراه کنم ناله از جان ضعیفم نتواند برخاست بهر او گرنه عصا از الف آه کنم عازم کعبه شدند اهل توکل، من نیز عزم میخانه «توکلت علی الله» کنم

کوکب اشک بنایی فتد از رخ شبها

که نظر بی مه روی تو سوی ماه کنم نی پای به زنجیر جنون بسته کنونم عمری است که پابستهآ زنجیر جنونم موجی است ز گرداب سرشک من مجنون زنجیر جنون سرخ که گردید به خونم در دایرهآ عقل مرا راه ندادند زنجیر بیارید کز این حلقه برونم عاقل شود از سلسله دیوانه ولی من دیوانه از آن سلسلهآ غالیه گونم

عاقبت خود را من دیوانه رسوا میکنم می کنم پنهان نظر بر روی آن بیگانه وش

آفتی از بهر جان خویش پیدا میکنم کس نخواهد مرگ خود هرگز، ولی من دور ازو

ساعتی صد بار مرگ خود تمنا میکنم هر که آید بر درش، بیخود زجا بر میجهد

چون سگ دیوانه با او جنگ و غوغا میکنم جعد سنبل از حسد برخویش می پیچد چو مار

در چمن چون وصف آن زلف سمن سا میکنم می روم همچون سرشکم از نظر چندان که من

همچو نور دیده در چشم خودش جا میکنم

چون بنایی هر دم از شوق گل رخسار او

میروم در باغ وگلها را تماشا میکنم

527 غم واندوه تو در سینه فراوان خواهم غم تو بر دل و اندوه تو بر جان خواهم گفتیام جور و جفایی است، کدامم خواهی گر کنی لطف وکرم، این طلبم آن خواهم تا کسی در ره کویت نتواند دیدن همه را همچو خود از درد تو گریان خواهم گر نگین لب لعل تو به دستم افتد دیو ره باشم اگر ملک سلیمان خواهم با وجود لب ms243 جانبخش تو، ای آب حیات کم از حیوانم، اگر چشمهآ حیوان خواهم روی گلگون و خط سبز تو در پیش نظر خار در دیدهآ من، گر گل ریحان خواهم

جور گفتی نکنم بر تو بنایی دیگر

وه کز این داعیهات باز پشیمان خواهم

528 بلای من شد و بی او دمی به سر نتوانم فتادهام به بلایی کز او بدر نتوانم به صبر چارهآ عشق ارچه ممکن است طبیبا دگر چه چاره توان کرد، صبر اگر نتوانم رخم ز سیلی غم بسکه شب کبود برآمد به هیچ رو سحر از خانه سر به در نتوانم چو گرمی دل من از شراب صبر نشیند که با وجود لبش صبر از شکر نتوانم چو آفتاب چه حاصل که بر سرم رسد آن مه چو از فروغ جمالش در او نظر نتوانم

ز جان خود بگذر گفت یا ز مهر من ببر دل

گذشتم از سر و جان حکم او دگر نتوانم

529 چو ابر هر دم از آن گل فغان کنان گریم فغان و گریه برآرم به صد فغان گریم چو گریه رو دهدم پیش آن گل از خجلت چو غنچه سر به گریبان کشم نهان گریم گهی جفای تو یاد آورم، گهی جورت دمی از این کنم افغان، دمی ازآن گریم زمان زمان دهم از گریه خویش را تسکین وگر به یاد من آیی، همان زمان گریم زشوق روی تو هر گه به باغ بینم گل چو آب نعره زنم بیخود و روان گریم زگریه تا نکشم زانفعال خلق روم میان ماتمیان، تا در آن میان گریم سرشک گرم به رویم روان بود همه شب چو شمع بسکه من زار ناتوان گریم ز شوق طلعت خورشید روی خود هر صبح که آفتاب زند سر ز آسمان گریم

بنایی از غم او گریه میکنم گرنه

من آن نیم که زاندیشهآ جهان گریم

530 اگر باغ رخت را گل به بار ms244 آورده میبینم

دل بی صبر خود را بر قرار آورده میبینم نهال قامتت کز وی بلا و فتنه میبارد

بهار حسن را نخل به بار آورده میبینم که کنج غصه نبود در ملامت شکر ایزد را

که در بزم طرب خود را گذار آورده میبینم بنایی غرق خون دیده بود اکنون بحمد الله کز آن غرقاب خونش برکنار آورده میبینم

531 هر شبی آیم به کویت ناله و زاری کنم

در فغان کردن سگ کوی تو را یاری کنم حال زارم را چو میدانی، مرنج از من مگر

بهر تسکین رقیبان از تو بیزاری کنم لخت لخت از دیده میریزم جگر در کوی او

تا سگان کوی او را میهمان داری کنم چون گرفتاری ندیدی کی به درد من رسی

ناله گر پیش تو از درد گرفتاری کنم بسکه دید از من وفا میگفت پنهان با رقیب

شرم میدارم از او تا کی جفا کاری کنم شاید آن سلطان کند رحمی تو ای دربان مرا

ساعتی بگذار تا من پیش او زاری کنم من که مست بادهآ عشقم بنایی پیش خلق هم ز مستی دان اگر اظهار هشیاری کنم

533 نه رای آن که بگریزم، از او راه سفر گیرم

نه روی آن که ترک او کنم یار دگر گیرم حدیث خود چو گویم آن فراموشکار را صد ره

به پایان آرم از بیم فراموشی ز ms245 سر گیرم شب مستی به بزم او کنم صد بیخودی وز من

چو پرسد روز دیگر داستان را مختصر گیرم چنانم سرگران شد از میعشق که نتوانم

به محشر نیز اگر خواهم که سر از خاک بر گیرم نه بهر خواب پوشم دیده را شبهای هجرانم

خیالش تا برون ناید ز چشمم راه در گیرم به بزمش برندارم آستین از دیدهآ گریان

به اغیارش نیارم دید از آن راه نظر گیرم علم برکش بنایی، در سخنرانی که عالم را به یمن التفات خسرو جمشید فر گیرم

دود دل از مرحمت میگشت بر گرد سرم کشتی تن را ز جا میبرد سیلاب سرشک

گرنه زآهن های پیکان تو بودی لنگرم دور از آن لب چون صراحی بس که خون گریم مدام

در میان بزم رندان سرخ رو چون ساغرم آفتاب آید برون هر صبح و آن خورشید گشت

هر سحر چون صبح از این آتش گریبان میدرم من نه هردم از رخ او دیده را آبی دهم

آب کی ماند ز سوز سینه در چشم ترم شد دلم دیوانه و افتاده در ویرانهای

تا فکند آن شوخ در تن چاکها از خنجرم

دیگرانند از زلال وصل او سیراب ومن

دور از او همچون بنایی آب حسرت میخورم خوش آن روز کز اهل میخانه بودم مقیم سر خم چو پیمانه بودم که در قید زنار بودم گرفتار نه در بند تسبیح صد دانه بودم نه در فکر اسلام و نه در غم کفر نه در مسجد و نی به بتخانه بودم ز جام میساقیان پریرو گهی بی خود و گاه دیوانه بودم چراغ می از جام چون شعله میزد برآن شعله گردان چون پروانه بودم ز دنیا گرم هیچ چیزی نمی بود همین بود کز اهل دنیا نه بودم

به هر حال بودم چه مست و چه مخمور

بنایی طلبکار جانانه بودم ms246

به خورشید رخش مهر دل خود بیش میبینم محال است این که بر حال من افتد چشم او زینسان

که او را از حیا پیوسته سر در پیش میبینم عجب دارم که پروای من مسکین کند هرگز

چنین کآن شوخ را مغرور حسن خویش میبینم هوای ساعدش گر در سرم زینسان بود آخر

هلاک خویشتن در دست آن بدکیش میبینم جراحتهای هجرش بر دل من تازه میگردد

ز داغ فرقتش هر جا دلی را ریش میبینم نعیم وصل خوبان روزی اهل غنیمت شد

غم هجران نصیب عاشق درویش میبینم

بدو گفتم که در اندیشهآ وصل توام گفتا

درین صورت بنایی را محال اندیش میبینم

537 گه زجور او شکایت، گه ز بیدادش کنم تا به تقریب شکایت دم به دم یادش کنم چون به بیدادی علم گردید آن سلطان حسن دور نبود نام اگر سلطان بیدادش کنم نیست عشرت خانهآ اهل فراغت جای من مبتلایی کو که جا در محنت آبادش کنم روز عمرم رفت وجان در مکتب غم تنگ دل آفتاب من دمی بنشین که آزادش کنم

ای بنایی یار من چون شیوهآ شیرین گرفت

در طریق عشق من هم کار فرهادش کنم چون ندارم ره که جا در عشرت آبادش کنم کنج محنت خانهآ خود گیرم و یادش کنم

چون بنایی در ره تقوی و زهد از پا فتاد

دست او گیرم به عیش ورندی ارشادش کنم نه ز ناز و عتاب میکشدم کز برای ثواب میکشدم تشنهآ خون من است لبت عاقبت آن شراب میکشدم زورق ms247 باده گر نگیرد دست گریه در زیر آب میکشدم وه که بر یاد روی او روزی دیدن آفتاب میکشدم زلف پر پیچ و تاب را نگرید کآخر آن پیچ و تاب میکشدم غم رسواییم نباشد، لیک طعنهآ شیخ و شاب میکشدم

راحت جان بود بنایی را

گرچه با صد عتاب میکشدم

540 شد رقیبت معتبر، من خوار وزارم چون کنم؟

نیست مقدار سگی هم اعتبارم چون کنم؟ صبر کردن بیرخت فارغ دلان را ممکن است

من که در عشق تو بی صبر وقرارم چون کنم؟ گفتهای در عشق ما ترک فغان کن اختیار

میبرم فرمان و بس بیاختیارم چون کنم؟ صبر کن در عشق میگویند وطاقت پیش گیر

پیش اگر گیرم، اگر طاقت نیارم چون کنم؟

بیلبش عمری به تلخی می گذارم چون کنم؟

روزگار من بنایی در بلا و فتنه رفت

فتنه جویی شد بلای روزگارم چون کنم؟

541 برآمد جانم از تن سوخت دل، دین شد به یغما هم

برآوردی ز جان و دل مرا از دین و دنیا هم شبم را روز کن ای بر سپهر دلبری رویت

شده ماه جهان تاب آفتاب عالم آرا هم به بزمش دم به دم تا کی رقیبان را سرافرازی

غریبانیم گاهی میتوان پرسید ما را هم فسون دیگران مشنو وگر خواهی شنید ای گل

ازآن افسانه چندین داستان یاد است ما را هم

بنایی را به جرم عاشقی زآن غبغب و گیسو

سزد گر طوق برگردن نهی زنجیر بر پا هم

542 گر از یگانگی و اتحاد دم نزنم ور از ارادت هفتاد ساله دم نزنم به هیچ حال چو نتوان زد از گذشته نفس همان بس است کز آینده نیز دم نزنم چو نیست جای اقامت کهن سرای حدوث چرا قدم به سراپردهآ قدم نزنم؟ در این صحیفه چو حرف وجود من غلط است غلط کنم اگر این حرفها قلم ms248 نزنم مرا به میکده سر دادهاند خورده مگیر به راه صومعه زاهد اگر قدم نزنم شناخته است صمدخوان معلم ازلم دگر چه چاره کنم، گر دم از صنم نزنم من آن سگم که نهم سر بر آستانهآ شاه که حلقه بردر بیت الحرم زنم، نزنم چو کعبتین در این طاس قلب لرزانم که در گذشتن این مهره نقش کم نزنم

چو نیست در ره هستی بنایی امن طریق

عجب که خیمه به سرمنزل عدم نزنم

533 چنین کز بادهآ لعل لبت همچون سبو مستم

چه سان برخیزم از جا، گر نگیرد دیگری دستم نهادم بر دهان مهر ابد از حسرت لعلت

همین بود از تو ای نامهربان طرفی که بربستم مرا هستی جدا میداشت از وصلت، ولی آخر

به تیغ نیستی از خود بریدم با تو پیوستم بدان امید کآن آواز پای دوست از هر سو

شنید آواز پایی گوش من، از جای برجستم صراحی وار اگر کردم سجودت، رومکش درهم

ادب از من مجو کز بادهآ لعل لبت مستم گر از سودای لیلی پیکری مجنون شدم شادم

که گر مجنون شدم باری ز قید عقل وارستم بنایی طالع بد بین مرا کز مهر مهرویان ندیدم ساعتی غیر از غم واندوه تا هستم حوف (ن) عشق دشوار است میل آن به آسانی مکن

تا توانی در جهان کاری که نتوانی مکن

قطع این منزل نه آسان است نادانی مکن گر چو زلف دلبرانت سر شکافد تیغ عشق

نافه سان دم درکش اظهار پریشانی مکن ای دل درویش تا ملک قناعت ملک توست

با چنین ملک آرزوی ملک سلطانی مکن در مقام تنگدستی پا منه ز ms249 اندازه بیش

چون نداری حشمت موری سلیمانی مکن روی دل سوی بتان از حرص داری شرم دار

بر دل خود تهمت دین مسلمانی مکن گر تو میخواهی بنایی کز سبک روحان شوی در طریق خدمت رندان گران جانی مکن مگر شد از غم او پاره پاره خون جگر من

که قطره قطره چکد دم بدم ز چشم تر من شوم چو بیخود واز خود زخویش بی خبرانم

اگر به رهگذر او گهی فتد گذر من چه لطف بود وعنایت چه دولت وچه سعادت

که سایه بر سرم انداخت سرو سیمبر من مگو که پیر شدی توبه کن ز عشق جوانان

چگونه توبه کنم چون همین بود به سر من سرم به راه وفای تو خاک شد قدمی نه

ز سرکشی مکش ای سرو ناز پا ز سر من

وصف خطش نویس بنایی که درهم است

جعد بنفشه از قلم مشکبار من

537 چه مبارک است ما را، رخ او به گاه دیدن که پگه بود مبارک، رخ پادشاه دیدن بر یار این و آن را، منگر که شرم بادت که ز شاه روی تابی، ز پی سپاه دیدن چو رقیب سویش آید، نکنم نظر به رویش که به روی مردم بد، نه نکوست ماه دیدن تو به ره روان و خلقی، به نظارهات شتابان به هوس چو روستایی، به هوای شاه دیدن من ms250 وطرهآ تو بستم، نظر از دمیدن خط که خرام مور نتوان، به شب سیاه دیدن به گمان آنکه ناگه، نبود بر تو عاشق دگری نمی توانم، به فغان و آه دیدن

سوی رهبری بنایی، به طریق فقر ره بر

که ضرورت است ره بین، زبرای راه دیدن

که می آید به جنبش دمبدم سنگ مزار من به گستاخی عنان نگرفتمی بیاختیار او را

اگر در دست من بودی عنان اختیار من چه سان بینم مراد خود که در راه طلب پر شد

ز خاک ناامیدی دیدهآ امیدوار من دلم چون غنچه صد پرگاله شد کز زخم پیکانم

شود چون گل پر از پرگالههای دل کنار من ندیدم روزگاری روی آن خورشیدوش یا رب

مبادا تیره روز هیچ کس چون روزگار من ز بیماری طبیبا نیست باکم زودتر بازا

که از بیماری افزون است درد انتظار من

بنایی صبح دولت میدمد کآمد تو را بر سر

صبوحی کرده چون خورشید شاه و شهریار من

549 آخر ای طفل پری پیکر بلا خواهی شدن چون کشی بالا بلای جان ما خواهی شدن ساخت خوبان را خدا بهر بلای ما تو نیز زود باشد کز بلاهای خدا خواهی شدن طاق ابروی تو گر این است اهل حال را قبلهآ مقصود و محراب دعا خواهی شدن هیچ پروای وفاداران نداری وها کز این میشود معلوم کآخر بیوفا خواهی شدن تا به کی بیگانه سان بر من گذار آری و من دل دهم خود را که روزی آشنا خواهی شدن بگذر از رسم جفاکاری که تا آگه شوی شهرهآ عالم به آیین جفا خواهی شدن از نقاب غنچه گل ناورده بیرون فتنهای سنبل از گل چون برون آری بلا خواهی شدن فتنه خواهد خاستن هرجا دمی خواهی نشست خواهد آمد با تو غوغا هر کجا خواهی شدن

به زاری سوختن در پایش افتادن طپیدن بین به آهی کز میان جان کشیدم بهر آن بدخو

کشیدن از میانش خنجر و بر من دویدن بین گریزد از من آهو چشم من آهوی وحشی را

به مجنون آرمیدن بنگر و او را رمیدن بین گریبان باز کردن چون گلش پیش خسان بنگر

به خواری از منش چون غنچه دامن در کشیدن بین سخن با من نگوید نشنود گر هم سخن گوید

سخن ناگفتنش بشنو خدا را ناشنیدن بین دل سوزان من افکند بر خاک رهش خود را

به آب زندگی لب تشنهآ ما را رسیدن بین

نوید آمد سحر کآن آفتاب حسن میآید

بنایی چشم بگشا صبح دولت را دمیدن بین بر من خاکی از چه رو، تند گذشت یار من گر نه غبار خاطری، داشت ز رهگذار من عربده میکنی که تو، یار خودم مخوان دگر یار نگفته باشمت، عربده چیست یار من من چو به مردنم ببر، کوه غم از دلم بدر تا پس مرگ من شود، سنگ سر مزار من عشق تو اختیاریم، نیست که برده شوق تو هم ز من اختیار دل، هم ز دل اختیار من از تو به ناامیدیم، تن شده خاک و همچنان دل ز امید نگسلد، جان امیدوار من نبضم اگر زدست شد، مرده مخوانم ای طبیب دست زچاک سینه نه، بر دل بیقرار من

رفت بنایی از جهان، گفت که من شدم ولی

وای دلم که پیش او، ماند به یادگار من ای از مه جمال تو پیدا کمال حسن حسن تو برده از سر خوبان خیال حسن کسب کمال حسن ز روی تو کرد ماه ای آفتاب ms252 روی تو صاحب کمال حسن رویت گلی ز گلبن بستان نازکی قد تو سروی از چمن اعتدال حسن گرد در تو شب چو گدایان فتاده ماه با کاسهآ هلال ز بهر سوال حسن قدت نهال حسن ورخت فتنه شد بلی باری به غیر فتنه ندارد نهال حسن از یکدگر نظر من و دلدار بسته ایم من شرم حسن دارم و او انفعال حسن

حسن رخ تو دید بنایی و گفت نیست

در هیچ کس به غیر رخت احتمال حسن

553 زتاب می مگر سرگرم شد آن شمع پیش از من

که امشب میکند بر گریهآ من گریه بیش از من ز مجنون گرچه من در عشق بیشم پیروم او را

که او این شیوه را یک چند ورزیده است پیش از من مرا در کوه غم فرهاد اگر دیدی ز خود رفتی

مثال صورت شیرین و حیرت آمدیش از من اگر روز مرا چون شب نمیخواهد سیه سازد

چرا می پوشد آن خورشید تابان روی خویش از من منم در سجدهای بت حکم بر قتلم کن ای مفتی

که کافرتر نخواهی یافتن در هیچ کیش از من

554 چنان ظاهر شود در پیش آن مه انفعال من

که داند هر کسی تغییر حال من ز حال من چو بینم همدمی خود را به صد غم شادمان گردم

که میترسم شود آزرده خاطر از ملال من حدیث حسن یوسف دوش میگفتند در مجلس

نمی آمد به جز شکل تو چیزی در خیال من نهال آرزویم قامت آن سرو ناز آمد

خوشا این آرزو گر آمدی در بر نهال من به صد امید اگر بهر وصالت فال بگشایم

ز بخت بد بر آید حرف نومیدی به فال من اگر جان بایدت ای عافیت جو دور شو از ره

که مستان میرسد دیوانهآ بی اعتدال من بنایی گرچه درویشم ولی از ms253 دولت شاهی به اشعار حسن خسرو شدم این بس کمال من

555

که نشترهاست از پیکان او در استخوان من روان شد در کنار از گریهام صد جو چه خوش باشد

کنار جوی اگر منزل کند سرو روان من ز حسرت بر لب آید جان شیرینم از آن حالت

که ذکر آن لب جان بخش آید بر زبان من قدش تیر و مرا قامت کمان یارب بود روزی

که روزی تیر او پیوسته باشد در کمان من به خون پیچیدهام خونین کفن چون غنچهآ لاله

که کس واقف نگردد آگه از داغ نهان من شه دنیا و دین یعقوب خاقانی که از وصفش

چو خاقانی بلند آوازه آمد داستان من بنایی را مکش گر میکشی فردا چه میگویی به خاقان مظفر خسرو صاحب قران من

556 غم از هر جا که درماند فتد در جستجوی من

بلا هر جا که سرگردان شود آید به سوی من دمی گر بر سبویم سنگ بیدادی نمی آید

ز بخت واژگون بر سنگ میآید سبوی من سراپای دل خود چون صنوبر پر گره یابم

ز بس کز خوی او در دل گره شد آرزوی من چو نی سوراخ سازم سینه را بهر فغان که امشب

گره شد گریه مانند صراحی در گلوی من

سراسر آتشم آرد برون، هر تار موی من تنم در تب چنان گرمی کند کز اضطراب دل

سر از پیراهنم آرد برون هر تار موی من به هر کس آشنا شد مردم از غم گرچه میدانم

همان دم میشود بیگانه زآن بیگانه خوی من اگر دیدی به روی زرد من میآمدش رحمی

چه سازم گر چنان چشمش نمیافتد به روی من به کویش کشت این فکرم که با او تا چه گویم من

اگر پرسد که از بهر چه ms254 می آیی به کوی من

بنایی تا به گفتگوی آن گل شهره گردیدم

چو بلبل بر زبان دارند شهری گفتگوی من ای از نگین لعل تو یاقوت خونفشان جانم نهاده پیش لبت مهر بر دهان بس کز غم دهان تو سوزد درون من چون پسته سرخ گشته مرا مغز استخوان قد من شکسته دل از ضعف حلقه شد از قوت ارچه حلقه شود بیشتر کمان بر آتش عذار تو باران لطف ریخت مانده است خالهای سیاهت از او نشان ای دل به خون ما چو نشد تیز خنجرش چون تیغ سر به سنگ زدن تا به کی توان وقت عتاب در دل او جا کن ای سرشک آن به که روز جنگ در آهن شوی نهان بر چرخ سرکشیده نه دود دل من است کوه غم من است زمین تا به آسمان گر اوفتد سرشک به رویم عجب مدار طفل اوفتد به روی بلی چون شود روان

آمد سگش به ناله بنایی بیا دگر

تا درد سر بریم از این خاک آستان

من افگار وکنج محنت و چشم و دل پر خون مبادا ساغر عیش من از خون جگر خالی

چو ساغر گر به می لب تر کنم بی آن لب میگون ببین چشم خود و بردار چشم از صورت لیلی

ببین درد من و برگیر گوش از قصهآ مجنون به ناخن بسکه از غم میخراشم سینه تا بینی

برون خواهد فتاد از پرده راز من بدین قانون

بنایی نیست دامان فلک سرخ از شفق شبها

که خون دیدهآ ما دست زد در دامن گردون تا کمان شد قامتم از فکر ابرو، و دهان برق آهم میجهد هر لحظه چون تیر از کمان میکنم دل را روان در طرهآ شبرنگ او آری زر قلب را در شب توان کردن روان در نسیم خط عنبرسای او آسوده دل زخم ms255 را هر چند بوی مشک میدارد زیان بر زمین نعل سمندش بر تو دارد صد شرف ای مه نو گر تو صد ره رفتهای بر آسمان

هر زمان گوید بنایی حال خود را با طبیب

از طبیب آخر نشاید کرد درد خود نهان آمد سواره جلوه کنان ترک مست من خواهد عنان عقل برون شد زدست من تیر تو در مقابله دلجوییام کند هرچند سنگ جور تو خواهد شکست من پا بر سر سپهر نیاید مرا ز عار تا خاک کوی اوست مقام نشست من شد قامتم چو شست زحیرت ولی چه سود کآن ماهی رمیده نیامد به شست من

صدبار کرد توبه بنایی و همچنان

در فکر لعل اوست دل می پرست من

میروم همچون بنایی در پی آن شهسوار

چون ز کف دادم عنان اختیار خویشتن

562 مکن در پیش مردم التفات ای نازنین با من

که یکسر دوستان دشمن شدند از بهر این با من چو من جور تو خواهم دیگران مهر و وفایت را

وفا و مهر ظاهر کن به ایشان مهر وکین با من خطا گفتم تو باید دوست باشی ورنه غم نبود

اگر دشمن شوند یکسر همه روی زمین با من رقیبان در درون خانه و من چون سگان بر در

روا نبود که با ایشان چنان باشی چنین با من چه ms256 درد است اینکه هر کس همنشین من شود گردد

ملول از عمر خود دیگر نگردد همنشین با من رفیقان چند از اندوه دلم اندوهگین کردند

چه بودی گر نبودی این دل اندوهگین با من

بنایی خاتم لعلش به دست من اگر افتد

سلیمان زمان باشم چو باشد آن نگین با من

چو گل از رخ برافکن پرده فریاد هزاران بین چو سرو از سرکشی بگذر به زیر پا نگاهی کن

چو سبزه خاک بر سر کرده هر سو خاکساران بین چو میبینی بنفشه پا به ماتمخانهآ من بین

کبود از سیلی غم چهرههای سوگواران بین منه بر نرگس تر چشم و بیرون آ، زباغ ای گل

سفید از اشک حسرت دیدهآ امیدواران بین به صورتخانهآ چین چهره بگشا آفتاب من

ز حیرت خشک بر کف خامهآ صورتنگاران بین ندارد دور گل چندان بقا ور نیستت باور

به دور گل خروش و گریهآ ابر بهاران بین به هرجا شهسواران ملاحت جلوه گر باشند بنایی را چو موری در تهی پای سواران بین

خندان مشو ز آه بنایی ms257 بسان گل

ای سرو اگرچه پیش تو باد هواست این

566 به پای روزنش زآن پست میگردد خروش من

که میخواهم حکایت کردنش آید به گوش من کجا رحم آورد بر نالهام شوخی که از مستی

سرود عیش می آید به گوش او خروش من سر اندازم به پای توسنش اکنون که میآید

سراندازان ز جام حسن ترک بادهنوش من

برآور تیغ واین بار گران افکن زدوش من زدی در سینه پیکانهای خود پهلوی یکدیگر

پی تیر اجل کردی ز آهن سینه پوش من به رندان چند بدخویی بیا زاهد ز میخانه

که حرمت داری آموزی ز پیر می فروش من بنایی کم توانم دید از نزدیک رویش را که چون دیدم زدورش رفت از سر عقل وهوش من

567 نخواهد جز بلای جان من شوخ بلای من

نمیدانم چه میخواهد ز جان مبتلای من مرا در گریه دوش آواز گریانی به گوش آمد

چو دیدم گریهآ پیمانه بود از هوی و های من چه جا با کوهکن گر بار غم این است صد باره

ز جای خویش رفتی کوه اگر بودی به جای من رفیقی کو نشیند؟ بر سرم در روز بیماری

به غیر از درد و محنت نیست در محنت سرای من غبار محنتی کز خاکدان دهر برخیزد

ز گرد ره رساند بخت بد آن را به سوی من من بیمار دارم چشم پرسش بر جفاجویی

که گر میرم نیاید هرگز از بهر شفای من بنایی شمع مجلس گویمش هرگه که از باده بر افروزد عذار آتشین گلگون قبای من

نشان نعل او مانده است بر تن داغهای من سلیمان وار آمد ساخت پامالم نگفت آخر

که این مور ضعیف آزرده شد در زیر پای من زروی آتشین در خرمن گل میزند شعله

چو آید لاله سان ms258 سوی چمن گلگون قبای من به آن بیگانهوش هر کس که همره بینم از مردم

شوم بیگانه زو هر چند باشد آشنای من بلای جان من پایان ندارد وه! که در عالم

مبادا هیچکس یا رب گرفتار بلای من ندارد بیبلا ودرد یکدم جان من طاقت

که با درد و بلا خو کرده جان مبتلای من به قهرم میکشی هر دم، به لطفم زنده میسازی

تو را گر بنده گشتم نیستی آخر خدای من چو بلبل زار مینالم مگر رحم آیدت ای گل

سرت گردم زمانی گوش نه بر نالههای من

بنایی را زاشک و آه مانع شد سهی قدی

که سرو ناز او پرورده شد زآب وهوای من

569 آن گل که هست سرو قدش سرو ناز من بر باد داد حاصل عمر دراز من من راز خود چگونه ز مردم نهان کنم زینسان که گریه میکند افشای راز من فانوسوار پرده چو بر سوز دل کشم چون روشن است بر همه سوز و گداز من در چنگ غم چنین که دلم ناله ساز کرد آه ار نوازشی نکند دلنواز من

که شد بیگانه با هر کس که گردید آشنا با من به رغم من کند مهر و وفا با دیگران ور نه

نمی نالم اگر صد ره کند جور و جفا با من دعا میکردی ای دشمن پی محرومیام از وی

بیا تا بنگری آخر چه کرده است آن دعا با من مرا گوید که از بهر خدا خونت نمیریزم

ببین کآن گل چه خاری میکند بهر خدا با من من از هر ره که بتوانم ms259 رسانم خویش را با او

ولی آن تند خو یک ره نیارد خویش را با من خرامان مینهد آن گل قدم بر خاک و میخواند

ز حسرت آیهآ «یا لیتنی کنت ترابا» من بنایی زار مینالم به تنهایی اگر نبود غم و اندوه او همدم در این محنت سرای من پسندیدی جفا و جور خود ای بی وفا بر من

ولی امید میدارم که نپسندد خدا بر من مرا زآن غمزه نشترهاست پنهان در تن خاکی

چو افتم بر سر راهت مزن ای شوخ پا بر من

فغان کردند صحن باغ شد ماتمسرا بر من ز روی رحم گفتی کم کنم دیگر جفا با تو

نمیدانی که این مشکلتر است از صد جفا بر من تو خون کردی دلم را من ز مژگان ریختم خونش

تو خود گو تا گناه خون او بر توست یا بر من ز جان درماندهام دیگر دعای مردن من کن

برای زندگی ای آنکه میکردی دعا بر من بنایی را گهی در رنج و گاهی در بلا داری نمیدانم چه داری آخر ای شوخ بلا بر من

522 نه از تاب تب آمد در عرق جسم فگار من

که دارد هر سر مو گریهای بر روزگار من از آن رو شمع میگرید من بیمار را بر سر

که میسوزد دل آن ناتوان بر حال زار من مرا گویند یارت شد پری زآن رو شدی مجنون

پری یارم نشد اما پری روی است یار من ز حسرت بر دلم داغی است هر جا بر زمین ماند

نشان دست و پای توسن چابک سوار من فتاده است آتشی در هر گیاه تربتم بی او

نه پنداری که هست آن لاله بر روی مزار من لبت آزردهآ تبخاله شد از می نگهدارش

چه آتش میزنی ای شمع در جان فگار من

573 من به جان پروردمش کآخر شود جانان من

وه! چه دانستم که خواهد شد بلای جان من خواستم کآن شمع باشد خان و مانم را چراغ

من چه دانم کآتش اندازد به خان و مان من اهل مجلس را کنم مشغول گفتگوی خویش

تا نیابد کس مجال دیدن جانان من دامنم چون دامن گلزار گلگون شد ز خون

دور از آن گل بسکه خون میریزد از مژگان من ابر چشمم گر چنین خونبار باشد دمبدم

هر طرف سیلاب خون برخیزد از باران من خجلت همسایهام کشت امشب ای خواب اجل

وارهان بیچاره را از ناله و افغان من بسکه در کویش سگان دامانم از هر سو کشند

چون گریبان چاکها افتاده در دامان من یار اگر از سرکشی سامان کار من نکرد

هست اینها کار بخت بیسر و سامان من چون بنایی شد گدایت دور نبود از کرم گر کنی فکر گدای خویشتن سلطان من

524 هست پیکان تو چون جان در تن ویران من

از تنم پیکان مکش تا بر نیاید جان من

آنکه دوزد پیرهن بهر تن جانان من غنچهسان گر تاب دادم دامن پر خون رواست

زآنکه از خون جگر پر خون بود دامان من دوش از آه و فغان همسایهام در خواب رفت

کآمد آن مسکین به تنگ از ناله و افغان من میشوم گریان که بر باران اشکم شد دلیل

هالهآ خط گرد رخسار مه تابان من توبه میفرماییام از عشق خوبان ای فقیه

میبرم فرمان ولی دل نیست در فرمان من بر سر خاک حسن نظم بنایی چون برند سر ز خاک آرد برون از بهر استحسان من

575 چو بر عزم سر خاک من آید سرو من بیرون

پی نظاره سر چون نرگس آرم از کفن بیرون نپرسم هیچ ms261 عاشق زا که از عشق که مینالی

از آن ترسم که آید عاشق دلدار من بیرون ز بیم آنکه در مجلس کسی نامش برد ناگه

کنم تحقیق چون از دلبران آید سخن بیرون از آن شیرین دهان کوهی غمی دارم که از سختی

نیاید عمرها از عهدهآ آن کوهکن بیرون سحرگه در چمن گل دیدم و یاد رخش کردم

شدم گریان چو آب از شوق و رفتم از چمن بیرون

غنچه در باغ بنایی ز چه رو پنهان کرد

گرنه آن نوگل خندان من آمد بیرون گهی ز رقعه ز ما یاد میتوان کردن بدین قدر دل ما شاد میتوان کردن چو ذکر غیر کنی در صحیفه ما را نیز طفیل آن دگران یاد میتوان کردن به رقعهآ تو که از غم سجل آزادی است مرا ز بند غم آزاد میتوان کردن دل مرا که غم آباد شد ز فرقت تو به رقعهای طرب آباد میتوان کردن منم ز جور تو خاموش اگر نه از ستمت هزار ناله و فریاد میتوان کردن عمارت دل ما پیش گیر اگر نه زگل رباط و مدرسه آباد میتوان کردن

ز روی لطف و کرم صید کن بنایی را

وگرنه خواری و بیداد میتوان کردن

578

ای روی تو چشم روشن من خال تو سواد ms262 چشم روشن

شد هجر بلای من بنایی

یا رب چه بلا زده است بر من

579 گر آتش در چراغ من نیفتادی زداغ من

که می افروخت؟ در شبهای تنهایی چراغ من من سوزان دوای داغ خود را چون نهم پنبه

شود آن پنبه آتش پارهای از بهر داغ من طبیبا همچو شمعم داغ نه بر فرق سر زآن رو

که شد آشفته از سودای زلف او دماغ من دل من از خیال عارض آن لاله رو داغی است

به روی سینه خونین داغها گلهای باغ من

بنایی چون به داغ ناامیدی سوختم زین پس

به کوی نامرادان بایدت کردن سراغ من

580 دلم را شد سر زلف تو مسکن بدین سانش فرو مگذار و مشکن وگر دل سر کشد چون زلفت از خط به دست آرش ولی در پای مفکن به دستم نیست چون زلف تو وجهی که در پایت فشانم زر به دامن چو شمع ار پیش من آیی شب تار شود چشمم به دیدار تو روشن زوصف قامتت ننشینم آزاد همه تن گر زبان باشم چو سوسن

چو حالی ماجرای عشقبازی

نمیگوید کسی بر وجه احسن

581 گر آید سیل خون زین گونه از چشم ترم بیرون

چو نرگس خواهد آمد دم بدم چشم از سرم بیرون شب هجران از آن بربسته دارم چشم گریان را

که میترسم خیالش آید ms263 از چشم ترم بیرون مده ساقی مرا ساغر مبادا می نشاط آرد

غمت او را برد از سینهآ غم پرورم بیرون چو بینم عاشقی را گویم از غمهای خود چندان

که عشق و عاشقی را از خیال او برم بیرون تن زارم فکن در آستان او که گه گاهی

سگش آید به سوی استخوان لاغرم بیرون فکندم چاکها در سینه تا دود دل سوزان

رود از چاکهای سینه همچون مجمرم بیرون خم می را مریز ای محتسب جز در سبوی من

وگر ریزی سبو را هم مریز از ساغرم بیرون بنایی میشوی آخر بلند آوازه چون خسرو که در طور غزل طرز حسن میآورم بیرون

582 ای گل درآ به مجلس و میل شراب کن آتش فروز از رخ و دلها کباب کن از آب قدح چو بر سمنت لالهها شکفت بنشین به روی لاله، قدح پر شراب کن

حالی گشا سفینه و از بهر نظم خویش

درها نثار گوش شه کامیاب کن

53 مرا چشمی است چون ابر بهاران که میبارد سرشک از وی چو باران زتنهایی مرا جابی است با یار که نتوان گفت دور از روی یاران تو بگشا چهره را تا خشک ماند ز ms264 حیرت خامهآ صورت نگاران بلای روزگارم آمد آن شوخ که ناید همچو او در روزگاران نه من تنها از آن گل زار نالم که مینالند همچون من هزاران میان خیل مژگان چشم او هست چو آهویی میان نیزهداران

به دور خطش افغان کن بنایی

خوش است آواز بلبل در بهاران

583 تیغ زن در سینه پس در وی غمت را خانه کن

گنج پنهان میکنی این خانه را ویرانه کن تا شود حال دل تنهائی ما روشنت

وه! که گفت آن کاکل عنبر فشان را شانه کن چند شبها گوش بر افسانهآ مجنون نهد

ای فلک روزی مرا هم در جهان افسانه کن یا رب آن بیگانهوش را ساز با من آشنا

یا ز دیگر آشنایانش چو من بیگانه کن زآن فسون دیوانهام گر دانی افسون ای پری

ای فسون گر چارهآ کار من دیوانه کن دوش مدهوشم به راهش هر که دید از رحم گفت

شب شد ای مست از سر ره خیز و عزم خانه کن ای بنایی جان و تن چون خواهدت رفتن ز دست سر به پای خم نه و جان در سر پیمانه کن

585 دلی بر دست خواهم جانب آن دلستان رفتن

که با دست تهی سهل است پیش دوستان رفتن من و راه عدم گو جان و دل میباش در کویش

که مفلس را نباشد خوف ره بی کاروان رفتن غم چون کوه من بنگر مرا راه عدم منما

که راه آنچنان نتوان بدین بار گران رفتن جوانم عاشقم اندیشهآ قتلم مکن آسان

که دشوار است در عهد جوانی از جهان رفتن خیالی گشتم از فکر دهانش بعد از این خواهم

به کوی آن پری از دیدهآ مردم نهان رفتن

ببین حال من از فکر خود و فکری به حالم کن برای ms265 فال وصلت چند گردم قرعهسان هر دم

گشا آن مصحف رخساره و فرخنده فالم کن میان مردم از من رخ نهفتی منفعل گشتم

حجاب از پیش او بردار و دفع انفعالم کن رود سالی که روزی یاد نارد ماه من از من

قیاس طالع ای اخترشناس از ماه و سالم کن نمیخواهم سریر عزت و تاج سرافرازی

خدا را ای فلک بر آستانش پایمالم کن به روز وصل زینسان کز خیال دوریش نالم

دمی گر دور مانم از وصال او خیالم کن

بنایی را نماند از دوریت جز یک نفس باری

دم آخر زمانی همدم بزم وصالم کن بسوخت از دم نایی دل بلاکش من مگر به نی نفسی میدمد بر آتش من خوش آنکه شربت مرگم دهن کند شیرین که تلخ میگذرد روزگار ناخوش من بس است پیرهن درگرفته زآتش دل به دور آن گل رعنا لباس زرکش من منقش است به خون دیده باز کرده آیی آه چه جای دود تو در منظر منقش من چنین که هردم از آن کاکلم پریشانتر چگونه جمع شود خاطر مشوش من دلم پر است ز تیر دعا میازارم که بی خطاست همه تیرهای ترکش من

هر که در غمخانهام سر زد برون آمد حزین

بیت الاحزان شد بنایی گوشهآ ادبار ms266 من

589 نخواهم با تو دیگر شرح حال زار خود کردن

که غم گفتن نباشد بر تو جز آزار خود کردن به قول دشمن از یاران بریدی کی روا باشد

برای خاطر اغیار ترک یار خود کردن سرود عشرتم بر لب نیارد خندهآ شادی

مرا هم گریه به بر نالههای زار خود کردن چو در دل ساختی منزل مزن بر سینهام خنجر

که چندان خوش نباشد رخنه در دیوار خود کردن فکن در سینه چاکم تا توانم روز تنهایی

سخن با دل ز چاک سینهآ افگار خود کردن کشد خنجر چو سوسن بینم آخر خواهد آن بدخو

مرا یکبارگی محروم از دیدار خود کردن

جام عیش من پر از خونابهآ غم همچنان خیزد از هر جا سرود عشرتی ز اقبال عید

دمبدم در خانهام شیون ز ماتم همچنان شد ز دلتنگی گریبانم بسان غنچه چاک

وز شکفتن دامن بختم فراهم همچنان با وجود آنکه خونم زآتش دل خشک شد

چشم خون آغشته بیرون میدهد نم همچنان گرچه بر مردم چو فانوس آتش من روشن است

سوز دل در پرده میدارم زمحرم همچنان رفت گل وز دیدهآ ابر بهاری گریه برد

بیگل روی تو اشک من دمادم همچنان هرگز از وصلت بنایی بهره از عالم نبرد بهرهای نادیده رفت آخر ز عالم همچنان

591

تنم را ای فلک بیمار کن بر بسترم افکن مرا تا چند سوزد اختر بخت سیه روزم

تو هم ای آه امشب آتشی در اخترم افکن برای سوز ما گر نعل در آتش هوس داری

گذار ای شهسوار حسن بر خاکسترم افکن دم مردن دعای رحمتم گویند و من گویم

خدایا زود خاکم کن به کوی دلبرم افکن به گستاخی فکندم گر به پایت سر، سرم اینک

بکش تیغ ونشانم بر سر پا وسرم افکن تن ms267 زار بنایی استخوان شد ای کمان ابرو به دعوی ناوکی بر استخوان لاغرم افکن

512 چه روی آتشین است آن؟ چه خط مشکبار است این؟

گلی در سبزه است و سبزهای در لالهزار است این بهار عشق را تیر تو باران است و زآن باران

تنم را زخمها بشکفته گلهای بهار است این برون آورده سر پیکان و خنجر از تنم آری

تن من شد نهال و درد او را برگ و بار است این غبار ره چرا گردد ز دیدار توام مانع

مرا از خاک راهت مانده در خاطر غبار است این کشم وز گریه بر رخ هر طرف تاری من نالان

برای عشرت بزم غمم ساز دو تار است این

از گل وصل تو نومید بنایی شد خاک

خار نومیدی از این سر زده زآب وگل من از ناله بر لب آمده جان اسیر من کوس رحیل جان من است این نفیر من چون ساختی اسیر غمم یاد کن گهی کز غم چگونه میگذراند اسیر من پوشیده شد ز کثرت پیکان او تنم یا رب جز این مباد لباس حریر من دارم سبوی باده به سر غنچهسان که هست آخر به روز تنگدلی دستگیر من بر دل مرا جراحت تیر تو آرزوست کاین راحت است از دو جهان دلیذیر من ای پیر ms268 با مریدی خویشم زمان زمان تلقین چه میکنی که چو این است پیر من

نارد مرا رقیب بنایی به پیش چشم

بس کز غمش گداخته جسم حقیر من

595 زآن نمی گردد خرامان هر طرف آن نازنین کز لطافت میشود آزرده پایش بر زمین

بر بنایی رحم کن شاه مرا پاینده دار

بر سریر ملک صحت یا اله العالمین گفتم سخن ز قتل کسی غیر من مکن گفتا خموش از تو که گوید سخن مکن گفتم حکایتی است مرا با تو گوش کن گفتا بدین بهانه حکایت به من مکن گفتم بسی من از سگ کوی تو کمترم گفتا که بیش از این صفت خویشتن مکن گفتم که بر درت چو سگان میکنم وطن گفتا که نیست جای تو اینجا وطن مکن گفتم که جان برای تو بازم به ناز گفت کار تو نیست دعوی جان باختن مکن

گفتم ز سوز سینه و دل میکنم سخن

گفتا برو بنایی از اینها سخن مکن

597 دل خورد ناوکش را، هرگه رسید بر تن خوش نعمتی است خواهد، خود را شهید کردن در بوستان ز خجلت، بر خود چو مار پیچد تا وصف طرهآ او، سنبل شنید از من آخر ز خار هجران، چون گل درد گریبان چون غنچه زین گلستان، هر کاو نچید دامن

از دیدن خط او، روشن شود دو دیده

هست این سخن بنایی، بر اهل دید روشن

518 یک نظر ای شاه خوبان، سوی ما هم میتوان

گوشهآ چشمی به احوال گدا هم میتوان چند پرسی حال ما از غیر وبدگویی کنند

ما هم این ms269 جاییم، پرسیدن ز ما هم میتوان

این قدر گویم که گه گاهی وفا هم میتوان پرسش یاران ز بهر خاطر خود تا به کی

بندگان را پرسش از بهر خدا هم میتوان صد سخن با مردم بیگانه گفتی بیش هم

عیب نبود یک سخن با آشنا هم میتوان در حق ما قول بدگویان شنیدن فرض نیست

فرض هم کردم، که فرض است آن قضا هم میتوان گفتم از جورت بنایی میرود بیرون ز شهر گفت مانع نیست از ملک بقا هم میتوان

599 با بنده به حسن او بی بس عجب است این

من بندهآ خوی تو چه حسن و ادب است این؟ از روی نکو تندی خو هیچ عجب نیست

روی تو نکو، خوی تو خوش، بس عجب است این حسن تو همین در عجم آشوب نیانداخت

آشوب عجم فتنهآ ترک و عرب است این روزم ز غمت شب شد و شب روز ندارد

روز آن و شب این، آه چه روز و چه شب است این گفتی ادب من سبب بردن دل هاست

دل چیست که جان بردن ما را سبب است این گفتم طلب خنده از آن لب نتوانم

در خنده شد و گفت که عین طلب است این

من گم ms270 شدم بنایی، اگر جویدم رقیب

رو بر عدم نهد ز پی جستجوی من

601 باشد از حال من آگه مبتلایی همچو من

یا کسی کاو بوده باشد در بلایی همچو من ناصحا، درد منت باور شود روزی که تو

مبتلا گردی به درد بی دوایی همچو من چون ز من بیگانه شد با خلق بدخو خوانمش

تا شود بیگانه از هر آشنایی همچو من از تو دیداری گدایی میکنم، بهر خدا

رخ متاب ای شاه خوبان از گدایی همچو من مبتلایی نیست چون من چشم فتان تو را

گرچه در هر گوشه دارد مبتلایی همچو من پیش مردم ناسزا گفتی مرا وین لطف بود

کی کنی لطفی چنین با ناسزایی همچو من

شدی به رغم بنایی به دیگران دل گرم

مکن، مکن که دلم از تو خواهد افسردن

603 مران تند و به زیر پای خود سرهای شاهان بین

فغان پادشاهان هر طرف چون دادخواهان بین گشا جعد مسلسل را و چون جمع گنهکاران

به زنجیر بلا هر سو مقید بی گناهان بین چه جویی آفتاب چاشت بهر گرمی ای زاهد

صبوحی کرده خورشید مرا در صبحگاهان بین رسید آن شاه و از گرد سپاه او جهان پرشد

گشا چشم جهان بین ای دل و کحل سپاهان بین ز میرخساره همچون گل نگر سلطان گلرویان

کله کج کرده همچون لاله شاه کج کلاهان بین نه من راه سلامت کردهام گم در ره عشقش

درین صحرا چو من از هر طرف گم کرده راهان بین بنایی ms271 پادشاهان بندهاند او را سلاطین هم تو سلطان سلاطین، پادشاه پادشاهان بین

همچو گل تا چند باشی مجلس آرای خسان عارضت سیم است و مگشا همچو ماه از رو نقاب

سیم خود آن به که پنهان داری از چشم کسان چون غمت شد روزی من، شاد دار اغیار را

باز را هم طعمه نتوان ساختن از کرکسان سنگ بر سر میزنند در بر درش اطفال و من

همچنان سر میزنم در کوی او دیوانه سان آن سلیمان غافل است از حالم ای هدهد برو

بر زمین زن تاج و حال ما به عرض او رسان چون کشند اهل غنیمت تحفهها در پیش یار

بلکه خجلتها کشند آن روز چون ما مفلسان ناصح از تیغ زبانت شد بنایی دل فگار غافلی گویا ز «التیام وما جرح اللسان»

605 گرم نزدیک نگذاری، خوشم از دور گردیدن

که چون خورشید از دورت نکوتر میتوان دیدن خدایا در صف رندان میا با آن قد و قامت

میفکن حق پرستان را به فکر بت پرستیدن شدی مانع ز عشقم ناصحا گویا نمی دانی

که ما را آفریدند از برای عشق ورزیدن ز کوی زهد نگشاید دری، آواره شو، ای دل

کز این در اهل دل را خوشتر است آواره گردیدن

بود رسم طبیبان حالت بیمار پرسیدن به بوسی کز دهانت خواستم از من مشو رنجه

که بهر هیچ نتوان از گدای خویش رنجیدن به وصف طرهاش تا کی بنایی در سخن سنجی؟ که چندان خوش نباشد در سخن بسیار سنجیدن

606 ای چرخ، چشمم را دگر از گریه خون پالا مکن

وز سیل خوناب جگر این چشم را دریا مکن بگریخت عقل از خوی من، شیدایی آمد سوی من

ماه هلال ابروی من، عقل مرا شیدا مکن آن غمزه آهنگ بلا دارد به قصد جان ms272 ما

غمزه زنان بیرون میا آهنگ جان ما مکن باشی چراغ هر کسی، آتش زنی در هر خسی

تا سوزی از رشکم بسی، این کارها عمدا مکن ای برده با گیسوی خود، خونین دلم را سوی خود

در پا میفکن موی خود، خونم به زیر پا مکن از شوق خاک پای تو شد چشم من مأوای تو

چون چشم من شد جای تو، در چشم دیگر جا مکن از من جدا، ای سیم تن با غیر میگویی سخن

چون نیستت پروای من، با غیر هم پروا مکن گفتی بنایی حال خود در ضمن قیل و قال خود

دیگر سخن زاحوال خود، پیش شه دانا مکن

خاقان نیک اندر نشان، شاه جهان یعقوب خان

شاهی که نارد آسمان، گفتن به او کن یا مکن شد آن پری به تماشای چشمهآ کویان چنان که خضر شد آب حیات را جویان به گشتی آب شد آن سرو و من به گریهآ زار چو آب میدوم اندر پیش به سر پویان در آب رفت به جمع گشاد موی و نمود چو مه به شب رخش از خیل عنبرین مویان چنان که مهر نشیند، در آب پنهان ساخت در آب روی خود آن آفتاب مه رویان چو عکس مه که افتد در آب، ظاهر شد صفای آن بدن از آب چشمهآ کویان چو آب نیست در او جز لطافت و پاکی که دور باد ز چشم و زبان بدگویان

شد آن پری سوی آب از برای شستن تن

بنایی شد ازو دست خود ز جان شویان

608 چو گویم حال خود با او از آن است اضطراب من

که گر صد بار میگویم، نمیگوید جواب من ز دل آتش در آفاق افکنم همچون شفق هر شب

که آرد رو به سوی خانهآ خود آفتاب من اگر از گریه بی او چشمهآ چشمم نشد دریا

چرا گشتند مردم غرق در چشم پر آب من ms273 خورم خونابهآ هجران، زنم سر بر زمین از غم

ببین کآخر عجب سرمستی دارد شراب من به بیداری نمیبینم، تو را در خواب میبینم

شدم تا فتنه بر آنم، به ز بیداری است خواب من؟؟ خراب از گریه شد سرمنزلم، ای شمع مهرویان

درآ یک شب درین منزل، ببین حال خراب من

بده جام می روشن به عشق آفتاب من نگفتم راز مهر آن پری با کس، ولی مردم

بدین راز نهان بردند پی از اضطراب من همه شب روز پندارم که در فکر مه رویش

چو چشمم گرم شد، خورشید میآید به خواب من رقیب از روی زیبایت حجاب دیدن من شد

مگر هم از میان تیغ تو بردارد حجاب من ز آهم چند سوزد هر شبی همسایه را خانه

خدا را ای اجل آزادیاش ده از عذاب من گه از نازم کشد، گه از عتابم جان اگر خواهی

مبین زاهد به سوی شوخ پر ناز و عتاب من بنایی دفتر گل خوان دگر دیوان شعرم را که رنگین شد به وصف رویش اوراق کتاب من

610 از آن رو همچو بلبل دم به دم خیزد فغان از من

مرا بسپرد و گفتا پوست از تو، استخوان از من ببین کز اشک و آه من زمین و آسمان پر شد

به تنگ است ای هلال ابرو، زمین و آسمان از من بر آن در بسکه خون گریم ز درد انتظار او

به خون آغشته گردد دم به دم آن آستان از من بنایی داستان درد خود بر دوستان میخوان که خواهد ماند بر لوح جهان این داستان از من

611 خیال است این که چشم مست او افتد به حال من

که از مستی نگردد در ضمیر او خیال من زحال خود مرا یارای گفتن نیست پیش ms274 او

مگر یاری به عرض او رساند شرح حال من من غمگین نیایم سوی او ترسم که ناگاهی

رسد آسیب بزم عیش او را از ملال من شب غم در خراب آباد هجران زار میمردم

اگر شب با خیال او نه افتادی وصال من تمنای میان او کنم فکر دهان او

زهی سودای بی حاصل زهی فکر محال من سوال بوسه زو کردم، روانی در دهانم زد

جوابی داشت بر دست از پی دفع سوال من بنایی میکنی امروز در ملک سخن شاهی به یمن التفات خسرو صاحب کمال من

612 کنارم لاله زاری گر شود نبود عجب زین سان

که اشک لاله گون میآیدم از چشم تر بیرون سرشک من ز احوال درون میکرد غمازی

ازآن رو مردمان دیده گر دیدی ز در بیرون چه سان جمع آرم از بهر سگانش استخوانم را

که از پامال هجرش رفته است از یکدگر بیرون مگو تلخ است دشنام از دهان او «معاذ الله»

حدیث تلخ آید زآن دهان چون شکر بیرون نه من از گلشن کویش برون رفتم به کام دل

که رفتند غنچه سان زآن کو به صد خون جگر بیرون بنایی نه برای مال و جاه از شهر بیرون شد که از جور حسودان رفت بر عزم سفر بیرون

613 کسی که دید زعشق توام چنین حیران به عمر خود نبرد نام عاشقی بر جان چگونه از نگرانی من شدی آگاه چنان که مینگرم بر رخت زدیده نهان تن مرا غمت از بهر آن ضعیف کند که دل به جانب کویت مرا کشد آسان زیان جان اسیران مکن که سودی نیست من از برای تو گفتم حرام سود وزیان

بنایی از قد و ابروی دوست آن دیدست

که عمرها نتوان داد شرح قصهآ آن حوف (و)

614 ای «والضحی» کنایتی از روی ماه تو «واللیل» نسخهآ سر زلف سیاه تو

از گریه شسته است بنایی سرای چشم

در آرزوی آنکه شود خوابگاه تو ای ز خورشید رخت شمع فلک را پرتو یکی از حلقه به گوشان کمینت مه نو بندهآ پیر مغان گشتم از آن رو که مدام خوردهام باده و جز من نبود هیچ گرو مرهم سینهآ آزرده دلان باش ای دل گر صد آزار ببینی ز کس آزرده مشو از رقیبان مطلب تلخی جان کندن من جان من حالت فرهاد مجو از خسرو

پای مردانه بنه بر سر آن کو حالی

که تو را سر برود از سر آن کوی مرو

616 تو آن ماهی که دیدم سالها مهر و وفا از تو

جزاک الله بادا همچو من راضی خدا از تو طریق دلبران باشد جفا وجور بر عاشق

تو عاشق پروری کآید همه مهر و وفا از تو تو کز لطف وکرم بیگانه را خاطر نرنجانی

معاذ الله که هرگز رنجه گردد آشنا از تو تو آن شاخ گلی امروز در بستان رعنای

که چون بلبل هزاران را بود برگ و نوا از تو

کنون گر درد جویم میرسد دردم دوا از تو دمی گر از تو دور افتم ز غم جان آیدم بر لب

کجا جان ماندم روزی اگر افتم جدا از تو بناییوار صد ره مردهام از درد تنهایی نبودی گر دوای درد من بیمار را از تو

617 بسکه در چشمم بود نقش رخ نیکوی او

آورم آینه پیش چشم ms276 و بینم روی او هر نفس عمری است رو در روی او آینه وار

غیرت او ساخت رو گردان مرا از کوی او تا ز خویاش داشتم فریاد میکرد التفات

هست بیپروا زمن تا ساختم با خوی او هر که در پهلوی او بینم کنم با او سخن

تا به تقریب سخن با غیر بینم سوی او چشمش از مژگان و ابرو قصهها دارد که هست

تیر در دست و کمان پیوسته در بازوی او زد گلاب خوی به روی آتشین ساقی که ساخت

دیگران را آن عرق سرگرم و ما را بوی او عاقبت دیوانه خواهد شد بنایی همچو دل گر دل دیوانه خواهد بود در پهلوی او

618 من آن نیم که جان ندهم در هوای او صد جان اگر بود همه خواهم فدای او آن بیوفا به وعدةآ قتلم وفا نمود شکر خدا که کشته شدم در وفای او

ایام وصل را چو بنایی نگفته شکر

شبهای هجر میدهد اینک سزای او

619 رای تو کشتنم بود ای من فدای تو بگذر ز کشتنم که بمیرم برای تو گر نیم جان فدای تو کردم عجب مدار ای صد هزار جان گرامی فدای تو چشم من است جای تو ای نور چشم من از جا مرو که نیست مرا کس به جای تو پیراهنم قبا شد از این غصه تا چرا در بر گرفته پیرهنت را قبای تو گر خواهم از بلای تو روزی خلاص خویش یا رب خلاصیام نبود از ms277 بلای تو من شکوه کی کنم که زبانم بریده باد گر بر زبان من گذرد جز دعای تو

بگذار اشک و آه بنایی که وا نشد

یک غنچهآ مراد در آب و هوای تو

620 غم هستی که جانم بر لب آمد از بلای او

اجل گر وا رهاند زین غمم جانم فدای او در این غمخانه نتوان زندگانی بیبلا کردن

چو نتوان زندگانی بی بلا باری بلای او شب از بی طاقتی گرد سر آن شمع میگشتم

سرم گردید و چون پروانه افتادم به پای او زند هر لحظه رای مردنم اما نمیداند

که من هر لحظهای صد بار میمیرم برای او

چو از تن جان بر آید زنده بودن کی توان بی او نیامد آفتاب من بر او روشن نشد گویا

که پیش چشم من تاریک خواهد شد جهان بی او ندارم تاب دوری کاو کشد خواهم شدن سویش

که مردن پیش او بهتر ز عمر جاودان بی او به هجرانش چنان خو کردهام با غم که میآید

مرا حیرت اگر بینم کسی را شادمان بی او به هجرش خواهم از بی طاقتی باز آیم وزآن رو

به کاری میکنم مشغول خود را هر زمان بی او نهد نظارهآ هر گل مرا داغ دگر بر دل

سوی گلشن چه میخوانی؟ مرا ای باغبان بی او بنایی کی دلم از دیدن گل برقرار آید که در گلشن قرارم نیست چون آب روان بی او

622 به بزمش گر روم آن آبرویم پیش جانان کو؟

وگر در گوشهای تنها نشینم طاقت آن کو؟

خطا گفتم چه پیراهن کجا دامن گریبان کو؟ به بزم وصل او رشک رقیبان خواهدم گشتن

ندارم طاقت بزم وصالش کنج هجران کو؟ مجو ای دل از این کافر دلان رحم مسلمانی

چه نادانی ms278 است این رحم از که می جویی مسلمان کو؟ مرا آن کس که دامن چاک دید اکنون که میگوید

تعجب میکند از حال من کآن پاک دامان کو؟ به کنج صبر گفتی طاقتی پیش آر دور از من

مرا آن طاقت و یارا کجا آن صبر و سامان کو؟ یک امشب خوش برا ای گل که چون فردا رسد گویی

به صد حسرت که بلبل را چه شد مرغ سحرخوان کو؟ فغان دل نمیآید مگر مرد از غم هجران

وگر زنده است با دردی چنین فریاد و افغان کو؟ بنایی آفتاب چرخ طالع شد ولی بی او ندارد روشنی روز من آن خورشید تابان کو؟

623 دوش در مستی شکایت کردم از بیداد او

آه اگر امروز در هشیاری آید یاد او خاک بر سر داد خواهد خلق ازو یارب مرا

خاک بر سر باد اگر خواهم به جز بیداد او آنکه نگذشته است غم بر خاطرش او را چه غم

گر به کنج غم دهد جان عاشق ناشاد او

ماند بهر بیدلان جان کندن از فرهاد او غمزهات با آنکه استاد است در مردمکشی

میتوان گفتن در این صنعت تو را استاد او از سگت یک شب جدا طاقت ندارم گرچه هست

او ز افغانم به درد سر من از فریاد او خانهآ صبر بنایی داشت بنیادی ولی سیل عشقت داد بر باد فنا بنیاد او

624 از آن پیوسته میگویم سخن در انجمن با او

که می ترسم نگوید دیگری ناگه سخن با او همه شب پیش او افسانه خوانم تا به این تقریر

در آن افسانه گویم داستان خویشتن با او از آن آورده سر در گوش آن مه زلف مشکینش

که میگوید به مسکینی شکست حال من با او دم از خونریز جانم میزند خورشید رخساری

که عیسی را نمیبینم مجال دم زدن با او سوال بوسه زآن لب میکنم وآن غنچه لب یک ms279 ره

نمیگوید جوابم نیست پنداری دهن با او به زندان غمم چون لاله در خون کی بود یا رب

که چون نرگس قدح در کف کنم گشت چمن با او بنایی در طریق شعر میرفت از پی خسرو که در طرز غزل همراه شد طرز حسن با او

نه یاری هم که گوید بی غرض احوال من با او طبیب دردمندان است میکردی علاج من

اگر میگفتمی احوال درد خویشتن با او در این اندیشهام هر روز چون شب میبرد خوابم

همه شب تا سحر در خواب میگویم سخن با او همه احوال خود گفتند با او من ز حال خود

چه گویم چون مرا نبود مجال دم زدن با او دو چشمم همچو گردون انجم افشان است از غیرت

که غیر من چرا گوید سخن در انجمن با او غم خود گفتمی با او اگر بودی زبان با من

جوابم گفتی آن رعنا اگر بودی دهن با او

چو آن خاقان بنایی مایل شعر است چون خسرو

غم خود گو چو خاقانی در اشعار حسن با او

626 رفتی و رفت ز دل صبر و قرارم بی تو زود بازآ که دگر صبر ندارم بی تو دگر از جان جدا مانده به تنگ آمدهام خواهم او را به خداوند سپارم بی تو در فراق تو دلم رهگذر تیر بلاست چه بلاهاست در این راهگذارم بی تو آفتاب رخت از دیده نهان شد چه عجب گر فتد اشک شفقگون به کنارم بی تو فلک از درد نهد پنبهآ کوکب در گوش به فلک بسکه رود نالهآ زارم بی تو مردم از خواب در آیند که آمد دم صبح در دل شب چو دم سرد بر آرم بی تو

گذرد روز بنایی همگی در غم آن

که چه سان بگذرد آخر شب تارم بیتو

مگر افتد به چشم مرحمت سویم نگاه او ز جور دایمش پا میکشیدم از سر آن کو

نبردی گر مرا از دست لطف گاهگاه او جفایی گر کند چشمت نگویم با تو چون بینم

به شکر خندهای پنهان لبت را عذرخواه او مرا در ملک دل عشق تو آن سلطان بیداد است

که رنج و محنت و درد و بلا آمد سپاه او سگت را سایه وار افتاده در دنبال از آن گردم

که من افتم گهی بر آستانت در پناه او به چشمم روز روشن شد سیه دور از تو چون مردم

چو ابر تیره میگریند بر روز سیاه او بنایی آه اگر زینسان کشد در مهر مه رویی شود غمخانهآ گردون سیاه از دود آه او

628 از آن در کنج تنهایی نشستم با خیال او

که گر سویش روم اندیشه دارم از ملال او شدم تا شهره در عشقت گریزم هر که را بینم

که میترسم به تقریب من آیی در خیال او چو آرد نامه مرغ از وی کنم حالی که میآید

به گوش من ز موسیقار به، آواز بال او چو شمع ای دل شب غم سوختی بسیار از آن ترسم

که از شادی دهی جان گر بود صبح وصال او

که بینم لامع از هر ذره خورشید جمال او نمیرفتم سیه دل نامهوار از دهر اگر میشد

ز سودای دل من خالی از سودای خال او بنایی را چه می پرسی که حالت چیست دور از من کسی کز جان جدا ماند چه خواهد بود حال او

629 داد میخواهد چو من صد نامراد از دست تو

گشتی از بیداد مردم را که داد از دست تو بسکه از دست تو من سرگشته هر جا میرسم

خاک بر سر میکنم چون گردباد از دست تو دست از جانم ms281 بدار ای مه که تا آگه شوی

چون صبا سر در جهان خواهم نهاد از دست تو گر من از دست تو غمناکم چه ماندی در عجب

در همه عالم کسی چون بود شاد از دست تو من نه بیموجب گریبان کردم از دست تو چاک

چون کنم صد چاک در جانم فتاد از دست تو گرچه هرگز نیست آزار دل از دست تو دور

یا رب آزار دل ما دور باد از دست تو بود از دست تو در عالم بنایی نامراد ترک عالم گفت، آخر نامراد از دست تو

630 دل بی طاقت من تاب ندارد بی تو چشم واماندهآ من خواب ندارد بی تو داشت از تاب رخت روشنی دیده دلم رفتی از دیده و دل تاب ندارد بی تو

در به روی همه بربسته بنایی چه کند

سر آمد شد احباب ندارد بی تو

631 چو راه نیست مرا در درون خانهآ او سر نیاز من و خاک آستانهآ او ز رشک خرمن صبر مرا دهد بر باد نسیم اگر به مثل سر زند به خانهآ او ز بسکه گشت به خوبی فسانه نزدیک است که نسخ قصهآ یوسف کند فسانهآ او بهانه عشق کند بهر کشتنم گرچه هزار بار مرا میکشد بهانهآ او مقیدم به خط و خال آنچه دام بلاست که هیچ صید نرست از فریب دانهآ او ز شوق ناوک او استخوان شده است سفید امید هست که روزی شود نشانهآ او

نداشت حال بنایی ز اهل عشق ms282 کسی

گواه حال غزلهای عاشقانهآ او

632 گل رعنایی و رعنا گلی تو چه رعنا گل به خرمنها گلی تو به رعنایی گلی در گلشن حسن تعالی الله عجب رعنا گلی تو سرا پایت گل است ای خرمن گل که سر تا پا ز سر تا پا گلی تو گل اندر دیده نازیباست اما بسی در دیدهام زیبا گلی تو دهانت غنچه شد زلفت بنفشه به خوبی نه همین تنها گلی تو رخی داری به خوبی چون گل و ماه نمیدانم که ماهی یا گلی تو

تو را شد بلبل گویا بنایی

به پیش چشم او گویا گلی تو

عکس آن عارض درآمد در میان جان او گر ز چاک سینهام بر دل نمیزد دیده آب

سوختی یکباره دل از آتش هجران او داشت گل از شوق او دامن به خون دیده تر

غنچه زآن رو تاب داد از هر طرف دامان او در حق یوسف که میگفتند «ما هذ البشر»

هست امروز ای عزیزان آیتی در شان او بر جگر چون نیست آبم چیست این سیل سرشک؟

گرنه از سوز درونم آب شد پیکان او خسرو جم قدر یوسف خان که گاه گیر و دار

صد چو خاقان است و قیصر هندوی دربان او خاتم ملک سخن آید بنایی را به دست گر سلیمان زمان بیند سوی دیوان او از بسکه خواهم نامهای مرغ آورد از کوی او

هر مرغ کآید از هوا بینم به حسرت سوی او امروز دارم زندگی در هجر او پایندگی

فردا ازین شرمندگی چون بنگرم در روی او آیم به شب گردد نهان، نایم ز من رنجد به جان

من در میان این و آن درماندهام با خوی او از بسکه دارم درد سر، از شرم گردانم نظر

هرکس که بینم در گذر از مردمان کوی او

هیچم به خاطر نگذرد، جز سجدهآ ابروی او من مانده با غم همنشین، سر بر سر زانوچنین

اغیار چون آید ببین، سر بر سر زانوی او یارم نهان در خانه ای، من چون سگ دیوانه ای

بر گرد هر کاشانه ای گردان به جستجوی او یک دم که با آن تندخو، خواهم مجال گفتگو

آید رقیب از پیش رو، اغیار در پهلوی او

کردم ز گفتگوی وی، همچون بنایی نامه طی

رسوای عالم تا به کی باشم ز گفتگوی او دلم که بسته ز شوق تو خون ناب در او چو شیشهایست که ظاهر بود شراب در او هوای باده مرا در سر است و میترسم فرو روم من سرگشته چون حباب در او شدم ز مهر مه عارض تو زرد و ضعیف چو آن گیاه که اثر کرده آفتاب در او خیال زلف تو زآن در دلم همی پیچد کز آتش دل من اوفتاده تاب در او چنان گرفت خیالت سواد چشم مرا که خواب را نبود ره به هیچ باب در او در این خرابه کسی چون شود به سعی آباد خوشا کسی که ز مستی بود خراب در او

ز گریه چشم بنایی خراب شد بی تو

چو خانهای که بود روزگار آب در او منم چون لاله پر خون دامن از تو چوگل صد چاک در پیراهن از تو مرا جان و تو را لعلی است شیرین خدا را از تو از من از من از تو اگر صد تیغ رانی بر سر من نخواهم تافت قطعا گردن از تو به قول ما نکردی گوش تا کی زما گفتن بود، نشنیدن از تو

ززهد خود مجو تحسین بنایی

که هست این شیوه نامستحسن از تو لعل تو جام وعالمی افتاده مست او زلف تو دام و جمله جهان ms284 پای بست او ساغر ز دست میرود امشب مگو چو من لعل لب تو دیده و گردیده مست او کی جان ز دست آن لب شکر فشان برم؟ گر طوطی خط تو نشیند به دست او زلف تو قلب لشکر عشاق را شکست عشاق از آن شدند اسیر شکست او بهر دوای زخم دل من فتیله شد هر ناوکی که بر دلم آمد ز شست او هر تیر غم که یافت گشاد از کمان چرخ بر سینهآ من است مقام نشست او

برگیر جام باده بنایی که نیست خوش

تائب شدن به دور لب می پرست او

631 ای که گفتی دور ازآن رو چیست حالت باز گو

حالتی دارم که نتوان گفت دور از روی او غرق خاک و خون به راهش خویش را میافکنم

تا مرا نشناسد و رحمی کند آن تندخو ناصحا از گریهآ شبهای هجر آن پری

حاصل از ما چون برفت، امروز دست از ما بشو گفتی ای دل پیش او از من نمی گویی سخن

پیش او هرگز توان گفت این سخن را خود بگو می شدم از دست و می افتادم از پا همچو خم

روز مخموری مرا گر دست نگرفتی سبو

639 تا من آواره دیدم عارض گلرنگ او

خویش را گم کردهام همچون دهان تنگ او قطع سودای لب و دندان او ناید ز دل

دیده گر صد ره بریزد لعل و در هم سنگ او از من رسوا به کویت ننگ میدارد رقیب

بعد ازین سویت نخواهم آمدن از ننگ او لعل را کی قیمتی پیش لب خوشرنگ توست

قدر هر جوهر بلی ظاهر بود از رنگ او دل زافغان بنایی سوخت جانان مرا وه چه مرغ است اینکه جان میسوزد از آهنگ او حرف (ه)

بهر آن آنجا ز دلها ms285 کاروانی مانده در ره از منزل گهش هر جا نشانی ماندهبهر آن آنجا ز دله آتش اندیشه جانم را ز غیرت سوخته گر به جایی رفته آن شوخ و زمانی مانده چون خرامان میروی ای سرو یک ره بازبین هر قدم از ضعف جان ناتوانی مانده ز آتش گل چون درخت وادی ایمن شده بر سر شاخی که بلبل آشیانی مانده با دلم گفتی تو را در خان و مان آتش زنم این کسی را گو که او را خان و مانی مانده مهربانی در میان مردمان هرگز نبود غایتش در دهر نام مهربانی مانده

ای بنائی بیگل رویش به صد حسرت مرا

نوبهار عمر رفته است و خزانی مانده

امید هست که بنشاندم به مسند ناز

مرا به خاک نیاز آنکه مبتلا کرده

642 نه مزگان من از خون جگر بر یکدگر بسته

که بی او مردم چشمم به روی غیر در بسته اگر خون لختلخت افتد ز چشم من عجب نبود

چنین کز لعل او چون غنچه خونم در جگر بسته چه شیرینیاست آن لب را که هرگه نام او گیرم

ز شیرینی شود لبهای من بر یکدگر بسته دلا بگشای لب چون غنچه در وصف دهان او

مبادا فاش گردد در جهان این راز سربسته مرا از ملک هستی دل گرفت است ای خوش آن روزی

که ms286 باشم جانب شهر عدم بار سفر بسته تویی در سینهآ چاکم اگر شاد است اگر غمگین

تویی در دیدهآ پاکم اگر باز است اگر بسته

چه در قتل بنایی همچو نیشکر کمربندی

که این مسکین تو را هست از غلامان کمر بسته

تو آن پری رخی که بنایی به کنج غم

خود را به گفتگوی تو دیوانه ساخته چو صیدم میکشی باری به فتراک خودم جا ده

وگر لایق نیم کشتن چه حاجت سر به صحرا ده دلم بردی ز دست از روی دلجویی به دست آرش

گر از دست تو دلجویی نمیآید دلم وا ده تمنای وصال دلبران جز درد دل نبود

بساز ای دل به داغ هجر و ترک این تمنا ده غم او در دل اغیار حیفم آید ای گردون

برون آر از دل ایشان و در جان منش جا ده چو شد غمخانهآ ما خانهآ غم ای فلک هر جا

غمی بینی بیار آن را و سر در خانهآ ما ده نمیبینند در روی بتان نور الهی را

الهی منکران کوردل را چشم بینا ده

بنایی بود مخمور از کرم پیر مغان او را

به می شد مرشد اللهم خلد ظله ارشاده

میبند بر ترانه، اشعار خود بنایی

باشد که بشنود یار، در ضمن این ترانه

646 به مجلس تو در آیم نهان شوی ز میانه تو ای پری مکن اینها که نیست آدمیانه زمانه را تو بلایی و آن بلا زدهام من که از زمانه نخواهم به جز بلای زمانه ز زلف و روی تو در پیچ و تابم از آتش ز خط و خال تو مرغ اسیر دام به دانه متاع خانهآ سیلاب داده از پی آنم که از دو دیده مرا بی تو سیل هاست روانه زمان زمان به در آیم ز خانه بر سر راهت نیایی از ره و گریان روم دگر سوی خانه زخیل سرو قدان در میان جان من آن است که قد کشیده بسان الف بود زمیانه

به بزم غم چو خورم خون بر آر ناله بنایی

که نالهآ تو در این بزم به ز چنگ و چغانه

647 به عزم سیر زد باز آن مه خرگهنشین خیمه

تعال الله مگر مه ز آسمان زد بر زمین خیمه

پی بگریختن بر کند از چرخ برین خیمه چو آن سلطان نشیند با سپاه و خیل خود بیرون

بود خرگاه ماه اردوی او را کمترین خیمه مرا از ms288 دیدن رخسار آن مه خیمه شد مانع

چه میخواهد ندانم از من اندوهگین خیمه دلم چوب خدنگش خم کند چشمم حباب آرد

که آن خرگه مرتب سازد از بهر تو این خیمه به چشمم خیمه تا کی ای حباب از اشک خواهی زد

ضرورت چیست در معمورهآ مردم نشین خیمه

طناب محکمی بگسستهاند از خیمهآ گردون

بنایی چون توان فارغ نشستن اندر این خیمه زآن میروم به کویش، مست از شرابخانه تا وقت بیخودیها، مستی شود بهانه در خواب شد چو با او، گفتم فسانهآ غم زآن رو که هست او را، غمهای ما فسانه بیرون مبر ز کویش ای زاغ استخوانم شاید خدنگ او را روزی شود نشانه ما را دل شکسته، همچون صدف دو نیم است تا مانده است تنها، زآن گوهر یگانه میبود مردمان را، از دهر چشم راحت گر چشم او نمیشد، سرفتنهآ زمانه ای زاهد سیه پوش، در خلوتم چه خوانی هرگز شده است با زاغ، بلبل هم آشیانه

لطفت به دیگران است، قهر تو با بنایی

این را که با تو گفتم، خود گو که هست یا نه

649 سنبلت تا سایبان بر آفتاب انداخته رنگ رویت آتشی بر روی آب انداخته چون ندارم تاب رویت از چه می آیی برون بهر محرومی من بر رخ نقاب انداخته

دیدم آن لب را و افتادم بنایی در رهش

گفت این دیوانه را در ره شراب انداخته

650 ای شده پیدا ز خورشید جمالت مهر و ماه

گشته از آینهآ رویت عیان صنع اله آنچه از خوبی کمال صنع یزدان نام اوست

دیدهام در حسن رخسار تو آن بیاشتباه آب گردد دم بدم، گرد دو چشم من زشوق

چون کنم با ms289 درد بیحد تیز در تیغت نگاه درد عشقت از دل خود گر جدا بینم دمی

متصل سازم دل خود را کباب از دود آه چون بنایی در مه روی تو حیران گشت گل زآنکه گل را نیست پیش عارضت قدر گیاه

651 یا رب آن خط است بر لعل تو پیدا آمده

یا مگر خضری است همراه مسیحا آمده خط زنگاری تو را گرد لب شکر فشان

طوطی سبزی است پنداری شکر خا آمده چون سر زلف پریشانت پریشان خاطر است

سرو برنا را خط سبز تو برنا آمده ماه رخسار تو را تا خط زنگاری دمید

صفحهآ شمسیه را مد محشا آمده

ای بنایی خون خور از سودای خطش غنچه وار

چون می گلگون علاج رنج سودا آمده

652 کجا تاب آورم کآن مه شود با دیگران همره

که میمیرم ز غیرت گر کسی نامش برد ناگه نگویم حال زار خود به او هر چند میمیرم

که می ترسم شود غمگین گر از حالم شود آگه مرادت ازجفا گر ترک مهراست آن نخواهد شد

وگر مقصود از آن قتل من است ای شوخ بسم الله به راه انتظارت خاک شد سرهای مشتاقان

نهی گر بر سر ایشان قدم نبود برون از ره دلم افتاده در چاه زنخدانت فرو افکن

کمند زلف را کآن مبتلا آید برون از چه امید زیستن کی بودی ار همدم نمیبودی

در این شبهای تنهایی مرا درد و غم آن مه

اگر صد ره سرم پامال آن سرو روان گردد

بنایی کی کند دست امید از دامنش کوته

653 شد پری چهرهآ من با دگران هم خانه جای آن است که دیوانه شوم دیوانه آن پری خانه دگر کرده و من در طلبش سگ دیوانه صفت سر زده در هر خانه شمع من چشم و چراغ دگران شد چه کنم گر نسوزم من دلسوخته چون پروانه خانه ویران شدم از گریه چه بودی ms290 که شدی میل آن گنج ملاحت سوی این ویرانه گر چنین میل به بیگانه بود یار مرا عاقبت میکند از خویش مرا بیگانه در من آتش مزن ای شمع به یاد رخ او سر خود گیر و برو امشب از این کاشانه

که بهر خاطر ایشان برون میآید از خانه ز طعن آشنایان شد چنان حالم که چون آیم

ز تنهایان به جان صحبت ندارم نه به بیگانه چو شمع امشب که سرگرمی به وصلش یاد کن ای دل

شب غم را که در جان داشتی آتش چو پروانه چنان بیمارم از هجر پریرویی که میافتم

چو صورت تکیه بر دارم گر از دیوار کاشانه غم خود را به مردم گفت مجنون من نهان کردم

وگرنه همچو او میشد غم من نیز افسانه اگر گفتم جفا کم کن من دیوانه از مستی

مرنج از من که میگوید پریشان مست و دیوانه

بنایی تا به کویش کس نگردد آگه از دردم

به وقت ناله شبها میکنم فریاد مستانه از سیل فتنه ما را، چون شد خراب خانه جای دگر نداریم، غیر از شرابخانه دارد خیال زلفش خوشبو دماغ ما را آری شود معطر از مشک ناب خانه در سیل گریه داند، احوال چشم ما را سرگشتهای که او را، گردد خراب خانه از بسکه سیل اشکم، در شهر کرده طوفان مانده است مردمان را، در زیر آب خانه زآن سان گرفت اشکم، روی زمین که گردون دارد در آب گردون، همچون حباب خانه از تاب روی او شد، روشن سرای چشمم زآنسان که نور گیرد، از ماهتاب خانه

گر حل مشکل عشق، میبایدت بنایی

نه از کتاب دم زن، نه از کتابخانه ای محتسب که توبه مرا میدهی مده تشویش بندگان ms291 خدا میدهی مده واعظ مخوان به صومعه رندان دیر را تغییر واقعات قضا میدهی مده ساقی مگیر خرده که بدمست گشتهای این نیم جرعهای که به ما میدهی مده ای خواجه گر عطا دهی از بهر منتم منت ندارم از تو چرا میدهی مده شافی خداست زحمت دارو مبر طبیب درد سری که بهر شفا میدهی مده زاهد چه میدهی به ریا پند من برو چیزی که آن ز روی ریا میدهی مده

عشق بتان هواست بنایی تو نقد عمر

تا کی چنین به باد هوا میدهی مده

657 عید است و موسم گل ساقی بیار باده هنگام گل که دیده؟ بی می قدح نهاده از زهد و پارسایی بگرفته خاطر من ساقی بده شرابی تا دل شود گشاده صوفی که دی نصیحت میکرد عاشقان را امروز دیدمش مست تقوی به باد داده این یک دو روز دیگر گل را غنیمتی دان گر عاشقی طرب کن با ساقیان ساده گل رفت ای حریفان غافل چرا نشینید بیبانگ رود و چنگی بییار و جام باده در مجلس صبوحی دانی چه خوش نماید عکس عذار ساقی در جام می فتاده

مطرب چو پرده سازد شاید اگر بخواند

از گفتههای حالی در بزم شاهزاده

658 رسید صبحدم آن تازه گل شراب زده به روی گل ز عرق هر طرف گلاب زده زطره خون سیه بسته نافه را در دل ز چهره آتش غیرت بر آفتاب زده

خمیده قد فلک همچو قامت (حالی)

که بوسه بر قدم شاه کامیاب زده چنان مدهوش میآیم برون از کوی جانانه

که چندانی که میبینم، نمی یابم ره خانه نمیخواهم که از کویش روان بیرون روم زآن رو

من مدهوش را باشد به هر رفتار مستانه ز شهرم خلق راند از فغان ویرانه جا کردم

کنون از ناله جغدم عذر میخواهد ز ویرانه زند آن طفل هر دیوانهای را سنگ و من محروم

من سودایی آخر میشوم زین غصه دیوانه به روز آشنایی کشتی از رشک رقیبانم

چه روز است این، خوشا روزی که بودم از تو بیگانه مکن بزم حریفان را چو شمع از روی خود روشن

مرا در آتش غیرت مسوزان همچو پروانه

بنایی دور از آن چشم و چراغ از بسکه سوزد دل

سیه شد چون سواد دیده از دود دلم خانه

660 زاهد بستان جام می و ترک ریا ده می نوش که «الله لطیف بعباده»

خواهی که ببینی ره مقصود بنایی

برخیز ز خاک ره او دیده جلا ده

661 زآن ابروان کمان شد قد من شکسته وزگوشههای چشمم او راست دجله بسته قدم کمان و آهم تیر است و میرسانم بر چرخ تیر خود را با این کمان شکسته شد قامت چو تیرم زین غم کمان که تا کی آن سرو قامت من باشد چو تیر جسته زه کرده ابروانش در قتل من ms293 کمان را زآن غمزه هم ز مژگان بربسته تیر دسته پیوسته زآن دو ابرو مژگان و چشم شوخش در خانهآ کمانند بر قصد من نشسته شیخ از کجی کمان وار در چله خانه وما در راستی چو تیریم از قید چله رسته

شد چون کمان بنایی از درد و میکشد خوش

چون او کمان کشیدن ناید زهیچ خسته

حرف (ی) تا چو اشک از نظرم رفت در یکتایی میرود هر طرف از دیدهآ من دریایی آه کز کاکل آن شوخ چو دود سر شمع در سر افتاده من سوخته را سودایی من که و سلسلهآ زهد همین بسکه زدم دست در سلسلهآ طرهآ مه سیمایی آه از آن نرگس پر عشوه که با اهل نیاز هر زمان ناز دگر دارد و استغنایی اشک سرخ و رخ زردم دو گواهند که هست آتشی در دلم از شوق گلی رعنایی ساقی از جرعهای آراسته گردد این بزم خیز و یک جرعه بکش ساغر بزم آرایی

به کنج محنت واندوه نیست حالی را

به جز خیال تو شبهای تار هم نفسی باز سر تا به پا بلا شدهای پای تا سر بلای ما شدهای رحم گرد دلت نمیگردد این چنین سنگدل چرا شدهای ننمودی به ما وفا یکبار وه! که یکباره بیوفا شدهای غرض دشمنان ز راهت برد که زیاران خود جدا شدهای ز آشنایان بریدنت زآن است که به بیگانه آشنا شدهای تو که هرگز ندیدهای دردی آگه از دردم از کجا شدهای تو که بالا کشی چه خواهی ms294 شد که به طفلی چنین بلا شدهای مهر ولطفت به دیگران وبه ما همه خواری همه جفا شدهای

این سرافرازیات بنایی بس

که در آن کوی خاک پا شدهای بی تو چون فرهاد گر در سنگ سازم خانهای میشود از برق آهم رخنه چون ویرانهای تا مگر آن نور چشم از خانهای آید برون چشم همچون حلقه دارم بر در هر خانهای می کند بیگانه از خویشم چنین کآن بیوفا آشنایی میکند هر لحظه با بیگانهای

ناصحا منع بنایی از پریرویان مکن

تا به کی افسانه خوانی بر سر دیوانهای ای ساعد تو از گل سیراب دستهای طوبی قد روان تو را پای بستهای بیمار شد ز چشم تو نرگس از آن سبب دارد قد خمیده و رنگ شکستهای خواهم هلاک شد به فراق دیار و یار چون من مباد بیکس و کو هیچ خستهای مهرش ز مشرق دل من میکند طلوع زین سان کراست طالع و بخت خجستهای خوی قطره قطره گشته ز رخسار او عیان یا شبنمیاست بر گل سوری نشستهای از زلف او جدا دل من گشته غرق خون چون صید زخم خوردهای از دام جستهای

راهی نمیبرند بنایی مقیدان

باید در این طریق ز خود باز رستهای

6617 شکافت دزد اجل قصر عمر و رفته به خوابی

در این خرابه به غفلت فتاده مست و خرابی به کاروان نرسی ترسم این چنین که به غفلت

دمید صبح رحیل و تو سر نهاده به خوابی هزار مرحله بیش است تا به منزل مقصود

کجا رسی اگر این پنج روزه را نشتابی به غیر باد چه آید تو را به کف که همیشه

گذشته ز آب روان رو نهاده سوی سرابی کجا خلاصیت از ms295 تشنگی بود که به عمدا

در این محیط تهی دو به هر طرف چو حبابی

سر در پی بنایی، دارد رقیب گمره

همچون سگی که گیرد، در ره پی گدایی به جان آمد دل از افغان و زاری تو ای کافر به دل رحمی نداری امیدم بر نیامد از لبش کاش بر آمد جان در این امیدواری ز چشمم اشک ریزد دور از آن گل بسان ژالهآ ابر بهاری از آن زلفت پریشان روزگار است که هستم در پریشان روزگاری ز من پنهان نکردی روی خود را گرم از بخت بودی روی یاری به تیغت جان سپردن دارم امید چه باشد گر امیدم را بر آری

مگو چون زندهای بی ما بنایی

که من خود مردهام زین شرمساری

دلم را باز ده چون رسم دلداری نمیدانی شوی در مجلس فارغدلان آسایش دلها

به ما دلخستگان غیر از دل آزاری نمیدانی غم بیچارگان خوردن ز غمخواران نکو آید

تو فارغبال باش از ما که غمخواری نمیدانی به بازار غمت صد یوسف مصری غلام آمد

عزیز من چه حاصل چون خریداری نمیدانی به بی دردان نشینی فارغ از درد گرفتاران

که درد عشق و اندوه گرفتاری نمیدانی شب مستی کنی صد وعدهای مهر و وفا با ms296 من

ولی از صد یکی را روز هشیاری نمیدانی نکو دانی غم ما را ولی از روی نادانی

چنان نادان کنی خود را که پنداری نمیدانی جفا آیین گرفتی جور شد رسم تو دانستم

که رسم مهر و آیین وفاداری نمیدانی نهانی از بنایی با دگر مردم شوی همدم پری خویی چه گویم مردم آزاری نمیدانی ای که سرگشته چو گرداب در این غرقابی

دست در کشتی می زن که خلاصی یابی نیست بیداریات ای خواجه که چون نرگس مست

گرچه باز است تو را دیده همان در خوابی

بهر سر رشتهآ اسباب جهان میتابی ای که اسباب جهان نام کنی جمعیت

خبرت نیست ز جمعیت بیاسبابی شیخ را روی به خلق است که محراب صفت

پشت بر قبله نشیند به قد محرابی مس قلب از زر خالص به عیار افزون شد

محکی نیست که ظاهر شود این قلآبی

خشک لب چند بنایی گذری همچون جوی

چون تو دریا صفت از آب بقا سیرابی آمد بهار وهر کس، در طرف لالهزاری من لالهزار کرده، از خون دل کناری خلقی چو گل شکفته، در طرف گلشن و من چون غنچه دل پر از خون، از شوق گلعذاری هر دم به کلک مژگان، از خون دیده و دل بر چهره مینگارم، شرح غم نگاری خط تو نوبهار است، رویت گل شکفته نشکفته گل بدینسان، در هیچ نوبهاری تا چند مهر بر لب، چون غنچه باشم از تو خواهم زدن چو بلبل، فریاد صد هزاری تا کی سگان خود را، آن مه کند شماره روزی بود که آیم، من نیز در شماری

آمد گل و بنایی، با سوز دل چو نرگس

بنهاده چشم بر ره، در انتظار یاری تا به فیض نظر اهل صفایی نرسی از کدورت نشوی صاف و به جایی نرسی گر به خورشید ضمیری نشوی همدم راز همچو صبح ms297 از دم پاکش به صفایی ترسی قطرهای بیش نه ای گر نشوی واصل بحر گوهر صاف نگردی به بهایی نرسی سر و پایی نکند کار تو پیدا ای دل تا به تأثیر دم بی سر و پایی نرسی

همچو نی تا نشوی همدم صاحب نفسی

تو در این راه بنایی به نوایی نرسی

674 رود در خواب چون گویم به او درد دل و زاری

حدیث درد من افسانهآ خواب است پنداری همه کس نغمهآ مطرب پی عیش و طرب خواهد

من غمدیده میخواهم برای گریه و زاری روم مست از برای دیدنش زیرا که از خجلت

نظر کردن نیارم سوی او در وقت هشیاری اگر چون گل گریبان پاره کردم جای آن دارد

که دارم در درون آتش بسی زآن روی گلناری دل من میطپد پیوسته باشد مبتلای او

شود بی طاقت آری صید مسکین در گرفتاری عجب نبود اگر آزار مردم میکند چشمش

که باشد شیوهآ ترکان طریق مردم آزاری

بنایی چون بنای دهر آبادان نمیگردد

چه حاصل از عمارت کردن این چار دیواری

675 با ما تو سر وفا نداری گویا سر برگ ما نداری گشتی همه خلق را مگر تو کافر شدهای خدا نداری من خستهام ای طبیب مگریز تا به نشوم دوا نداری داری ستم و جفای بسیار با ما تو نگر چها نداری

ای شاه غم بناییات نیست

یعنی که غم گدا نداری

676 من چون روم به مسجد، با عاشقی (و) مستی

نتوان به کعبه بردن، آیین بت پرستی صحرای نیستی را، آسودگی است لازم

خوش آنکه رفت بیرون، ms298 از تنگنای هستی دامن ز خاک درکش، رو در هوا چو آتش

چون آب چند باشی، مایل به سوی پستی چون سبزه سر فرازی، گر کوته است دستت

کآخر ز پا در آید، سرو از دراز دستی رنج خمار آرد، آخر شراب غفلت

سرخوش مشو از این می، ای خواجه گر نه مستی دم از دروغ کم زن، از حرف راست دم زن

ور راستی مگر هم، یک حرف را درستی

زرق و ریا بنایی، بد مینماید از تو

بنمای خویشتن را، دایم چنان که هستی

677 مطرب شب غم است برآور ترانهای کز بهر گریهام شود امشب بهانهای گر جام می سپر نشود جان نمیبرم زین سان که تیر غم رسد از هر کرانهای شد استخوان تنم سببی ساز ای فلک تا سازی از برای خدنگش نشانهای نالان دلم به حلقهآ زلفت گرفت جای چون عندلیب کرد ز مو آشیانهای

خوابم ز دیده رفت بنایی خدای را

بر گوی امشب از پی خوابم فسانهای گر توبه ز می کردم بود از سر نادانی ساقی قدحی در ده «لاتوبة من شأنی» امروز که مقدور است غافل منشین ای دل ورنه نبود حاصل فردا ز پشیمانی زاهد غرض از طاعت اخلاص بود ورنه سودی ندهد چندان فرسودن پیشانی از اهل ریا ناید الآ به ریا طاعت حیف است بر آن گبران اطلاق مسلمانی گر دولت دین خواهی خوش باش به هر محنت کز چاه بلا یوسف شد قابل سلطانی آزار دل موری زنهار مجو کآخر بر باد دهد آهش صد ملک سلیمانی ای راه رو آگه خضری طلب اندر ره کز پیش تو بردارد این راه به آسانی شاهی است به هر راهی، اما تو نمیبینی گنجی است به هر کنجی ms299 اما تو نمیدانی

بردند سبک روحان در منزل جانان رو

بیچاره بنایی ماند در ره ز گران جانی

679 بسکه دارم حسرت از دیدار زیبا طلعتی

هر نفس کز دل بر آرم هست آه حسرتی سوختم در آفتاب غم چه باشد بر سرم

سایه اندازد همایی یا همایون طلعتی صبر در هجران مجو از من که نتوان داشت چشم

صبر در دردی چنین از همچو من بیطاقتی محنت کوهی اگر در عمر خود فرهاد داشت

هر زمان دارم من سرگشته کوهی محنتی

هر روز بر بنایی از حد مبر جفا را

اندیشه کن که داری فردایی وخدایی تو شاه ملک دل و شهریار عالم جانی به شادکامی ودولت هزار سال بمانی به غمزه آفت مردم، به عشوه فتنهآ عالم به شیوه آرزوی دل، به خنده راحت جانی به چهره شمع شبستان، به لعل لب شکرستان به رنگ رخ گل بستان، به قد چو سرو روانی نهال نخل و جوانی است، قد تو یا رب که باد تا به قیامت، نهال باغ جوانی غریب نیست اگر گویمت که جان منی تو چه جای جان من ناتوان که جان جهانی گشای چهرهآ زیبا که پیش صورت خوبت ز شرم سرخ بر آید به رنگ چهرهآ مانی

به لطف نظم بنایی گرفت روی زمین را

به فر دولت یعقوب خان سکندر ثانی

کاشکی من هم سگی ms300 بودی نبودی آدمی از رقیبم سوخت جانم کآن چنان نامحرمی

در حریم حرمتت بهر چه دارد محرمی چون صراحی دم بدم خون میخورم از جام می

کاو چرا با لعل میگون تو دارد همدمی گلشن رخسار را از اشک و آه ما مپوش

زآنکه از آب و هوا دارد گلستان خرمی ما هلالیم و تو ماه بدر از ما در گذر

با کمال خود گر از ما در وجود آمد کمی پیش از این در بی غمی بودم نشان اکنون به عشق

بسکه میجویم نمییابم نشان بیغمی

گر جگر سیل آورد زینسان کجا ماند دگر

در بنای خانهآ صبر بنایی محکمی گه ستم و گاه جفا میکنی ای مه بدمهر چها میکنی بالله اگر کافر چین میکند آنچه تو با خلق خدا میکنی وعده مفرما که جفا کم کنم کی تو بدین وعده وفا میکنی بر دل ما تیر تو باشد صواب گر نزنی تیر خطا میکنی آتش من گر ننشانی به تیغ درد دلم را چه دوا میکنی زاهد از این تقوی و طاعت چه سود کآن همه از رو و ریا میکنی

قصر غم و منزل بیداد را

بهر بنایی چه بنا میکنی

چون بنایی ز دست رفته دلم

چه شود گر دلی به دست آری

685 چند ای گلچهره از خون دلم گلگون کنی

چهره بگشا غنچهسان تا کی دلم را خون کنی سوختم چند از پی محرومی من جام می

بر دهنگیری حجاب آن لب میگون کنی شمع من ms301 چند افکنی آتش به هر خس وز حسد

شعله در جانم زنی سوز مرا افزون کنی ناصحا تا کی نصیحت عاشق مدهوش را

مرده کی آید به خود صد بار اگر افسون کنی زیر دیوار تو زآن افغان کنم کآیی به تنگ

بهر قتل من به قهر از خانه سر بیرون کنی ماه من تا کی زبیمهری مرا داری خراب

وز تو چون نالم گنه در گردن گردون کنی

بر کنار چشم گریان بنایی کن گذر

ای که میخواهی گذر بر ساحل جیحون کنی

هر که در کوی قناعت چو بنایی ره یافت

نبرد منت کس گرچه بود حاتم طی چون به تیغ دوریام از خود جدا میساختی

پس مرا از خیل نزدیکان چرا میساختی عاقبت چون داشتی با من سر بیگانگی

از چه با خویشم در اول آشنا میساختی از دل تنگم چو میرفتی برون ای گنج حسن

پس چرا چندین در این ویرانه جا میساختی ای طبیب آخر علاج درد من بایست کرد

آنچنان کاول به دردم مبتلا میساختی راز پنهانم چو گل ظاهر شد آن روزی که تو

غنچهوش پیراهن صبرم قبا میساختی وه! که میبایست بند از بند من کردن جدا

ای فلک روزی کز آن ما هم جدا ms302 می ساختی

ای بنایی خانهآ غم شد سرای محنتم

وها چه بودت کاین چنین محرم سرا میساختی

هر که جان یافت سوی منزل جانان ره یافت

ای بنایی تو به جان باز چرا میمانی

689 ز داغ تازه سر دست آن گل سوری میان بزم بر افروخت شمع کافوری به داغ ساعد او بین که نقشبند قضا نمود هیأت گلنار بر گل سوری مرا بخوان وبسوزان به داغ خویش که نیست هزار داغ چو یک لحظه آتش دوری ببین به سوختن داغ خویش و بیش مسوز ستاره سوختگان را به داغ مهجوری فتیله را فکن ای داغ تا سیاهی او شود به روی تو حیران چو دیدهآ حوری به یاد روی تو از داغ خویش خون خوردن مرا به از می گلگون و جام فغفوری

به داغ عشق بنایی نه شهرهای در شهر

بدین نشانه تو در کاینات مشهوری

690 چه واقع است که از ما سلام باز گرفتی

طریق پرسش و رسم پیام باز گرفتی پس از سلام ودعا گویم از تو بس عجب است این

که بیسبب ز دعاگو سلام باز گرفتی

چه شد که لطف خود از ما تمام باز گرفتی چو خامه خون سیاهم از آن ز دیده روان است

که ms303 رشحهآ قلم مشک فام باز گرفتی ز نام من مگرت ننگ آمد ای شه خوبان

که نامه از من بیننگ و نام باز گرفتی برای صید دلم دام بود خط توگویا

نبود صید تو لایق که دام باز گرفتی

مگر که درد بنایی دوا نداشت طبیبا

که از معالجهاش اهتمام باز گرفتی رفت سالی و نیامد مه من از راهی وها چه سالی است که بگذشت و نیامد ماهی یادم از خیمهآ روز سفرش میآید شب که بر اوج فلک ماه زند خرگاهی گر چنین پای به دامان غمم خواهد ماند سر بر آرم ز گریبان عدم ناگاهی روز بر خلق شود تیره ز دود دل من هر گه از آتش شوق تو بر آرم آهی این چنین کز ستم کوه غمش میکاهم میبرد عاقبتم باد فنا چون کاهی دولت وصل تو خواهم به فراقم چه کشی که نداری چو من دلشده دولت خواهی

عجبی نیست اگر یاد بنایی نکنی

چه عجب گر ز گدا یاد نیارد شاهی

وگر در باغ میرفتم تو سرو ناز من بودی ز سنگ غصه چون مرغ دلم از جای خود رفتی

به باز آوردن مرغ دلم شهباز من بودی پی تسکین دیگر عاشقان در انجمن گاهی

تغافل میزدی بر من ولی طناز من بودی چو میدیدی ملولم از پی دفع ملال من

به شیرین گویی از هر جا سخن پرداز من بودی اگر همچون بنایی طالعم میکرد ناسازی تو باری بر خلاف طالع ناساز من بودی

693 چو آخرم به جفا خوار و زار میکردی چرا به لطف خود امیدوار میکردی حساب سگ چو نمیگیری از من رسوا چرا ز خیل سگانم شمار میکردی گهی نهفته ز من لاله زار عارض خویش رخم ز خون جگر لالهزار میکردی زپیش دیدهآ من همچو برق میجستی چو ابر چشم مرا اشکبار میکردی بسان غنچه ز من ms304 برکشیده دامن ناز چو لاله خون دلم در کنار میکردی

چو تاب جور بنایی نداشتی ز چه رو

طریق مهر بتان اختیار میکردی

694 گهی مهر و وفا با دیگران گه جور و کین داری

نمیدانم چرا با من نه آن داری نه این داری به رغم من نشانی بر بساط قرب یک یک را

به نوعی دیگر از هر یک مرا اندوهگین داری

به تکلیف و تکلف تا به کی خود را بر این داری ملال خاطرت گر نیست از من چون مرا بینی

گره بهر چه بر ابرو چرا چین بر جبین داری نمودی لعل وخلقی را در آوردی به خون خوردن

گشودی روی شهری را بر آوردی ز دین داری نهادم آستین بر دیده و بگریستم گفتا

تو ای مسکین چه نیکو گریهای در آستین داری

بنایی گفت بیخود چون نمودی خاتم لعلت

که ملک حسن را امروز در زیر نگین داری دم بدم میکشمت از سر کین میگویی کشتنی از تو ندیدم همین میگویی غیر لطف از سخنت هیچ به خاطر نرسد ظاهرا گرچه سخن از سر کین میگویی رو به دیوار بمانی چو گشاید چهره ای که بیش از صفت صورت چین میگویی ناصحا چند نصیحت مگرت کاری نیست کاین حکایت به من بیدل و دین میگویی گفتمش بادهآ لعل تو مرا سرخوش ساخت گفت مستی که سخنهای چنین میگویی با وجود سر کویش که بهشتی است به نقد چند واعظ صفت خلد برین میگویی

ای که گفتی سخنت نیست بنایی نیکو

سخنی نیست مرا گر به از این میگویی ای چشم مرا داده گل روی تو آبی گیسوی تو در گردن جان کرده طنابی بگشا گره از کاکل مشکین که گشاید از رشتهآ جان من سودا زده تابی امروز تویی گنج ملاحت که تو را هست همچون من ویران شده هرگوشه خرابی از چهره دویده است ms305 عرق بر لب لعلت یا شربت قند است معطر به گلابی

دارم چو بنایی قدح دیده پر از خون

کز چشم تو دارد هوس بادهآ نابی به بلای دل فتادم، ز کرشمهآ جوانی چه کرشمه آفت دل، چه جوان بلای جانی به حدیث دلنوازی، به کرشمه چاره سازی به رخ آفتاب عالم، به قد آفت جهانی زده سبزه از گلت سر، شده برگ ریز عمرم که چو بر دمد بهاری، بود از پیش خزانی تو وعیش وکامرانی، من ودرد وناتوانی تو وهر زمان نوایی، من وهر زمان فغانی

تو چو گل به روی هر خس، لبی و هزار خنده

من ویک زمان فدایی، وهزار داستانی خورشید نباشد به صفایی که تو باشی مه را که برد نام؟ به جایی که تو باشی معراج من است آنکه شب آیم به نظاره از روزنه بر بام و سرایی که تو باشی ای قبلهآ جان کعبهآ دل را تو خداوند من بندهآ آن خانه خدایی که تو باشی جویای مه عید چو بر بام بر آیی آنگاه چو انگشتنمایی که تو باشی

گفتی دل تنگ تو که خون کرد چو غنچه

گل پیرهنی آل قبایی که تو باشی

جان خریدن گر توانستی به سیم و زر کسی چون تو آیی غیرت از خاکم بر انگیزد غبار

تا ز مردم چشم نگشاید به رویت هر کسی ملک دل خواهی مکش عشاق را ای گنج حسن

ملک نتواند مسخر ساخت بیلشکر کسی وه! چه درد است اینکه شرح حال خود با هر طبیب

بارها گفتم نمیدارد ز من باور کسی

فارغ از خلقم بنایی بر سر کوی فنا

نی ms306 من از کس منتی دارم نه منت بر کسی سرگشته ساخت بازم، چشم سیاه یاری بر تافت دست صبرم، سرپنجهآ نگاری زین شمع خانهسوزی، مهر خجسته روزی ماه جهان فروزی، سرو سمن عذاری سیمین بدن صبیحی، شیرین دهن ملیحی شکر شکن فصیحی، شوخی سخن گزاری طوطی صفت کلامی، طاووس خوش خرامی کبک تذرو گامی، شهباز جان شکاری زین شوخ نکتهدانی، دل را بلای جانی سر فتنهآ جهانی، آشوب زوزگاری در غنچه نوگل او، نارسته سنبل او در ناله بلبل او، هر سو چو من هزاری رویی به صد نکویی، چشم بنفشهجویی نرگس شکفته گویی، بر طرف لاله زاری گلشن کجا و رویش، سنبل کجا ومویش خود نیست رنگ و بویش، در هیچ نوبهاری

ماندی بنایی از سر، در کار عشق مضطر

مردانه باش دیگر، چون اوفتاد کاری

701

که شد خونریز مژگان من از مژگان خونریزی عجب نبود اگر چون بحر دامن پر گهر دارم

که دارم هر طرف از دیده دریای گهر خیزی به شیرینی قدش نیشکر با برگ را ماند

چو بهر کشتنم در دست گیرد خنجر تیزی ندارد طاقت اندوه عاشق هیچ نازکدل

که تاب محنت فرهاد نارد هیچ پرویزی چو نعل افتاده رخ بر خاک می سایم به هر راهی

که راند خسرو و شیرین بر آنکو روز شبدیزی

خراسان را کنم سرخاب از آن مژگان خون افشان

بنایی گر مرا روزی نگردد سیر تبریزی

202 صبا درد دلم را گر توانی به عرض او رسان نوعی که دانی بر آن شمع شکر لب آتشم را کنی روشن به صد شیرین زبانی مرا تا کشت آن مه شد یقینم که میبوده است عمر جاودانی خورم خون جگر بی او مپندار که مینوشم شراب ارغوانی ز بار غم دو تا شد قامت من دریغا پیر گشتم در جوانی مرا گفتی که مانم بر دلت داغ ms307 الهی مانی و بسیار مانی

در سیراب شد نظم روانت

بنایی تا به گوش او رسانی

703 گر به پیرانه سرم دست دهد ماوایی خوشتر از کوی خرابات نباشد جایی آرزو میکندم از تو چه پنهان دارم شیشهآ باده و کنجی و رخ زیبایی

رحم کن بر دل مجروح و خراب حالی

زآنکه هست از پی امروز یقین فردایی چون در جهان خوبی، امروز کامگاری شاید که عاشقان را، کامی ز لب بر آری با عاشقان بیدل، تا چند ناز و عشوه بر بلبلان مسکین، تا کی جفا و خواری تا چند همچو چشمت، در عین ناتوانی تا چند همچو زلفت، در تاب بیقراری دردی که از تو دارم، جوری که از تو بینم گر شمهای بدانی، دانم که رحمت آری اسباب عاشقی را، بسیار مایه باید دلهای همچو آتش، چشمان رودباری در هجر مانده بودم، باد صبا رسانید از بوستان وصلت، بوی امیدواری گرچه به بوی وصلت، در حشر زنده گردم سر بر نیارم از خاک، از روی شرمساری از بادهآ وصالت، گر جرعهای بنوشم تا زندهام نورزم، آیین هوشیاری ما بندهایم و عاجز، تو حاکمی و قادر گر میکشی به زورم، ور میکشی به زاری

آخر ترحمی کن، بر حال زار حالی

تا چند ناامیدی، تا چند خاکساری بر آمد لاله و گل تا تو یکدم در قدح کوشی

شراب لاله گون آری به کف چون گل قدح نوشی به بستان شاخ گلبن هرطرف سر در سر آورده

که با یکدیگر از بهر طرب دارند سر گوشی نگین می به دست آور فغانی کن به روی گل

چو بلبل از دهن بردار ms308 یکدم مهر خاموشی

متاع فقر نتوانی خریدن زهد مفروشی مگر از تیر باران غم ایام می ترسد

که میآید ز باران آب هر دم در زره پوشی کنی کوشش که گردد روزیت افزون خیال است این

به کوشش چون نخواهد شد فزون چندان چه میکوشی بنایی ساغر می بر کف گل دید و بیخود شد عجب مستی که آوردش نظر در باده مدهوشی

206 گرنه دل را در چمن قد و رخش یاد آمدی

کی زگل برکندی و، از سرو آزاد آمدی یاد آن روزم کند دیوانه کآن زنجیر موی

همچو طفلان بر سرم با سنگ بیداد آمدی گر نکردی هر زمان بیداد دیگر خار غم

پیش گل هر لحظه بلبل کی به فریاد آمدی شور شیرین گر توانستی بدر کردن ز سر

تیشهآ محنت کجا بر پای فرهاد آمدی زان همه ناوک که بر دلها زد آن ابرو کمان

وه! چه بودی گر مرا بر جان ناشاد آمدی گر نه دل زان روی گندم گون کشیدی هر دم آه

خرمن صبرم کجا زین گونه بر باد آمدی کی بنایی روی آوردی به محراب نماز گر نه زآن محراب ابروی توام یاد آمدی

فسون شعر بنایی تو را رسد کاخر

زبان اهل سخن ms309 را به هر فسون بستی

708 ای پری رخساره از سر تا قدم جان بودهای

همچو جان در چشم هر نادیده پنهان بودهای جوهر جسم تو می پنداشتم زآب وگل است

وه چه آب و گل، تمام از جوهر جان بودهای جانفزاتر بودهای بسیار زانفاس مسیح

زندگانی بخشتر از آب حیوان بودهای بر سپهر دلبری میگفتمت ماهی، چه ماه

من غلط کردم، تو خورشید درخشان بودهای

عاقبت کردی یقین خویش با جانان درست

ای بنایی شد یقین کز اهل ایمان بودهای

206 بر دلم ناوک افکن آمده ای خاصه بهر دل من آمدهای تر و تازه است عارضت ای گل تازه گویی ز گلشن آمدهای از تو قطع نظر چگونه کنم که مرا چشم روشن آمدهای

710 زمین را گرنه از کوه غمم بار گران بودی

ز موج آب چشم من بر اوج آسمان بودی شب غم شمع را در سوز بودی نسبتی با من

اگر نه قصهآ سوز دل او را زبان بودی مگو کس را (که) هر دم نیست حال او به زیبایی

که پیدا بود هم حال پری، گر نی نهان بودی نه دل میمیرد از هجران نه وصلش میشود روزی

چنین بودن چو ممکن نیست ای کاش آنچنان بودی سرخود میگرفت از بوستان از شرم رخسارت

اگر در دامن خود سرو را پای روان بودی کمان شد قامتم از تیر آه ای کاش در بازی

جفاجو طفل من مایل به این تیر و کمان بودی ز درد دل سگش را گرنه شبها دل به درد آرم به کویش چون بنایی کی به فریاد وفغان بودی

711 شد آن خورشید مهرویان به آهنگ سپهداری

خداوندا از آسیب زوال او را نگهداری تو تاج پادشاهی ماندی او را از ازل برسر

الهی ms310 تا ابد بر تخت و ملکش پادشه داری

بی راهنمایی سوی مقصود بنایی

کس ره نبرد خاصه چو تو بیهوده گردی

713 دو تا شد قامت من حلقه وار از حلقهآ گوشی

پر از خون چون قدح شد چشمم از لعل قدح نوشی گلی کز تازگی از صوت بلبل گوش میگیرد

محال است این که بر افغان زار من نهد گوشی چنان مدهوشم از عشقش که کس باور نمی دارد

اگر گویم که روزی داشتم چون دیگران هوشی ز مستی آنکه میسازد فراموش اهل بزمش را

خیال است اینکه هرگز یادش آید از فراموشی

کم از سگم چو بنایی اگر ندارم فخر

غلامی سگ او گر شود مرا روزی

715 به رغم من رقیبا چند با آن تندخو گردی

مرا گفتی که یارب همچو من محروم او گردی به آن روی نکو او را به من بد ساختی یارب

شود بد با تو و محروم از آن روی نکو گردی مرا از کوی ms311 او چون اشک راندی در بر مردم

شدم بی آبرو یارب چو من بی آبرو گردی زکوی دوست راندی چون سگانم کو به کو یا رب

رقیبا چون سگی گم کرده صاحب کو به کو گردی فکندی در به در ما را به جستجوی آن سلطان

که یا رب چون گدایان در به در زین جستجو گردی

گدایم کیانند میگفت، گفتم

منم دردمند تو مسکین بنایی

717 آمد خزان و چشمم، چون ابر نوبهاری بر چهرهآ خزانی، در عین لاله کاری اعضا فسرده یکسر کو راح روح پرور تا در عروق دیگر گردد چو روح ساری از سردی هوا بست مجرای روح ساده تنقیح سوده باید بر سودهآ عماری ترکیب جسمت ای جان از باده گرم گردان چون از مزاج ارکان گم گشت خیر ویاری ای گل زخواب سرکش خیز وشراب درکش «اسمع خطاب قم قم عن نفخه القماری» صبح است با چغانه، درکش می مغانه کز بادهآ شبانه در سر خمار داری

من عاشقم بنایی زرق و ریا ندانم

مجنون چه کار دارد با فعل اختیاری

718 ماه کنگر تنگه چون بر رخ نهاد از دلبری زهره بر خورشید پیداگشت و مه بر مشتری

هر که زر در دست دارد میشود نزدیک و من

چون بنایی دور میگردد زدست بیزری نمیخواهم چو زاهد پارسایی زیان میآردم زهد ریایی سوی زهدم مخوان از زهد ای شیخ مکن تغییر در کار خدایی دگر منمای خود را زاهد اینک که نیکو نیست چندان خودنمایی مگو چندین که ترک عشق من کن مرا در عشق خود چند آزمایی ز (ما) بیگانه گشتی کاش از اول نمی کردی به یاران آشنایی چنین کز من جدا افتادی ای جان مرا خواهد فتاد از جان جدایی

غریبانش از آن روزی که گویند

تو را بادا بقا مسکین بنایی ای در بلای عشقت هرگوشه مبتلایی یارب تو دور باشی از هر بد و بلایی تو شاهی از غم تو مانده است سر به زانو هر سو به غم اسیری هر گوشه مبتلایی کردی هزار وعده بهر وفا ولیکن ناید وفا و وعده از چون تو بی وفایی از هیچ اهل جاهی رشکم نیامد اما مردم به خاک کویت از رشک هر گدایی بیگانه وار با من تا ترک گفتگو کرد خوش نایدم حکایت با هیچ آشنایی بدمست من که گیرد گوش از نوای مطرب وه چون رسد به گوشش فریاد بینوایی

در وصف باغ حسنت بر شاخسار معنی

ننشسته چون بنایی مرغ سخن سرایی

چو هست سیل فنا در خراب عمر بنایی

عمارت تو چه حاصل درین سراچهآ فانی

722 داند آن کس کز غمت دارم چه سان روز و شیی

گر بود هر روز در تابی و هر شب در تبی کوکب بدروز خود پندارم و سوزم ز آه

شام هجران از افق هر جا برآید کوکبی تا تو را دیدند شیرین تر زجان از شوق تو

بیدلان از جان تهی کردند هر سو قالبی بر امید آن که آواز تو باشد ایستم

گوش بر آواز طفلان بر در هر مکتبی همچو شمع آتش به جان افتاده بیمارم تو را

خوش برآ ای جان دمی با او که دارد مشربی یا رب آن مه را چه سان در دیده گردد خواب شب

کز در و دیوار او هر سو برآید یاربی غنچه بهر پای بوس سرو من هر دم به باغ

میکشد در هم دهان و گرد میسازد لبی

شد بنایی عاشق از مذهب مپرس او را که او

جز بتان را پیروی کردن ندارد مذهبی ای برده چشم شوخت، صد دل به هر نگاهی از حال دردمندان، می پرس گاه گاهی آهم ز بهر وصلت در سینه ساخت صد ره اما نشد میسر وصلت به هیچ راهی من مهر ومه چه بینم کز عکس آن دو عارض هر سو نگاه کردم، پیداست مهر و ماهی سالی گذشت و آن مه نامد به منزل من یارب مباد کس را زین گونه سال و ماهی گر مهر ماهرویان باشد گناهکاری مشکل که یافت گردد در شهر بی گناهی پرسیدن اسیران گیرم نمی توانی کم زآنکه سوی ایشان گاهی کنی نگاهی

اشکم گواه حال است بر عشق او بنایی

منکر مشو که دارم با خویشتن گواهی ms314 چو بر قلب دلها شکست آوری چه باشد دلی گر به دست آوری تو ماه وما از تو داریم چشم که در منزل ما نشست آوری ره خود رو ای دل به چشمش مبین چو خود را بدان ترک مست آوری خیالش چو مهمان شد از عقل ودین دلا هر چه در خانه هست آوری شکستی دلم گر نخواهی چرا در آن زلف پرچین شکست آوری

بنایی چو ماهی است در بحر عشق

کزآن طره او را به شست آوری

2 سیفی شاعر که گیرد آنچنان خویشتن را کاو مگر علامهایست کرد لعنت هر که دیوانش بدید نیست آن دیوان که لعنت نامهایست

که عاشق را زبان او را دهان نیست به عاشق گفتگو او را از آن نیست که ع

هان میدارد از من آن دهان را مرا با آنکه هیچ از وی نهان نیست

گلچهره و خوب صورت و سیم بر است گویند که کس غمزه زن و عشوه گر استگلچهره و خوب 5

بازی نخوری که جفته چیز دگر است زنهار بدین حکایت از ره نروی بازی نخو ای که خواهی شدن اسیر کفن فخر چند از لباس فاخرهات بگذر از کسوت تن آرایی یاد کن از عظام ناصرهات شاه سلطان حسین بایقرا ز جهان رفت غم نباید خورد مغولی کوسجی برفت برفت کهنه پیر مردکی بمرد بمرد

11 روز راحت به یاری مردم آدمی را کم احتیاج افتد زخم ناخورده را در آسایش کی سوی مرهم احتیاج افتد لاله را بر کنار آب کجا به نم شبنم احتیاج افتد چون نهد سقف خانه رو به شکست به ستون آن دم احتیاج افتد

12 ای که گفتی منافق و مؤمن هر یکی را چگونه حال بود مال این یک فدای دین باشد دین آن یک فدای مال بود

13 خلقی علم کیر بر افراشتهاند آنگاه به کون و کس در انداختهاند این کیر حرام خوارهآ سخت مرا گویا پی شاشه کردنش ساختهاند

21 ستمگرا فلکا کج روا جفاکارا نگویمت که مرا ملک و پادشاهی ده تویی و کهنه رباطی خراب بر سر راه زهرکه خواهی ستان و به هرکه خواهی ده

23 گر قدح ریخته شد جرم تو بود ای ساقی کآینه در نظر بیبصران میداری ای که هرگز پدران مهر ندیدند از تو طمع مهر چرا از پسران میداری گر همه ملک جهان ملکت شود کی ز رزق خویشتن افزون خوری خوردنت قرصی است آخر تا به کی چون شفق از بهر قرصی خون خوری

2 در هجر تو مانده ناتوانم بر جا افتاده چو مشت استخوانم بر جا گویند که یار میرسد و میترسم تا آمدن یار نمانم بر جا یوسف صفتان اهل پرهیز کجا شیرین منشان شهوتانگیز کجا بابلهوسان نسبت عشاق مکن یعقوب کجا خسرو پرویز کجا از نفس بدم جدایی ده یا رب وز قید خودم رهایی ده یا رب بیگانه ز آشنا و خویشم گردان یعنی که به خود آشنایی ده یا رب از گلشن کوی تو بدر خواهم رفت چون لاله به صد خون جگر خواهم رفت صبر است و سفر علاج عاشق گویند چون صبر ندارم به سفر خواهم رفت

6 شد وقت که خلق راه گلشن گیرند مرغان به سر سرو نشیمن گیرند باز از سر مهر نوعروسان بهار اطفال شکوفه را به گردن گیرند

7 ای دل اگرت با غم او خو باشد ور تو غم او خوری چه نیکو باشد ms317 هان ای دل بی غم غم او در بر گیر تا در نگری خود غم او او باشد

13 شبها نه کواکب است بر برج نگون وآن نیست شفق کز او افق شد گلگون (یا)ا درد من غریب دارد گردون رخساره پر از سرشک ودامن پر خون

14 گر جرعه کش و مست خواهی رفتن ور زاهد و حق پرست خواهی رفتن از دست مده ساغر می کآخر کار چون ساغرمی ز دست خواهی رفتن گرچه نکنی ز ناز پروای کسی جان دم بدم ریزی در پای کسی گر ناز و عتاب تو چنین خواهد بود ای وای کسی وای کسی وای کسی

خاطری خوش میکنم او را چه پروای من است * ** زآن می خورم شراب که بیهوشی آورد وز هرچه غیر اوست فراموشی آورد * ** بیرون میا زخانه که ذوق امید وصل بهتر زدید نیست که بیهوشی آورد 3 اگر محب حسینی وراست میگویی مشو مخالف و آهنگ کن به ملک عراق به اسم میرزا غریب ما که بیحد راز دل با می فروشان خواندهایم

همچو ساغر گرد درد باده بیدل ماندهایم * ای بنایی هر زمان جان میکشی پیشش مکش

تا به کی در پیش مردم خودنمایی میکنی ** می کنم جامهآ نو در ره میخانه گرو که مرا جام می کهنه به از جامهآ نو

مرا ز پیر مغان کس جدا نیارد کرد

ز کل خویش جدا چون کنند اجزا را سلام علی قبر خیر الانام علی بن موسی علیه السلام ملک همت از زایرش خواسته فلک رفعت از درگهش برده وام تعالی زهی خاک عنبر نسیم که از عطر او ms319 شد معطر مشام شده روضه اش کعبهآ عام و خواص شده مرقدش قبلهآ خاص وعام پسر بر پسر تا به مهدی هدی پدر بر پدر تا به حیدر امام

بنایی غلامیت را کی سزد

غلام غلام تو را شد غلام1 دم کشتن چو داشت عار از ما روی گرداند تیغ یار از ما در ره او شدیم خاک و هنوز هست در خاطرش غبار از ما

ای بنایی چگونه شاد شویم

که بر آورد غم دمار از ما

دو مدح محمد خان و شکایت از بیدادگری ترکان در خراسان این قصیده دو نسخههای مختلف بالای صد بیت است. سرودهآ دوست محمد حالی سبزواری است. خوش است می ز کف یار خاصه فصل بهار که شد بنفشه وگل همچو زلف و عارض یار بگیر باده و رخسار شاهد گل بین که میدهد خبر از شاهدان گلرخسار شکوفهوار بر افشان درم در این گلشن که نخل بذل دهد میوهآ سعادت بار به جمع مال مکوش و مباش چون نرگس که همچو بیبصران درهم آرد و دینار کسی که دوخت چو ماهی درم به خرقهآ خویش زمانه از سر او پوست برکشید چو مار گذشت آنکه کشیدی ز فقر بیبرگی به باغ از ستم دستبرد (باد) چنار

اگرچه بود از این پیش روز و شب کم و بیش

ز سیر مهر و مه و، دور چرخ ناهموار

دو مدح شاه حسن این قصیده با تخلص حالی در جنی قصاید شماره 5597 ص 51 کتابخانه ملی ملی به مدح شاه حسین ثبت شده است. ساقیا در بحر غم سرگشتهام همچون حباب

خیز و افکن کشتی ما را به گرداب شراب چونکه میگردد خراب آخر ز باد نیستی

به که سازم بر سر میخانهآ خود چون حباب

پر کن آن جام ms320 بلورین را ز یاقوت مذاب تا به کی با زاهد افسرده باشم هم نفس

آتش افکن دم بدم در جان من زآن لعل ناب همچو نرگس جام زر از کف منه این دم که هست

بر سر سلطان گل نیلوفری چتر سحاب نوعروسان چمن در جلوهای نازند باز

شاهد رعنای گل افکنده است از رخ نقاب

باغ دلکش، باده بیغش دلبر ما جرعه کش

وه چه سان کردن توان از بادهآ ناب اجتناب

ممدوح این قصیده معلوم نشد(1) کشیده جرعه ز جامت هزار چون جمشید گرفته قوت ز خوانت هزار چون قیصر اگر زمان غضب بر زمین زنی نیزه وگر محل غزا بر فلک کشی خنجر ز ناف گاو زمین نیش آن شود بیرون ز پشت شیر فلک نوک این زند سر بر به وقت رزم تو را از نهیب خصم چه باک به روز معرکه از حملهآ عدو چه ضرر؟ 5 به هر دیار که باشد عقاب صید افکن به هر مقام که گردد همای جولان گر در آن دیار چه خیزد، ز صعوهآ بیمار در آن مقام چه آید، ز پشهآ لاغر ز مهر تو است مسجل نشان اهل کمال ز مهر توست منور ضمیر اهل هنر به دور مهر رخت سینه را صدف کردن ز پاکی گهر است و، ز صافی جوهر ضمیر پاک تو آینهای بود روشن که همچو عکس در او ظاهر است کل صور تو را چه شرح دهد حالت نهانی خود که بر ضمیر تو پیداست حال هر مضطر ضمیر من ز هر آلودگی است پاک بسی وگر ز بنده تو را نیست این سخن باور

به دل دعای تو گویم ز صبحدم تا شام ms321

به جان حیات تو جویم ز شام تا به سحر دلا در عشق اگرخواهی که سازی حل مشکلها

چو مردان همتی دریوزه میکن از در دلها جمال یار اگر خواهی ببر از خود چو زلف او

وصال کعبه میجویی به سر کن قطع منزلها

این غزل و دو عزل بعدی از جنگ اشعار شماره 324 مجلس

نقل شده است و از بنایی بودنش مشکوک است. هر زمان بیگانهای را با تو محرم دیدهام چون تو بسیار آشنایی در جهان کم دیدهام پوست بر تن چاک شد چون نخل پیوندی مرا تا که پیوند تو را با خویش محکم دیدهام غنچهآ دل شمع سان گل کرد از چشم ترم تا تو را چون شاخ گل خندان وخرم دیدهام پای سبز وپی سفید و رو سیاه وزرد گوش مرد رنگینی به رنگ مدعی کم دیدهام

کی به چندین چشم حالی چرخ عالم دیده دید

آنقدر نادیدنی کز اهل عالم دیدهام تغافل کردنت را عذر بسیار است می دانم

تو را با یک جهان عاشق سر و کار است میدانم نیم هنگامه بر هم زن بیا بنشین که من رفتم

ز یاران دوریت بسیار دشوار است میدانم

445 ببال از شکوهام پیش رفیقان فرصتت بادا

گواه خواریام بهر تو در کار است میدانم پس از گل گل شکفتن غنچه گشتی چون مرا دیدی

گل خیر نصیحتهای اغیار است میدانم زدودم زنگ دل از مصرع فیاض حالی را تو را آینهآ هر صبح در کار است میدانم1

تاریخ عمارت جناب آصفی قوام دین نظام الملک ثانی آنکه چون آصف

به دیوان سلیمانی (چنان) مهر وزارت زد به حکم شاه ابوالغازی عمارت شد رقم بروی

که مه زین مژده بر بام فلک طبل بشارت زد چو زد مهر عمارت خواستم تاریخ سال او خرد گفتا که نیکو یافتی مهر امارت زد27

سیفی بخاری شبی دوشینه دیدم میر سیفی را بخواب خوش

رسانی گفت ms322 آن مرد بخاری را سلام من بگو او را منی مسکین به درگاه خداوندی

چه بدکردم که شعر خویش میخوانی به نام من37

ديوان

ديوان

نبذة عن الكتاب

الفهرس