1 الهی پرده پندار بگشای %~% در گنجینه اسرار بگشای

2 تو ما را وا رهان از مایی خویش %~% که غیر از ما حجابی نیست در پیش

3 تو کار ما به لطف خویش بگذار %~% به کار خویش ما را باز مگذار

4 که کاری کان سزاوار تو باشد %~% نه کار ماست هم کار تو باشد

5 دل ز نگار خوردم را صفا بخش %~% مرا آیینه معنی نما بخش

6 ز ما نفس بد ما را جدا کن %~% دل بیگانه با خویش آشنا کن

7 نهفتی از سخن صد گنج در من %~% در گنج سخن بگشای بر من

8 به لطفت شربتی در کام ما ریز %~% ز جامت جرعه‌ای در جام ما ریز

9 نسیمی از گلستان خودم بخش %~% چراغی از شبستان خودم بخش

10 به حسن نظم چون دادی نظامش %~% کنون زیب و بهایی ده تمامش

11 زر کان مرا پاک و عیان کن %~% به نام شاه در عالم روان کن

12 خداوندا تو آن داری دین را %~% پناه افسر و تخت و نگین را

13 که او امروز گیتی را پناه است %~% خلایق را هم او امیدگاه است

14 به لطف از سایه خویش آفریده %~% جهان در سایه او آرمیده

15 همیشه بر سران سردار می دار %~% ز تاج و تخت برخوردار می دار

16 به عدل او جهان را شاد گردان %~% درون‌های خراب آبادگردان

17 درونش مهبط انوار خود ساز %~% زبانش مظهر اسرار خود ساز

18 همان ران بر دل و دست و زبانش %~% که باشد سود در هر دو جهانش

19 به نیکان ملک او معمور می‌ دار %~% بدان را از در او دور می‌ دار

20 به عونش ربع مسکون را امان ده %~% سکون فتنه آخر زمان ده

1 به نام آنکه این دریای دایر %~% ز عین عقل اول کرد ظاهر

2 عیان شد عین عقل از قاف قدرت %~% سه جوی آورد اندر باغ فطرت

3 ms001 درخت نور چشم جان برافراخت %~% همای عشق بر سر آشیان ساخت

4 دهد بر جویبار چشم احباب %~% ز عین عشق بیخ حسن را آب

5 دو عالم ذره است و مهر خورشید %~% دل رست انگشتری و عشق جمشید

6 سرای روح کرد این خانه گل %~% خورای عشق گشت این خانه دل

7 حصار جسم را از آب و گل ساخت %~% به چندین مهره دیوارش برافراخت

8 فراوان شد اساس شخص آدم %~% به پشتیوان این گل مهره محکم

9 به قدرت راست کرد این خانه گل %~% سه حاکم را در آنجا ساخت منزل

10 که دل را تکیه‌گاه از راست تا راست %~% مقام قلب کرد از صدر چپ و راست

11 چو جسمی بارگاه هفت تو زد %~% دل آمد خیمه بر پهلوی او زد

12 خرد را کو دماغی داشت در سر %~% از این هر دو مقامی داد برتر

13 مزین کرد لطفش سرو قامت %~% به حسن اعتدال استقامت

14 که از صنعش کند درخواست شاهد %~% که انسان را ز سر تا پاست شاهد

15 هر آنچ از گوهر خاک آفریدست %~% تو پاکش بین که پاکش آفریدست

16 همه پاک آمدسم از عالم غیب %~% ز کج بینی ما پیدا شد این عیب

17 ز مینا خسروانی قصری افراخت %~% به شیرین کاری او را بیستون ساخت

18 میان حقه فیروزه پیکر %~% معلق کرد صنعش چار گوهر

19 فلک پیمانه فضل نوالش %~% جهان پروانه شمع جلالش

20 به دیوان ازل حکمش نشسته %~% همه کون و مکان را جمع بسته

21 برانده چرخ و باقی کرده پیدا %~% ز کل من علیهادفان یبقی

22 حریر لاله و گل را به شب ماه %~% ز صنعش داده حسن صبغه الله

23 به تاب خیط شمس و سوزن خار %~% بدوزد قرطه زربفت گلزار

24 ز زرین نشتر خورشید تابان %~% گشاید خون یاقوت از لب کان

25 شکر را در میان نی نهان کرد %~% به چندیش قلم شرح و ms002 بیان کرد

26 سپارد ماهئی را مهر جمشید %~% به خرچنگی رساند تخت خورشید

27 به کرمی داد از ابریشم کناغی %~% به کرمی می‌دهد در شب چراغی

28 قمر با این همه کار و کیایی %~% بود هر مه شبی بی‌روشنایی

29 به موشان جبه سنجاب بخشد %~% کولها در پلنگ و شیر پوشد

30 به بوئی کو کند در نافه افزون %~% کند آهوی مشکین را جگر خون

31 قبایی از برای غنچه پرداخت %~% دگر بشکافت آن را پیرهن ساخت

32 خرد را کار با کار خدا نیست %~% کسی را کار با چون و چرا نیست

33 فلک را با چنین کاری چه کار است %~% همه کاری به حکم کردگار است

34 اگر بودی فلک را اختیاری %~% گرفتی یک زمان برجا قراری

35 ز ما در کار خود حیران‌تر است او %~% ز ما صد بار سرگرددان‌تر است او

36 خرد در کار خود سرگشته رائی است %~% فلک در راه او بی‌دست و پائی است

37 صفات او ز کیف و کم فزونست %~% فلک چون حلقه بیرون در بود

1 ای در هوای معرفت قدرتت چو باز %~% سیمرغ چشم بازو خرد چشم دوخته

2 در شهپر جلال تو ارباب بال را %~% پرهای فکر ریخته و بال سوخته

3 گردون به طوق شوق تو گردن افراخته %~% آتش به داغ طوع تو خود را فروخته

4 لطفت به یکدم و هم قهرت به یک نفس %~% باغ بهشت و آتش دوزخ افروخته

1 ز رحمت انبیا را آفریده %~% وز ایشان مصطفی را برگزیده

2 امام سیصد و شصت و شش اخبار %~% سپهر هر دو شش ماه ده و چار

3 شهشنشاه سریر ملک لولاک %~% سوار عرصه میدان افلاک

4 محمد عالم علم یقین است %~% محمد رحمه للعالمین است

5 به معنی قره العین دو عالم %~% به صورت پشت و روی نسل آدم

6 ز فتح مقدمش در طاق کسری %~% بسی کسر آمده وانگه چو کسری

7 همان ms003 دم آتش کفر از جهان جست %~% زمین از موج سیلاب بلا رست

8 به دارالملک سلمان آن فرو مرد %~% زمین شهر ما این را فرو برد

9 گهی جبریل باشد میر بارش %~% زمانی عنکبوتی پرده دارش

10 شد از شوق بنانش لاغر و زرد %~% قلم کو چون قمر شق قصب کرد

11 بنانش تیف بر گردون کشیده %~% به ایمانی صف مه بر دریده

12 کسی کو داشت در تن گوهر بد %~% چو تیغ انصاف او بر گردنش زد

13 کس او کی تواند کرد تقبیح %~% که آرد سنگ خارا را به تسبیح

14 کجا برد براق او منازل %~% خر عیسی فتد با بار در گل

15 اگر گوید کسی کاندر رهی خر %~% رود با مرکب تازی زهی خر!

16 کلیم آنجا که معجز را بیان کرد %~% دو و دو چشمه از سنگی روان کرد

17 کجا احمد زند بر آب رنگی %~% کلیم آنجا بود بی‌آب و سنگی

18 کجا ساییده چترش سر بر افلاک %~% به جای سایه مهر افتاده بر خاک

19 گهی سر در گلیم فقر برده %~% گهی این اطلس خضرا سپرده

1 شاهی که به نعلین رخ مه آراست %~% گشت از قدمش پشت کج گردون راست

2 بر حسن مه چارده انگشت نهاد %~% مه را بشکست وز آن شب انگشت نماست

1 در آن شب در سرای ام هانی %~% روان شد سوی قصر لا مکانی

2 براق برق سیر آورد جبریل %~% که جوزا را غبارش کرد تکحیل

3 نشست احمد بر آن برق قمر سم %~% چو جرم شمس بر چرخ چهارم

4 براق اندر هوا شد چون شهابی %~% نبی بر پشت او چون آفتابی

5 چو از بیت الحرام احمد سفر کرد %~% به سوی مسجد الاقصی گذر کرد

6 خطاب آمد ز سلطان عطا ده %~% که سبحان الذی اسری به عبده

7 خیال فکر و عقل و روح را مان %~% به صحرای درون تنها برون راند

8 قدم ms004 بر باب هفتم آسمان زد %~% وز آنجا شد علم بر لامکان زد

9 براق و جبرئیل آنجا بماندند %~% به خلوت خواجه را تنها بخواندند

10 چو تیر غمزه در یک طرقوا گویان ملایک %~% رسید از خوابگه تا قاب قوسین

11 ز حضرت خلعت لولاک پوشید %~% رحیق جام اعطیناک نوشید

12 ملایک پرده‌ها را بر گرفته %~% نبی را صحبتی خوش درگرفته

13 ز دیوان الهش هشت جنت %~% ببخشیدند و کرد از آنجا باز گردید

14 به یاران از ماتع آن جهانی %~% کلید جنت آورد ارمغانی

1 ای ممکن دست قدرت بر بساط لامکان %~% منتهای سدره اول پایه‌ات از نردبان

2 کرده همچون آستین غنچه و جیب چمن %~% مجمر خلقت معطر دامن آخر زمان

3 تکیه‌گاهت قبه عرشست و مرقد زیر خاک %~% بر مثال آفتابست این و روشنتر از آن

4 آفتاب اندر چهارم چرخ می‌تابد ولی %~% خلق می‌بینند کاندر خاک می‌گردد نهان

5 گاه بر بالای گردونی و گه در زیر چرخ %~% آفتاب عالم افروزی و ابرت سایه‌بان

6 شمع جمع انبیا چشم و چراغ امتی %~% ز آن زبانت مظهر آیات نورست و دخان

7 خاک مسکین از لباس سایه‌ات محروم ماند %~% خاک باری چیست تا تو سایه اندازی بر آن

8 جای نعلین نبی بر طور در صف نعال %~% بود چون کار نبوت بد بدست دیگران

9 باز شد تاج سر عرش و چنین باشد چنین %~% لاجرم وقتی که پای خواجه باشد در میان

10 کعبه صورت اگر برخیزد از ناف زمین %~% بعد از این گردد زمین بر پای همچون آسمان

1 درودی بی‌شمار از رب ارباب %~% بر احمد باد و بر آل و بر اصحاب

2 پناه خسروان و شهریاران %~% سر و تاج سران و تاجداران

3 اساس خطه دین باد دایم %~% به عون و عدل شاهنشاه قایم

4 سکندر رایت جمشید شوکت %~% فریدون زینت و پرویز طلعت

5 بسیط عالم شاهی گرفته %~% ز اوج ماه تا ماهی گرفته ms005

6 جبینش مظهر آیات شاهی %~% ضمیرش مهبط نور الهی

1 داور دنیا معز الدین حق سلطان اویس %~% آفتاب عدل پرور سایه پروردگار

2 آن شهنشاهی که رای او اگر خواهد دهد %~% چون اقالیم زمین اقلیم گردون را قرار

3 بنامیزد چو آفریدون و هوشنگ %~% ز سر تا پا همه هوشست و فرهنگ

4 طراز طرز شاهی می‌طرازد %~% سر دیهیم و افسر می‌فزاند

5 ز مار رمح او پیچان دلیران %~% ز مور تیغ او دلخسته شیران

6 هلال فتح نعل ادهم اوست %~% شب و روز سعادت پرچم اوست

7 ز یاجوج ستم گشته است آزاد %~% که تیغش در میان سدیست پولاد

8 ظفر در آب تیغش غوطه خورده %~% سر بدخواه آب تیغ برده

9 به جای زر ز آهن دارد افسر %~% ز پولادش بود خفتان چو گوهر

1 شاهی که در بسیط زمین حکم نافذش %~% جذر اصم ز صخره صما شنیده‌اند

2 صد نوبت از سیاهی گرد سپاه او %~% این اشهبان توسن گردون رمیده‌اند

3 تن جامه‌ایست خرقه جسم مخالفش %~% کان جامه را به قد حسامش بریده‌اند

4 آنجم ندیده‌اند در آفاق ثانیش %~% ور ز آنکه دیده‌اند یکی را دو دیده‌اند

5 آن سایه عنایت یزدان که وحش وطیر %~% در سایه عنایت او آرمیده‌اند

6 در آفتاب گردش ازین سایه کی فتاد %~% تا سایبان سبز فلک گستریده‌اند

7 در کار زر به دور کفش خیره مانده‌ام %~% تا آن دو روی را به چه رو بر کشیده‌اند

8 سرویست سر فراز به بستان سلطنت %~% کان سرو را ز عقل و روان آفریده‌اند

9 ماران رمح سینه اعدا ز دست او %~% سوراخ کرده‌اند و بدو در خزیده‌اند

1 سحرگاه ازل کز پرده عرض %~% قضا می‌داد نور و سایه را عرض

2 قدر بنوشت بر اطراف چترش %~% که السلطان ضل الله فی الارض

3 خرد گرد فلک چندانکه گردید %~% کسی بالاتر از چترش نمی‌دید

4 فلک را گفت بردی ای کمان قد %~% چو ابروی ms006 بتان پیشانی از حد

5 تنزل کن ز جای خویش زیرا %~% که ضل چتر سلطانیت اینجا

6 چرا بالا نشستی گفت از آن رو %~% که او چشم جهانست و من ابرو

1 بجز از آتش دراز زبان %~% بجز از خامه زبان کوتاه

2 کس نیارست کرد در عالم %~% دو زبانی و سرکشی با شاه

3 لاجرم خاکسار و سرگردان %~% آن به تون رفت و این به آب سیاه

4 در آن اندیشه مه بگداخت تن را %~% که بندد بر سمندش خویشتن را

5 خیالی چند کج باشد کزین عار %~% توان بستن بر اسب او به مسمار

6 عقابش را چو شد زاغ کمان جفت %~% به وصف الحال نیز این شعر می‌گفت:

1 روز کسوف ار کند قصد بدوزد به تیر %~% قبه سیمین ماه بر سپر آفتاب

2 گاه ز فیض کفش خاک مرصع بساط %~% گاه ز گرد روز معنبر نقاب

3 کی شودش همعنان خیل ملک چون نداشت %~% پایه پهلو زدن ماه نوش در رکاب

4 ای کف خنجر کشت کرده ز جان صد هزار %~% خصم جگر تشنه را سیر به یک قطره آب

5 رای تو بر آسمان بارگهی زد که هست %~% بافته از قطب میخ تافته صبحش طناب

6 حمله قهر تو ساخت زهره شیران تباه %~% آتش تیغ تو کرد گرده گردان کباب

7 در عجبم تا چرا کرد به دوران تو %~% صدمه باران و باد گنبد گل را خراب

8 فتنه بیدار را عدل تو در خواب کرد %~% فتنه نبیند دگر چشم جهان جز به خواب

9 کرده به زخم زبان سرزنش سرکشان %~% تیغ جهانگیرت آن هندوی مالک رقاب

10 خرد کو هست عالم را آب و جد %~% چو طفلان بیش رایت خوانده ابجد

11 تو خورشیدی و تختت چرخ چارم %~% چهارش پایه چار ارکان عالم

1 طاووس روز تا ز افق جلوه می‌کند %~% شاها همای رای تو دولت شکار باد

2 این روزگار و دایره لاجورد ms007 را %~% دایم به گرد نقطه چترت مدار باد

3 هر خلعت مراد که ‌می‌بخشد آسمان %~% از جامه خانه کرمت مستعار باد

4 خورشیدت از شمار غلاماندرگه است %~% بر در تر از غلام چنین صد هزار باد

5 گر ماه بر خلاف مرادت کند مدار %~% چون دست زهره پای قمر در نگار باد

6 ماه قدح چو دور کند در سرای عیش %~% ناهید خوش سرای ترا پرده‌دار باد

7 هر کس که در یمین تو چون تیغ راسخ است %~% دایم چو خاتم تو به زر در یسار باد

8 تا هست کرد این مدر افلاک را مدار %~% دور تو چون مدار فلک برقرار باد

9 بی گرد فتنه دامن آخر زمان بچین %~% وصل قبای دولت این روزگار باد

10 با اینکه نیست مثل من امروز بلبلی %~% چون من بهار مدح ترا صد هزار باد

11 مرا یک روز شاهنشاه عالم %~% چراغ دودمان نسل آدم

12 محیط مکرمت گردون همت %~% جهان سلطنت خورشید دولت

13 سریر آرای ملک اردوانی %~% بهار دولت چنگیز خانی

14 جهانگیر و جهانبخش و جوانبخت %~% که برخوردار باد از تاج و از تخت

15 فرستاد و به خلوت پیش خود خواند %~% به عادت پیش تخت خویش بنشاند

16 ز سلک نظم و نثر آن بحر ز خار %~% طلب می‌کرد ازین طبع گهربار

17 چو لعل یار در الفاظ رنگین %~% معانی خویش و باریک شیرین

18 مرا گفت ای سخنگوی گهر سنج %~% چه پنهان کرده‌ای در کنج دل گنج

19 کهن شد قصه فرهاد و خسرو %~% بیاور خسروانه نقشی از نو

20 نماند آن شورش حلوای شیرین %~% بیارامید جوش ویس و رامین

21 بیاور شاهد عذاری لایق %~% که رمز آب رخ عذار و وامق

22 درین قرابه‌های سبز زرکار %~% نظامی را سیه شد در شهسوار

23 رواجی نیست آن سیم کهن را %~% بنامم سکه نو زن سخن را

24 مرصع ساز تاج و ذکر جمشید %~% منور کن چراغ چشم ms008 خورشید

25 عذار روشن خورشید عذرا %~% مزین کن به نظمی چون ثریا

26 جهان را از سخن ده یادگاری %~% ز دستی دیگرش بر نه نگاری

27 ز عین طبع صافی کن روان بحر %~% در آور هر زمان بحری در آن بحر

28 ز هر جنسی حکایت در هم آمیز %~% ز هر نوعی غزلهایی نو انگیز

29 چو این عالی خطاب آمد به گوشم %~% کمر بستند عقل و فکر و هوشم

30 مرا گفتند: سلمان وقت دریاب %~% که دولت را مهیا گشت اسباب

31 ادای حق پنجه ساله نعمت %~% اگر داری هوس دریاب فرصت

32 ز هر طوری سخن با خویش داری %~% ز کان و بحر گوهر بیش داری

33 به طرز نو معانی را بیان کن %~% طراز دامن آخر زمان کن

34 ز ششتر تا به شام اندر شکر گیر %~% ز عمان تا بد خشان در گهر گیر

35 به کلک عنبرین در روز و شب باف %~% حریر شکرین را در قصب باف

36 ادای شکر همت کرده باشی %~% حق خدمت بجای آورده باشی

37 در آن ره چون قلم مشیا علی الراس %~% شدم در سخن سفتن به الماس

38 دل من در حجاب حجره فکر %~% نمی‌کرد آرزو جز شاهد بکر

39 ز روی آن معانی پرده بگشود %~% کزان معنی کسی را روی ننمود

40 لباس نظم اگر خوبست اگر زشت %~% به بکری تار و پودش فکر من زشت

41 نهادم بر کف گیتی نگاری %~% برو بگذاشتم خوش یادگاری

42 ز گردون بگذرانیدم سخن را %~% بدان حضرت رسانیدم سخن را

43 نهادم من درین فیروزه مجمر %~% بسی ز انفاس مشکین عود و عنبر

44 جهان خواهد معطر گشت ازین بوی %~% کنون چندانکه خواهد گشتن این گوی

45 توقع دارم از هر خرده جویی %~% وز ایشان کز کرم دارند بویی

46 که گر باری بر آید بوی لادن %~% ازین مجمر بر آن پوشند دامن

47 به فر دولت دارای عالم %~% طمع ms009 دارم گرین معنی بود کم

48 کنون خواهم حدیث آغاز کردن %~% در گنج سخن را باز کردن

1 خبر دادند دانایان پیشین %~% که وقتی پادشاهی بود در چین

2 زمانه تابع حکم روانش %~% سلاطین خاک بوس آستانش

3 رسوم داد و دین بنیاد کرده %~% به داد و دین جهان آباد کرده

4 به عهدش کس نبودی در همه چین %~% جگر خونین بجز آهوی مشکین

5 چنان کبک از عقاب آسوده خفتی %~% که باز انگشت بر دندان گرفتی

6 سپاهش کوه و هامون بر نمی‌تافت %~% عطایش گاو گردون بر نمی‌تافت

7 به چین خواندندی او را شاه غفغور %~% ولی در اصل نامش بود شاپور

8 ز فرزند آن شهنشه یک پسر داشت %~% که از جان عزیزش دوست‌تر داشت

9 همایون کوکبی خورشید جامش %~% فریدون موکبی جمشید نامش

10 جهان را تازه و نو شهریاری %~% ز جمشید و فریدون یادگاری

11 چو با تیغ و سنان بودی خطابش %~% که تابش داشتی غیر از رکابش

12 به روز رزم ره بر چرخ می‌بست %~% چو تیر از دست او مریخ می‌جست

13 اگر با وی شدی گردون به میدان %~% ربودی گوی گردون را به چوگان

14 چو کلکش بر حریر آغاز تحریر %~% نهادی پای دل کردی به زنجیر

15 به دانه مرغ دلها صید می‌کرد %~% به دام عنبرینش قید می‌کرد

16 ز صبح و شام پود و تار می‌بافت %~% به چالاکی شب اندر روز می‌تافت

17 چو کان و ابر کار او سخا بود %~% ز سر تا پا همه حلم و حیا بود

18 عذار او خطی بر گل کشیده %~% حدیثش پرده شکر دریده

19 چو ابری ابروانش بر گلستان %~% کشیده سایبان‌ها بهر مستان

20 نبودی روز و شب جز با هنرمند %~% نجوید پر هنر الا هنرمند

21 همه کس را هنر در کار باشد %~% نخست آنکس که او سردار باشد

22 نبودی جز نشاط و عیش کارش %~% بجز می خوردن و میل شکارش ms010

23 ملک فرمود تا یک شب به باغی %~% که بر هر خار بود از گل چراغی

24 هزاران بلبل اندر باغ و هر یک %~% گرفته راه عنقا و چکاوک

25 به صد دستان نواها بر کشیده %~% گل و سوسن گریبانها دریده

26 به پای سرو سنبل در فتاده %~% بنفشه پیش سوسن سر نهاده

27 ز مستی چشم نرگس رفته در خواب %~% گرفته عارض گل‌ها ز می تاب

28 هر آن سازی که دل می‌خواست کردند %~% ز می شاهانه بزمی راست کردند

29 یکایک را بجای خود نشاندند %~% ندیمان و حریفان را بخواندند

30 نواهای نی و دف برکشیدند %~% ز هر سو مطربان صف بر کشیدند

31 مغنی چون نوای عود دادی %~% نوای زهره از قانون فتادی

32 ظریفان در لطافتهای شیرین %~% ندیمان در حکایتهای رنگین

33 ز مستی سرو قدان در شمایل %~% به دعوی ماهرویان در مقابل

34 دماغ حاضران از بوی آن خوش %~% لب شکر لبان را جان بر آتش

35 عقاب خوش عنان در عین جولان %~% کمیت گرم رو گردان به میدان

36 نسیم از بوی می افتان و خیزان %~% قدح بر لعل و مروارید ریزان

37 به جای جرعه جان می‌ریخت ساقی %~% می و جان هر دو می آمیخت ساقی

38 خروش الصبوح از خاکیان خاست %~% ز رنگین جرعه هر جا بوی جان خاست

39 وز آن سو ازغنون بلبل آواز %~% ز یک سو در عمل شاهد فتن باز

40 پرستاران خاص شاه بودند %~% به خوبی هر یکی چون ماه بودند

41 ز پرها راست کرده قرصه شید %~% عنادل در هوای صوت ناهید

42 چو در برج چهارم منزل ماه %~% میان چار بالش مسکن شاه

43 نبود از کامرانی هیچ باقی %~% همه شب بود نوشانوش ساقی

44 ز خواب خوش گران شد افسر شاه %~% چو خم شد بر کف شب ساغر ماه

45 همی کردند خود را یک به یک گم %~% حریفان چون به وقت صبح انجم ms011

46 ز پیش شاه باقی را براندند %~% ز نزدیکان غلامی چند ماندند

47 ملک در خواب شد چون چشم خود بست %~% ز جا برخاست ساقی شمع بنشست

1 چو روی خود بهشتی دید در خواب %~% روان هر سوی چو کوثر چشمه آب

2 کنار جوی ریحان بر دمیده %~% میان باغ طوبی سر کشیده

3 فراز شاخ مرغان خوش آواز %~% همی کردند با هم سر دل باز

4 ز شبنم تاج گل چون تاج پرویز %~% بر آن آویزه نور دلاویز

5 همه خاکش عبیر و زعفران بود %~% همه فرشش حریر و پرنیان بود

6 صبا می‌کرد بر گل جان فشانی %~% به گل می‌داد هر دم زندگانی

7 میان باغ قصری دید عالی %~% چو برج ماه خورشیدیش والی

8 ملک می‌گفت با خود که این چه جایست %~% که جوزا صورت و حورا نمایست

9 بر آن آمد که فردوس برین است %~% قصور خلد و جای حور عین است

10 درین بود او که ناگه بی حجابی %~% ز بام قصر سر زد آفتابی

11 چو خورشیدش عذار ارغوانی %~% درخشان از نقاب آسمانی

12 بتی رعنا و کش ماه مقنع %~% چو مه بر جبهه اکلیلش مرصع

13 فروغ عارض او عکس خورشید %~% نگین خاتمش را مهر جمشید

14 ز سنبل بر سمن مرغول بسته %~% ز موغولش بنفشه دسته دسته

15 لب لعلش درخشان در نگین داشت %~% به پیشانی خم ابروی چین داشت

16 ز زلفش سنبل اندر تاب می‌شد %~% ز شرم عارضش گل آب می‌شد

17 اگر در دل خیالش بسته گشتی %~% ز تاب دل عذارش خسته گشتی

18 قضا شهزاده را ناگه خبر کرد %~% در آن زلف و قد و بالا نظر کرد

19 صباح زندگانی شد بر او شام %~% که آمد آفتابش بر لب بام

20 قضای آسمانی چون بر آید %~% اگر بندی در از بامت در آید

21 کمند عنبر از بالای آن قصر %~% فرو هشته ز سر تا پای آن ms012 قصر

22 دل سودایی او بی سر و پا %~% به مشکین نردبان بر شد به بالا

23 دل جمشید را ناگه پری برد %~% به دستانش ز دست انگشتری برد

24 چو بیدل شد ملک فریاد در بست %~% بجست از خواب و خواب از چشم او جست

25 همی زد دست بر سر سنگ بربر %~% که نه دل داشت اندر بر نه دلبر

26 همی نالید و در اشک می‌سفت %~% به زاری این غزل با خویش می‌گفت

1 گفتم خیال وصلت گفتا به خواب بینی %~% گفتم مثال رویت گفتا در آب بینی

2 گفتم به خواب دیدن زلفت چگونه باشد %~% گفتا که خویشتن را در پیچ و تاب بینی

3 گفتم که روی و مویت بنمای تا ببینم %~% گفتا که در دل شب چون آفتاب بینی

4 خروشش چون پرستاران شنیدند %~% یکایک سر به سر پیشش دویدند

5 که شاها چیست حالت ناله از چیست %~% جهان محکوم تست این نالش از کیست

6 چه کم داری که هیچت کم مبادا %~% چه غم داری که هیچت غم مبادا

7 به دل گفت این همی باید نهفتن %~% خیالست این نشاید باز گفتن

8 من این حال دل خود با که گویم %~% دوای درد پنهان از که جویم

9 چه گویم من که سودای که دارم %~% خیال سرو بالای که دارم

10 دهانی را کزو قطعا نشان نیست %~% میانی را که هیچش در میان نیست

11 ندیده من بدو چون دل نهادم %~% چرا دل را به هیچ از دست دادم

12 پدر گر صورت حالم بداند %~% مرا بی هیچ شک دیوانه خواند

13 همان بهتر که راز دل بپوشم %~% شکیبائی کنم در صبر کوشم

14 سرشک خود چو آب جو خرابم %~% یقین دانم که خواهد بردن آبم

15 همی گفتند و او خاموش می‌بود %~% به پاسخ قفل درج لعل نگشود

16 یکی می‌گفت: این سودای یارست %~% دگر می‌گفت این رنج خمارست

17 ز نو ms013 بزم صبوحی ساز دادند %~% حریفان را به بزم آواز دادند

18 نوای ارغنونی بر کشیدند %~% شراب ارغوانی در کشیدند

19 صبا برخاست گرد باغ گردید %~% ز گلرویان بستان هر که را دید

20 یکایک را درین مجلس دلالت %~% همی کرد از پی رفع ملالت

21 نخست آمد گل صد برگ در پیش %~% زر آورد و می گوینده با خویش

22 زر افشان کرد و از می مجلس آراست %~% به صد رو از شهنشه عذرها خواست

23 به زیر لب دعایش گفت صد راه %~% رخ اندر پاش می‌مالید کای شاه

24 ز دلتنگی دمی خود را برون آر %~% به می خوردن نشاطی در درون آر

25 من از غم داشتم در دل بسی خون %~% ز دل کردم به جام باده بیرون

26 شما را زندگانی جاودان باد %~% که ما خواهیم رفتن زود بر باد

27 در آمد بلبل صاحب فصاحت %~% که بادا خسروا فرخ صباحت

28 دمی با دوستان خوش باش و خندان %~% که دنیا را بقایی نیست چندان

29 تو این صورت که بینی بسته بر هم %~% چو گل از هم فرو ریزد به یک دم

30 درآمد لاله ناگه با پیاله %~% تو گفتی از زمین بر رست لاله

31 که شاها لاله دردی کش آورد %~% مئینی و آنگه نه ز آن می کان توان خورد

32 از آن می ساقیان را گرچه ننگست %~% که نیمی صاف و نیمی تیره رنگست

33 نشاید ریخت می گر درد باشد %~% که دردی نیز هم در خورد باشد

34 فرود آورد سر غمگین بنفشه %~% که کمتر کس شها مسکین بنفشه

35 چو گل بهر نثار ار زر ندارم %~% همینم بس که درد سر ندارم

36 در آمد نرگس سرمست مخمور %~% که باد از حضرتت چشم بدان دور

37 من مخمور دارم یک دو ساغر %~% فدایت کردم اینک دیده بر سر

38 درآمد سرو دست افشان و آزاد %~% که شاها جاودان سر سبزیت باد ms014

39 چرا بهر جهان دل رنجه داری %~% دلی نازک همچون غنچه داری

40 بیا از کار من گیر اعتباری %~% که آزادم ز هر کاری و باری

41 نیاید هیچ کس اندر بر من %~% نمی‌بیند برهنه کس تن من

42 تهی دست و مقل‌الحال باشم %~% ولیکن مستقیم احوال باشم

43 درخت میوه را بین کان همه بار %~% کشد از بهر روزی آخر کار

44 برش غیری خورد بادش برد برگ %~% بماند در میان عریان و بی برگ

45 زبان کرد از ثنای شاه سوسن %~% به فصلی خوش چو فصل گل مزین

46 که من آزاد کرد پادشاهم %~% چو سنبل از غلامان سپاهم

47 به آزادیت شاها صد زبانم %~% غلام همت آزادگانم

48 چو گل می‌بینمت امشب پریشان %~% ز ما چون غنچه در هم چیده دامان

49 هوس گر تخت و تاج و شهرداری %~% چو گل هم تا جور هم شهریاری

50 به هر کنجی گرت صد گونه گنج است %~% به هر گنجی از آن صد گونه رنج است

51 چه برد از گنج افریدون و هوشنج %~% که دایم باد ویران خانه گنج

52 بسی سوسن ملک را داشت رنجه %~% زبانش در دهن بگرفت غنچه

53 تو ای سوسن ز سر تا پا زبانی %~% حدیث کار و بار دل چه دانی

54 تو از نو رستگانی آب و گل را %~% من از پیوستگانم جان و دل را

55 نه من صاحب دلم کار دل است این %~% تو دم درکش که نه کار گل است این

56 ملک می‌کرد چون گل پیرهن چاک %~% سخن در زیر لب می‌گفت حاشاک

57 گهی با سرو رعنا رقص می‌کرد %~% گهی بر یاد نرگس باده می‌خورد

58 که این چون چشم مست یار او بود %~% که آن چون قامت دلدار او بود

59 چو از چوگان زلف او شدی مست %~% به جعد سنبل چین در زدی دست

60 چو با اندیشه لعلش فتادی %~% لب نوشین ساغر بوسه ms015 دادی

61 چو گشتی باغ و گلشن بر دلش تنگ %~% شدی در دامن صحرا زدی چنگ

62 دمی چون شمع پیش باد می‌مرد %~% که باد از کوی او بویی همی برد

63 کنیزی داشت شکر نام جمشید %~% که بود از صوت او در پرده ناهید

64 لب شکر چو گشتی هم لب عود %~% بر آوردی به سوز از حاضران دود

65 چو نی بستی کمر در مجلس شاه %~% به شیرینی زدی بر نیشکر راه

66 در آن مجلس نوائی آنچنان ساخت %~% که بلبل نعره زد گل خرقه انداخت

67 ملک زاده سرشک از دیده می‌راند %~% روان چون آب بیتی چند می‌خواند

68 نوائی کرد شیرین شکر آغاز %~% ز قول شاه می‌داد این غزل ساز

1 مطول قصه‌ای دارم که گر خواهم بیان کردن %~% به صد طومار و صد دفتر نشاید شرح آن کردن

2 به معنی صورتی امشب نمودی روی و این صورت %~% نمی‌یارم عیان گفتن نمی‌شاید نهان کردن

3 من این صورت کجا گویم من این معنی کرا گویم %~% کز اینها نیست این صورت که پیدا می‌توان کردن

4 دل من رفت و من دست از غم دل می‌زنم بر سر %~% چرا تن می‌زنم باید مرا تدبیر جان کردن

5 مرا یاری درونی نیست غیر از اشک و من او را %~% به جست و جوی این حالت نمی‌یارم روان کردن

6 به مهر روی او با صبح خواهم همنفس بودن %~% به بوی زلف او بر باد خواهم جان فشان کردن

1 چو صبح از جیب گردون سر بر آورد %~% زمانه چتر گردون بر سر آورد

2 برون رفت از دماغ خاک سودا %~% جهان را مهری از نو گشت پیدا

3 و لیکن همچنان سودای آن ماه %~% فزون می‌گشت هر دم در سر شاه

4 ازین سودا درونی داشت ویران %~% چو گنجی شد به کنجی گشت پنهان

5 چو گل پیچیده دل در غنچه بنشست %~% در خلوت به روی خلق ms016 در بست

6 مقیمان را ز پیش خویش می‌راند %~% ندیمان را به نزد خود نمی‌خواند

7 ندیم او خیال یار او بود %~% خیال یار یار غار او بود

8 چو اندر پرده راه کس نمی‌داد %~% ندیمانش برآوردند فریاد

9 که این حال پسر در اضطراب است %~% به کلی صورت حالش خراب است

10 بباید رفتن این با شاه گفتن %~% ز شاه این قصه را نتوان نهفت

11 ز آنجا روی در درگاه کردند %~% حکایت‌های او با شاه کردند

12 که: شاها حالت شهرزاد دریاب %~% که نه روزش قرارست و نه شب خواب

13 به خاک انداخته چرخش چو تیر است %~% کمان قد گشته و اکنون گوشه گیرست

14 چو ابر از دیده باران می‌فشاند %~% چو گل هر دم گریبان می‌دراند

15 ز آهش آسمان را دل کبابست %~% جهان را چشم‌ها زین غم پر آبست

16 پدر چون واقف از حال پسر گشت %~% ز احوال پسر آشفته‌تر گشت

17 بع غایت ز آن پریشانی دژم شد %~% ز تخت سلطنت سوی حرم شد

18 همایون مادر جمشید را گفت %~% که: «روز شادی ما راست غم جفت

19 خبر داری که رود ما سراب است %~% اساس ملک جمشیدی خراب است

20 ز دست جم جهان انگشتری برد %~% ندانم دیو ره زد یا پری برد

21 چو مادر قصه را کرد از پدر گوش %~% ز خود رفت و زمانی گشت خاموش

22 ز نرگس‌ها سمن بر ژاله افشاند %~% به ناخن‌ها از سوسن لاله افشاند

23 ملک دستش گرفت از پیش برخاست %~% که کار ما نخواهد شد بدین راست

24 بیا تا باد پایان بر نشینیم %~% رویم احوال جم را باز بینیم»

25 از آنجا سوی جم چون باد رفتند %~% ز گرد راهش اندر برگرفتند

26 چو زلف اندر سر و رویش فتادند %~% بسی بر نرگس و گل بوسه دادند

27 پدر گفتش که: «ای چشم مرا نور %~% چه افتادت که از مردم شدی دور ms017

28 تو عالم را چو چشمی نیست در خور %~% که در بندی به روی مردمان در»

29 چو مال در درد بالای تو چیناد %~% بد فرزند را مادر مبیناد

30 به حق شیر این پستان مادر %~% که یکدم خوش بر آی ای جان مادر

31 اگرچه مهربان باشد برادر %~% نباشد هیچکس را مهر مادر

32 اگرچه دایه دارد مهر جانی %~% چو مادر کی بود در مهربانی

33 ملک‌زاده ز دل آهی بر آورد %~% ز سوز دل به چشم آب اندر آورد

34 «دریغا من که در روز جوانی %~% چو شب شد تیره بر من زندگانی

35 هنوز از صد گلم یک ناشکفته %~% گلستانم نگر بر باد رفته

36 مرا دردیست کان درمان ندارد %~% مرا راهیست کان پایان ندارد»

37 همی گفت این و در دل یار جویان %~% در اثنای سخن گریان و مویان

38 گهی دست پدر را بوسه دادی %~% گهی در پای مادر سر نهادی

39 ملک جمشید دانا بود و دانست %~% که جنت زیر پای مادرانست

40 شهنشه گفت: «کاین سودای عشق است %~% درین سر شورش غوغای عشق است

41 همانا دل به مهری گرم دارد %~% ولی گفتن ز مردم شرم دارد

42 کنون این کار را تدبیر سهل است %~% به تدبیر اندران تاخیر جهل است

43 بباید مجلسی خوش راست کردن %~% حضور گلرخان درخواست کردن

44 کجا در نوبهاری لاله روی است %~% کجا در گلشنی زنجیر موی است

45 به پیش خویش باید دادش آواز %~% مگر از پرده بیرون افتند این راز»

46 منادی گر منادی کرد آغاز %~% که مهرویان چین یکسر به پرواز

47 به ایوان همایون جمع گردند %~% شبستان حرم را شمع گردند

48 هزاران شاهد مه روی با شمع %~% بدین ایوان شدند از هر طرف جمع

49 چو شب گیسوی مشکین زد به شانه %~% جمال روز گم شد در میانه

50 بتان چین شدند از پرده بیرون %~% به عزم بزم ایوان همایون

51 درآمد ms018 هر سمن رخساری از در %~% به شکل لاله با شمعی معنبر

52 پری پیکر بتان سر تا به پا نور %~% قدح بر دستشان نور علی نور

53 گل رخسارشان در خوی نشسته %~% هزاران عقد در بر گل نشسته

54 سمن رویان چو گل افتاده بر هم %~% چو برگ گل نشسته تنگ بر هم

55 ز عکس رنگ روی لاله رویان %~% شده در صحن مجلس لاله رویان

56 سر زلف سیه در عود سوزی %~% نسیم صبح در مجمر فروزی

57 ثوابت در تحیر مانده بر چرخ %~% فلک در گردش و سیاره در چرخ

58 به عالی منظری بر شاه جمشید %~% نشسته با پدر چون ماه و خورشید

59 پدر هر دم یکی را عرضه کردی %~% به یادش ساغر می باز خوردی

60 ملک گفت: «ای پسر زین خوب رویان %~% دل و طبعت کدامین راست جویان

61 درین مجلس دلارامت کدامست %~% دلارام ترا آخر چه نام است

62 ملک زاده ملک را گفت شاها %~% کواکب لشکرا گردون پناها!

63 چه شاید گفتن این بت پیکران را %~% که رشک آید بر ایشان بتگران را

64 عروسان نگارستان چین‌اند %~% غزالان شکارستان چین‌اند

65 ولی پیشم همان دارند مقدار %~% که خضرای دمن با نقش دیوار

66 ز جام دیگر این مستی است ما را %~% به جان دیگر این هستی است ما را

67 خلیلم گر درین بتخانه هستی %~% طلسم این بتان را بر شکستی

68 همه ایوان نگارستان مانی است %~% دریغا کان نگارستان ما نیست

69 بود هر دل به روی خوب مایل %~% ولی باشد به وجهی میل هر دل

70 چو دارد دوست بلبل عارض گل %~% چه در وجهش نشیند زلف سنبل

71 چو نیلوفر به خورشیدست مایل %~% ز مهتاب جهانبخش چه حاصل»

1 در آخر غنچه این راز بشکفت %~% حدیث خواب یک یک با پدر گفت

2 پدر گفت: «این پسر شوریده حالست %~% حدیثش یکسر از خواب و خیالست

3 همی ترسم که ms019 او دیوانه گردد %~% به یکبار از خرد بیگانه گردد»

4 به مادر گفت: «تیمار پسر کن %~% علاج جان بیمار پسر کن»

5 همایون هر زمان می‌داد پندش %~% نبود آن پند مادر سودمندش

6 دلش را هر دم آتش تیزتر بود %~% خیالش در نظر خونریز تر بود

7 در آن ایام بد بازرگانی %~% جهان گردیده ای و بسیار دانی

8 بسان پسته خندان روی و شیرین %~% زبان چرب و سخن پر مغز و رنگین

9 بسی همچون صبا پیموده عالم %~% چو گل لعل و زر آورده فراهم

10 گهی از شاه رفتی سوی سقسین %~% گهی در روم بودی گاه در چین

11 به هر شهری ز هر ملکی گذر داشت %~% ز احوال هر اقلیمی خبر داشت

12 چنان در نقش بندی بود استاد %~% که می‌زد نقش چین بر آب چون باد

13 پری را نقش بر آینه می‌بست %~% پری از آینه فکرش نمی‌رست

14 ز رسمش نقش مانی گشته بی‌رنگ %~% ز دستش پای در گل نقش ارژنگ

15 کجا سروی سمن عارض بدیدی %~% ز سر تا پای شکلش بر کشیدی

16 همه اشکال بت رویان عالم %~% به صورت داشت همچون نقش خانم

17 ملک جمشید چون از کار درماند %~% شبی او را به خلوت پیش خود خواند

18 نشاندش پیش و از وی هر زمانی %~% همی جست از پری رویان نشانی

19 کز آن خوبان که دیدی یا شنیدی %~% کدامین را به خوبی برگزیدی

20 کدامین مه به چشمت خوش برآمد %~% کدام آب حیایتت خوشتر آمد

21 به پاسخ دادنش نقاش برخاست %~% سخن در صورت رنگین بیاراست

22 که: «شاها حسن خوبان بی‌کنار است %~% در و دیوار عالم پر نگار است

23 ولی در هر یکی رنگی و بویی است %~% کمال حسن هر شاهد به رویی است

24 رطب را لذت شکر اگر نیست %~% در آن ذوقیست کان هم در شکر نیست

25 ازین خوبان که من دیدم به هر بوم ms020 %~% ندیدم مثل دخت قیصر روم

26 مه از شرم رخ او در نقاب است %~% میان ماه رویان آفتاب است

27 تو گویی طینش از آب و گل نیست %~% ز سر تا پا به غیر از جان و دل نیست

28 به میدانست با مه در محاذات %~% به اسب و زخ شهان را می‌کند مات

29 به حسن و خوبیش حسن ملک نیست %~% چنان مه در کبودی فلک نیست

30 ز مویش رومیان ز نار بستند %~% ز مهر رویش آتش می‌پرستند

31 نه او کس برون پرده دیده %~% نه اندر پرده آوازش شنیده

32 که یارد نام شوهر پیش او گفت %~% که زیر طاق گردون نیستش جفت

33 ازین خور طلعتی ناهید رامش %~% از این مه پیکری خورشید نامش

34 چو گیرد جام می در دست خورشید %~% ببوسد خاک ره چون جرعه ناهید

35 سفر می‌کردم اندر هر دیاری %~% ز چین افتاد بر رومم گذاری

36 در آن اقلیم بازاری نهادم %~% سر بار بدخش و چین گشادم

37 ز هر سو مشتری بر من بجوشید %~% چنان کاوازه‌ام خورشید بشنید

38 فرستاد و ز من دیبای چین خواست %~% چو لعل خود بدخشانی نگین خواست

39 متاعی چند با خود برگرفتم %~% به سوی منزل آن ماه رفتم

40 دری همچون جبین خوش بوستانی %~% به هر جانب یکی حاجب ستاده

41 مرا بردند در خوش بوستانی %~% در او قصری به شکل گلستانی

42 ز برج آسمان تابنده ماهی %~% چو انجم گردش از خوبان سیپاهی

43 چو چشم من بدان مه منظر افتاد %~% دل مسکین ز دست من در افتاد

44 همان دم خواست افتادن دل از پای %~% به حیلت خویشتن را داشتم بر جای

45 کلید قفل یاقوتی ز در ساخت %~% دل تنگم بدان یاقوت بنواخت

46 ز منظر ناگهان در من نظر کرد %~% دل و جان مرا زیر و گذر کرد

47 متاع خویشتن پیشش نهادم %~% دل و دین هردو در شکرانه دادم ms021

48 نگینی چند از آن لب قرض کردم %~% به پیشش این نگین‌ها عرض کردم

49 ز زلفش نافه‌های چین گشادم %~% به دامن بردم و پیشش نهادم

50 پسندید آن گوهرها را سراسر %~% به نرمی گفت: «ای پاکیزه گوهر

51 ندارد این گوهرهای تو مانند %~% بهایش چیست» گفتم: «ای خداوند

52 قماش من نه حد خدمت تست %~% بهای آن قبول حضرت تست

53 به خون مشک چون رخسار شویم %~% ز تو چون خون بهای لعل جویم

54 بهای لعل باید کرد ارزان %~% چو باشد مشتری خورشید تابان»

55 بدانم یک سخن چندان عطا داد %~% که لعل و مشک صد خونبها داد

56 کنون من صورتش با خویش دارم %~% اگر فرمان دهی پیش تو آرم

57 بدان صورت درونش میل فرمود %~% بشد مهراب و پیش آورد و بگشود

58 ملک جمشید نقش یار خود یافت %~% نگارین صورت دلدار خود یافت

59 نظر چون بر جمال صورت انداخت %~% همان دم صورت نادیده بشناخت

60 روان در پای آن صورتگر افتاد %~% بسی بر دست و پایش بوسه‌ها داد

61 کزین سان صورت زیبا که آراست %~% چنان کاری خود از دست که برخاست

62 تو خضر چشمه حیوان مایی %~% چراغ کلبه احزان مایی

63 فراوان گوهر و پیرایه دادش %~% ز هر چیزی بسی سرمایه دادش

64 چو افسر گوهرش بر فرق کردند %~% سرا پایش به گوهر غرق کردند

65 نهاد آن صورت دلبند در پیش %~% به زاری این غزل می‌خواند با خویش:

1 گوئیا این نقش بیجان صورت جان من است %~% نقش بیحانش مخوان کان نقش جانان منست

2 می‌دمد بویی و هر دم بلبل جان در قفس %~% می‌کند فریاد کاین بوی گلستان منست

3 خود چه نوراست آن که دل خود را بر او پروانه‌وار %~% می‌زند کاین عکس از آن شمع شبستان منست

4 می‌گشاید دل مرا از بند زلف نازنین %~% حلقه زلفش کلید قفل زندان منست

5 گر کند قصد سر من بر ms022 سر من حاکمست %~% ور نماید میل جان شکرانه بر جان منست

6 صورتی در پیش دارم خوب و می‌دانم که این %~% صورت جمعیت حال پریشان منست

1 یکایک باز گفت: «ای صورت انگیز %~% کنون این چاره را رنگی برآمیز

2 چو حاصل کرده‌ای رنگ نگارم %~% یکی نقشی به دست آور نگارم

3 تو این رنج مرا گر چاره سازی %~% ز هر گنجت ببخشم بی‌نیازی»

4 چو مهراب این سخن را از شاه بشنید %~% زمانی در درون خود بپیچید

5 جوابش داد «این کاری عظیم است %~% درین صورت بسی امید و بیم است

6 ز چین تا روم راهی بس دراز است %~% همه راهش نشیب اندر فرازست

7 درین ره بیشه و دریا و کوه است %~% ز دیو دد گروه اندر گروه است

8 ملک را رفتن آنجا خود نشاید %~% به ننگ و نام کاری بر نیاید»

9 ملک را خوش نیامد کار مهراب %~% شد از گفتار پیچا پیچ در تاب

10 جوابش داد: «این گفتار سست است %~% قوی رایت ضعیف و نادرست است

11 نمی‌باید در امید بستن %~% نمی‌شاید دل عاشق شکستن

12 ترا باید بزرگ امید بودن %~% چو سایه در پی خورشید بودن

13 درین ره نیز خواهم شد چو خنجر %~% به سر خواهم برید این ره سراسر»

14 چو مهراب آتش کین ملک دید %~% به پیشش روی را بر خاک مالید

15 که: «ممن طبع ملک می‌آزمودم %~% در راز و درونی می‌گشودم

16 چو دانستم که عشقت پای بر جاست %~% کنون این کار کردن پیشه ماست

17 رکاب اندر رکابت بسته دارم %~% عنانت با عنان پیوسته دارم

18 به هر جانب که بخرامی روانم %~% به هر صورت که فرمایی بر آنم

19 کنون باید بسیج راه کردن %~% شهنشه را ز حال آگاه کردن

20 بضاعت بردن از هر جنس با خویش %~% گرفتن پس در طریق روم در پیش

21 به رسم تاجران در راه بودن %~% نمی‌شاید درین راه ms023 شاه بودن

22 درین معنی سخن بسیار گفتند %~% از آن گفت و شنید آن شب نخفتند

23 سحر چون رایت از مشرق برافراشت %~% فلک زیر زمین گنجی روان داشت

24 کلید صبح در جیب افق بود %~% برآورد و در آن گنج بگشود

25 برون آورد درج لعل پر زر %~% ز لعل و زر زمین را ساخت زیور

1 ملک جمشید کرد آن راز مشهور %~% فرستاد از در و درگاه فغفور

2 ندیمی را طلب فرمود و بنشاند %~% حکایت‌های شب یک یک فرو خواند

3 به عزم روی دستوری طلب کرد %~% مثال حکم فغفوری طلب کرد

4 چو شاه این قصه را بشنید در جمع %~% برای روشنایی سوخت چون شمع

5 لبالب شد ز خشم و قصه بنهفت %~% به زیر لب سخن پرداز را گفت

6 «برو از من بپرس آن نازنین را %~% پدید آرنده تاج و نگین را

7 بگویش این خیال از سر بدر کن %~% به تارک ترک تاج و تخت زر کن

8 چرا چون نافه ببریدی ز مسکن %~% چرا چون لعل برکندی ز معدن

9 عزیز من مکن پند مرا خوار %~% جوانی خاطر پیران نگه‌دار

10 به پیران سر مکن از من جدایی %~% مده بر باد ملک و پادشاهی

11 نمی‌دانم پدر با تو چه بد کرد %~% که خواهی کشتنش در حسرت و درد

12 مر از دست من ای شاهبازم %~% که چون رغتی نخواهی یافت بازم

13 به گیتی چون تو فرزندی ندارم %~% دلارایی و دلبندی ندارم

14 پدر دوران عمر خویش رانده‌ست %~% مرا غیر از تو عمری نمانده‌ست

15 تو نیز اکنون بخواهی رفتن ای عمر %~% نمی‌دانم چه خواهی گفتن ای عمر»

16 رسول آمد حکایت با ملک گفت %~% ملک چون روزگار خود برآشفت

17 به سوی مادر آمد رفته در خشم %~% روان بر برگ گل بارانش از چشم

18 چو نور چشم خود را دید گریان %~% همایون گشت چون زلفش پریشان

19 روان برخاست ms024 چشمش را ببوسید %~% پس ار بوسیدنش احوال پرسید

20 پسر بنشست و با او راز می‌گفت %~% حدیث رفته یکی یک باز می‌گفت

21 به دارای دو گیتی خورد سوگند %~% که گر منعم کند گیتی خداوند

22 به خنجر سینه خود را کنم چاک %~% به جای تخت سازم بستر از خاک

23 چو مادر قصه دلبند بشنید %~% ز جان نازنین او بترسید

24 بسی پند و بسی امید دادش %~% بدان امیدها می‌کرد شادش

25 ملک را گشت معلوم آن روایت %~% که با او در نمی‌گیرد حکایت

26 فرستاد و شبی مهراب را خواند %~% بسی با او ز هر نوعی سخن راند

27 ملک را گفت مهراب: «ای خداوند %~% اگر خواهی بقای جان فرزند

28 بباید ساختن تدبیر راهش %~% که دارد ایزد از هر بد نگاهش

29 روان می‌بایدش کردن هم امروز %~% مگر گردد به بخت شاه فیروز»

30 نهاد آنگه ملک سازه ره آغاز %~% به یک مه کرد ساز رفتنش ساز

31 غلامان سمن رخسار سیصد %~% کنیزان پری دیدار بی‌جد

32 بسی شد هودج و کوس و علم راست %~% هیونان را به هودج‌ها بیاراست

33 ناشانده نازکان را در عماری %~% چو اندر غنچه گل‌های بهاری

34 ز نزدیکان دوراندیش بخرد %~% روان کرد اندران موکب تنی صد

35 بسی جنگ آوران رزم دیده %~% جفای نیزه و خنجر کشیده

36 بسی مردم ز هر جنسی فرستاد %~% بسی پند و بسی اندرزشان داد

37 روان شد کاروانی فوج بر فوج %~% تو پنداری که زد دریای چین موج

38 درایش ناله بر گردون کشیده %~% درنگ او به هندوستان رسیده

39 جلاجل را روان بر مرحبا بود %~% همه کوه و در آواز درا بود

1 به روز فرخ و حال همایون %~% ملک جمشید رفت از شهر بیرون

2 برون بردند چتر و بارگاهش %~% خروشان و روان در پی سپاهش

3 ز آه و ناله می‌نالید گردون %~% ز گریه سنگ را می‌شد جگر خون

4 پدر می‌زد ms025 به زاری دست بر سر %~% به ناخن چهره بر می‌کند مادر

5 سرشک از دیده باران گفت:‌« ای رود %~% ز مادر تا قیامت باش بدرود!

6 بیا تا در بغل گیرم به نازت %~% که می‌دانم نخواهم دید بازت

7 بیا تا یک نظر سیرت ببینم %~% به چشمان گرد رخسارت بچینم

8 دریغا کافتاب عمر شد زرد %~% که روز شادمانی پشت بر کرد

9 گلی بودی که پروردم به جانت %~% ربود از من هوای ناگهانت

10 بخواهم سوخت در هجر تو خاشاک %~% به داغ و درد خواهم رفت در خاک

11 خداوند جهانت باد یاور %~% شب و روزت سعادت باد همبر

12 مرا چشمی مبادت هیچ دردی %~% در این ره بر تو منشیناد گردی

13 همه راهت مبارک باد منزل %~% تمنایی که داری باد حاصل

14 درین غربت هوای دل فکندت %~% که باد آب و هوایش سودمندت!‌ »

15 ملک جمشید چون احوال مادر %~% بدید از دست دل زد دست بر سر

16 به الماس مژه گوهر همی سفت %~% کمند عنبرین می‌کند و می‌گفت:

17 « دل از دستم ربوده‌ست اختیارم %~% مکن عیبم که دست دل ندارم»

18 همایون گفت ای فرزند زنهار %~% مرا جانی و جانم را میازار

19 مکن مویه که وقت جان کنش نیست %~% مزن بر سر که جای سرزنش نیست

20 دو منزل با پسر دمساز گشتند %~% وز آنجا زار و گریان باز گشتند

21 ملک جمشید دل بر کند از آن بوم %~% وز آن سو رفت و روی آورد در روم

22 چو مه مهر رخ خورشید در دل %~% همی شد روز و شب منزل به منزل

23 به بوی سنبل زلفش شتابان %~% چو آهو سرنهاده در بیابان

24 گهی در تاب بود از مهر روشن %~% که در ره گرم‌تر می‌راند از من

25 گه از غیرت فتادی در پی باد %~% که آمد باد در پیش من افتاد

26 بسان لاله و گل خار و خارا %~% به جای ms026 تخت و مسند ساخت ماوا

27 همی پنداشت کان خارا حریرست %~% گمان می‌برد کان خارش سریرست

28 ره عشق اینچنین شاید بریدن %~% نخست از عقل و دین باید بریدن

1 غباری کز ره معشوقه آید %~% به چشم عاشقان عنبر نماید

2 من افتاده آن خاک دیارم %~% که گرد از دل غبارش می‌زداید

3 چو من خواهم که گل چینم ز باغش %~% گرم خاری رود در دست شاید

4 به مژگان از برای دیده این خار %~% برون آرم گر از دستم برآید

5 بهر بادی که می‌آید ز کویش %~% مرا در دل هوایی میفزاید

6 صبا در مگذر از خاک در او %~% که کار ما ازین در می‌گشاید

7 عنان زلف او بر پیچ تا باد %~% رکاب اندر رکاب او نساید

8 در آن منزل که جان از ترس می‌کاست %~% دو ره گشتند پیدا از چپ و راست

9 ملک مهراب را گفت اندرین راه %~% چه می‌گویی جوابش داد کای شاه

10 طریق راست راه مرز روم است %~% همه ره کشور و آباد بوم است

11 ره چپ هم ره روم است لیکن %~% در آن ره ز آدمی کس نیست ساکن

12 سراسر بیشه و کوه است و دریا %~% کنام اژدها و جای عنقا

13 طریق راستی یکساله راه است %~% طریق رفتن چپ چار ماه است

14 ملک را شوق در دل جوش می‌زد %~% هوایش راه صبر و هوش می‌زد

15 عنان بر جانب راه دوم تافت %~% دوان اندر پیش مهراب بشتافت

16 ملک را گفت این راهی است بی‌راه %~% نمی‌شاید که بی‌راهی کند شاه

17 مرو راهی که دیگر کس نرفته‌ست %~% هما نگذشته و کر کس نرفته‌ست

18 همی گفت این و وا ز ینسان همی راند %~% که باد از رفتن او باز می‌ماند

19 به ناگه پیشش آمد بیشه‌ای خوش %~% مقامی جان فزا و جای دلکش

20 سمن پرورده جان از سایه بید %~% نداده برگ بیدش جای خورشید

21 ms027 نسیمش مشک و خاکش زعفران بود %~% هوایش جان و آب و روان بود

22 فراز شاخه‌های صندل و عود %~% قماری راست کرده بر بط و عود

23 چنار و سروش اندر سر فرازی %~% همی کردند با هم دست یازی

24 هزاران طوطی و طاووس و شهباز %~% فراز شاخ می‌کردند پرواز

25 تذروان خفته خوش در ظل شاهین %~% ز بالش باز کرده فرش و بالین

26 ملک مهراب را گفت: «این چه جاییست» %~% جوابش داد کین جنی سرایست

27 مقام و منزل روحانیانست %~% سرای پادشاه و ملک جانست

28 تو این مرغان که می‌بینی پری‌اند %~% ز قصد مردم آزاری بری‌اند

29 بگو تا نافه‌ها را سرگشایند %~% عبیر و عنبر و لادن بسایند

30 ملک فرمود تا بزمی نهادند %~% در آن منزل پری خوان ساز دادند

31 کنیزان پری رخ را بخواندند %~% به ترتیب پری خوانی نشاندند

32 همی کردند مشک افشان چو سنبل %~% به دامن عطر می‌بردند چون گل

33 می اندر جام زر چون مشتری بود %~% درون شیشیه مانند پری بود

34 همی کرد از نشاط نغمه چنگ %~% در آن مجلس ز گردون زهره آهنگ

35 چو لاله مشک بر آتش نهادند %~% چو غنچه نافه‌های چین گشادند

36 جمال چینیان را چون بدیدند %~% همان دم جنایان برقع دریدند

37 بتان چین به از حوران رضوان %~% پری رویان چینی خوشتر از جان

38 به هر جانب هزاران پیکر جن %~% در آن جنت سرا گشتند ساکن

39 ملک جمشید بر کف جام باده %~% پری و آدمی پیشش ستاده

40 ز دل هر لحظه‌ آهی برکشیدی %~% به یاد یار جامی در کشیدی

41 از آن آیین و بزم شاهزاده %~% خبر بردند پیش حورزاده

42 تماشا را چو ماهی از شبستان %~% برون آمد به عزم آن گلستان

43 هزاران دلبر از جان گشته همراه %~% روان آمد به سوی مجلس شاه

44 اشارت کرد تا پیروزه تختی %~% نهادند از بر عالی درختی

45 بران بنشست ms028 چون گل شاد و خرم %~% نظر می‌کرد سوی مجلس جم

46 چو چشم او بدان مه پیکر افتاد %~% حجاب و صبر و مستوری بر افتاد

47 %~% چه خوش بودی اگر شوی منستی

48 درین اندیشه رفت و باز می‌گفت %~% که چون گردد پری با آدمی جفت

49 ملک جمشید ملک عقل و جانست %~% که فرمانش بر انس و جان روانست

50 دو عالم ذره است و مهر خورشید %~% دلست انگشتری و عشق جمشید

51 چو جمشید پری رخسار انجم %~% عیان شد از هوا شد دیو شب گم

52 انیسی داشت نامش ناز پرورد %~% که می‌کرد از لطافت ناز برورد

53 رفیق و مهربان و خویش او بود %~% به رسم پیشکاران پیش او بود

54 زبانش را به پوزش‌ها بیاراست %~% فرستاد و ز خسرو عذرها خواست

55 که شاها آمدن فرخنده بادت %~% فلک چاکر زمانه بنده بادت

56 کدامین مملکت را شهریاری %~% کنون عزم کدامین شهرداری

57 نمی‌یابد ز ما بیگانگی جست %~% مکن بیگانگی کاین خانه تست

58 پری گر چه ز جنس آدمی نیست %~% ولی او نیز دور از مردمی نیست

59 بباید منتی بر ما نهادن %~% به سوی کاخ ما تشریف دادن»

60 چو پیش خسرو آمد ناز پرورد %~% حکایت‌های شیرین باز می‌کرد

61 ملک در طلعتش حیران فرو ماند %~% به صد نازش به نزد خویش بنشاند

62 به دل گفت این پری حوری صفا تست %~% از آتش نیست از آب حیاتست

63 بگو مهراب گفت تا تدبیر ما چیست %~% جواب این مه فرخ لقا چیست

64 بدو مهراب گفت ای شاه ما را %~% طریقی نیست غیر از رفتن آنجا

65 هنوز اندر کف فرمان اوییم %~% یک امروز دگر مهمان اوییم

66 پری چون مردمی با ما نماید %~% به غیر از مردمی از ما نشاید

67 عزیمت کرد شه با ناز پرورد %~% عزیمت جزم در خوان پری کرد

68 سرایی یافت چون ایوان مینو %~% پری‌اش بانی و حوریش بانو ms029

69 مرصع خانه‌ای چون چرخ اخضر %~% در او خشتی ز نقره خشتی از زر

70 هلال طاق او پیوسته تا ماه %~% چو طاق ابروان یار دلخواه

71 بسان آیینه صحنش مصفا %~% جمال جان در آن آیینه پیدا

72 مسیحا در رواقش دیر کرده %~% کواکب در بروجش سیر کرده

73 خم طاقش فلک را گشته محراب %~% ترابش در صفا بگذشته از آب

74 به پیشش چرخ نیلی سر نهاده %~% فرات و دجله در پایش فتاده

75 زمین آن سرا گویی معین %~% برید استاد ازین فیروزه گلشن

76 موشح قطعه‌ای خورشید مطلع %~% در او بیتی خوش و پاک و مرصع

77 چو جنت سندس و استبرق فرش %~% بر آن استبرق و سندس یکی عرش

78 چو خاتم تختی از زر بسته بر هم %~% نگاری چون نگین بر روی خاتم

79 چو شمعش جامه زربفت در بر %~% ز لعل آتشین تا جیش بر سر

80 چران اندر گلستانش دو آهو %~% کنام آهوانش جای جادو

81 نقاب آتشین بر آب بسته %~% ز رویش آب بر آتش نشسته

82 تتق از پیش دور افکنده چون گل %~% پریشان کرده بر گل جعد سنبل

83 شبش افکنده دور از روی گلگون %~% ز قلب عقربیش مه رفته بیرون

84 ز جان چاه ز نخ پر کرده تا لب %~% معلق زیر چاهش آب عبغب

85 ملک را چون بدید از دور برخاست %~% ز زیر عرش گفتی نور برخاست

86 ز تخت آمد فرو در زیر تختش %~% گرفت و برد بر بالای تختش

87 نشستند از بر آن تخت و خرم %~% چو بلقیس و سلیمان هر دو با هم

88 بسی از رنج راهش باز پرسید %~% حدیث رفتنش ز آغاز پرسید

89 ملک می‌گفت با وی یک به یک باز %~% اگر چه بود روشن بر پری راز

90 پری گفتش که ای کاریست مشکل %~% به خون دیده خواهد گشت حاصل

91 پریشانی بسی خواهی کشیدن %~% بسی چون زلف خم در ms030 خم بریدن

92 بسی چو چشم عاشق خسته و زار %~% شناور گشتن اندر بحر خونخوار

93 گهی با شیر در پیکار رفتن %~% گهی با اژدها در غار رفتن

94 گهی نیسان و گه چون ابر نیسان %~% شدن در کوره و در بازار گریان

95 گه از سودای دل چون موب دلبر %~% گهی شوریده بر کوه و کمر سر

96 ملک گفتا: «اگر عمرم دهد مهل %~% بود کار در و دشت و جبل سهل

97 گهر در سنگ باشد مهره با مار %~% عسل با نیش باشد ورد با خار»

98 پری دانست که احوالش خرابست %~% سخن با وی کشیدن خط بر آبست

99 به ساقی گفت: «جام می در انداز %~% دمی اندیشه از خاطر بپرداز

100 به یاد روی جم دوری بگردان %~% که بنیادی ندارد دور گردان

101 ز جام می درون را ساز گلشن %~% که دارد اندرون را جام روشن

102 لب رودی خوش و دلکش مقامی‌ست %~% بزن مطرب نوا کاین خوش مقامی‌ست»

103 نخست امد به زانو ناز پرورد %~% به یاد روی بانو ساغری خورد

104 دوم ساغر به پیش خسرو آورد %~% ملک بر یاد جانان نوش جان کرد

105 قدح چون ماه شد در برج گردان %~% ز می چون چرخ روشن گشت ایوان

106 هوا از عکس می‌ شنگرف گون شد %~% دل خاک از سرشک جرعه خون شد

107 چو جامی چند می در داد ساقی %~% ملک را گفت: «دولت باد باقی

108 مرا زین خوی و لطف و سازگاری %~% حقیقت شد که شاه و شهریاری

109 کدامین دایه از شیرت لب آلود %~% مگر آب حیاتش در لبان بود

110 بیا تا چهره دشمن خراشیم %~% برادر گیر و خواهر خوانده باشیم»

111 یکی خواهر شد و دیگر برادر %~% یکی گشتند با هم آب و آذر

112 دو درج آورد پر یاقوت احمر %~% که هریک بود یک درج پر زر

113 سه تا تار از کمند زلف مشکین %~% که ms031 هریک داشت صد تا تار در چین

114 به جم گفت: «این دو درج و این سه تا تار %~% به یاد زلف و لعلم گوش می‌دار

115 اگر وقتی شود وقتت مشوش %~% ز زلف من فکن تاری در آتش»

116 ملک جمشید شب خوش کرد مه را %~% پری خوش در کنار آورد شه را

1 به چین چون رومیان آیینه یستند %~% سپاه زنگ را بر هم شکستند

2 پری رویان شب آیینه دیدند %~% از آن آیینه چینی رمیدند

3 ملک بر بست بار خود از آن بوم %~% سر اندر ره ناهده و روی در روم

4 همی راندند از آن خونخوار بیدا %~% ز ناگه تیغ کوهی گشت پیدا

5 توگفتی فرق فرقد پایه اوست %~% سپهر لاجوردی سایه اوست

6 ملک مهراب را گفت این چه کوه است %~% که کوهی بس عظیم و با شکوه است

7 جوابش داد: «این کوه سقیلاست %~% که دیو و اژدها را جای ماواست

8 بر آن هر رمغ نتواند پریدن %~% رهش را برق نتواند بریدن

9 همه اوج فلک بالای او بود %~% همه روی زمین پهنای او بود

10 گهی اندیشه می‌شد در رهش لنگ %~% گهی آمد نظر را پای بر سنگ

11 به بالا آسمانش تا کمرگاه %~% زحل را از علوش دلو در چاه

12 ز تیزی تیغ بر گردون کشیده %~% به فرق فرقدان تیغش رسیده

13 به قد چون چرخ اطلس رفته بالا %~% ملمع کرده اطلس را به خارا

14 پلنگان صف کشیده بر شرفهاش %~% زده صد حلقه ماران بر کمرهاش

15 به غار اندر عناکب پرده‌دارش %~% پلنگ و اژدها یاران غارش

16 رهش باریک و پیچان همچو نیزه %~% چو نوک نیزه بر وی سنگریزه

17 اگر بر تیغ او کردی گذاره %~% فلک چون ابر گشتی پاره پاره

18 در آن کهسار دید از دور یک تل %~% فروزان بر سر آن تل دو مشعل

19 جهانی ز آن بخار آتش گرفتی %~% دمی پیدا ms032 شدی دیگر نهفتی

20 ملک مهراب را گفت این چه باشد %~% برافروزنده آتش که باشد

21 جوابش داد کاین جز اژدها نیست %~% سفر کردن بر این جا از دها نیست

22 ازین منزل نمی‌شاید گذشتن %~% طریقی نیست غیر از بازگشتن

23 دهانست آنکه می‌بینی نه غارست %~% نفس دان آنچه پنداری بخارست

24 ملک گفت این حکایت سخت سست است %~% کسی از حکم یزدانی نجست است

25 ازین ره بازگشتن جهل باشد %~% جبل در راه عاشق سهل باشد

26 درین ره ساختن باید ز سر پا %~% گذر کردن چو تیر از سنگ خارا

27 نمی‌گویم که این تدبیر چون است %~% همی کوشیم تا تقدیر چون است

28 اگر من نیز برگردم ز دشمن %~% کجا خواهد قضا برگشتن از من»

29 درین بودند کاژدرها بجنبید %~% گمان بردند که کوه از جا بجنبید

30 ملک آمد به یاران بانگ بر زد %~% چو کوه اطراف دامن بر کمر زد

31 سپاه اندر پی‌اش افتاده گریان %~% سر اندر کوه چون ابر بهاران

32 ملک با اژدهایی کان دو سر داشت %~% مقارن کرد ماری را که برداشت

33 روان چرم گوزن آورد در شست %~% به خاصیت ز دستش مار می‌جست

34 روان الماس پیکان مهره‌اش سفت %~% بسی پیچید از آن و آنگه برآشفت

35 خروشان روی در جمشید بنهاد %~% کشید اندر خودش پس کام بگشاد

36 ملک تیغ زمرد فام برداشت %~% ز افعی از زمرد کام برداشت

37 به خون و زهر او آراست خارا %~% کمرها را به طرف لعل و دیبا

38 ید بیضا به تیغش اژدها را %~% عصا کرد و بیفکند آن عصا را

39 سران خیل در پایش فتادند %~% سراسر دست و پایش بوسه دادند

40 بسی سبع‌المثالی خواندندش %~% کلیم‌الله ثانی خواندندش

41 روان گشتند از آنجا شاد و پیروز %~% ره آن کوه پیمودند شش روز

42 پدید آمد سواد شهری از دور %~% ز پولادش بروج از آهنش سود

43 ملک مهراب را ms033 پرسید کان چیست %~% چه شهرست این و آنجا مسکن کیست

44 جوابش داد کانجا خوان دیو است %~% مقام و مسکن اکوان دیو است

45 چه دیوی او به غایت تند و تیزست %~% قوی با آدمی اندر ستیزست

46 پلنگینه سر است و فیل بینی %~% به مغز اندر سرش مویی نبینی

47 هزاران دیو در فرمان اویند %~% سراسر بر سر پیمان اویند

48 نهان رو چون نسیم از کشور او %~% مبادا کو ازین رفتن برد بو

49 اشارت کرد خسرو چینیان را %~% که در بندند بهر کین میان را

50 کمان چون ابر نیسان بر زه آرند %~% به جای قطره زان پیکان ببارند

51 توان کردن مگر کاری به مردی %~% وگر مردن بود باری به مردی

52 بریدی پیش اکوان رفت چون باد %~% که آمد لشگری از آدمیزاد

53 سپهبد تیغ زن ماهی چو خورشید %~% که با فر فریدونست و جمشید

54 چو اکوان لعین از آن راز بشنید %~% چو رعد و برق در ساعت بغرید

55 به دیوان گفت ها آمد گه صید %~% که صید آمد به پای خویش در قید

56 بسان ابر آذاری خروشان %~% ز کوه آمد فرو آشفته اکوان

57 به جای اسب شیر شرزه در زیر %~% گرفته استخوان فیل شمشیر

58 درختی کرده اندر آسیا سنگ %~% همی کرد و بدان سنگ آسیا جنگ

59 ز چرم ببر خفتان کرده در بر %~% ز سنگ خاره بر سر داشت مغفر

60 ملک چون دید از آن لشکر سیاهی %~% چو برق آورد روی اندر سیاهی

61 ملک بر کوه خارا کرد بنیاد %~% سرای کارزار از سنگ و پولاد

62 ستون‌ها از عمود نیزه افراخت %~% ز چوب تیر سقف آن سرا ساخت

1 ز قلب لشکر آمد سوی جمشید %~% چو ابری کاندر آید پیش خورشید

2 بدو راند از هوا سنگ آسیا را %~% ملک از خویش رد کرد آن بلا را

3 دراز آهنگ دیدش قصد پا کرد %~% به تیغش ms034 گرد ران از تن جدا کرد

4 نهاد آن گرد ران بر گردن اکوان %~% نگون شد چون به برج شیر کیوان

5 به تیغ دیگرش از پا درافکند %~% به زخمی دیگرش از تن سر افکند

6 سنان را افسری کرد از سر دیو %~% سراسر شد گریزان لشکر دیو

7 ملک شکر خدای دادگر کرد %~% وز آن منزل به پیروزی گذر کرد

8 به قرب هفته‌ای ز آن کوه بگذشت %~% به هشتم خیمه زد بر عرصه دشت

9 ز گردون خویشتن را بر زمین یافت %~% در آن صحرا نشان آدمی یافت

10 زمین پر سبزه و آب روان دید %~% سرا و قصر و باغ و بوستان دید

11 به دشت اندر خرامان باز یاران %~% به کوه اندر تذر و و باز یاران

12 مقامی دید با امن و سلامت %~% ملک روزی دو کرد آنجا اقامت

13 بپرسید از یکی کاین مرز و این بوم %~% چه می‌خوانند گفتا: ساحل روم

14 از اینجا چون گذشتی مرز روم است %~% ولی بحری عجب خونخوار و شوم است

1 به نزد بحر دیری دید مینا %~% کشیشی چون پیر چون کیوان در آنجا

2 شد آن خورشید رخ در دیر کیوان %~% ازو پرشسد حال چرخ گردان

3 جوابش و داد و گفت احوال گردون %~% نداند کس به جز دانای بی‌چون

4 اگر خواهی خلاص از موج دریا %~% چو ما باید کناری جستن از ما

5 گهر جویی بیا در ما سفر کن %~% امان خواهی ز بحر ما حذر کن

6 دگر پرسید: «ای پیر خردمند %~% مرا اندر تجارت ده یکی پند

7 بگو تا مایه خود زین بضاعت %~% چه سازم در جهان» گفتا: «قناعت

8 قناعت کن کز آن با بست شد باز %~% که کرد اندر هوای آز پرواز

9 از آن سلطان مرغان گشت عنفا %~% که در قاف قناعت کرد ماوا

10 طلب کن عین عزت را از آن قاف %~% که هست این عین را ms035 منبع بر آن قاف

11 تو وقتی سر عنقا را بدانی %~% که عنقا را به کلی باز خوانی»

12 سیم نوبت سرشک از دیده بارید %~% چو گردون از غم گردون بنالید

13 که: «مهر آسمان با ما به کین است %~% فلک دایم به قصدم در کمین است

14 جهان را حوادث می‌گشاید %~% فلک نقش مخالف می‌نماید»

15 ملک را در دو بیت آن پیر بخرد %~% جواب خوب موزون داد و تن زد:

1 لازم نبود که آنچه دولت باید %~% نقش فلکی هم آنچنان بنماید

2 شاید که تو را چنانکه باید ناید %~% باید که تو را چنانکه آید شاید

1 ملک را چون مسیح آورد در سیر %~% هوای صحبت خورشید در سیر

2 به یاران گفت: «کشتیها بسازید %~% به کشتی بادبان‌ها بر فرازید»

3 صد و هشتاد کشتی را ساز کردند %~% دو او چیزی که می‌بایست بردند

4 به کشتی‌ها درون ملاح می‌خواند %~% که بسم الله مجری‌ها و می‌راند

5 ملک در کشتی‌ها بنشست تنها %~% چو خورشید فلک در برج جوزا

6 چهل روز اندر آن دریا براندند %~% شبی در موج گردابی بماندند

7 ز روی آب ناگه باد برخاست %~% ز هر سو نعره و فریاد برخاست

8 شب و کشتی و باد برخاست %~% ز هر سو نعره و فریاد برخاست

9 شب و کشتی و باد و بحر و گرداب %~% حوادث را مهیا گشته اسباب

10 به یکدم بحر شد با شاه دشمن %~% ز سر تا پای در پوشید جوشن

11 پر از چین کرد رخ کف بر لب آورد %~% بجوشید و ز هر سو حمله‌ای کرد

12 به کشتی در ملک را موج می‌برد %~% گهی در قعر و گه در اوج می‌برد

13 گهی در پشت ماهی ساختی گاه %~% ز ماهی سر زدی بر افسر ماه

14 فلک سنگ حوادث داشت در دست %~% بزد کشتی جم را خرد بشکست

15 در آمد آب و شه را در برآورد ms036 %~% ز چوبین خانه‌اش چون گل برآورد

16 همی گشت اندرون گرداب حیران %~% چو ما در موج این دریای گردان

17 هر آنکس کو در این دریا نشیند %~% طریقی جز فرو رفتن نبیند

18 در آن دریا به بوی آشنایی %~% ملک می‌زد به هر سو دست و پایی

19 ز تخت و بخت چون برداشت امید %~% ز کشتی تخته‌ای را داشت جمشید

20 چو برگردید بخت آت تخت بشکست %~% به جای تخت شه بر تخت بنشست

21 قضای آسمانی تخته می‌راند %~% فلک نقش قضا ز آن تخته می‌خواند

22 نگار خویش را در آب می‌جست %~% به آب دیده نقش تخته می‌شست

23 سه روز آن تخته بر دریا روان بود %~% ملک ملاح و بادش بادبان بود

24 چهارم روز چون آن چشمه زر %~% بجوشید از لب دریای اخضر

25 ملک را ناگه آمد بیشه‌ای بیش %~% که بود آن بیشه از هر بیشه‌ای بیش

26 ز انبوهی درختان به و نار %~% نمی‌دادند در خود باد را بار

27 شده مقبوض چون فرهاد مسکین %~% غبار آلود و زرد و سیب و شیرین

28 ز گرم آلود سیب شکر آلود %~% خوش و شیرین‌تر از حلوای بی‌دود

29 وهان فندق و بادام و پسته %~% به شکر خنده لب بگشوده بسته

30 انارش کرده دعوی با لب یار %~% همی زد سیب لاف از غبغب یار

31 ملک زین غصه خون یار می‌خورد %~% به دندان سیب تن را پاره می‌کرد

32 انارش کرده با هم لعل و در جفت %~% به کار خویش می‌خندید و می‌گفت:

33 «چرا چیزم باید جمع کردن %~% که خواهد دیگری آن چیز خوردن

34 ملک حیران به گرد بیشه می‌گشت %~% به کار خویش بر اندیشه می‌گشت

35 که: «من زین ورطه چون یابم رهایی %~% مگر فضلی کند لطف خدایی!»

36 چو هندوی شب تاری در آمد %~% خیال زلف یارش در سر آمد

37 ز سودای سر زلفین دلدار %~% شب تاریک می‌پیچید چون مار ms037

38 گهی با آب می‌زد سنگ در بر %~% گهی با سرو می‌زد دست در سر

39 غریب و خسته و تنها و عاشق %~% بلا همراه و دولت نا موافق

40 شب تاریک و برق نعره ابر %~% خروش موج و رعد و گریه ابر

41 همه با شیر و ببرش بود مجلس %~% ندیمش بحر بود و وحش مونس

42 بسی در حسرت دلدار بگریست %~% چو ابر از شوق آن گلزار بگریست

43 به زاری هر زمان می‌گفت: «دردا %~% که دردم را دوایی نیست پیدا

44 ازین ترسم که در حسرت بمیرم %~% مراد دل ز دلبر برنگیرم!»

45 دگر می‌گفت: «تدبیرم چه باشد %~% درین سودا اگر میرم چه باشد

46 نه رنج راه عشقش برده باشم %~% نه آخر در ره او مرده باشم

47 بسی برخویشتن چون مار پیچید %~% ره بیرون شدن جایی نمی‌دید

48 همی نالید و در اشک می‌سفت %~% به زاری این غزل با خویش می‌گفت:

1 فریاد همی دارم و فریاد رسی نیست %~% پندار درین گنبد فیروزه کسی نیست

2 ای باد خبر بر بر آن یار همی دم %~% کز بهر خبر جز تو مرا همنفسی نیست

3 از هستی من جز نفسی باز نمانده‌ست %~% هر چند که این نیز بر آنم که بسی نیست

4 ما را هوس آن دست که در پای تو میریم %~% دارد مگسی در شکرستان تو پرواز

5 دردا که مرا قوت پر مگسی نیست %~% خواهیم گذشت از سر آن قلزم نیلی

6 آخر قدم همت ما کم ز خسی نیست %~% ای طوطی جان زرین قفس سبز برون ای

1 چو سیمین صبح سر بر زد ز خاور %~% ز بحر چین برآمد ز ورق زر

2 تو پنداری ز چین آن زورق نور %~% فرستاد از پی جمشید فغفور

3 ملک طوفی به گرد بیشه می‌کرد %~% خلاص خویش را اندیشه می‌کرد

4 به دل می‌گفت: «آخر حور زادم %~% ز موی خویش تاری چند دادم

5 ms038 که هر وقتی که درمانی به کاری %~% به آتش در فکن زین موی تاری

6 کنون این موی‌ها با خویش دارم %~% از آن دارم که تا آید به کارم»

7 ز پیکان آتشی در دم بر افروخت %~% بر آتش عنبرین موی پری سوخت

8 همین دم گشت پیدا نازپرورد %~% به پیش جم سلام بانو آورد

9 ملک جمشید را گفت: «این چه حالست %~% که خورشید نشاطت در وبالست

10 همایونت نشیمن بود در روم %~% کدامت زاغ شد رهبر درین بوم

11 ز دست حورزاد آمد به فریاد %~% که با او کرده‌ای از دیگری یاد

12 چنان ماهی اگر رضوان ببنید %~% عجب دارم که با حوری نشیند

13 برابر حوری‌زادی سرو آزاد %~% خطا باشد گزیدن آدمی زاد»

14 ملک گفت: «ای صنم کار دلست این %~% مکن منعم که کاری مشکلست این

15 چه گویم که این سخن دارد درازی %~% چنین باشد طریق عشقبازی

16 فزون از شمع دارد روشنی خور %~% ولی پروانه را شمعست در خور

17 شنیدستم که چون از ابر می‌خواست %~% صدف باران خروش از بحر برخاست

18 صدف را گفت آب آه رو سیاهی %~% که پیش ما تو آب از ابر خواهی!»

19 صدف گفت آنجا من از ابر نیستان %~% طلب می‌دارم ار تو بودی ترا آن

20 چرا بایست کرد از بی‌حیایی %~% مرا از ابر تر دامن گدایی

21 مرا کز عجب بایستی نمودن %~% دهان را ز آب دندانی گشودن

22 مکن عیبم که این‌ها اضطراریست %~% اسا کار در بی‌اختیاریست

23 حکایت‌های خود ز آغاز می‌گفت %~% به ناز این قصه یک یک باز می‌گفت

24 ملک جم را از آنجا ناز پرورد %~% پیاده تا لب دریا بیاورد

25 در آمد باد پائی بحر پیما %~% چو باد نوبهار از روی دریا

26 پری گفت: «ای براق باد رفتار %~% زمانی چند را جمشید بردار

27 حباب آسا روان شو بر سر آب %~% چو برق اندر پی من زود بشتاب» ms039

28 کشید اسب و ملک بنشست بر وی %~% پری از پیش می‌رفت و جم از پی

29 به یک ساعت ز دریا در گذشتند %~% تو گفتی آب دریا در نوشتند

30 فرود آمد ز اسب و روی بر خاک %~% بسی مالید و گفت: «ای داور پاک

31 شفا بخشنده تن‌های بیمار %~% خطا پوشنده جمع گنه‌کار

32 تویی مالک رقاب آزادگان را %~% دلیل و دستگیر افتادگان را»

1 پری گفتش که: «اینجا مرز روم است %~% همه ره کشور و آباد بوم است

2 حقیقت دان که دریای است این اسب %~% نبرد راه خشکی هرگز این اسب

3 پیاده بایدت رفتن در این راه %~% مگر کارت شود بر حسب دلخواه»

4 ز اسب پیل پیکر شاهزاده %~% جدا شد کرد رخ در ره پیاده

5 چو مه بنهاد تاب مهر در دل %~% به یک منزل همی کرد او دو منزل

6 وجود نازنین ناز پرورد %~% نه گرم روزگاران دیده نه سرد

7 کف پایش ز رنج راه در تاب %~% برآورد آبله همچون کف آب

8 چو گل بنشسته خوی بر طرف رخسار %~% دریده جامه و پایش پر از خار

9 چو بگذشت از شب تاریک بهری %~% رسید از راه تنها سوی شهری

10 پریشان از جفای گردش دهر %~% همی گردید مسکین گرد آن شهر

11 غلامی داشت نامش خاص حاجب %~% که بودی شاه را پیوسته حاجب

12 ملک در راه دیدش حاجب آسا %~% سیه پوشیده و خم کرده بالا

13 در آن تاریکی‌اش فی‌الحال بشناخت %~% ولیکن شاه بر کارش بینداخت

14 به نزد حاجب آمد و گفت کای یار %~% غریب و خسته و سرگشته بیمار

15 ندارم اندرین شهر آشنایی %~% که ما را گوشید امشب مرحبایی

16 از او پرسید حاجب: «از کجایی %~% که داری رنگ و بوی آشنایی»

17 ملک گفتش: «ز چین بهر تجارت %~% سفر کردم مرا کردند غارت

18 چو بشنید این حکایت حاجب بار %~% به دل گفت: «این جوان ms040 در شکل و رفتار

19 به نور چشم ما تابنده خورشید %~% همی ماند دریغا شاه جمشید!»

20 بر آن حالت زمانی زار بگریست %~% جوان گفت: «ای برادر گریه از چیست»

21 غلام این قصه پیش شاه می‌گفت %~% شهنشه می‌شنید و آه می‌گفت

22 همی رفت از شی حاجب در آن راه %~% سخن گویان ملک تا کاروانگاه

23 ملک را خاص حاجب گفت: فرمای %~% درا امشب و ثاق ما بیارای

24 غریب و خسته‌ای و ره گذاری %~% رفیقی نیستت جایی نداری»

25 ملک را در سرای خویشتن کرد %~% بسی نیکی به جای خویشتن کرد

26 چو نور شمع برمه پرتو انداخت %~% غریب خویش را یعقوب بشناخت

27 چو چشم او بر آن مه منظر افتاد %~% از او آهی و فریادی برآمد

28 ز آهش جنیان گشتند غمگین %~% درآمد گرد حاجب لشکر چین

29 به فال سعد روی شاه دیدند %~% در آن تاریکی شب ماه دیدند

30 سران چین به پایش در فتادند %~% سراسر دست و پایش بوسه دادند

31 نثارش زر و گوهر بر فشاندند %~% به خسرو جان شیرین بر فشاندند

32 حکایت کرد شاه از بحر از بر %~% سخن نگذاشت هیچ از خشک‌تر و از تر

33 نوای عیش و عشرت ساز کردند %~% طرب بر پرده شهناز کردند

34 زر و یاقوت می‌پالود ساقی %~% شفق در صبح می‌پیمود ساقی

35 به روی جم دو هفته باده خوردند %~% سیم هفته بسیج راه کردند

36 روان آن کاروان کشور به کشور %~% رسید آنگه به دارالملک قیصر

37 خبر آمد که آمد کاروانی %~% که پیدا نیستش قطعا کرانی

38 به گوش رومیان از یک دو فرسنگ %~% همی آمد خروش و ناله از زنگ

39 تماشا را ز بام و برج باره %~% نظاره ماهرویان چون ستاره

40 نفیر مرحبا می‌آمد از شهر %~% همه بانگ درا می‌آمد از شهر

41 ز وقت صبح تا شام از پی هم %~% گهی می‌رفت اشهب گاه ادهم

42 شده ms041 روی در و دشت و صحاری %~% نهان از هودج و مهد و عماری

43 ملک جمشید چون خورشید تابان %~% همی آمد ز گرد ره شتابان

44 ز چوب صندل و عود و قماری %~% به پیش خسرو اندر ده عماری

45 سران چین پیاپی در پی شاه %~% صد و پنجه غلام ترک همراه

46 کمرهای مرصع کرده یکسر %~% غلامان سمن بر چوب دو پیکر

47 به شهرستان درآمد شاه جمشید %~% چو ماه چارده در برج خورشید

48 کلاه چینیان بنهاده بر سر %~% قبای تاجران را کرده در بر

49 زن و مرد اندران حیران بمانده %~% ز دست مرد و زن دلها ستانده

50 به فیروزی فرود امد به منزل %~% فرود آورد بار خویش در دل

51 چو چین حلقه‌های زلف دلدار %~% چو مشکین رشته‌های غمزه یار

52 به هر سو نافه‌های چین گشادند %~% به هر جانب چه بازاری نهادند

53 چو خورشیدی نشسته خسرو چین %~% برو گرد آمده خلقی چو پروین

54 نهاده چون لب و دندان خود جم %~% عقود لولو و یاقوت بر هم

55 به یکدم گرد آن خورشید رخسار %~% هزاران مشتری آمد پدیدار

56 چو مشکین زلف خود صد حلقه بسته %~% هزاران مشتری در وی نشسته

57 به بازار ملک دلهای پر غم %~% ز هر سو یک به یک افتاده در هم

58 هر آن کس کو به بازارش رسیدی %~% دل و جان دادی و مهرش خریدی

59 خبرهای ملک جمشید یکسر %~% رسانیدند نزد شاه شاه قیصر

60 طلب فرمود میر کاروان را %~% «سر و سالار خیل کاروان را

61 ببین تا از متاع چین چه داری %~% بچو تاآنچه داری با خود آری»

62 متاعی چند با خود داشت زیبا %~% ز مشک عنبر و یاقوت و دیبا

63 غلامی چند را همراه خود کرد %~% به رسم تحفه پیش قیصر آورد

64 ملک چون عکس تاج قیصری دید %~% بساط خسروانی را ببوسید

65 دعا کردش که عمرت باد جاوید ms042 %~% ز اوج دولتت تابنده خورشید

66 همه به روزی و پیروزی‌ات باد %~% سرت سبز و رخت سرخ و دلت شاد

67 جهان در سایه عدل تو ایمن %~% قلم در آمد و شد تیغ ساکن

68 ز خسرو قیصر آن گفتار شیرین %~% چو بشنید و بدیدش رسم و آیین

69 ملک جمشید را نزد خود خواند %~% چو سروش سربلندی داد و بنشاند

70 چو پرسید این حکایت قیصر از چین %~% شدی گفتش حدیث قیصر چین

71 چو از حال دگر بودی خطابش %~% ندادی جم جواب الا صوابش

72 به دل گفت این جوان گویی سر و شست %~% ز سر تا پا همه عقل است و هوشست

73 نمی‌دانم که اصلش از کیانست %~% ولی دانم که با فر کیانست

74 نه خود از تاجرانست این جوان مرد %~% که کم یابد کسی تاجر جوانمرد

75 حیا و مردمی از مرد تاجر %~% نباید جست کاین امری است نادر

76 زمانی بزم قیصر داشت تازه %~% اجازت خواست دادندش اجازه

77 زمین بوسید و قیصر عذرها خواست %~% چو طاووسش بخلعتها بیاراست

78 به حاجب گفت تا نزدیک درگاه %~% وثاقی ساز داد اندر خور شاه

79 ملک سوی وثاق خویشتن رفت %~% ز ملک مصر تا بیت الحزن رفت

80 نبود از شوق خورشید گل اندام %~% ملک را ذره‌ای چو ذره آرام

81 شبی نالید خسرو پیش مهراب %~% که با مهرش ندارم بیش ازین تاب

82 برای در جهان گشتی سر و بن %~% لب دریاست در شو در طلب کن

83 ضعیفی تشنه از راه بیابان %~% رسیده بر کنار آب حیوان

84 جگر در آتش و دل در تب و تاب %~% تحمل چون تواند کردن از آب

85 بباید طوف آن گلزار کردن %~% چو باد آنجا دمی بر کار کردن

86 مگر بویی از آن گلزار یابی %~% درون پرده دل بار یابی

87 به دشواری بر آید گوهر از سنگ %~% به جان کندن به دست آید زر از ms043 سنگ

88 گرفتم ره نیابی در سرایش %~% توان بوسیدن آخر خاک پایش

89 چو بشنید این سخن مهراب برخاست %~% متاع چین ز گنجور ملک خواست

90 بسی دیبای زیبا و گهر داشت %~% ز هر چیزی متاعی چند برداشت

91 غلامی چند با خود کرد همراه %~% بیامد تا در مشکوی آن ماه

92 اساسی دید خوش با چرخ همبر %~% نهاده بر درش دو کرسی از زر

93 نشسته خادمانی بر ارایک %~% درونش حوری و بیرون ملایک

94 از ایشان یافت مهراب آشنایی %~% سلامش کرد و گفتا مرحبایی

95 به خادم گفت:« من مهراب نامم %~% قدیمی درگه شه را غلامم

96 به وقت فرصت از من ار توانی %~% زمین بوسی بدان حضرت رسانی»

97 رسانید آن سخن را مرد لالا %~% بگوش ماه چون لولوی لالا

98 اشارت کرد تا راهش گشادند %~% در آن بستان سرایش بار دادند

99 چو مهراب اندرون آمد ز درگاه %~% سپهری دید یکسر زهره و ماه

100 بنامیزد بهشتی یافت پر حور %~% سوادی دید همچون دیده پر نور

101 رواقی آسمانی برکشیده %~% بساطی خسروانی در کشیده

102 مرصع پرده‌ها چون چرخ خضرا %~% نشسته در درون خورشید عذرا

103 صبا برخاست از گلزار امید %~% تتق برداشت از رخسار خورشید

104 حجاب شب ز روی صبح بگشود %~% گل صد برگ را از غنچه بنمود

105 نهاده سنبلش بر ارغوان سر %~% چو شمشادی قدش ماهی بر آن سر

106 لب لعلش نگین خاتم جم %~% دهان از حلقه انگشتری کم

107 به صنعت رویش آتش بسته بر آب %~% ز مستی چشم شوخش رفته در خواب

108 عذارش آفتاب از شب نمودی %~% حدیثش قفل لعل از در گشودی

109 هزاران شعبه سر بر باد داده %~% چو موی اندر قفای وی فتاده

110 کمان ابروانش چرخ هر پی %~% که دیده کرده زه صد بار بر وی

111 هزارش دل نهان در گوشه لب %~% هزارش جان روان با آب غبغب

112 دو پستانش دو نار ms044 اندر دو بستان %~% دو رخ همچون دو شمع اندر شبستان

113 میان چون سیم از زر مطوق %~% سرین چون کوهی از موئی معلق

114 میان چون کار خسرو پیچ در پیچ %~% دل او در میانش هیچ در هیچ

115 چو مهراب آتش رخسار او دید %~% چو باد آمد به پیش و خاک بوسید

116 نظر کرد اندر او خورشید و از شرم %~% بر آمد سرخ و می‌شد دیده‌اش گرم

117 بپرسید که:« چونی و از کجایی %~% که داری رنگ و بوی آشنایی»

118 جوابش داد پس مهراب کای جم %~% شهنشه را کمینه من غلامم

119 ز چین بر عزم این فرخنده درگاه %~% میان در بسته و پیمودم این راه

120 بسی آورده چون باد بهاری %~% حریر چینی و مشک تتاری

121 چو ببشنید این سخن بشناخت او را %~% به صد لطف و کرم بنواخت او را

122 همی پرسید حال چین ز مهراب %~% همی گفت او حکایت‌ها ز هر باب

123 ز هر جنسی متاع چین طلب کرد %~% به پیش آورد مهرابش ره آورد

124 که:« حالی اینقدر با خویش دارم %~% اگر خواهی دگر فردا بیارم»

125 زمین بوسید و جانی پر ز امید %~% جدا شد همچو ماه از پیش خورشید

126 به برج ماه چینی رفت چون باد %~% حکایت کرد یک یک پیش جم یاد

127 ملک جمشید در پایش سر افشاند %~% چو چشم خویش بر وی گوهر افشاند

128 پس از حمد و ثنا رویش ببوسید %~% لبش بر لب سرش در پای مالید

129 که این چشمست کان رخسار دیدست %~% که این گوش است کاوازش شنیده‌ست

130 بدین لب خاک کویش بوسه دادست %~% بدین پا بر سر کویش ستاده‌ست

131 کنار یار بنما تا ببینم %~% کناری از همه عالم گزینم

132 سخن پرداز با خسرو حکایت %~% همی کرد از لب شیرین روایت

133 گهی پیچیدن اندر تاب مویش %~% گهی دادن نشان از نقش رویش

134 ملک زاده همه ms045 تن گوش گشته %~% ز نوش نکته‌اش بیهوش گشته

135 ملک را گفت:« من می‌دارم امید %~% که فردا مه رود در برج خورشید»

136 سحر مهراب چون صبح دل‌ آرا %~% بر خورشید شد با مشک و دیبا

137 ملک درجی پر از یاقوت احمر %~% ز مشک و دیبه چینی ده استر

138 بدان نقاش چابک دست چین داد %~% به پیش شمسه چینش فرستاد

139 به باغ آن کاروان سالار با بار %~% در آمد همچو سروی کاورد بار

140 بهشت جاودانی یافت چون حور %~% که باد از ساحتش چشم بدان دور

141 در آن بستان روان جویی به هر سوی %~% نشانده سرو قدان بر لب جوی

142 سمن رویان چو شمشاد ایستاده %~% چو گل بر کف نهاده جام باده

143 شده جام بلور و ساغر زر %~% ز عکس روی ساقی لعل پیکر

144 در آن مینو زده خرگاه مینا %~% بجز گاه اندرون خورشیید زیبا

145 همه آن سرو قدان بلبل آواز %~% به عارض ارغوان و ارغوان ساز

146 زمین بوسید رنگ‌ آمیز چالاک %~% ز روی خویش نقشی بست بر خاک

1 در آن خرگه بت موزون شمایل %~% چو معنی لطیف و بکر در دل

2 پرستاری« پری رخسار» نامش %~% پری و آدمی از جان غلامش

3 ز خرگه بانگ زد کای بار سالار %~% چه بار آورده‌ای بگشای و پیش آر

4 سخن پرداز چین گفت ای خداوند %~% ندارم هیچ کاری من بدین بار

5 که دارد بار مهر بار سالار %~% طلب کردند میر کاروان را

6 سر و سالار خیل عاشقان را %~% ملک چون ذره با جانی پر امید

7 ز جا جست و روان شد سوی خورشید %~% دو درج لعل کان در کان نباشد

8 دو عقد در که در عمان نباشد %~% به رسم هدیه با خود برگرفت آن

9 چو باد آمد بدان خرم گلستان %~% چمان در باغ چون سرو سهی شد

10 به نزد ماه برج خرگهی شد %~% دلش ms046 با خویش می‌گفت این چه حالست

11 همان خوابست گویی با خیالست %~% به بیداری کنون می‌بینم آن خواب

12 مگر بیدار شد وقت گران خواب %~% مه خورشید چهر اعنی که جمشید

13 چو چشم انداخت بر خرگاه خورشید %~% نماندش تاب و چون مه جامه زد چاک

14 چو نور آفتاب افتاد بر خاک %~% از آن خمخانه‌اش یک جرعه سر جوش

15 بدادند و برون رفت از سرش هوش %~% گل نمناک را آبی تمام است

16 دل غمناک را تابی تمام است %~% سران انجمن بر پای جستند

17 یکایک چون نبات از هم گسستند %~% بر آن مه چون ثریا جمع گشتند

18 همه پروانه آن شمع گشتند %~% برش عنبر بر آتش می‌نشاندند

19 گلابش بر گل تر می‌فشاندند %~% همه نسرین بران و مشک مویان

20 شدند از بهر جم گریان و مویان %~% خبر کردند ماه انجمن را

21 گل آن باغ و سرو آن چمن را %~% برون آمد چو گل سر مست و رعنا

22 به یک پیراهن از خرگاه مینا %~% چو سرو از باد و قد از باده مایل

23 مهش در قلب عقرب کرده منزل %~% ز رنگ عارضش روی هوا لعل

24 خم زلفش در آتش کرده صد نعل %~% خرامان در پی خورشید رویان

1 گلی دید از هوا پیراهنش چاک %~% مهی از آسمان افتاده در خاک

2 ز پا افتاده قدی همبر سرو %~% پریده طوطی هوش از سر سرو

3 عرق بر عارض گلگون نشسته %~% هزاران عقد در بر گل گسسته

4 چو نیلوفر گل صد برگ در آب %~% شده بادام چشمش در شکر خواب

5 گرفته دامن لعلش زمرد %~% دری ناسفته در وی لعل و بسد

6 در خورشید را پا رفت در گل %~% بر او چون ذره عاشق شد به صد دل

7 به حیلت خفته می‌زد راه بیدار %~% به صنعت برد مستی رخت هشیار

8 ملک چون سایه بیهوش اوفتاده %~% فراز سایه خورشید ایستاده

9 ms047 سهی سرو از دو نرگس ژاله انگیخت %~% گلابی چند بر برگ سمن ریخت

10 صبا با چین زلفش بود دمساز %~% دماغ خفته بویی برد از آن راز

11 به فندق مالش ترکان چین داد %~% دو هندو را ز سیمین بند بگشاد

12 چو زلف خویشتن بر خویش پیچید %~% چو اشک خود دمی بر خاک غلتید

13 سرش چون گرم شد از تاب خورشید %~% ز خواب خوش بر آمد شاه جمشید

14 ز خواب خوش چو مژگان را بمالید %~% به بیداری جمال ماه خود دید

15 بر آورد از دل شوریده آهی %~% چو ماهی شد تپان از بهر ماهی

16 پری رخ بازگشت از پیش جمشید %~% خرامان شد به برج خویش خورشید

17 بدو مهراب گفت آهسته ای شاه %~% چه برخیزد بجز رسوائی از راه

18 ز آب دیده کاری برنخیزد %~% ز روی دل غباری بر نخیزد

19 نباشد بی سرشک و ناله سودا %~% ولی هر چیز را وقتی است پیدا

20 ز بارانی که تابستان ببارد %~% به غیر از بار دل باری نیارد

21 نداری تاب انوار تجلی %~% مکن بسیار دیدارش تمنی

22 تحمل باید و صبر اندرین کار %~% تحمل کن دمی خود را نگه دار»

23 ملک برخاست چون باد از گلستان %~% سوی خرگاه رفت افتان و خیزان

24 دو درج لعل با خود داشت جمشید %~% فرستاد آن دو درج از بهر خورشد

25 مه نو برج درج لعل بگشود %~% هزاران زهره در یک برج بنمود

26 به زیر لعل دری سفت سر بست %~% گهر بنمود و درج لعل بشکست

27 که هست این گوهر از آتش نه از خاک %~% هزارش آفرین بر گوهر پاک!»

28 سمن رخسار خورشید گل اندام %~% کنیزی داشت« گلبرگ طری نام

29 اشارت کرد گلبرگ طری را %~% که رو بیرون بگو آن جوهری را:

30 نه لعل است این بدین زیب و بها چیست %~% بگو تا این گهر ها را بها چیست»

31 ملک ms048 در بهر حیرت بود مدهوش %~% برون کرده حدیث گوهر از گوش

32 نمی‌دانست گفتار سمن رخ %~% زبان بگشاد مهرابش به پاسخ

33 که شاها این گهرهای نثاری است %~% نه زیبای قبول شهریاری است

34 ز هر جنسی گهر با خویش دارم %~% اگر فرمان دهی فردا بیارم»

35 زمین بوسید خسرو گفت:« شاها %~% به برج نیکویی تابنده ماها

36 نثار و هدیه را رسم اعادت %~% به شهر ما نباشد رسم و عادت

37 نه من گردون دونم کان گهر کان %~% برون آرد برد بازش بدان کان

38 من خاکی به خاک خوار مانم %~% ز هر جنسی که دارم بر فشانم»

39 سمن رخ پیش گلرخ برد پاسخ %~% چو گل بشکفت و گفتا با سمن رخ:

40 « چنین بازارگان هرگز ندیدم %~% بدین همت جوان هرگز ندیدم

41 غریب است این که ناکامی غریبی %~% ز ما نایافته هرگز نصیبی

42 گهرهای چنین بر ما بپاشد %~% چنین شخص از گهر خالی نباشد

43 همانا گوهرش پلک است در اصل %~% هزاران آفرینش باد بر اصل»‌

44 « کتایون» نام آن مه دایه‌ای اشت %~% که از هر دانشی پیرایه‌ای داشت

45 فرستادش به رسم عذر خواهان %~% بپوشیدش به خلعت‌های شاهان

46 از آن پس نافه‌های چین طلب کرد %~% حریر و دیبه رنگین طلب کرد

47 سر بار متاع چین گشادند %~% ز دیبا جامه‌ها بر هم نهادند

48 شد از عرض حریر و مشک عارض %~% زمین با عارض خوبان معارض

49 به هر سو طبله عنبر نهادند %~% نسیم گلستان بر باد دادند

50 ملک یاقوت اشک از دیده می‌راند %~% نهان در زیر لب این شعر می‌خواند:

1 ای صبا خیز و دمی دامن خرگه بردار %~% گوشه ابر نقاب از رخ آن مه بردار

2 آن سمن رخ به وثاق دل ما می‌آید %~% خار این راه منم خار من از ره بردار

3 صد رهت جان به فدا رفت و نیفتاد قبول %~% سر نهم بر سر کویت سرم از ms049 ره بردار

4 می‌برد باد سحر پی به سر کوی حبیب %~% ای دل خسته پی باد سحرگه بردار

5 نقل کن نقل از آن لب نه به وجهی که شود %~% آگه آن نرگس سودا زده ناگه بردار

6 به فراشی صبا ناگاه برخاست %~% به صنعت دامن خرگه برانداخت

7 ز خرگه بر ملک نظاره می‌کرد %~% چو غنچه در درون دل پاره می‌کرد

8 بتان نظاره دیبا و کالا %~% بت چین فتنه آن قد و بالا

9 نوایی داد از آن هر مطربی را %~% قصب بخشید هر شکر لبی را

10 به جوش آمد درون جان مشتاق %~% ز طاقت شد دلش یکبارگی طاق

11 ملک جمشید را چون دید بیتاب %~% ز مهرویان اجازت خواست مهراب

12 که امشب سوی خان خود گراییم %~% اگر عمری بود فردا بیاییم

13 ملک سرباز پس چون زلف پیچان %~% جدا گشت از بر خورشید تابان

14 همین کز طلعت خورشید شد دور %~% چو سایه بر زمین افتاد چون نور

15 دمی آهش رسیدی نزد ناهید %~% گهی اشکش دویدی سوی خورشید

16 چو مروارید شد بر خاک غلتان %~% بر او حلقه شده جمعی غلامان

17 چو شمع از عشق خورشید دل افروز %~% به سوز و گریه آنشب کرد تا روز

18 در آن ساعت چو پر شد شمع گردون %~% چو چشم عاشقان از اشک و از خون

19 تو گفتی بخت گردون چهره برداشت %~% و یا از روی گیتی غیر در بست

20 به پیش خویشتن شمعی بر افروخت %~% حدیث اندر گرفت و شمع می‌سوخت

21 چو شمعش بود ریزان دمع بر دمع %~% ز سوزش گریه می‌افتاد بر شمع

22 چو شمع از روشنایی اشک می‌راند %~% به سوز این قطعه را با شمع می‌خواند:

1 از سرگرمی جوابش داد شمع %~% گفت: « تا کی سرزنش کردن مرا

2 عاشقم خواندی بلی من عاشقم %~% اشک سرخ و روی زردم بس گوا

3 ز آنچه گفتی سر فرازی می کنم ms050 %~% سر فرازی هست بر عاشق روا

4 سرفرازی من از عشقست و بس %~% در هوایش سر فرایم دایما

5 آنچه می گویی که بنشین و بمیر %~% یا سر و خود گیر و یک چندی به پا

6 تا سرم برجاست نتوانم نشست %~% من نخواهم مردن الا در هوا

7 تا به کی گیرم سر خود زانکه هست %~% از سر من بر سر من این بلا

8 کار عشق و عاشقی سربازی است %~% گر سر این ماجرا داری بیا!

9 در پی من شو که نتوان یافتن %~% رهروان را بهتر از من پیشوا

1 ملک با شمع گفت ای گرم رو نرم ! %~% من اندر آتشم بر من مشو گرم

2 نه گفتی رهروان را ره نمایم %~% نه گفتی عاشقان را پیشوایم

3 من عاشق درین شب های تنها %~% ز راه افتاده ام راهیم بنما

4 جوابی خواست دادن شمع بازش %~% زبان اندر دهن بگرفت گازش

5 که: «هانشمعا بجای خویش بنشین %~% مزن با شاه لاف عشق چندین

6 به آب اول بشو صد ره دهان را %~% دگر بگشا به ذکر او زبان را

7 ملک جمشید شمع عاشقانست %~% دم اندر کش که صبح صادق آنست

8 ز سر بیرون کن این سودا و صفرا %~% زبان را قطع کن ور نه همین جا

9 ترا این صبح مهر افروز عالم %~% به جای خویش بنشاند به یک دم

10 ز ناگه شد هوای خانه روشن %~% در آمد صبح با مشعل ز روزن

11 ملک را گفت آن شمع دل افروز %~% هوای باغ و نسرین دارد امروز

12 به باغ خلد رضوان بار دادش %~% گلستانی به بستان کار دادش

13 همه اسباب عشرت شد مهیا %~% حضور شاه در می یابد آنجا

14 ملک چون گنج شد ز آن کنج بیرون %~% ز خازن خواست درجی در مکنون

15 بر مهراب بودش درجی از زر %~% چو نار آکنده از یاقوت احمر

16 در آن هر گوهری ms051 بیرون یاقوت %~% که می ارزید خاکش خون یاقوت

17 دگر شهناز را با ارغنون ساز %~% چو شکر دادشان از پرده آواز

18 بدیشان گفت: «سار راه سازید %~% نوای بزم شاهنشاه سازید

19 سرای او مقامی بس بزرگست %~% پرستاریش نامی بس بزرگست

20 شما در پرده ام بودید محرم %~% کنون جان مرا باشید همدم

21 مرا کردید عمری دلنوازی %~% بباید کردن اکنون چاره سازی

22 به دستان چاره کارم بجویید %~% بدو در پرده راز من بگویید

23 بباید ساختن در هر مقامی %~% که باشد هر مقامی را کلامی

24 بنالید از حدیث شاه شهناز %~% برآمد صد خروش از ارغنون ساز

25 شکر در آتش غم رفت با عود %~% بر آمد از دل عود و شکر دود

26 چو چنگ از غم خراشیدند رخسار %~% که می بایست کردن پشت بر یار

27 گهی در دامنش چسبید شکر %~% گهی همچون مگس زد دست بر سر

28 که «شاها از چه شکر را خریدی %~% به صد زیب و بهایش بر کشیددی

29 مگر یکبارگی دیدی گرانش %~% که خواهی کرد نقل دیگرانش

30 به شکر پروریدندت به صد ناز %~% دلارایا مکن خوی از شکر باز

31 برون افکند راز پرده شهناز %~% نوایی کرد اندر پرده آغاز

32 همی زد دستها بر سر به زاری %~% همی کرد ارغنونش دستیاری

33 که ما با زهره زهرا بسازیم %~% اگر ما را بسوزی ما بسازیم

34 نوازش یافتی هر روز صد راه %~% ز ما مگسل تو باری چنگ ناگاه

35 بر ایشان هر نفس می داد جم دم %~% در اخر با ملک گشتند همدم

36 خرامان بر در آن باغ شد شاه %~% کنیزان چون ستاره در پی ماه

37 چو روی خود بهشتی دید خرم %~% گل و نسرین و سنبل رسته باهم

38 روان آب روان پا در سلاسل %~% روان سرو چمن تا ساق در گل

39 قماری صوت ها افکنده در هم %~% چنارش سینه ها کوبنده بر هم ms052

40 غلامان دست و پایش بوسه دادند %~% کنیزان پیش رویش سر نهادند

41 امیر مجلس آن شهناز را خواند %~% فراز تخت خویشش برد و بنشاند

42 چنین باشد کرم عزت برآرد %~% کریمان را همه کس دوست دارد

43 اگر خواهی بزرگی همچو دریا %~% لب خود را به آب میالا

44 چو نرگس هرکه از زر دارد افسر %~% به سیم و زر فرو می ناورد سر

45 ملک هر تحفه ای کآورد با خویش %~% یکایک مه رخان بردند در پیش

46 کنیزان را به دهلیز حرم برد %~% به لالایان آن درگاه بسپرد

47 که اینان مطرب پرده سرایند %~% سزاوار در پرده سرایند

48 گل خرگه نشین ما قصب پوش %~% ز درج شاه در می کرد در گوش

49 درئن پرده خواند آن مطربان را %~% کشید اندر سخن شیرین زبان را

50 حدیث چین و حال شاه پرسید %~% سراسر گرد پای حوض گردید

51 درآمد طوطی شکر به آواز %~% همای شوق در دل کرد پرواز

52 از آن پس ارغنون بنواخت آهنگ %~% همایون پرده خود ساخت با چنگ

53 به علم آورد در کار این عمل را %~% ز قول شاه بر خواند این غزل را:

1 چه منزل است که خاکش نسیم جان دارد %~% هوای روح و شش راحت روان دارد

2 حدیقه ای ز بهشت ست و منزلی ز فلک %~% که حور بر طرف و ماه در میان دارد

3 فراغ دل به چنین منزلست کاین منزل %~% فروغی از رخ آن ماه دلستان دارد

4 دل گرفته هوایم درین سرا بستان %~% کبوتریست که به سرو آشیان دارد

5 به هر کنار و به هر گوشه ای که می نگرم %~% ز آب دیده ما چشمه ای روان دارد

6 گمان مبر که کسی جان برد ز منزل عشق %~% اگر به جای یکی جان هزار جان دارد

7 برای وصل تو ترک همه جهان گفتم %~% که هر که وصل تو دارد همه جهان ms053 دارد

8 بجو نشان دل من ز تیر غمزه خویش %~% که تیر غمزه تو از دلم نشان دارد

9 شکر نیز از زبان میر مشتاق %~% ادا کرد این غزل بر قول عشاق:

10 گلرخا برخیز و بنشان سرو را بر طرف جوی %~% روی بنمای و رخ گل را به خون دل بشوی

11 سایه را گو با رخ من در قفای خود مرو %~% سرو را با قد من گو بر کنار جو مروی

12 بلبل ار گل را تقاضا می کند عیبش مکن %~% اینچنین وجهی کجا حاصل شود بی گفت و گوی

13 دامن افشان ای گل خندان چمان شو در چمن %~% تا بر افشاند چو گل دامن بهار از رنگ و بوی

14 ظاهر ار گردیده بودی گوی سیمین غبغبت %~% کم زدی گوی بلاغت بلبل بسیار گوی

15 %~% نیستم آیینه آیین کو کند خدمت به روی

16 به دست افشان درآمد سرو آزاد %~% ز مرغان چمن برخاست فریاد

17 شراب عشق و نار حسن در سر %~% قدح در دست و شاهد در برابر

18 سر خورشید شد گرم از حراره %~% چو مه جیب قصب را کرد پاره

19 نشاط و کامرانی کرد خورشید %~% بر ایشان زر فشانی کرد جمشید

20 غنی گشت ارغنون ساز از نواها %~% بپوشید از قصب شکر قباها

21 نشاط انگیز را گفت: «ای شکر خیز %~% تو نیز آغاز کن شعری دلاویز

22 از آن شعری که وصف الحال باشد %~% نه زان قولی که قیل و قال باشد

23 حدیثی کان بیارد آشنایی %~% ببخشد جان و دل را روشنایی

24 نشاط انگیز گوش عود برتافت %~% گهر در جامه ابریشمین بافت

25 نبات از پسته شیرین روان کرد %~% به روی چنگ بر فندق فشان کرد

26 به چنگ این مطلع موزون در آموخت %~% رخ خورشید از آن مطلع بر افروخت:

1 ای میوه رسیده ز بستان کیستی %~% وی آیت نو درآمده در شان کیستی

2 جانها گرفته ms054 اند در میان ترا چو شمع %~% جانت فدا چراغ شبستان کیستی

3 هرکس به بوی وصل تو دارد دلی کباب %~% معلوم نیست خود که تو مهمان کیستی

4 جانها به غم فروشده اندر هوای تو %~% باری تو خوش بر آمده ای جان کیستی

5 ای دل مشو ز عشق پریشان و جمع باش %~% اول نگاه کن که پریشان کیستی

6 غزل را چون پدید آمد فرو داشت %~% برین قول ارغنون آواز برداشت

7 ای دل من بر سر پیمان تو %~% جان و دل من شده قربان تو

8 جان منیجان منیجان من %~% آن توامآن توام آن تو

9 عمر عزیزم همه خواهد گذشت %~% در سر زلفین پریشان تو

10 ای سر زلف تو پریشان ما %~% مطلع خورشید گریبان تو

11 عمر بدان باد فشانم چو شمع %~% کآوردم بوی گلستان تو

12 چو شهناز این غزل بر چنگ بنواخت %~% صنم زد جامه چاک و خرقه انداخت

13 سهی سرو از هوا در جنبش آمد %~% زمین همچون سما در گردش آمد

14 به رقصیدن صنوبر وار برخاست %~% ز سرو و نارون زنهار برخواست

15 چنان شد بر زمین خورشید در چرخ %~% که شد بی خویشتن ناهید بر چرخ

16 نوای پرده شهناز شد راست %~% هوا در جنبش امد پرده برخاست

17 چو آتش ز آبگینه روی گلگون %~% ز خرگه عکس مه انداخت بیرون

18 ز عکسش بی سکون شد جان جمشید %~% بر آب افتاد گویی عکس خورشید

19 ملک چون غمزه او مست گشته %~% چو زلف دلبرش پا بست گشته

20 عنان اختیار از دست رفته %~% کمان بشکسته تیر از شست رفته

21 چو نرگس سرگران گشتش ز مستی %~% ز بالا کرد سروش میل پستی

22 ملک را جام می چون سرنگون شد %~% ز می اطراف رویش لاله گون شد

23 شکر را گفت جم خیز و دریاب %~% که چون چشم خود از مستی است در خواب

24 چو خالش بستری افکن ms055 ز نسرین %~% ز برگ ارغوانش ساز بالین

25 چو بختش باش شب تا روز بیدار %~% ز چشم دشمنانش گوش می دار

26 شکر چون گل درآوردش به آغوش %~% غلامانش برون بردند بر دوش

27 بگستردند فرشش بر لب جوی %~% شکر بالین خسرو ساخت زانوی

28 گل و بید و کنار آب و مهتاب %~% شکر بیدار و خسرو در شکر خواب

29 صبا برخاستی هر ساعت از جای %~% گهش بر سر دویدی گاه بر پای

30 گهی مرغ سحر گفتی فسانه %~% گهی آب روان می زد ترانه

31 ز سوسن ساخت سرو ناز را جای %~% گرفتش در کنار آب روان پای

32 از آن مجلس چو بیرون رفت جمشید %~% ز خلوت خانه بیرون رفت خورشید

33 خرامان کرد سیمین بی ستون را %~% بخواند اندر پی خود ارغنون را

34 چو طاووسی روان در پی تذروی %~% سر آبی گزید و پای سروی

35 نشست و ارغنون را پیش خود خواند %~% ز هر جنسی و هر نوعی سخن راند

36 نخستش گفت کاین مرد جوان کیست %~% چنین آشفته و شوریده از چیست

37 اگر دارد سر بازارگانی %~% مناسب نیست این گوهر فشانی

38 برآنم کاین جوان بازارگان نیست %~% که در وی شیوه بازاریان نیست

39 دل من می دهد هر دم گواهی %~% که او دری است از دریای شاهی

40 بسی گفت این سخن با ارغنون ساز %~% نمی کرد ارغنون زین پرده آواز

41 ز مطرب ماه قولی راست می خواست %~% نمی گشت او به گرد پرده راست

42 از آن پس پیش خود شهناز را خواند %~% ازین معنی بسی با او سخن راند

43 به آواز آمد آن مرغ خوش آواز %~% جوابی داد خوش طاووس را باز

44 که ما مرغان بستان آشیانیم %~% حدیث قاف و عنقا را چه دانیم

45 اگر بخشی به جان زنهار ما را %~% کنیم این راز بر شه آشکارا

46 به الماس سخن یاقوت سفتند %~% سخن زآغاز ms056 تا انجام گفتند

47 چو بر جمشید مهرش گرم تر گشت %~% به خون گلبرگ او از شرم تر گشت

48 حدیثی چرب و شیرین بود و درخورد %~% به عمدا رو ترش کرد و فرو برد

49 چو سروی از کنار جوی برخاست %~% به قد خویش بستان را بیاراست

50 صنوبر وار در بستان چمان گشت %~% همی زد چون صبا گرد چمن گشت

51 در آن مهتاب می گردید خورشید %~% دو مطرب در پیش بر شکل ناهید

52 چو گل بر ارغنون می کرد نازش %~% چو بلبل ارغنون اندر نوازش

53 گلش رنگ رخ از مهتاب می برد %~% به غمزه نرگسان را خواب می برد

54 خرامان آن بهار نوشکفته %~% بیامد بر سر بالین خفته

55 نگاری دید زیبا رفته از دست %~% دو چشمش خفته بر برگ سمن مست

56 خطی بر لاله از عنبر کشیده %~% به خوبی لاله را خط در کشیده

57 شکر چون دید ماه خرگهی را %~% خرامان بر چمن سرو سهی را

58 در آب نیلگون افتاده مهتاب %~% مهی درآب و ماهی در لب آب

59 ملک را خواست دادن ز آن بشارت %~% به شکر کرد شیرین لب اشارت

60 که: «کم گو بلبلا کمتر کن آشوب %~% یک امشب خواب خوش بر گل میاشوب

61 اگر چه برگ گل آشفته اولی %~% ولیکن خفته است او خفته اولی

62 درآن مهتاب چشم انداخت بر شاه %~% نظر فرقی نکرد از شاه تا ماه

63 ولیکن داشت خسرو عنبرین فرق %~% نبود اندر میانش غیر این فرق

64 دگر شبها ملک بیدار بودی %~% همه شب دیده اش خونبار بودی

65 شب تاری به مژگان لعل می سفت %~% ز آه و ناله اش مردم نمی خفت

66 همی گردید و چشمش خواب می جست %~% خیال خواب خوش در آب می جست

67 شبی کامد به کارش چشم بیدار %~% زدی بر دیده گفتی خواب مسمار

68 به پای خود چو دولت بر در ms057 آمد %~% سبک خواب گرانش بر سر آمد

69 همه چیزی به وقت خویش باید %~% که بیگه خواب نوشین خوش نیاید

70 نگشن آن شب گل خسرو شکفته %~% چنین باشد چو باشد بخت خفته

71 سبک روحی نمود آن روح ثانی %~% ولیکن خواب کرد آن شب گرانی

72 نشاط انگیز سازی با نوا ساخت %~% به آواز حزین این شعر پرداخت:

1 زهی دو نرگس چشمت در ارغنون خفته %~% دو ترک مست تو با تیر و با کمان خفته

2 کلاله ات ز کنار تو ساخته بالین %~% ز برگ گل زده خرگاه و در میان خفته

3 فتاده بر سمن عارضت دو خال سیاه %~% دو زنگی اند بر اطراف بوستان خفته

4 چه ز آن دو خانه مشکین نمی کنی که تراست %~% هزار مورچه بر گرد گلستان خفته

5 کشیده بر چمنی سایه بانی از ابرو %~% دو ترک مست تو در زیر سایه بان خفته

6 تن چون سیم تو گنجی است شایگاه و آنگه %~% دو مار بر سر آن گنج شایگان خفته

7 خیال چشم خوشت را که فتنه ای است به خواب %~% به حال خود بگذارش هم آنچنان خفته

8 دلا برو شکری ز آن دهان بدزد و بیار %~% چنان کزان نشد آگاه ناگهان خفته

9 ز چشم و غمزه که هستند پاسبانانش %~% دلا مترس که هستند این و آن خفته

10 صنم حیران در آن گلبرگ و شمشاد %~% به زیر لب در این نظم می داد

11 چشم مخمور تو تا در خواب مستی خفته است %~% از خمار چشم مستت عالمی آشفته است

12 دل چو در محراب ابرو چشم مستش دید گفت %~% کافر سرمست در محراب بین چون خفته است

13 سنبلت را بس پریشان حال می بینم مگر %~% باد صبح از حال ما با او حدیثی گفته است

14 دیده باریک بینم در شب تاریک هجر %~% بسکه بر یاد لبت درهای عمان سفته است

15 خاک راهت ms058 خواستم رفتن به مژگان عقل گفت %~% نیست حاجت کان صبا صدره به مژگان رفته است

16 عاقبت هم سر بجایی برکند این خون دل %~% کز غم سودای تو دل در درون بنهفه است

17 چو اخگر کرد خورشید این عمل را %~% مهی دیگر فرو خواند این غزل را

18 بیا ساقیبیا جامی در انداز %~% حجاب ما ز پیش ما بر انداز

19 برو ماها به کوی او فرو شو %~% بیا ای شمع و در پایش سر انداز

20 هوا چون ساغر آب روی ما ریخت %~% ز لعلت آتشی در ساغر انداز

21 چو خفتی خیز و رخت خواب بردار %~% ز خلوتخانه ما بر در انداز

22 چو گل گر صحبتم می خواهی از جان %~% به شب در زیر پهلو بستر انداز

23 وگر چون زلف میل روم داری %~% به ترسائی چلیپا بر سر انداز

24 همان دم چنگ را بنواخت ناهید %~% ادا کرد این غزل در وصف خورشید:

1 خواهد گل رعنا که او باشد به آب و رنگ تو %~% دارد به وجهی رنگ تواما ندارد سنگ تو

2 گر سرو قدت در چمن روزی ببیند نارون %~% ناگه برآید سرخ و زرد از سرو سبز آرنگ تو

3 ای غنچه رعنای من بگشا لب و بر من بخند %~% کاید دل بلبل به تنگ از دست خوی تنگ تو

4 چشمت ز تیغ حاجبان بس تنگ بار افتاده است %~% باری نمی آید کسی در چشم شوخ شنگ تو

5 آهنگ قصدم می کند مطرب به آواز بلند %~% خواهد دریدن پرده ام آواز تیز آهنگ تو

1 ملک در خواب صوت چنگ بشنید %~% چو باد صبحدم بر خود بخندید

2 خمار آلود سر برخاست از خواب %~% شراب و آب و مطرب دید مهتاب

3 چو مه بیدار شد خورشید برجست %~% خرامان شد به برج خویش بنشست

4 صبا می داد بویی از بهارش %~% سمن را بود رنگی از نگارش

5 مهی خورشید ms059 رویش دید بی جان %~% روان این مطلعش سر بر زد از جان:

1 باغ را رنگی و بویی ز بهارست امشب %~% بر ورقهای چمن نقش و نگارست امشب

2 گلرخان چمن از دوش صبوحی زده اند %~% چشم نرگس ز چه در عین خمارست امشب

3 موی را شانه زد ان ماه مگر از سر شور %~% کآب پرچین و صبا غالیه بارست امشب

4 گرنه از حجله شب روی نماند خورشید %~% از چه مشاطه شب آینه دارست امشب

5 مگر آن ماه برین جمع گذر خواهد کرد %~% کز طبقهای فلک نور نئارست امشب

6 شکر عود و شکر با هم بپرورد %~% بدین ابیات دود از جم برآورد:

7 تو در خواب خوشی احوال بیداری چه می دانی %~% تو در آسایشی تیمار بیماری چه میدانی

8 نداری جز دلازاری و ناز و دلبری کاری %~% تو غمخواری و دلجویی و دلداری چه می دانی

9 تو چون یک شب به سودای سر زلف پریشانش %~% نپیمودی درازی شب تاری چه می دانی

10 برو زاهد چه پرهیزی ز ناز و شیوه چشمش %~% بپرس این شیوه از مستان تو هشیاری چه میدانی

11 دلا گفتم غم خود خور که کار از دست شد بیرون %~% ترا غم خوردنست ایدل تو غمخواری چه میدانی

12 شکر بگشود بر جم پرده راز %~% حدیث رفته با او گفت از آغاز

13 درید از درد و حسرت جامه در بر %~% همی نالید و می زد دست بر سر

14 بسی کرد از جفای دیده نالش %~% بسی دادش به دست خویش مالش

15 ز غیرت غمزه ها را از پی خواب %~% به هم بر میزد و می بردشان آب

16 ز راه سرزنش سر را ادب کرد %~% که از بهر چه سر بالین طلب کرد

17 ز جور طالع وارون بر آشفت %~% ز دوران فلک نالید و می گفت:

18 سپهرم بر چه طالع زاد گویی %~% نصیبم خوشدلی ننهاد گویی

19 ms060 چو می شد تلخ بر من زندگانی %~% چو گل بر باد رفتم در جوانی

20 اگر طالع شدی دولت به زاری %~% مرا بودی به گیتی بختیاری

21 مرا روزی که مادر تنگ بر زد %~% چو مشکم ناف بر خون جگر زد

22 مرا ایزد بلا بر سرنوشت است %~% چه شاید کرد اینم سرنوشت است

23 الا ای بخت تا کی این کسالت %~% ز خواب آخر نمی گیرد ملامت

24 مرا چون نای ننوازی به کامی %~% ز نی هر دم چو چنگم در مقامی

25 ولی این خانه را چون در گشادند %~% اساس کار بر طالع نهادند

26 اگر صد سال اشک از دیده باری %~% نگردد شسته نقض بخت باری

27 چو بلبل شب همه شب ناله می کرد %~% کنار برگ گل پر ژاله می کرد

28 چو زد زاغ شب از طاق مقوس %~% گه برخاستن بال مطوس

29 هزاران بیضه پنداری کزین طاق %~% فرو افتاد و ریزان شد در آفاق

30 گفت آفاق را یکسر سپیده %~% عیان شد زرده خور در سپیده

31 سپیده بست از سیماب پرده %~% نمود از پرده خون آلوده زرده

32 چو صبح از حضرت خورشید شهناز %~% بر جم رفت تا روشن کند راز

33 به شب رازی که با خورشید گفتند %~% به روز آن راز با جمشید گفتند

34 حکایت یک به یک با شاه کردند %~% شهنشه را ز کار آگاه کردند

35 چو شه دانست کان معشوق طناز %~% شد اندر پرده شب محرم راز

36 زمانی از در عشرت درآمد %~% چو باد صبح یکدم خوش برآمد

37 از او مهراب بشنید این حکایت %~% به دل گفتا درست است این روایت

38 عجب کان سرو قد از جا نرفته است %~% چو گل خار غمش در پا نرفته است

39 فرو رفت از هوایت پای در گل %~% بدین جانب هوایش کرد مایل

40 بود وقتی علاج رنج دشوار %~% که نشناسد طبیب احوال بیمار

41 علاج آنگه ms061 به آسانی توان کرد %~% که روشن گردد او را علت درد

42 بت مجلس فروز از بامدادان %~% به ساقی گفت: جام می بگردان

43 بیا ساقی که طیشی دارم امروز %~% نشاط و تازه عیشی دارم امروز

44 بیاور می که این جای صبوح است %~% مرا میل می و رای صبوح است

45 برون ز اندازه می خواهیم خوردن %~% درون ها پر ز می خواهیم کردن

46 به گیتی کو خرد را بود پابند %~% به میدان زرش ساقی در افکند

47 شفق گون باده در شامی پیاله %~% چو شبنم در میان صبح ژاله

48 ز رویش عکس بر ساغر فتاده %~% به آب کوثر آتش در فتاده

49 میان آب صافی نور می دید %~% به روح اندر لقای حور می دید

50 به دریای قدح در ماه غواص %~% در آن دریا هزاران زهره رقاص

51 به هر جامی که گردانید ساقی %~% حریفی را بغلتانید ساقی

52 به یاد یار نوشین باده می خورد %~% نشاط و عیش دوشین تازه می کرد

53 ز مجلس بانگ نوشانوش برخاست %~% می اندر سر نشست و هوش برخاست

54 بهار افروز این شعر بهاری %~% ادا می کرد در صوت هزاری

1 بیا جانا که خرم نو بهاریست %~% مبارک موسمی خوش روزگاریست

2 چمن را امشب از سنبل بخوریست %~% هوا را هر دم از عنبر بخاریست

3 گل صد برگ تا هر هفت کردست %~% به هر برگی از آن نالان هزاریست

4 کلاه زرکش نرگس که بینی %~% حقیقت دان که تاج تاجداریست

5 عذار لاله و خال سیاهش %~% نشان خال و روی گلعذاریست

6 نگارین دست سرو راست بالا %~% نگارین پنجه زیبا نگاریست

7 خیال قد چست نازنینی است %~% کجا سروی به طرف جویباری است

8 مثال خط و قد نوجوانی است %~% کجا بر طرف آبی سبزه زاریست

1 بهار افروز چون شعری برانگیخت %~% دل گل باز شد زر بر سرش ریخت

2 ز بلبل صد هزاران ناله ms062 برخاست %~% ز سوز و ناله دود از لاله برخاست

3 به ساقی گفت: «جام می درانداز %~% اساس عقل دستوری برانداز

4 به دست خویش جامی ده به مستان %~% دمی مارا ز دست خویش بستان

5 ندارد علتی جان غیر هستی %~% علاج علت هستی است مستی

6 بپرسید از بتان ماه قصب پوش %~% که: «چون شد حال آن بازارگان دوش

7 به می یکبارگیش از دست بردند %~% غلامانش ز مجلس مست بردند

8 همانا این زمان مخمور باشد %~% ز مخموری تنش رنجور باشد

9 طلبکاری و دلجویی صوابست %~% غریبان را طلب کردن ثوابست

10 بدین گلزار باید داد بارش %~% به جام باده بشکستن خمارش

11 ازین شادی نگنجیدند در پوست %~% که چون گل داشتندش بهر زر دوست

12 به شکر گفت: «کای مرغ خوش آواز %~% به پیغامی دل جمشید بنواز

13 بگو: از ما چرا دوری گزیدی %~% چرا نادیده هیچ از ما بریدی

14 کنون از جام نوشین چونی آخر %~% ز بیخوابی دوشین چونی آخر

15 دمی خواب و خمار از سر بدر کن %~% به خلوتگاه بیداران گذر کن

16 شکر را نزد رنجوری فرستاد %~% ز می جامی به مخموری فرستاد

17 ملک را دیده امید بر راه %~% نشسته منتظر با ناله و آه

18 خروشان از هوا ریزان به زاری %~% سرشک از دیده چون ابر بهاری

19 چو لاله ز انتظارش بر جگر داغ %~% مگر کارد صبا بویی از آن باغ

20 شکر با انگبین چربی برآمیخت %~% به شیرینی از و شوری برانگیخت

21 به شه مهراب گفت: «ای شاه برخیز %~% چو ابر آنجا به دامنها گهر ریز

22 سخن می باید از گوهرگرفتن %~% نثاری چند با خود بر گرفتن

23 گهرهای ثمین با خویش بردن %~% به گوهر کار خود از پیش بردند

24 ملک گفتا ببر چندان که خواهی %~% متاع چین و گوهرهای شاهی

25 به چشم از اشک سازم در شهوار %~% به دست و دیده باید کرد این ms063 کار

26 هر آن دری که چون جان داشتش گوش %~% برون آورد مهراب از پی گوش

27 ز مطرب بلبل آوا ماند ناهید %~% نهاد آن نیز را در وجه خورشید

28 به دارالملک جان چون شه روان شد %~% روان آمد به تن تن سوی جان شد

29 خرامان رفت سوی آن گلستان %~% بهشتی دید چون فردوس رضوان

30 گلستانی چو گلزار جوانی %~% گلش سیراب از آب زندگانی

31 از او خوی بر جبین افکنده گلها %~% به پشت افتاده باز از خنده گلها

32 همه گلزار مست از ساقی می %~% گل و گلشن خراب از جرعه وی

33 زده یک خیمه از دیبای اخضر %~% در او خورشید تابان با شش اختر

34 به گرد خیمه جانها حلقه بسته %~% پری رخ در میان جان نشسته

35 به رعنائی درآمد سرو چالاک %~% رخ چون برگ گل بنهاد بر خاک

36 سر خوبان عالم را دعا گفت %~% صنم نیزش به زیر لب ثنا گفت

37 ز می جامی بدان مهوش فرستاد %~% به کوثر شعله آتش فرستاد

38 ملک برخاست حالی بندگی کرد %~% به یاد لعلش آب زندگی خورد

39 به دل می گفت: «این لعل از چه کانست %~% شراب لعل یاقوت روان است

40 چه مه در منزلی بنشست جمشید %~% که می دید از شکافی عکس خورشید

41 همان خورشید روز افزون ز روزن %~% جمال شاه را می دید روشن

42 ملک می کرد غافل چشم بد را %~% نظر در خیمه می انداخت خود را

43 نظر در عارض دلدار می کرد %~% تماشای گل و گلزار می کرد

44 دو مه می ساختند از دور با هم %~% نظر می باختند از دور با هم

45 هوای دل چو از خورشید شد گرم %~% ملک برداشت برقع از رخ شرم

46 به شکر گفت بنواز این غزل رل %~% نوایی ساز و درساز این عمل را

47 درآمد طوطی شکر به آواز %~% ز قول شاه کرد این ms064 مطلع آغاز:

1 آفتابی از شکاف ابر ایما می کند %~% عاشقان را در هوا چون ذره رسوا می کند

2 باز در زیر نقاب فستقی رخسار گل %~% می نماید بلبلان را مست و شیدا می کند

3 لعل او با من به لطف و خنده می گوید سخن %~% گوهر پاکیزه خویش آشکارا می کند

4 می شود بر خود ز من آشفته تر کو یک نظر %~% منظر خود را به چشم من تماشا می کند

5 من روان می ریزم اندر پای سرو او چو آب %~% آن سهی سرو خرامان دوری از ما می کند

6 گل درون غنچه مجموعست و فارغ کرده دل %~% زآنچه مسکین بلبلی بر در تقاضا می کند

7 چو بشنید از شکر زین سان خطابی %~% بهار افروز دادش خوش جوابی:

8 باد جانت به فدا ای دم باد سحری %~% چند بر غنچه مستور کنی پرده دری

9 منشین بر در امید و مزن حلقه وصل %~% به از آن نیست که برخیزی و زین درگذری

10 آستین پوش بدان روی که خواهد کردن %~% دور رخسار تو چون گل صد برگ طری

11 می کند بر در گل شعر سرایی بلبل %~% بلبلا چند درایی ز سر شعر دری

1 گل زرد افق را دور بی باک %~% چو زین گلزار سبز افکنده بر خاک

2 برآمد تیره ابری ژاله بارید %~% به کوهستان مغرب لاله بارید

3 پری رخ زهره بود و لا ابالی %~% ملک را مست دید و خانه خالی

4 کتایون را به نزد خویش بنشاند %~% حدیث جم به گوش او فرو خواند

5 شب تاریک روشن کرد خورشید %~% یکایک بر کتایون حال جمشید

6 کتایون گفت: «ای من خاک پایت %~% شنیدم هرچه گفتی چیست رایت

7 درین شک نیست کاین بازارگان مرد %~% جوانی خوبروی است و جوانمرد

8 به شهر خویش گفتی شهریار ست %~% به گوهر نیز گفتی تاجدار است

9 من اول روز دانستم که ms065 این مرد %~% نهان در سینه دارد گنجی از درد

10 بدانستم که او بیمار عشق است %~% زر افشانی و زاری کار عشق است

11 کسی اندر جهان نشنید باری %~% که شخصی بیغرض کرده ست کاری

12 از آن خورشید زر بر خاک ریزد %~% که از خاک بدخشان لعل خیزد

13 از آن دهقان درخت خار کارد %~% که گلبرگ طری خارش برآرد

14 از آن ابر آبرو ریزد به دریا %~% که آب او شود لولوی لالا

15 به امیدی دهد زاهد می از دست %~% که در فردوس ازین بهتر میی هست

16 ندانم چون برآید نقش این کار %~% تو قیصرزاده ای او بار سالار

17 اگر او گوهر از تو بیش دارد %~% ولیکن گوهری درویش دارد

18 اگر خواهی که گردد با تو او جفت %~% ترا باید ضرورت با پدر گفت

19 کجا قیصر فرود آرد بدان سر %~% که بازاری بود داماد قیصر

20 ورت در سر هوای عشقبازیست %~% تو پنداری که کار عشق بازی است

21 بباید ترک ننگ و نام کردن %~% صباح عمر بر خود شام کردن

22 سری و سروری از سر نهادن %~% چو زلف خویش سر بر باد دادن

23 تو دخت قیصری ای جان مادر %~% مکن در دختری خود را بداختر

24 چو گل بودی همیشه پاک دامن %~% هوایت کرد خواهد چاک دامن

25 تو درج گوهری سر ناگشوده %~% در و دری ثمین کس نابسوده

26 که دارند از پی تاج کیانش %~% میفکن در کف بازاریانش

27 چو بشنید این سخن شمع جهانتاب %~% برآشفت و بدو گفت از سر تاب :

28 مرا برخاست دود از سر چو مجمر %~% تو دامن بر سر دودم مگستر

29 تو از سوز منی ای دایه غافل %~% ترا دامن همی سوزد مرا دل

30 هوای دل مرا بیمار کرده ست %~% هوای دل چنین بسیار کرده ست

31 برو دیگر مگو بازاری است او %~% که از سودای من با زاری است او ms066

32 چو بازرگان ملک جمشید باشد %~% سزد گر مشتری خورشید باشد

33 که خاقان زاده است او من زقیصر %~% گر از من نیست مهتر نیست کهتر

34 مرا گر دوست داری یار من باش %~% مکن کاری دگر در کار من باش

35 اشارت کرد گلبرگ طری را %~% که در حلقه در آرد مشتری را

36 درآمد جم چو سرو رفته از دست %~% زمین بوسید و دور از شاه بنشست

37 به یکباره شد آن مه محو جمشید %~% چه مه در وقت پیوستن به خورشید

38 میان باغ حوضی بود مرمر %~% که می برد آبروی حوض کوثر

39 در آب روشنش تابنده مهتاب %~% ز ماهی تا به مه پیدا در آن آب

40 بدستان مطربان استناده بر پای %~% یکی ناهید و دیگر بلبل آوای

41 نشاط انگیز شهناز دلاویز %~% شکر با ارغنون ساز و شکر ریز

42 ترا سرسبز باد ای سرو آزاد %~% چو گل دایم رخت سرخ و دلت شاد

43 تو گوئی سخت چون پولاد چینم %~% که غم بگداخت جان آهنینم

44 گهی رفتم در آب و گه در آتش %~% چو آیینه ز شوق روی مهوش

45 دل از فولاد کردم روی از روی %~% نشینم با تو اکنون روی در روی

46 ببستم بر تو خود را چون میان من %~% زهی لطف ار بدان در می دهی تن

47 بدان امید گشتم خاک پایت %~% که باشد بر سرم همواره جایت

48 از آن از دیده گوهر می فشانم %~% که همچون اشک بر چشمت نشانم

49 اگر بر هم زنی چون زلف کارم %~% سر از پای تو هرگز بر ندارم

50 به شب چون شمع می سوزم برایت %~% همی میرم به روز اندر هوایت

51 چو زلفت تا سر من هست بر دوش %~% ز سودای تو دارم حلقه در گوش

52 چو قمری هست تا سر بر تن من %~% بود طوق تو اندر گردن من

1 در هر آن سر ms067 که هوا و هوست جا گیرد %~% نیست ممکن که هوای دگری پا گیرد

2 حال شوریدگی ام زلف تو می داند و از آنک %~% که سراپای وجودش همه سودا گیرد

3 ناصحا تن زن و بسیار مدم کاین دم تو %~% گر شود آتش از آن نیست که در ما گیرد

4 سر و بالای تو خوش می رود و می ترسم %~% کآتش عشق من سوخته بالاگیرد

5 هر که از تابش خورشید ندارد خبری %~% خرده بر ذره شوریده شیدا گیرد

6 بلبل از سبزه گل گرچه ندارد برگی %~% نیست برگش که به ترک گل رعنا گیرد

7 ساقیا باده علی رغم کسی ده که به نقد %~% عیش امروز گذارد پی فردا گیرد

8 سخن چون زلف لیلی شد مطول %~% ملک مجنون و الفاظش مسلسل

9 ز مستی شد حکایت پیچ در پیچ %~% نبود از خود خبر جمشید را هیچ

10 پری رخ از طبق سرپوش می داشت %~% میان جمع خود را گوش می داشت

11 ملک آشفته بود از تاب زلفش %~% ز مستی دست زد بر شست زلفش

12 شد از دست ملک خورشید در تاب %~% بگردانید ازو گلبرگ سیراب

13 سمن بوی و صبا جم را کشیدند %~% سراسر جامه اش بر تن دریدند

14 شکر گفتار بانگی زد برایشان %~% شد از دست صبا چون گل پریشان

15 صبا را گفت: «کو رفته ست از دست %~% ز مستی کس نگیرد خرده بر مست

16 خطا باشد قلم بر مست راندن %~% نشاید بر بزرگان دست راندن

17 چه شد گر غرقه ای زد دست و پایی %~% خلاص خویش جست از آشنایی

18 از آن ساعت که مسکین غرقه میرد %~% گرش ماری به دست آید بگیرد

19 نشاید خرده بر جانان گرفتن %~% به موئی بر فلک نتوان گرفتن

20 ملک چون صبح با پیراهن چاک %~% بر خورشید نالان روی بر خاک

21 عقیق از چرخ و در از دیده افشاند %~% به آواز ms068 بلند این شعر می خواند

1 ماییم کله چو لاله بر خاک زده %~% صد نعره چو ابر از دل غمناک زده

2 از مهر چو صبح پیرهن چاک زده %~% آنگه علم مهر بر افلاک زده

3 شکر گفتار گفتا: «ای سمن بوی %~% چرا در بسته ای بر من به یک موی

4 دلم چون شانه بود از غم به صد شاخ %~% از آن دستت زدم بر موی گستاخ

5 به دل گفتم سیاهی حلقه در گوش %~% چرا با او نشیند دوش با دوش

6 دل من داشت در زلف تو منزل %~% ز دستت می زدم دست بر دل

7 از آن من دست هندوئی گرفتم %~% که او را بر پریروئی گرفتم

8 تنور گرم چون بیند فقیری %~% دلش خواهد که بر بندد فطیری

9 کژی کردم بسی آشوب دیدم %~% به جرم آن پریشانی کشیدم

10 خطا کردم به جرمم دست بر بند %~% وگر خواهی جدا کن دستم از بند

11 چو هندو چیره گشت از دست رفتم %~% زدم دست و بدین جرمش گرفتم

12 نگردد پایه رکن حرم پست %~% اگر در حلقه اش مستی زند دست

13 صنم چون دیده جم را جامه ها چاک %~% چو گل کرد از هوا صد جا قبا چاک

14 سحرگه جامه جم را صبا برد %~% قبای گل نسیم جانفزا برد

15 برون کردش حریری جامه از جم %~% به دیبایش بپوشانید شبنم

16 سماع ارغنون از سر گرفتند %~% شراب ارغوانی برگرفتند

1 معنبر زلف را چون داد شب تاب %~% عروس روز سر برداشت از خواب

2 چو مه رویی که شب می خورده باشد %~% همه شب خواب خوش ناکرده باشد

3 چو گل رویی که بردارد زبالین %~% رخ لعل و سر و چشم خمارین

4 سپهر آورده تشت و آفتابه %~% خضاب شب فرو شست از دو آبه

5 نشسته با قدح خورشید سرمست %~% مهی در دست و خورشیدش پا بست

6 در آمد گرم خورشیدی ms069 ز افلاک %~% به پیشش جرعه وار افتاد در خاک

7 صبوحی عیش خوش تا چاشت کردند %~% ز زرین خان گردون چاشت خوردند

8 ز مستی تکیه می زد بر شکر ماه %~% ملک را خواب نوشین برد ناگاه

9 شد از مجلس شکر جمشید را برد %~% شکر خواب آمد و خورشید را برد

10 زمانی خفت و باز از جای برخاست %~% به نای نوش مجلس را بیاراست

11 هوای عشرت و میل طرب کرد %~% همان یاران دوشین را طلب کرد

12 جم از بازی دوشین در ملالت %~% همی دادند یارانش خجالت

13 همان مهراب می کردش نصیحت %~% که: «لایق نیست شاها این فضیحت

14 ترا با حلقه زلفش چه کارست %~% سر زلفش حقیقت دم مارست

15 کسی را کاین نصور در سر آید %~% مرآن دیوانه را زنجیر باید

16 تو چون با دخت قیصر دست یازی %~% کنی مرگت به دست خویش بازی

17 چو خواهی بر فراز نردبان رفت %~% ز یک یک پایه بر بالا توان رفت

18 به بستان نیز تا وقت رسیدن %~% نباشد میوه را نتوان چیدن

19 به بوی سفره گل باش خرسند %~% به گردش گرد بی اذن خداوند

20 چو شهد خود خوری می دان حلالش %~% ولی تا موم نستانی ممالش

21 ستم کردی که لعنت بر ستم بادا %~% کرم کرد او که رحمت بر کرم بادا

22 بر جم هدهدی آمد ز بلقیس %~% که خورشیدت مایل سوی بر جیس

23 ز نو دارد نشاط اتصالی %~% زهی خوش صحبتی فرخ وصالی

24 ملک را بود در رفتن حجیبی %~% نبودش هم به نارفتن شکیبی

25 چو سروی از بر مهراب برخاست %~% از آن مجلس سوی خورشید شد راست

26 چو نرگس سرگران از شرمساری %~% در آمد پیش گلبرگ بهاری

27 سمن بویش به نرمی باز پرسید %~% ز روی لطف در رویش بخندید

28 به ساقی گفت: «جام می بگردان %~% که بنیادی ندارد دور گردان

29 دمی باهم به ms070 کام دل برآریم %~% جهان را تا گذارد خوش گذاریم

30 همین کز تیره شب بگذشت پاسی %~% به یاد جم شکر لب خورد کاسی

31 برون شد از چمن خورشید مهوش %~% نجوم انجم را کرد شب خوش

32 ز مستی چون صبا افتان وم خیزان %~% همی گردید گرد آن گلستان

33 گهی با گل به بویش روح پرورد %~% گهی با لاله عیشی تازه می کرد

34 گهی بر روی نسرین بوسه دادی %~% گهی در پای سروش سر نهادی

35 محب گر نقش بر دیوار بیند %~% در او نقش جمال یار بیند

36 نسیم خوش نفس را گفت: «برخیز %~% روان گل راز خواب خوش برانگیز

37 چو هست اسباب عیش امشب مهیا %~% نمی دانم چه باشد حال فردا

38 بگو کای صبح رویت عید احباب %~% بیا کامشب شب قدرست دریاب

39 تن گرم و دم سوزنده داریم %~% بیا تا هر دو یک شب زنده داریم

40 روا باشد که من شبهای تاری %~% کنم چون بلبلان فریاد و زاری

41 دو شمعیم از هوا موقوف یک دم %~% بیا تا هر دو می سوزیم با هم

42 کشی چادر شبی چون غنچه بر سر %~% گذاری بلبلان را رنجه بر در

43 رها کن چیست چندان خواب بر خواب %~% چه خواهی دید غیر از خواب در خواب

44 اگر خواهی جمال فرخ بخت %~% به بیداری توان دیدن رخ بخت

45 سبک می بایدت زیت خواب برخاست %~% که خوابی بس گران اندر پی ماست

46 نسیم آمد به خیل چین گذر کرد %~% مه چین را بنزد قیصر آورد

47 همی آمد ملک تازان و نازان %~% به ذوق این شعر بر بربط نوازان:

1 شوق می ام نیمه شب بر در خمار برد %~% بوی گلم صبح دم بر صف گلزار برد

2 ناله چنگ مغان آمد و گوشم گرفت %~% بیخودم از صومعه بر در خمار برد

3 با همه مستی مرا پیر مغان بار داد %~% هرچه ز ms071 هستی من یافت به یکبار برد

4 ساقی ام از یک جهت ساقر و پیمانه داد %~% مطربم از یک طرف خرقه و دستار برد

5 همچو گلم مدتی عشق در آتش نهاد %~% عاقبت آب مرا بر سر بازار برد

6 کار چو با عقل بود عشق مجالی نداشت %~% عشق درآمد ز در عقل من از کار برد

1 در آن شب دید جمشید آفتابی %~% چو طاووسی خرامان در خرابی

2 گرفته خوش لب آبی و رودی %~% برود اندر همی زد خوش سرودی

3 میان شب فروغ فر شاهی %~% چو نور دیده تابان در سیاهی

4 رخش چون برگ گل زیر کلاله %~% سر زلفش به خم چون قلب لاله

5 صنم چون روز اندر شب همی تافت %~% به تاری مو شب اندر روز می بافت

6 ز شب بگذشته زلفش در درازی %~% صبا با زلف او در دست یازی

7 سر زلف صنم را باد می برد %~% ملک مشک ختن از یاد می برد

8 ملک چون دید ماه خرگهی را %~% به خدمت داد خم سرو سهی را

9 به نوک غمزه دامنهای در سفت %~% به زاری دامنش بگرفت و می گفت

10 که: «ای وصل تو آب زندگانی %~% ببخشا بر غریبی و جوانی

11 غریب و عاشق و مسکین و مظلوم %~% پریشان حال و سرگردان و محروم

12 ز حسرت دست بر سر پای در بند %~% ز خان و مان جدا وز خویش و پیوند

13 رسانیدی به لب جان همچو جامم %~% لب جان می رسان یک دم به کامم

14 نهاده شهد لب بر شکرش گوش %~% همه تن راضی و لب بسته خاموش

15 چو دید آن شمع را یکبارگی نرم %~% ز جام شوق جمشیدی سرش گرم

16 دلش کرد آرزوی تنگ شکر %~% گرفت آن شکرین را تنگ در بر

17 حریمش زلف و والی گشت در قصر %~% ز راه شام یوسف رفت در مصر

18 خضر بر چشمه ms072 نوشین گذر کرد %~% در آن تاریکی آب زندگی خورد

19 صنم کرد از دو مرجان گوهر افشان %~% همی خواند این غزل بر خویش خندان

1 خواهم که امشب خدمتی چون ساقر اندر خور کنم %~% کاری که فرمایی مرا فرمان به چشم و سر کنم

2 چو عکس خورشید از هوا روزی که افتم در برت %~% گر در ببندی خانه را از روزنت سر بر کنم

3 چون شمع من در انجمن میریزم آب خویشتن %~% از دست خود شاید که من خاک سیه بر سر کنم

4 ار درد سودایت هنوز این کاسه سر پر بود %~% فردا که از خاک لحد چون لاله من سر بر کنم

5 لاف هواداری زدم با آفتابی لاجرم %~% چون ذره می گردم به جان تا خدمتش درخور کنم

1 به نوشانوش رفت آن شب به پایان %~% سحر چون شد لب آفاق خندان

2 دگر عیش و طرب را تازه کردند %~% ز می بر روی عشرت غازه کردند

3 دو مه گه آشکار و گه نهانی %~% دو مه خوردند با هم دوستگانی

4 بجز بوسی نجست از دلستان هیچ %~% کناری بود دیگر در میان هیچ

5 همی خوردند جام از شام تا بام %~% که ناگه تشتشان افتاد از بام

6 رسانیدند غمازان کشور %~% ازین رمزی به نزدیکان آن در

7 که خورشید دلارا ناگهانی %~% به صد دل گشته عاشق بر جوانی

8 همه روز و شبش جام است بر کف %~% هزارش بار زد ناهید بر دف

9 زن قیصر که بد خورشید را مام %~% بلند اختر زنی بود افسرش نام

10 چو شد مشهور در شهر این حکایت %~% به افسر باز گفتند این روایت

11 ز غیرت سر و قدش گشت چون بید %~% همان دم رفت سوی کاخ خورشید

12 صنم در گلشنی چون گل خزیده %~% ز غیر دوست دامن در کشیده

13 به کنج خلوتی دو دوست با دوست %~% نشسته چون دو مغز اندر یکی ms073 پوست

14 موافق چون دو گوهر در یکی درج %~% معانق چون دو کوکب در یکی برج

15 درون پرده گل بلبل به آواز %~% نوازان نغمه ای بر صورت شهناز

16 بهار افروز و شکر با شکر ریز %~% به چنگ آورده الحان دلاویز

17 به گرد آن دیار روح پرور %~% نمی گردید جز ساقی و ساغر

18 بر آمد ابر و بارانی فرو کرد %~% در آمد سیل و طوفانی در آورد

19 نسیم آمد عنان از دست داده %~% چو باد صبحدم دم برفتاده

20 صنم را گفت : «اینک افسر آمد %~% چه می نالی که افسر بر سر برآمد

21 ترا افسر بدین حال ار ببیند %~% سرت دور از تو باد افسر نبیند

22 صنم را بود بیم جان جمشید %~% همی لرزید بر جمشید چون بید

23 ملک را گفت: «آمد مادر من %~% نمی دانم چه آید بر سر من!

24 ندیدی هیچ ازین بستان تو باری %~% همان بهتر که باشی بر کناری

25 چو گنجی باش پنهان در خرابی %~% چو نیلوفر فرو بر سر در آبی

26 میان سرو همچون جان نهان شد %~% سراپا سرو پنداری روان شد

27 ز شاخ سرو نجمی یافت شاهی %~% درخت سرو بار آورد ماهی

28 ملک جمشید جان انداخت در سرو %~% همانی آشیانی ساخت بر سر

29 چو خلوتخانه خالی شد ز جمشید %~% به ماهی منکسف شد چشم خورشید

30 خروش چاوشان از در بر آمد %~% سر خوبان روم از در دآمد

31 به سر بر می شد آتش چون چراغش %~% همی آمد برون دود از دماغش

32 گره بر رخ زده چون زلف مشکین %~% چو ابرو داد عرض لشکر چین

33 پری رخسار حالی مادرش دید %~% به استقبال شد دستش ببوسید

34 نظر بر روی دختر کرد مادر %~% چو زلف خویش می دیدش بر آذر

35 مرکب کرد حنظل با طبر زد %~% به خورشید شکر لب بانگ بر زد

36 که: «ای رعنا چو ms074 گل تا چند و تا کی %~% کشی از جام زرین لاله گون می

37 چو نرکس تا به کی ساغر پرستی %~% قدح در دست و سر در خواب مستی

38 تو تا باشی نخواهد شد چو لاله %~% سرت خالی ز سودای پیاله

39 بسی جان خراب از می شد آباد %~% بس آبادا که دادش باده بر باد

40 میی با رنگ صافی چون لب یار %~% حیات افزاید و روح آورد بار

41 ز مستی گران چون چشم دلبر %~% چه آید غیر بیماریت بر سر

42 به چشم خویش می بینم که هستی %~% که باشد در سرت سودای مستی

43 بسی چوب از قفای مطربان زد %~% نی اندر ناخن شیرین لبان زد

44 چو ابرو روی حاجب را سیه کرد %~% چو زلفش سلسله در گردن آورد

45 به کوهی در حصاری داشت افسر %~% که با گردون گردان بود همبر

46 کشان خورشید را با خویشتن برد %~% به لالائی دو سه شبرنگ بسپرد

47 شکر لب را در آن بتخانه تنگ %~% نهان بنشاند چون یاقوت در سنگ

48 ندادندی برش جز باد را بار %~% نبودی آفتاب را سایه را بار

49 چمن پرورد گلبرگ بهاری %~% چو گل در غنچه شد ناگه حصاری

50 حصاری بود عالی سور بر سور %~% پری پیکر عزا می داشت در سور

51 در آن سور آن گلی سوری به ماتم %~% چو صبح از دیده می افشاند شبنم

52 بدان آتش که هجرانش بر افروخت %~% جدا شد چون عسل از موم می سوخت

53 نمی آسود روز و شب نمی خفت %~% شب و روز این سخن را باد می گفت

54 دل من باری از تیمار خون است %~% ندادم حال آن بیمار چون است

55 از آن جانب ملک چون حال خورشید %~% بدید از جان خود برداشت امید

56 به دندان می گزید انگشت چون باز %~% کبوتر وار کرد از سرو پرواز

57 فرود آمد به برج ماه ms075 رخسار %~% همی گردید گرد برج دیار

58 همی گردید و خون از دیده می راند %~% به زاری بر دیار این قطعه می خواند

1 چو بر حدود یار حبیب بگذشتم %~% که کرده بود خرابش جهان زبیبا کی

2 مجاوران دیار خراب را دیدم %~% در آن خرابه خراب و شکسته و باکی

3 به خاک راهگذار حبیب می گفتم %~% که ای غلام تو آب حیات در پاکی

4 کجا شدت گل این باغ شمع این مجلس %~% کجا شد آن طرب و عیش و آن طربناکی

5 بسی ازاین کلمات و حدیث رفت و نبود %~% در آن منازل خاکی به جز صدا حاکی

6 مرا که منزل آن ماه بود در دل و چشم %~% نبوده هیچ تعلق به منزل خاکی

7 زمان زمان به دل و چشم خویش می گفتم %~% ابا منازل سلمی و این سلماکی

1 چمن بی گل فلک بی ماه می دید %~% بدن بی جان جهان بی شاه می دید

2 ز بی یاری شکسته چنگ را پشت %~% بمانده نای و نی را باد در مشت

3 فتاده ساغر می دل شکسته %~% صراحی در میان خون نشسته

4 میان بزمگه گلها پریشان %~% عنا دل نوحه گر بر حال ایشان

5 طیور بوستان با ناله و آه %~% وحوش دشت اندر لوحش الله

6 صبا بر بوی او در باغ پویان %~% گلی همرگ او در جوی جویان

7 صبا بی وصل او در باغ می جست %~% چنار از غصه می زد دست بر دست

8 میان باغ می گردید جمشید %~% چو ذره در هوای روی خورشید

9 ملک بیگانه و دیوانه از خویش %~% گرفت از عشق راه کوه در پیش

10 پی خورشید چون بر کوه می یافت %~% عیان بر کوه چون خورشید می تافت

11 چو کوه اندر کمر دامن زده چست %~% به شب خورشید را در کوه می جست

12 سر کوه از هوایش گرم می شد %~% دل سنگ ms076 از سرشکش نرم می شد

13 گهی بودی پلنگی غمگسارش %~% گهی بود اژدهایی یار غارش

14 گهی از ببر دیدی دلنوازی %~% گهی با مار کردی مهره بازی

15 گهی ماران چو زلفش حلقه بر دوش %~% گهی خسبیده شیرانش در آغوش

16 پلنگان را کنارش بود بالش %~% عقابان سایه بان کرده ز بالش

17 به صحرا در نسیمش بود دمساز %~% به کوه اندر صدا بودش هم آواز

18 ز آهش کوه را دل تاب خورده %~% ز اشکش چشمه ها پر آب کرده

19 در آن ساعت که خورشید افسر کوه %~% شدی جمشید رفتی بر سر کوه

20 به خورشید جهان افروز می گفت %~% که: «چون یار منی بی یار و بی جفت

21 به یار من تو میمانی درین عصر %~% از آن رو مانده ای تنها درین قصر

22 همانا عاشقی کز اشک گلگون %~% رخ مشرق کنی هر شب پر از خون

23 چو اشک از مهر همچو دیده از درد %~% گه آیی سرخ روی و گه شوی زرد

24 از آن داری به کوه خاره آهنگ %~% که داری گوهر و زر در دل سنگ

25 همی مانی بدان ماه دو هفته %~% از آن رو می شود گه گه نهفته

26 گرت باشد به قصر وی گذاری %~% از آن خلوت گرت بخشند یاری

27 وگر افتد مجان آنجا نهفته %~% بگوی از من بدان ماه دو هفته

28 وگر مشکل توان رفتن به بالا %~% کمندی ساز ازآن مسکین رسنها

29 کمند افکن بر آن دیوار بر شو %~% شکافی جو بدان غم خانه در شو

30 بگو او را غریبی مبتلایی %~% ازین سرگشته بی دست و پایی

31 ز جام دهر زهر غم چشیده %~% ز ناکامیش جان بر لب رسیده

32 چو مه در غره عهد جوانی %~% شده تاریک بر وی زندگانی

33 گرفته کوه چون فرهاد مسکین %~% به جای کوه جان می کند سنگین

34 همی گفت: «ای به چشمم روشنایی %~% به ms077 چشمم در نمی آیی کجایی

35 همی گفت ای چو شکر مانده در تنگ %~% چو یاقوتی نشسته در دل سنگ

36 تو شمعی مردم بیگانه گردت %~% سیاهی چند چون پروانه گردت

37 ز دستم رفت جان و دلبرم نیست %~% کسی غیر از خیالت در سرم نیست

38 ز دل یک قطره خون ماندست و دردی %~% ز تن بر راه باد سرد گردی

39 به سوز دل شب هجران بسوزم %~% به تیر آه چشم روز دوزم

40 چو آن در را نمی بینم طریقی %~% ز سنگ آه سازم منجنیقی

41 به اشک دیده سازم غرق آبش %~% به سنگ آه گردانم خرابش

42 سرشک از چشمها چون آب می راند %~% به زاری این غزل بر کوه می خواند:

1 آتش سودا گرفت در دل شیدای من %~% شعله گراینسان زند وای دل و وای من

2 ناله شبهای من سر به فلک می زند %~% تا به چه خواهد کشید ناله شبهای من

3 مایه سودای ماست زلف تو لیکن چه سود %~% زانکه پراکنده شد مایه سودای من

4 قصه خوناب دل گر نکنم چون کنم %~% می رسد از جان به لب جوشش صفرای من

5 از سر رحمت مگر هم نو شوی دستگیر %~% ورنه چه برخیزد از دست من و پای من

6 دل چو قبا بسته ام بر قد و بالای تو %~% عشق قدت جامه ایست راست به بالای من

7 بس که رگ جان زدم در غم عشقت چو چنگ %~% غیر رگ و پوست نیست هیچ بر اعضای من

8 چو شب عقد ثریا عرض کردی %~% ز چشم جم جواهر خوانه کردی

9 چو صبح از دیده راندی اشک ژاله %~% ملک نیز این غزل خواندی به ناله:

10 دوش جانم را هوای بوی زلف یار بود %~% دیده بر راه صبا تا صبحدم بیدار بود

11 باد صبح از بوی او ناگه دمی در من دمید %~% راستی آنست کان دم این دمم ms078 در کار بود

12 ز آن تعلل کرد باد صبح کو بیمار بود %~% حبذا وقتی که مارا در سرابستان وصل

13 چون گل و بلبل مجال خنده وگفتار بود %~% ماه ما تابنده بود و روز ما فرخنده بود

14 کام ما پرخنده بود و بخت ما بیدار بود %~% روزگاری داشتم خوش در زمان وصل تو

15 شبی در پای سروی ساخت منزل %~% خود ندا نستم که روز آن روز روز کار بود

16 که همچون سرو بودش پای در گل %~% کنار سبزه و آب روان بود

17 که از عین صفا گویی روان بود %~% ملک بر طرف آب و سبزه بنشست

18 ز مژگان آب را بر سبزه می بست %~% به شاخ سرو بر بالا حمامی

19 مقامی داشت و آنگه خوش مقامی %~% چو جم نالیدی او هم ناله کردی

20 مگر او نیز در دل داشت دردی %~% ملک با او حدیث راز می گفت

21 غم دل با کبوتر باز می گفت %~% دو مشتاق از فراق آن شب نخفتند

22 همه شب تا به روز افسانه گفتند %~% ملک می گفت با نالان کبوتر

23 که: «حال تست از حالم نکوتر %~% تو یاری داری و خرم دیاری

24 مرا یاری که با من نیست باری %~% تو در مسکن نشسته فارغ البال

25 من سرگشته گردان بی پر و بال %~% من آن مرغم که مسکن را بهشتم

26 نخورده دانه راندند از بهشتم %~% من و تو هردو طوق شوق داریم

1 همی گردید مهراب از پی جم %~% بسان جم کزو گم گشته خاتم

2 غلامان گرد کوه و دشت پویان %~% همی گشتند یکسر شاه جویان

3 پس از یکماه دیدندش در آن کوه %~% چو ماه نو شده باریک از اندوه

4 ز حسرت چشمهایش رفته در غار %~% سرشک از چشمها ریزان چو کهسار

5 چو آن سرو سهی را دید مهراب %~% به زیر پای او افتاد و چون آب

6 چو ms079 اشک آمد رخ و چشمش بپوشید %~% ز درد دل بسی در خاک غلطید

7 در آتش نیک پای آورد در چنگ %~% شکر در تنگ و گوهر یافت در سنگ

8 چو لعل از تاج شاهی اوفتاده %~% میان سنگ خارا دل نهاده

9 به زاری گفت: «ای شمع شب افروز %~% نمی دانم که افکندت بدین روز

10 الا ای نافه مشکین دلبند %~% بدین صحرا کدام آهوت افکند

11 به چین اول ترا ای مشک اذفر %~% به خوناب جگر پرورد مادر

12 هوا زد بر دماغت بوی سودا %~% فتاد از اندرون رازت به صحرا

13 به بوی دوست از مادر بریدی %~% رها کردی وطن غربت گزیدی

14 گهی در بحر گردی یا نهنگان %~% گهی در کوه باشی با پلنگان

15 به شب نالنده چون مرغ شب آویز %~% به روز آشفته چون باد سحر خیز

16 چو گل بر باد رفتی در جوانی %~% چو می کردی به تلخی زندگانی

17 سفر کردی به سودای تجارت %~% بسی دیدی ازین سودا خسارت

18 ز سر بیرون کن این سودای فاسد %~% که بازاریست سست و جنس کاسد

19 مکن زاری که از زاری و شیون %~% نیفزاید بجز شادی دشمن

20 ملک یکدم برآن گفتار بگریست %~% زمانی در فراق یار بگریست

21 نگار خویش را در خورد خود دید %~% نگارین آب چشم از دیده بارید

22 بدان امید کان زیبا نگارش %~% چو اشک از دیده آرد در کنارش

23 جوابش داد و گفت: «ای یار همدرد %~% مشو گرم و مکوب این آهن سرد

24 دم گرمت مرا این آتش افروخت %~% به چربی زبان قندیل دل سوخت

25 مرا منع تو افزون می کند شوق %~% وزین تلخی زیادم می شود ذوق

26 دل عاشق ملامت بر نتابد %~% رخ از تیر ملامت بر نتابد

1 برو به کار خود ای واعظ این چه فریاد است %~% مرا فتاده دل از ره ترا چه افتادست

2 به کام تا نرساند مرا ms080 لبش چو نای %~% نصیحت همه عالم به گوش من بادست

3 دلا منال ز بیداد و جور یار که یار %~% ترا نصیب نصیب همین کرده است و این دادست

4 اگر چه مستی عشقم خراب کرد ولی %~% اساس هستی ما ز آن خراب آبادست

5 میان او که خدا آفریده است از هیچ %~% دقیقه ایست که هیچ آفریده نگشادست

6 برو فسانه مخوان و فسون مدم بسیار %~% کزین فسانه و افسون بسی مرا یادست

7 گدای کوی تو از هشت خلد مستغنی است %~% اسیر بند تو از جمله عالم آزادست

8 دمم کم ده که دم آتش فروزد %~% چو چربی بیند آتش بیش سوزد

9 بدین دم ترک این سودا نگیرم %~% رها کن تا درین آتش بمیرم

10 تنم چون خاک اگر در خاک ریزد %~% ز کوی دوست گردم بر نخیزد

11 چو گفتار ملک بنشیند مهراب %~% فرو بارید مژگانش ز مهر آب

12 به جم گفت: «این زمان تدبیر باید %~% که بی تدبیر کاری بر نیاید

13 چو دولت بر تو اکنون گشت لازم %~% شدن بر درگه قیصر ملازم

14 فکر دستی تو خدمت لیک دانی %~% تو رسم و خوی شاهان نیک دانی

15 چو قیصر رسم و ایین تو بیند %~% همانا با تو پیوندی گزیند

16 به دامادی خود نامت بر آرد %~% مرادت بخشد و کامت برآرد

17 هنوز اسباب سلطانیت بر جاست %~% اساس القاب جمشیدیت مهیاست

18 سپاه است و درم اسباب شاهی %~% هنوزت هست زین چندان که خواهی

19 هنوزت شمع دولت نامدارست %~% درختت سبز و تیفت آبدارست

20 هنوزت باد پایانند زینی %~% هنوزت ماهرویانند پینی

21 به هر کاری ردم در دست باید %~% که از دست تهی کاری نیاید

22 ببین کز صحبت خور مهره گل %~% چه مایه زر و گوهر کرد حاصل

23 حلال آخر شود خود بدر چون ماه %~% رود در مرکب خورشید هر ماه

24 چنان کارش فروغ نور گیرد %~% که از ms081 نورش جهان رونق پذیرد

25 ملک چون غصه از مهراب بنشید %~% صلاح حال خود حالی در آن دید

26 از آن کهسار چون ابر بهاران %~% فرود آمد سرشک از دیده باران

27 چو ماه آراست برج خویشتن را %~% منور کرد با آن انجمن را

28 از آن پس چینیان کردند یکسر %~% بسیج خدمت درگاه قیصر

29 زر و یاقوت را ترکیب کردند %~% چو خورشید افسری ترتیب کردند

1 ملک با تاج زر کرد عزم درگاه %~% چو صبح صادق آمد در سحرگاه

2 روان بر کوه خنگ کوه پیکر %~% بر اطرافش غلامان کمر زر

3 تتاری ترک بر یک سوی تارک %~% حمایل در برش چینی بلارک

4 چو گل در بر قبای لعل زرکش %~% دو مشکین سنبلش بر گل مشوش

5 به زیر قصر افسر داشت جمشید %~% گذر چون ماه زیر قصر خورشید

6 از آن بالای قصر افسر بدیدش %~% ز راه دید مرغ دل پریدش

7 ز بالا سرو بالایی فرستاد %~% که داند باز راز سرو آزاد

8 ز بالا سرو بالا راز پرسید %~% بدان بالا خرامان باز گردید

9 بدو گفت: «این جوان بازارگانست %~% شهنشه را ز جمع چاکرانست

10 ملک جمشید چون آمد به درگاه %~% به نزد حاجب بار آمد از راه

11 امیر بار را گفت: «ای خداوند %~% مرا از چین هوای شاه بر کند

12 به عزم آن ز چین برخاست چاکر %~% که چون میرم بود خاکم درین در

13 بدان نیت سفر کردم من از چین %~% که سازم آستان شاه بالین

14 کنون خواهم که پیش شاه باشم %~% مقیم خاک این درگاه باشم

15 به دولت باز بر بسته است این کار %~% قبول افتم گرم دولت شود یار

16 همانگونه حاجبش در بارگه برد %~% گرفته دست جم را پیش شه برد

17 ملک جمشید را قیصر بپرسید %~% بدان در منصب عالیش بخشید

18 بدو گفت: « ای غریب کشور ما %~% چرا دوری گزینی از بر ما ms082

19 زمین بوسید و بر شاه آفرین کرد %~% دعای شاه را باجان قرین کرد

20 که: «گر دوری گزیدم دار معذور %~% که بودم دور ازین درگاه رنجور

21 ملک زآن روز چون اقبال دایم %~% بدی در حضرت قیصر ملازم

22 به شب چندان ستادی شاه بر پای %~% که بنشستی چراغ عالم آرای

23 وز آن پس آمدی بر درگه شاه %~% که بودی در شبستان شمع را راه

24 دمی خوش بی حضور جم نمی زد %~% چه جم هم بی حضورش دم نمی زد

25 چو بادش در گلستان بود همدم %~% چو شمعش در شبستان بود محرم

26 چو یکچندی ندیم خلوتش گشت %~% پس از سالی وزیر حضرتش گشت

27 جهان زیر نگین شاه جم بود %~% روان حکمش چو قرطاس و قلم بود

28 پدر قیصر بدش مادر بد افسر %~% ولیکن بود ازو مادر در آذر

29 خیالش هرزمان در سر همی تاخت %~% نهان در پرده با جم عشوه می باخت

30 شبی نالید خسرو پیش مهراب %~% که: «کار از دست رفت ای دوست دریاب

31 ز یار خویش تا کی دور باشم %~% چنین دلخسته و رنجور باشم

32 ملک را گفت مهراب ای جهاندار %~% بسی اندیشه کردم من درین کار

33 کنون این کار ما گر می گشاید %~% ز شهناز و ز شکر می گشاید

34 شکر را عود باید برگرفتن %~% سحرگاهی پی شهناز رفتن

35 بر آهنگ حصار برج خورشید %~% شدن با چنگ و بر بط همچو ناهید

36 بر آن در پرده ای خوش ساز کردن %~% نوایی در حصار آغاز کردن

37 صواب آمد ملک را رای مهراب %~% ره بیرون شدن می دید از آن باب

38 شکر را گفت: «وقت یاری آمد %~% ترا هنگام شیرین کاری آمد

1 شب تاری به روز آورد جمشید %~% به شب بنوشت مکتوبی به خورشید

2 مطول رقعه ای ببریده در شب %~% چو زاغ شب به دنبالش مرکب

3 که در هندوستان ms083 سنگین وطن داشت %~% پریدن در هوای ملک چین داشت

4 ز هندستان به سوی چینش آورد %~% بر اطراف ختن شکر فشان کرد

5 درونش داشت سوزان قصه ای راز %~% به نوک خامه کرد این نامه آغاز

6 به نام دادبخش دادخواهان %~% گنه بخشنده صاحب گناهان

7 خلاص انگیز مظلومان محبوس %~% علاج آمیز رنجوران مأیوس

8 ازو باد آفرین بر شاع خوبان %~% چراغ دلبران و ماه خوبان

9 مه برج صفا صبح صباحت %~% گل باغ وفا عین ملاحت

10 طراز کسوت چین و طرازی %~% نگین تاج و فرق سرفرازی

11 چراغ ناظر و خورشید آفاق %~% فراغ خاطر و امید مشتاق

12 عزیزی ناگه افتادی به زاری %~% ز جاه یوسفی در چاه خواری

13 سرشک گرم رو را می دواند %~% به صدق دل دعایت می رساند

14 که ای نازک نگار ناز پرورد %~% چو گل نه گرم گیتی دیده نه سرد

1 تو ای جان من ای بیمار چونی %~% درین بیماری و تیمار چونی

2 گلی بودی نبودت هیچ خاری %~% کنون در چنگ چندین خار چونی

3 ترا همواره بستر بود گلبرگ %~% گلا از جای ناهموار چونی

4 مرا باری خیال تست مونس %~% ندانم با که می داری تو مجلس

5 صبا با من همه روزست دمساز %~% ترا آخر بگو تا کیست همراز

6 نشسته در ره بادم به بویت %~% که باد آرد مگر گردی ز کویت

7 تو چون شمعی نشسته در شبستان %~% در آهن پای و در سر دشمن جان

8 من از شوق جمال یار مهوش %~% زنم پروانه سان خود را بر آتش

9 گه از حسرت زنم من سنگ بر دل %~% که دارد یار من در سنگ منزل

10 مگر آهم تواند کرد کاری %~% کند در خلوتت یک شب گذاری

11 مرادی نیست در عالم جز اینم %~% که روی نازنینت باز بینم

12 سر زلف دل آشوبت بگیرم %~% به سودای تو در پای تو میرم

13 مرا جانی ms084 است مرکب رانده در گل %~% از آن ترسم که ناگه در پی دل

14 رود جان و تنم در گل بماند %~% مرا شوق رخت در دل بمان

15 چو در دل نقش زلف یار گردد %~% دلم ز آزار جان بیمار گردد

16 به چشمم در غم آن نرگس شنگ %~% جهان گاهی سیه باشد گهی تنگ

17 خبر ده تا دوای کار من چیست %~% طبیب درد بی درمان من کیست

18 غم پنهان خود را با که گویم %~% علاج درد دل را از که جویم

19 چو آمد نامه خسرو به پایان %~% به خون دیده اش بنوشت عنوان

20 روان از دیده خون دل چو خامه %~% بدان هر دو صنم بنوشت نامه

21 که این غم نامه را هیچ ار توانید %~% بدان ماه پری پیکر رسانید

22 چو عود و چنگ را آهنگ سازید %~% ز قولم این غزل بر چنگ سازید

1 رسولا خدا را به جایی که دانی %~% چه باشد که از من پیامی رسانی

2 نه کار رسول است رفتن به کویش %~% نسیما ت برخیز اگر می توانی

3 ز پیش جم دو کبک بلبل آواز %~% به کوهستان دژ کردند پرواز

4 بدان دژ پرده ای خوش ساز کردند %~% ز قولش این غزل آغاز کردند:

1 دردا که رفت دلبر و دردم دوا نکرد %~% صد وعده بیش داد و یکی را وفا نکرد

2 بردم هزار قصه حاجت به نزد یار %~% القصه شد روان و حاجت روا نکرد

3 از آن تیر غمزه بر تن من موی کرد راست %~% آن ترک مو شکاف به مویی خطا نکرد

4 بر خاک کوی دوست که مالید روی چو من %~% کان خاک در رخش اثر کیمیا نکرد

5 به آهی بر دلی صد راه می زد %~% به راهی هر دلی صد آه می زد

6 شکر بر نی نوایی زد حصاری %~% به کف شهناز کردش دستیاری

7 حدیث گرمش از نی آتش ms085 افروخت %~% دمی خوش در گرفت و خشک و تر سوخت

8 درون بر کوه بر بط ساز و نی زن %~% شده خلق انجمن در کوی و بر زن

9 از آن شکل و شمایل خیره ماندند %~% بر آن صورت حزین جان را فشاندند

10 شکر گوهر بتار چنگ می سفت %~% چو چنگش کژ نشست و راست می گفت

11 شد از آوازشان در پرده ناهید %~% رسید آوازه ایشان به خورشید

12 غمی بود از فراق آشنایی %~% طلب می کرد مسکین غم نوایی

13 ز پرده خادمی بیرون فرستاد %~% به خلوتگاه خویش آوازشان داد

14 دو بزم افروز ساز چنگ کردند %~% بدان فرخ مقام آهنگ کردند

15 صنم شهناز را چون دید بنواخت %~% شکر خورشید را چون دید بگداخت

16 به خون دیده لوح چهره بنگاشت %~% ز خود می شد برون خود را نگهداشت

17 مهی دید از ضعیفی چون هلالی %~% تراشیده قدی همچون خلالی

18 نهالی بود قدش خم گرفته %~% گل اطراف خدش نم گرفته

19 نشستند و نوایی ساز کردند %~% از اول این غزل آغاز کردند

20 سروا چه شد که دور شدی از کنار ما %~% بازا که خوش نمی گذرد روزگار ما

21 خاک وجود ما چو فراقت به باد داد %~% باد آورد به کوی تو زین پس غبار ما

22 وصل تو بود آب همه کارها دریغ %~% آن آب رفت و باز نیامد به کار ما

23 بودیم تازه و خوش و خندان چو برگ گل %~% نمام بود عشرت و نهاد خوار ما

24 پژمرده غنچه دل پر خون ز مهرگان %~% بنمای رخ به تازگی که تویی نو بهار ما

25 تو چشمه حیاتی حاشا که بر دلت %~% خاشاک ریزه ای بود از رهگذر ما

26 از یار از دیار جدا مانده ایم و هیچ %~% نه نزد یار ماست خبر نزد دیار ما

27 چو خورشید آن دو گل رخسار را دید %~% بر آمد سرخ و خوش ms086 چون گل بخندید

28 ز شادی ارغوان بر زعفران داشت %~% ولی چون غنچه راز دل نهان داشت

29 لب شکر نوازش کرد نی را %~% شکر لب نیز خوش بنواخت وی را

30 بر آن صوت شکر شهناز زد چنگ %~% عقاب عشق در شهناز زد چنگ

31 ز سوز عشق چنگ آمد به ناله %~% شکر خواند این غزل را بر غزاله:

1 آمکه عمری چو صبا بر سر کویش جان داد %~% چه شود گر همه عمرش نفسی آرد یاد

2 در فراق تو چو بر نامه نهم نوک قلم %~% از نهاد قلم و نامه برآید فریاد

3 بیش چون صبح مدم دم که بدین دم چو چراغ %~% بنشستیم به روزی که کسی منشیناد

4 جز نفس نیست کسی را به برم آمد وشد %~% آه کو نیز به یکبارگی از کار افتاد

5 اشک خود را همه در کوی تو کردیم به خاک %~% عمر خود را همه بر بوی تو دادیم به باد

6 عاشق روی تو هست از همه رویی فارغ %~% بسته موی تو هست از همه بندی آزاد

7 چو بشنید از شکر گل چهره گفتار %~% ز بادامش روان شد دانه نار

8 چه سالی بد کان ماه دو هفته %~% همه روز از ملامت بود گرفته

9 همه روز آه بودی غمگسارش %~% همه شب اشک بودی در کنارش

10 به ناخن گه خراشیدی رخ گل %~% ز حسرت گه خروشیدی چو بلبل

11 گهی در خون کشیدی رخ چو ساغر %~% گهی لب را گزیدی همچو شکر

12 به غیر از غم نبودی دلپذیرش %~% بجز دندان بنودی دستگیرش

13 همه شب تا سحر ننهادی از غم %~% چو نرگس برگهای چشم بر هم

14 چو با آواز ایشان خوش برآمد %~% زمانی از در شادی در آمد

15 رقیبان بر نوای آن دو ناهید %~% چو دیدند آن نشاط و عیش خورشید

16 دو مه را بدره های سیم دادند %~% دو گل را برگها بر ms087 هم نهادند

17 به وقت عزمشان دامن گرفتند %~% بدان هر دو شکر گفتار گفتند:

18 شبست ای مطربان امشب بسازید %~% دل شه را به صوتی در نوازید

19 دمی گرم و لبی پر خنده دارید %~% رخی فرخ تنی فرخنده دارید

20 دم جان بخشتان جان می فزاید %~% نسیم وصلتان دل می گشاید

21 شکر بنواختی هر دم نوایی %~% رهی برداشتی هر دم ز جایی

22 شکر بر عود هر دم عاشقانه %~% زدی بر آب رنگی از ترانه

23 صنم در پرده دل راز می گفت %~% به نظم این قصه با شهناز می گفت:

24 مرا هوای خرابات و ناله چنگست %~% علی الدوام برین یک مقام آهنگ است

25 نوای عیش من از چنگ راست می گردد %~% خوشا کسی که نوایش همیشه از چنگ است

26 بیا بیا و غمت را برون بر از دل من %~% که جم شد غم بسیار و جای غم تنگ است

27 چه غم ز ناله و اشکم ترا که شام و سحر %~% نشاط نغمه چنگ و شراب گلرنگ است

28 ز اشک و ناله چه خیزد به مجلسی که درو %~% مدام خون صراحی و ناله چنگ است

29 به چین زلف دلم رفت و می رود جان نیز %~% ولیک راه دراز است و مرکبم لنگ است

30 ترا از آن چه که آیینه مه و خورشید %~% گرفته همچو عذرت ز آه من زنگ است

31 تو چون سپر بلندی و من چو خاک نژند %~% میان ما و تو ای جان هزار فرسنگ است

1 چو از اغیار مجلس گشت خالی %~% صنم از حال جم پرسید حالی

2 که: «آن مسکین حبیبم را چه حالست %~% درین غربت غریبم را چه حالست

3 یکایک قصه جمشید گفتند %~% حدیث ذره با خورشید گفتند

4 به شیرین قصه فرهاد بردند %~% به وامق نامه عذرا سپردند

5 چو چشمش بر سواد نامه افتاد %~% ز مژگان عقد مروارید بگشاد

6 ز ms088 نظمش داد جان را قوت و قوت %~% ز اشک آراست لو لو را به یاقوت

7 ز بویش یافت بوی آشنایی %~% نظر دید از سوادش روشنایی

8 سوادش چون سواد دیدگان بود %~% معانی خوب و الفاظش روان بود

9 بر او معنی به جای خود نشسته %~% چو مهرویی نقاب از مشک بسته

10 گل اندام از قلم شکر روان کرد %~% معانی در بیان خط روان کرد

11 بر اوراق سمن ریحان همی کاشت %~% به خامه حال هجران عرضه می داشت

12 بر آورد آب حیوان از سیاهی %~% مرکب شد روان در چشم ماهی

13 حریر چین به پای خامه پیمود %~% سر دیباچه آن نامه این بود:

1 بنام آنکه نامش حرز جان است %~% ثنایش بر تر از حد زبان است

2 انیس خلوت خلوت گزینان %~% جلیس مجلس تنها نشینان

3 شفا بخشنده دلهای بیمار %~% به روز آرنده شبهای تیمار

4 از او باد آفرین بر شاه جمشید %~% بدو فرخنده ماه روز خورشید

5 سرشک گرم رو را می دوانم %~% به صدق دل دعایت می رسانم

6 لیال الهجر طالت یا حبیبی %~% تو باری چونی آخر در غریبی

7 نسیمی نگذرد در هیچ مسکن %~% که همراهش نباشد ناله من

8 مرا جز غم ندیمی نیست حالی %~% عفی الله غم که از من نیست خالی

9 ز هجران تو هر دم می زنم آه %~% ز وصلت هر نفس صد لوحش الله

10 کجا رفت آن زمان کامرانی %~% زمان عیش و عهد شادمانی

11 می و روی نگار و آب و مهتاب %~% تو پنداری که نقشی بود بر آب

12 دل من داشت خوش وقتی و خالی %~% تو گفتی بود خوابی یا خیالی

13 دو گل بودیم خوش در گلستانی %~% ندیم ما چو بلبل دوستانی

14 برآمد تند باد مهرگانی %~% پراکند آن نعیم بوستانی

15 چنین است ای عجب احوال عالم %~% گهی شادی فزاید گاه ماتم

16 فلک می گشت خوش خوش جام ms089 بر ما %~% به شادی می گذشت ایام بر ما

17 نگین افسر ما بود خورشید %~% حباب ساغر ما بود ناهید

18 به پاکی چون گل از یک آب و یک گل %~% چو لاله یک زبان چون غنچه یکدل

19 رفیقانی لطیف و خوب دیدار %~% چو مروارید در یک سلک هموار

20 که ناگه آن نظام از هم گشادند %~% گهرهایش ز یکدیگر فتادند

21 مرا غیر از خیالت کوست بر سر %~% نیاید آشنایی در برابر

22 سیاهی چند گردممست و خونخوار %~% چو چشمت خفته ام دور از تو بیمار

23 به غیر از سایه ام کس هم سرا نیست %~% هم آوازی مرا غیر از صدا نیست

24 شب و روزم چو ماه و مهر در تاب %~% نه روز آرام می گیرم نه شب خواب

25 چو اشکش آتش اندر دل فتاده %~% به سختی و درشتی دل نهاده

26 ز آه دل دل شب برفروزم %~% ز آهی خرمن مه را بسوزم

27 بود کآخر شود دلسوزی من %~% شب وصل تو گردد روزی من

28 مرو در غم که غم امد فراهم %~% که اندوه است و شادی هر دو با هم

29 مخورانده که اندوهت ز عسرست %~% که در پیش و پس عسری دویسرست

30 نه آخر هر شبی دارد نهاری %~% نه آید هر زمستان را بهاری

31 چه نتوانم که نزدیکت نشینم %~% طریقی کن که از دورت ببینم

32 دل زندانیی را شاد گردان %~% ز بندی بنده ای آزاد گردان

33 حدیثم را چو در میدار در گوش %~% مکن زنهار پندم را فراموش!

34 تو عهد صحبت ما خوار مشمار %~% که حق صحبت ما هست بسیار

35 صنم در نامه می کرد این غزل درج %~% به تضمین در غزل کرد این غزل خرج

1 ای باد صبحگاهی بادا فدات جانم %~% در گوش آن صنم گو این نکته از زبانم

2 ای آرزوی جانم در آرزوی آنم %~% کز هجر یک حکایت در گوش ms090 وصل خوانم

3 روزی که با تو بودم بد بخت همنشینم %~% امروز کت به سالی روی چو مه نبینم

4 دانی چگونه باشم در محنت حبیبم %~% زآن پس که دیده باشی در دولتی چنانم

5 با دل به درد گفتم کان خوشدلی کجا شد %~% آخر مرا نگویی دل گفت من ندانم

6 خواهم که از جمالت حظی تمام یابم %~% وز ساغر وصالت ذوقی رسد به جانم

7 آری گرت بیابم روزی به کام یابم %~% ورنه چنان که دانی در درد دل بمانم

1 در آن غمنامه چون داد سخن داد %~% دل خود در میان نامه بنهاد

2 بپیچید و نهادش پیش شکر %~% که: «این غمنامه من پیش جم بر

3 بگو او را اگر داری سر ما %~% بیا امشب گذر کن بر در ما

4 برین قصر است هندویی چو کیوان %~% که هست او بر در خورشید تابان

5 ز یزر قلعه بر بالا به دولاب %~% همه شب بهر مستان می کشد آب

6 بباید آمدن نزدیک آن دلو %~% چو خورشیدی نشستن خوش در آن دلو

7 دگر بار از مدار چرخ شاید %~% که این دولاب ما در گردش آید

8 بگویم تا در آرندت به دولاب %~% شود باغ من از وصل تو سیراب

9 ترا ای آب حیوان چند جویم %~% چه باشد گر تو باز آیی به جویم

10 چو چرخ این یوسف زرین رسن را %~% برآورد از چه مشرق به بالا

11 دو بزم افروز خنیاگر چو ناهید %~% برون رفتند شاد از پیش خورشید

12 به شهرستان قیصر سر نهادند %~% ملک را زان سعادت مژده دادند

13 شکر بنهاد پیش شاه نامه %~% ملک صد بار بوسیدش چو خامه

14 به حرفی کز سواد نامه برخواند %~% هزارش دامن زر بر سر افشاند

15 بیاض کاغذش تعویض جان ساخت %~% سوادش را سواد دیدگان ساخت

16 ملک با دیده یکسان می نهادش %~% روان زو می چکید آب از سوادش

17 جهان ms091 چون در لباس شب روان شد %~% ز سهمش روز در کنجی نهان شد

18 چو زنگی سیه در سهمگین شب %~% نهاد انگشتشان انگشت بر لب

19 هوا پوشیده چشم زهره و ماه %~% ز تاریکی کواکب کرده گم راه

20 کواکب کرده پنهان از فلک چهر %~% تو پنداری پرید از آسمان مهر

21 زمین از آسمان پیدا نمی شد %~% تو گفتی آسمان از جا همی شد

22 به خواب اندر شده بهرام و ناهید %~% همه شب بر سر ره چشم خورشید

23 چو مه در جامه های شبروانه %~% سوی دژ شد ملک آن شب روانه

24 پیاده شکر و مهراب با شاه %~% چو ناهید و عطارد در پی ماه

25 بدان دژ متصل گشتند با خوف %~% همی کردند گرد آن حرم طوف

26 چو چشم جم سیاهی دید مهراب %~% که از خندق به بالا می کشد آب

27 ملک را گفت این آن وعده گاهست %~% که شکر گفت و این شخص آن سیاه است

28 ز بالا منتظر بر منظری ماه %~% نهاده دیده امید بر راه

29 سوادی دید دل دادش گوائی %~% که خواهد دید از آنجا روشنائی

30 چمان شد سوی دولاب آن سهی سرو %~% روانی رفت چون خورشید در دلو

31 فرود آمد به شاه آن آیت حسن %~% چو ماه چارده در غایت حسن

32 چو بارانی که شب از لطف باری %~% فرو بارد به گلبرگ بهاری

33 ملک خورشید را شب در هوا دید %~% چو صبح صادق از شادی بخندید

34 روان چون ماه شد در پایش افتاد %~% گرفتش در کنار آن سروآزاد

35 دو عاشق دستها در گردن هم %~% بسی بگریستند از شادی و غم

36 دو ماه مهربان دو یار عاشق %~% به شکل توأمان هر دو موافق

37 ملک را گفت: «ای جان تن و هوش %~% مرا یکبارگی کردی فراموش

38 کجا شد آن همه میثاق و سوگند %~% کجا رفت آن همه پیمان و پیوند

39 ms092 چرا ای سرو ناز از ما بریدی %~% مگر یاری دگر بر ما گزیدی

40 ز پیش دوستانم راندی ای دوست %~% بکام دشمنم بنشاندی ای دوست

41 تو رسوا کرده ای در کوی و برزن %~% همه راز مرا بر مرد و بر زن

42 مرا از تخت و گنج و پادشاهی %~% بر آوردی ازین بدتر چه خواهی

43 تو همچون لاله و گل با پیاله %~% چو بلبل من قرین آه و ناله

1 مرا در جام خون دل مدام است %~% برون زین می بر اهل دل حرام است

2 می ام عشق است و جز سودای آن می %~% گر آید در سرم سودای خام است

3 هر آنکس را که مهر دوست با جان %~% مقابل نیست چون مه ناتمام است

4 اگر کام تو آزار دل ماست %~% بحمدالله دل ما دوستکام است

5 شب تار من از روی تو روز است %~% صباح عیش از زلف تو شام است

6 مرا چشم تو کرد از یک نظر مست %~% چه محتاج می و ساقی و جام است

7 ملک چون ناز یار نازنین دید %~% فرود آورد سر پایش ببوسید

8 به زاری گفت: «ای جان جهانم %~% گل باغ دل و سرو روانم

9 جفا گفتی و حق بر جانب تست %~% بلی کاندر وفا سخت آمدم سست

10 تو این بند از برای من کشیدی %~% تو این جور از جفای من کشیدی

11 مرا گفتی که تا کی می پرستی %~% مرا از چشم تست این عین مستی

1 خراباتی و رند ست آشکارا %~% چو بینم آن حریف مجلس آرا

2 به بویش می کنم این مستی از می %~% وگر نه می چه در خوردست مارا

3 به یادش خون خم خوردیم لیکن %~% ستد از ما دل و دین خونبها را

4 مرا گرد خم و خمخانه گشتن %~% تویی مقصود میل تست ما را

5 اگر وصلت نباشد خاک بر سر %~% خم و خمار در ms093 گل مانده پا را

6 امر علی جدار دیار لیلی %~% اقبل ذا الجدار و ذا الجدارا

7 و ما حب الدیار شغفن قلبی %~% ولکن حب من سکن الدیارا

8 چنین تقدیر بود و بودنی بود %~% پشیمانی نمی دارد کنون سود

9 ای دوست چه گویم که من از هجر چه دیدم %~% دشمن مکشاد آنچه من از دوست کشیدم

10 چون میوه ناپخته شد آبم به دهن تلخ %~% تا عاقبت کار به خورشید رسیدم

11 آمد که مرا در نظر خویش بسوزد %~% یاری که چو پروانه بشمعش طلبیدم

12 ای بس که من اندر طلبت گوشه به گوشه %~% چون دیده بگردیدم و چون اشک دویدم

13 هر گوشه چشم خوشت از ناز جهانی است %~% من در غمت از هر دو جهان گوشه گزیدم

14 اخر نرسیدم به عقیق لب شیرین %~% چندان که چو فرهاد دل کوه بریدم

15 ملک را گفت مهراب ای خداوند %~% دریغ است اینچنین در دانه در بند

16 ازین شکر چرا در تنگ باشد %~% چنین گوهر چرا در سنگ باشد

17 کنون تدبیر باید کرد ما را %~% مگر این چشمه بگشاید ز خارا

18 همی باید زدن بر آب صد رنگ %~% بود کاید برون این دولت از سنگ

19 چو زر دارد به غایت دوست افسر %~% چو نرگس نیست چشمش جز که بر زر

20 زر بسیار باید خرج کردن %~% در آن احوال خود را درج کردن

21 مگر افسر به گوهر سر در آرد %~% به گوهر کار ما چون زر بر آرد

22 شدست این در جهان مشهور باری %~% که بی زر بر نیاید هیچ کاری

23 از آن گل در کنار دوستانست %~% که گل را دایما زر در میان است

24 دم صبح از پی آنست گیرا %~% که در کامش زر سرخ است پیدا»

25 ملک چون این سخن بشنید از وی %~% بدو گفتا که: » ای یار نکو پی

26 به هر کنجی مرا گنجیست ms094 مدفون %~% پر از لعل نفیس و در مکنون

27 کنیزی نیز دارم نام شاهی %~% ازو بستان گهر چندان که خواهی

28 گهر می ریز هم بالای افسر %~% به زر در گیر سر تا پای افسر»

29 چو دید اندر سخن خورشید را گرم %~% ملک چون موم شد یکبارگی نرم

30 ز مرغان هیچ می نشنید گوشی %~% جز آواز خروسی در خروشی

31 همه شب هر دو جام وصل خوردند %~% ز دم سردی صبح اندیشه کردند

32 ملک در نیم شب آهی بر آورد %~% فرو خواند این رباعی از سر درد

1 امشب که شبم به وصل تو می گذرد %~% دامی ز سر زلف خود ای دام خرد

2 بر روی هوا بگستران تا ناگاه %~% زاغ شب از این سراچه بیرون نپرد

3 بوصف الحال خورشید دل افروز %~% دو بیت آورد مطبوع و جگر سوز

4 امشب که شد آن ماه فلک مهمانم %~% بنشینم و داد خوش از او بستانم

5 ور صبح نفس زند ز آه سحری %~% برخیزم و شمع صبح را بنشانم

6 چو جم بشنید نظم همچو آبش %~% فرو خواند این رباعی در جوابش

7 امشب شب آنست که دل چیره شود %~% وز عشرت ما چشم فلک خیره شود

8 گر صبح گریبان شب تار درد %~% آیینه عیش عاشقان تیره شود

9 ز ناگه خنده ای زد صبح دم سرد %~% از آن یک خنده شب را منفعل کرد

10 شب هندو معنبر زلف بر بست %~% ز جای خویشتن خورشید بر جست

11 گرفت آن ماه تابان را در آغوش %~% چو زلف آوردش اندر گردن و گوش

12 لبش بوسید و شیرین قطعه ای گفت %~% به گوهر قطعه یاقوت را سفت

1 شب دوشین بت نوشین لب من %~% چو می کرد از برم عزم جدایی

2 بدان تاریکی اش در برگرفتم %~% چه گفتم گفتمش کای روشنایی

3 چو آخر داشتی با آشنایان %~% سر بیگانگی و بیوفایی

4 میان آشنایان ms095 روز اول %~% چه بودی گر نبودی آشنایی

5 ملک بوسید پای یار مهوش %~% سبک از آب زد نقشی بر اتش

6 برفت آن عمر تیز آهنگ از پیش %~% به صوت نرم خواند این قطعه با خویش:

7 به وقت صبح کآن خورشید بد مهر %~% روانه گشت و می شد در عماری

8 نقاب عنبرین از لاله برداشت %~% ز سنبل برگ سوسن کرد عاری

9 به نرگس کرد سوی من اشارت %~% که چون تو بیش از این فرصت نداری

10 تمتع من شمیم عرار نجد %~% فما بعد العشیه من عراری

11 چمان شد بر لب آب آن سهی سرو %~% به جای آب یوسف رفت در دلو

12 دگر بار آن مقنع ماه دلکش %~% فتاد از چرخ گردان در کشاکش

13 ز چاه مصر شد تا چاه کنعان %~% چنین باشد مدار چرخ گردان

14 چو خورشید بلند عالم آرا %~% توجه کرد از آن پستس به بالا

15 صباحی گشت تاری روز جمشید %~% که رفتش بر سر دیوار خورشید

16 پریشان از جفای گردش دهر %~% ز پای قلعه سر بنهاد در شهر

17 ز هر جنسی متاعی کرد پیدا %~% ز لعل و گوهر و دیبای زیبا

18 به مهراب جهان گردیده بسپرد %~% که: «پیش افسر این می بایدت برد

19 به افسر گو که این دیبا و گوهر %~% ز چین بهرم فرستادست مادر

20 اگر چه نیست حضرت را سزاوار %~% در آن درگه به شوخی کردم این کار»

21 بر افسر شد آن صورتگر چین %~% ز هر جنسی حدیثی داشت رنگین

22 سخن در درج گوهر درج می کرد %~% حکایت را به گوهر خرج می کرد

23 به هر دیبا حدیثی نغز می گفت %~% به تحسین در زه در گوش می سفت

24 هزارش قطعه بود از لعل و گوهر %~% نهاد آن یک به یک در پیش افسر

25 ز هر جنسی برای افسر آورد %~% برش هر روز نقدی دیگر آورد

26 کنیزان ms096 را زر و پیرایه بخشید %~% به لالایان لؤلؤ مایه بخشید

27 شدی مهراب گه گه نزد بانو %~% سخنها راندی از هر نوع با او

28 دمی گفتی صفات حسن جمشید %~% رسانیدی سخن را تا به خورشید

29 گه از قیصر گه از فغفور گفتی %~% گه از نزدیک و گه از دور گفتی

30 چنان با مهر مهراب اندر آمیخت %~% که طوق شوق او در گردن آویخت

31 شبی در خوشی ترین وقتی و حالی %~% به افسر گفت: «من دارم سوالی

32 ز خورشی آن مه تابان چه دیدی %~% کزو یکبارگی دوری گزیدی

33 بود فرزند مقبل دیده را نور %~% نشاید کرد نور از چشم خود دور

34 چنان شمعی تو در کنجی نشانی %~% کجا یابی فروغ شادمانی

35 چنان شمعی کسی بی نور دارد %~% چنان روحی کس از خود دور دارد

36 چو خورشید تو باشد در چه غم %~% به دیدار که خواهی دید عالم

37 پاسخ افسر به مهراب بازرگان %~% چو بشنید آن فسون افسر ز مهراب

38 ز شبنم داد برگ لاله را آب %~% به پاسخ گفت: «ای جان برادر

39 مرا هست از فراقش جان پر آذر %~% ولیکن چون کنم کان سرو مهوش

40 چو دوران است ناهموار و سرکش %~% چو ابر اندر دلش غیر از هوا نیست

41 ولی یک ذره در رویش حیا نیست %~% به می پیوسته آب روی ریزد

42 چو نرگس مست خفته مست خیزد %~% بنامیزد سهی سرویست آزاد

43 هوای دل سرش را داده بر باد %~% نگاری دلکش است از دست رفته

44 شکاری سرکش است از شست رفته %~% چو گل در غنچه باید دختر بکر

45 در دل بسته بر اندیشه و فکر %~% کند پنهان رخ از خورشید و از ماه

46 نباشد باد را در پرده اش راه %~% اگر در گوشش آید بانگ بلبل

47 برآشوبد دلش از پرده چون گل %~% اگر با بکر گردد باد دمساز

48 برو چون ms097 گل بدرد پرده راز %~% از آن پس سر به رسوائی کشد کار

49 نهد راز دلش بر روی بازار %~% نماند در جوانی رنگ و بویش

1 بدو مهراب گفت ای افسر روم %~% به تو آباد باد این کشور روم

2 کنون در زیر این پیروزه چادر %~% کسی را نیست چون خورشید دختر

3 کسی دانم به تنهایی نسازد %~% که تنهایی خدا را می برازد

4 ز جنس خویش گیرد هرکسی جفت %~% خدایست آنکه بی یار است و بی جفت

5 درین نه پرده پیروزه پیکر %~% زن از خورشید عذرا نیست برتر

6 به هر ماهی شبانروزی به خلوت %~% کند در خانه ای با ماه صحبت

1 آن شنیدستی که ارباب تجارت گفته اند %~% مهر بر دختر منه ور خود بود چون ماه و هور

2 مایه شر و فساد اهل عالم دختر است %~% گربود شیرین چه خواهد خاست از وی غیر شور

3 خوابگاه دختر پاکیزه روی پارسا %~% یا کنار شوی باید یا میان خاک گور

4 مهی بگزین و جفتش ساز با خور %~% طلب کن بهر وی شویی فراخور

5 چو افسر دیدکان در غنچه راز %~% بدو خواهد نمودن راز دل باز

6 دمی خوش چون صبا می کرد درکار %~% در آورد این سخن او را به گفتار

7 جوابش داد کای صورتگر چین %~% سخنهایت همه خوب است و شیرین

8 همانا نامزد گشت آن گل اندام %~% به شادیشاه پور خسرو شام

9 مرا امروز قیصر مژده ای داد %~% که فردا می رسد از راه داماد

10 نه من خواهم این وصلت نه دختر %~% نمی دانم چه خواهد کرد اختر

11 مرا چون دل دهد کان روشنایی %~% کند روزی ز چشم من جدایی

12 سخن را بر سخندان باز شد در %~% زبان بگشاد مهراب سخنور

13 زمین بوسید و گفتا: «ای خداوند %~% تو با شخصی گزین خویشی و پیوند

14 که باشد سایه وش یکرنگ و یکبوی %~% نه گاهی ms098 همچو موم و گاه چون روی

15 شما را این صنم جانست در تن %~% کسی خود چون سپارد جان به دشمن»

16 بدانست افسر رومی که بر چیست %~% مراد از گفتن مهراب بر کیست

17 سخن پرسید باز از حال جمشید %~% که: «با من باز گوی احوال جمشید

18 بیا اصلش بگو تا از کیانست %~% که با فرو فرهنگ کیانست

19 یقین دانم که او بازارگان نیست %~% که او را شیوه بازاریان نیست

20 قدم یک ره ز کژی بر کران نه %~% حکایت راست با من در میان نه

21 برافکند از طبق مهراب سرپوش %~% برون زد دیگ رازش را ز سر جوش

22 چو مهراب این حکایت را فرو خواند %~% خجل گشت افسرو حیران فرو ماند

23 زمانی خیره گشت از حال جمشید %~% فرو شد ساعتی در فکر خورشید

24 سخن باز از سخن گستر نپرسید %~% از آن خاموشی اش مهراب ترسید

25 زمانی منفعل بنشست و برخاست %~% از آن خلوت بر جمشید شد راست

26 که: «شاها درج دل را برگشادم %~% بر افسر در پنهان عرضه دادم

27 دوا زهر هلاهل بود خوردم %~% علاج آخرین داغ است کردم

28 فکندم کشتیی در بحر خونخوار %~% ندانم چون برآید آخر کار

1 ما رقمی می کشیم تا به چه خواهد کشید %~% ما هوسی می پزیم تا به چه خواهد رسید»

1 ملک گفتا مباد ای صبح اصحاب %~% کزین معنی شود خورشید در تاب!

2 تو چون روز از چه کردی راز پیدا %~% دریدی پرده همچون صبح شیدا

3 ملک پر کینه شد از گفت مهراب %~% به نزد افسر آمد رفته در تاب

4 گمان می برد کو رنجیده باشد %~% ز مهر جم دلش گردیده باشد

5 چو دید از دور جم را پیش خود خواند %~% بر تخت خودش نزدیک بنشاند

6 بدو گفت: «ای پسر چونی کجایی %~% چه شد کز ما جدایی می نمایی

7 به دیدار تو هستیم آرزومند ms099 %~% به گفتار تو مب باشیم خرسند

8 نداری با هواداران ارادت %~% مگر در چین چنین بوده ست عادت

9 ملک روی زمین بوسید و برخاست %~% به هر وجهی ز بانو عذرها خواست

10 ز ساقی جام جان افروز می خواست %~% به ناز و نوش مجلس را بیاراست

11 به مجلس شکر و شهناز را خواند %~% حریفان خوش دمساز را خواند

12 چو مجلس گرم گشت از آتش می %~% شکر در اهل خود زد آتش نی

13 ملک را یاد آن شب آتش افروخت %~% به شهناز این رباعی را در آموخت

1 وقت سحر از باغ بهشت آمد باد %~% آورد گلی و در کنارم بنهاد

2 چون زلف صنم نهاده بودم دامی %~% ماهی بگذار آمد و در دام افتاد

3 چو شهناز آن رباعی ساخت بر چنگ %~% فرو خواند این غزل شکر به آهنگ:

1 بی گل رویت ندارد رونقی بستان ما %~% بی حضورت هیچ نوری نیست در ایوان ما

2 گر به سامان سر کویش رسی ای باد صبح %~% عرضه داری شرح حال بی سر و سامان ما

3 شرح سودایش که دل با جان مرکب کرده است %~% بر نمی آید به نوک کلک سرگردان ما

4 در دل ما خار غم بشکست غم در دل بماند %~% چیست یاران چاره غمهای بی پایان ما

5 دوستان گویند دل را صبر فرمایید صبر %~% چون کنم ای دوست چون دل نیست در فرمان ما

6 در فراقش چیست یارب زندگانی را سبب %~% سخت رویی فلک یا سستی پیمان ما

7 چو افسر زخمه جمشید بشنید %~% دمیده سبزه گرد سوسنش دید

8 به پای مور فرش گل سپرده %~% به موران مهر جمشیدی سترده

9 چو خط این تازه شعر روح پرورد %~% ز طبع نازک او سر بر آورد

10 خطت هر روز رسمی نو در آرد %~% به خون من براتی دیگر آرد

11 کشد لشکر ز چین زلف بر روم %~% سپاه شب به ms100 گرد مه در آرد

12 ز هندستان زلفت طوطی آمد %~% که در منقار تنگ شکر آرد

13 به شوخی سر بر آوردست مگذار %~% خطت را گر بدینسان سر در آرد

14 چو سودای خیال خال و زلفت %~% جهان را بر من خاکی سر آرد

15 تن پر حسرت ما خاک گردد %~% ز خاکم باد گرد عنبر آرد

16 نباتی کز سویدایم بروید %~% ز حسرت حبه السودا بر آرد

17 چو بشنید این سخنهای دلاویز %~% ملک را شد لب شیرین شکر ریز

18 زبان بگشاد و در بر افسر افشاند %~% به وصف افسر این مطلع فرو خواند

19 ای آفتاب جرعه رخشنده جام تو %~% مه ساقی مدامی دور مدام تو

20 ای در سواد شام دو زلفت هزار چین %~% تا حد نیمروز کشیدست شام تو

21 خورشید پادشاه سریر سپهر باد %~% فرمانبر غلام تو ای من غلام تو

22 تا بر زرست نام تو هرجا که خسرویست %~% بر سر نهاده افسری از زر به نام تو

23 به سر مستی ملک را گفت افسر %~% چه می خواهی بخواه از سیم از زر

24 تو فرزندی مرا از من مکن شرم %~% تو خورشیدی مرا با من براگرم

25 فدایت می کنم چندانکه خواهی %~% ز تخت و گنج و ملک و پادشاهی

26 ملک بنهاد سر در پای افسر %~% بدو گفت ای سر من جای افسر

27 به اقبال تو ما را هیچ کم نیست %~% به رویت خاطر شادم دژم نیست

28 ولی خواهم که بهر جاندرازی %~% کنی بیچارگان را چاره سازی

29 اسیران را ز غم گردانی آزاد %~% دل غمگین غمگینان کنی شاد

30 به زندانت مرا جانی است محبوس %~% مگردانم ز جان خویش مأیوس

31 دلم را داشتن در بند تا چند %~% برون آور دل من از چه بند»

32 جهان بانو نهاد انگشت بر چشم %~% بدو گفت: «ای بجای نور در چشم

33 دل و جان در تن از بهر ms101 تو دارم %~% به جان و دل همه کارت بر آرم»

34 به نازش در کنار آورد افسر %~% نهادش بوسه ها بر چشم و بر سر

35 به دل می گفت دانی این چه بوس است %~% کنار مادر زیبا عروس است

36 ستون سیم کردش حلقه در گوش %~% فکند این در ز نظمش در بن گوش

1 مخورانده که همه کار به کام تو شود %~% شادی آید ز بن گوش غلام تو شود

2 آنکه یاقوت لبش در نظر تست مدام %~% شکرین پسته او نقل مدام تو شود

3 بعد از این خطبه اقبال به نام تو کند %~% عاقبت سکه خورشید به نام تو شود

4 آخر این مرغ همایون که دلت دانه اوست %~% آید از روی هوا بسته دام تو شود

5 چشم ارباب نظر خلوت خاصت گردد %~% خون اصحاب غرض جرعه جام تو شود

1 چو صبح از کوه بنمود افسر زر %~% ز کوه آمد برون خورشید خاور

2 پس افسر بر سمند عزم بنشست %~% به ناز آورد باز رفته از دست

3 ز شهرستان به سوی دژ روان شد %~% ز شهر تن به شهرستان جان شد

4 چو در دژ شد به نزد آن شکر لب %~% مهی را یافت همچون ماه یک شب

5 چو دری در صدف تنها نشسته %~% ز هر یک غمزه عقدی در گسسته

6 چو جسم ناتوانش چم بیمار %~% چو شیشه چشم هایش رفته در غار

7 چو عکس طلعت خورشید را دید %~% سرشک لاله گون از دیده بارید

8 سرشک افشان گرفت اندر کنارش %~% که بنشاند به اشک از دل غبارش

9 چو مادر حال دختر را تبه دید %~% چو چشم خود جهان یکسر سیه دید

10 به پوزش گفت: «ای ترک خطایی %~% خطا کردم خطا کردم خطایی»

11 به زاری گفت: « ای سرو گل اندام %~% فدای چشم مخمور تو بادام

12 بسی بر شکر و گل بوسه ها داد %~% شکر پاسخ برو ms102 افسانه بگشاد

13 به تندی گفت: «ای بد مهر مادر %~% مرا بهر چه افکندی در آذر

14 چو من نه رستم و سامم به هر حال %~% چرام افکنده ای در کوه چون زال

15 بگو تا زین جگر گوشه چه دیدی %~% که او را بیگناه از خود بریدی

16 مرا رسوای خاص و عام کردی %~% میان انجمن بد نام کردی»

17 بگفت این قصه و بسیار بگریست %~% وز آن زاریش مادر زار بگریست

18 برون آوردش از غمخانه تنگ %~% چو لعل از سنگ و همچون شکر از تنگ

19 همان دم چتر شاهی باز کردند %~% عماری را به دیبا ساز کردند

20 گل آمد در عماری سوی بستان %~% مه هودج نشین اندر شبسنان

21 پری رخسار خوبان دلاویز %~% بهار افروز و گلبرگ شکر ریز

22 نسیم جانفزای و ارغنون ساز %~% سمن بوی و نگارین روی و شهناز

23 هزار و سیصد و هفتاد دختر %~% همه خورشید روی و فرخ اختر

24 که پیش آن صنم در کار بودند %~% بدان درگاه خدمتکار بودند

25 همی روی طرب را باز کردند %~% همان آیین پیشین ساز کردند

26 کبوتر گر بود صد سال در بند %~% رود روزی سوی برج خداوند

1 چو شاه چین علم بفراخت بر بام %~% نگون شد رایت عباسی از شام

2 به قیصر قاصدی آمد سحرگاه %~% که اینک می رسد شادی شه از راه

3 ز درگه خاست آواز تبیره %~% شدندش سروران یکسر پذیره

4 همان کآمد سپاه شام نزدیک %~% ز گردش چشم گردون گشت تاریک

5 شد از گرد سوار لشکر شام %~% رخ پیروزه گردون سیه فام

6 به گردون بسکه گرد مرکبان رفت %~% زمین یکبارگی بر آسمان رفت

7 ز بس رایت که بر روی هوا بود %~% هوا بر شکل شیر و اژدها بود

8 فتاده روی صحرا نیل در نیل %~% گرفته گرد کحلی میل در میل

9 چو چتر شاه شامی سر بر آورد %~% ز غیرت ms103 گشت روی شاه چین زرد

10 همای چتر شاهی کرد پرواز %~% به زیرش جره بازی کرد پر باز

11 دمان چون صبح خنگی زیر رانش %~% گرفته شامیان خودش در میانش

12 چو نیشکر نطاقی بسته زرین %~% کشیده قد سبز ارنگ شیرین

13 سهی سروی قدی خوش بر کشیده %~% خطی چون سبزه گرد گل دمیده

14 سراسر روم در پایش فتادند %~% همه پا و رکابش بوسه دادند

15 چو آن فرزانگان را شاهزاده %~% بدید از دور حالی شد پیاده

16 ملک چون روی شادیشاه را دید %~% چو بید از رشک شمشادش بلرزید

17 نبات از پسته خندان ببارید %~% ملک را چرب و شیرین باز پرسید

18 ملک نیز از دل خونین چو پسته %~% جوابی داد زیر لب شکسته

19 روان گشتند از آنجا سوی درگاه %~% ملک غمگین و شادیشاه همراه

20 حکایتهای رنگ آمیز می کرد %~% دمی می دادش خود خون همی خورد

21 همه ره شهد می آمیخت با زهر %~% همی راندند با هم تا در شهر

22 به سوی برج و باره بنگریدند %~% جهانی مرد و زن نظاره دیدند

23 پی نظاره در هر برج و بارو %~% نشستند ماهرویان روی در رو

24 تو گفتی بر کنار برج و باره %~% ببارید از فلک ماه و ستاره

25 سخن گویان و خندان هر دو یکسر %~% همی راندند تا درگاه قیصر

26 فضایی دید شادی میل در میل %~% کشیده پیلبانان پیل در پیل

27 خروش کوس بر گردون رسیده %~% اسد را زهره از هیبت دریده

28 دو رویه چاوشان استاده بر در %~% حمایل تیغ در بر چون دو پیکر

29 ز پیش آستان تا حضرت شاه %~% زمین بوسید شادیشاه در راه

30 فراز تخت تاج قیصری دید %~% ز برج قصر کیوان مشتری دید

31 گرفت آن تا جور در پای تختش %~% شهنشه خواند بر بالای تختش

32 ز مهر دل مه رویش ببوسید %~% ز رنج راه شامش باز پرسید

33 به ms104 دست راست زیر تخت قیصر %~% نهادند از برایش کرسی زر

34 ز ساقی خواست جامی تا به لب جان %~% بلوری کرده پر لعل بدخشان

35 به نای و نوش بزمی ساخت ساقی %~% که می زد طعنه بر فردوس باقی

1 بزمی که از نوای نوالش به بزم خلد %~% روحانیان نواله برند از برای حور

2 بزمی که مانده اند هم از یاد مجلسش %~% حوران بزم روضه فردوس در قصور

3 بود از فروغ باده و عکس صفای جام %~% سقف فلک ز زورق خور پر ز موج نور

4 می اندر جام زر چون زهره در ثور %~% قدح چون انجم و سیاره در دور

5 به زانو آمدی هر دم چمانه %~% نهادی چون قدح جان در میانه

6 نشسته چنگ بر یاد خوش دوست %~% از آن شادی نمی گنجید در پوست

7 ضعیف و ناتوان ز آنسان که گرباد %~% زدی بر وی زدی صد بانگ و فریاد

8 نشسته رود زن در کف چغانه %~% زدی بر آب هر دم صد ترانه

9 به هر نوبت که بشنودی سرودش %~% فرستادی ز چشمان جم درودش

10 چو دم دادی مقنی ارغنون را %~% گشادی از دل جم جوی خون را

11 بریزد لب چو ساغر خنده می کرد %~% دل جم در درون خونابه می خورد

12 ملک جمشید بر پای ایستاده %~% به قیصر چشم و گوش و هوش داده

13 زمانی در ندیمی داد دادی %~% سر درج لطافت بر گشادی

14 گهی با ساقیان دمساز بودی %~% گهی با مطربان انباز بودی

15 میان شامیان از شام تا روز %~% چو شمع از پای ننشست آن دل افروز

16 چو از تاریک شب بگذشت پاسی %~% زمی قیصر لبالب خواست کاسی

17 به شادیشاه داد آن جام روشن %~% ز مستی شاه نتوانست خوردن

18 ملک را گفت شادی شاه مست است %~% به جامی باده یارش کار بسته است

19 ز گنجور افسر عزت گهر جوی %~% مرصع جامه ms105 و زرین کمر جوی

20 درآوردند خلعتها در آغوش %~% ز یکسو شاه را بردند بر دوش

21 شه آن تاج و کمر جمشید را داد %~% بدو آن مایه امید را داد

22 ملک سرمست و شاد آمد به گلشن %~% به خلعتهای دامادی مزین

23 نشست و پیش خود مهراب را خواند %~% حدیث رفته با او باز می راند

24 بدو مهراب گفت ای شاهزاده %~% به شادی شد در دولت گشاده

25 میی خوردی که آن مشکین ختام است %~% هنیئا لک ترا این می تمام است

26 دگر کاین جامه کو پوشید در تو %~% نباشد سر این پوشیده بر تو

27 از آن جام می و این جامه تن %~% چو می شد دولت و کار تو روشن

28 چو شاه چین ز مشرق رایت افراخت %~% سپاه شام قیری پرچم انداخت

29 ملک در بارگاه قیصر آمد %~% حدیث مجلس دوشین بر آمد

30 سخن زافتادن شهزاده برخاست %~% ملک جمشید عذر لنگ می خواست

31 که: « در مرد افکنی می بر سر آید %~% کسی با می به مردی بر نیاید

32 اگر با می کند شیری دلیری %~% در آخر می نماید شیر گیری

33 هر آنکس کو کند با باده هستی %~% در آخر سر نهد در پای مستی

34 هنوز آن شه غریب است اندرین بوم %~% نمی داند طریق و عادت روم

35 یقین دانم که امروز از خجالت %~% بود بر خاطرش گرد ملالت»

36 به ساقی گفت شاهنشه دگر بار %~% که خیز از می بیارا گلشن یار

37 رواق دیده از می ساز گلشن %~% هوای خانه دار از جام روشن

38 ز می ساقی چنان بزمی بیاراست %~% که از بزم جنان فریاد برخاست

39 ملک را خاست میل دوستکانی %~% ز ساقی خواست آب زندگانی

40 به بزم آورد ساقی کشتی می %~% چو دریا غوطه خوردی در دل وی

41 نهاد آن جام را بر دست جمشید %~% ز شادی خورد جم بر یاد ms106 خورشید

42 از دریا نمی نگذاشت باقی %~% دوم کشتی به شادی داد ساقی

43 چو چشم یار شادی بود مخمور %~% ز سودای غم دوشینه رنجور

44 به سیماب کفش بر جام چمشید %~% ز مخموری تنش لرزان تر از بید

45 همی لرزید چون در دجله مهتاب %~% و یا از باد کشتی بر سر آب

46 به کام اندر کشید آن کشتی می %~% زد آن دریای آتش موج در وی

47 درون معده جای خود نمی دید %~% به ناکام از ره لب باز گردید

48 بساط مجلس از می شد دگرگون %~% ز بزم قیصرش بردند بیرون

49 سر اندر پیش تا ایوان خود رفت %~% خجل تا کلبه احزان خود رفت

50 وزیران را به سوی بزم شاهی %~% فرستاد از برای عذر خواهی

51 زمین بوسیده گفتند: «ای جهاندار %~% به لطف خویشتن معذور می دار!

52 که شادیشاه تاب می ندارد %~% می اش کم ده که تاب می نیارد»

53 ملک گفت: «اینچنین بسیار باشد %~% ازین معنی چه عیب و عار باشد

54 به معده لقمه ای داد او نه در خور %~% نیفتادش قبول آن لقمه رد کرد

55 می اندک نیک باشد چون لب یار %~% که روح افزاید و عیش آورد بار

56 زمستی جز خرابی بر نخیزد %~% ز می بسیار آب رو بریزد»

57 مرصع چون قبای چرخ اخضر %~% چو تاج چرخ تاجی نیز بر سر

58 دو جام زر چو ماه و مهر عذرا %~% دو قرابه پر از لولوی لالا

59 ز هر جنسی و نوعی برگی آراست %~% فرستاد و از آن پس عذرها خواست

60 پس آنگه جام شادی بر گرفتند %~% سماع از پرده دیگر گرفتند

61 همی خوردند می تا این می زرد %~% ز جام زر لب مغرب فرو خورد

62 چو روی مشرق ار وی لاله گون شد %~% ملک مست از بر قیصر برون شد

63 به مهراب جهان گردیده می گفت %~% که: «با ما اختر ms107 اقبال شد جفت

64 سعادت یار و دولت یاور ماست %~% می عیش و طرب در ساغر ماست

65 مرا خورشید طالع نیک فال است %~% ولیکن ماه دشمن در وبال است»

66 به یاران باز گفت احوال داماد %~% که چون افتاد حال او زبنیاد

67 ز شادی شد دل مهراب خرم %~% ملک را گفت: «فارغ کن دل از غم

68 هر امیدی که دشمن دارد اکنون %~% به کلی خواهد از دل کد بیرون

69 جهان را کار خواهد شد به کامت %~% سعادت سکه خواهد زد به نامت»

70 بدین شادی همه شب باده خوردند %~% بدین امید دل را شاد کردند

1 چو خورشید فلک برداشت از چین %~% می یاقوتی اندر جام زرین

2 ملک در گفت و گوی عزم میدان %~% سر زلف سیه را ساخت چوگان

3 سر بدخواه در چوگان فکنده %~% ز غبغب گوی در میدان فکنده

4 به نزد قیصر آمد شاد و خرم %~% زمین بوسید کای سالار عالم

5 شنیدستم که شادی شهسوار است %~% به میدان نیز مرد کارزار است

6 چو در میدان سواری می نماید %~% ز مردان گوی مردی می رباید

7 چو در میدان فروزی روز پیروز %~% به میدان کرد باید میل امروز

8 به میدان ارادت اسب تازیم %~% به چوگان سعادت گوی بازیم

9 توان بودن که این چابک سواری %~% خلاصی بخشدش ز آن شرمساری

10 ملک بر پشت پران باد پایی %~% چو شاهینی مطوس بر همایی

11 بکف چوگان از زر چون هلالی %~% مه و خورشید را خوش اتصالی

12 چو زلف خود فرس بر ماه می تاخت %~% به چوگان گوی با خورشید می باخت

13 از آن جانب در آمد خسرو شام %~% شد از گرد سپه گیتی سیه فام

14 هزاران مرد چوگان باز شامی %~% روان در موکب از بهر غلامی

15 ز در و لعل بر سر نیم تاجی %~% که می ارزید هر لعلش خراجی

16 چو مه بر ادهم شامی ms108 نشسته %~% میان بندی ز زر چون چرخ بسته

17 چو مشکین زلف چوگانیش بر دوش %~% به هر جانب هزارش حلقه در گوش

18 خبر بردند نزدیکان به افسر %~% که با جمشید شادی شاه و قیصر

19 به میدان گوی خواهند باخت امروز %~% فرس بر ماه خواهد تاخت امروز

20 برون از شهر قصری داشت قیصر %~% که بودش صن میدان در برابر

21 ز ایوان افسر و خورشید عذرا %~% برون رفتند بر عزم تماشا

22 بر آن قصر بهشت آیین نشستند %~% نظر بر منظر جمشید بستند

23 دو ماه مهر طالع چون ستاره %~% همی کردند در میدان نظاره

24 بر آمد از ره میدان روا رو %~% ز چوگانها هوا شد پر مه نو

25 ز هر جانب خروش نای برخاست %~% زمین چون آسمان از جای برخاست

26 سران میدان به اسبان ساز کردند %~% همایون چتر شاهی باز کردند

27 ملک شادی شخ اول اسب در تاخت %~% به چوگان جلادت گوی می باخت

28 گه از چپ گوی می زد گاه از راست %~% ز سرداران قیصر مرد می خواست

29 ملک از جا براق جم برانگیخت %~% زمین و آسمان را در هم آویخت

30 به چوگان گوی می برد از معامل %~% چو مه رویان به زلف از عاشقان دل

31 ز پی چندان که شادی می دوانید %~% به جز گرد براق جم نمی دید

32 به شادی باز کرد آن نیک پی روی %~% چو اقبال و سعادت همرش گوی

33 سیه رو ماند شادی بر سر راه %~% نمی شایست رفتن در پی شاه

34 چو خورشید آن قد و شکل و شمایل %~% بدید این بیتها می خواند در دل:

1 باد صبا به گرد سمندش نمی رسد %~% سرو سهی به قد بلندش نمی رسد

2 بر مه شکسته طرف کلاه است ازین سبب %~% از چشم آفتاب گزندش نمی رسد

3 گرد سمند او به فلک نمی رسد ولی %~% خنگ فلک به گرد ms109 سمندش نمی رسد

4 پایم به بند زلف گرفتار کرده است %~% دردا که دست بنده به بندش نمی رسد

5 به هر گردی که می انگیخت جمشید %~% بر آوردی غبار از جان خورشید

6 به هر گامی که اسبش بر گرفتی %~% ز اشک آن خاک در گوهر گرفتی

7 صنم گلگون سرشک از دیده می راند %~% ملک شبدیز با گلگونه می راند

8 ملک گوی ار همه کس پیش می برد %~% به هر صنعت که بود از پیش می برد

9 غریو اهل روم و شام برخاست %~% ملک چوگان فکند و نیزه را خواست

10 در آمد خوش به طرد و عکس کردن %~% به طرد بدسگال و عکس دشمن

11 سماک رامح از بالای افلاک %~% ز غیرت نیزه را انداخت بر خاک

12 هزاران حلقه همچون زلف جانان %~% ز چوگان کرد در میدان بر افشان

13 ز پشت باد پا چون باد در تک %~% به رمح ان حلقه ها بر بود یک یک

14 بر او شاهنشه از جان آفرین کرد %~% ثنای قدرت جان آفرین کرد

15 به پیروزی ز میدان باز گشتند %~% همان با نای و نی دمساز گشتند

1 چو این شهباز زرین بال خاور %~% پرید اندر هوا با رشته زر

2 هزاران زاغ زرین زنگله ساز %~% بسوی باختر کردن پرواز

3 به صحرا رفت لشکر فوج بر فوج %~% ز یوز و باز و شاهین دشت زد موج

4 سوی نخجبیر گه رفتند تازان %~% رها کردند بازان را به غازان

5 چو یوز او رسن بگشادی از طوق %~% غزاله طوق دارش گشتی از شوق

6 هژبری ناگهان برخاست از دشت %~% که شیر از هیبتش روباه می گشت

7 دو چشمش چون دو در در عین برزخ %~% دهان و سر چو چاه ویل و دوزخ

8 چو دندان گرازش بود دندان %~% چو تیغ تیز روز رزم خندان

9 خروشید از سر تندی چو تندر %~% خروشان رفت سوی اسب قیصر ms110

10 جهان سالار جم از دور چون دید %~% که شیر آمد چو کوه از جا بجنبید

11 براق گرم رو را راند چون میغ %~% ببارید از هوا بر شیر نر تیغ

12 هژبر جنگجو یازید چنگال %~% گرفت اسب شهنشه را سر و یال

13 چو شیر انداخت مرکب کرد آهنگ %~% به سوی شاه و بر شه کار شد تنگ

14 ملک جمشید ازین معنی بر آشفت %~% عقابی کرد با زاغ کمان جفت

15 خدنگ چارپر زد بر دل شیر %~% خدنگش خورد و گشت از جان خود سیر

16 به تیری چون ملک شیری چنان گشت %~% ز هازه خاست از چرخ کمان پشت

17 ز چنگال اجل قیصر امان یافت %~% ز زخم ناوک جمشید جان یافت

18 روان قیصر سوی جمشید تازید %~% بیامد دست و بازویش بنازید

19 چو قیصر چشم زخمی آنچنان یافت %~% عنان از صید گه بر بارگه تافت

1 فرستاد افسر و خورشید را خواند %~% بر خود چون مه خورشید بنشاند

2 حدیث صید گاه و شیر و جمشید %~% حکایت کرد یک یک پیش خورشید

3 بدو گفت این پسر خسرو نژادست %~% که خسرو سیرت و خسرو نهاد است

4 رخش آیینه آیین شاهی است %~% ز سر تا پا همه فر الهی است

5 مرا مرد هنر پرورد باید %~% ز شخص بی هنر کاری نیاید

6 کنون در کار شادی من حزینم %~% غمی در دل نمی آید جز اینم

7 عیار گوهرش کرچه درست است %~% ولی در کار من یکباره سست است

8 به هر بابی که کردم آزمایش %~% ندیدم یک سر مو زو گشایش

9 ز جاه و گوهر ارچه با نصیب است %~% ولی در کار چون تیغ خطیب است

10 تیغ خطیبش می شمارد %~% که قطعا هیچ برایی ندارد

11 چو بشنید این فسانه افسر از جفت %~% بدو کرد آفرین از مهر و پس گفت:

12 «بدان شاها حقیقت کان جوانمرد %~% که دیدست او بسی گرم ms111 و بسی سرد

13 به پیش من کنون عین الیقین است %~% که نور دیده فغفور پین است

14 هوای خدمت درگاه قیصر %~% بر آوردش ز تخت و تاج و کشور

15 نشاط پایه تخت خداوند %~% چو یاقوتش ز جای خویش بر کند»

1 عشق مرا از هزار کار برآورد %~% گرد جهانم هزار بار برآورد

2 یار مرا خوی تنگ بود به غایت %~% عشق دلم را به خوی یار بر آورد

3 لشکر سودای عشق بر سر من تاخت %~% از تن خاکی من غبار برآورد

4 خیز و بیا چشم روزگار برآور %~% کز تو مرا چشم روزگار برآورد

5 با تو بیا تا دمی به کام برآیم %~% همان که فراقت زما دمان برآورد

6 کام من جان به لب رسیده برآورد %~% ز آن لب شیرین کزین هزار برآورد

7 بس که مرا چون صبا هوای خیالت %~% گرد گلستان و لاله زار برآورد

8 قد تو در چشم من به جلوه درآمد %~% سرو سهی را ز جویبار برآورد

9 به پاسخ گفت با بانو جهاندار %~% نخست اندیشه می باید در این کار

10 نیابی خیر از آن شاخ برومند %~% که سازد با درخت خشک پیوند

11 چرا در خاک سیمی را کنم گم %~% که می شاید به کحل چشم مردم

12 بری طوبی ز خلد جاودانی %~% بری در غیر ذی زرعش نشانی

13 هر آنکو کرد با ناجنس پیوند %~% قرین بد گزید از بهر فرزند

14 به جای نور چشم خویش بد کرد %~% بدست خویش قصد جان خود کرد

15 اگرچه قطره زاد از ابر لیکن %~% به بحر افتاد و شد در بحر ساکن

16 به لطف خویش بحر او را بپرورد %~% یتیم بحر نام خویشتن کرد

17 بزرگی و هنر از یم در آموخت %~% هنرهای بزرگان زو هم آموخت

18 چو صاحب مکنت و صاحب هنر شد %~% سزای گوشوار و تاج و زر شد

19 تو یک مه گر به لطفش ms112 می بخوانی %~% به خورشید جهانتابش رسانی

20 تو خورشید جمالی او مه نو %~% نظر می دارد از لطف تو پرتو

21 گرفتم خود نه از فغفور چین است %~% خردمندیش ما را خود یقین است

22 همه شب بود با قیصر دراین زار %~% همی راند از غم و شادی سخن باز

1 چو رای هند رخ بر تافت قیصر %~% نمود از ملک چین رخشنده افسر

2 تقاضای عروسی کرد داماد %~% بر قیصر به خواهش کس فرستاد

3 شه رومی به ابرو چین درآورد %~% تأمل کرد و آنگه سر برآورد

4 که: «شادیشاه نور دیده ماست %~% ولیکن هست از او ما را سه درخواست

5 نخستین از پی کابین دختر %~% دهد یک نیمه ملک شاه و بربر

6 دوم باید که پوید سوی افرنج %~% برسم باج از آن بوم آورد گنج

7 سوم شرط آنکه سوی کشور شام %~% نسازد عزم و اینجا گیرد آرام

8 مبادا کو شود زین شرط مأیوس %~% مراد ما از این نام است و ناموس»

9 رسولان چون شنیدند این حکایت %~% به شادی باز گفتند این روایت

10 ملک را گشت روشن ز آن فسانه %~% که می گیرد بر او قیصر بهانه

11 به پاسخ گفت: «این کاریست دشوار %~% نشاید بی پدر کردن چنین کار

12 اگر فرمان بود من باز گردم %~% ازین در با پدر همراز گردم

13 به فرمان پدر یکسال دیگر %~% بیایم بر خط فرمان نهم سر»

1 حکایت را بدین پیدا شد انجام %~% سحرگه کرد شادی روی در شام

2 ملک جمشید را افسر طلب کرد %~% حکایتهای شادی شه در آورد

3 ملک را گفت: «شادی رفت در شام %~% نمی دانم که چون باشد سرانجام

4 ندانم کو کشد لشکر برین بوم %~% ز شادی عکس گردد کشور روم

5 ملک برخواست گفت: «ای بر سران شاه %~% ز ماهی یاد محکوم تو تا ماه

6 اگر فرمان دهد فرمانده روم %~% روم سازم بر ایشان شام ms113 را شوم

7 همی تا بر تو شام آرد عدو بام %~% روم از روم و صبحش را کنم شام»

8 بدین معنی ملک فصلی بپرداخت %~% که از شادی سر افسر برافراخت

9 بدو گفت: » آفرین بر گوهر نیک! %~% قوی مردانه می گویی سخن لیک

10 زگفتار تهی کاری نیاید %~% بگفتار اندرون کردار باید

11 اگر زین عهد و پیمان بر نگردی %~% به جای آورده باشی شرط مردی

12 ترا قیصر ز گردون بگذراند %~% دهد دختر به خورشیدت رساند»

13 به دارای جهان جم خورد سوگند %~% که : «تا جان و تنم را هست پیوند

14 من از فرمان قیصر بر نگردم %~% اگر زین قول برگردم نه مردم

15 بباشم در رهش تا زنده باشم %~% بدین در کمترینش بنده باشم»

16 چو بشنید آن سخن برخاست آن سرو %~% به پیش قیصر آمد راست آن سرو

17 بدادش مژده از گفتار جمشید %~% شهنشه شاد شد از کار جمشید

18 اشارت کرد از آن پس رومیان را %~% که: « در بندید بهر کین میان را»

1 زند از شهر گردان خیمه بر دشت %~% زمین از خیمه همچون آسمان گشت

2 هنرمندان ز کین دلها پر از خون %~% ز تن کردند ساز بزم بیرون

3 ز هر سو لشکری آمد به انبوه %~% تو گفتی گشت بر صحرا روان کوه

4 برون از شهر دشتی بود دلکش %~% چو گلزار جوانی خرم و خوش

5 چو روی جم در آن گلها شکفته %~% چو چشم آهوان بر لاله خفته

6 میان یاسمین و نسترن در %~% بلورین برکه ای چون حوض کوثر

7 ز هر سویی روان نالنده رودی %~% برو گوینده هر مرغی سرودی

8 گلش صد بار لعل افکنده بر هم %~% نمی آمد لبش از خنده بر هم

9 هوایش عقد پروین دانه می کرد %~% معنبر زلف سنبل شانه می کرد

10 چنار و گل ز ابرش آب جسته %~% به آب ابر دست و روی شسته

11 چو پیری ms114 زاده از مادر شکوفه %~% زبان بهانده سوسن در شکوفه

12 دل گل چون دماغ پور سینا %~% درختان چون درخت طور سینا

13 چمن از سایه بید و گل بان %~% کشیده سایبانها گرد بستان

14 به سوری این غزل می خواند بلبل %~% سحر گه در مقام نغز با گل:

1 بود ز غم صد گره بر گل و بر بارگل %~% باد به یکدم گشاد صد گره از کار گل

2 طرف چمن را چو کرد چشم شکوفه سپید %~% باز منور شدش دیده به دیدار گل

3 لاله زر آتشی است ناسره اش در میان %~% لاجرم آن قیمتش نیست به بازار گل

4 قوس قزح در هوا تا سر پرگار زد %~% دایره لعل گشت نقطه پرگار گل

5 در چمنی کان صنم جلوه دهد حسن را %~% خار عجب گر کشد بار دگر بار گل

6 کف به لب آورده باز جام پر از لعل می %~% می به کف آور ببین روی پریوار گل

7 ملک با لشکری افزون ز باران %~% فرود آمد در آن خرم بهاران

8 میان سبزه چون گل جای کردند %~% ملک را بارگه بر پای کردند

9 به یاد روی گل ساغر گرفتند %~% چو نرگس دور جام از سر گرفتند

10 ملک یک هفته با قیصر طرب کرد %~% بر آن گل ارغوانی باده می خورد

11 ملک نالید یک شب پیش مهراب %~% که کار از دست رفته ای دوست دریاب

12 چنین از عمر تا کی دور باشم %~% ز جان خویشتن مهجور باشم

13 برای من بسی زحمت کشیدی %~% ز دست من بسی تلخی چشیدی

14 برای من بکن یک کار دیگر %~% بیار آن ماه را یکبار دیگر

15 سرشک از دیدگان بارید بر زر %~% فرو خواند این غزل با اشک برتر

1 آیا کراست زهره آیا کراست یارا %~% کر من برد به یارم این یک سخن که: «یارا

2 بستان ما ندارد بی طلعت تو نوری %~% ای سرو ms115 ناز بازآ بستان ما بیارا»

3 چنان دلخسته هجرانم امشب %~% که مشتاق وداع جانم امشب

4 به شب مهراب رفت از پیش جمشید %~% شب مهتاب شد جویای خورشید

5 سواری دید بر شبرنگی از دور %~% چو در تاریکی شب شعله نور

6 چو طاووسی نشسته بر پر زاغ %~% چو بادی کاورد گلبرگی از باغ

7 همی آمد بر آن تازنده دلدل %~% چو بر باد بهاری خرمن گل

8 چو مهرابش در آن شب دید بشناخت %~% که خورشید است سر در پایش انداخت

9 به زاری گفت «ای شمع دل افروز %~% شبت فرخنده باد و روز نوروز

10 بیا ای تازه گلبرگ بهاری %~% بگو عزم کدامین باغ داری

11 ز جان نازکتری ای سرو آزاد %~% به تنها می روی جانت فدا باد

12 سبک گردان عنان و زود بشتاب %~% رکابت را گران کن وقت دریاب

13 مگر جمشید را سازی وداعی %~% مهی دارد هوای اجتماعی»

14 به شب می راند مرکب گرم خورشید %~% بیامد تا به لشکرگاه جمشید

15 در آن گلزار عمر افزای مهتاب %~% ملک با یاوران بر گوشه آب

16 نشسته صوت بلبل گوش می کرد %~% به یاد یار جامی نوش می کرد

17 کجا بر سنبلی بادی گذشتی %~% ملک شوریده و آشفته گشتی

18 گمان بردی که مشکین زلف یارست %~% که از باد بهاری بیقرار است

19 چو سرو نازنین جنبید از جای %~% ملک از جای جستی بی سر و پای

20 چنان پنداشتی کامد نگارش %~% گرفتی خوش در آغوش و کنارش

21 دوان آمد به پیش شاه مهراب %~% که شاها هان شب قدرست دریاب

22 به استقبالت آمد بخت پیروز %~% شب قدر تو خواهد گشت نوروز

23 چو شد خورشید با آن مه مقابل %~% ملک را برزد این مطلع سر از دل

1 شادی آمد از درون امشب که هان جان می رسد %~% جان به استقبال شد بیرون که جانان می رسد

2 یار چون گیسو کشان ms116 در پای یار آمد ز در %~% مژده ای دل کان شب سودا به پایان می رسد

3 خوش بخند ای دل که اینک صبح خندان می دمد %~% خوش برقص ای ذره کاینک مهر رخشان می رسد

4 پریشان و سرو جان داده بر باد %~% چو زلف آمد ملک بر پایش افتاد

5 گل خندان به زیر پر گرفتش %~% گشاد آغوش و خوش در بر گرفتش

6 نشستند آن دو نازک یار باهم %~% بر آن گلزار روح افزا چو شبنم

7 بپرسیدند هر دو یکدگر را %~% ببوسیدند بادام و شکر را

8 خوشا آن هر دو معشوق موافق %~% که بنشینند با هم چون دو عاشق

9 به مژگان گفته با هم هر دو صد راز %~% به ابرو کرده باهم هر دو صد ناز

10 ملک را گفت: «ای روی تو روزم %~% به شام آورده روز دلفروزم

11 مده بر عکس خورشید ای گل اندام %~% سپاه حسن چون مه عرض بر شام

12 رخ فرخ چرا می تابی از روم %~% به عزم بام صبحم را مکن شوم

13 ندانم تا کی ای عمر گرامی %~% چنین تو در سفر فرسوده مانی

14 چو مه روز و شب ای زرین شمایل %~% چه تن می کاهی از قطع منازل

15 مه و خور گرچه در بر داری از من %~% ندیدی هیچ برخورداری از من

16 تو چون زلف ار نبودی فتنه بر روم %~% چرا گشتی چنین سرگشته در روم

17 ز حلوایم بجز دودی ندیدی %~% زیانها کردی و سودی ندیدی»

18 بگفت این و سرشک از دیده افشاند %~% روان این مطلع موزون فرو خواند:

1 از دیده دلم روز وداعش نگران شد %~% با قافله اشک در افتاد و روان شد

2 ای جان کم از او گیر برو با غم او باش %~% دل رفت و همه روزه در آن می نتوان شد

3 جوابش داد جم کای مایه ناز %~% طراز خوبی و پیرایه ناز

4 ms117 تن و جان کرده ام وقف هوایت %~% سرم بادا فدای خاک پایت

5 سر من گرنه سودای تو ورزد %~% سر وارون سودایی چه ارزد

6 ز شمعت شعله ای در هر که گیرد %~% چراغ روشنش هرگز نمیرد

7 ز جان و تن که بنیادیست بس سست %~% مراد من تویی و صحبت تست

8 تنم خاک است و جانم باد پر درد %~% چه برخیزد ز خاک و باد جز گرد

9 به اقبالت نمی اندیشم از کس %~% مرا از هجر تست اندیشه و بس

10 مرا باغمزه این دل می خراشد %~% چه باک از زخم تیغ و تیر باشد

11 چو خواهم طاق ابروی تو دیدن %~% چرا باید کمان باری کشیدن

12 ز بهر آن زنم بر تیغ جان را %~% ز عشق آن شوم قربان کمان را

13 درین ره از هوا سر می زنم من %~% اگر سر می نهم خونم به گردن

14 فک با عاشقان دایم به کین است %~% چه شاید کرد قسمت اینچنین است

15 فلک تا تیغ خود خواهد کشیدن %~% عزیزان را زهم خواهد بریدن

16 ملک می گفت و آب از دیده می راند %~% بر او این قطعه موزون فرو خواند

1 در آن روز وداع آن ماه خوبان %~% لبم بر لب نهاد و گفت نرمک

2 ز روی حسرت او با من همی گفت: %~% هذا فراق بینی و بینک

3 همه شب با دوتن افسر در آن دشت %~% تماشا را بدان مهتاب می گشت

4 طوافی گرد آب و سبزه می کرد %~% ز ناگه ره بدان منزل در آورد

5 به یک منزل دو مه را دید با هم %~% نشسته هر دو چون بلقیس با جم

6 نوای چنگ و بانگ رود بشنود %~% بدان فرخ مقام آهنگ فرمود

7 در آن مهتاب خرم بود خورشید %~% نشسته چون گلی در سایه بید

8 چو مادر را بدید از دور بشناخت %~% صنم خود را به بیدستان درانداخت ms118

9 به دستان چون فلک نقشی عیان کرد %~% به بیدستان چو گل خود را نهان کرد

10 زمانه قاطع عیش است و شادی %~% نمی خواهد به غیر از نامرادی

1 چون گل دهنی زمانه پر خنده نکرد %~% کش باز به خون جگر آکنده نکرد

2 چون غنچه گل دمی دلی جمع نگشت %~% کایام هماندمش پراکنده نکرد

3 ملک چون عکس تاج افسری یافت %~% زجای خود به استقبال بشتافت

4 ز جای خود نرفت و رفت از جای %~% چو دامن بوسه اش می داد بر پای

5 به آغوش اندر آورد افسرش مست %~% گرفتش سیب سیمین بر کف دست

6 لبان و مشک و شهد و می به هم دید %~% می مشکین ز شیرین شهد نوشید

7 به زیر بید بن می دید خورشید %~% ز غیرت شد تنش لرزان تر از بید

8 ملک گفت: « از کجا ای سرو نامی %~% به اقبال و سعادت می خرامی

1 سوی کلبه فقیران به سعادت و سلامت %~% بکجا همی خرامی صنما خلاف عادت

2 سوی کشته ای گذر کن ببهانه زیارت %~% بشکسته ای نظر کن به طریقه عیادت

3 الا ای تازه ورد ناز پرورد %~% بدین صحرا کدامین بادت آورد

4 به خورشیدی چه نقصان راه یابد %~% اگر بر خانه موری بتابد

5 سهایی را منور کرد ماهی %~% گدایی را مشرف کرد شاهی

6 بگسترد آفتابی سایه بر خاک %~% گذاری کرد دریایی به خاشاک»

7 به پاسخ گفتش آن خورشید شب رو %~% ملک را کای جهان سالار خسرو

8 من اندر خواب خوش بودم به مسکن %~% خیالت ناگه آمد بر سر من

9 غمت در دامن جان من آویخت %~% درین سودا ز خواب خوش برانگیخت

10 کشانم بخت بیدار تو آورد %~% شب وصل تو امشب روزیم کرد

11 ملک آشفته بود و سخت بی خویش %~% حجاب شرم دور انداخت از پیش

12 به پاسخ گفت: «ای حور پری زاد %~% جمالت آنکه جانم داد بر ms119 باد

13 چه باشد گر بدین طور تمنی %~% کند بر عاشقان نور تجلی

14 مرا دیدارش امشب در خیالست %~% زنان را یک نظر دیدن حلالست

15 هوس دارم که از دورش ببینم %~% به چشمان درد بالایش بچینم»

16 جوابش داد بانو کاین خیالست %~% به شب خورشید را دیدن محالست

17 شبست اکنون و از شب رفته یک بهر %~% رهی دورست ازین جا تا در شهر

18 کجا خورشیدت امشب رخ نماید %~% مراد امشبت فردا برآید»

19 درین بئد او که شهناز از ره راست %~% بدین ابیات مجلس را بیاراست

20 دل ما در پی آن یار که جانانه ماست %~% گشته سرگشته و او همدم و همخانه ماست

21 آنکه بیرون زد ازین خیمه سراپرده حسن %~% همچنان گوشه نشین دل دیوانه ماست

22 چو شاه چین ز مشرق راند موکب %~% روان شد خیل زنگی سوی مغرب

23 خروش کره نای و گردش گرد %~% به گردون در زحل را کور و کر کرد

24 هوا بگرفت ابرو کوس شد رعد %~% به روز اختیار و طالع سعد

25 به ملک شام شاه چین روان شد %~% شه رومش دو منزل همعنان شد

26 دو منزل با ملک همراز گردید %~% وداعش کرد و زآنجا باز گردید

27 ملک جمشید ترک جام می کرد %~% سمند عیش و عشرت باز پی کرد

28 از آنجا کرد رود و جام بدرود %~% به جای جام زر جست آهنین خود

29 به جای ساعد سیمین خورشید %~% حمایل کرد در بر تیغ جمشید

30 دو شب در منزلی نگرفت آرام %~% سپه می راند یکسر تا در شام

31 خبر شد سوی شاه شام مهراج %~% که: «بحر روم شد بر شام مواج

32 نبود از عرض لشکر ارض پیدا %~% سپه را نیست طول و عرض پیدا

33 سواد شام از آن لشکر سیاه است %~% زمین چون آسمان بر بارگاه است»

34 سر مهراج شد زاندیشه خیره %~% شدش بر دیده ملک شام تیره ms120

35 ملک مهراج را هژده پسر بود %~% سپاه و ملک و گنج از حد بدر بود

36 از ایشان بود شادیشاه مهتر %~% به وجه حسن بود از ماه بهتر

37 به شادی گفت سورت ماتم آورد %~% عروس ما نر آمد چون توان کرد

38 گمان بردم که غز باشد عروسم %~% چه دانستم که نر باشد عروسم

39 کنون بر رزم باید عزم کردن %~% بسیج رزم و ترک بزم کردن

40 سر گنج درم را بر گشادن %~% به لشکر بهر دشمن سیم دادن

41 مده مر تیغ زن را بی گهر تیغ %~% گه بی گوهر نباشد کارگر تیغ

42 سپاه آمد ز هر گوشه فراهم %~% ز گردش اشهب گیتی شد ادهم

43 ز هر مرزی روان شد مرزبانی %~% ز هر شهری برون شد پهلوانی

44 ز درگه خاست آواز تبیره %~% شدند ان انجمن جم را پذیره

45 به صحرای حلب بر هم رسیدند %~% دو کوه آهنین لشکر کشیدند

46 دو کوه آهنین دو بحر مواج %~% یکی جمشید و دیگر شاه مهراج

47 به هم خوردند باز آن هر دو لشکر %~% سران را رفت بر جای کله سر

48 جهان برق یمان از عکس شمشیر %~% فلک را آب می شد زهره شیر

49 ز بیم آن روز ابر باد رفتار %~% به جای آب خون انداخت صد بار

50 برآمد ناگهان ابر سیه گون %~% تگرگش ز آهن و بارانش از خون

51 چو شد قلب و جناح از هر طرف راست %~% ملک جمشید قلب لشکر آراست

52 چو کوه افشرد بر قلب سپه پای %~% که در قلب همه کس داشت او جای

53 ز هر سو گرد بر گردون روان شد %~% زمین پنداشتی برآاسمان شد

54 چو خنجر در سر افشانی دلیران %~% علم وار آستین افشاند بر جان

55 علم بر ماه سر ساییده از قدر %~% سنان نیزه خوش بنشسته در صدر

56 ز دست باد پایان خاک بگریخت %~% برفت از دامن گردون ms121 بر آویخت

57 ز گلگون می لبالب بود میدان %~% به میدان کاسه سرگشته گردان

58 زمانی نیزه کردی دلربایی %~% زمانی گرز کردی مهر سایی

59 دم پیچان کمند خام و پر خم %~% سر اندر حلقه آوردی چو ارقم

60 ز لشکر دست چپ مهراب را داد %~% دگر جان ملک سهراب را داد

61 که بد سهراب قیصر را برادر %~% جوانی پهلوانی بد دلاور

62 ملک تیغ مخالف دوز برداشت %~% میان ترک تارک فرق نگذاشت

63 ز دست راست چون بر کوه سیلاب %~% روان بر قلب شادی تاخت سهراب

64 ز شادی روی را مهراب بر تافت %~% به سوی مرز شد قیصر عنان تافت

65 ز یکسو رایت مهراب شد پست %~% عنان بر تافت بر سهراب پیوست

66 ملک جمشید تنها ماند بر جای %~% سپه را همچنان می داشت بر جای

67 به پایان هم رکاب او گران شد %~% تو گفتی بیستون از جا روان شد

68 چو صبح از تیغ چو آب آتش انگیخت %~% که از پیشش سپاه شام بگریخت

69 سپاه شام در یکدم چو انجم %~% شدند از صبح تیفش یک بیک گم

70 گهی بر چپ همی زد گاه بر راست %~% هم آورد از صف بدخواه می خواست

71 دلیران یکسر از پیشش گربزان %~% ز اسبان همچو برگ از باد ریزان

72 ملک تا نیمروز دیگر از بام %~% همی زد تیغ چون خور در صف شام

73 به آخر روی از و بر کاست مهراج %~% بدو بگذاشت تخت و کشور و تاج

74 ملک در پی شتابان گشت چون سیل %~% فغان الامان برخاست از خیل

75 شدند از سرکشان شاه شاهان %~% بر جمشید شه فریاد خواهان

76 بر او چون کار ملک شام شد راست %~% به داد و بخشش آن کشور بیاراست

77 مشرف کرد دارالملک مهراج %~% منور شد به نور طلعتش تاج

78 عقاب از عدل او با صعوه شد جفت %~% ز شاهین کبک فارغ بال می ms122 خفت

79 سپرد آن مملکت یکسر به نوذر %~% که نوذر خویش افسر بود و قیصر

1 به پیروزی و بهروزی از آن بوم %~% ملک جمشید روی آورد در روم

2 پس آگاهی به سوی قیصر آمد %~% که از شام آفتاب چین بر آمد

3 به ملک روم با جانی پر امید %~% مظفر بازگشت از شام جمشید

4 برآورده به بخت نیک کامش %~% به مردی رفته بر خورشید نامش

5 ز شهر آمد برون با سرکشان شاه %~% دو منزل شد به استقبال آن ماه

6 سران هر یک چو هوشنگ و فریدون %~% به استقبال او رفتند بیرون

7 چو آمد رایت جمشید نزدیک %~% شد از گرد سپه خورشید تاریک

8 جهانی پر غنیمت دید قیصر %~% ز گنج و بادپای و تخت و افسر

9 به دل می گفت هر دم خرم و شاد %~% که بر فرخنده داماد آفرین باد

10 نمی شاید شمردن این غنیمت %~% همی باید سپردن این غنیمت

11 ملک چون دید چتر قیصر از دور %~% فتاد اندر زمین چون سایه از نور

12 به نازش در کنار آورد قیصر %~% هزارش بوسه زد بر روی و بر سر

13 ملک سر زد رکاب شاه بوسید %~% ز رنج راه شامش باز پرسید

14 کزین رنج شدن چون بودی ای ماه %~% به صبح و شام چون سپردی این را

15 ز چین بر روم پیچیدی عنان را %~% چو خور تا شام بگرفتی جهان را

16 تو کار جنگ بیش از پیش کردی %~% برو کاکنون تو کار خویش کردی

17 ملک گفت ای جهان چون من غلامت %~% همه کار جهان بادا به کامت

18 مرا این دولت و پیروزی از تست %~% همه سرسبزی و بهروزی از تست»

19 نهاده دست بر هم قیصر و جم %~% حکایت باز می گفتند با هم

20 همه ره تا به درگه شاه قیصر %~% به پیروزی ز ساقی خواست ساغر

21 دو هفته هر دو باهم باده ms123 خوردند %~% سیم برگ عروسی ساز کردند

22 به روز اختیار فرخ اختر %~% به فال سعد جشنی ساخت قیصر

23 چو انجم روشنان دین نشستند %~% مه و خورشید را عقدی ببستند

24 چنان در روم سوری کرد بنیاد %~% که شد زان سور عالی عالم آباد

25 به هر شهری و کویی بود جشنی %~% نگارین کرده کف هر سرو گشنی

26 به نقشی رو نمودی هر بهاری %~% به دستی جلوه کردی هر نگاری

27 همان در جلوه طاووسان آن باغ %~% به حنا پای رنگین کرده چون زاغ

28 زمرد با گهر ترکیب کردند %~% چو گردون حجله ای ترتیب کردند

29 نشست آن آفتاب شام رقع %~% به پیروزی در آن برج مرصع

30 نگار از شرم دستش می شد از دست %~% به پایان گشت حنا نیز پا بست

31 مه مشاطه با آیینه برخاست %~% رخ خورشید چون گل خواست آراست

32 چو رویش دید رو در حاضران کرد %~% کزین خوشتر چه آرایش توان کرد

33 رخش در آینه این نظم شیرین %~% شکر را همچو طوطی کرد تلقین

1 ای آینه کرده در رخت روی امید %~% بر چشمم ازین خط سیه روی سپید

2 به ز آن نبود که دیده دوزند آنجا %~% کآیینه براری کند با خورشید

3 چو مشاطه زدش در زلف شانه %~% نسیم این بیت را زد بر ترانه:

4 از بس گره و پیچ که زلف تو نمود %~% آمد شدن شانه در آن مشکل بود

5 در حل دقایق ارچه ره می پیمود %~% از مشکل زلف شانه مویی نگشود

6 چو نیل خط کشیدندش به آواز %~% بخواند این بیت را بر شاه شهناز

7 روزی که فلک حسن تو را نیل کشید %~% چشم بد روزگار را میل کشید

8 چو بر ابرو کمانش وسمه بنهاد %~% مغنی بر کمانچه ساز می داد:

9 روی تو که آتشی در آفاق نهاد %~% بس داغ که بر سینه عشاق نهاد

10 مشاطه چو چشم و ms124 طاق ابروی تو دید %~% از هوش برفت و وسمه بر طاق نهاد

11 چو آمد غمزه اش با میل در ناز %~% فرو خواند این رباعی ارغنون ساز:

12 چو میل ز جیب سرمه دان سر بر کرد %~% نظاره چشم سیه دلبر کرد

13 خود را خجل و سرزده در گوشه کشید %~% از دست بتم خاک سیه بر سر کرد

14 چو شد در چشم شوخش سرمه پیدا %~% بهار افروز خواند این نظم غرا:

15 ای خاک در تو سرمه دیده ما %~% خور از هوس خاک رهت چشم سیاه

16 با خاک رهت که سرمه آرد در چشم %~% جز میل که باد بر سرش خاک سیاه

17 چو بر برگ سمن خندید غازه %~% سمن رخ زد بر آب این شعر تازه

1 از رنگ بیاض رویت ای رشک قمر %~% وز عکس گل جمالت ای غیرت خور

2 مشاطه آفتاب بر روی افق %~% سرخاب و سپیداب کشد شام و سحر

3 چو شیرین را به هودج در نشاندند %~% فرستادند و خسرو را بخواندند

4 ملک جمشید مست از بزم مستان %~% خرامان رفت در خرم شبستان

5 شبستانی چو زلف مشک مویان %~% منور کرده حسن ماهرویان

6 نگارین لعبتان خلخ و چین %~% چو سر ناز سر تا پای رنگین

7 سمن رویان چو سرو استاده بر پای %~% همه صاحب جمال و مجلس آرای

8 به دست هر یکی شمعی معنبر %~% بتان را گرم چون شمع از هوا سر

9 به هر شمعی که ماهی بر گرفته %~% فلک صد شمع انجم در گرفته

10 فروغ بزم آن شب برده ناموس %~% ازین هر هفت شمع و هفت فانوس

11 ز شادی بر فلک رقصیده ناهید %~% که هست امشب وصال ماه و خورشید

12 شب هندو به لالائی روارو %~% همی زد در رکاب آن مه نو

13 نثاری بر سرش ریزان ز بالا %~% ز اطباق فلک لولوی لالا

14 شهنشه دید زنگاری نقابی %~% به شب در ms125 مهد زنگار آفتابی

15 چو باد صبح دم صد لاله بنمود %~% ز گلبرگش نقاب شرم بگشود

16 در آمد چون نسیم نو بهاری %~% کشید آن غنچه را در بوسه کاری

17 ز سوسن نارون را ساخت چنبر %~% ز گلبرگ بهاری کرد بستر

18 دو سرو ناز پیچیدند بر هم %~% دو شاخ میوه پیوستند بر هم

19 کشید آن خرم گل را در آغوش %~% برون کرد از تنش دیبای گلپوش

20 برش تا ناف باغی بود ز سوسن %~% بزیر سوسن از نسرین دو خرمن

21 سمن را یافت در والا حصاری %~% ببسته لاله زاری در ازاری

22 ز مویش صد هزاران خون به گردن %~% نبودش جز میان یک موی بر تن

23 میان با یاسمین و نسترن در %~% بلورین برکه ای چون حوز کوثر

24 بلورین کوه در زیر کمر گاه %~% در آن کوه و کمر دل گشته گمراه

25 فرود برکه اش عین الحیوتی %~% معصفر روزه اش از هر نباتی

26 دو همبر در بر او کرده فراهم %~% بر آن دربند مهر خاتم جم

27 کلید آن در از پولاد چین بود %~% ز سیمین درج قفل لعل بگشود

28 به ناگه خاتم یاقوت خورشید %~% فتاد اندر دم ماهی جمشید

29 شد از خورشید پیدا کان یاقوت %~% روان در چشمه خورشید شد حوت

30 یکی سیراب شد از عین خورشید %~% یکی سرمست گشت از جام جمشید

31 فلک شد چاکر و ایام داعی %~% جهان می ساخت بر ساز این رباعی:

32 باد آمد و بکر غنچه را دمها داد %~% نرمک نرمک بند قبایش بگشاد

33 پیراهنش امروز به خون آلوده ست %~% پیداست که دوش دختری داد بباد

34 چو مه رویان زنگاری شبستان %~% پس زرین تتق گشتند پنهان

35 عروس روز خون آلوده دامن %~% خرامان شد برین پیروز گلشن

36 خوش خندان و عنبر بوی جمشید %~% برون آمد چو صبح از مهد خورشید

37 حریر چینی و مصری قلم خواست %~% رخ ms126 صبح از سواد شب بپیراست

1 ملک جمشید بنوشت از ره دور %~% بشارت نامه ای نزدیک فغفور

2 چو از حد خدا پرداخت خامه %~% برین ابیات کرد آغاز نامه:

1 ای پیک صبا مصر وصالم بکف آمد %~% از جای بجنب آخر و برخیز بشیرا

2 پیراهن این یوسف گم گشته خون تر %~% القاه علی وجه ابی یات بصیرا

3 حدیث شوق دارد عرض و طولی %~% چه بتواند رسانیدن رسولی

4 چو شرح سوز دل با خامه گویم %~% به خون دیده روی نامه شویم

5 به جای دوده دود از نی برآرم %~% بلاهای سیاهش بر سر آرم

6 ستمهایی که من دور از تو دیدم %~% جفاهایی که از دوران کشیدم

7 اگر گویم دلت باور ندارد %~% درون نازکت طاقت نیارد

8 دلم در بحر حیرت غوطه ها خورد %~% ولیکن عاقبت گوهر بر آورد

9 اگر چه تلخ بار آمد درختم %~% در آخر عقد حوا کرد بختم

10 ز زنبور ارچه زخم نیش خوردم %~% ولیکن شهدش آخر نوش کردم

11 چه شد گر شد جهان تاریک برمن %~% به خورشیدم شد آخر چشم روشن

12 اگر چه زحمت ظلمت کشیدم %~% زلال چشمه حیوان چشیدم

13 نواندست آرزو اکنون جز اینم %~% که دیدار عزیزت باز بینم

14 جمال وصل از آن رو در نقاب است %~% که چشم بد میان ما حجاب است

15 نسیم صبح دولت چون بر آید %~% ز روی آرزو برقع گشاید

16 چون سر چاه بلا باز شود بر یعقوب %~% حال پیراهن یوسف همه پوشیده شود

17 باش تا دست دهد دولت ایام وصال %~% بوی پیراهنش از مصر به کنعان شنود

18 چو جم در نامه حال دل بیان کرد %~% بریدی را به چین حالی روان کرد

19 ز عهد روزگار خویش راضی %~% ملک می خواست عذر عهد ماضی

20 نه یکدم بی نشاط و باده بودی %~% نه بی صوت عنادل می غنودی

21 ز جام لعل نوشین باده می خورد ms127 %~% قضای صحبت مافات می کرد

22 پس از سالی صبوحی کرد یک روز %~% ملک با آفتاب عالم افروز

23 به باغی خوشتر از فردوس اعلی %~% بنایش را خواص نقش مانی

24 به تیغ بیدش افکنده سپر غم %~% نسیمش داده جان از ضعف هر دم

25 سر نرگس ز می مایل به پستی %~% گشاده برگ چشم از خواب مستی

26 نشسته بر چمن قمری و بلبل %~% این غزل بر نرگس و گل

1 چمن شمع ز مرد ساق نرگس را چو بردارد %~% به سیمین مشعلی ماند که آن مشعل دو سر دارد

2 فرو برده به پیش باد هردم خون دل لاله %~% که از سودا دل لاله بسی خون در جگر دارد

3 مگر خواهد گشادن باغ شاخ ارغوان را خون %~% که نرگس تشت زر بر دست و گلبن نیشتر دارد

4 صبا عرض گل و شمشاد می داد %~% بخار چین ملک را یاد می داد

5 نسیم صبح با انفاس مشکین %~% همی آمد زدشت تبت و چین

6 ز ناگه ارغنون برداشت آهنگ %~% سرایید این غزل در پرده چنگ:

1 مرا چو یاد زیار و دیار خویش آید %~% هزار ناله زار از درون ریش آید

2 نشسته در پس زانوی غربتم شب و روز %~% خدای داند ازین پس مرا چه پیش آید

1 ز شوق ملک چین آهی بر آورد %~% به نرگس زار آب از دل در آورد

2 شد از آه ملک خورشید در تاب %~% ملک را گفت: کای شمع جهانتاب

3 چرا هر لحظه دود از دل برآری %~% چرا خونین اشک از دیده باری

4 همانا از هوا می ریزی این دمع %~% سرت با شاهدی گرمست چون شمع

5 زعشقت بر جگر پندار داغیست %~% به ملک چین تورا چشم و چراغیست

6 ولی جایی که چشم خور فروزد %~% کسی چون از برای شمع سوزد»

7 ملک گفت: «ای چراغ بزم انجم %~% سر زلفت سواد چشم مردم

8 سرشک ms128 ما که هست ما در آورد %~% غم مادر به چشم ما درآورد

9 تو قدر صحبت مادر چه دانی %~% که از مادر دمی خالی نمانی

10 وجودم را تب غربت بفرسود %~% تنم در بوته هجران بپالود

11 بر احوال من آنکس اشک پاشد %~% که روزی رنج غربت دیده باشد

12 از آن پژمرده شد گلبرگ سوری %~% که در طفلی ز مسکن جست دوری

13 از آن رو سرو باشد تازه و تر %~% که پا از مرز خود ننهد فراتر

14 به خاور بین عروس خاوری را %~% به رخ مانند گلبرگ تری را

15 وز آنجا سوی مغرب چون سفر کرد %~% به غربت بین که چون شد چهره اش زرد

16 به اقبالت به هر کامی رسیدم %~% می عشرت ز هر جامی چشیدم

17 کنون باید به نوعی ساخت تدبیر %~% که بینم باز روی مادر پیر

18 عنان بر جانب چین آری از روم %~% همایون سایه اندازی بر آن بوم

19 بهارش را دمی آرایش گل %~% کنی اطراف چین پر مشک سنبل»

20 صنم را رخ ز تاب دل برافروخت %~% دلش بر آتش سودای جم سوخت

21 به جم گفت: «این حدیث امشب به افسر %~% بگوید تا کند معلوم قیصر

22 ببینم تا چه فرمان می دهد شاه %~% ترا از رای شه گردانم آگاه

23 به نزد مادر آمد صبح خورشید %~% حکایت باز گفت از قول جمشید

24 که: «جم را شوق مادر گشته تازه %~% ازین درگاه می خواهد اجازه

25 تو می دانی که جم را جای چین است %~% ز چینش تا بدخشان در نگین است

26 بدین کشور نخواهد دل نهادن %~% سریر ملک چین بر باد دادن

27 گه از مادر سخن گوید گه از باب %~% بباید یک نظر کردن درین باب

28 بباید دل زغم پرداخت مارا %~% بسیج راه باید ساخت مارا»

29 چو بشنید افسر افسر بر زمبن زد %~% گره بر ابرو و چین بر جبین زد ms129

30 بر آشفت از حدیث رفتن جم %~% به دختر گفت: « ازین معنی مزن دم

31 ترا بس نیست کاشفتی جهانی %~% گزیدی از جهان بازارگانی

32 بدو دادی سپاه و گنج این بوم %~% کنون خواهد به چینت بردن از روم

33 چو خورشید آن عتاب مادری دید %~% بگردانید وضع و خوش بخندید

34 به مادر گفت: «ای پر مهر مادر %~% همانا کردی این گفتار باور

35 ز چین جمشید بیزارست حالی %~% ز مادر من نخواهم گشت خالی

36 ملک را این حکایت نیست در دل %~% نهد یک موی من با چین مقابل

37 مزاحی کردم و نقشی نمودم %~% ترا در مهر خود می آزمودم

38 من از پیش تو دوری چون گزینم %~% روم با چینیان در چین نشینم

39 بدین باد و فسون چندانش دم داد %~% که افسر گشت ازین اندیشه آزاد

40 ز پیش مادر آمد نزد جمشید %~% که: «می باید برید از رفتن امید

41 همی باید نهادن دل بدین بوم %~% و یا خود بی اجازت رفتن از روم»

42 ملک گفتا: «مرا با چین چه کارست %~% نگارستان چین کوی نگارست

43 مرا مشک ختن خاک در تست %~% سواد چین دو زلف عنبر تست

44 به هر جایی که فرمایی روانم %~% به هر نوعی که می رانی برانم

45 اگر گویی که شو خاک ره روم %~% غبارم بر ندارد باد ازین بوم

46 وگر گویی که در چین ساز مسکن %~% شوم آزرم مردم را کشامن

47 حکایت را بدان آمد فروداشت %~% که: «ما را فرصتی باید نگه داشت

48 شبی بر باد پایان زین نهادن %~% ازینجا سر به ملک چین نهادن

49 ملک بر عادت آمد نزد قیصر %~% به قیصر گفت کای دارای کشور

50 زمان عشرت و فصل بهار است %~% هوا پر مرغ و صحرا پر شکار است

51 هوای دشت جان می بخشد امروز %~% ز لاله خون روان می بخشد امروز

52 همه کهسار پر آوای رود ms130 است %~% همه صحرا پر از بانگ سرود است

53 به صحرا تازی اسبان را بتازیم %~% به بازان در هوا نقشی ببازیم

54 دلش خرم شود شه زاده خورشید %~% که بادا بر سرش ظل تو جاوید

55 هوس دارد که بر عزم شکاری %~% رود بیرون به طرف مرغزاری

56 به پاسخ گفت کین عزمی صواب است %~% شما را عشرت و روز شباب است

57 زمان نوبهار و نوجوانی است %~% اوان عیش و عهد کامرانی است

58 بباید چند روزی گشت کردن %~% ز جام لاله گونی باده خوردن

59 چو از قیصر اجازت یافت جمشید %~% به ساز راه شد مشغول خورشید

60 ز گنج و گوهر و خلخال و یاره %~% ز تاج و تخت و طوق و گوشواره

61 ز دیبا و غلام و چارپا نیز %~% ز لالا و پرستاران و هر چیز

62 که بتوانست با خود کرد همراه %~% به عزم صید بیرون رفت با شاه

63 در آن تخجیر گه بودند ده روز %~% به روز اختیار و بخت پیروز

64 از آنجا رخ به سوی چین نهادند %~% پس از سالی به حد چین فتادند

65 همه ره در نشاط و کام بودند %~% ندیم چنگ و یار جام بودند

66 سحرگاهی بشیر آمد به فغفور %~% که آمد رایت جمشید منصور

67 به پیروزی رسید از روم جمشید %~% چو عیسی همعنانش مهد خورشید

68 ملک فغفور چون این مژده بشنید %~% گل پژمرده عمرش بخندید

69 ملک فغفور بود از غم به حالی %~% که کس بازش ندانست از خیالی

70 ز تنهایی تن مسکین همایون %~% چو ناری باره او غرقه در خون

71 نسیم یوسفش پیوند جان شد %~% همایون چون زلیخا نوجوان شد

72 ز شادی شد ملک را پشت خم راست %~% ندای مرحبا از شهر برخاست

73 درخت بخت گشت از سر برومند %~% که آمد تاج را بر سر خداوند

74 همای چتر شاهی کرد پر باز %~% که آمد شاهباز سلطنت باز ms131

75 ملک فرمود آذین ها ببستند %~% ز هر سو با می و رامش نشستند

76 چو پیدا گشت چتر شاه جمشید %~% زده سر از جناح چتر خورشید

77 چه خوش باشد وزین خوشتر چه باشد %~% وزین زیبا و دلکش تر چه باشد

78 که یاری دل ز یاری بر گرفته %~% که ناگه بیندش در بر گرفته

79 فرود آمد ز مرکب شاه کشور %~% گرفت آرام دل را تنگ در بر

80 همایون را چو باز آمد به تن هوش %~% گرفت آن سر و سیمین را در آغوش

81 چو جان نازنینش داشت در بر %~% هزاران بوسه زد بر چشم و بر سر

82 ملک در دست و پای مادر افتاد %~% سرشک آتشین از دیده بگشاد

83 چو از مادر جدا شد شاه جمشید %~% همایون رفت سوی مهد خورشید

84 همایون دید عمری در عماری %~% چو در زرین صدف در دراری

85 چو پیدا شد رخ خورشید انور %~% بر آمد نعره الله اکبر

86 همایون در رخش حیران فرو ماند %~% سپاس صنع یزدان بر زبان راند

87 به دامنها گهر با زر برآمیخت %~% به دامن بر سرش گهر فرو ریخت

88 همه با گوهر و سیم نثاری %~% چو ابر بهمن و باد بهاری

89 ز صحن دشت تا درگاه شاپور %~% مرصع بود خاک از در منثور

90 ز دیبا فرشها ترتیب کردند %~% رخ دیبا به زر تذهیب کردند

91 به هر جایی گل اندامی ستاده %~% چو گل زرین طبق بر کف نهاده

92 به هر جانب چو لاله دلفروزی %~% همی افروخت مشکین عود سوزی

93 ملک جمشید با این زیب آیین %~% به فال سعد منزل ساخت در چین

94 خضر سفید شیبت چو دم زد از سیاهی %~% عین الحیات عالم سر زد ز حوض ماهی

95 برخاست رای هندو از ملک شام بنشست %~% سلطان نیمروزی در چین پادشاهی

96 ملک فغفورش اندر بارگه برد %~% بدو تاج و سریر و ملک بسپرد ms132

97 به شاهی بر سر تختش نشاندند %~% ملک جمشید را فغفور خواندند

98 بزرگان گوهر افشاندند بر جم %~% به شاهی آفرین خواندند بر جم

99 چو کار ملک بر جمشید شد راست %~% به داد و عدل گیتی را بیاراست

100 چنان عمری به عدل و داد می داشت %~% به آخر درگذشت او نیز بگذاشت

101 چنین بود ای برادر حال جمشید %~% جهان بر کس نخواهد ماند جاوید

102 چو خورشید ار شوی بر چرخ گردان %~% به زیر خاک باید گشت پنهان

103 چو جمشید ار بود بر باد تختت %~% جهان آخر دهد بر باد رختت

1 دلا زن خیمه بیرون زین مخیم %~% که بیرون زین ترا کاخیست خرم

2 اساس عمر بر بادی نهادن %~% بدین بنیاد بنیادی نهادن

3 خرد داند که کار عاقلان نیست %~% طریق و شیوه صاحبدلان نیست

4 به دیوان می دهد ملک سلیمان %~% سلیمان می کند بیکار دیوان

5 ز دست دهر مستان هیچ پا زهر %~% که پازهریست معجون کرده با زهر

6 مزی خرم که مرگت در کمین است %~% مخفت ایمن که دشمن همنشین است

7 چو خورشید ار شوی بر بام افلاک %~% روی آخر به زیر توده خاک

8 هزاران سال ملک و پادشاهی %~% نمی ارزد به یک روز جدایی

9 فلک با آدمی خاری زحد برد %~% زمین نیز آدمیخواری زحد برد

10 تو بر خود کرده ای هر کار دشوار %~% اگر آسان کنی آسان شود کار

11 بود کاهی چو کوهی در ره جهل %~% اگر آسان فرو گیری شود سهل

12 قدم یکبارگی از خود برون نه %~% همه کس را به خود از خود فزون نه

13 وجود آیینه نقش رخ اوست %~% ببین خود را در آن آیینه ای دوست

14 به پیشانی چو ابرو خودنمایی %~% مبین کاندر همه چشمی گژ آیی

15 چو چشم آن به که در غاری نشینی %~% دو عالم بینی و خود را نبینی

16 حدیث تلخ اگر چه ms133 نیست در خور %~% اگر گوید ترش رویی فرو بر

17 ندیدی سیل باران را که در دشت %~% دوانید از سر تندی و بگذشت

18 زمین از روی حلم آنرا فرو خورد %~% چه مایه تخم نیکویی برآورد

19 زبان آور مشو زنهار چون مار %~% که یابند از زبانت مردم آزار

20 همه دل باش همچون غنچه تا جان %~% چو گل گردد ز انفاس تو خندان

21 تو همچون آب سرتا پا روانی %~% مشو چون آتش دوزخ زبانی

22 چو سوسن هر زبان کز دل بروید %~% حدیثش را دماغ جان ببوید

1 شنیدستم که با مجمر شبی شمع %~% پیامی کرد روشن بر سر جمع

2 که ای مجمر چرا هستی بر آذر %~% منم از تو بسی با آبروتر

3 چو از انفاس تو هردم ملول است %~% دم گرمت همه جای قبول است

4 جوابش داد مجمر کای برادر %~% مشو در تاب و آبی زن بر آذر

5 نفسهای تو در دل می نشیند %~% چو از انفاس من دوری گزیند

6 حکایات تو سرتاسر زبانیست %~% حدیث من همه قلبی و جانیست

7 تفاوت در میان هردو آنست %~% که این از صدق دل آن از زبانست

1 گلستان گیتی به خاری نیرزد %~% خمستان گردون خماری نیرزد

2 مکش بار دل بهر برگی چو غنچه %~% که صد ساله برگت به باری نیرزد

3 نسیما مبر برگ گل را به غارت %~% کزآن بلبلی صد هزاری نیرزد

4 همه کار ملک سلیمان بر من %~% به آواز یک مور باری نیرزد

5 مشو با صبا همنفس کان تنعم %~% به آمد شد خاکساری نیرزد

6 همه گرم و سرد سر خوان گیتی است %~% به درد دل و انتظاری نیرزد

1 به پایان شد شب عیش ملاهی %~% سپیدی گشت پیدا در سیاهی

2 شب عیش و جوانی بر سر آمد %~% شبم را صبح صادق در برآمد

3 اگر چه صبح دارد خوش صفایی %~% ولیکن نیستش چندان بقایی

4 هوای دل ms134 ز سر باید برون کرد %~% که وقت صبح می باشد هوا سرد

5 از آن رو پشت من خم داد گردون %~% که زیر خاک می باید شد اکنون

6 خوشا و خرما فصل جوانی %~% زمان عیش و عهد کامرانی

7 نشاطم هر زمانی بر گلی بود %~% سماعم بر نوای بلبلی بود

8 گل و مل را جوانی می طرازد %~% جوانی را گل و مل می برازد

9 در آنبستان گه تخم مهر کارد %~% که جای سنبل و گل برف بارد

10 جوانی نوبهار زندگانیست %~% حقیقت زندگانی خود جوانیست

11 جوانا قدر ایام جوانی %~% به روز ناخوش پیری بدانی

12 دل من در جوانی داشت طیری %~% که دایم در هوا می کرد سیری

13 کجا می دید آبی یا سرابی %~% برآن سر خیمه می زد چون حبابی

14 چو گل خندان لب و دلشاد بودم %~% ز هر بادی چو سرو آزاد بودم

15 نگشتم جز به گرد بزم چون جام %~% نیامد در دل من خرمی خام

16 دمی زین بیش جز بر روی گلگون %~% نکردم روی چون آیینه اکنون

17 رخ آیینه می بینم به آزرم %~% که می آید ز روی خویشتن شرم

18 سرابستان دل را شد هوا سرد %~% گلستان رخم را شد ورق زرد

19 چو چنگ از بزم می جویم کناری %~% برم تاری چو از چنگست تاری

20 ز جام می مرا خون در درونست %~% میان ما و می افتاده خونست

21 همی دانم می دوشین روشن %~% که تلخ و تیز کرد امروز بر من

22 به پیری عادت و رسم مدامست %~% طلب کردن ولی آن هم حرامست

23 مرا قدیست چونین چون کمانی %~% چنی و پوستی بر استخوانی

24 چو چنگ از ضعف پیری شد سراپا %~% رگ من یک به یک بر پوست پیدا

25 قدم خم شد ز قد خم چه خیزد %~% قدح چون خم شود آبش بریزد

26 ز جامم جرعه ای ماندست باقی %~% که ms135 آن بر خاک خواهم ریخت ساقی

27 در آن مجلس که می با جرعه افتاد %~% چه داد عشرت و شادی توان داد

28 دلیلا من ذلیل و شرم سارم %~% به فضل و رحمتت امیدوارم

29 زبانم را سعادت کردی آغاز %~% کلامم را شهادت خاتمت ساز

30 به اقبال آمد این دولت به پایان %~% الهی عاقبت محمود گردان

1 به رسم حضرت سلطان عهد شیخ اویس %~% که عهد سلطنتش باد متصل به دوام

2 شد این ربیع معانی جمادی الثانی %~% سنه ثلاث و ستین و سبعمانه تمام

جمشيد أو خرشيد

جمشيد أو خرشيد

نبذة عن الكتاب

الفهرس