28u84l-2c A8o8 cm Ght-c AltahfAtrut کتابنامه: ص128010-282؛ همچنین بصورت زیرنویس. 1. نجوم اسلامی - متون قدیمی تا قرن 14. 2 اختر گویی -متون قدیمی تاقرن 14. 3 نثر فارسی - ترن 4 ق. الف. اخوان زنجانی. جلیل،1311 مصحح ومقدمهنویس. ب. عنوان. ج عنوان : المدخل الن علم احکام النجوم. د عنوان : البارع المدخل النی احکام النجوم والطوالع O8 23/ 4041م2 الف م 194 الف

1274

شرکت انتشارات علمی و فرهنگی

ترجمهآ المدخل الی علم احکام النجوم

تألیف : ابونصر حسن بن علی قمی

مقدمه. تصحیح و تحقیق: جلیل اخوان زنجانی

چاپ اول : 1375

تعداد : 3005 نسخه

حروفچین و صفحه آرا: محمود خانی

ناشر : شرکت انتشارات علمی و فرهنگی

این اثر زیر نظر دفتر نشر میراث مکتوب وابسته به معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از محل تسهیلات حمایتی انتشار یافته است.

بها: 1155 تومان

لیکن با وجود تمام تلاشها و کاوشهایی که تاکنون برای شناسایی و تدوین فهارس خطی و نیز تصحیح و احیای ذخایر علمی و گنجینههای مکتوب این مرز و بوم شده، این آثار همچنان بکر و دست نخورده و حتی مهجور مینماید و آنچه شده در قیاس آنچه باید بشود، اندک است و آن اندک نیز با دشواریهای بسیار روبروست؛ از دشواریهای راه تحقیق، گرد آوری نسخ و هزینههای سنگین کار گرفته تا ناهمواریهای مربوط به تمهید مقدمات نشر و جذب آثار علمی و تخصصی و بازگشت مادی آن که شرط ادامهآ تلاش محقق وناشر است. از این رو، معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در راستای اهداف فرهنگی انقلاب اسلامی ایران که در حقیقت، انقلابی است فرهنگی، دفتری به نام دفتر نشر میراث مکتوب تأسیس کرد، تا با حمایت از کوششهای محققان، مصححان، مراکز علمی و تحقیقاتی و پشتیبانی از ناشران فرهنگی، جذب استعدادها و کاراییها و نیز به قصد انتشار و عرضهآ منابع تحقیق و آثار گرانسنگ، جلوگیری از دوباره کاریها و چاپ انتقادی متون با اولویت آثار فارسی در زمینههای گوناگون، بتواند جریانی اصیل در راستای احیای فرهنگ مکتوب ایجاد کند و مجموعهای غنی به جامعهآ فرهنگی ایران اسلامی تقدیم دارد.

ب2402 روئین جدد باشتند آلاهفتم بلها ظ یدمان مدت طهم جندوهمنم ازظالخ ظبهارم ماه پنآ واز جعارم تانعنا سال بوادبار بعض کواکبا ایدر لأبح کیاننند یپن انار فاعت بوئد وبجزاوند کرنداو خداوند حانم رحاجک لجایلاهدبک ان حاحت برایدوثام ما شند اندرن روز اکرمهان ان لولب کی ذلبل باننندوهیا ان کی دلیل ورون درجه بسلرن در بود مکران حاجک بدن انان غواب یدم اشدوائ ان وفت بده باشذکی فزرانآدر میبک ms002 هررود ببل بود جونهرا نضاک أم یود ان حاج براند اکردلبل بود کوکمر ور بوذن حاجت وبدان وف ی اد دلرن بنا یوذ نا ابید ماش تلان وفشک نفریک کره دوکنداندر مکهک دفنن وس کواکها وبدلیل وجایکاه حاجه دلیل ضاحا بود وتوالمتاب ردکی مکنی و صمرن و اه دلیل ملزان رآل شهاد هیزدارنک الم دلبد غراهد ائرک ورساین تام تدلیز کعاب مدخل در علم لهوم وررسایوالم انرا لحالل لمنمر الماربیی الیزرین ننادی یوم الاعد الامه للمرهمله

کهد نا سمه کنک مة ان بر غفرالله له اولوالمحد سما و لمحع

الملوالحنم رب العالروالصلرها ملرلعلی

ییلم المهلر نحدوابا اللسلا لطاهبلبر ر

افر

این کتابی است اندر علم احکام نجوم از تألیف الحسن بن علی المعروف بابی نصر المنجم القمی1. [چنین گوید حسن بن علی معروف به ابی نصر منجم قمی که چون دیدم که امیر فرمانروا فخرالدوله شاهنشاه اطال الله بقائه به دانستن غوامض علوم آزمند است و به آموختن احکام نجوم شیفته و دوستر آن دارد که شرف این هنر را به شرف آن منقبتها که او خود بدانها یگانه است و نیز به شرف بزرگواریهایی که تنها در وی گرد آمده است درافزاید، کتابی نگاشتم و آن را کتاب المدخل الی علم احکام النجوم نامیدم و در آن چیزها نهادم که هر خواننده را در رسیدن به آنچه میخواهد و میجوید یاری کند. این کتاب را در ] پنج مقالت اندر شصت و چهار فصل [نهادم]. مقالت نخستین دوازده فصل : فصل اول اندر هیئة افلاک وعدد ستارگان . فصل دوم اندر مقادیر افلاک و اجرامها و دوری ایشان از زمین. فصل سوم اندر حرکت افلاک و مسیر کواکب . فصل چهارم اندر دانستن صعود شمس [در فلک ] و انحطاطش و زیادت ساعات شب و روز [و علت آن ].

قال الله تعالی « و آتیناه من کل شیء سببا فائبع سببا»3 و ببوذن سببها اندر حوادث کون و فساد حرکتها (ی) افلاک وکواکبها4.

فلک ور5 مثال کره است و دور کنذ بهرچ6 وا7 وی است از کواکبان و دورکره ور دو قطب است ایستاذه غیر متحرکه، یکی قطب بناحیت شمال، و آن قطب است کی گرد

و فلکها (ی) بزرگ نه است وهمه ورمثال کره است اندر جوف یکدیگر، از آنجا1، هفت کواکب السبعه را اند [که عبارتند از : زحل، مشتری، مریخ، شمس، زهره، عطارد و قمر ](و) هر یکی را ازینجا2 فلکی است و فلک هشتم فلک بروج است و فلک نهم فلک الافلاک است که این همهآ فلکها ببرد از مشرق <4» تا بمغرب. و برخی [علما] گفتهاند کی ده فلک است کی افراز فلک زحل، فلک [کواکب] ثابته است، پس افرازوی فلک بروج است، پس فلک الافلاک است. و بعضی گویند کی هشت فلک بزرگ آنست و فلک بروج و فلک کواکب ثابته یکی است و این صحیح تر است. و نزدیک ترین فلکی بر زمین فلک قمر است، پس [بالای آن ] فلک عطارد، پس فلک زهره، پس فلک شمس، پس فلک مریخ، پس فلک مشتری، پس فلک زحل، پس فلک البروج. و در وی هزار و بیست و دو کوکب است اندر چهل و هشت صورت، کی نام برند ایشانرا بنامها(ی) متفق. از آنجا تیرست3 و چهل و شش کواکب ور منطقهآ فلکاند بر طریق شمس، و این بدوازده صورت است کی نام بر وی، بروج نهادهاند [و آنها عبارتند از:]

6 خوانند وصورت اینست : الجدی

ودب الاکبر یعنی بنات النعش الکبری والتنین والملتهب1 والجاثی علی رکبتیه2 و النسر الواقع والعوا والاکلیل الشمالی3 والدجاجة4 وذات الکرسی <5- وحامل رأس الغول5 وممسک الاعنة والحوا الذی بیده رأس الحیة والحواء الاکبر6 ms005 والنسر الطایر والدلفین7 والنول8 والفرس الاول والفرس الثانی والمرأة التی لم تربعلا و المثلثة، الیسمی یعنی کی عبور شمالی.

و تیرست و شانزده کوکب [در پانزده صورت] اندر نیمهآ فلک جنوبی است [و] اینست : قیطس والجبار والنهر والارنب والکلب الاصغر والکلب الاکبر والسفینة و الشجاع والغراب والکأس وقنطورس والسبع والمجمرة والاکلیل الجنوبی والحوت

و اما این دیگر ستارگان کی دیذار بوذ اندر آسمان بحقیقت ندانستهاند،2 لکن بخارهائی است خشک کی از زمین ور شوذ تا بجایگاه آتش رسذ. پس آنگاه چون استاره نمایذ [و] جایگاه وی نزدیک بوذ از زمین، و ازین جهت متلاشی بباشذ و بشوند3 وهرکوکبی را ازکواکب [سریعة، یعنی کواکب ] السبعة صورت اینست: زحل، مشتری، مریخ، زهره، عطارد و قمر. [وکواکب ششگانهآ ] بیرون از شمس هر یکی را فلکهاست (و) بیرون از فلک بزرگ هر یکی را سه فلک است : نخستین (را) خارج مرکز خوانند و دوم را فلک المایل خوانند و سه دیگر را فلک التدویر خوانند. و شمس را فلک نیست چنانک این دیگر کواکبان را، زیراک وی مرکب است ور فلک خویش (و) اور فلک منطقة البروج روذ (و) میل نکنذ4 وی از شمال بجنوب. و پدیذ کرده آمذ شرح افلاکها تا سهل بباشذ آموزنده را. و پدیذ کردیم صورت آنچ اتفاق علماان5 ور آن افتاذ. 6» روی صورت اینست کی پدیذ کرده آمذ:

فلک عطارد

بدانک مهمترین جسمی اندر فلک، شمس است. وی چند زمین، صذ و شست بار و ربع و ثمن2 بار چند کرهآ زمین است. پس کهتر وی پانزده کوکباند از کواکبان ثابته. هر یکی نوذ و چهار بار و نیم چند کرهآ زمیناند. پس زحل، وی چند هشتاذ و دو بار و نصف وربع چند کرهآ زمین است. پس مشتری، چند هفتاذ و دو بار و نیم چند 7- کرهآ زمین است. پس کواکبان ثابتة الباقیة هر ms006 یکی کوچکتر از یکدیگر، و کوچک ترین [آنها] شانزده بار چند کرهآ زمین است. پس مریخ، وی یکبار و نیم چند کرهآ زمین است. پس قمر، وی کوچک تر از زمین است. وی چند جزوی از سی و نه جزو و ربع جزء از زمین است. پس زهره، جزوی است از چهل و چهار جزو از زمین. پس عطارد، جزوی است از صذ وسی دو جزو [از زمین ]. این مقادیر اجرام ستارگان است ور آنک بطلمیوس3 رصد کرد [و آن صد و بیست و هشت هزار و نود و چهار میل وهر میل سه هزار ذراع است ].

اما بعد فلکها از زمین: از مرکز زمین، نزدیک ترین دوری، فلک قمر است و صذ و بیست و هشت هزار و نوذ و چهار میل است و هر میلی سه هزار آرش و غلظ فلک قمر صذ هزار و شانزده هزار و هشتصذ و چهل میل است.

و دورترین جایگاهی از دوری قمر، نزدیک ترین جایگاهی بوذ از فلک عطارد بزمین و دویست و چهل و چهار هزار ونه صذ و سی و هشتت میل است و غلظ عطارد تیرست

و دور ترین دوری از آن عطارد نزدیک ترین بعد زهره بوذ و ششصذ و سی و سه هزار و هفتصذ و هشتاذ و هشت میل بوذ و غلظ فلک زهره سه هزار و چهار صذ و نوذ و پنج هزار میل بوذ.

و دورترین دوری زهره، نزدیک ترین دوری بوذ زان فلک شمس، و بچهار هزار هزار و صذ و بیست وهشت هزار و هشتصذ و هشتاذ میل بوذ و غلظ فلک شمس 8 هفتصذ هزار و پنجاه و پنج هزار میل بوذ.

و دورترین دوری، زان شمس نزدیک ترین بعدی بوذ از آن مریخ و چهار هزار هزار و هشتصذ و هشتاذ و سه هزار و هشتصذ و ms007 هشتاذ میل بوذ و غلظ فلک مریخ بیست و هشت هزار هزار و هفتصذ و نوذ و یک هزار و هشتاذ میل بوذ.

و دورترین بعد مریخ، نزدیک ترین بعد مشتری بوذ و سی و سه هزار [هزار] و ششصذ و هفتاذ و چهار هزار و نوذ و شش میل بوذ و غلظ مشتری هزار هزار و چهار صذ و نوذ و یک هزار میل بوذ و شش میل دیگر.

و دورترین دوری مشتری نزدیک ترین بعد فلک زحل بوذ، پنجاه و چهار هزار هزار وصذ نوذ و چهار هزار (و) صذ وشصت و شش میل بوذ و غلظ فلک زحل بیست و دو هزار هزار و صذ و نوذ و چهار هزار و سی و چهار میل بوذ.

و دورترین دوری زحل، نزدیک ترین بعد کواکب ثابته بوذ، هفتاذ و شش هزار هزار و تیرست و شصت هزار میل بوذ و آن فلک محیط است باین افلاکها، پیوسته است بمنطقتش بمقدار پنجاه و شش هزار هزار و نه صذ و بیست و پنج هزار و دویست و هفتاذ و سه میل بوذ و این منطقه مقسوم است وردوازده برج کیاذ1 کردهام در پیش، و هر برجی سی درجه، جملهآ فلک تیرست و شصت درجه بوذ و مقدار یک درجه از فلک همی بیفتذ ورصذ و پنجاه و هفت هزار هزار میل و نوذ هزار و صذ و سه میل و نصف (و) ثلث عشر میل. و هر درجه شصت دقیقه بوذ و هر دقیقه * شصت ثانیه و هر ثانیه 6

اما حرکت کواکبان و اجرامشان ور دو حرکة است. یکی از مشرق تا بمغرب و یکی از مغرب تا بمشرق. و فلک الاعلی دور کنذ باین دوازده بروج و دورکنذ با وی این همه فلکها بیکی روز4 از مشرق تا بمغرب، و بجایگاه خویش باز آیذ بیکی دور، و چونک بر آیذ درجه * از فلک اندر وقتی از اوقات از مشرق، هم در آن وقت باز آیذ بجایگاه خویش بدیگر5 روز [و] زیادة مقدار سیر شمس.

اما کواکب السبعه و البیابانیه 6 همه را سیرشان از مغرب تا بمشرق بوذ. و سیر ایشان مخالف بوذ از سیر فلک الاعلی. و افلاک استارگان همچون دور فلک البروج است. و

و قمر همهآ فلک ببرذ به بیست و هفت روز «10» و نه ساعت و نصف و ربع ساعة.2 شمس ببرذ همه فلک3 خویش تیرست و شصت و پنج روز و ربع. زهره5 و عطارد6 ببرذ فلک را بهم چندانکه شمس برذ، الا آنست کی مقدم و مؤخر باشند از آن مدت بقلیل مایه. وایشان سریع السیرترند از شمس، الا آنست کی ایشانرا بسیاری رجوعت افتذ. و مریخ ببرذ همهآ فلک بسالی و ده ماه و بیست دو روز7 و مشتری ببرذ همهآ فلک بیازده سال و ده ماه و پانزده روز.8 و ms009 زحل ببرذ همه فلک به بیست و نه سال و پنج ماه و شش روز.1

و سیر کواکب ثابته همه راست است و هر یکی ازیشان فلک را ببرذ بسی و شش هزار سال10 و هر درجهآ از فلک بصذ 11 سال برذ، ازیرا ویرا ثابته خوانند از دیر روشی.

وگفتهاند عالمان کی ایشان کان 12 همه متفقاند اندر سیر، الا اختلافشان از جهت تنگی فلک است. هر استاره ء کی فلک وی مهترست و فراخ ترست وی دیر -

و بدانک نیمهآ فلک همیشه افراز زمین بوذ اندر همه جایگاهی و یک نیمه اندر زیر زمین بوذ و هرگاه کی یک درجه از مشرق برآیذ بدیگر در از مغرب فرو شوذ. و همیشه شش برج افراز زمین بوذ و شش برج اندر زیر زمین اندر همه جایگاهی. و شمس همیشه نیم زمین را روشن دارذ بهر کذام برج کی اندر باشذ و اندر نیمی زمین همیشه تاریکی بوذ. و همیشه این فلک ورین مثال بوذ تا آن وقت کی خدای عز و جل ms010 خواهذ.

بدانک فلک الاعظم را آنک نام برند، حرکت اولین دایره 6 است عظیم کی همی روذ

پس ارفع ترین ازین اول سرطان است و زیرترین از وی اول جدی است. از آنک اعتدالند، بقوت اول حمل است ازیراک وی ابتدا همی کنذ اندر شمال و فعل کواکبان اندر شمال قویتر بوذ زانک اندر جنوب کی نزدیک تر بوذ با ما و اقبالش بنزدیک اما2 بوذ (و) وی اول نشوی3 بوذ. و اول میزان ضعیفتر بوذ از وی، کی ابتدا بجنوب همی کنذ وصورت بکرده آمذ فلک البروج را و فلک معدل النهار را تا مشاهده به بینذ این چهار نقطه را و هم چنین هر دو ناحیت را شمال و جنوب، و صعود شمس و انحطاطش در آنجا، بدین صورت کی در این روی است.

پدیذ کرده آمذ وصف فلک [به اختصار]. اکنون وصف کنم اینجا زمین را و آنچ عمران است وذکر اقلیمها (ی) مقدم ومؤخر وشهرها.

گوییم که زمین مدور است ور مثال کره و آن خط راکی همی بروذ وروی از مشرق تا بمغرب و بمشرق همی باز آیذ اندر فراخ ترین جایگاهی [از] کره2 زمین کی ویرا بدو نیمه بکنذ راست، ویرا خط استوا خوانند. پس نیم زمین کی ورناحیهآ جنوب اوفتذ آنجا عمارت نیست و مسکن نیست از سختی گرما و بحر المظلم آنجا است. آن دیگر نیمه کی ور ناحیهآ شمال اوفتذ، از آنجا چهار یکی افرازین آباذانست و ms012 آنجا مسکن و بلدان است و اقلیمها است. و چهار یکی (که) بزیر این نیمه اوفتذ بیابان است خراب، آنجا آباذانی نیست و درازی جایگاهی کی مسکون است از زمین ور خط استوا از ابتدا (ی) مشرق تا باقصی ناحیت مغرب نیمهآ دور فلک، درازیش دوازده ساعات و این صذ و هشتاذ درجه بوذ و درازی این خط آنچ آباذان است از زمین، ده هزار و دویست میل است. زیراکی همه گرد خط استوا بیست هزا (ر) و چهار صذ میل است ورآنچ هر میلی چهار هزار ارش3 بوذ، بآرش سواذ4. و عرض عمران از میان ابتدا[ی ] خط استوا تا بجهت شمال مقدار شصت و شش درجه است از فلک و خمس و سدس5 درجه

اما اقلیم اول طول وی [از خط استوا) از ابتدا (ی) مشرق است تا باقصی حد مغرب و جایگاه دریا، ده هزار و دویست میل و عرضش ابتداکنذ از اول خط استوا از نیمهآ کرهآ زمین و از میانهاش، و بروذ اندر ناحیت شمال مقدار یک هزار و شصت و دو5 میل بتقریب، و منتهی عرض این اقلیم از خط استوا بیست درجه ونیم (است) وقطب فلک البروج [شمالی ] همی ورآیذ از آخر این حد بیست درجه و سی دقیقه و قطب جنوبی هو زیر آیذ6 چندین مقدار. ازیراکی هر دو قطب فلک پیش خط استوا ایستاذهاند بافق و افق بین آن خط است کی فلک ms013 را بدو نیمه ببرذ و همیشه نیم فلک دیذار بوذ ظاهر تا بذانجاکی بصر برسذ و یک نیمهآ فلک همیشه غایب بوذ. پس هر که از زمین اندر ناحیت شمال از خط استوا مقدار یک درجه بروذ آنک پنجاه و شش میل و ثلثی7 میل است. (و) قطب شمال از خط استواء مقدار یک درجه [بالا رود و] قطب

و اقلیم دوم ابتداکنذ از مشرق تا بمغرب و طول این کوتاه تراست از طول اقلیم اول از جهت تنگی کره، و عرضش ابتداکنذ از آخر حد اقلیم اول و بروذ اندر شمال، مقدار تیرست و نوذ و هفت میل9 بتقریب. و منتهی اقصی حد این اقلیم ثانی از خط استوا است و [بیست ] و هفت درجه و سی دقیقه بوذ و ارتفاع قطب این قدر. شهرها (ی) این اقلیم ابتداکنذ از مشرق و بروذ ور بلاد الصین، وربلاد الهند10 پس ببلاد السند و آنجا از

و اقلیم سیم ابتداکنذ از مشرق تا بمغرب و طول این کوتاه ترست از اقلیم دوم از جهت تنگی کره و عرضش ابتداکنذ از اول حد اقلیم ثانی تا آنجاکی برسذ بشمال مقدار تیرست و هفتاذ و نه میل و عرضش از خط استوا تا بآخر این حد سی و سه درجه بوذ و چهل دقیقه و شهرها ابتداکنذ از مشرق و بروذ ور شمال بلاد الصین والهند و آنجا قندهارست وبروذ ور شمال بلاد السند والهند و آنجا آن شهرها کابل وکحان4 و سیستان5 است و بشوذ باسکندریه6 و جیرفت ورکنار بحر بصره و آنجا از شهرها اصطخر و بسا7 و بیشابور8 و شیراز و سیراف و جنابه9 و سینیز10 و مهروبان11 و بشوذ

ابتداکنذ [طولش ] از مشرق تا بمغرب [و عرضش ] از آخر حد اقلیم سیم وبروذ اندر شمال مقدار تیرست و پنجاه ونه میل وانتهی عرض این از خط استوا سی ونه درجه و3 ارتفاع قطب شمالی این مقدار بوذ آنجا. و شهرها ابتدا کنذ از مشرق و بروذ ببلاد تبت و تخارستان و آنجا «18> از ms015 شهرها فرغانه و سمرقند و بلخ و بخارا و هراة4 و آمویه و مرو5 و سرخس وطوس و نشابور6 و جرجان و قومس و طبرستان و دماوند7 والدیلم وقزوین وری و قم واصفهان وهمذان8 و نهاوند9 و دینور و شهر زور10 وسامره11 وموصل ونصیبین وراس العین وقالیقلا وشمشاط 12 وحران ورقه 2او

[ابتداکند ] طولش از مشرق تا بمغرب و عرضش از آخر حد اقلیم چهارم، بشوذ اندر شمال مقدار دویست و بیست و هفت میل و عرضش از خط استوا چهل و سه درجه و ارتفاع قطب این قدر باشذ. و شهرها ابتداکنذ از مشرق از شهرها (ی) یأجوج و مأجوج وبشوذ ور شمال خراسان (و) بطراز3 وخوارزم واسبیجاب پس بشوذ بدریا(ی) جرجان4 پس بشوذ ببلاد آذربایجان و ارمنیه و بردعه پس بشوذ ور میمنهآ بلاد الروم ورشهرهای خرشنه5 ور(و)میة الکبیرة پس بشوذ (بر) دو کنارهآ دریاء شام و شهرهاء اندلس تا برسذ بدریا (ی) مغرب و دلیل این اقلیم ورهر دو مذهب زهره است. الاقلیم السادس

طولش از مشرق تا بمغرب است و عرضش از آخر حد اقلیم پنجم و بشوذ اندر شمال 19» مقدار تیرست و چهل میل و منتهی عرض از خط استوا6 و چهل و نه درجه، و ارتفاع قطب آنجا چندین7 برآیذ و شهرها ابتدا کنذ از مشرق بشهرها(ی) یأجوج ومأجوج وببرذ دریا(ی) جرجان تا بشهرها(ی) روم و قسطنطینیه تا برسذ بدریای مغرب و این اقلیم ورمذهب پارسیان عطارد راست ور مذهب رومیان قمر را.

طولش ابتدا کنذ از مشرق تا بمغرب و عرضش ابتداکنذ از آخر حد اقلیم ششم و بشوذ اندر شمال مقدار هفتصذ و ms016 نوذو سه میل و انتهی عرضش از خط استوا شصت و سه درجه و ارتفاع قطبش این قدر بوذ و شهرهای ابتداکنذ از مشرق و از شمال شهرهاء روم1 یأجوج و مأجوج و بشوذ بشهرهاء ترک وکنار دریا(ی) جرکان2 تا برسذ بجهت شمال و ببرذ دریاء روم و بشوذ بشهرها(ی) قرحان3 و الصقالبه4 تا برسذ بدریاء مغرب و دلیل این اقلیم ور مذهب پارسیان قمرو ور مذهب روم مریخ.

و آنچ ورا(ء) ورین اقلیم عمارتی است یسیر[ة] وابتدا [کند از] یأجوج ومأجوج و بشوذ ور5 شهرهاء تغزغز و زمین ترک و بشوذ ور شهرها[ی ] الان و صقلاب تا بدریاء مغرب و مقدار عرض این آبادانی از دوری حد اقلیم هفتم صذ و چهل میل و طول اینجایگاه از تنگی قسمت کره، مقدار طولش چهار هزار و هشتاذ میل بوذ و صورت کرده آمذ زمین را و اقلیمها و شهرها تا مشاهدت بینذکی در آن سو(ی) ورق صورت کرده آمذ. «20»

اعملا1 انورا اجوز اسرطان) الد) استبله) امیزان) اعترب) اقوس) اجدعما اددوا احوت)

یط 1- جدول بالا برای مصحح مفهرم نیست و این جدول فقط در نسخهآ فارسی آمده است. 2- متن فارسی چنین است: بلاد سند، جزیره کرک، بلاد المصر، بلاد هند.

این چهار فصل کی ربیع است وصیف و خریف و شتا از مخالطت شمس است ببرجها و سیر وی در آنجا بدانند، سال و ماه و روزگار و ساعات زیراک اصل دنیا تاریک است، بارد است و آرمیذه است و گرما و روشنائی1 و حرکة از آفتاب است. پس هرکجا دراز باشذ اندر افراز زمین گرم تر باشذ و هر کجا کمتر بیستذ2 سرما غلبه کنذ. و روز از روشنای آفتاب است و نور وی است و شب تاریکی زمین است و ظل وی است. و سالی دوازده ماه بوذ ور عدد بروج. ازینجا3 سه ماه ربیع بوذ و این آن وقت بوذکی آفتاب اندر حمل و ms017 ثور و جوزا باشذ واین ربع4 را از سال الطفلی النشوی خوانند، گرم و تراست (و) دموی است. و سه ماه تابستان است، این آن وقت بوذ کی آفتاب اندر سرطان و اسد و سنبله بوذ و این ربع را الشبابی التمامی5 خوانند، گرم و خشک است و صفراوی است. و سه ماه خریف بوذ، این آن وقت باشذ کی آفتاب اندر میزان و عقرب و قوس بوذ و این ربع را کهلی خوانند و ابتدا بنقصان و سرد و خشک است و سودائی6 است. و سه ماه زمستان است، این آن وقت بوذکی آفتاب اندر جدی و دلو و حوت بوذ واین ربع را الهرمی الشیخوخی [الفنای] خوانند وترو رطب وبلغمی است و از تغییر این فصلهایست کی بروج را برخی «22> منقلب خوانند و برخی را ثابته و برخی را

پیش ازین بگفته آمذ کی هر برجی سی درجه است همه، لکن اختلاف اوفتذ اندر مطالع شان اندر هر شهری ور مقدار عرضش و بعدش از خط استوا، وهستی1 از آنجا2 کی ور آیذ بعرض ور مقدار کمتر از سی درجه، و هستی [از آنها آکی افزونتر از سی درجه ورآیذ ور مقدار عرض شهر. اینجا یاذ کنیم مطالع هر برجی اندر وسط هر اقلیمی:

بدانک خط استواکی همی روذ بفراخ ترین3 (جای) کرهآ زمین از مشرق تا بمغرب محاذی خط معدل النهارکی همی بروذ اندر فراخ ترین (جای) [کرهآ فلک و آکره زمین اندر میان کرهآ فلک آنست و هرچ کی نزدیک تراند بین4 خط استوا چون مردمان صین و سند و هند کی دایرهآ معدل النهار ور نیمه پس ایشان5 است و هر دو قطب فلک بین آفاق ایشان است و میل آفتاب و بروجها وز سمت رأس ایشانست ور یکی قدر. پس آنجا زمستان و تابستان هر دو معتدل باشند بمزاج، و شب و روز راست باشند همیشه، دوازده ساعت روز بوذ و دوازده ساعت شب. و بروجها آنجا هر یکی قریب سی درجه ور آیذ و مطالع شان درین جایگاه «24» اعنی6 خط استوا [به سوی ] شمال کی دایرهآ معدل النهار میل کنذ از سمت رأ[س ] بجنوب و ارتفاع ms019 قطب شمالی بر آیذ از افق بمقدار آن دوری از خط استوا و قطب جنوبی هوزیر شوذ7 چندانک قطب شمالی ور شذه باشذ8. و هر چند کی دوری همی افزایذ از خط استوا، سرما غلبه همی کنذ ور

و شهرها آنک اعتدال کنذ ممر شمس ور سمت رأس شان، و بمیان اقلیمها معتدل بباشذ هواشان والوانشان وطبایع واخلاقشان، وغلبه بوذ فهم وعلم ور ایشان.

و هم چنین مطالع بروج اندر شهری، ور قدر دوری از خط استوا، آن مختلف باشذ. و مطالع بروج (را) اندر خط استوا فلک مستقیم خوانند کی، حمل وحوت و سنبله و میزان ور آیذ هر یکی بیست و هفت درجه و پنجاه و سه دقیقه و پنج ثوانی. ثور و اسند و عقرب و دلو ورآیذ هر یکی بیست و نه درجه و پنجاه و چهار دقیقه و بیست نه ثانیه و جوزا وسرطان و قوس وجدی ورآیذ 25> هر یکی سی و دو درجه و سیزده دقیقه و بیست و شش ثانیه. پس این مطالع بروج است اندر فلک مستقیم ور آنچ رصد کردند اندر زمان مأمون.

واما مطالع اندروسط اقلیم اول، آنجاکی عرضش بوذ از خط استوا، شانزده درجه و بیست دقیقه، و طول روز آنجا درازترین سیزده ساعت بوذ. حمل و حوت ور آیذ هر یکی بیست و چهار درجه و بیست دقیقه. ثور و دلو ور آیذ هر یکی بیست و نه درجه و ms020 چهار دقیته. و جوزا [وجدی ]ورآیذ هریکی سی و یک درجه و شش دقیقه. و سرطان و قوس ور آیذ هر یکی سی و دو درجه و ده دقیقه. و سنبله و میزان1 ور آیذ هر یکی سی و یک درجه و بیست دقیقه2. اسد و عقرب بر آیذ هر یکی سی و دو درجه (و) مد3 (=44) دقیقه.

اما مطالع اندر وسط اقلیم دوم آنجاکی عرضشان بوذ از خط استوا بیست و چهار درجه و کدرازی1 روز آنجا سیزده ساعت و نیم بوذ و حمل و حوت ورآیذ آنجا هر یکی بیست و دو درجه و سی و هفت دقیقه. و ثور و دلو ور آیذ هر یکی بیست و پنج درجه و سی و سه2 دقیقه. جوزا و جدی ور آیذ هر یکی سی درجه و سی دقیقه. سرطان و قوس ور آیذ هر یکی سی و چهار درجه و ده3 دقیقه. و اسد و عقرب ور آیذ هر یکی سی و چهار درجه و ده دقیقه. سنبله و میزان (بر آید هر یکی) سی و سه درجه و سه دقیقه.

و مطالع اندر وسط اقلیم سیم آنجا [که] عرض استواسی درجه و بیست و دو دقیقه بوذ و درازترین روزی آنجا چهارده ساعات بوذ و حمل و حوت ور آیذ آنجا بیست درجه و پنجاه و سه دقیقه. و ثور و دلو ور آیذ <26» [آنجا] بیست و چهار درجه و بیست و دو4 دقیقه. و جوزا و جدی ور آیذ هر یکی بیست و نه درجه و پنجاه5 دقیقه. و سرطان و قوس ور آیذ هر یکی سی و چهار درجه و چهل دقیقه. و اسد و عقرب ور آیذ هر یکی سی و پنج درجه و سی و هشت دقیقه. و سنبله و میزان ور آیذ هر یکی سی و چهار درجه و چهل دقیقه.

و مطالع اندر وسط اقلیم الرابع آنجاکی عرض از خط ms021 استوا سی وشش درجه و پانزده دقیقه و درازی روز آنجا چهارده ساعات و نیم بوذ، حمل و حوت ورآیذ آنجا هر یکی نوزده درجه و دوازده دقیقه. و جوزا و جدی ور آیذ هر یکی بیست و هشت درجه و پنجاه و هفت دقیقه. و ثور و دلو ور آیذ هر یکی بیست و دو درجه و چهل دقیقه. و سرطان و قوس ور آیذ هر یکی سی و پنج درجه و سی و نه دقیقه. و اسد و عقرب ور آیذ هر یکی سی و نه6 درجه و پنج دقیقه. و سنبله و میزان ور آیذ هر یکی سی و شش

و مطالع وسط اقلیم پنجم آنجا عرض بوذ از خط استوا چهل و یک درجه و بیست دقیقه و درازترین روزی پانزده ساعت بوذ و حمل و حوت ور آیذ هر یکی هفده درجه و سی1 دقیقه. و ثور و دلو ور آیذ هر یکی بیست و یک درجه و نوزده دقیقه. و جوزا و جدی ور آیذ هر یکی بیست و هشت درجه و سی و نه دقیقه. سرطان و قوس بر آیذ سی و پنج درجه و پنجاه دقیقه. و اسد و عقرب ور آیذ هر یکی سی و هشت درجه و سی و یک دقیقه. سنبله و میزان بر آیذ سی و هشت درجه و نه دقیقه.

27- مطالع وسط اقلیم ششم آنجاکی عرض از خط استوا چهل و پنج درجه و چهارده دقیقه و درازترین روز آنجا پانزده ساعت و نیم بوذ و حمل و حوت بر آیذ پانزده درجه و پنجاه و پنج دقیقه. ثور و دلو بر آیذ نوزده درجه و پنجاه و چهار دقیقه. جوزا و جدی بر آیذ بیست و هفت درجه و پنجاه و هشت دقیقه. سرطان و قوس بر آیذ سی و شش درجه و سیوچهار دقیقه. و اسد و ms022 عقرب بر آیذ سی و نه درجه و پنجاه و سه دقیقه. سنبله و میزان بر آیذ سی و نه درجه و چهل و هشت دقیقه.

مطالع اقلیم هفتم اندر وسط کی عرض بوذ چهل و نه درجه، درازترین روز آنجا شانزده ساعت بوذ. حمل و حوت بر آیذ چهارده درجه و بیست دقیقه. ثور و دلو بر آیذ هجده درجه و بیست و سه دقیقه. جوزا و جدی بر آیذ بیست و هفت درجه و پنجاه و هشت دقیقه. و سرطان و قوس بر آیذ سی و هفت درجه و پانزده دقیقه. اسد و عقرب بر آیذ چهل و یک درجه و بیست و پنج دقیقه. سنبله و میزان بر آیذ چهل و یک درجه و بیست دقیقه.

این مطالع بروجست اندر میان هر اقلیمی و هر شهری کی عرضش نزدیک تر بوذ بعرض وسط آن اقلیم، مطالعش نزدیک تربوذ بمطالع وسط آن اقلیم کی آن شهر در وی بوذ. و هر برجی کی کمتر از سی درجه بر آیذ، بمقدار آن کم، افزون تراز سی درجه هو

41531512369151585128555

[و همچنین صورت بکرده آمد جدولی از مطالع بروج در وسط اقلیم چهارم جائیکه دوری آن از خط استوا تا جایگاه ما در این اقلیم 136 درجه است و این جدول مطالع بروج در وسط اقلیم چهارم است ]:

دقایق 4112193 2927052 314328106هدلن

درج درج درج دقایق درج

32» یاذ کنیم اینجا عرض شهرها و طولش و مقدار عرض و طول هر شهری از اقلیم الرابع وهم چنین (اول و) ثانی وثالث وخامس (وششم وهفتم). یاذ کرده آمذه است از پیش کی آن خط همی روذ بفراخترین کره فلک از مشرق بمغرب، آنجاکی دوری هر دو قطب راست بوذ، ویرا دایرهآ معدل النهار خوانند و بروذ دایره اندر هر دو قطب آنجاکی دایرهآ معدل النهار بذو بگذ(ر)ذ بدو جایگاه، مقابل آن دایره را دایرهآ نصف النهار خوانند. و پس تقاطع این دایره، دایرهآ معدل النهار است کی محاذی است بخط استوا اندر زمین تا اقصی عمران در ناحیت شمال از قوس دایرهآ نصف النهار شصت وشش درجه وخمس [و] سدس1 درجه. ومعنی عرض شهر دوری آن شهر بوذ از خط استوا از درجات دایرهآ نصف النهار، کی ابتدا همی کنذ از خط معدل النهار تا بسمت رأس.

مثال آنک: عرض قم2 سی و چهار درجه است و چهل و پنج دقیقة [و (عرض) قم4 از خط استوا به سمت شمال میروذ و مقدار قوس دایرهآ نصف النهار از سمت الرأس به قم5 تا خط معدل النهار6 سی و چهار درجه و چهل و پنج دقیقه 7 است]

اما معنی طول شهر، پیش بگفته آمذ کی طول عمران از مشرق تا بمغرب وروفتذ از قوس دایرهآ معدل النهار صذ و هشتاذ درجه8. پس هر شهری کی دورترست از ابتدارء) مشرق بمقدار آن درجات9 از دایرهآ معدل النهار و [آن ]طول آن شهر بوذ.

مثال آن چنان باشذ کی طول قم1 از مشرق تا صذ و چهار2 درجه و چهل و پنج دقیقه، و درازی وی از ابتداء مشرق از عمران و دوری وی بوذ از ابتدا(ء) مغرب بقم3 از قوس دایرهآ معدل النهار هفتاذ و پنج درجه و پانزده دقیقه و قم4 نزدیک ترست بمغرب. و قبهآ زمین آنجایگاه است کی طولش5 «33» از مشرق و مغرب راست6 ms024 نوذ درجه بوذ.

اطول و عرض شهرهایی که در نزدیکی اقلیم (چهارم) قرار دارد بر اساس مثالی که آوردیم، داده میشود ].

2424225 مرحا6 202262087 رویان ع1036248 عمان 45314498 امل نوی مر بب1 39،2د 15 تمحومه7 25316200 ساربة سهترشهسم65 441525] کهمال8 287304425 تومس مکة مکة102111046 کامل* 2410 4228 استرآباد «قلبم لرالن بمامة 44383163 جرجان

55164487) حنرطوس 15264060 حنوس انبعرین 451620186 اعصبصه 15364069 سرخس

30282082 طرابنس 32323270 مرو المنعوریة 4470 5915 مرورود الاسکندریة 20224470 بخارا

(65(5320 کرقة 22261522سر2 لیت اتمقدس 22322166 امد 42381575سمرقند 3036300 الاقلیم الخامس تیاریة 15282568 حوان طبریة 2425268 نصیبین 42365577 ملاطیه

5362228 خلاط فطاط 22382573 بلد 20362278 ابردن 13 بفداد

اسبیجاب البصرة 44304487 حلوان 423214951 طراز

الاقلیم اسادس سمر 101262288 هرقلة جتاربه) سرازنا اصفهان 22326072 الحرر

39263270 اهراه 222832102 الاقلیم السابع

434476مدینة یاجت [38744351

اما بروجها برخی منسوب است بنار و برخی منسوبست بهوا و برخی بزمین وبرخی بآب و برخی مذکر و برخی مونث. و بعضی روزی و بعضی شبی و بعضی مشرقی و بعضی مغربی. و بعضی ماننده است بمردم و بعضی ماننده است بسباع و بعضی بطیور و بعضی بچهار پا مانذ و بعضی بهوام1 و بعضی دلیلست ور حرکت و بعضی ور سکون. و بعضی ور بانگ و بعضی ور بسیاری فرزند و بعضی ور اندک فرزند و بعضی بسیار نکاح و بعضی عقیم و بعضی اندک نکاح. و بعضی ور مستوری زنان و بعضی ور بسیاری خشم. و بعضی بزرگی آواز [و بعضی اندکی آواز] و بعضی بر معتدل آواز. و بعضی دلیلست برگر [و برص ] و بیماری و علتها و عیبها.

اما آن برجهاکی منسوبست بچهار طبایع: حمل و اسد و قوس هر سه ms025 ناریاند. ثورو سنبله و جدی هر سه خاکیاند. جوزا و میزان و دلو هر سه هواییاند. سرطان و عقرب و حوت هر سه آبی است. هر چهار برجی بنسق منسوب بوذ [به چهار طبایع]. چنانک گوئیم: حمل آتشی، ثور خاکی، جوزا هوایی، سرطان آبی. پس ابتداکنذ از [اسد] (که) آتشی2 (است) و (سپس) خاکی و (سپس) باذی و (سپس) آبی3. هم ورین ترتیب تا بآخر بر[و] ج.

اما مذکر و مونث: حمل نر است و ثور ماذه، جوزا نرست، سرطان ماذه، هم برین نسق یکی نر و یکی ماذه تا بآخر بروج. پس شش برج نرست و شش ماذه، و هرچ نر بوذ روزی بوذ و هرچ ماذه بوذ شبی بوذ 34» و هر چی ناری است مشرقی بوذ و هر چی ارضی است جنوبی بوذ و آنچ هوای است مغربی است و آنچ آبی است شمالی

اما آنچ مستقیم طلوع و معوجه (است) [معنایش ] آنست کی ماذرا5 فلک اندر روزی و شبی (که) بیست و چهار ساعت بوذ، دوری بگردذ. و قسمت درجات فلک تیرست و شصت درجه بوذ و بیست و چهار ساعت، پس هر ساعتی پانزده درجه بوذ و هر برجی سی درجه بوذ بسوا (و) دو ساعات بوذ راست. پس هر برجی که در مدة دو ساعت ور آیذ و بیشتر از آن، مستقیم الطلوع خوانند و هر برجی که بذو ساعت کمتر ور آیذ ویرا معوجة الطلوع خوانند. پس نیم فلک بزرگترین مستقیم الطلوع باشذ [و آن از اول سرطان تا آخر قوس است و این نیمه از فلک نیمهآ اعظم نامیده میشود] و نیمی معوجة الطلوع، از اول ms026 جدی تا بآخر جوزا، نیمهآ کهترین باشذ.

اما آن برجی کی منسوب است بمردمان، جوزا و سنبله و میزان و دلو و نیمهآ اولین از قوس، این بروج انسی است (و) ناطق است.

اما جوزا منسوبست ببزرگان. و میزان و سنبله و نیمی از قوس مردمان میانه راست. و دلو خرده مردم راست. و حمل و ثور و اسد6 و جدی و نیمهآ آخر از قوس منسوبست بذوات اربع7. واسد و قوس وحوت ماننده است بسباع. و سرطان وعقرب و جدی ماننده است <35> بسباع8. و سرطان و عقرب و جدی ماننده است بهوام. و جوزا و

اما بروج ناری گیرنده بوذ و گهی تهی1. و ارضی دهنده باشذ2 و هوایی ترنجیده باشذ3 و بر دارنده باشذ و مایی گیرنده باشذ و دهنده4.

و اسد و عقرب وقوس و جدی دلیلست ور مکر، ور حیلت واندوه و فریفتن [و] این از بروج مظلمه باشد. و ثور و اسد و عقرب و دلو دلیلست ور پارسائی زنان و عفة ایشان [و] این از بروج ثابته باشند.

اما منقلبه دلیلست ور استرخای ایشان و ذو جسدین متوسط اندر آن. و حمل و ثور و اسد و حوت دلیلست ور بسیاری نکاح. و جوزای و سنبله و قوس و جدی متوسط است اندر آن. و سنبله و میزان و عقرب و دلو اندک نکاح. و سرطان و عقرب وحوت دلیلست بر بسیاری فرزند. حمل و ثور و میزان و قوس و جدی و دلو متوسط اندر فرزند. واسد وجوزا و سنبله (را) فرزند نبوذ (و) عقیم بود. ms027 و حمل واسد و عقرب دلیلست بر بسیاری خشم. و جوزا و سنبله و میزان بسیار صوتاند. و جدی و دلو ضعیف صوت است. وحمل و ثور واسد و قوس لطیف صوت است. و سرطان وعقرب وحوت را صوت نیست. و حمل و ثور واسد <36- و حوت مقطوعة الاعضا است وحمل و ثور ذی ظلف5 است. و سرطان و حمل و عقرب و جدی و حوت دلیلست ورگر و برص وکری و اصلعی و کوسری6 و دیگر عیبها. و جوزا و اسد و میزان و دلو دلیلست

و بدانک هر برجی کی دلیل کنذ ورنوع مردم، آن برج قوی تر بوذ اندر حال مردمان. آنچ منسوب است بذوات اربع قوی تر بوذ ور دلیل بهایم. و آنچ ور نوع طیر است قوی بوذ اندر طیور و هر برجی کی منسوبست بذان چیز آن قوی تر (بود) بدان چیزکی بوی منسوب کنند.

بدانک اندرین برجها بیست و هشت صورت است (و) ویرا منازل قمر خوانند و این ستارگانیاند کی قمر با ایشان بروذ و عدد این منازل هم چون عدد روزهاست کی قمر ببرذ فلک را اندر آنجا، و این بیست و هشت منازل است. اولش شرطین است و دو استاره است روشن اندر رأس الحمل. و پس بطین، ویرا بطن1 الحمل گویند، سه کوکب است کوچک نزدیک یکدیگر. پس ثریا، شش استاره است کوچک مجتمع. پس دبران، کوکبی است سرخ، در عین الثور است. پس هقعه، سه کوکب است متفرق کوچک. پس هنعه، دو کوکب است متفرق و روشن میان رجل التوأمین 2، این جوزا بوذ. پس ذراع، دو کوکب بوذ 37» متفرق. پس نثره، یکی کوکب است سخت کو چک چون قطعه میغی میان دو استارهآ کوچک. پس طرف، دو استاره است کوچک متفرق.

این بیست و هشت منازل قمرست و فلک تیراست3 و شصت درجه، چونک ورین منازل بخشی هر منازلی را دوازده درجه و پنجاه و یک دقیقه و بیست و شش ثانیه بوذ و طول هر منزلی ور قدر هر برجی دو منزل و سیک 4 منزل باشذ.

شرطین و بطین و ثلث ثریا اندر حملست. و دو ثلث5 از ثریا و دبران و هقعه اندر ثور بوذ. و یک سوم6 هقعه و هنعه و ms029 ذراع اندر جوزا بوذ. و نثره و طرف و یک سوم7 جبهه اندر سرطان. دو سوم جبهه و زبره و دو سوم صرفه اندر اسد. یک سوم صرفه و عوا و سماک اندر سنبله بوذ. غفر و زبانا و یک سوم اکلیل اندر میزان بوذ. دو سوم اکلیل و قلب و دو سوم شوله اندر عقرب (بود). و یک سوم شوله و نعایم و بلده اندر قوس. و سعد الذابح وسعد بلع، ویک سوم سعد السعود اندر جدی بوذ. و دو سوم سعد السعود وسعد الاخبیه و دو سوم فرغ المقدم اندر دلو. و یک سوم فرغ المقدم وفرغ المؤخر و بطن الحوت اندر حوت بوذ.

صورت بکرده آمذ این منازل را و ذکر طبایعش، صورت اینست کی در وجه4 دیگر است تا معلوم باشذ ان شا(ء) الله تعالی.

دوثلس السرب

ریلمی سعد وسط ارف ms030 ممزوج بالنس ناریه سعد *مح یاب بابیت نصة

1چ

پیش از این گفته آمذ کی ستارگان فلک الاعظم همه هزار و بیست و دو کوکب است. این استارگان ور شش مرتبه است. آنک بزرگتر است ویرا اندر مرتبهآ نخستین کردند و [آن] پانزده کوکپ است. و آنچ اندر مرتبهآ دومست اندر عظم ثانی چهل و پنج [کوکب است ] و آنچ اندر مرتبهآ سیم است، دویست و هشت کوکب است. و آنچ اندر مرتبهآ چهارم است، [چهار] صذ وهفتاذ و چهار کوکب است. و آنچ اندر مرتبهآ پنجم است، دویست و هفده کوکب است و آنچ اندر مرتبهآ ششم است، تیرست و چهل و نه کوکب است و پنج ماننده است بغیم1 ونه2 بسحاب، از این جمله هشت تاریک است و کوکب زباناکی ویرا ذوالذوابه خوانند و فرد و مرزم. و من اینجا یاذ کنم آن پانزده کوکب راکی در اول مرتبه بوذکی نامش ور اسطرلابها نوشتهاند کی بذان ارتفاع گیرند بشب.

اولش یکی کوکب است روشن اندر آخر صورت النهر، مجری وی نزدیک(تر) است از مجری سهیل. وی در حملست اندر دوازده درجه و سی و هفت دقیقه، از طبیعت مشتری جنوبیست [و در ثور ستارهآ سرخی است که در منازل (قمر) یاد کردم و آن دبران است در بیست و پنج درجه و دوازده دقیقه و طبیعت (آن) مریخ است و جنوبی است. و الرجل الیسری (- پای چپ) در چهار درجه و بیست و دو دقیقه از جوزاست و از طبیعت عطارد و زهره است و جنوبی است. عیوق و آن ستاره روشن سرخی است مجرایش نزدیک سمت الرأس است و در شش درجه و پانزده دقیقه از جوزاست و از طبیعت مریخ و عطارد است و شمالی است. و منکب راست جوزا و آن ستارهایی

و این استارگان مهمترین کواکب آسماناند بیرون از شمس.

42 و علماان اتفاق کردهاند، گفتند: کی این ستارگان بیابانی ثابته، آنک اندر یکی فلکاند از آنجا1 سی کوکب چون اندر مولود کسی افتذ او2 اندر ابتد(اء) ملکی او3 اندر ابتدا(ء) کاری اندر حقیقتش درجهآ طالع او4 درجهآ اوتاد وا درجهآ شمس و قمر و سهم السعادة، این دلیل کنذ ور سعادة عجب. اگر این فرزند از جملهآ حقیران و خوردکان بوذ او را بجایگاه شریفان بوذ و اگر از شریفان بوذ بجایگاه ملکان بوذ و اگر از ملکان بوذ، ابر همهآ ملکان پادشاهی دهذ. و از این سی کوکب، پانزده آنچ یاذ کردیم اندر عظم اولند. و پانزده دیگر (که) یاذکردیم اندر عظم ثانی، از آنک از جمله چهل و پنج [کوکب] کی در پیش یاذ کرده آمذ [و پانزده کوکب باقی مانده را در اینجا یاد میکنیم5]. اولش رأس الغول اندر ثورست بدو درجه و سیزده دقیقه شمالی، از طبیعت مریخ و عطارد. [و منکب الایسر در شش درجه و سی و پنج دقیقه جوزا است و جنوبی است و از طبیعت مریخ و عطارد است. و المنطقه در نه درجه و پنجاه و دو دقیقهآ جوزاست و جنوبی است و از طبیعت مشتری و زحل است. ممسک العنان در پانزده درجه و بیست و یک دقیقه جوزاست و شمالی است و از طبیعت مریخ و عطارد است. رأس التوأم المقدم در پانزده درجه و پنجاه دقیقهآ سرطان است و شمالی است و از طبیعت عطارد است. راس التوأم المؤخر در نه درجه و دوازده دقیقه سرطان است و شمالی است و از طبیعت مریخ است. عنق الحیه در دوازده درجه و سی ms033 و دو دقیقه اسد است و جنوبی است و از طبیعت زحل و زهره است. و فقار6 الاسد در بیست و شش درجه و چهل

(و) تمامی پانزده را در جدول یاذ کردیم [و] این سی کواکب است کی قوی - ترست اندر دلالت. از اینجا2 آنچ بچشم همی بینیم اسپیذان سعدست و آنچ سرخست نحس است. از اینجا برخی هست که پیش (از) درجهآ جایگاه خویش ور آیند ور حسب عرضش اندر شمال و جنوب و برخی از پس درجات جایگاه خویش ور آیند، آنک شمالی است از پیش جایگاه خویش ور آیند اندر برج وز پس فرو شوذ و جنوبی از پس برآیذ و پیش فرو شوذ. صورت بکرده آمذ جایگاهها(ی) ms034 این کواکبان و عرض ایشان از شمال و جنوب و درجهاء مطالع ایشان اندر برجها و موافقی طبایعشان و مقدار عظم ایشان تا سهل تر بوذ اندر آموختن و ببراستاذن3 بذانجا4 و کار کردن برین.

البروج الطول (العرض الجهة1 العقم طبایعها وتواها د

اسماء دکر الدرجات

الکواکب م وبد اسع (عد2 مع الکواکب التی تطلع المضی من النهر 20123712 جنوب طبیعت المشتری راس الغول 1526132شمال المریخ وعطارد الدران طبیعة المریخ وجل آلجورا 30312222 جنوب عطارد و زهره العید المریخ وعطارد مک ازحبرا الایر المریح وعطارد معطتد الحورا المشتری ورحل منکب الجوزا الایمن 163214ه حسوب المریخ وعطارد ممک العنان المریخ وعطارد سهیا الیمای زحل ومشتری شعری الیمانیة المشتری والمریخ راس التوام المقدم 950153 (20 شمآل طبیمت عطارد الشعری الشامیة رأس التوام الموخر 163211 10 جنوب المریخ وعطارد من طبیعت المریخ عنق الشجاع زحل والزهره قلب الاسد 02015 15شمآل المریخ والمشتری ظهرالاسد 20122026 شمال الزهره وزحلی سماک الاعزل الزهره وعطارد سماک الرامح المریخ والمشتری رجل قنطورس (212927 15 جنوب الزهره والمشتری قلب العقرب المنیر من الفکه 5421312شمال الزهره وعطارد المریخ والمشتری راس الحوا 165211 . شمال زحل والزهره النسر4 الواقع عطارد والزهره عرقوب الرامی 62110 جنوب المریخ وعطارد الصرفه زحل والزهره النسر4 الطایر المریخ وعطارد فم الحوت [الجنوبی] عطارد والزهره الردف 4692810. شمال المریخ وعطارد منکب الفرس عطارد والمریخ

اندرین بروج اثنا عشر، استارگانی دراند نحس ویرا بابلیون1 [آبار ]اخوانند. آبار اندر درجها(ی) معلوم [اند ] اندر برجها و برخی [از علماء ] گفتهاند کی استاره نهاند لکن درجهاءاند نحس مظلم، مانندهآ آبار و من اینجا یاذ کنم آن درجهاء کی نحس است و مظلمه است و ویرا [آ] بار خوانند. فی الحمل اندر شش درجه بیر2 ست و هم چنین اندر یازدهم و هفدهم و بیست و سیم وبیست و نهم. و فی الثور اندر سیزدهم درجه و هجدهم و بیست و چهارم و بیست و پنجم. و فی الجوزا اندر ms035 دوم درجه و دوازدهم و هفدهم و بیست ششم3 و سیام. و فی السرطان اندر سیزدهم4 درجه و هفدهم و بیست و سیم و بیست و ششم و سیام. و فی الاسد اندر ششم درجه بیر بوذ و هم چنین اندر سیزدهم و پانزدهم و هفدهم و بیست دوم و بیست سیم و بیست هشتم بیر بوذ. و فی السنبله اندر هشتم درجه بیر بوذ و سیزدهم و شانزدهم و بیست و یکم و بیست و پنجم. و فی المیزان اندر درجه اول و هفتم و بیستم و سیم5 بیر بوذ. و فی العقرب اندر درجه نهم و دهم و بیست و دوم و بیست و هفتم بیر بوذ. و فیالقوس اندر چهارم درجه و دوازدهم و پانزدهم و بیست و چهارم و بیست و هفتم و

[پس این آبار اچون [کواکب سعود ابذین درجها رسذ ضعیف باشد و نحس بوذ و نیز بوذکی دلیل کنذ ور سعادت العرضیه و بوذکی نحس افزون کنذ. و درجات این بروج برخی نیره است و برخی مظلمه و بر(خی) قتمه2 و آن ذات ظل باشد و فارغ بوذ و برخی مذکر و برخی مؤنث. پس اگر کوکبی اوفتد او3 درجه طالعی اندر درجهاء نیره، آن قوی تر باشذ اندر دلیل ور خیر و نیکوی4. و اگر در درجهآ مظلمه [و غیر آن اباشذ دلیل کنذ اندر مکروه [کم]. و هم چنین اگر مولودی ms036 باشذ او5 مسئله * از نر بوذ و آن کوکب و درجهآ طالع نر بود آن قوی تر بوذ اندر دلیل. و همچنین درجهاء مونث أناث را دلیل کنذ بر قوت. [و دایرهای برای درجات آبار و درجات نیره و مظلمه و مذکر و مؤنث صورت بکرده آمد تا عمل بدان آسان شود. و این دایرهای است در ذکر آبار. وم علامت مظلمه و نه علامت نیره و قه علامت قتمه وخ علامت خالی وف علامت فارغ است ].

و معرفة این درجات بجدول در بایذ نیشیذن6 اندر هر برجی بدرجات آنک

و تمام بود مقالت اول درین فصل بتوفیق الله و عونه والحمد لله وصلواته علی رسوله محمد و آله اجمعین1.

نا

الفصل الاول اندر ذکر کواکب السبعه والعقدتین وذو ذوابة وآن ستارگان کی مربوطاند بشمس. فصل 2 اندر ذکر خانهاء ایشان ومعرفة طول رباط. فصل 3 اندر ذکر شرف و وبال وهبوط. فصل 4 اندر ذکر حدود. فصل 5 اندر ذکر مثلثات. فصل 6 اندر ذکر وجه و اختلاف علماء در آن و دریجان. فصل 7 اندر ذکر نهبهرات. فصل 8 اندر ذکر اثنا عشریات. فصل 9 اندر ذکر نصیب وفرح کوکبان وجلب1 ایشان. فصل 15 اندر قوة حظها وشهادتها ومراتبها ودلیلها. فصل 11 اندر مشرقی ومغربی کواکب واجرام ایشان. فصل ms037 12 اندر سبب زیادة نور قمر ونقصان وی واستهلالش. فصل 13 اندر علة کسوف شمس وقمر. فصل 14 اندر ذکر رجوع کواکبان واستقامت ایشان. فصل 15 اندر طبایع کواکبان و اجناس ایشان و دلیلها(ی) وی. فصل 16 اندر الوان کواکبان و دلیلها(ی) ایشان اندر الوان وجواهر.

اما ستارگانی کی تأثیر ایشان بیشترست اندر عالم سفلی [یعنی ] زمین و آنچ اندر ویست از آنجا4 هفت کوکب است، بزرگاند و سیارهاند و آن این است: زحل، المشتری، المریخ، الشمس، الزهره، عطارد، القمر. و دو نقطهاند کی ایشان را رأس و ذنب خوانند و دهم کوکب را ذوذوابه خوانند و پارسیان گیسودار خوانند. وی مربوط است بشمس، سیرش وا شمس است و همی گردذ در احایین اعنی در وقت و دیذار بوذ اما5 را6 و بعضی علما گفتهاند کی چند ستاره است کی مربوط است [به ]شمس [وآن] اینست: عطیط وعریم7 وکلیم8 و سرموس و الکید و ذو ذوابه. و گفتهاند کی کید را سیر وی هم چون سیر جوزهر [خلاف توالی بروج ] ست الآ آنست کی وی ابطا

اما شمس و قمر این هر دو فلک را ببرذ و قوام عالم سفلی باین ایستذ و ماده2 بطر؟ حیوة میان ایشان است3. و ms038 پری اشجار و نبات و زرع بذین هر دو ایستد بسیر ایشان اندر فلک. و ازمان4 و هوا متصل است بشمس و زمین. و دریا متصل است بقمر و دلیل ور آنک مد و جذر اندر دریا دیذار بوذ زیراکی چون قمر ور آیذ از مشرق، دریا مد کند «49> و همی فزایذ هم چنانک ارتفاع قمر تا آن وقت کی بمیان آسمان آیذ آن وقت بغایت مد رسذ. پس چون از وسط السما(ء) در گردذ، مد وا پس آیذ (و) همی کاهذ تا آن وقت کی قمر هو شوذ5. پس چون قمر هو شوذ از وتد الارض مد واز آیذ (و) هم چنان همی افزایذ تا آن وقت کی قمر ور آیذ. و تغیر هوا و زمان از جهت شمس است و سیرش اندر بروج ظاهرست وهیچ استاره نیست کی سیر کوکبان6 [در] استقامت، و رجوعت کواکبان [و سایر حرکات] بذو بدانند [الآشمس]. و هیچ ستاره نیست کی تأثیر وی [در زمین] دیذارست چنانک شمس را وقمر را.

اما پنج کوکب اینست: زحل، المشتری، المریخ، الزهره، عطارد. این ستارگان را متحیره خوانند از جهت استقامت و رجوعت ایشان و ایشان فرا پذیرند یکدیگر را. و گرما و سرما ازین هر دو نیره باشذ و چونک حرارة7 شمس بذین کواکبان رسذ متحرق بکند8.

اما کواکب ذو ذوابه نحس است چونک از جرم شمس ور گردذ، شر پدیذار آیذ خاصه بشهرهاء آن برج کی پدیذار آمذه باشذ.

و [کوکب ]کید نحس است اگر مقارنه بوذ وا نحس و سعد1، [و شر و نحسش پدیذار [شود]، اول سال تیرست و چهل و چهار یزد جردیه اندر جوزا بوذ2 [کزی] (=27 درجه و15 دقیقه) و سیر وی غیر توالی البروج است راجع، هر سالی دو درجه و پنجاه

و من اینجا یاذ کنم اندرین فصل بیوت، پس، در پس آن، [سایر ]حظها. بدان هر استاره * را ازین [خمسهآ ]متحیره دو خانه است و هر یکی را از نیرین یکی خانه. پس (آن) هر دو برج (که) بزرگترین [فلک ] نیرین راست، [آن دو اسرطان <51> واسد است. و سرطان [برای ] بیت قمر از جهت آنست کی موافق طبع وی است اندر برودة و رطوبة. واسد [برای] خانهآ شمس است از قبل آنک موافق است واوی اندر حرارة و یبوسة. پس هر یکی ازین استارگان متحیره دو دو خانها1 گرفتند یکی [خانهای از] حیز2 شمس و یکی [خانهای از] حیز قمر. و ابتدا [کن ]ها گرفتن خانه [باکواکبی که به سبب رباط نزدیک تر است به ] حیز شمس [و آن] عطارد است و خانهاش [که از حیز شمس3 ] سنبله ms040 [است و از حیز قمر جوزا است ] پس بزرگترین رباطی عطارد راست. و [ابتداکن از حیز شمس خانهای که از پس سنبله است و آن میزان است و ابتداکن از حیز قمر برجی که ( پیش) ازجوزا می آید و آن ثور است. پس این دو برج خانه زهره است ]4. پس مریخ است و خانهآ وی آنک نزدیک است عقرب راست بشمس5 و آنک

اما معنی رباط آنست کی این ستارگان متحیره مربوط است3 بشمس، و دور باشند هر یکی بمقدار رباطش، پس راجع وا4 باشند و من اینجا یاذ کنم طول هر رباطی.

اما [رباط] عطارد بیست و یک درجه و سی5 دقیقه بشوذ پس راجع بباشذ. رباط زهره چهل و نه درجه و یازده دقیقه. و رباط مریخ هفتاد و هشت درجه بوذ. و رباط مشتری صذ و بیست درجه بوذ. و رباط زحل صذ وسی و شش درجه بوذ6 و معنی رباط این باشذ کی این ستارگان هر یکی بذین درجه کی بگفته آمذ پیش از شمس بشود ویرا رباط باشذ راجع ببایذ بوذن. و بعضی [علما ] گفتهاند قسمت بروج از وجه این رباط است 52- و شمس اندر نیمهآ اسد بوذ وقمر اندر نیمهآ سرطان. پس چون رباط این ستارگان بکشذ در دو جایگاه نیرین را، پس ببرذ. پس عطارد اندر دو برج باشذ (و آن) جوزا و سنبله بوذ، و زهره اندر ثور و میزان، و مریخ اندر حمل و عقرب، و مشتری اندر قوس و حوت، و زحل اندر جدی و دلو. پس ازین، علت برجهاست.

هر کوکبی را ازین کواکبالسبعه و عقدتین اندر بروج، جایگاههائی است که ایشان را شرف بوذ و ms041 عز بوذ و قوی فعل باشند در آنجا1. شرف شمس اندر حمل، قوتش اندر نوزده درجه از وی. شرف قمر اندر ثور، قوتش اندر سه درجه از وی. شرف رأس اندر جوزا، قوتش اندر سه درجه از وی. شرف مشتری اندر سرطان2، قوتش اندر پانزده درجه از وی. شرف عطارد اندر سنبله، قوتش اندر پانزده درجه از وی. شرف زحل اندر میزان، قوتش اندر بیست و یک درجه از وی. شرف ذنب اندر قوس، قوتش اندر سه درجه از وی. شرف مریخ اندر جدی، قوتش اندر بیست و هشت درجه از وی. شرف زهره اندر حوت، قوتش اندر بیست و هفت درجه از وی. واین شرف کواکبان است اندر بروج، اگر شرح کنم دراز بایستذ، اختصار بکرده آمذ برین.

الوبال: اما وبال، هر ستارهآ را اندر هفتم برج از خانهآ وی وبال بوذ. وبال شمس اندر دلوکی هفتم خانهآ وی است3. وبال قمر اندر جدی [که هفتم خانهآ وی است ]. وبال زحل اندر سرطان واسد [که آن دو مقابل جدی و دلوند و آن دو بیت زحل است ]. وبال مشتری اندر جوزا وسنبله. وبال مریخ اندر ثور و میزان. وبال زهره اندر حمل و عقرب. <53> وبال عطارد اندر قوس وحوت.

الهبوط : اما هبوط، هر کوکبی را اندر هفتم برج شرف، هبوط بوذ. هبوط آفتاب اندر میزان [یط (= 19 درجه) ]. هبوط قمر اندر عقرب [ح (= 8 درجه)]. و هبوط زحل اندر حمل [کا (- 21 درجه) ]. هبوط مشتری اندر جدی [یه (= 15 درجه) ]. هبوط مریخ اندر سرطان [کح (= 28 درجه) ]. هبوط زهره اندر سنبله [کز (=27 درجه) ] هبوط

و گفتهاند علماکی وبال هبوط الاصغر بوذ وگفتهاند کی چون کوکب اندر هبوط باشذ دلیل کنذ ورحبس و تنگی و چون دور وبال بوذ دلیل کنذ ور ترس و بیم و ضجرة.

و علما هر برجی را به پنج قسمت بکردهاند و هر قسمتی بیکی کوکب ms042 داذند کی موافق طبع قسمت بوذ (و) ویرا حد خوانند. پس شمس موافق مریخست اندر حرارة و قمر موافق زهره است اندر برودة. پس شمس را و قمر را در آنجا قسمت نیست زیراکی شمس بحد مریخ کارکنذ وقمر بحد زهره. و علماان اختلاف کنند [از ] کلدانیان و مصریان و رومیان و پارسیان واهل هند، وهر یکی را ور خلاف یکدیگر قسمتی است الا آنک معول ورسه1 قول است. یکی قول بطلمیوس صاحب کتاب الاحکام و دیگر قول هندوان2 و قول مصریان درست تراست و بیشتر استعمال کنند3 و ما هر دو قول اندر جدول یاذکردیم در وجه دیگر تا معلوم شوذ ان شااء) الله تعالی.

3 الحمل عالسنری الرمره [عطره المرخ رحل الستتری| انزمره عطرد المرت وحل الزهره عطارد المشتری| زحل المرخ وه عطارد انسنتری رحل اسرخ الثور

مرغ الزهره المشتری عطارد زحل المرخ |الزهره عطارد المشتری زحل العقرب القوس المشتری| الزهره عطارد زحل لم 252512 المشتری | الزهره عطارد زحل المریخ الجدی الزهره عطارد المشتری زحل المریخ عطارد المشتری ( الزهره | زحل المرخ الدلو عطارد الزهره المشنری المرخ عطارد الزهره المشتری| المرخ زحل الحوت الزهره عطارد المرخ الزمره المشتری ( عطارد المرخ زحل

و کواکب را حظی است اندرین بروج ویرا مثلثات گویند و هر سه برجی ور یک طبیعت باشند چون مثلثهآ ناری وهوائی وارضی ومایی، خذاوندان این سه کوکب موافق باشند [در طبع و مذکر بودن و دو کوکب از آنها اصلی باشد ] و یکی متشارک باشذ با ایشان [پس خداوندان ناری یعنی حمل واسد و قوس، ms043 در روز شمس و مشتری است و در شب نخست مشتری و سپس شمس است یعنی جا به جا میشوند و شریک آن دو درشب و روز زحل است.

و مثلثهآ ارضی که ثور و سنبله و جدیاند، خداوندان ایشان در روز زهره و قمر است و در شب قمر سپس زهره، و شریک آن دو در شب و روز مریخ است.

و مثلثهآ هوایی که جوزا و میزان و دلواند، خداوندان ایشان در روز زحل و عطارد است و در شب عطارد، سپس زحل و شریک آن دو در شب و روز مشتری است.

و مثلثهآ مایی که سرطان و عقرب و حوتاند خداوندان ایشان در روز زهره و مریخ است و در شب مریخ، سپس زهره و شریک آن دو دز شب و روز قمر است ].

چنین کی بذین جدول نموذیم [خداوندان مثلثات روزی و شبی را] تا خوارتر1 باشذ و آسان تر بوذ آموزنده را بتوفیق الله و عونه.

المریخ عطارد المشتری الزهره الشمس القمر المریخ الزهره زحل الشمس القمر المریخ

الاسد الجدی الدلو الحوت

المریخ القمر الزهره زحل المریخ القمر الزهره زحل الزهره زحل

المریخ زحل الزهره الشمس المریخ زحل الزهره المریخ زحل الزهره الشمسالمریخ زحل

عطارد عطارد

حمل الثور | الجوزا السرطان الاسد السنبله المیزان (العقرب | القوس الجدی ( الدلو (الحوت

القوس المریخ الزهره عطارد | القمر الشمس عطارد الزهره المریخ المشتری زحل | زحل المشتر

زحل المشتری لمشتری المریخ القمر الشمس عطارد الزهره المریخ المشتری زحل زحل

القمر الشمس عطارد الزهره

و هندوان را ms045 اندر بروج قسمتی و حظی کردهاند (و) ویرا نهبهرات خوانند. هر برجی بنه قسمت بکردند، هر قسمتی سه درجه و بیست دقیقه. پس هر یکی بیکی کوکب داذند. اول حمل، قسمت نخستین خداونذش (حمل) را داذند وقسمت دوم، خذاوند ثور را داذند و قسمت سیم، خذاوند جوزا را داذند و برین ترتیب [خداوندان توالی بروج را ] همی دهند. تا بآخر قسمت از حمل [به خداوند برج نهم که مشتری است] آیذ (و) نه برج بشوذ (که) قسمت بقوس رسذ. (سپس) نخستین قسمت زان ثور، خذاوند جدی را بوذ (و سپس خداوند دلو و) پس خذاوند حوت را (که زحل است). هم ورین مثال وصف بکرده آمذ و بجدول بنهاذه آمذ تا سهل باشذ. ور آن سو صورت بکرده آمذ تا بعین ببینند.

سمة لعمل النر الجوا السرطان الاسد السلد المینان العقرب |القوس الجدی الدلو |الحوت القسمة

عطارد (22 درجه) کع (20 دقیقه)ک ت الزهره الشر المرغ زعل الاهره القمر المربخ زحل | الزهره القمر المرخ | زحل 26 درجه) (40 دقیقه) المرغ النمس[ الزهره زعل المرخ الشم الزهره | زحل المرخ الشمس| الزهره (زحل (30 درجه)

وکواکب را اندر بروج قسمتی1 است و حظی است [که ما جایگاهشان را در بعضی از مواضع فلک طرح 2 میکنیم ] (و) ویرا اثنا عشریه3 خوانند و بدانستن آن باشذ کی اندر مسئلی 4 او5 مولودی در نگری و سیر کواکبان بدانی اندر بروج، کی بآن درجهاکی باشند. پس آن برج ms046 کی طالع باشذ درج وی اندر دوازده ضرب کن. پس، از اول برج از آنچ از ضرب حاصل آیذ هر برجی را سی درجه بفکن آنچ کمتر از سی بماند و اشمار6 بوی برسذ بذان برج کی برسذ اثنا عشریة [آن کوکب ] آنجا باشذ بذان درجه [که کمتر از سی بود].

مثال چنان باشذ کی مشتری اندر حمل باشذ بیازده درجه و خواهی کی جایگاه اثناعشریه بدانی، درج مشتری اندر دوازده ضرب کن، یازده درجه اندر دوازده، صذ و سی دو7 باشد. پس سی درجه حمل را [که مشتری در آن است ] بفکن و سی ثور را و سی جوزا را و سی سرطان را [که آن صد و بیست (درجه) باشد ]، پس دوازده درجه از برج اسد ] بمانذ. (و آن) اثنا عشریه [مشتری ] باشذ بدوازده درجه. [پس این (چگونگی) شناخت اثنا عشریه کواکب و اخراج آن است ].

مثال : چنانک نیمهآ اول از حمل خذاوندش را بوذ مریخ را، و نیمهآ دوم از حمل زحل را، کی خذاوند برج جدی است (و) دهم برج است. و هندوان را عملی3 دیگر است کی ایشان (را) نیمهآ اولین از برج، خذاوندش را بوذ و نیمهآ دوم خذاوند برج نهم را بود. مثال چنان باشد کی نیمهآ اولی از حمل، خذاوندش را باشذ مریخ را، و نیمهآ دوم مشتری را، (که) خذاوند برج قوس <61> نهم برج است.

فرح الکواکب: اما فرح کواکبان ور چهار وجه است اول حلی4 بکردن از5 بیوت لک از طالع. و چنانک عطارد را فرح اندر برج طالعست و قمر را فرح اندر برج سیم [ازطالع] است و زهره را فرح اندر پنجم است از طالع، و مریخ را فرح اندر برج ششم از طالع، وشمس را فرح اندر ms047 نهم برج از طالع، و مشتری را فرح اندر یازدهم برج از طالع، و زحل را اندر دوازدهم برج از طالع. و فرح دوم حلول کواکبان مذکر اندر برجهاری) مذکر، و مونث6اندر برجها(ی) مونث. چنانک فرح مشتری اندر قوس و فرح زهره اندر ثور7، و فرح سیم کون8 کواکبان علوی اندر مشرق و سفلی اندر مغرب، و فرح چهارم حلول کواکبان مذکر اندر ربع مذکر از فلک، و شبی اندر ربع مونث، الا عطارد کی وی

و حظ کواکبان اندر بروج بسیاری است الا آنست کی از آنجا4 پنج قوی تراست اندر دلیل وبیشتر استعمال کنند اندر همه اعمال، و آن بیت است «62» و شرف و حد و مثلثه [و] وجه. بیت را پنج قوت است یعنی پنج شهادت و شرف (را) چهار قوت و حد را سه قوت و مثلثه را دو قوت [و] وجه را یکی قوت. [بطلمیوس حد را بر بیت مقدم می داشت و برای حد پنج قوت قرار داد، برای بیت چهار قوت، برای شرف سه قوت و برای مثلثه دو قوت و برای وجه یک قوت ]. و گفت حد دلیلست ورقدر چیزها و مرتبتها [و ارزش آنها ]. وجه دلیل است ور وجه اچیزی5 (که) دلیل کند ور آن.

وین مثال بگویم اندر حلول کواکب اندرین حظها. مثال بکنم [به آن ]: اماکواکب که درخانهآ خویش بوذ واقوة هم چنان باشذ کی مردی اندر خانهآ خویش باشذ [و قوی در کارش]6 و آنچ اندر شرف بوذ چنان باشذ که ms048 اندر مملکتی باشذ سلطانی [و جایگاه

اما تشریق و تغریب کواکبان: هرکوکبی کی بامداذان ور آیذ پیش از شمس مشرقی 63» بوذ ویرا شرقی گویند و هرچ نماز شام بینند اندر مغرب ویرا مغربی گویند، وی از پس آنک2 آفتاب هو شده باشذ3. آن کواکب4 کی اول شب ورآیذ و بآخر شب هو شوذ ویرا شب آهنگ خوانند.

و قوة کواکب علوی اینست: زحل [و] مشتری [و] مریخ اندر مشرق و قوة سفلی اینست : زهره [و] عطارد و قمر اندر مغرب. و معنی علوی آن باشذ کی [کواکب] افراز فلک شمس باشند و سفلی آن باشذ کی [کواکب ] اندر زیر فلک شمس باشند و هر یکی را ازین کواکبان، شعاع ورافتذ ورپیش و پس [و] ویرا جرم5 خوانند و جرم شمس پانزده درجه پس و پانزده درجه پیش (باشد) و هر کوکبی (که) از شمس پانزده درجه نزدیکتر بوی [باشد ]، بزیر شعاع در باشذ [و] چون پانزده درجه دورتر بوذ از شعاع،

زحل والمشتری والمریخ، این سه کواکب ابطا سیرتر باشند از شمس، اینان از پیش شمساند چون شمس [به ms049 آنها ] نزدیک بوذ و [دیگر غربی نباشند مگر آنکه ] میان شمس و میان مشتری (1) و1 زحل بیست و دو درجه بوذ (ا) و بیشتر ودر پیش آفتاب باشند. و (همچنین) [اگر] میان شمس ومریخ هجده درجه بوذ (1) و بیشتر [از آن] پس اگر بعد کمتر از این درجه بوذکی یاذکرده آمذ غربی نباشذ و اندر شعاع شمس بوذ و شمس نزدیک بوذ با ایشان، تا پانزده درجه بشوذ راست، آن وقت آن جایگاه باشند کی کنار روشنیه2 گویند. پس چونک از پانزده درجه بکاهذ محترق بباشند (و) ویرا همرو شنیه3آ خوانند 64» [تا اینکه در قلب خورشید قرارگیرند ]تا آن جایگاه (که) میان کوکب4 و میان شمس پانزده دقیقه بوذ او5 کمتر محترق باشذ پس آن وقت ویرا صمیمه خوانند و آن وقت قوی بوذ اندر دلالت بیکی حال در، تا شمس از آنجا بگذرد پانزده دقیقه، پس محترق خوانند. الا آن بوذ کی این احتراق سبکتر بوذ از احتراق اولین. پس چون شمس از زحل و مشتری شش درجه بگذرذ و از مریخ ده درجه، آن وقت مشرقی6 باشند بنزدیک بطلمیوس و ذوریثیوس7 چنین است. اما بنزدیک علما(ء) مصر و بابل چنانست کی مشرقی آن باشذ کی شمس پانزده درجه بشوذ. پس چونک بپانزده درجه ببوذ راست، آن وقت کنار روشنیه8 بوذ. پس چون بیشتر ازین بباشذ مشرقی بوذ و قوی بوذ اندر تشریق و دلالت تا آن وقت کی شمس سی درجه دور

اما زهره و عطارد اینان هر دو سریع سیرترند از شمس، پس چونک ازین هر دو استاره یکی وا شمس اندر برجی باشند اندر یک درجه و میانشان کمتر از پانزده دقیقه بوذ صمیمی گویند و چون مستقیم باشند اندر پیش آفتاب باشند و از شعاع بشذه باشند پس چون نوزده درجه ms050 دور بباشند یا1 بیشتر، آن وقت مغربی باشند و قوی باشند [و] ایشان را بمغرب وینند2 پس آفتاب فرو شذن. پس چون بنهایة رسیذ از3 دوری شمس و بغایت رباط شوند راجع بباشند بشمس، تا بنزدیک مقدار نوزده درجه آیند یا کمتر [از آن ]، پس آن وقت محترق بباشند اندر رجوعت <65» [تا در پشت آفتاب قرارگیرند] و شمس اندر پیش ایشان اوفتذ. بمقدار نوزده درجه، پس مشرقی باشند (و) ور آیذ از پیش آفتاب و پدیذ باشند بامداذان تا آن وقت (که) مستقیم بایستند وسریع السیر بباشند و بآفتاب اندر رسند. و اما حال ایشان اندر کنار روشنیه4 و هم روشنیه5 و صمیمه فحال 6کواکبان علوی اندر بعد [باشذ ]. اما قمر سریع السیرترست از شمس (و) ویرا رجوعت نیست [و بعضی علما گفتهاند که رجوعتی گند دارد ] (و) چون بآفتاب ها رسذ و نزدیک باشذ بذو، پیش (از) آفتاب ور آیذ بامداذان (و) شرقی باشند. و چونک میان وی و میان شمس کمتراز دوازده درجه بوذ اندر شعاع باشذ محترق [و] ویرا محاق گویند تا آن وقت کی از شمس دوازده درجه بشوذ و بینند شبان هنگام اندر مغرب، آن وقت مغربی خوانند.

اما نور قمر از شمس است و روشنائی وی از آنجاست و جسم قمر نیمی روشن است و نیمی تاریک و روشنی وی از روشنائی آفتابست کی ور وی افتذ. پس اگر وا شمس بوذ آن نیمهآ تاریک مقابل اما1 باشذ تا از شمس جذا وا2 باشذ و دیذار بوذ3 اندر مغرب شبانهنگام4. پس روشنی وانیمهآ اما1 افتذ وشعاع شمس ورافتاذه باشد وروی، (و) مانندهگانی5 [به قوس ] بینی، ویرا روشنی از استدارهآ کرهآ قمر. و هر چ از شمس دورتر همی بوذ روشنی دیذار ویشتر6 همی بوذ تا آن وقت کی مقابل شمس بوذ7، آن وقت آن نیمهآ روشن همه مقابل اما1 باشذ ویرا بدر خوانند و پارسیان فرماهی8 خوانند تا از استقبال بشوذ آن ms051 وقت کی کرهآ قمر از اما9 و101 گیرذ اندکی بمقدار سیرش، و نیمهآ تاریک وا ما سواهم کنذ11 66» تا بنزدیک شمس شوذ و اندر شعاع شمس شوذ و بیرون شوذ12 و پدیذ آیذ شبان هنگام اندر مغرب و مانگ نو13 بوذ. پس چون مقدار

اگر (ماه) اندر حمل و حوت باشذ و اندر پیش آفتاب باشذ و میانشان ده درجه توانستن بوذ بشایذ1 دیدن، اگر اندر ثور و دلو بوذ و میانشان یانزده2 درجه بوذ بشاهذ2 دیذن اگر اندر جوزا و جدی بوذ و میانشان دوازده درجه بوذ شاهذ4 دیذن، و اگر اندر سرطان و قوس بوذ بچهارده5 درجه بشاهذ دیذن، و اگر اندر اسد و عقرب [به شانزده درجه ] بوذ بشایذ دیذن، اگر اندر سنبله و میزان6 بهجده درجه بوذ [بتوان دیدن ]، پس اگر عرض قمر اندر شمال بوذ بشایذ7 دیذن بکمتر از این درجهاکی یاذ کردیم بمقدار نیم درجات عرض، واگر عرض اندر جنوب باشذ اندر هر برجی نشاهذ دیذن الا بویشتر98 ازین درجها بمقدار نیم [درجات ] عرض جنوبی، ازیراکی شمالی پس از درجات فرو شود و جنوبی پیش از درجات فرو شود و صورت بکرده آمذ زیادتی و روشنائی قمر و ساعات ور آمذن [و فرو شدن ] وی اندر شب و جدول بکرده آمذ تا دیذار اندر اوفتذ آموزنده را هر شبی را از ماه بمقدار روشنی وی.

المعاق یللع بعد ستب ساعات- وستب اسباع ساعات مححمیه نستبت یلملع بدمته سامات هم می بنی م ام ممحا ام

بدانک کسوف شمس از قمر بوذ و کسوف قمر ms052 از زمین و پیش از این بگفته آمذ کی نور قمر از شمس است پس اگر قمر مقابل شمس بوذ اندر قرب رأس او1 ذنب، اینجا ک وی را عرض نبوذک میل کنذ از ظل زمین، و ممر وی اندر ظل زمین باشذ کی زمین نور شمس بپوشذ از قمر، آن وقت ماه را منکسف بینند تا آن وقت کی از ظل زمین بگذرذ و نور آفتاب ور وی افتذ آن وقت آن کسوف بشوذ. ازین جهت را کسوف قمر نباشذ الا باستقبال شمس اندر شب چهاردهم از ماه. پس اگر قمر وقت مقابله اندر حقیقت نقطهآ رأس یا ذنب باشذ پس همهآ قمر منکسف باشذ و مکث کنذ اندر وی چند ساعة. پس اگر باستقبال باشذ و میان وی و میان نقطهآ رأس یا ذنب درجه (ای) در بوذ ویرا عرض باشذ کی زمین از ما بپوشذ برخی از نور قمر (را) پس بعضی منکسف باشذ (و) ویرا مکث نبوذ. اماکسوف شمس نبوذ الا بآخرماه باجتماع قمر چون مقارن بباشذ بنزدیک رأس او2 ذنب آنجایگاه کی قمر را عرض نبوذکی میل کنذ از جسد شمس، [بگذرد] قمر3 میان بصراما4 ومیان جسد شمس، پس بپوشذ شمس از ما، زیراکی شمس افراز قمر5 است آن وقت منکسف بینند. پس چونک اتفاق افتذ مقارنهآ ایشان اندر حقیقت درجهآ رأس

گوئیم رجوع ایشان بریدن رباط باشذ و این پنج کوکب مربوط است بشمس، سنه افرازند و دواند زیر آن [و] فلکهاکی اندر زیر است تنگتر3 است از فلک شمس و کواکب زیرین سریع سیر باشند از جهت تنگی فلک. و زهره و عطارد چونک از شمس بشوند بمقدار رباط خویش راجع بباشند بمقارنهآ شمس، و اندر دیگر جهت شوند بمقدار رباط، پس استقامت گیرند.

اما قمر فلک تدویر وی کوچک است [و] ویرا رباط نیست از جهت مشارکة شمس اندر نور4 وقوة [و] ویرا رجوعت نیست. و گفتهاند کی دیر روشی وی رجوعت وی باشذ.

اما کواکب علوی را فلک فراخ تر است از فلک شمس و رجوعت نکنند تا [وتر و رباط آن ] مسترخی نباشذ. پس چونک مسترخی بوذ راجع بایستذ تا آن وقت کی وا وتیره5 خویش آیذ پس از آن مستقیم بباشذ، ازیرا رجوعت زهره و عطارد بمقارنهآ شمس باشذ و رجوعت کواکبان علوی بمقابلهآ شمس باشذ (و قمر) ویرا رجوعت نیست و نزدیک است بشمس.

اما مدة رجوع کواکبان: درازترین رجوعت زحل چهار ماه و بیست1 روز و هفت ساعة و نیم بوذ و کوتاه ترین رجوعت زحل چهار ماه و هجده روز و دوازده ساعت و ثلث، و درازترین رجوعت مشتری چهار ماه و سه روز و بیست و دو ساعت بوذ، و کوتاه ترین سه ماه و بیست و ms054 هفت روز و یک ساعت، و درازترین رجوعت مریخ سه ماه و هفت روز و چهارده ساعت و نصف [و] عشر ساعة باشذ 71> و کوتاه ترین یک ماه و شانزده روز و سیزده ساعت و ثلثی 2 ساعت و نصف عشر ساعة، و درازترین رجوعت زهره یک ماه و پانزده روز و بیست و یک ساعت و ثلثی ساعت، و کوتاه ترین یک ماه و هفت روز و هجده ساعت [و دو ثلث ]، و درازترین رجوعت عطارد بیست و دو روز و بیست ساعت و نیم بوذ، و کوتاه ترین بیست و یک روز و دو ساعة. اینجا یاذ کنم طبایع کوکبان و اجناس ایشان و دلیلهاشان.

زحل: زحل فعل سردست و خشک است خشکی اندکی از دوری وی از حرارة شمس و بخارات زمین و نحس است ونر است و روزی است، سرد و خشک است و تلخ و شور و تاریک است و دلیلست ور آبار و زمین و میاه و بناها و فکرة و جهل و پیری و مکر و حسد و غدر و فریفتن و داروها و مرگ و میراث و مشایخان و مسکینان و غربت3 دراز و بکمی آمیختن وا مردمان و زندان و وثاق4 و دهق5 [و مردم گران جان16 و بنده وسواس و بخیلان و گورکندن و نباشی کردن و دباغی [و] آنان کی عیب کنند

المشتری : اما مشتری فعلش قوی است، معتدل مزاج است. جایگاه خویش را میان سردی زحل و گرما(ی) مریخ و هم چنین گرم و تر است هر دو (و) فاعل باشذ باذهای برنده را و سعدست 72> و نرست و روزی است و طبعش گرم و ترست هوایی است معتدل و سیرین4 و چرب است [و]دلیلست ور زیرکان5 ور فقها و قاضیان [ما بین مردم] ms055 و فرزندان و فرزند فرزندان و فهم و حکمت و تعبیر خواب کردن و راست گفتن و دین و عبادت و فقه و ورع و احتمال و عدل و فلح6 و ریاست واشراف و رغبت اندر مال جمع کردن و مستغلات و صدق دوستی و دوستی عمارت و وفا به7 عهد و امانت نگاه داشتن [و جوانمردی ] و نیک خویی و بها و زینة و شکل و جمال و خنده (و) بسیار سخن و فصیح زفان وبسیار نکاح و خیر دوست بوذ و (از) شرکراهیت دارذ و دلیلست وردین9 نصرانیان.

المریخ: خشک است خاصه وقوی است وطبیعتش 10 محترق است، ماننده است لون وی (به لون) آتش11 وقوتش از شمس است و نحس ماذه است و شبی است وگرم و خشک است، آتشی و صفرایی است و طبعش طلخ12 است، جسمش از آتش است3

الشمس : گرم وخشک است [و] سعدست بنظر [از] تثلیث و تسدیس، نحسست بمقارنه و مقابله و تربیع، نرست و روزی است، [گرم (و) خشک ms056 ](و) شور است [و] دلیلست ور نفس حیوانی7 و نور و روشنایی و عقل و معرفة [و] ور پاذشاهان و رئیسان و شریفان و دلیلست ور بسیاری مردمان و قوة و غلبه و شاذی و صلف8 و سخن9 [و بسیار] دوست داشتن [زر] و بسیاری سخن و بمقارنه بذی کننده [و نهایت بدی را آشکار کردن ] و دلیلست ور کار پذران و میانه کارهای براذران و دلیلست ور آتش پرستان و آب گاهها [و درختان].

عطارد : اما فعل عطارد بیشترین آنست کی ترطیب و تجفیف راستاراست 2 است. وقت بوذکی رطوبت انتشاف کنذ و خشک بوذ زیراکی وی دور بنشوذ از جرم شمس. وقت بوذکی تر بوذ بقوت روشنایی و نزدیکی وی بقمر و بخارهاء زمین و باذ برنده2 باشذ، لطیف طبع است، میل کنذ بهر طبعی واهر مزاجی بیامیزذ. و دلیلست ور جوانان و براذران کوچک، وظایف4 دوست بوذ و پذر پسر5 بوذ و دلیلست ور وحی انبیاء و عقل و نطق وکلام واحادیث واخبار و کتابة ونیکوی تعلیم وفطنه ms057 و مناظره و ادبها و فلسفه وهندسه ونجوم [وکهانة] و فال و زجر و حساب و مساحت وکتبهاء غامض و بلاغة وزوذ سخن باشذ. دلیلست ورشعر، شیرین سخنی و دروغ و دیوانها و خراج [و جوالی ] و سعایت و زور وکتبها(ی) مفتعل و دیذار بکردن چیزها(ی)6 پوشیذه،

القمر: فعل وقوتش ترطیب است و مشارک شمس است اندر حرارة بمشارکی بسیار بسبب ها پذیرفتن روشنایی از وی، و ماذه است <75» و شبی است وتر و سرد است [و برای شرکت در هر چیزی، سعد نیر است] و دلیلست ورابتدا (ی) کارها و پاذشاهان و اشراف و زنان پاذشاهان و خلفا و سعادات اندر معاش و فقه و دین و علوم علوی و بسیار فکرت اندر چیزها وهندسه و زمین و میاه وکشت و [هر ازن آبستنی[ و مادران ] و تربیة6 فرزندان و خواهران بزرگ و رسولان و حبرها7 و دروغ و نمامی، و پاذشا است وا پاذشاهان و بنده است وا بندگان، (و) بذویر8 باشذ، بد دل1 است، سلیم الصدر است وگستاخ است با مردم10، سر بنپوشذ (و) دلیلست ور بسیاری علت و عنایت بصلاح تن و موی بستردن و فراخی طعام دادن و کم نکاح و دلیلست ور حیوان پرستان.

الرأس: وا سعد یاری کنذ، وا نحس یاری کنذ [اگر در عقدهآ وی باشد]، گرم وتر11 است و دلیلست ورارتفاع و شرف.

زحل: اما زحل سیاه و سبزست ms058 [و] دلیلست ورجامهاء سیاه وسرخ1 و دیبا، ویرا از جواهر آهن، و [در دستش ]سلاح عظم2 [است ]. المشتری: اسپیذ است، افراز(ش) نیمه سبزست3، دلیلست ور جامها4 (ی) لون حلی [و] از جواهر زر و سلاحش تسبیح است.

لمریخ: سرخ است اشقر [و] دلیلست ور جامها(ی)5 صوف، [رنگش ] آنچ کی مانند خون بوذ (و) از جواهر سرخ روی6، و سلاحش شمشیر.

الشمس: سیاه است، گندم گون است، دلیلست ور جامها(ی) پرنیان و لون زر 76» از جواهر [جوهر] سرخ7 مرتفع و سلاحش عمود.

الزهره: سرخ واسپیذ است [و] دلیلست ور جامها(ی) سرخ8 و اسپیذ و سبز و از

عطارد: لون وی چون لون ریاحین، دلیلست ور جامها(ی) زنجاری1 والکحلی و موردی (و) اسپیذ، از جواهر ارزیز2 و سلاحش قضیب از زرکی نقش کنذ بوی نامها.

القمر: اسپیذ و سبز و سرخ است و دلیلست ور جامها(ی) سرخ واسپید وز جو(1) هر برنج وسلاحش ذانه3.

الجوزهر: لونش لون خونست و دلیلست از جواهر ور سلپ4.

ذو ذوابة: لون وی چون لون دخان است وجواهرش مس است. زحل: سلطانست ورگوش و شق راست واسپرز و هرچ [در] اندرون باشذ. المشتری: سلطانست ور هر دو ران و ساق و رحم و نطفه و جگر و حدقه. المریخ: سلطانست ور سر و جگر و معده. الشمس: سلطان است ور چشم راست5 و دل و مزغ6 سر و پای راست. الزهره: سلطان است ور فرج وذکر وحلقوم ومانند این. عطارد: سلطانست ور هر دو دست و هر دو دوش و انگشتان و زبان و ملازه و زهره و جایگاه شکم. القمر: سلطانست ور چشم چپ و معده و شش. الجوزهر: سلطانست ور روذه، التقات وی ببروج چون التقات امعا(ء) روذ(ه).

الحمل: ویرا ارتفاعها(ی) دشت است و گوسفند نگاه داشتن و امکنه1 کی آنجا آتش کنند و مأوی گاه دزدان و خانها2 بسقف و چوب. الثور: ویرا زمینها(ی) اندک میاه کی کشت کنند بآب [باران ] و جایگاههایی کی ببن3 کوه نزدیک است و بساتین و باغها و درختها و اماکن پیل و گا(و). الجوزا: ویرا کوهها و جا(ی) گاهها(ی) نو از زمین و [شن زار و] افزارها و جایگاه صیادان و جایگاه نردبازان و لهوکنان و مغنیان. السرطان: ویرا [درختستان ]، کنارها(ی) دریا و کنارجویها و جایگاه درختان میوه دار.4 الاسد: ویرا جایگاه بیابان [و] وادی صعب و زمینها(ی) نرسیذ(نی)5 و منزل گاه پاذشاهان وکوشکها وکوهها وافزارهاء بلند [و قلهها ] وحصنها(ی) نیک [بلند]. السنبله: ویرا جایگاها(ی) 78» کشت کننده و منزل گاه زنان و نزهت گاه و لهوگان. المیزان: آنچ کشت کنند ور سر کوهها و هر جای کی درخت اندر بوذ و جایگاه صید و همهآ مرصد و راه و جایگاه بزرگ و دشت. العقرب: ویرا جایگاهها(ی) رز و خانها و آنچ کی اندر خانه و بستانها و جایگاهها(ی) گنده و پلیذ و زندان و جایگاه غم واندوه وخرابات وحجرة العقارب. القرس: ویرا بستانها و هر جایگاهی کی وقت ms060 اندر وقت آب دهند و جایگاه هیربذان6 [و

بدانک هر ملکی را از ملوک نواحی طالعی است و استاره 6کی دلیل بوذ وروی [و] ور احوال وی اندر حکم کلی وقول مجمل بیرون (از) طالع مولود ایشان [که بدان تولد یافتهاند].

پس طالع ملوک مرو روذ «80» و طالقان حمل است [و] نجمش زحل. وطالع ملک ایران شهر و نیشابور1 ثور و نجمش زهره. و طالع ملوک فارس جوزا و نجمش عطارد. و طالع ملک کرمان و سیستان2 سرطان و نجمش عطارد. و طالع ملک ری و قومس اسد و نجمش قمر. و طالع ملک اصفهان و تخارستان سنبله و نجمش مشتری. و طالع ملک اهواز میزان و نجمش زهره و طالع ملک سواد عقرب و نجمش مشتری3 و طالع ملک سمرقند قوس و نجمش مشقری. و طالع ملک آذربیجان جدی و نجمش زهره. وطالع ملک روم و ماسبذان4 دلو [و ]نجم ملک روم مریخ و نجم ملک ماسبذان5 زحل و طالع ملک گیلان و دیلمان حوت نجمش مریخ.

علما قسمت کردند هفت روز هفته را ورکواکب السبعه و ساعات وی (را نیز) ور کواکب [هفتگانه ] قسمت کردند [و] هر روزی ازین ایام هفته کوکبی را دادند. شنبه زحل را، یک شنبه شمس را، دوشنبه قمر را، سه شنبه مریخ را، چهارشنبه عطارد را، پنج شنبه مشتری را، آذینه زهره را. پس قسمت کردند ساعات روز (را که) هر روزی دوازده ساعت زمانی (است) همیشه، و دوازده ساعات1 [شب را نیز] ورکواکب قسمت کردند [پس ساعت اول هر ms062 روزی از آن خداوند آن روز است. و ساعت دوم از آن کوکبی است که در فلک در پس (آن کوکب نخست) آید و ساعت سوم از آن کوکبی است که در فلک به دنبال کوکب دوم آید. پس ترتیب ساعات بر ترتیب افلاک است تا دوازده ساعت زمانی به پایان رسد و خورشید غروب کند. سپس خداوند ساعت سیزده، خداوند آن شب است و از آن ساعت اول است و ساعت دوم شب از آن کوکبی است که به دنبال خداوند شب آید، پس ترتیب ساعات بر ترتیب کواکب افلاک است تا دوازده ساعت شب به پایان رسد. پس خداوند روز دوم، همان کوکبی است که پس از گذشتن ساعات شب بدان منتهی گردد و بدین سان با قسم اول موافق افتد. و مثال آن است که شنبه، از آن زحل و ساعت اول از آن اوست و ساعت دوم از آن مشتری است که در فلک به دنبال آن آید و ساعت سوم از آن مریخ و ساعت چهارم از آن شمس و پنجم از آن زهره و ششم از آن عطارد و هفتم از آن قمر و هشتم از آن زحل و نهم از آن مشتری و دهم از آن مریخ و یازدهم از آن شمس و دوازدهم از آن زهره است. پس آنگاه ساعات روز شنبه به پایان میرسد و ساعت سیزده به عطارد منتهی میشود و آن اول ساعات شب شنبه است و عطارد خداوند آن شب است و ساعت اول از آن اوست و

84 اتفاق افتذ مبتدی را اول حساب الجمل بایذ، و من [اول ] اینجا یاذ کنم ذکر این حساب [وسپس تقویم را ] وحسابه علی ما فی هذه الصورة: ابجد، هوز، حطی، کلمن، سعفص، قرشت، ثخذ، ضظغ. ب ج د ه و ز ح ط ی ک ل م ن س یک دو سه چهار پنج شش هفت هشت نه ده بیست سی چهل پنجاه شصت 6 ف ص قر شتث خ ذض ظغ هفتاد هشتاد نود صد دویست سیصد چهارصد پانصد ششصد هفتصد هشتصد نهصد هزار

اما [در اول ] وجه [از] تقویم، در وی ذکر ساعات بوذکی شمس اندر وی شوذ. اول ثانیه2 از حمل [و] طالع آن وقت وجایگاه کواکبان، وی طالع تحویل سال نجومی است شمس (را) کی ورافتذ اندر آن ms065 ساعت کی شمس اندر حمل آیذ [و] طالع آن اساعت] باشذ و حکم سال [و آنچه اتفاق افتد ] از آنجا بوذ.

اما وجه هرشهری1 [طولش ] مقسوم ور پانزده سطر [است بچز سطری که بر آن نام ماه است. پس در سطر اول آن اسمهایی مذکور است که استخراج حساب آنها در ذیل آن آمده است. و حساب سی روز در ده سطر است و هر دو روز از ماه در یک خانه نهاده شده است و عرض2 تقویم چنانکه رسم کردهام و بیشتر معمول است به طول و عرض تقسیم شده است و در رویهآ تقویم نشان دادهام تا مثالی باشذ بر آنچه گفتهام و به ذهن نزدیکتر آید و فرا گرفتن آن بر آموزنده آسان گردد]. چنین کی در جدول یاذ کرده آمذ اندر آن روی.

اول سطر از عرض نام ایام الجمعه3 باشذ [که ] اینست: [یکشنبه، دوشنبه، سهشنبه، چهارشنبه، پنج شنبه، (جمعه)، شنبه و شکل آن به حساب جمل آن است که چون یک شنبه آغاز ایام هفته است به صورت او دوشنبه ب و سه شنبه ج و چهارشنبه د و پنج شنبه ه و جمعه و و شنبه ز است. و این جدول شکل ایام هفته است:

یکشنبه، دوشنبه، سه شنبه، چهارشنبه، پنج شنبه، جمعه، شنبه]

و5

و بعضی علما بجای صفر4 ز[1 ای کنند و اندر اول روز از آن ماه اندر سطر اول، صورت آن روز باشذ کی چنانک اندر آن روز در شده باشذ. چنانک ماه فروردین روز نوروز اندر سال تیرست و چهل و پنج5 یزدجردیه (و) چون آن سال روز چهارشنبه (بود) پس اندر اول سطر نوشته باشذ د پس هکی صورت پنج شنبه باشذ پس و پس 5 پس ا پس ب پس ج پس باز آید بروز د ورین6 مثال همی نویسند تا بآخر ماه.

622 3شنبه281815ثور3020 4 شنبه اجدی

88> پس ابتدا کنذ از اول ماه کی نخست الف نوشته باشذ [و در حاشیه تقویم بحد الف که نام ماه آمده توقیع ماه را مینویسیم ] (و) روز بروز همی افزایذ [ازالف آتا بآخر اگر ماه نو سی روز بوذ غلامت آخر ماه این بوذل ms067 (= 35).

اندر سطر سیم نام [روزهای ]ماه1 بپارسی نوشته باشند چنین: هرمزد،2 بهمن، اردیبهشت ، شهریور،3 اسفندارمذ، خرداذ، مرداذ، دیبآذر، آذر، آبان، خور، ماه، تیر، جوش، دیبمهر، مهر، سروش، رشن، فروردین، بهرام، رام، باذ، دیبدین، دین، ارد، اشتاذ، آسمان، زامیاد4، مهرسفند5، انیران.

پس این نام روزها(ی) پارسی است. این سی روز (را) اندر هر ماهی نام یکی است اما ایام مسترقه کی اندر آخر ماه آبان نوشته باشذ نخستین این باشذ اهنود، [دوم] اشتود، [سوم] اسفندمذ [چهارم ] وهوشتر [ پنجم ] وهشتوایشت. [و نام این روزها به عربی] (چنین است) : [الهنبر6 والهنزبر7 و قالب الفهر8 وحالق الظفر9 و مدحرج البعر10 ]1

(و) این سطر چهارم نام ماهها(ی) سریانیان [و] اول ماههاشان این باشذ: تشرین الاول لا، تشرین الاخرل، کانون الاول لا، کانون الاخر لا، شباط کح وربع، اذار لا،

پس ابتداکنذ ازالف اندر سطر پنجم تقویم شمس و جایگاهش اندر فلک البروج و اندر وی [سه ] حرف [برای هر روز از ماه ] باشذ. حرف نخستین علامت آن برج باشذ کی [شمس] بر وی اندر باشذ و حرف دوم علامت درجات آن برج و حرف سیم علامت آن دقیقه.

اما علامت بروج بدین صورت بوذ: [ا ب جد هو زح ط ی یا] [5ا ب ج الحمل الثور الجوزا السرطان الاسد السنبله المیزان العقرب القوس الجدی الدلو الحوت

و علت صورت حمل [که صفر است ] آنست کی چون کوکبی اندر 89» حمل باشذ هنوز برجی بنبریذه باشذ. پس چون بثور شوذ برجی ببریذه باشذ و علامت ثور الف باشذ چنانک نموذهام. [پس چون به جوزا شود دو برج را بریده باشد ms068 و علامت آن ب باشد. و تفاوت بین این صفر که در تقویم است و صفری که در حساب هندی است خطی است که بالای آن کشند تا شبیه به «ه» نشود. و «ج» را مدی نهند و انحنا ندهند تا میان آن و حاء تفاوت باشد. (و اما) ترتیب برجها، بر اساس آنچه در شکل آوردهام هرگاه کوکب (= خورشید) برج حوت را که علامت آن یا است، ببرد به برج حمل که علامت آن ه است، داخل شود. و اما درجات، هر گاه کوکب در اول برج باشد و درجهای را نبرد علامت آن ه است و چون درجهای از برج را ببرد و به درجه دوم داخل شود علامت آن آشود و هرگاه دو درجه را ببرد علامتش ب باشذ ] (و) هم چنین همی افزایذ تا بیست و نه درجه (و) علامت این بوذ [کط. پس هرگاه درجه سیام را

اما آن سطر کی ببر1 قمر است کی عرض ور وی افتذ [از] محاذات منطقهآ فلک البروج وبناحیت شمال و جنوب. زیراکی کوکبی راکی سیاره است بیرون2 [از] شمس دو حرکة است. حرکتی اندر فلک3 منطقة البروج طولی4 (و) آنجایگاه بوذ کی اندر تقویم یاذکردم در پیش. و حرکت دوم اندر جهتی5 شمال و جنوب (که) عرضش مایل بوذ از منطقهآ فلک البروج و از طریق شمس بمقدار معلوم. و شمس هر روز ور منطقهآ فلک سیر6 کنذ (و) از آنجا [میل نکند].

و هرکوکبی که به ناحیهآ شمال اندر شود، در آن ناحیت سیر کند تا به غایت عرض خود در جهت شمال رسد و دوباره به سوی خط منطقة البروج برگردد و پس از آن سوی جنوب رود و در آن ناحیت نیز به مقدار عرض خود سیر کند و چون به آخرین

و ببر3 عرض قمر تقویم زحل بوذ. پس تقویم مشتری، پس تقویم مریخ، پس تقویم زهره، پس تقویم عطارد، پس تقویم جوزهر یعنی رأس و ذنب و آنچ بتقویم نوشته بوذ جایگاه رأس بوذ و تقویمش بوذ و ذنب همیشه اندر برج هفتم از آن برج کی رأس بوی در بوذ بآن درجه کی رأس بوذ و میان ایشان شش برج باشذ صذ و هشتاذ4 درجه.

مثال ذلک: چون رأس اندر حمل بوذ بده درجه، ذنب اندر میزان بوذ بده درجه. ببر ms071 تقویم رأس سطری بوذ کی ذکر ساعات نوشته بوذ و از ساعات روز، ساعات مستوی آنجا (با) دو حرف نوشته باشذ: یکی حرف اول عدد ساعات روز «91-، دیگر عدد دقایق از شصت از ساعتی، و ببر وی سطر ارتفاع نوشته باشذ و آن غایت ارتفاع شمس بوذ اندر نصف النهار هروزی در آن شهرکی این تقویم کرده باشذ و آنجا دو حرف نوشته باشذ: یکی حرف درجهآ ارتفاع، دیگر حرف دقایق از درج و ببرارتفاع غایت ظل نصف النهار آنجا دو حرف نوشته باشذ [به اقدام5] حرف اول عددااقدام و حرف دوم عدد دقایق6 [ از شصت دقیقهای که یک قدم است] و این ظل قامت انسان7 بوذ وقت زوال [یه اقدام] پس ازاین سطر اختیارات الایام باشذ ورحسب اتصالات قمر [به] سعود و نحوس.

اما از نوشتهاکی اندر حواشی تقویم باشذ، آن نامها، ماهها بوذ عربی و سریانی و عیدها و بیرون ازین تواریخ، پس هرچ کی ببینیم کی ورحواشی نوشته باشذ در روز آن

مثال ذلک1: کی شمس وا قمر اجتماع کنذ اندر ماه شعبان و این (روز) روز ماهست2 و (آنچه) از روز شذه ی یب3 یعنی کی اجتماع اندر دهم ساعت بوذ و دوازده4 دقیقه [ز روز، روز یکشنبه و طالع وقت دوازده درجه و پنجاه و پنج دقیقهآ سنبله است که در اینجا صورت کرده آمد و در اینجا مثالی آوردهام تا در تقویم دیده شود و دلیل کند بر آنچه می خواستم].

و خواهیم بدانیم جایگاه کواکبان روز بیستم از ماه فروردین، علامت آن ms072 روز [در سطر طول ] نوشته بوذ ب پس بدانیم کی این دوشنبه بوذ و علامت ایام هلال زدانیم کی ازین، هفتم روزست از ماه شعبان کی ور حواشی نام شعبان نوشته باشذ. (و) ور سطر ایام الفرس نوشته بوذ روز بهرام (= روز بیستم از هر ماه پارسی) پس بدانیم کی این روز بهرام است از ماه فروردین. و اندر سطر دیگر نوشته باشذ ی پس دانی کی این دهم است از ماه نیسان، کی ماه نیسان ور حاشیه نوشته باشذ. (و) این روز اندر سطر شمس

(واندر) سطر قمرنوشته بوذ این روز ج، که، « پس دانیم کی قمر اندر سرطان است بیست و پنج درجهآ [سوا] و (آن را) دقایق «92> نبوذ. (و) اندر سطر عرض نوشته باشذ ه نب پس کی عرض قمر پنجاه و دو دقیقهآ [سوا] است و (آن را) درج نیست. و خط جنوب تاین1 روزکشیذه باشذ. پس بدانیم کی عرض جنوبی است و [در] سطر زحل اندر نوشته باشذ د، د، ه(= اسد،46، 5) پس بدانیم کی زحل باسد درست بچهار درجه و پنج دقیقه. [و] اندر سطر مشتری نوشته بوذ [ط، ح، لز (= جدی،8، 37) پس بدانیم که جدی در هشت درجه و سی و هفت دقیقه است. و اندر سطر مریخ نوشته بود]ط، ج، نط (= جدی، 3، 59) پس دانیم کی وی بجدی درست بسه درجه و پنجاه و نه دقیقه [و] اندز سطر زهره نوشته بوذ ب، یا، ه (جوزا،110، 5) پس دانیم کی اندر جوزاست بیازده درجه و پنج دقیقه. و اندر سطر عطارد نوشته بوذا، یا، مط (= ثور،11، 49) پس دانیم کی وی اندر ثورست بیازده درجه و چهل و نه دقیقه. و اندر سطر جوزهر نوشته بوذ د، د، ند (= اسد،44، 54) [پس ] دانیم کی رأس اندر اسدست بچهار درجه و پنجاه و چهار ms073 دقیقه. و ذنب اندر دلو بوذکی هفتم برج (از رأس) است بچهار درجه و پنجاه و چهار دقیقه. و بسطر ساعات نوشته بوذ یب نح (=12، 58) پس دانی کی طول آن روز دوازده ساعات و پنجاه و هشت دقیقه بوذ و این دقیقه بساعت، ثلثی2 و خمس و عشر ساعة (است). واندر سطر ارتفاع نوشته بوذ سه، ا(=650، 1) (پس) دانیم کی غایت ارتفاع شمس در آن روز شصت و پنج درجه و یک دقیقه بوذ. و اندر سطر اقدام نوشته بوذج پس بدانیم که زوال ورسه قدم بوذ. این طریق تقویم است و اندر نیشیذن 3 بوی و عمل کردن. ولسلم بالخ4.

علما(ء) پیشین گره بکردند ور مثال فلک، متحرک بوذ ور دو قطب، و عنکبوتی ور وی نهاذند و منطقهآ فلک البروج ور وی کردند (و) ورکره دایرهاء عظیم چون دایرهآ ارتفاع و دایرهآ افق و دایره نصف النهار و دایرهآ معدل النهار و بیرون ازین دایرها1 و اشمار2 شب و روز از آنجا بیاوردند و طالع درست بکردند تا بروزگار «93> ادریس النبیصلی الله علیهم3 و ادریس را پسری بوذ ویرا لاب گفتندی. وی عارف بوذ و عالم بوذ اندر هیئت4 افلاک. پس کره بفکند و اسطرلاب بکرد کی اکنون بدست مردمان در بوذ، آن اسطرلاب بپذر فرستاذ، ادریس ها گرفت و تامل میکرد و گفت: « من اسطره» ویراگفتند: «هذا اسطر لاب ». پس این نام اسطرلاب وروی افتاذ و از پس از آن مردم استعمال کردند و اسطرلاب را نامها است و هر پاره * را، من اینجا یاذ کنم نام هر پارهی.

اما اصل راکی حلقه ور وی است و ظهرش بچهار قسمت بکرده است. ربع نخستین قسمت، نوذ جزو5 وی است کی ربع فلک است ویرا اجزا(ء) ارتفاع خوانند و آن اصل را أم خوانند و نیز بوذکی ورین ربع زیرین از وی قسمت بکرده باشذ. هر ربعی بنوذ جز(و) تا یکی ارتفاع مشرقی باشذ و یکی ms074 ارتفاع مغربی. و ارتفاع شمس ازین اجزا(ء) بشایذ دانستن و قمر و کواکبان ثابته اندر هر وقتی از شب و روز. [و اما] بوذکی نیمه زیرین ازین ظهر [أم] قسمت بکرده باشند ور اجزااء) ظل، و این ظهر مقسوم بوذ ور جیب و میل و ساعات معوج. اما آنچ کی ورین ام باشذ ویرا عضاده خوانند (و) ویرا دو

اما آن دایره فراخ کی بمیان صفیحه بوذ آن مدار رأس الجدی بوذ و دایرهآ میانین مدار رأس الحمل باشذ [واول میزان ] ودایرهآ سوم1 مدار رأس السرطان بوذ وتنگ تر بوذ و اول این برجها2 (ی) [چهارگانه ]همیشه لازم بوذ این سه دایره را و آن خطها(ی) بزرگ مقوس تنگ کی ور صفیحه بوذ و اندر میانش نوشته بوذ تا بنوذ3، آن مقنطرات ارتفاع باشذ و آن شمار4 علامت ارتفاع بوذ و آن خط [های ] مقوس [دوازده گانه آکی اندر زیر اسطرلاب باشذ کی ابتدا کنذ از ناحیت مغرب تا بناحیت مشرق و میان ایشان عددها باشذ از یکی تا دوازده، آن خطوط ساعات معوج باشذ. و اول مقنطرهآ ارتفاع مقوس [که افق مشرق است ]، شمس اندر آنجا ور آیذ و آخر مقنطرهآ ارتفاع است کی افق مغرب است و شمس اندر آن جا فرو شوذ. و هر صفیحه5 را دو خط بوذ راست کی یک دیگر بدو نیمه بکنند و آن خط کی بروی [مرکز] صفیحه باشذ [و آن را بر چهار بخش کند ] و [خطی که ] ابتدا کنذ [از حد صفیحه ] از حد یسار [تا ] یمین، او خط مشرق و مغرب است اعتدالی. و آن خط کی از زیر علاقه بر شوذ و خط مشرق و مغرب بدو نیمه بکنذ آن خط نصف النهار بوذ و آن نیمه کی از <95» زیر علاقه (بر) شوذ بمرکز صفیحه ویرا خط وسط السما(ء) خوانند و تمامی وی تا زیرین6 صفیحه ms076 (را) خط وتدالارض خوانند وبوذ7 کی اندر اسطرلاب، مقنطرات از مشرق تا مغرب، بحروف لیراصفیحه زیرین در بوذ و آن ساعات مستوی را بوذ کی ور افزایذ اندر شب و روز ور

مت بوذ و هر قسمتی یک درجه بوذ و میان هر خطی [تا خط ارتفاع ] یک درجه یک

ه بوذ.

اما معنی طالع، وی آن برج باشذکی از مشرق همی ورآیذ و دیذار بوذ ما را از افق، و از ظلمة زمین همی بشوذ و تا بروشنای هوا، بمنزلت مولود آنک از شکم ماذر همیبیایذ

معرفة اخذ 10 الارتفاع اما معرفة ارتفاع گرفتن آن بوذکی اسطرلاب بدست راست گیری و روی ها11 آفتاب کنی و ظهر اسطرلاب بخویشتن وا12 کنی و سر عضاده وراجزا(ء) ارتفاع نهی کی نوذ

معرفة طالع ببا(ید) نگریستن کی ارتفاع شمس چندست اندر آن وقت، پس آن

ببایذ جستن ورروی اسطرلاب اندر آن صفیحه4کی عنکبوت وروی است [پس]

رتفاع شرقی بوذ از ناحیت مشرق طلب کن [ از اسطرلابی که از ابتدای مقنطره تا وسط آسمان از سمت چپ است ]و اگرارتفاع غربی بوذ از ناحیت مغرب (پس) [طلب کن ms078 در ناحیه مغرب از صفیحه و این بعد از خط وسط آسمان تا افق مغرب از سمت راست است]. پس چون بیافته باشی نگه دار و [سپس] بنگر [در تقویم] کی شمس آن روز بکذام برج اندر است و بچند درجه است پس آن برج و آن درجه «97» کی شمس اندروست بذان خط ورنه5 کی نگاه داشته * از ارتفاع. پس اندر اول مقنطرهآ ارتفاع نگاه کن از جهت مشرق از آن (که) ورافق است (و) بنگرکی کذام برج است از آن

پس اگر ارتفاع ها2 گرفته باشی و خط آن ارتفاع نیابی بعینه اندر صفیحه3، پس اندر نگر بآن خط (که) کمتر از ارتفاع آن وقت یابی و4 آن خط کی ویشتر [از ] ارتفاع آن وقت بوذکی نزدیک تر بوذ با آن ارتفاع کی تو همی خواهی، کی ارتفاع کی تو طلب همی کنی اندرمیان این دو خط بوذ. پس بگردان و تعدیلش آن بوذکی جزو شمس ور مقنطره نهی آنک بیشتر بوذ از ارتفاع وقت. و رأس المری را نشان ورکن از اجزا(ء)، آنک ور حجره بوذ یعنی آن شظیه کی زایده است اندر اول جدی آنجایگاه کی ورافتذ ms079 از اجزاء حجره، آن جایگاه نشان ورکن بر سر مری، [پس] جزو شمس و رافزای ورمقنطره کی کمتراز ارتفاع بوذ و بنگر کی مری از جایگاه خویش چند رفته است و نگاه دارکی آن اجزاء اصل است. پس بنگر بزیادة ارتفاع شمس آن جایگاه کی قسمت کردهای ور مقنطره کی بوی بگذشته است از اصل [ ارتفاع، پس ] ضرب کن5 اندر اجزااء) اصل و آنچ کی حاصل آید قسمت کن ور اجزا(ء) قسمت مقنطرات. اگر اسطرلاب سدس بوذ شش قسمت کن، اگر ثلث بوذ ورسه قسمت کن و اگر نصف بوذ وردو قسمت کن ورحسب

چون خواهی کی قوس روز بدانی فراگیر درجهآ شمس و برنه بر اول مقنطرهآ مشرق از ارتفاع و نشان برکن بر سر مری، پس درجهآ شمس بر خط مغرب نه [که خورشید در آن غروب کند ] و دیگر باره نشان کن بر سر مری، پس بنگر که مری، اجزا(ء) چند بریذه است [از علامت اول تا دوم از اجزایی که در حجره است و] آن قوس روز (است) از آن روز. پس چون آن قوس بر پانزده قسمت کنی آنچ بیایذ طول آن ms081 روز بوذ از ساعت مستوی. پس اگر بر دوازده قسمت کنی آنچ بیایذ اجزا(ء) ساعات آن روز بوذ. پس اگراز قوس روز تیرست و شصت بکاهی آنچ بماند قوس شب بوذ. اگر قوس شب بر پانزده فسمت کنی آنچ بیایذ ساعت مستوی آن شب بوذ. اگر بر دوازده قسمت کنی اجزاء

مثال ذنک: شمسر اندر اول ثور بوذ خواهیم کی بد نیه کبر تریس ونزذ جنست: درجه شمسر کی اول ثورست بر مقنطرهٔ‌ مشرق نه از متنخرت رنشت ، حب برفتذ مری ی1 (- 20) از اجزاء2 حجره، پس نشان برکن. پس متنطرهآ مغرب ر درجه شمس شزوی نه. پس مری ببریذه باشذ 196 درجه از اجزا(ه) حجره [و] این قزس نیر ن روز باشذ. اگر قسمت کنی بر پانزده، بیایذ سیزده ساعت و خمس ثلث - عت . ین ضرل نیار آن روز باشذ از ساعت مستوی. پس اگر بر دوازده قسمت کنی بییذ شانزد- و ثلت، این اجزا(ء) ساعات آن روز بوذ. اگرقوس روز بکاهی از تیرست و شصت. باقی بمانذ صذ و شصت و چهار درجه [و] آن قوس شب بوذ. اگر بر پانزده قسمت کنی آنچ بیایذ ساعات مستویه4 بوذ. ه15» اگر بر دوازده قسمت کنی آنچ بیایذ اجزا(ء) ساعات شب بوذ.

اما معرفت طالع گرفتن بشب، [در آسمان ] بیایذ جستن کوکبی از کواکبان ثابته کی مرسوم بوذ بر اسطرلاب. چونک بیافته باشی اسطرلاب فراگیر بدست راست و آن کوکب محاذی خویش کن بیسار، و چشم چپ بر هم نه و ثقبه عضاده بر چشم راست نه، و پس [سر] عضاده دیگر بردار بر اجزا(ء) ارتفاع تا آن کوکب را بر دو5 ثقبه ببینی از جایگاه کی سر عضاده بر افتذ از اجزا(ء) ارتفاع، ارتفاع آن کوکب باشذ. پس بر روی

چون ابتداری) عمل بدانستی [1] و3 عمل مسئله * او ولادتی مولودی و حادثهآ 6 کی افتذ بذان برج کی همی بر آیذ از افق مشرق و دیذار همی بباشذ4 اندر آن وقت ابس آآن برج وآن درجه کی باشذ طالع آن چیز باشذ و دلیل وی باشذ، اما تصویر5 طالع و رسم زایجه ] بکرده آمذ بذین صورت.

بت الازواج عل *دجج هذتیکر رخی العمل درجد وا دقتقه الحوت» دجوهه رد قیقه بیت المرض الدلو» درجب وها د هیقب کرزف

102» چون شکل را صورت بکرده باشی بنویس اندر میان خانه، اندر مربع1 فوقانی برج طالع وی دلیل زندگانی است، دوم خانه بیتالمال است، سیم بیت الاخوه، چهارم بیت الآبا(ء) ، پنجم بیت الاولاد، ششم بیت المرض بوذ وبندگان وچهار پایان، هفتم خانهآ زنان2 و بزن کردن وخصومت، هشتم بیت الموت ومیراثها، نهم بیت السنر و دین و خواسته گرد کردن (و) وام داذن وخواستن، دهم بیت السلطان وخانهآ ام نیز بوذ، یازدهم بر اومیذ داشتن و شهادت کارها، دوازدهم دلیل است بر دشمنان و بند و زندان والله اعلم.

این برین نسق بنویس چونک ازین پرداخته باشی بنویس هر کوکبی را بذان برج کاندرو3 باشذ اندر وقت مسئله (ا) و4 مولود بچندان درجه و دقیقه کی باشذ اندر تقویم. [و مثال ذلک: خورشید را هنگام ms083 ولادت این مولود که طالعش را در شکل، در سرطان در یازده درجه و چهل و دو دقیقه بود، یافتم، چون نگریستم سرطان در این زایرجه5 در خانه یازدهم از طالع منسوب به خانهآ رجا بود. پس در این خانه نوشتم: شمس و درجهها و دقیقهها را به حساب جمل آوردم تا کتابت آن آسان شود. و بدین سان هر کوکب را در همان برجی که در آن واقع بود، به مثال درجات آن کوکب در شکل نگاشتم. آنگاه تصویر طالع رسم شد و کواکب بدان شکل که مثال آوردم نگاشته آمد].

نهاذ تقویم هر کوکبی بنصف النهار هر روزی از بر آمذن آفتاب بنقطهآ وسط السمارء)

اگر مولودی بوذ او4 مسئله5 ای اوفتذ بروز او بشب، خواهی کی جایگاه کواکبان بشناسی آن وقت را در آن ساعت، بنگر بجایگاه کوکب بنصف النهار آن روزکی پیش مولود بذه باشذ او پیش مسئله، اندر تقویم بنگر و نگاه دار. پس بنگر بجایگاه کوکب آن روزکی از پس مولود باشذ [یا مسئلهای] پس کمترین از بیشترین بکاهن آنچ بمانذ سیر آن کوکب باشذ اندر روزی و شبی. پس اگر جایگاه دوم بیشتر بوذ از جایگاه نخستین آن کوکب «103- مستقیم السیر باشذ. اگراول بیشتر باشذ از دوم، آن کوکب راجع باشذ. پس هاگیر مسیر کوکبی [در شبانروز] و آن را دقایق گردان اما6 ثوانی [برا بیست و چهار قسمت ms084 کنی کی ساعات شب و روزست، آنچ بیایذ آن مسیر آن کوکب باشذ اندر یکی ساعت. پس بنگرکی چند گذشته است از نصف النهار [تا] ساعت.

اگر خواهی کی تقویم کوکب بدانی از ساعات مستوی، ضرب کن سیر کواکب7 یکی ساعت اندر آن [یک ] ساعت آنچ بیایذ نگاه دار و آن سیر کواکب بوذ از نصف نهار آن روزکی پیش از مسئله1 بوذه باشذ تا بدان ساعت کی تو همی خواهی. پس بنگر اگر

مثال ذلک: مولودی بوذ اندر اول ساعت شب یک شنبه و قمر اندر نصف النهار روز شنبه ده درجهآ جوزا بذه باشد. بنگر [به موضع) قمر اندر روز دوم [ولادت و آن ] روز [یک] شنبه بوذ از جوزا [و] بوذ بیست و سه درجه. پس ده درجه از وی بکاهن آنک قمر اندر آنجا بذه باشذ از پیش [از ]مولود، باقی بمانذ سیزده درجه [و آن ] سیر قمر باشذ زان روزی و شبی، آن را بدقایق کن و در بیست و چهار [ساعت ) قسمت کن پس حاصل آیذ سی و دو دقیقه و نیم. آن مسیر قمر بوذ زان یک ساعت، زان روز. و از2 نصف النهار تا آن وقت کی ولادة بذه است ششن ساعت است. ضرب کن اندر مسیر قمر زان یک ساعت، حاصل آیذ سه درجه و پانزده دقیقه، بر [موضع قمر برای ]نصف النهار روز پیشین افزای [و آن ده درجه ] باشذ [پس ] سیزده درجه و پانزده دقیقه [بدست آمده] و آن جایگاه قمر بوذ اندر وقت ولادت. و همچنین دیگر کواکبان را عمل همچنین باشذ.

چون طالع درست بکرده باشی آن درجها زان خانهاکی مانده است مخالف درجه ms085 طالع بوذ اندر4 بیشترین عملها، و بوذکی زایل بوذ از برج کی منسوب است بذان خانه و بعدد برج آن باشذ و لیکن بدرجات ببرجی دیگر اوفتذ چنانک طالع جدی باشذ و برج

مثال ذلک: چنان باشذ کی طالع سنبله بوذ بیست درجه، پس ها گیر از اول حما اتا] بدرجهآ طالع بدرجات مطالع از اقلیم الرابع آن جایگاه کی عرض آن باشذ سی و شش درجه، پس صذ و شصت هفت1 درجه و پنجاه و یک دقیقه بوذ ازیراک مطانه حمل نوزده درجه و دوازده دقیقه اسبت و ثور راکب م (- 22 درجه، 40 دقیته)، و جرز راکح نز(= 28 درجه، 57 دقیقه)، و سرطان را له لط (= 35 درجه، 39 دقیقه)، واسد را لز2 هلا= 37 درجه، 5 دقیقه)، و [برای ] بیست درجه از سنبله، بیست و چهار درجه و هجده دقیقه کی همه مطالع سنبله لو کز (- 36 درجه، 27 دقیقه) (بود). و آن دو ثلت3 بوذ از آنجا4، زیراکی بیست از سی5 دو ثلث2 باشذ. پس جمله باشذ صذ و شصت ر هفت درجه و پنجاه و یک6 دقیقه. [پس از اول جدی بدرجات فلک مستقیم بغکز پ جوزا به هجده درجه و پنجاه و دو دقیقه برسد و] وی درجهآ دهم بشذ ب گبر اجزا(ء) ساعات درجه طالع و بدانستن آنک من ها گرفتم از درجه طن ن دیجه غیرت از برج هفتم (به) مطالع شهر، و قسمت بکن ور دوازده، آنج بیذ [جز. قت: درجه طالع بوذ و [آن ] بیست درجه از سنبله، پانزده درجه و بیت . هتت یت چهل و پنج ثانیه مضعف بکن چنانک اندر پیش بگفته آمذ. پ دچه و هفت دقیقه و سی ثانیه7، بیفکن8 از درجهآ دهم بدرجات فیک متیه. سن مه درجه و هجده9 دقیقه [از سرطان ms087 و آن خانهآ یازدهم باشد. سی ین چرت

چون خواهی کی درجات خانها بدانی باسطرلاب، درجهآ طالع بیاور ورخط هشتم ساعت نه از ساعات معوج آنک بزیر اسطرلاب نوشته باشذ. [پس بنگر] بالخط وسط السما(ء) آنچ پدیذ باشذ از برج و درج، آن درج خانهآ هشتم ms088 باشذ. پس درجهآ طالع بیاور ورخط ساعت دهم نه و بنگرکی ورخط وسط السما(ء) چه پدیذ بوذ از برج و درج، آن

مثال ذلک: مثال2 چنان باشذ کی طالع بوذ بیست درجهآ سنبله، پس بیاری درجه3 طالع ورخط ساعت هشتم نه و بنگر بخط وسط السما(ء)، پدیذ باشذ بیست و دو درجه از حمل، پس آن درجهآ [برج ] هشتم بوذ. پس درجه طالع بیاور، ورخط ساعة دهم نه، آنچ پدیذ بوذ از خط وسط السما(ء)، و آن بیست و دو درجه از ثور و درجهآ خانهآ نهم بوذ. پس درجهآ نظیر طالع بیار [که بیست درجه از حوت است اورخط دوم ساعت نه بدرجهآ وسط السما(ء) ونگاه کنی هجده درجهآ سرطان بینی، آن درجهآ خانهآ یازدهم بوذ. پس4 درجهآ نظیر طالع بیار ور خط ساعة چهارم نه، آنچ پدیذ بوذ از خط وسط السما(ء) وآن هجده5 درجه بوذ از اسد، آن درجهآ خانهآ دوازدهم باشذ. اگر درجهآ طالع ورمقنطره نهی از افق، در افتذ برج هفتم ور بیست درجه ازحوت. و دهم را درجه، نوزدهم درجه باشذ از جوزا. و چهارم را نوزده درجه از قوس بوذ. اما برج دوم مقابل برج هشتم بوذ. و میزان بوذ بیست و دو درجه. و برج سیم مقابل برج نهم بوذ و [آن] عقرب بود (و) بیست دو درجه بوذ. پنجم مقابل یازدهم برج بوذ و [آن] جدی بوذ بهجده درجه، و ششم مقابل دوازدهم بوذ و هجده درجه از دلو بوذ. این تسویت است باسطرلاب.

اما آن ساعات راکی روز و شب همی افزایذ و همی کاهذ آن را ساعات مستوی خوانند. چون قوس روز پانزده قسمت کنی آنچ بیایذ اجزا(ء) ساعات بوذ زان یکی ساعة از ساعات فلک و آن ساعات مستوی باشذ و همچنین اول اجزا(ء) ساعات حمل بوذ پانزده درجه و اول میزان پانزده درجه، اگر روز و شب اندرین [دو] جایگاه [اعتدال] هر دو راست باشند.

و جدول بکرده آمذ بدرجات اجزا(ء) ساعات ورهر درجه از فلک ور عرض سی و شش درجه و پانزده دقیقه. این عرض سی و شش از جهت آن کردیم کی اقلیم رابع راست4 وسط اقلیم، و پدیذ کرده آمذ تا مشاهده بینند [و بیرون آوردن و عمل بدان

این دوازده خانه، چهار را از وی اوتاد خوانند و آن برج طالع بوذ و چهارم و هفتم و دهم. اول را وتد طالع خوانند و این قوی ترین اوتادی ms090 بوذ. پس برج دهم، ویرا وتد وسط السما(ء) گویند واز پس طالع، قوة ویرا است. پس برج هفتم، ویرا وتد الغارب گویند. پس، چهارم (ر)ا تحت الارض خوانند. وچهار ازین دوازده، چهار را مایل الاوتاد خوانند و آن برجها باشذ کی پیش اوتاد در باشذ ور توالی بروج، و آن دوم باشذ از وتد طالع. ودو(م) از وتد رابع و آن پنجم باشذ از طالع. و دوم از وتد سابع و آن هشتم بوذ. و دوم از وتد عاشر و آن یازدهم بود. پس ازین چهار برج را [دوم ] و پنجم و هشتم را و یازدهم را این را مایلی الاوتاد خوانند و چهار را زایل الاوتاد خوانند [و آن سومین وتد بر توالی بروج است ] و آن سیم برج بوذ از طالع و ششم و نهم و دوازدهم. و قوی ترین بیوت طالع باشذ. پس دهم پس هفتم پس چهارم پس یازدهم پس پنجم پس نهم پس سیم پس دوم پس [ضعیف ترین آنها ] هشتم بوذ. پس [نحس ترین آنها] ششم بوذ پس دوازدهم، و علماان هر دو را ملعون و ردی خوانند و فرح [این دو نحس یعنی ] زحل و مریخ آنجا باشذ. و اوتاد را تمام نور خوانند و علانیه بوذ و مایلی اوتاد را متوسط النور ذی الفعل2 خوانند وزایل را مظلمه خوانند و عادمة النور [و] نیر خوانند الآنهم راکی شمس بوی در بوذ و سیم راکی قمر درو بوذ.

چون درجه طالع درست بکنی و بیوت اثنا عشریة بیاوری بحقیقت، [بنگر بر] اوفتاذن کواکبها اندر خانها. و هر کوکبی کی اندر آن خانه بوذ به پنج درجه پیش از درجه او1 پس آن درجه، او بذان خانه اندر بوذ بذان درجه. و آنچ پس2 آن درجه بوذ بیشتر از پنج درجه، وی زایل باشذ از آن خانه (و) او ببرج3 دوازدهم بوذ. و پیش از درجه4 (تا] بپانزده درجه کوکب قوی تر ms091 باشذ «111» و پس (از) پانزده درجه ضعیف بوذ اندر آن خانه، تا آن وقت [که] بدرجات برج دوم رسذ از آن خانه بمقدار پنج5 درجه آن [گاه] قوی باشذ اندر آن خانه. مثال ذلک: چنان باشذ کی دهم خانه هجده درجهآ جوزا بوذ. پس گوئیم کی هر کوکبی اندر سیزده [درجه ] جوزا بوذکی پیش درجه دهم بوذ بپنج درجه6، [پس آن] اندر (خانه) دهم (بود) و قوی بوذ. و آنچ اندر دوازده درجه جوزا بوذ او7 کمتر، او زایل باشذ از برج دهم تا ببرج نهم، ویرا از برج دهم نشمارند8 [و] ویر(ا) هیچ قوتی نبوذ اندر آنجا اندر [دلالت ] برج دهم. اما پیش هجده9 درجهآ جوزا هرکوکبی کی اندر وی

اکنون گوییم کی طالع سنبله است بیست درجه، پس هر کوکبی کی از اول سنبله بوذ تا پانزده درجه از وی، [پس، آن ا] زایل از طالع تا ببرج دوازدهم [بود و] ویرا از طالع نگیرند و هیچ دلیل نبوذ در آن از آنجا. پس اگر اندر پانزده درجهآ سنبله بوذ و میان وی و میان طالع پنج درجه بوذ، ویرا از طالع گیرند و قوی بوذ اندر آنجا [و دلالت کند بر آن]. و پیش2 بیست درجه از سنبله تا پنج درجه از میزان، هر کوکبی کی اندر وی بوذ قوة وی اندر طالع [قوی] بوذ. وپس3 پنج درجهآ میزان اندر طالع بوذ ولکن ms092 قوتش ضعیف بوذ تا آن وقت کی میان وی و میان برج دوم پنج درجه بوذ [پس] آن وقت قوی باشذ اندر برج دوم. پس بنگر اندرین درجها، و [شکل طالع به ] تسویت <112> بیوت راست بکن و جایگاه کوکبان، و رأس و ذنب بشناس تا ترا دلیل باشذ بجایگاهها اندر هر خانه * و خطا اندر نیوفتذ اندر حکم زیراکی اگر طالعی باشذ در بیبت درجهآ جوزا و مشتری بجوزا در باشذ بپنج درجه، تو پنداری کی وی بطالع درست او4 اندر خانه طالع درست و حکم بکنی ورقوة مشتری اندر پنج درجهآ جوزا پس خطا کرده باشی زیراکی مشتری زایل است از برج طالع، و قوتش اندر دوازدهم است زیراکی میان وی و میان طالع بیشتر [از] پنج درجه است.

بدانک نیمی [از ] فلک صاعدست و نیمی هابط، و نیمی درازست و نیمی کوتاه از درجهآ چهارم تا بدرجهآ طالع تا بدرجهآ دهم صاعد بوذ و از درجهآ دهم تا بدرجهآ هفتم و تا بوتد چهارم هابط بوذ و از درجه طالع تا بدرجه دهم تا بوتد غارب دراز بوذ و از درجهآ هفتم تا بوتد الارض تا بدرجهآ طالع کوتاه بوذ. و قسمت کردند فلک را بچهار قسمت، از آنجا2، از درجه طالع تا بدرجهآ دهم برج (که) مذکر بوذ. و این ربع را ماننده کردند بروحی وی جسم و این ربع نشوی3 بوذ و دموی بوذ. و ربع دوم از درجهآ دهم تا بدرجه هفتم، واین ربع مؤنث بوذ و ماننده کردند این ربع را سس وحی (؟) وی روح وی جسم و این ربع را تمامی4 و صفراوی گویند. و ربع سیم از درجهآ هفتم تا بدرجهآ چهارم و این ربع مذکر بوذ و ماننده کردند این را جسمی بی روح5 و این ربع را ادباری6 و السوداوی2 خوانند. و ربع چهارم از درجه وتد الارض است تا بدرجهآ طالع و این ربع مؤنث است و ms093 ماننده کردند این ربع را نیز بروحی و8 جسم. و این را [ربع افنای بلغمی گویند.

اما طبایع چهارست و جهت چهارست و باذها چهارست و فصل چهارست و برجها قسمت بر چهارست [و فلک چهار است و شبانروز هرکدام چهار ربع است ] و سن3 مردمان ور چهار احوالست.

الطبیعة الاولی: اول طبایع خونست وگرم وترست ویرا از جهت، مشرق است واز باذها صبا [و آن پسندیده است ] و از فصلها ربیع و از برجها حمل و ثور و جوزا و از سن

الطبیعة الثانیة: طبیعة دوم ناری1 وصفراوی وگرم وخشک است. ویرا از جهات [راست و] جنوب است و از باذها جنوب و از فصلها تابستان و از بروج سرطان واسد و سنبله و از ارباع فلک از دهم تا هفتم و از روز و شب ربع دوم و از سن مردم برنایی.

الطبیعة الثالثة2 : طبیعة سیم مری3 وسودایی است وسرد وخشک است وبر آن جهات مغرب است و از باذها دبور و از فصلها پائیز و از بروج میزان و عقرب و قوس و از ارباع فلک از هفتم تا بچهارم و از روز و از شب ربع سیم و از سن مردمان دو موی3 باشذ.

الطبیعة الرابعة: طبیعة چهارم بلغم وسرد وترست. ویرا از جهات خرب5 ms094 یعنی شمال و از باذها شمال و از فصلها زمستان واز برجها جدی و دلو و حوت و از ارباع فلک از چهارم تا بطالع، و از ربع روز و شب ربع چهارم و از سن مردمان پیری. والله اعلم بالصواب.

هر خانه * ازین خانها(ی) اثنا عشر [پس ازگرفتن طالع ]هریکی دلیل کنذ ورحالی از احوالها (ی) دنیا.

و طالع وتد مشرق است و ارباب فلک است و دلیلست ور زندگانی و مسئلهآ سایلی ازکار، و مهمی و معارضه تن انام1 و هرکاری کی مطالبه کنذ او2 در وی باشذ و دلیلست ور مولود و هزالت و بیماری و درستی3 و سحر و افسون و مکث مولود اندر شکم ماذر وکمیت [و] ور عمر و شرف و آن زمین کی مولود اندر آنجا بذه باشذ و نکبت و نصر و حدیثها4 ی کی ها افتذ و مال دستی5 و مرتبه ولادة و تدبیر [و آنچه اتفاق افتد و امور قدیم ]و کمی و افزونی اندر حال و بداهت و حال از پس حال و کلام و تفحص کردن چیزها و دلیلها و کارهای مکروه و عز و کارها(ی) محمود و منطق و دلیلست [از تن انسان ] ور سر مردم.

البیت الثانی: بیت دوم مایلی 6الوتد و دلیلست [بر مال ] ورکشت7 و جمع گنج و ازمین کندن و ذخیرها و شاذی و اخذ و عطا و شرکة وگوای8 [و نوشتن)] وصیت نامه و امانت و آنچ پیش آیذ از حادثها و گردیدن چیزها [و مانند این ] و استماع و عداوة و خزینها9 و مفاتیح و هرچ مانند این بوذ و دلیلست وراعوان و اتساع و خصومات زنان و حسد ایشان10 و صناعت فرزندان و باز آمدن هر غایبی و باذ جستن11 و زندگانی و

البیت الثالث: زأیلست از وتد [و] دلیلست ور ms095 براذران وسفر وزوال وفرح وخطر براذران و احوال ایشان و دوستان و خویشاوندان وخواهران و زن و پذرو زن ماذران و اسرار کارها(ی) ماذر و براذران [و نزدیکان] و برزیگران را و فهم و اندیشه و جایگاهها کی خذای را پرستند چون کنشت و کلیسیا [و جز آن ] و جایگاه دین داران و دانش مندان =115> و دلیلست از تن مردم و(ر) هر دو دست و هر دو دوش.

البیت الرابع: این وتد زمینی است و دلیلست ور پذران و عافیت1 و زمین و ضیاع و عقار وکوهها2 [و زراعت ] وکارها(ی) پنهان و چیزهای پوشیذه3آ [محبوب] وآن خانه کی مولود اندر آنجا زاذه بود و حبس [و] وثاق و نزدیکان و پذران و ماذران و جدان و باطن و پوشیذن4 چیزها و پس مرگ [و بر وراثت ]ماذران و پذران و حصنها و خانها و منزلها و چیزها(ی) قدیم و ماذر شوان5 و اختلاف اماکن و جواهر [و رحم ] و جایگاههاء کی دزدیذه اندر آن جا باشذ و گنج در باشذ و جایگاه تعلیم کوذکان. دلیلست از تن مردم ور سینه ومعده.

البیت الخامس: مایلی6 وتد است و دلیلست ور فرزندان و حیلت و آشنا [و نزدیکان و اخبار و رسایل و پیام آوران و بزرگی و شادی و دلیل هر ]سرا و خانه و بیت محبة طالع و جایگاه صدق و حق و املاک زنان و جایگاه دور و شهرها و بنات و ذخیرهآ پذران و مال ایشان و رشوه و هدیها7 و دعوات و اضداد دوستان و مزاج و آنچ گویند از پس مرگ فرزندان [در] نیکوی و ثنا و ماننده این و طلاق زنان و دلیلست ازتن مردم ور

البیت السابع: وتد غارب است و دلیلست ورزنان و تزویج و انبازی و بیع و معامله 116> و خصومت و غایب و دزد ولون4 وی، و آن شهرکی وی آنجا بوذ و حرب و قتال و هر مطلوبی اندر جایگاه طلب و آنچ کی سفر کنند بوی، و هر کوکبی کی در افتذ اندر وی کی مضر باشذ اندر طالع و دشمنی بوذ ویرا. و دلیلست ور مرگ زنان [و زمان آن ] و معالجهآ ایشان، و چیزهای پوشیذه5 و غرامت و اضداد وکبر و استخفاف کردن بمردمان و تعطیل6 ومرگ دشمنان و فرزندان [و دوستان] و دوستان براذران و کشتن و صید و دلیلست ورتن مردم ورهر دو سرون و کونسته.7

البیت الثامن: مایلی8 و تداست و دلیلست ور مرگ [و] وحشة و یاوری داذن

البیت التاسع: زایل است از وتد [و] دلیلست ور سفر ms097 ودولت وعبادة وخدمت پاذشاهان وکارهای گذشته و قاضی و احکام ونجوم و علوم همه، و اسرار دین و جایگاه نبوت و پذر پسری3 و فلسفه و کهانة4 و رؤیا و حکم و نسک و مساجت5 و عجوبه و دلیلست ور تن مردم ور دو ران.

البیت العاشر: وتد وسط السماست و دلیلست ور سلطانان [و] والیان وخطر و سیرة ایشان و عمل ایشان و صناعات و تجارات و عمل دست و حال وی و حال فرزندان و جایگاه ربع قسمت زندگانی و میانهآ عمر و جایگاه مال پسر و فرزند و ریاست رئیسان و پاذشاهان و ذکر [و]امر و نهی و املاک و چیزهای نو و تمیزکردن اندر چیزها «117» [وا]ور زیادة و مبالغه اندر اعمالهاو معروف کردن بخاص و عام و بیت الام و زن پذران و دلیلست از تن مردم ورهر دو زانو.

البیت الحادی عشر: مایلی 6 وتد است (و) دلیلست ورامیذهاء دوستان و دوستی زنان و پیوستگان ایشان و آنچ پیش آیذ از کارها و جایگاه نیک بختی و نصیبی از مال، از یاوری سلطانان و دوستی بزرگان و نباهتی بنز(د) ایشان و بچیزهاری) درست و نیکو و

البیت الثانی عشر: زایلست از وتد و دلیلست ور دشمنان و بندهان واباق و اندوه و کارها (که) پیش آیذ و آنچ بماذران رسذ و شر و بلا و اندوه و سخن چینان و بیماری و خرده مردم و کار دزدان و مردی کی دست از طاعت بکشیذه باشذ [و بیماریها ] وکار فرزندان از پیش از آن کی بزایند و کارهاکی پیش آیذ از مسئله (ای) [که ] بذه باشذ و چهار پایان و نکبتها و غرامتها و پایندانان و قاضیان و چیزها کی آن را حیله نبوذ ms098 و مال کی مذهوب ببذه باشذ، ور یکی کس فردة [و ننگ] و حقده و نرمی و تخلیط وظن بذ بردن و دو روی و اوام1 و زندان و ظلمت و کار2 دزدان و دلیلست از تن مردم ورهر دو پای.

پس این دلیلست ور هر خانه * از خانه هاء فلک اندر وقت طالع گرفتن اگر ترا مسئله3 پرسند او4 حاجتی از چیزی ازین چیزها، آن را طالب کن5 اندر آن خانه کی بوی منسوب است بذان چیز. و خذاوندان خانه را بنگر و کواکب راکی مستولی باشذ ور آن خانه و خذاوندش این ببایذ دانستن. تمام ببوذ مقالت سیم. اکنون مقاله چهارم گوییم ان شا(ء) الله تعالی6 وحده.

کواکبان را نظرها است یکدیگرشان را اندر فلک از جایگاهها(ی) معلوم. و فلک مقسوم است وردوازده برج و این دوازده را نسبتی نیست درست الآنصف و ثلث و ربع و سدس. پس این نظرها از ین چهار وجه است. نظر نصف را مقابله خوانند و ثلث را تثلیث خوانند و ربع را تربیع گویند و سدس را تسدیس. و نهاذ1 هر یکی را اندر فلک سه شکل است. یکی مربع است، [اضلاع ] وگوشهایش متساوی است و دوم مثلث است [اضلاع ] وگوشهایش متساوی است و سیم مسدس است [اضلاع] و گوشهاش متساوی است. پس این نظرها از ین اشکالها است. اما نصف را شکل ورنیست الا آنست کی مقابل است پس وی بنظر ms099 مقابل باشذ. اما تثلیث معتدلست2 گوشهایش و نظر تثلیث را دوستی گویند و تسدیس را نیم دوستی گویند از جهت آنک وی نیم تثلیث است و [مربع متنافر الزوایا است و نظر ] تربیع را دشمنی گویند و مقابله را دشمنی اعقلی] طبیعی گویند. و دیگر شکل مثلث ورافتذ ور برجها (ی) متفق، اندر طبع و جوهر چون آناری وارضی 119> [و]هوایی و مایی. پس تثلیث را دوستی خوانند و شکل مربع ورافتذ وراین برجها (ی) مختلف طبع وافراط جنس پس این را دشمنی خوانند و مسدس وراوفتذ و(ر) برجها(ی) موافق (که) [برخی] طبیعة را4 مخالف بوذ [و] این را نیم دوستی خوانند.

مثال ذلک: کی برجهایی باشذ موافق اندر شکل مثلث (و) [آن ] اینست: الحمل، الاسد، القوس واین برج [های ] ناری است [و] موافق است طبع یک دیگر را، واین

مثال ذلک: 2 کی حوت ور میمنهآ حمل است و ثور ور میسره بوذ و برج دوازدهم ور میمنهآ طالع بوذ و برج دوم ورمیسرهآ طالع بوذ. و هرکوکبی کی اندر حمل بوذ، آن کوکب کی اندر حوت [بود ] ور میمنهآ وی بوذ. و آنچ کی اندر ثور بوذ ور میسره بوذ و نیم فلک ور نیمهآ راست بوذ از درجهآ طالع تا درجهآ وسط السما(ء) تا بدرجهآ هفتم. و نیمهآ چپ از درجهآ طالع بوذ تا بدرجهآ وتد الارض تا بدرجهآ هفتم. وهم چنین تربیع دو باشذ. چهارم برج، تربیع اول بوذ و تربیع چپ بوذ و دهم برج تربیع راست بوذ. و پنجم تثلیث ms101 بوذ و نهم هم چنین بوذ (و) نهم تثلیث راست بوذ و پنجم تثلیث چپ بوذ و برج هفتم مقابل بوذ. اما این چهار خانه کی [باقی] بمانند، یکی دوم بوذ [از پیش ] و یکی [دوم بود از پس که آن ] دوازدهم [بود] و یکی ششم و یکی هشتم، این چهار ساقط بوذ از نظر [تا برجی که بعد از آن است ]، (و) ایشان را هیچ نظر نبوذ ببرج طالع ونه آن کوکب راک اینجا افتاذه باشذ. همه نظر هفت وجه است دونظر تثلیث بوذ و دو نظر تسدیس و دو نظر تربیع و یکی نظر مقابله. پس اگردو کوکب اندر یک برج باشند ایشانرا مقارنه گویند و ایشان اندر قوة یک دیگر باشند و از پس ازین نظر نبوذ زیراکی دیگر نظر از دور بوذ و مقارنه مانند اجتماع بوذ <121» اندر یکی خانه و جایگاه. صورت بکرده [آمد ] اینجا صورت نظر و [وجوه در] دایره.

پیش بگفته آمذ نظر کواکبان از تثلیث و تربیع و تسدیس پس هر یکی از پس یکدیگر از درجات. واختلاف بوذ <122> کواکبان را اندر بعضی جایگاه2 فلک (و) نظرهایی بوذ ور حسب طول مطالع بروج وکوتاهی ایشان. و هرگاه کی ور افتذ شعاع تسدیس بعضی را زکوکبان اندر بعضی جایگاه فلک بیشتر از شصت درجه و کمتر از شصت درجه. و همچنین تثلیث و تربیع و بوذکی تسدیس اندر برج دوم اوفتذ او3 در برج چهارم و بوذ (که) تثلیث اندر برج ششم اوفتذ و تربیع اندر برج پنجم اوفتذ [و] وصف کردهاند هر یکی از علماان مطرح شعاع کواکبان اندر همه جایگاههای فلک. و من اینجا یاذ کنم بیشترین آنک اتفاق کردند علمان4 ورآن. و [آن ] دو نوع است: یکی آنست کی والیس [وصف اکرده است واز پس ازو ماشا(ء) الله استعمال کرد وتفسیرکرد ودوم آنک بطلمیوس کرد صاحب احکام و من یاذ کنم اینجا آنک ماشا(ء) الله ms102 کرد و نام وی بوذیزدان خواست الفارسی، گفت: چون خواهی کی مطرح شعاع کواکبان بشناسی اندر تسدیسین و تربیعین و تثلیثین5 اندر همهآ جایگاه از فلک، ها گیر اجزاء6 ساعات درجهآ کواکب و ضرب کن اندرشش و بیفکن از جایگاه آن کواکب راجع وی توالی البروج7 هر برجی، هر برجی را سی درجه [سی درجه ]، آن درجه کی انتها بوی بوذ نور تربیع راست بوذ از آن کوکب. پس هاگیر اجزاء [ساعات ] درجه کوکب و ضرب کن اندر چهار

مثال ذلک3 : چنان باشذ کی شمس اندر سرطان بوذ بدوازده درجه، خواهی مطرح شعاع تسدیس و تثلیث و تربیع بدانی. ها گیر اجزاء ساعات درجهآ شمس و آن هجده درجه و یک دقیقه [باشد ] و ضرب کن اندر چهار، حاصل آیذ هفتاذ و دو درجه و چهار دقیقه، بیوکن از جایگاه شمس راجع، انتهاش بوذ به بیست و نه درجه و پنجاه و شش دقیقه از حمل و نور تسدیس شمس راست آنجا بوذ. پس ضرب کن اجزاء ساعات جایگاه شمس اندر شش4، حاصل آیذ قح و (= 108 درجه ms103 و 6 دقیقه) بیوکن از جایگاه شمس راجع، انتهاش بوذ بیست و سه درجه و پنجاه و چهار دقیقهآ حوت، آنجا نور تربیع شمس الایمن بوذ. پس ها گیر اجزاء ساعات نظیر جایگاه شمس و اینست یا نط (=11 درجه و 59 دقیقه)، ضرب کن اندر چهار حاصل آیذ مز نو (=47 درجه و 56 دقیقه)، بیفکن از جایگاه شمس مستقیم ور توالی البروج حاصل آیذ انتهاش بیست و نه

اما عمل بطلمیوس، گفت: اگر خواهی کی مطرح شعاع کواکبان، بنگر بکوکب کی اندر کذام5 ربع درست ازارباع فلک. اگر در میان6 وسط السما(ء) و میان طالع بوذ، ها گیر از درجهآ وسط السما(ء) تا بدرجهآ کوکب بمطالع فلک مستقیم آنچ بیایذ قسمت کنذ ور اجزاء ساعات کوکب، آنچ بیایذ وی از پس آن کوکب باشذ از وتد وسط السما(ء). اگر کوکب اندران ربع باشذ کی از طالع تا بچهارم، ها گیر از درجهآ وسط السما(ء) تا بدرجهآ کوکب بمطالع فلک مستقیم، پس آنچ نگاه داشتی پس ها گیر اجزاء ساعات درجهآ کوکب و اندر شش ضرب کن و بکاهن از آنچ نگاه داشتهای، آنچ بمانذ قسمت کن ms104 ور

الفصل الرابع من المقالة الرابعة3 فی ذکر البروج والمتفقة فی

المطالع والبروج المقتدرة4 والمتفقة فی الطریقة وذکر

التسدیس الطبیعی والتربیع [و] المقابلة

و بروجها بعضی متفق [اند] اندر مطالع و بعضی متفقاند اندر طول ازمان روز و بعضی متفقاند اندر قسمت بیوت الفلک.

آنک متفق بوذ اندر مطالع، ویرا المتفقة فی المنطق گویند و بپارسی هاوند امدان- الذار5 گویند. آنک متفق بوذ اندر طول ازمان روز ویرا المقتدره الطبیعة گویند و بپارسی الهاوند روز6 گویند. اما آنک هر دو خانه یکی کوکب را بوذ ویرا المتفقة فی الطریقة گویند و بپارسی الهمدشنیه7 گویذ. اما آنچ کی متفق است «126 اندر مطالع الحمل

«128» اما برجهاکی [مقتدرهآ ] متفق اند اندر طول [ازمان ]روز اینست: السرطان للجوزا والاسد للثور والسنبله للحمل والمیزان للحوت والعقرب للدلو والقوس للجدی. و همچنین درجها(ی) گذشته از برجی ازین برجها متفق باشذ آن درجها راک مانده باشذ از برجها کی متفق باشند. هم چنانک پیش بگفته آمذست اندر بروج کی متفق [باشد ] اندر مطالع، زیراکی اول درجهآ سرطان متفق باشذ بیست و نهم درجهآ جوزا را اندر طول ازمان روز و دوم درجهآ سرطان متفق است بیست و هشتم جوزا را و برین قیاس باشذ اتفاق این درجها اندر طول ازمان روز و جدول بکرده آمذ اتفاق این درجها را و جدول اینست کی اندر آن روی ورق دیگر صورت بکرده آمذست بتوفیق الله وعونه.

130> اما آن برجی کی متفق است اندر قوت و طریقت اینست: الحمل و العقرب، الثور والمیزان، و الجوزا والسنبله، والسرطان والاسد، القوس والحوت، الجدی والدلو. این هر دو بیتی متفق است یکی کوکب را1 از موافقت این برجها یکدیگر را اندر یکی حالات2 [سه گانه]. علمان3 ویرا تسدیس طبیعی خوانند اگر نیز ساقط باشذ به نظر. و تربیع طبیعی کی ms107 نه دشمنی باشذ. و مقابلهآ طبیعی نه دشمنی بوذ اگر به4 [نظر] ساقط بوذ.

[اما برجهایی که در تسدیس یکدیگرند و از نظر ساقطاند ] فهی5: الحمل والحوت والسنبله والمیزان از اتفاق مطالعشان. الجوزا والسرطان [و] القوس والجدی6 از اتفاق طول ازمان روز. الجدی والدلو [و] السرطان والاسد از اتفاق شان اندر طریقت.

اما تربیع طبیعی کی نه دشمنی بوذ اینست: الثور للدلو7 والاسد للعقرب8 از اتفاق مطالعشان والثور للاسد9 والعقرب للدلو10 از اتفاق طول ازمان روزشان والجوزا للسنبله11 والقوس للحوت12 از اتفاق شان اندر طریقت.

مقابله طبیعی که نه دشمنی بوذ و ساقط است بنظر، اینست: الجوزا للجدی [و] السرطان للقوس از اتفاق مطالعشان، الحمل للسنبله والمیزان للحوت از اتفاق ازمان روز [شان]، الحمل للعقرب [و] الثور للمیزان از اتفاقشان اندر طریقت.

کواکب را حالهایی است اندر نظر یک دیگرشان از بیوت فلک و اندر خویشتنشان و این بیست و پنج وجه است. از اینجا1 دوازده [باب ](را) بطلمیوس صاحب الاحکام گفته است [و آن اینست ]: الاقبال والادبار والاتصال والانصراف والنقل والجمع والقبول والرد ودفع2 القوة ودفع الطبیعة (132- و دفع التدبیر والمنع.

و پنج آنست کی بابلیان و پارسیان تفسیر کردهاند و آن اینست: المقارنة و ردالنور والنعمة والمکافات وخلا السیریة.

و دیگر چهار آنست کی مصریان [تفسیر اکردهاند و آن اینست: دفع الطبیعتین و الانتکاث والاعتراض والوحشة3. و چهار آنست کی هندوان تفسیر کردهاند [و آن ]اینست: الحیز و القوت والفدا4 و قطع النور.

الاقبال: اما اقبال، ایذون گفتهاند عالمان کی اگر کوکبی اندر اوتاد بوذ او5 اندر مایلی اوتاد، اندر اقبال بوذ [و آن را به اختصار گفتهاند ] و من تفسیر بکنم این را.

اگر کوکبی اندر پیش (از) درجهآ طالع ms108 بوذ بدو درجه تا6 پانزده درجه از درجه طالع پیش بوذ، مقابل و قوی بوذ. اگر بیش از پانزده درجه بوذ ضعیف باشذ اندر

الادبار: اما ادبار، گفتهاند اگر کوکبی اندر برج زایلی بوذ اندر ادبار بوذ یعنی اندر برج سیم و ششم و نهم و دوازدهم. واین بجمله10 بگفتهاند و من اینجا یاذ کنم و

المقارنة: اما مقارنه آن بوذ کی دوکوکب اندر برجی باشند. و قوت مقارنه ور چهار وجه باشد ازینجا1 مقارنه بوذ کی میان ایشان کمتر از پانزده درجه بوذ اندر یکی برج. و دوم آن بوذکی میان ایشان بوذ [قوة ] شعاع یک دیگر2.

مثال ذلک: چنان باشذ کی قمر و مشتری اندر یکی برج بوذ و میان ایشان دوازده درجه بوذ (1) و3 کمتر [ از آن ]، پس مشتری اندر قوت شعاع قمر بوذ [چون ]جرم قمر دوازده درجه بوذ. و قمر اندر قوة شعاع مشتری نبوذ «134» اگر میان ایشان بیرون4 نه درجه بوذکی [آن] جرم مشتری است، کی [قمر ااندر جرم مشتری بوذ و اگر هر دو اندر جرم یک دیگر باشند وی قوی تر دلالتی بوذ اندر مقارنه، اگر یکی اندر قوة آن دیگر باشذ و آن دیگر مخالطه نکنذ5، ضعیفتر بوذ اندر دلالت. و سیم چنان باشذ کی هر دو اندر [یک ] حد بوذ از حدود کواکب. و چهارم آن باشذ کی میان

مثال ذلک: چنان باشذ کی زهره اندر بیست و هفت درجه حمل بوذ و مشتری اندر دو درجهآ ثور بوذ و میان ایشان پنج درجه بوذ ایشان را مقارنه نگویند از اختلاف هر دو برج [تا ] آن وقت کی زهره اندر برج ثور بوذ مقارنه بوذ. و مقارنه نبوذ آن وقت کی هر دو اندر یکی جایگاه باشند بجرم و جسد زیرا کمیان3 کو[ا]کب بعد باشذ بسیار اندر افلاک کی یکی بلندتر باشذ [از قرینهاش پس یکی از آن دو روبروی ] از آن دیگر باشد [و انتهای] بصر را [خط ]راست بوذ با آن کوکب کی ور افراز بوذ و [تا] بفلک بروج و بکوکب زیرین همیشوذ آن وقت هر دو مقارن بوذ و همچنین گفتهاند کی قمر اندر حمل بوذ [اما ] قمر اندر حمل نشوذ زیراکی میان ایشان شش فلک است لیکن از خط مستقیم کی همی بشوذ از بصر تا4 بجایگاه قمر و [تا] بفلک البروج اندر حمل اوفتذ پس گوئیم کی قمر اندر حمل است بآن درجه کی خط بوی همی رسذ.

الاتصال والانصراف: اتصال ور دو نوع است یکی بطول و دیگر بعرض. اما اتصال 135 طول رفتنی سریعی باشذ بثقیلی، و همیشه درجات سریع کمتر باشذ از درجات ثقیل اگر بمقارنه باشند. و اگر بنظر[بود]، ذاهب باشذ باتصال. [و اگر] راستاراست بایستذ اندر بروج، تمام بباشذ اتصال. و چو یک درجه بیفزایذ

مثال ذلک: مشتری اندر سرطان بوذ بپانزده2 درجه، قمر اندر ثور بوذ بده درجه، قمر ms111 متصل بوذ بمشتری ا[ز] تسدیس کی وی سریع السیرتر است از مشتری و بده درجه کمتر است3 و بوی همی شوذ. چونک قمر بپانزده درجه ثور شوذ و درجهآ وی راست بوذ بدرجه مشتری، اتصال تمام ببوذه باشذ. چونک قمر (به) شانزده درجه ثور شوذ منصرف4 باشند5 از مشتری و گفتهاند کی اتصال کواکبان سفلی را بوذ بعلوی و کواکبان علوی را اتصال نبوذ بسفلی، چنانک قمر بهمهآ کواکبان اتصال کنذ و هیچ کس بوی اتصال نکنذ [از کواکب ]. و چنانک زحل را همهآ کوکبان بوی اتصال کنند و هیچ کسی را وی اتصال نکنذ از کواکب. و شمس اتصال کنذ بآن کواکبان کی افراز6 وی باشند و بآن کواکبان کی بزیر وی هو باشند اتصال نکنذ و گفتهاند علماان کی کواکبان علوی کی سریع سیرتر باشند از سفلی، اتصال کنند بسفلی زیراکی بوذ کی اتفاق افتذ اندر بعضی از جایگاه فلک.

مثال ذلک: کی زهره اندر پنج درجه حمل بوذ و عطارد اندر هفت درجهآ حمل بوذ وعطارد بطی السیر است و هر روز نیم درجه7 روذ کم بیش، و زهره سریع - السیرتر است کی هر روز یک درجه و ربعی8 روذ، پس زهره اندرین جایگاه متصل بوذ بعطارد و بسه روز بوی در رسذ و پیش وی بشوذ و منصرف ببوذ9 از وی. پس

دفع القوة: دفع قوة آن بوذکی کوکبی اندر خانهآ خویش بوذ او8 در شرف خویش

دفع الطبیعة: دفع الطبیعة آن بوذکی کوکبی اتصال کنذ بکوکبی کی ویرا حظی بوذ اندر آن جایگاه کی متصل است بوی چون خانه او1 شرف او1 حد او1 مثلثه او1 وجه، پس آن وقت هادهذ طبیعة بآن کوکب کی متصل بوذ بوی.

مثال ذلک: چنان بوذ کی مشتری اتصال کنذ2 <137 بزحل از برج دلو او1 میزان، پس مشتری طبیعة بزحل هادهذ.

دفع الطبیعتین: دفع الطبیعتین بر دو وجه است: یکی آن بوذ کی کوکبی اندر خانهء بوذکی ویرا اندر آنجا حظی بوذ [و متصل بود ] بکوکبی کی ویرا هم در آن حظی بوذ.

مثال ذلک: چنان باشذ کی قمر متصل بوذ بزهره از برج ثورکی ویرا شرف است و خانهآ زهره است. وجه دوم آن بوذکی کوکبی روزی متصل بوذ بکوکبی روزی از جایگاه ms113 روزی و همچنین شبی بکوکبی شبی از جایگاه شب، چون اتصال مشتری بزحل بروز3، و ایشان افراز زمیناند (] وااتصال قمر بزهره بشب وایشان زیر زمیناند.

دفع التدبیر: آن باشذ کی کوکبی اتصال کنذ بکوکبی از هر کذام وجهی که اتصال بوذ [پس] تدبیر هادهذ بوی، اگر اتصال آن دوستی بوذ و قبول بوذ تدبیر بویها دهذ بملاومة، پس اگر از مخالف وی باشذ و دشمنی بوذ پس ورخلاف این بوذ.

القبول: اما قبول بر چهار وجه است. یکی آن بوذکی هر یکی ازین کواکبان کی

مثال ذلک: چنان باشذکی زهره متصل بوذ بمشتری و مشتری متصل بوذ بزحل، (پس مشتری) از زهره ها گیرذ [و] بزحل ها دهذ.

الجمع: آن بوذکی یکی کوکب را دو ms114 کوکب او2 سه کوکب [یا بیشتر]بوی متصل باشند، پس نور آن کوکبان بآن کوکبان گرد آیذ کی بوی متصل باشذ.

مثال ذلک: چنان بوذکی مشتری اندر سرطان بوذ و قمر بوی متصل بوذ از حمل بتربیع، و زهره بوی متصل بوذ از ثور بتسدیس و شمس و عطارد متصل باشند از حوت بتثلیث، پس مشتری جمع کنذ نور این کواکبان [چهارگانه ] اندر سرطان.

رد النور: بر دو وجه است: یکی آن بوذ کی برخی کواکبان ساقط باشند از جایگاهی از فلک الا آنک متصل بوذ بکوکبی و آن کوکب ناظر بوذ بآن جایگاه کی ساقط است از وی اول، پس این دوم رد کند نور اول راکی ساقط است بآن جایگاه کی ساقط شدست1 از وی.

مثال [ذلک: چنان باشد آکی طالع حمل بوذ و زهره اندر سنبله بوذ (و) ساقط بوذ از طالع لیکن وی متصل است بمشتری، کی مشتری اندر قوس است، پس مشتری رد کنذ نور زهره بطالع کی [از ا] تثلیث [به ]طالع [ناظر ]است. و جهت دوم آن بوذ (که) صاحب طالع و صاحب حاجت هر دو ساقط است از یکدیگر، الآ آن بوذکی ایشان بکوکبی دیگر نیشند2، پس آن کوکب کی بایشان همی نیشذ3 ها گیرذ نور آن یکی و بآن دیگر دهذ.

مثال ذلک: [چنان باشد ] کی صاحب طالع عطارد بوذ و صاحب حاجت 139> مشتری، و ساقط باشند از یکدیگر در4 مسئله (ای) از تزویج لکن5 هر دو متصل باشند بزحل، پس زحل شعاع این یکی ها گیرذ و بذان دیگر دهذ و قضا(ء) حاجت ور آیذ.

المنع: ومنع بر دو وجه است یکی آنجا بوذکی سه کوکب اندر برجی باشند و بدرجه مختلف باشند. پس میانین منع کنذ اول را از اتصال بسیم6 تا آن وقت کی بسیم در گذرذ.

مثال ذلک: چنان بوذکی زهره اندر حمل بوذ بده درجه و عطارد اندر حمل بوذ بپانزده درجه و زحل اندر ms115 حمل بوذ به بیست درجه، پس عطارد منع کنذ اتصال

الرد: آن بوذ که کوکبی متصل باشذ بکوکبی محترق زیر شعاع شمس او3 بکوکبی راجع. پس محترق و راجع اتصال ها نپذیرند4 و رد کنند از جهت ضعفشان و آن بر دو وجه است. یکی رد صلاح باشذ «140) و یکی رد فساد. اما آنک رد کنذ بصلاح ورسه نوع است. یکی آن باشذ کی آن کوکب کی نور بگیرذ5، اندر جایگاهی باشذ قبول، الآآن باشذ کی محترق بوذ او6 راجع، پس رد کنذ بصلاح. و دیگر آن بوذ کی آن کواکب همی ها دهذ و آنک همی ها گیرذ محترق باشذ اوعراجع باشذ هر دو ادر اوتاد یا] مایلی الاوتاد. آن وقت نیزرد کنذ بصلاح. و سیم آن بوذ کی آنک همی

قطع النور: بر دو وجه است. یکی آن بوذ کی کوکبی بکوکبی ثقیل [متصل ] ببوذ2 از برج دوم، ازین کوکب کی متصل است کوکبی بوذ سریع. پس گفتند کی آن کوکب بدرجهآ ثقیل هارسذ، آن کوکب (را) کی اندر دوم (بود) دفع کنذ بمقارنهآ آنک متصل است بوی و مقارن بوذ و ببرذ نور آن کوکب را از آن ثقیل.

مثال ذلک: چنان باشذ کی زهره اندر بیست درجهآ حمل بوذ و عطارد اندر دو درجهآ ثوربوذ و زحل اندر بیست و هفت درجهآ اسد بوذ، پس زهره متصل بوذ بزحل از تثلیث. گویند کی چون زهره را اتصال تمام بوذ بزحل، عطارد راجع ببوذ [از ثورو] وا حمل آیذ و مقارنه کنذ وازهره و نور وی وا دارد2 از زحل.

الوجه الثانی: آن بوذکی کوکبی سریع اتصال کنذ بکوکبی ثقیل و آن کوکب ثقیل اتصال کنذ با کوکبی ثقیل تر از وی. پس گویند هرگاه این کوکب سریع باین کوکب 141» ثقیل رسذ، این ثقیل بجایگاه آن کوکب رسذ کی ثقیل تراز وی است، پس آن وقت اتصال این سریع با ثقیل دوم باشذ و نور وی ببرذ از اول.

مثال ذلک: چنان باشذ کی زهره اندر پنج درجهآ حمل بوذ و مریخ اندر سیزده درجهآ حمل بوذ و زحل اندر پانزده درجهآ حمل بوذ. پس زهره متصل بوذ بمریخ. گویند کی بجایگاه مریخ رسذ، مریخ بجایگاه زحل اندر بوذ. پس ببرذ نور زهره از مریخ [و] آن وقت اتصالش بزحل بوذ.

القوت: قوت آن بوذ کی ms117 کوکبی اتصال کنذ بکوکبی تقیل. گویند کی چون بذو

الانتکاث: انتکاث آن بوذ کی کوکبی متصل بوذ بکوکبی [ثقیل ]. گویند کی چون بذو رسذ راجع ببوذ از وی، پس اتصالش باطل ببوذ. مثال ذلک: چنان بوذ کزهره1 اندر بیست درجهآ حمل بوذ و عطارد اندر ده درجه از وی متصل بوذ بوی. گویند کی چون بذو رسذ2 راجع ببوذ و اتصالش باطل بوذ و آن را انتکاث گویند.

الاعتراض: اعتراض آن بوذکی کوکبی ثقیل اندر برجی بوذ و کوکبی سریع پیش وی در بوذ، و پس وی در کوکبی بوذ سریع تر از وی، خواهذ کی اتصال کنذ بآن کوکب «142» ثقیل. [پس اگویند کی چون بذو رسذ آن کوکب کی اندر پیش بوذ راجع ببوذ و اتصال کنذ بآن کوکب ثقیل3 [در] رجوعتش [و] در همی آیذ تا اندر پس این ثقیل افتذ واعتراض کنذ آن وقت سریع را از اتصالش بثقیل.

مثال ذلک: چنان باشذ کی عطارد اندر پنج درجهآ حمل بوذ و زحل اندر دوازده درجهآ حمل بوذ و زهره اندر بیست و چهار4 درجهآ حمل بوذ، پس عطارد متصل بوذ بزحل [ و پیش از آنکه به او رسد ] زهره راجع ببوذ تا بمقارنه زحل آمذن و همی تا

النعمة والمکافات: ونعمة آن بوذکی کوکبی اندر بیر1 بوذ [] و2 اندر هبوط و اتصال کنذ کوکبی را اکه ] بخانه خویش در باشذ و قوی باشذ اندر وتد، ویرا ها پذیرذ و از بیر بیاوردش او3 از هبوط. وتا چنین باشذ ویرا نعمة بوذ وروی تا آن وقت کی این نعمة داذش در بیرافتذ او اندر هبوط و اتصال کنذ یکی ازیشان بخذاوندش. پس از بیر و هبوط بیاور ذش آن وقت ویرا وفا باز کرده بوذ بنعمة که ور وی بوذ و مکافات.

مثال ذلک: چنان باشذ کی زهره اندر سنبله بوذکی برج هبوطش است و متصل بوذ بمریخ و مریخ4 اندر عقرب بوذکی خانهآ وی است (و) منعم باشذ وروی، ویرا از بیر و هبوط بیاورذ تا آن وقت کی مریخ اندر برج سرطان افتذکی هبوطش است. و زهره بوی نیشذ5 از6 ثور7 کی خانهآ وی باشذ. پس ویرا از هبوط بیاورذ. پس گویند کی مکافاتش بکرد و گویند کی چون اتصال کنذ بکوکبی از شرف آن کوکب، پس خداوند شرف منعم وی باشذ.

الفدا: الفدا آن باشذ کی کوکبی اندر شعاع شمس بوذ و میان وی و میان شمس کوکبی دیگر در بوذ کثیف طبع8، پس آن کثیف طبع فدا این اول کوکب باشذ.

143> مثال ذلک: چنان باشذ عطارد اندر ده درجهآ حمل بوذ و شمس اندر

الحیز: و حیز آن باشذ کی کوکبی نهاری بروز افراز زمین باشذ و بشب اندر [زیر] زمین باشذ ولیلی بشب افراز زمین بوذ و بروز اندر زیر زمین بوذ. چون چنین باشذ اندر حیز بوذ.

خلأالسیر : خالی السیر آن بوذکی کوکبی منصرف باشذ از کوکبی و بهیچ کوکب نپیوندذ تا اندران برج باشذ (پس) ویرا خالی السیر گویند.

الوحشی: وحشی آن بوذکی کوکبی اندر برجی بوذ و هیچ کوکب بذو نپیوندذ [و] وی بهیچ کوکب نپیوندذ ویرا وحشی خوانند. پس این حالات کواکبان است بیست و پنج باب وکواکبان را حالهای دیگر افتذ بیرون ازین بابها، یکی را دستوریه خوانند.

الدستوریة: آن بوذکی دو6 کوکب هر یکی اندر خانهآ خویش باشند او7 اندر شرف خویش او7 اندر اوتاد او7 مایلی اوتاد و هر دو بیک دیگر متصل باشند و نهاری باشند و بروز افراز زمین باشند و بشب اندر زیر زمین باشند آن وقت هر یکی اندر جایگاه دستوریه باشند. و دوم را استعلا گویند.

الاستعلا: استعلا آن بوذ کی کوکبی اندر برج دهم بوذ از کوکبی و آن کوکب بوی متصل بوذ. پس آنک اندر برج عاشر بوذ مستعل بوذ وروی.

الثالث: تبدل1 الاشکال آن باشذ کی کوکبی نهاری بروز اندر «144> زیر زمین بوذ و بشب افراز زمین بوذ اندر برجی مؤنث و کواکب لیلی اندر برجی مذکر بروز افراز زمین و بشب اندر زیر زمین.

الرابع، الحصار: و چهارم را حصار گویند. حصار آن بوذ کی کوکبی اندر میان دو کوکب نحس در بوذ، آن را محصور گویند.

مثال ذلک: چنان بوذ کی زحل اندر پنج درجهآ حمل بوذ و مریخ اندر پانزده درجهآ حمل و زهره اندر ده درجهآ حمل بوذ [و] محصور بوذ میان زحل و مریخ. و سخت ترین حصاری آن باشذ کی شعاع شمس اندر نیوفتذ2 بمیان ایشان او2 شعاع قمر او شعاع سعدین4 از نظر. ms120 و گفتهاند اگر کوکبی اندر برجی باشذ و نحسی اندر برج دوم و نحسی دیگر اندر برج دوازدهم بوذ، آن کوکب محصور باشذ میان دو نحس.

و پنجم آن باشذ کی بپارسی خیشگرفته5 گویند [و] چنان بوذکی شمس اندر خانهآ وی باشذ و بوی همی نیشذ 6 کوکبی از خانهآ وی، پس وی غربی7 باشذ او1 قمر اندر خانهآ خویش باشذ و کوکبی بذو همی نیشذ از خانه خویش (و آن کوکب) شرقی باشذ.

اگر کوکبی نر بروز افراز زمین باشذ و بشب اندر زیر زمین باشذ روشن بوذ. [و] اگر بروز اندر زیر زمین باشذ و بشب افراز بوذ مظلم بوذ. اگر کوکبی نر اندر برجی نر بوذ و بروز افزار زمین باشذ وبشب اندر زیر زمین <145> نیر الجسد و نیر البرج بوذ و نیر4 بوذ جایگاه شعاعش و قوی بوذ اندر دلالة. اگر کوکبی نرادر برج نر] بروز اندر زیر زمین بوذ و بشب افراز زمین بوذ مظلم الجسد والبروج بوذ و جایگاه شعاعش ضعیف بوذ اندر دلالة. اگر کوکبی نراندر برجی ماده بوذ و بروز افراز زمین بوذ و بشب اندر زیر زمین نیر الجسد و مظلم البرج بوذ و آنچ موافق بوذ از شعاعش بطبیعتش نیر بوذ وآنچ موافق نباشذ مظلم بوذ و جسد وی اندر برج، هم چون چراغ بوذ اندر آفتاب، ویرا هیچ نوری نبوذ الآ اندر جایگاه جسدش. اگر کوکبی نر اندر برجی ماذه بوذ و بروزاندر زیر زمین باشذ و بشب افراز زمین باشذ آن برج نیر بوذ و کوکب مظلم بوذ ms121 هم چون قمر بروز، و ازین باب مزاج نکنذ کواکبان. اگر کوکبی ماذه اندر برجی ماذه بوذ بروز اندر [زیر] زمین و بشب افراز زمین بوذ [و نیر الجسد و

اما قوت کواکبان ور سیزده وجه6 است:

1- آن بوذکی اندراوتاد بوذ او7 مایلی بوذ. 2- آن بوذکی اندر خانهآ خویش باشذ اواندر شرف خویش اوااندر بعضی حظهاء خویش. 3- آن بوذ کی کواکبان علوی

الضعف الکواکب:

اما ضعف کواکب بر دوازده وجه است: یکی احتراق بوذ و سقوط بوذ از وتد و رجوع بوذ و نظر نحس بوذ وحصار وهبوط بوذ واتصال بوذ بکوکبی زایل او ساقط، یا اندر هفتم خانه خویش بوذ5 زیراکی آن وقت مضر باشذ خویشتن را یا مقارن بوذ با6 جوزهر، او اندر رأس جوزهراتش و7 مقابلهآ جوزهراتش یا اندر جایگاهی مظلم از فلک یعنی میزان و عقرب.

اما منحست قمر بر پانزده وجه است <147 1- آن بوذکی اندر محاق بوذ آن وقت [مضمحل الضوء شود وبه فارسی ]همروشنی1گویند [و] آن بوذکی میان [آن و] شمس دوازده درجه بوذ او کمتر [ از آن ] و سخت ترین آن بوذ کی بشمس همی شوذ و چونک از شمس بگذرذ سبکتر بوذ تا آن وقت کی دوازده درجه از شمس بشوذ. 2- آن باشذ کی منکسف بوذ و سخت ترین کسوفی آن باشذ [دربرجی] کی اندر اصل2، مولود آنکس بوذ.3- آن بوذکی اندر استقبال شمس بوذ یعنی بدر و بپارسی فرماهی3 گویند و بعضی علما گفتهاند کی استقبال نحوست نبوذ ویرا از شمس، زیرا کی بغایت جایگاه عز بوذ وز پس از آن بنقصان باشذ یعنی نقصان اروشنایی] بوذ و علما استقبال را عزیزه قمر گویند. 4 - تربیع شمس بوذ و بپارسی نیم برین4 گویند. 5- آن بوذکی مقارن بوذ بنحس [یا در اتربیع او5 بمقابله. 6-آن بوذ کی محصور بوذ میان دو نحس. ms123 7- آن بوذکی وا جوزهر بوذ یعنی کی عقدهآ رأس و ذنب، و میان ایشان کمتر [از] دوازده درجه بوذ. 8- آن بوذ کی اندر طریقت محترقه بوذ و آن نوزده6 درجه بوذ از میزان تا بسه درجهآ عقرب. 9- آن بوذکی اندر آخر برج بوذ اندر حد نحوست. 10- آن بوذکی با اثنا عشریة نحس بوذ. 11- آن بوذکی زایل بوذ از اوتاد الا بسیم برج کی ویرا فرحست آنجا. 12 - آن بوذ کی بطی السیر بوذ،

اما دوستی کواکبان بر سه وجه است: یکی قوی است «148> و یکی ضعیف [و] یکی متوسط. قوی آن بوذکی موافق بوذ کوکب، کوکبی دیگر را بخلق و طبع و جوهر و حظ، چنانک مریخ موافقست شمس را اندر گرمی و خشکی و قوة [و شدت و] مشارکة است اندر حظ، چون موافقت1 شمس و جایگاه عزش اندر خانه مریخ. [و] چون موافقت2 قمر زهره را اندر تری و سردی [و رطوبت ] و صباحت3 و مشارکت است اندر حظ، زیراکی شرفش اندر خانه زهره است. و دوستی متوسط، چون اتفاق بوذ اندر بعضی طبع وجوهر. چون موافقت زهره مشتری را اندر سعادت و تری و جمال [و باریک بینی] و مخالفتش اندر دین و عقل و حرارة. و چون موافقت عطارد مریخ را اندر خشکی و تعجیل و مخالفتش اندر ادب و عقل. و دوستی ضعیف4، نظر کواکبان بوذ از برجها(ی) موافق [و در آمدن به ] جاپگاهها(ی) ایشان مانند یک دیگر بلون و طعم و صورت.

عداوة الکواکب: اما دشمنی اندر میان کوکبان بر پنج وجه است: عداوة طبع چون آبی آتشی را و هوایی ارضی را، و عداوة بیت چون عداوة مشتری بوذ عطارد راکی خانها(ی) ایشان متقابل است و چون عداوة زحل نیرین را و عداوة شرف چون1 عداوت زهره عطارد را و مشتری مریخ را و عداوة احتلاق2 چون عداوة مشتری زحل را و مریخ زهره را و عداوت نظر یعنی هر دو تربیع و مقابله (را).

هر کوکبی را ازین کوکب السبعه و رأس و ذنب سالها راست معلوم، کی آن را سنی4 فردارات5 خوانند و آن سالهاء باشذ کی چون یکی کوکب تدبیر کنذ اندر حال بعض موالید او6 کاری از کارها، وی متوالی بوذ آن مدت را از سال7، و آن بمقدار عدد حظ ایشان بوذ اندر بروج، [پس فردار شمس ده سال، قمر نه سال، زحل یازده سال، مشتری دوازده سال، مریخ هفت سال، زهره هشت سال، عطارد سیزده سال، رأس سه سال و ذنب دو سال بوذ. پس فردار کواکب و دو عقده هفتاد و پنج (سال) است ]. و ترتیب کواکبان اندر قسمت فردارات اندر عمل قرانات و موالید اینجا یاذ کنم اندر جایگاهش و جدول بکرذه آمذ سنی فردارات کواکبان (را) و صورت اینست:

و هر کوکبی را نیز ازین کواکب السبعه سالها است. ور چهار مرتبه نهاذهاند. آن را سنی العظمی والکبری والوسطی والصغری گویند [و علت مدت این سالها معروف است و چون شرح آن به درازا کشد، آن را ترک کرده و به اختصار آوردم و ترتیب عمل به آن را در جای خود خواهم گفت ] چنین کی صورت بکردیم در وجه دیگر تا معلوم شوذ ان شا(ء) الله تعالی.

و هر یکی را نیز ازین برجها سالهایی است معلوم و ماهها است و روزهاست و ساعاتهاء است و من جدول بکردم اینجا تا سهل تر بوذ ور آموزنده ms125 و صورت اینست کی در آن روی ورق بکرده است.

و هر کوکبی را ازین کواکب السبعه شعاعی است اندر پیش و [همانند آن در] پس، ویرا جرم گویند. جرم شمس پانزده درجه «152» از پیش و پانزده از پس [و جرم ماه دوازده درجه از پیش و همانند آن در پس و جرم زحل و مشتری هر یک نه درجه از پیش و همانند آن در پس و جرم مریخ هشت درجه از پیش و همانند آن در پس و جرم زهره و عطارد هر یک هفت درجه از پیش و همانند آن در پس] چنانک اندر جدول بگفتم.

ذکر الاوجات: اما معنی اوجات ارتفاع کوکب بوذ، [پس هرگاه کوکبی در] رفیع ترین جایگاهی بوذ از فلک تدویر و [آن در] رفیع ترین جایگاه رأس اوجش [بود]. پس اگر اندر زیر فلک بوذ وی اندر حضیض (بود) و من یاذ کنم اینجا اوج کواکبان بجدول.

[اما اوج زحل در چهار درجه و چهارده دقیقه از قوس است و اوج مشتری بیست و دو درجه و سی و دو دقیقه از سنبله، و اوج مریخ چهار درجه و سی و چهار دقیقه از اسد، و اوج شمس بیست و دو درجه و چهل دقیقه از جوزا، و اوج زهره نیز بیست و دو1 درجه و چهل دقیقه از جوزا و اوج عطارد در بیست و یک درجه عقرب بود اما اوج ماه به علت سرعت سیر فلک تدویرش در هر روز مختلفاست].

الجوزهرات: پیش بگفته آمذ کی هر دو عقده کی بیوفتذ از تقاطع فلک خارج مرکز و فلک البروج هر کوکبی را، [نام آن ] جوان)هر است. [پس جوزهر زحل در

ادرجه و4ادقیقه 22 درجه و32 دقیقه 2درجه و24 دقیقه 22 درجه و ه4 دقیقه 22 درجه و *4دقیقه [21درج 21درجه و* دقیقه

بدانک هر حاجتی را سهمی است کی استعانت کنند اندر احکام و آن سهمی باشذ کی بر افتذ از طالع بمقدار بعد [ما بین د] و کواکب کی دلیل باشذ بر آن چیز بطبع [و] آن سهم بوذ کی منسوب بوذ بوی چون سهم السعادة کی ورافتذ از طالع بمقدار بعد [ما بین ] نیرین کی دلیلند بر سعادت. و چون سهم الاب کی بر اوفتذ از طالع بمقدار بعد ما بین شمس و زحل کی ایشان دلیلند ور احوال پذران بطبع. و من اینجا یاذ کنم عمل بعضی سهمهای قوی1 اندر [دلالت ] موالید و مسئله و کارهایی کی بیوفتذ، آن مقدار کی مستغنی نباشذ از وی2 و آن سی سهم است.

اول سهم السعادت است [و] بروز ها وایذ گرفتن از [جایگاه ] درجهآ شمس تا بدرجهآ [جایگاه ] قمر هر برجی سی درجه و [آنچه بین آن دو باشد ]، درجهآ طالع بر وی بایذ افزودن و بیفکن از برج طالع سی سی درجه بذان ms127 برج کی اشمار برسذ بوی، سهم السعادة بذان برج باشذ [بدان درجهآ باقی مانده که کمتر از سی باشد]. و بشب ها گیرذ از [جایگاه ] درجهآ قمر تا بدرجهآ [جایگاه] شمس و [آنچه بماند، بر] درجهآ [طالع]) بر بایذ افزوذن و بیفکندن از برج طالع هر برجی را سی درجه، آنجاکی کمتر از سی درجه بمانده بوذ سهم السعادة با آن برج در بوذ بدان درجه. [و] بر مذهب بطلمیوس بروز و بشب از [جایگاه ] شمس گیرند بقمر.

مثال ذلک: چنان باشذ کی طالع سنبله بوذ بیست درجه و شمس اندر سرطان بدوازده درجه و قمر اندر حوت بهجده3 درجه. خواهی کی جایگاه سهم السعادت

اما سهم السعادة دلیل است و(ر) آنک نیرین دلیلاند خاصه ورتن [و] سعادتش ور زندگانی [و بدنها] و مال وفایدها و سعادتها و توانگری و درویشی و قدر جایگاهی از سعد و نحس و دلیلست ور رخص و گرانی و زر و سیم و ثنای نیکو و ارتفاع مولود و [بر] پاذشاهان و سلطانان [و] ولایت و عز ورفعة وشا(هد) وغایب و پنهان و آشکار و خیر و شر و ابتدا(ء) کارها و حاجتها و ضمیر، و این سهم را پیش دارند از همهآ سهمها، چنانک شمس را ها پیش دارند از همهآ کواکبان و این بزرگترین سهم است و بیشتر استعمال کنند.

سهم الغیب: پس سهم السعادة سهم الغیب بوذ. هاگیر بروز از قمر تا بجایگاه شمس و بشب از درجه شمس تا بدرجه قمر، ور افزای ور وی ده درجه طالع و بیوکن از طالع چنانک بگفته آمذ از سهم سعادت و این سهم دلیلست ورتن و اندام و

سهم الحیوة: پس سهم الحیوة بوذ. ها گیر بروزاز درجهآ مشتری تا بدرجهآ زحل و بشب از درجهآ زحل تا بدرجهآ مشتری و درجهآ طالع ور افزای چنانک بگفته آمذ و بیوکن از طالع چنانک یاذ کرده آمذ. و این سهم دلیل است ورحیوة طبیعی و حال تن و معاش.

سهم عماد الطالع: چهارم سهم عماد الطالع بوذ. ها گیر بروز از جایگاه سهم السعادة تا بجایگاه ms129 سهم الغیب وبشب مخالف [یعنی از (جایگاه) سهم الغیب تا (بجایگاه) سهم السعادة و] ور افزای درجه طالع چنانک یاذ کرده آمذست و بیفکن از طالع. واین سهم دلیلست ورصورت مولود و ماننده بوذ ور پذران و ماذران [و] ور بها(ء) مولود و جمالش وجسد و اعضایش، ور ثبات آن چیز و بقایش و زوالش اندر قرانات وبیرون ازین.

سهم المنطق و العقل: این سهم را ها گیر بروز از عطارد بمریخ و بشب مخالف اعنی از مریخ بعطارد و بیوکن از طالع، و دلیلست ورسخن و عقل و تمیز و معرفت.

سهم المال: ها گیر بروز و شب از خذاوند خانه بیت المال تا بدرجه بیت المال و بیوکن از طالع واین سهم دلیلست ور فایدها و معاش و غذا.

سهم الاخوة: هاگیر بروز و شب از زحل و بمشتری و بیوکن از طالع و این سهم و طالعش هر دو دلیلاند ور حال براذران و اتفاقشان و دوستی ایشان و سفر ایشان.

سهم الضیاع والعقار: ها گیر بروز و بشب از زحل بقمر، و این سهم دلیلست ور حال ms130 عقار وضیاع وکشت [و] ورزکردن.

سهم الام: هاگیر بروز از زهره بقمر و بشب مخالف، این سهم دلیلست ورحال ماذران و سعادات ایشان.

سهم الولد: هاگیر بروز از مشتری بزحل و بشب مخالف، و این سهم موافق است سهم الحیوة را ودلیلست ورکون3 فرزتدان.

سهم المرض والزمان: ها گیر بروز از زحل به4 مریخ و بشب مخالف و این سهم و خذاوندش هر دو دلیلاند ور بیماری و عیبها [و] زمانه5 اندراعضاها و بیماریها.

سهم العبید: [بگیر] بروز و بشب از عطارد بقمر، و این سهم دلیلست ور حال

سهم الخصومات: ها گیر بروز از مریخ بمشتری و بشب مخالف، و این دلیلست ور خصومت وکار خصم و منازعه کردن. سهم تزویج الرجال: ها گیر بروز و بشب از زحل بزهر[ه] و این دلیلست ورتزویج و آنچ ویرا رسذ از زنان1 وحال زنان اندر عفة ونیکوی.

سهم تزویج النسا: ها گیر بروز و بشب از زهره بزحل، واین سهم دلیلست زنان را اندر شوهر کردن هم چنانک مردان را دلیل باشذ ور زن کردن.

سهم الموت: سهم بیستم سهم الموت بوذ. ها گیر بروز و بشب از درجه قمر تا بدرجهآ هشتم از طالع و برافزای ور وی آن چندانک =158> زحل سیر کرده باشذ اندر برجش از درجات و بیوکن از برج زحل هم چنانک دیگر سهمها از طالع افکنی واین سهم دلیلست ور اسباب2 مولود و احوالش اندر مرگ.

سهم السفر: ها گیر بروز و بشب از خذاوند برج نهم تا بدرجهآ خانهآ نهم و بیفکن از طالع، واین سهم ور خذابندش دلیل کنذ ور حال مولود اندر سفر و غربة.

سهم الملک: هاگیر بروز از مریخ بقمر و بشب مخالف، و این سهم دلیلست ور حال پاذشاهان و آنچ پاذشای کنذ.

سهم السلطان: ها گیر بروز از ms131 شمس بزحل و بشب مخالف، اگر زحل بزیر شعاع در بوذ ها گیر از شمس بمشتری و این سهم موافق است سهم الاب را و دلیلست ور سلطان ونصرة وغلبه وقوت3 و عز.

سهم الشرف: این سهم دلیل است ور شرف، و آن راکی شک کنذ کی این بسر وی است یا نه، ها گیرذ بروز از جایگاه شمس تا نوزده درجهآ ،ل 6و 19.6،

سهم الوزرا و المدبرین: ها گیر بروز از عطارد بمریخ و بشب مخالف و این سهم و خذاوندش دلیلاند ور حال وزیران وتد بیرکنان.

سهم الرجا: ها گیر بروز از زحل بزهره و بشب مخالف و این سهم دلیلست ور آنچ مردم اومیذ دارذ و آنچ بوی ها رسذ.

سهم الاصدقا: [بگیر آبروز و بشب از قمر بعطارد و این سهم دلیلست ور دوستان و آنچ ویرا رسذ ازیشان.

سهم الاعدا: [بگیر] بروز و بشب از خذاوند خانهآ دشمنان [تا درجهآ خانهآ دشمنان] و [آن ] دلیل است ور حال مولود اندر دشمنان.

سهم الحرب والقتال «159» سهم سیوم3 سهم الحروب. ها گیر بروز از خذابند خانهآ طالع تا بقمر و بشب مخالف و بیفکن از طالع و این سهم دلیل است ور آنچ افتذ اندر سال از حرب وقتال. تمام بوذ مقاله چهارم. اکنون پنجم مقاله گوییم. ان شا(ء) الله تعال (ی).

بدانک نحس جائرة الطبع بوذ، هلاک کننده بوذ اندر [ سبکی ] طبع و مکر و فریفتن و بذیها و جور و ظلم [و چیرگی ] و قتل و بیم وهول. و سعد معتدل طبع است، مصلح است از طبعش خرد و حلم و مودت و مدارا و رفق و عدل و احسان. و نحسی اگر بنظر همی نیشذ و راجع بوذ اندر سیرش و زایل بوذ از وتد، ضعیف بوذ و غریب1 بوذ اندر جایگاهش اندر برجی مخالف طبع وی، چنان باشذ کی سعد رفعش3 وا4 نتواند داشتن زیراکی طبیعت نحس چنانست کی هرچ ضعیفتر بوذ و

و بعضی علما گفتهاند کی سعود چونک ضعیف بباشذ مواسا کنذ و دشمنی کنذ ms133 و چونک قوی بباشذ، دوستی کنذ و معاد نباشذ [و نحس هرگاه ضعیف شود سستی پذیرد و خوار شود و هرگاه قوی شود بصیرت یابد و باز گردد ] و سعود چونک بخانهآ نحسی در شوذ فعل و قوت خویش بوی ها دهذ و نحس چونک بخانهآ سعدی در شوذ بوذکی سلیم ببوذ و بوذکی بایستند و آن چنان باشذ کی اندر بعضی حظها بوذ. و بیشتر مضرت زحل بشب بوذ، و زان مریخ بروز و نحوست شمس بیشتر از مریخ است و قمر را زحل. و قمر اندر اول ماه نحوستش بمریخ سختتر بوذ و اندر آخر ماه بزحل سخت تر بوذ و همه احکام نجوم برشش طریق نهاذه است:

اول حکم ورقرانات، الثانی حکم ورتحویل سال عالم واین دو حکم ورافتذ بجایگاه کلیات و این درست ترین احکامیبوذ. الثالث حکم ور مولود مردمان، الرابع ور تحویل سال مولودشان و این دو باب نیز نزدیک است بآن حکم کلیات که اندر پیشتر باب است الا آنست کی این بیرون از آن است، الخامس حکم کردن ورکارها، ابتدا کردن و اختیارات، السادس حکم کردن ور مسئله و این هر دو باب همی روند

اما هر چ اندر عالم سفلی اوفتذ ازکون و فساد، حکم ورقرانات بوذ و معنی قرانات مقارنهآ دو کوکب بوذ (که) علوی باشذ کی دلیلند ورخیر و شر، و آن زحل و مشتری بوذ. چون این هر دو کوکب گرد آیند خیر و شرگرد آیذ، ببینند تا کذام قویتر بوذ و غلبه کذام را بوذ. اگر زحل قوی ترباشذ و غلبه ویرا بوذ شر پدیذ آیذ. اگر غلبه مشتری را بوذ خیر پدیذ آیذ. و هم چنین مزاج کنند فعلها، آنک مستعلی تر بوذ ور قدر مزاج کردن کواکبان ویرا. اما مقارنهآ این دو کوکب ورسه وجه است. یکی مقارنه اندر اول حمل کی ها اوفتذ اندر هر نهصذ و شصت سال و این قران دلیل کنذ ور انتقال ملتها3 و دینها و آن حادثه * کی اندر آنجا اوفتذ. و دوم مقارنهآ ایشانرا اندر اول

مثال ذلک: چنان باشذ کی مشتری و زحل قران کنذ اندر اول حمل ک برجی ناری است. پس از بیست سال دیگر قران کنذ اندر برج نهم از حمل (و آن ] قوس بوذ و ناری است. پس از بیست سال دیگر قران [کند ] اندر برج نهم [از] قوس و [آن] اسد باشذ [و آن آتشی است ]. پس از بیست سال دیگر ms135 قران کنذ اندر حمل پس اندر قوس پس اندر اسد. هم چنین برین لون دوازده قران بکنذ بمدت دویست و چهل سال، پس نقل کنذ از مثلثهآ ناری به مثلثهآ ارضی، قران کنذ بثور و جدی و سنبله دویست و چهل سال نیز آنجا (دوازده بار) قران کنذ. پس بمثلثهآ هوایی شوذ و [همچنان ] قران کنذ اندر جوزا و دلو ومیزان1، همچنین دوازده بار قران بکنذ دویست و چهل سال نیز آنجا قران کنذ. پس بمثلثهآ مایی شوذ [و قران کند ] بسرطان وحوت وعقرب2 و دویست و چهل سال نیز آنجا قران کنذ. پس چون این مثلثات [چهارگانه] تمام ببوذ نه صذ و شصت سال بوذ تمام قران باول حمل باز آیذ بمثلثهآ ناری، و این قران راکی اندر مثلثآه بوذ قران الاوسط گویند.

اما قران سیم مقارنهشان کی بوذ اندر هر برجی، اندر هر بیست سالی و این قران را قران الاصغرگویند و دلیلست ورگرانی نرخها و ارزانی و قحط و فراخی و جور و عدل وخوارج بیامذن و اختلاف هوا و بیرون ازین از حادثه کی افتذ و بوذ نیز.

دیگر قران رابع، و آن قران زحل و مریخ بوذ اندر برج سرطان کی هبوط مریخ است [و] وبال زحل است و این قران اندر هر سی سال افتذ و چونک این هر دو

و زحل را سهم الاول گویند و مشتری را سهم الثانی گویند وحکم ورقرانات است 163> و بیاورذن دلیلها نگاه بایذ داشتن آن برج راکی بوی قران کرده باشند و طالع آن سال [که ] قران اندر وی بذه باشذ و دیگرکی نگاه داری2 آن ساعات راکی شمس اندر وی شوذ باول ثانیهآ حمل اندر ms136 آن سال کی مقارنهآ مشتری3 و زحل اندر وی بوذ وطالع آن سال، آن طالع، طالع سال قران باشذ و آن را طالع - القران گویند و آن برج راکی قران بوی در بذه باشذ موضع القران گویند. پس چون غلبه سعد دارذ، ور طالع قران و جایگاه قران و مشتری مستعلی بوذ اندر قران، عدل و فراخی پدیذار آیذ. و چونک نحس غلبه دارذ جور و ظلم و قحط پدیذار آیذ و چون مریخ غلبه دارذ کشتن و خون ریختن و سوختن و غلبهآ دزدان و گرد آمذن لشکرها بوذ. چونک غلبه شمس دارذ ورادلاء قران، قوی بوذ کار ملوک و سلطانان و شریفان و عزیزان. و چون غلبه زهره را بوذ قوی بوذ کارزنان و خصیان ولعب و بازی و لهو بسیار بوذ. چون غلبه عطارد را بوذ قوی بوذ کار دبیران و بازرگانان و بندگان. چون غلبه قمر را بوذ قوی بوذکار رعیة و خادمان. اما اگر امتزاج کنذ کوکبی، پدیذار آرذ فعل ور قدر آن ممازجه چون امتزاج مشتری و شمس، پس پدیذ بوذکی ملوکان عادل باشند و چون مزاج کنذ مریخ و شمس، پدیذار بوذکی ملک بیذاد کار بوذ و رحمت نکند بر ضعیفان و چونک مزاج کنذ زهره و مریخ، زنا و فجور پدیذار آیذ [و] چونک مزاج کنذ عطارد و مریخ، غمازان4 و دروغ پدیذ آیذ پس نگاه کن همیشه

پاذشای6 کنذ اندر آن دولت از ملوکان، آن از عدد بروج دیذار بوذ و کواکبی کی

افتاذه باشذ7 میان سهم الملک و خذاوندش. و خذاوند سهم دلیل بوذ ور معاملهآ

آنک نقل کنذ پاذشای8 بذو اهل دولة را، کی وی ناظر دلیل است اندر دولت

ذکر مایدل علیه الانتهاات: اما برج انتها دلیل کنذ ور خلق اهل آن ملة وهیأت3 ایشان ولباسشان و طالع [سال] و جایگاه قران و طالع قران دلیل بوذ ورهمه اسباب آن حادثه وانتهاء از طالع قران الاعظم کی اندر اول حمل بوذ دلیل بوذ ورحادثهای2 عظیم کی اوفتذ چون طوفانات و زلزلها5 و آنچ مانند این بوذ و انتها از جایگاه آن قران و خذاوندش دلیل کنذ ور آن حادثه * کی افتذ اندر دولة و کمی عمرها6ی آن اهل و برج7 انتها از طالع قران ملة و از برج قران و خذاوندش دلیل کنذ ور آنچ افتذ اندر دولت و ملت8 و برج انتها از طالع دولة و جایگاه قران دولة دلیل بوذ ور آنچ کی افتذ اندر آن دولة و برج انتها از طالع انتقال مثلثه و خذاوندش دلیل بوذ ور آنک افتذ اندر دولت ملوک و ملة وبرج انتها از برج قران انتقال از مثلثه وخذاوندش دلیل بوذ اندر تغیر دولة وبرج انتها از طالع آن قرانی کی بوذ اندر تحویلات [سالیانه ] آنچ منسوب بوذ اندر تغیر دولة (و) جایگاه قران وخذاوندش دلیل باشند ور آنچ افتذ ارباب البیوتات را و مهتران را اندر [آن ا قران. پس اگر این دلیلها مسعود باشند دلیل باشذ ورخیر و اگرمنحوس باشذ

مثال ذلک: چنان باشذ کی قران کی دلیل ملت اسلام بوذ اندر برج عقرب بوذ و طالع سال میزان بوذ، پس انتها اندر سال دوم از طالع قران اندر برج عقرب بوذکی دوم برج (پس از) میزانست و انتها از جایگاه قران اندر سال دوم اندر قوس بوذ [و] اندر سال سیم از طالع قران اندر قوس بوذ و از جایگاه قران اندر جدی بوذ و همچنین بوذ عمل2 [درا] انتهاات.

و هرگاه کی دولتی بخیزذ بدانک [سبب خیزش] آن [کوکبی ] از سه کواکب علوی بوذ. اگر اندر آن دولت خاستن، زحل را اندر خانه خویش بینی او3 اندر شرف خویش، بیرون ازین نبوذ. هم چنین بدانک آن دولت از [جهت ] زحل خاسته باشذ و دلیل آن زحل باشذ ور ثبات آن و آثارهاء بذ اندر شهرها و اندر مردمان. اگر مشتری را نیز اندر خانه خویش او اندر شرف خویش بینی [و غیر از این نباشد ]، بدانک آن دولت از

مثال ذلک: سال قران دلیل بوذ ور ملت عرب. انتها بوذ بجوزا پس آن دلیل پیغامبر بوذ صلی الله علیه [وسلم] صاحب برج جوزا، [و آن] عطاردست ودلیل ابی بکر قمر است کی قبل 5 از فلک عطاردست و دلیل عمر زحل است و دلیل عثمن مشتری است و دلیل علی امیرالمومنین6 مریخ است ورترتیب افلاک. پس نیکو اندر آن نظرکن و بنگر حال هر قایمی از حال کوکبش.

اخراج الانتهاات: اگر خواهی کی انتها(ء) سال بیاوری از سالها از طالع قران او1 از جایگاه قران اوا از جایگاه انتقال قران [ممر] ها گیر سال یزدجردی تام و سال آنک خواهی کی تحویلش بدانی، ور افزای وروی شصت و یک سال و دو ماه و سیزده روز2 پس بیوکن از وی دوازده دوازده، آنچ کی کمتر از دوازده بمانذ بشمار از اول میزان بچندان درجه کی مانده بوذ بذان برج کی آن شمار بوی برسذ آن برج انتها(ی) سال تو3 باشذ از طالع ملت. ms141

اگر خواهی کی انتها از جایگاه قران ملت بدانی این شمارکی کمتر از دوازده مانده بوذ از برج عقرب ابتداکن آنجاکی انتها(ی) اشمار [برسد] آن برج انتها باشذ از برج قران. اگر خواهی 168> کی انتها از [برج دور باشد، عدد از برج جوزا است پس جائیکه به پایان رسد آن برج دور آن سال است و اگر خواهی انتهای درجه سالها ] از درجهآ سیر بدانی ها گیر سال یزد جردی با آن سال کی خواهی کی معرفتش بدانی4، ور افزای وروی شصت و یک سال و دو ماه و سیزده روز و بیوکن هر سالی را یک درجه و ابتداکن از بیست درجه از حوت، پس آنجاکی انتها بوذ درجهآ قسمت آنجا باشذ.

اگر خواهی کی انتها از طالع دولت بدانی یعنی دولت بنی العباس، ها گیر سال یزدجردی و سال تو و بکاهن از وی صذ و هفده سال پس دوازده دوازده همی افکن، آنچ کمتر از دوازده بمانذ ابتداکن از اول سنبله همی اشمار، آن عدد کی مانده باشذ بذان برج کی انتها(ی) شمار بذو باشذ، آن انتها باشذ از طالع دولت. [و] اگر خواهی کی انتها ازقران دولت بدانی، شماراز ابتدا از عقرب [طرح ]کن [و] اگرانتها از طالع انتقال [ممر] از مثلثهآ مای5 بمثلثهآ ناری خواهی، ها گیر سال یزد جردی و سال تو و بکاهن ازو

اگر خواهی کی انتها از برج قران ممربناری بدانی اشمارکی ابتداکنی از قوس کن و گفتهاند [علما ]کی اندر هر هفتاد و پنج سال کی فردار1 همه کواکبان گردش زمانه و گردش سالها باشذ اندر دین و اخلاق 2 و3 ترتیب کواکبان اندر تدبیر قسمت ms142 فردارات ور ترتیب اشراف است. ابتدا کنذ از شمس قدر سال فردارش کی اندر پیش یاذکرده آمذ پس قمر را، پس رأس را، پس مشتری را، پس عطارد را، پس زحل را، پس ذنب را، پس مریخ را، پس زهره را هر یکی را سال فرداری است معلوم، جمله فردار همهآ کواکبان «169» هفتاذ و پنج سال است، چونک انتها برأس باز آیذ (دوباره) باول باز آیذ. پس اگر خواهی کی خذاوند فردار بدانی اندر سال، آنچ ها گرفته باشی [از سال یزد گرد ]، بکاهن هجده سال، پس هفتاذ و پنج هفتاذ و پنج همی افکن تا آن وقت کی کمتر از هفتاذ و پنج بمانذ. پس بیفکن مقدار سنی4 هرکوکبی از سال فردارات و ابتداکن بزحل، پس بذنب، پس بمریخ، پس بزهره، پس بشمس، پس بقمر، پس برأس پس بمشتری، پس بعطارد، پس بزحل همچنین بذین ترتیب همی شوذ تا بدانجاکی انتها بذو برسذ از کواکب، آن صاحب فردار آن سال باشذ ان شااء) الله. و من یاذ کنم اینجا رسیذن همه انتهاات اندر اول سال قران نهم از مثلثهآ آتشی اندر سال تیرست و سی و شش یزدجردی تا سهل تر باشذ ور آموزنده اندر یافتن و عمل کردن ور آن.

اما انتهاء این سال کی سال نخستین است از قران نهم و آن سال تیرست و سی و شش بوذ از یزدجرد از طالع قران کی دلیلست ور ملت [اسلام افی المیزان وانتها از

اول نظر اندر تحویل سال عالم در نگریستن بوذ اندر طالع سال و آن، آن وقت بوذ کی شمس اندر اول ثانیهآ حمل شوذ. پس وایذ کی طالع درست بکنی بحساب [1] و6 بزیج اگر طالع سال پیشین داری «170 در نگر اندر آنجا، اگر آن طالع بزیج خوارزمی7 کرده باشند ور افزای ور آن درجه نوذ و سه درجه و دو دقیقه و بیوکنی از درجهآ آن طالع هر برجی را آنچ کی نوذ و ته؟8 بوی بوذ از درجه طالع شهر ک9 تو اندر وی باشی از جایگاه کی انتها بوذ از بروج و درج طالع آن سال باشذ ک همی در آیذ. اگر

پس اگر مشکل باشذ بیاوردن سال خذای، بنگر تا کذام کوکب را شرقی یابی سال خذاه وی بوذ. اگر هیچ کوکب نیاوی سال خذاه خداوند طالع باشذ. پس چون سال خذای بدانسته باشی بنگر آن جایگاهش از فلک و نظرش بسعود و نحوس و حکم کن آن سال را ور دلیل سال خذاه اندر قوت و ضعف و اتصال بکوکبی دیگر 171» و

حال طبقات الناس: اما حال طبقات مردمان بنگر بذان کوکبی کی منسوب بوذ بآن طبقه وحکم کن [به ] حال سلطانان از شمس واز برج دهم از طالع، وحال رعیة از قمر وز برج هفتم از طالع. و اسپاهیان را از مریخ و از برج هفتم، دبیران را [و ا]وزیران را از عطارد و برج یازدهم، و دهقانان را وکشاورزان را از ms145 زحل و برج چهارم، و رئیسان و قاضیان را و بازرگانان را و دانشمندانرا از مشتری و برج نهم، و زنان را از زهره و کوذکان را از عطارد و رسولان و صاحب خبران را از قمر. پس بنگر [در همه احوال ] بممازجات1 کواکبان [با ] یکدیگر و بنظرها2 (ی) ایشان و حکم کن بر آن.

حال الازمنة والهوا: اما حال هوا وازمنه بنگر باجتماع [اآو3 استقبال کی پیش [از] تحویل بذه باشذ چنانک از پیش بگفته آمذست و طالعش و جایگاه کواکبش، اگر زحل

حال الاسعار: اما حال نرخها همیشه اندر اجتماع نیرین بایذ نیشیذن3 اندر هر ماهی وطالع اجتماع کی طالع اجتماع وخذاوندش دلیل باشذ ورحال مردمان و معیشتشان و خذاوند خانهآ طالع، وکوکب غریب کی اندر طالع یابی دلیل بوذ ور حال نرخها4 اندر آن ماه، [و] اگر خداوند طالع را مستولی ور طالع بوذ و جایگاه نیرین اندر اوتاد او5 مایلی اوتاد زاید بوذ اندر سیر، مسعود بوذ حکم کن ورزیادة همه چیزها و حریصی مردمان ور طلب معاش ایشان. [و] اگر فاسد بوذ (و) منحوس وناقص بوذ (و) زایل بوذ حکم کن رارزانی و کسادی اندر معاش. [و] اگر دلیل اندر وتد هفتم بوذ حکم کن ورضد، اگر زاید بوذ ورنقصان حکم کن، [و] اگر ناقص بوذ ورزیادت حکم کن ms147 و اگر مقبول بوذ حکم کن ور شیرینی سعر6 و زیادتش و اگر مقبول نبوذ حکم ورارزانی آن، [و] کواکبی راکی اندر طالع اجتماع یابی آن کوکب دلیل باشذ وراسعار و زیادت و نقصان، ور قدر سیرش و جایگاهش از سعود و نحوس. و بعضی علما گفتهاندکی طالع تحویل دلیل بوذ

اول عملی2 اندر احکام موالید آن بوذکی رصد بکنی آن وقت کی مولود از ظلمة [یه نور] بیایذ و طالع آن وقت بدانی اگر باسطرلاب بتوانی کردن او3 به پنگان4 او بیرون ازین، از آلاتها(ی) مقیاس و درستی طالع بدانی و درج بحقیقت بدانی کی مراد بذان آن باشذ کی از آن درجه و جایگاه کواکبان آن ساعت دلیل باشذ ور هرچ کی روذ ور آن مولود از خیر و شر، و دلیل بوذ ور لونش و جسمش5 و احوالش اندر عمر و معیشتش. اگر رصد ور نیوفتذ ور درستی طالع و قیاس افتذ ورساعت ولادت بمقدار سیر، تصحیح طالع بتوان 6 کردن ور تقریب و بقیاس7 آنک علما کرده اند از نموذارات. پس اگر [در

نموذار بطلمیوس: [بطلمیوس حکیم گفه است که موضع اساس مکنونات در عالم سفلی به وادی خود قرین است با استیلاء مستولی و مستعلی بر جزو اجتماعات و استقبالات تکوین یافته از ماه و خورشید و نیز دو وتد از مرکز آن دو را به مراکز طالعهای اشخاص عالمی فرا میخواند و برای تصحیح گفتار خویش « نموداری» بنهاد. پس گفته است] بنگر بمولود، اگر مولود از پس اجتماع شمس و قمر بذه باشذ و قمر آنجایگاه کی باشذ زاید بوذ اندر <175> روشنای [پس ] آن مولود اجتماعی باشذ. و اگر اندر آن مولود، قمر اندر نقصان بوذ استقبال گویند. پس اگر اجتماعی بوذه باشذ بنگر بذان برج کی شمس و قمر اجتماع کرده باشذ و بذان درجه کی اجتماع بذه باشذ، و بنگرکی مستولی از درجه کی بذه است از خانه و [خداوند] حد [و] شرف و وجه و مثلثه آنک قوی تر بوذ و حظ بیشتر دارذ دلیل وی باشذ و آنک بذان درجه نیشذ3 اولی تر بوذ از آنک نه نیشذ و خذاوند دو نصیب اولی تر بوذ از آنک خذاوند یکی نصیب. پس اگر هر دو راست باشند بقوت، آنک مشرقی بوذ []و4 اندر وتد بوذ از برج اجتماع او طالع اجتماع او نزدیک تر بوذ بایشان از شمس آن ها پیشتر باشذ اندر دلیل. اگر مولودی استقبالی بوذ بروز، بنگر ms149 بدرجهآ شمس وقت استقبال. اگر بشب بوذ بنگر بدرجهآ قمر

مثال ذلک: چنان بوذکی مولودی بوذ پس استقبال، و استقبال نهاری بوذ و شمس اندر وقت استقبال <176» بپنج درجهآ حمل بوذ پس بنگر بدرجهآ شمس، اگر استقبال نهاری باشذ [ا]و2 بنگر بدانک3 مستولی باشذ بر وی از خذاوندان حظها، یافتیم خذاوند حد (را) مشتری وخذاوند خانه [و وجه را ] مریخ. ها2 گیر درجهآ مشتری و خذاوند خانهآ اوآ(و) جه مریخ وخذاوند شرف و مثلثهآ شمس و مریخ مشرقی بوذ اندر دلو [و] ناظر بوذ بدرجهآ استقبال و صاحب دو نصیب بوذکی مالک بوذ خانه و وجه را، پس دلیل کن ویرا، زیراکی بطلمیوس شرط کردست کی هرگاه ازین هر دو کوکب نیرین بآدنی5 دلیل کوکبی [آشکار ] بوذ، معول ور وی بود [و] التماس نکنند بشهادتشان [و بر شهادت غیر آن دو بسنده کنند ]، پس بنگر اگر طالع وقت قیاس حمل بوذ و مریخ کی دلیلست بوتد عاشر بوذ و نزدیک بوذ بدرجهآ [بعد آزیراکی وی اندر برج یازدهم بوذ

والیس گویذ کی [هرگاه قیاس واقع شود ] اگر مولودی بوذ اندر ساعتی از ساعتها از شب او3 روز و بشک4 باشی اندر آن ساعت، پس نگاه کن اندر آن ساعت [قیاس را] اندر جایگاه شمس و قمر از بروج و هاگیر از درجهآ شمس تا بدرجهآ قمر بدرجات مطالع آن شهرکی مولود بذه باشذ پس آنچ بیایذ دلیل شمس گویند. پس اگر مولود بروز بذه باشذ ها گیر قوس روز از ولادت5، اگر بشب بذه باشذ ها گیر قوس شب چنانک پیش بگفته آمذه است. و ضرب کن آن قوس را 177» اندر آن ساعت کی جایگاه نیرین بدانستی. پس آنچ بیایذ دورانی6 از وی بیفکن [و] دوری تیرست و شصت درجه بوذ. آنچ کی کمتر از تیرست و شصت درجه بمانذ آن را دلیل طالع گویند [و] آن را نگاه دار، پس بنگر اگر دلیل طالع بیشتر بوذ از آن دلیل شمس، پس آن ساعات قیاس زاید بوذ ور ساعات ولادت. اگر دلیل طالع کمتراز دلیل شمس بوذ پس ساعات قیاس کمتر از ساعة مولود بوذ. پس ها گیر از درجهآ شمس تا بدرجهآ قمر بدرج راست هر برجی را سی

و بعضی علما از اهل بابل گفتهاند کی چون این نموذار (3) وربوذ از ساعات قیاس و مولود نر بوذ و ساعات قیاس [که ساعت] فرد بوذ [حساب کن ]و خواهی کی بکاهنی، بکاهن این اجزا از ساعة فرد. اگر خواهی کی ور افزایی، ور افزای ور ساعة زوج. اگر مولود ماذه بوذ [و خواهی که بیفزایی ] ور افزای ورساعت فرد. [و اگر خواهی که بکاهی ] بکاهن این اجزا از ساعات [زوج پس بر آنچه از ساعات بیرون آوردهای طالع را درست کن ]

این حکیم و [کسانی که از او پیروی کردند چون] بطلمیوس و دیگر حکیمان ورین نموذار اعتماد کردند [در] اعتبار موالید و همهآ علما ورین قول بایستاذند. [و آنچه را از گفتههای مختلف آشکار بود گفتند و به برتری آن بر دیگر روشها اتفاق کردند چون

گفتند اندر آن وقت کی مرد وا زن مجامعه کنذ و استقرار آب بوذ قمر 178 بذان برج کی اندر بوذ و آن طالع کی آن وقت بذه باشذ، چونک مولود از شکم ماذر بیایذ طالع آن باشذ کی اندر آن وقت استقرار آب بذه باشذ و قمر بدان برج در باشذ طالع چندان درجه بوذکی قمر اندران وقت بذه باشذ1. گفته است هرمس کی مکث مولود اندر شکم ماذر نه ماه بوذ، از دویست و پنجاه و هشت روز در بوذ تا بدویست و هشتاذ و هشت روز، و این روزگار را ور سه زمان نهاذنذ. یکی زمان ms152 الاصغر بوذ [و آن ] دویست و پنجاه و هشت روز بوذ. و زمان اوسط دویست و هفتاذ و سه روز. و زمان الاکبر دوست2 و هشتاذ و هشت روز بوذ و میان هر زمانی پانزده روز بوذ. اما آنچ بهفت ماه زایذ او3 کمتر نزدیک بر وی این نموذار مکث وی بنیاورذ و آن را عمل دیگرست. پس گفته است اگر مولودی بزایذ و قمراندر درجه هفتم بوذ از طالع (و) افراز زمین بوذ مکث مولود اندر شکم ماذرش دویست و پنجاه و هشت روز بذه باشذ. اگر قمر اندر درجه طالع بوذ مکثش دویست و هفتاد و سه روز بذه باشد. اگر قمر پیش از درجه هفتم بوذ بدو4 درجه او3سه درجه (و) اندر [زیر] زمین بوذ آن مکث دویست و هشتاذ و هشت روز بذه باشذ. اگر [قمر] بیرون این سه جایگاه باشذ مکث اندر میان این سه زمان باشذ. اگر خواهی کی مکث بیاوری، بعمل، [و عمل کنی بدان]، بنگر بطالع حزر5 و جایگاه قمر.

اگر قمر افراز زمین باشذ هاگیر [از درجهآ هفتم] از طالع حزر تا بدرجهآ قمر هر برجی را سی درجه آنچ بیایذ قسمت کن ور دوازده آنچ بیایذ آن، روز باشذ [و] آنچ کمتر از

پس چونک مکث مولود بدانستی باز گیر2 از پس3 ساعت مولود بمقدار روزها(ی) مکث معدل [پس ] آن جایگاه «180» کی اشمار برسذ اندر آن ساعت، استقرار نطفه بذه باشذ اندر رحم. پس بنگر بجایگاه قمر اندر آن وقت اگر موافق باشذ بدرجهآ طالع حزر پس طالع درست بوذ و حزر درست بوذ [و چیزی از آن تغییر نکند ا پس اگر

و ماشا(ء) الله گفته است اگر میان [طالع و] طالع حزر ومیان جایگاه قمر در وقت استقرار آب دو درجه بوذ او2 سه او چهار آنچ ما بین بوذ بدو نیمه کن [و] ور افزای ور کمترین جایگاهشان، چندانک بوذ آن طالع مولود بوذ. و بعضی از علما گفتهاند کی شاهذ3 مکث معدل را و غیر4 معدل را بیازمایی تا کذام موا(فق و) قوی تر باشذ و نزدیکتر، طالع مولود بوذ جایگاه قمر اندر وقت استقرار آب و طالع استقرار آب جایگاه قمر بوذ اندر وقت عمل. [و] اندرین عمل دیگر هست و درست ترین همهآ عملهااست از آنچ استعمال کردم اندرین نموذار وایذ ک بنگری اندر آن روزکی استقرار آب بذه باشذ [به ] جایگاه شمس بنگری و آن برج کی قمراندر وی بوذ بنگری «181 اندر وقت ولادة [یعنی] بنگرکی کذام وقت بر آیذ از روز و اندرکذام ساعات برآیذ. پس قمر را تقویم بکن اندر آن ساعت کی وی همی برآیذ اندر جایگاه قمر اندر وقت ولادة، آن جایگاه کی بیابی درجهآ طالع چندان کن کی جایگاه قمر بوذ ان شااء) الله. چونک درجه

و بدانک چون نطفه اندر رحم افتذ زحل غالب باشذ ور وی کی وی اول کوکبی است، زحل غالب باشذ و نهلد5 کی آب بیامیزد از جهت سردی و خشکی ویرا، و قوة وی یک ماه بوذ.

الشهر الثانی: چون ماه زحل تمام ببوذه، ماه دوم قوة مشتری را بوذ و آن آب را بریح گرداند [... آو بیامیزذ بیک دیگر و آن را علقه خوانند و باذی اندر وی باشذ [...] و آن باذ را ریح الفهم گویند. اگر مشتری اندر آن ماه قوی بوذ آن مولود عالم بوذ. اگر ضعیف بوذ و ساقط باشذ آن مولود بلید6 باشذ و هیچ نیاموزذ، مانندهآ بهایم بوذ و هیچ ندانذ الا اکل و شرب و این باذ باریک تر بوذ از روح و بیامیزذ باندام (و) پیش روح بوذ [و بعد از روح خارج شود] و منزلت وی اندر روح هم چنانست کی روح را اندراندام و معدن وی دل است و معدن روح 182» دماغست و رویا و الهام و چستن [ در قوة ] اندرین

الشهر الثالث: وسیم ماه از نطفه دلیلش ms156 مریخ بوذ واندرین ماه آن حرکة ریح هونشینذ2 [و از جستن بیارامد ] و آن علقه را بخون گردانذ و بمضغهای کنذ و رحم را سنگی3 بکنذ. پس اگر مریخ اندرین ماه قوی بوذ آن مولود شجاع و قوی بوذ.

الشهر الرابع: ودلیل این ماه چهارم شمس است وبذین ماه اندر مضغه سخت بایستذ واستخوان در افتذ و روح اندر افتذ و آن جستن بیارامذ و روح اندر دماغ بیارامذ و غلبه کنذ از بیرون اندام و از ریح نخستین بیارامذ اندر اندام، پس دلیل بوذ هر اندامی را از ظاهر و باطن، از نجوم نیز دلیلی بوذ، اما شمس [دلیل بر روح است ] وقمر دلیل هر دو چشم است و دلیل زحل و مشتری هر دو گوش است و دلیل زهره و مریخ هر دو سوراخ بینی و دلیل عطارد (ز) بان است. اما از باذها دلیل کنذ شمس ور معده، دلیل کنذ قمر ورشش و دلیل کنذ زحل وراسپرز4 و دلیل مشتری ور دل و معدن این ریح5 است و دلیل کنذ مریخ ور جگر و دلیلست زهره ورکلیتین6 و دلیلست عطارد و(ر) زهره7.

الشهر الخامس: دلیل این ماه پنجم زهره است، گوشت سخت بکنذ، لون به کار دهد و موی برآیذ. اگر زهره قوی بوذ اندرین ماه آن مولود نیکو روی بوذ.

الشهر السادس: دلیل ماه ششم عطارد است. اندرین ماه زبان حرکة کنذ واستخوان سخت کنذ.

الشهر السابع: و دلیل این ماه هفتم قمر است و اندرین ماه مولود سخت باشذ و لونش پدیذ آیذ و برگردذ اندر رحم و خلقتش تمام ببوذ «183 کی بزید او1 بمیرذ.

الشهر الثامن: اندرین ماه تدبیر بزحل باز آیذ ک هر هفت کواکب تدبیر بکرده باشند. اندرین ماه اندامش خشک بایستد و سرد و خشک بوذ و مانندهآ مرده بوذ و تدبیر کنذ ویرا از بروج، [برج ] هشتم از طالع جایگاه مرگ و ترس اندرین ماه، اندر رحم ms157 بیم مرگ بوذ. پس اگر مولود بزایذ اندرین ماه بنزید از مخالطهآ سردی و قوة زحل وروی.

الشهر التاسع: دلیل ماه نهم مشتری را بوذ، [روح ] تحرک کنذ ببیامذن [مولود] هم چنانک حرکت کنذ اندر ماه دوم، اینجا نیز تدبیر مشتری بوذ، حرکة کنذ باختلاط نطفه، پس اگر مولود ضغیف بوذ و حرکت ضعیف، آن مولود بماند تا بماه دهم و دلیل وروی مریخ بوذ. آن مولود، وی کی اندرین ماه دهم زایذ کم بوذ کی بزیذ از جهت افراط طبع مریخ و گویند کی خذای بهتر داند کی مولود بماند تا بماه یازدهم و مگر2 نیز بدوازدهم بوذ تا دور کنذ ور وی همه برجها و خذای عالم ترست اندرین.

بس چونک مولود بزایذ دلیل وی قمر بوذ تا چهار سال کی حد تربیت بوذ و این تدبیر قمر را از ضعیفی وی بوذ و باریکی طبعش، و قمر نزدیک ترین کوکبی است با ما و ماننده است بکوذک و این سن را سن الاول گویند و حد تربیت چهار3 سال از جهت چهار طبایع.

السن الثانی: پس چهار سال مولود نقل کنذ بسن دوم و دلیل وروی عطارد بوذ ده سال، که نصف سنی صغری است زان وی و تدبیر عطارد را بوذکی فلک وی افراز فلک قمرست چنانک ابتدا کرد اندر4 سقوط نطفه تدبیر کواکبان از علوی بسفلی [و تدبیر ولادت مولود از سفلی به علوی ابتداکند ] و پدیذ آرذ این کوکب اندرین سن زیرکی و فهم و تمیز و آخر این سن نهایة کودکی بوذ.

السن السادس: پس نقل کنذ بسن ششم از پس پنجاه و شش سال و دلیل مشتری بوذ دوازده سال و پدیذ آیذ اندرین سن پیری [و خودداری از بسیار طلبی و حرص] و نیک خلقی.

السن السابع: وسن هفتم، از پس شصت وهشت سال نقل کنذ [به سن هفتم] و دلیل ور زحل بوذ سی سال و پدیذ آیذ اندرین سال ضعیفی [و رفتن قوت ] و سردی اندام و رفتن نشاط و ضعیفی تن. پس اگرزین برهذ و بزیذ تدبیر وا قمر آیذ چنانک اندر اول بوذه است اندر کوذکی، [در بیشترامور] عقلش بشوذ ازیراگفتهاند کی مرد را دو بار حال کوذکی باشذ.

الحکم علی المولود: اندر احکام موالید عمل بر پانزده بابست. اول اندر نگرستن بتربیة. 2- اندر نگرستن استخراج هیلاج3 و کذ خذای. 3- نگرستن اندر استخراج [عمر و

و من اینجا یاذکنم دلیلها(ی) ابواب ms159 [و] ابتداکنم اول اندر تربیت مولود و آن چهار سال وفعل تربیت تمام ببوذ از روز ولادتش.

[ادلاء التربیة ]: اما دلیل تربیة درجهآ طالع بوذ وخذاوندش و جایگاه نیرین وسهم السعادة وارباب مثلثات و جایگاه قمر روز سیم از مولود. پس چون این دلیلها همه سعد باشند و نحسها ازیشان ساقط باشذ و از اوتاد، حکم کن ور تربیة آن مولود و بقایش و نیکوی حالش [و] چون این دلیلها نحس بوذ و ساقط بوذ از اوتاد، حکم کن بمرگ آن مولود و کمی تربیة وی. پس چون بعضی قوی باشذ و بعضی ضعیف، حکم کن ورآنک شهادت بیشتر دارذ. اما دلیل قوة و اندکی تربیة آن باشذ کی خداوند طالع راجع بوذ و اتصالش بوذ بخذاوند هشتم وها داذن2 قوة قمر [از] افراز زمین بکوکبی (که) اندر زیر زمین بوذ و ساقط باشذ ارباب مثلثات طالع و نیرین از اوتاد. پس چونک اندر طالع مولودی، ازین شهادتها سه شهادت بینی او3 بیشتر، حکم کن بکمی تربیة و مرگ مولود، خاصه کی سعدها ساقط باشذ و نحسها مستولی باشند پس اگرازین هیچ نیابی و غلبه سعد را باشذ حکم کن ببقایش.

النظر فی طلب الهیلاج: چون بدانستی کی بزید آن وقت هیلاج وکذ خداه طلب

بروز، شمس کی نیرهآ روز است، اگر مولودی بوذ بروز و شمس اندر طالع بوذ (و) افراز زمین بوذ و میان وی و میان درجه طالع پنج درجه بوذ او6 کمتر [از آن ] وی هیلاجة را شایذ، اگر میان وی و میان درجه طالع پنج درجه بیشتر بوذ و بیش از درجهآ طالع بوذ هیلاج را نشایذ. [و] اگراندر برج یازدهم بوذ آواندر دهم، هیلاج را شایذ، اگر اندر برج نهم بوذ آو هشتم او هفتم اندر برجی مذکر، هیلاجی را شایذ (و) اگر اندر برجی ماذه بوذ هیلاجی را نشایذ. اگراندر برج دوازدهم بوذ هیلاجی را نشایذ اگر [برج] مذکر بوذ وگر مونث.

پس اگر شمس بروزنشایذ هیلاجة را، طلب کن از قمر اگر اندر اوتاد بوذ آو مایلی اوتاد بوذ [و ] افراز زمین بوذ آو اندر زیر زمین آو اندر برج سیم بوذ از طالع، هیلاجی را شایذ. الا آن بوذکی اندر ربع بوذ و برج مذکر بوذ هیلاجی را نشایذ. پس اگر7 قمر [بعد

الکذ خذاه: پس چونک هیلاج بیافته باشی کذخذا طلب کن از خذاوندان حظ (که) جزو4 هیلاج پنج حظ (است). و آن یکی خذاوند خانه باشذ و خذاوند شرف و خذاوند حد و خذاوند مثلثه و خذاوند وجه، بنگر بهیلاج کی5 بکرد کذخذا آن باشذ و ترتیبش اول از خذاوند خانه پس خذاوند شرف پس خذاوند حد پس خذاوند مثلثه

و بعضی علما گفتهاند که اگراین خذاوندان حظ [از ]هیلاج ساقط باشند [و ایکی ازینان وا هیلاج بوذ اندر دو درجهآ [مقتدر] کی مطالع طول نهار ایشان چند یکدیگر باشذ اوا اندر دو درجه باشند کی مطالعشان چند یک دیگر باشند. چنانک اندر فصل چهارم یاذکرده آمذست اندر مقاله چهارم. پس آن هیلاج، هیلاجی را شایذ و آن کوکب کذخذایی5 را شایذ.

مثال ذلک: چنان باشد کی شمس اندر بیست و پنج درجهآ حمل بوذ و همهآ کواکبان ساقط باشند [از آن ] الآمریخ که اندر پنج درجهآ حوت بوذ [و] وی واآفتاب باشذ اندر دو درجه کی مطالعشان یکی است. آن وقت شمس هیلاج بوذ و مریخ کذخذا کی خذاوند خانه شمس است وخذاوند حد است.

النظر فی استخراج العمر: چونک مولود را هیلاج وکذخذا بدانستی نگاه کن بعمر

علما را اندر عطیت کذ خذاه اختلاف بسیارست و لیکن من اینجانکته بگفتم تا دلیل بوذ آموزنده را و منفعت کند از پس آنک بدانسته باشذ و سهل باشذ وروی خواندن کتبها کی تصنیف کردهاند اندر احکام.

النظر فی صورة المولود و خلقه: از پس آنک نگاه کرده باشی اندر عمر، بنگر اندر صورت مولود و [لونش و] اخلاقش نفسانی و شهوانی و اعراضش نفسانی و جسمانی و کواکبان کی دلیل باشند ور صورت مولود [و شکلش (و) کواکب مستولی بر جایگاه هیلاجهای پنجگانه هنگام ولادت مولود] و خذاوند صورة طالع و کواکبان کی مزاج کنند، دلیل را بنگرکی کذام غالب تربوذ، صورت مولود آن بوذ [مانند ] آنچ دلیل کنذ بر

السعادات والمال: اما سعادات مولود از ارباب مثلثات طالع بوذ. وارباب مثلثات نیرین و آنچ متصل بوذ بوی قمر، و از خذاوند طالع و جایگاه نیرین و سهم السعادت 190> و سهم المال و کواکبان بیابانی اگر اندر اوتاد افتاذه باشند وا نیرین و سهم السعادة. و یاذ کردهام جایگاه کواکب ثابته و سعدشان اندر فصل یازدهم اندر مقالهآ نخستین.

و علماگفتهاند کی سعد ونحس بر ms164 پنج وجه است: یکی سعادت المفرد بوذ چنانک کسی مالی یابذ مدفون، خذاوندش را ندانذ و چنانک کسی اندر دریا جوهر [و عنبر] یابذ ویرا منفعت باشذ وی آنک کسی را نقصان بوذ و سعادت یکی باضافت بوذ. [و] چنان باشذکی مردی مزدوری ها گیرد بمزد خویش، پس آن مسعود باشذ بذان مزد کی هاگیرذ و این دیگر مسعود بوذ بذان کارکی ویرا کرده بوذ او2 چنان باشذ کی مردی اخریانی3 بخرذ، آنکس کی فروشذ مسعود بوذ بوها4 و آنکس کی خرد مسعود بوذ باخریان5. و نحس مفرد آن باشذ کی کسی را مال غرق بباشذ اندر دریا، پس خذاوند [ش] منحوس بوذ وی آنک کسی را از وی منفعت بوذ. و نحس باضافت آن بوذ کی دو مرد یک دیگر را بکشند []و6 مال یک دیگر تباه بکنند وی آنک ایشانرا منفعت

اما حالات اندر موالید پنج است: قومی آن باشند کی سعادت بایستذ اندر احوال ایشان [تا آخر عمر آوآن چنان بوذکی بایستذ دلیل سعادتشان اندر اوتاد و بهیچ ساقطی متصل نبوذ و هیچ ساقطی بوی متصل نبوذ. و قومی آن بوذکی از جایگاه کوچکی ببزرگی شوند و آن چنان باشذ کی دلیل ایشان صاعد بوذ اندر فلک. و قومی آن بوذکی از بزرگی واکوچکی افتند و ایستذ شقاوة تا بآخر عمرشان. و آن چنان باشذ کی بایستذ دلیل شقاوة اندر اوتاد 191» و متصل نبوذ بسقوط و هیچ ساقط متصل نبوذ بوی. و قومی آن بوذ کی یکیبار بزرگی همی بباشند و گاهی کوچک همی باشند و آن چنان باشذ کی دلیل ایشان بعضی متصل بوذ بسقوط و بعضی متصل بوذ بکوکبی کی اندر وتد بوذ و برخی بوذ ms165 کی سعید بزایذ و بیوفتذ از سعادت، آن چنان باشذ کی آن دلیل منحدر باشذ بسقوط، پس نیکو نگاه کن اندرین والسلام.

النظر فی حال الابوین: هر مولودی کی بزایذ پذر را اندر آن نصیبی بوذ و سهمی بوذ. پس چونک دیگری بزایذ آن حال بگردذ وا دلیل آن دیگر مولود. و بعضی علما گفتهاند کی احوال پذران طالع فرزند نخستین درست بوذ و لیکن همه علما اتفاق کردند گفتند کی حال پذر نقل کنذ از [آن] فرزند و بذان دیگر فرزند کی از پس آن فرزند آیذ و دلیل کنذ از دیگر دلیلها(ی) گذشته [از فرزندان ]، و هر مولودی کی دوازده ساعت بنزید مادر و پذر را اندران مولود هیچ نصیب نبوذ، پس اگر بیشتر (از) دوازده ساعت بزید دلیل کنذ بطالع مولود. بذانک دلیل پذر بروز شمس بوذ و زحل مشارک بوذ و بشب زحل بوذ و شمس مشارک بوذ. و سهم الاب و برج چهارم و خذاوندش [و همهآ این احوال ] و عمر پذر [از] آن کوکب بوذکی مستولی بوذ ور آن جایگاه [که گفته آمد].

[حال ] الام: اما دلیل ماذر بروز زهره پس قمر و بشب قمر بوذ پس زهره، وسهم

192 العبید والدواب: حال بنده وستور از برج ششم وسهم العبید و مشارکت قمر و عطارد (بود). و بعضی علماگفتهاند کی برج دوازدهم دلیل بوذ وراستوران.

الصنیعات: دلیل الصنیعات آن کواکب مستولی بوذ وربرج دهم و جایگاه عطارد. و بعضی علما گفتهاند کی مستولی ور پنج هیلاج و جایگاه ms166 سهم الصناعة دلیل1 بوذ ور صنیعات مولود و بعضی علما گفتهاند کی کواکب مشرقی از شمس دلیل بوذ ور صنیعة مولود خاصه و حظی بوذ ویرا اندر برج دهم و جایگاه عطارد و سهم العمل2.

الاسفار: دلیل سفر جایگاه قمر وقت ولادت مولود [و جایگاه روز سوم مولود] و برج نهم و سهم سفر (بود).

ادلاء الموت: ودلیل مرگ نحس قاطع بوذ ورهیلاج [ها ] و برج هشتم و خذاوندش و برج هفتم و درجهآ چهارم [و خداوند حد درجهآ چهارم ] و خذاوند مثلثهآ نخستین. اما کوکب و جایگاه قاطع و[ر] هیلاجات زحل و مریخ و درجات تربیع شان و مقابله [شان] و تربیع و مقابله عطارد (بود که) اگر منحوس بوذ و مزاج کنذ ببعضی نحسها. و جسد شمس وتربیع ومقابله [شان ] ودرجه چهارم و درجه هفتم و تربیع قمر و جایگاه کواکبان سحابی مظلمه یکی اندر پیش رأس الغول و اندر ثور بوذ سه درجه و شانزده دقیقه، کوکب کی در دست راست3 از پرساوس و اندر نه درجه و دوازده دقیقه

پس اگر خواهی کی تسییر درجهآ طالع بکنی ها گیر درجهآ طالع بمطااع [برجها ا آن شهرکی مولود زاذه بوذ و همچنین هیلاجات را و دیگر کواکبان را کی اندر برج طالع افتاذه باشند و سیر برج دهم و برج چهارم و کواکبها و سهمهاء کی اندرین دو ms168 جایگاه افتاذه بوذ (1) ندر درجات فلک مستقیم. و تسییر برج هفتم1 و آن کوکبی و سهمی کی اندروی بوذ ها گیر بمطالع نظیرش «194» و آن مطالع طالع برج بوذ. پس اگر هیلاج و کواکبان و سهمها اندرین چهاروتد نباشذ آن تسییر ماند کی بتعدیل بوذ و من اینجا یاذ کنم [چگونگی] تسییر بتعدیل ان شااء) الله.

[همیشه ] بنگر بهیلاج او2 سهمی کی خواهی تسییر کنی. اگر اندر میان برج دهم و طالع باشذ، ها گیر بعدش از وتد وسطالسما بعمل چنانک بگفتهام اندر مطرح شعاع بطلمیوس. پس ضرب کن اجزاء ساعات3 درجهآ نحس کی خواهی تسییر کنی [یا آن هیلاج و یا شعاع او را، در بعد هیلاج یا سهم آن از درچهآ دهم و کم کن آنچه از مطالع فلک مستقیم از درجهآ دهم بدست آمده. پس آنچه باقی بماند برای هر درجه سالی باشد و اگر ]هیلاج اندر ربعی بوذ کی مقابل این ربع بوذ یعنی کی از برج چهارم بهفتم [پس] آن را عمل هم چنین باشذ و لیکن آنجا آنچ حاصل آیذ از ضرب، بکاهن از فلک مستقیم وتد الارض، آنچ کی بمانذ هر سالی را یکی درجه بوذ. اگر هیلاج اندر ربعی بوذ از چهارم تا4 بطالع، بیاوری بعد وی از طالع، پس بکاهن فلک مستقیم درجهآ نحس

پس اگر هیلاج میان وتد غارب و5 وتد وسط السما بوذ عمل وی اندر تسییر6 هم چنان بوذکی از عمل [ربع] ms169 آن طالع بچهارم، الا آنک آنجا عمل بفلک مستقیم عاشر کردی، اینجا [عمل] بفلک مستقیم رابع وایذ کردن. جدولی بکرده آمذ جایگاه کواکبان بیابانی7 [قاطعه ] را ور هیلاجات، و صورت جدول اینست:1

اسماء بروج الطول الجهة ذکرطبایعها و

الکواکب قواها مع الکواکب الذی مقدم راس الغول حمل2 4020268 شمال فی مزاج زحل والمریخ

شمال الذی فی ید پرساوس حمل شمال 309129شمال فی طبیعة زحل والمرخ الدبران ثور 1051225 شمال2 فی طبیعة المریخ ومزاجه الذی علی راس الجبار جوزا 301323 شمال2 فی طبیعة زحل والمریخ الذی [فی] اول سرطان سرطان فی طبیعة زحل والمریخ الذی فی صدر سرطان سرطان 204922 شمال4 فی طبیعة زحل والمریخ الذی فی هامة الاسد اسد 3028446 شمال فی طبیعة زحل والمریخ الذی فی قرب انهامة اسد شمال4 فی طبیعة زحل والمریخ قلب الاسد اسد شمال فی طبیعة زحل والمشتری قلب العقرب عقرب جنوب5 فی طبیعة زحل والمشتری الذی یتبع شولة قوس جنوب5 فی طبیعة زحل والمریخ الذی زج رامی قوس جنوب6 فی طبیعة زحل والمریخ الذی علی عین الرامی قوس جنوب6 فی طبیعة زحل والمریخ الذی علی رکبة الدجاجة جدی 24 شمال7 فی طبیعة زحل والمریخ منک الفرس دلو شمال فی طبیعة عطارد والمریخ 1- ابن جدول از نسخهآ عربی تبریز ساقط است. 3- در متن فارسی و نسخهآ عریی به جای حمل عدد 1 نرشته شده که می بایست صفر نرشته میشد. 10- متن فارسی : « جنوب 2. 2- نسخه عربی : « جنوب ». د نسخه عربی : شمال. 6-متن فارسی و نسخه عربی : شمال. 7، نسنه عربی: جنوب . جهت ستارگان بنابر جهت حقبقی آنها آورده شد. 8 اعداد طول و عرض نسخه فارسی با عربی منفاوت برد که ما بر اساس متن فارسی آوردیم و از نسخه بدل صرف نظر شد ممجنین دو سطر آخر متن فارسی هنگام صحافی از ،بن رفته است وما بر اساس نسخه عربی آن را آوردیم

اما حکم ور مولود و تحویل سال نشاهذ کردن ms170 الا آن راکی مولود دانذ، ک بکذام سال و کذام ماه و کذام روز و کذام ساعت بذه باشذ و طالع مولود آن وقت ببایذ دانستن اندران وقت و هرک این همه بدانذ حکم تحویل سال بشاهذ کردن. اگر خواهی تحویل سال مولود کنی و جایگاه کواکبان بدانسته باشی بنگر بطالع مولود و جایگاه کواکبان و بنگرکی بکذام زیج کرده باشند، پس تحویل سال مولود هم بذان زیج کن زیراکی اگر تحویل بزیجی دیگرکنی خطا در افتذ و بسیاری اندر درست بکردن طالع خاصه و دلیل بیاوردن را خطا در افتذ. و بدانک مولود را سالی تمام بنبوذ الآ آن وقت کی شمس هم بذان برج و درج و دقیقه باز آیذ کی اندر وقت مولود بذه باشذ و شمس [هرگاه در موضعی از مواضع فلک باشد و] بتیرست و شصت و پنج روز (و چه)ار یک روز بتقریب هم بذان جایگاه باز آیذ اندر فلک کی بذه باشذ، پس چونک بذان جایگاه باز آیذ (از ف3) لک، آن مولود را سالی تمام ببذه باشذ و بذان وقت کی شمس با جایگاه آیذ آن طالع کی باشذ (تحویل سا)ل بوذ.

پس اگر خواهی کی مولود را تحویل سال کنی، بنگرکی از مولود چند سال [تمام] گذشته بوذ (پس3) اگر اصل طالع مولود بزیج ممتحن کرده باشند ضرب کن سنی1 مولود [تامه ] را اندر هشتاذ و شش درجه، (و ثلث4) و ربع درجه کی سی و پنج دقیقه بوذ2، پس آنچ بیایذ دوری از وی بیوکن [اگر بیش از یک دور بود ] و دوری تیرست و

و اگر طالع اصل ms171 به زیج خوارزمی کرده باشند سالهای کامل مولود را در نود و سه درجه و دو دقیقه2 ضرب کن و اگر اصل به زیج شاه باشد آن را در نود و سه درجه0) 197» و پانزده دقیقه3 [ضرب کن ] و بیوکن از وی دوری همیشه، آنچ حاصل آیذ [کمتر از دور] درجه طالع اصل از وی بیوکن بمطالع آن شهرکی مولود بذه باشذ چنانک بگفته آمذست. آن جایگاه کی شمار بوی برسد طالع تحویل آن سال بوذکی در خواهذ آمذن، پس چونک این طالع تحویل بدانستی و خواهی کی بدانی کی تحویل کذام روز بوذ، بنگر بذان روزکی شمس بذان جایگاه رسذ کی اندر اصل مولود بذه باشذ اندر تقویم بنگر بذان روزکی تحویل باشذ. و [آن را ] بابی دیگر است [و آن اینکه ]هاگیر سال مولود تام (را) [پس ] ضرب کن اندر شش ساعت و پنج یک ساعت4 اگر اصل بزیج خوارزمی کرده باشند او5 بزیج شاه. پس اگر بزیج ممتحن کرده باشند ضرب کن اندر پنج ساعت و ثلثی و عشر ساعت و سدس و خمس ساعت6 آنچ (ح)اصل آ(ید) هرر) بیست و چهار7 ساعتی را شبان روزی همی گیر و ابتدا آن ساعت ولادت بدان ساعت کی برسذ در آن روزکی بوذ تحویل سال بوذ.

مثال ذلک: چنان باشذ کی مولودی بوذ بروز آسمان ماه خرداذ و خواهی کی سال

مثال فی اخراج الطالع: اما اخراج طالع مولود اندر سال بیست و یکم، بیست (را) کی سال تام است اندر نوذ و سه درجه و دو دقیقه ضرب کن حاصل آیذ هزار و هشتصذ و شصت درجه و چهل دقیقه، بیوکن دوری از وی، باقی شصت درجه و چهل دقیقه بمانذ، بیفکن از درجه طالع اصل بمطالع آن شهرکی اقلیم الرابع است «198> طالع سنبله است بیست درجه، پس شمار بیازدهم1 درجه عقرب رسد و آن طالع تحویل سال بیست و یکم باشذ.

پس چونک طالع درست بکرده باشی و شکل بکرده و جایگاه کواکبان و تسویة - البیوت و اثنا عشریه [و مواضع کواکب در وقت تحویل به همه حالتها و مطرح شعاعهای آن و مواضع ] سهمها [و دیگر دلیل ها] بپرداخته باشی بنویس طالع اصل اندر آن خانه کی افتاذه بوذ از شکل طالع تحویل و بنویس کواکبان اصلی اندران جایگاه و همچنین شعاعها(ی) اصلی و سهمها و بیرون ازین دلیلها. پس چونک این همه دلیلها بیاورده باشی آن وقت همه دلیلها بیاورده باشی و آن دوازده دلیل است وا طالع.

الاول: نخستین آن بوذکی برج انتهی بوذ و آن هر سال [مولود ایکی برج دورکنذو بطالع اصل باز آیذ. پس آنک انتهاء سال بوی باز آیذ ویرا برج انتهاگویند. و بابش2 آن بوذکی ها گیری سنی مولود و آن سال کی تو خواهی کی تحویل کنی پس اگر بیشتر از دوازده بود، دوازده دوازده از وی همی افکن [همیشه ]تا آن وقت [که ]کمتر از دوازده

مثال ذلک: اگر خواهی کی برج انتها بدانی اندر سال بیست و یکم از مولود ها گیر بیست و یکم و بیوکن از وی دوازده، پس نه ms173 بمانذ و طالع اصل بیست درجه سنبله بوذ. پس ابتداکن از سنبله، [نه] (برج) بشمار، انتها بثور بوذ و برج انتها بوذ از آن سال بیست و یکم (و) ثور بوذ بیست درجه [مانند درجه های اصلی ]. این معرفة برج انتها بوذ.

الثانی: و دلیل دوم سال خذاه بوذ. وی همیشه خذاوند برج انتها بوذ [و] ورین مثال بوذکی من گفتم کی برج انتها ثور بود و زهره خذاوندش بوذ. الثالث: و دلیل سیم اندر ترتیب طالع تحویل سال بوذ چنانک پیش بگفته آمد. الرابع: و دلیل چهارم خذاوند برج طالع بوذ. الخامس: و پنجم دلیل قسمت بوذ از طالع واخراجش 199» کی تسیر کنی درجه طالع [اصل ]را بمطالع آن شهرکی مولود زاذه بوذ [در آن آهر سالی را یک درج، آنجاکی انتها بوی بوذ آن درج را درجه قسمت گویند.

مثال ذلک: چنان باشذ کی طالع مولود بیست درجه سنبله بوذ و خواهی کی معرفة قسمت بدانی اندر سال بیست و یکم از مولود پس تسیر کن بمطالع شهر اقلیم رابع، هر سالی یک درجه پس سال بیست و یکم انتها بهفت درجه میزان [رسد] و آن درجه را جایگاه قسمت گویند.

السادس: وششم [قاسم ادلیل خذاوند حد درجه قسمت بوذ همیشه، [و] ویرا لبه فارسی] جان بختارگویند و اندرین مثال عطارد خذاوند حد درجه بیست و یکم بوذ از میزان.

السابع: و هفتم دلیل قسمت بوذ از جایگاه هیلاج. مثال چنان باشذ کی بنگری اندر جایگاه هیلاج [در] اصل و تسیرکنی هر سال [مولود ] یک درجه، آن جایگاه [که] انتهی بوذ قسمت هیلاج آن جایگاه باشذ. الثامن: دلیل هشتم خذاوند درجه قسمت

مثال ذلک: چنان بوذ کی تسیر بهفت درجه میزان بوذ و شعاع تسدیس مشتری کی اندر پنج درجه میزان بوذ و قسمت3 عطارد را و مشتری مشارک بوذ واعطارد اندر قسمت [و] اگر اندر درجه قسمت شعاع کوکبی بوذ ویرا قسمت در بوذ پس آن کوکب مفرد بوذ بدلالة. العاشر: و دلیل دهم قسمت فردار بوذ. مثال چنان باشذ کی بنگری بمولود اگر بروز بذه باشذ قسمت فردار شمس را بوذ. و فردار شمس ده سال بوذ از پس شمس هشت سال <255> زهره را بوذ، پس عطارد را بوذ سیزده سال، پس قمررا بوذ نه سال، پس زحل را بوذ یانزده4 سال، پس مشتری را بوذ دوازده سال، پس مریخ بوذ هفت سال، پس رأس را بوذ سه سال، پس ذنب را بوذ دو سال. پس اگر مولود بشب بذه باشذ فردار قمر را بوذ نه سال، پس زحل را هم بذین ترتیب بوذ کی بگفته آمذه است همی شوذتا انگاه کی فردار همه کواکبان [هفتگانه] تمام بوذ [پس نوبت به رأس و ذنب رسد آو آن (فردار) [مولود] هفتاذ و پنج سال بوذ چونک فردار این همه کواکبان تمام بباشذ قسمت بذان کوکب باز آیذ کی قسمت از وی ها گرفته باشذ.

و بعضی علما گفتهاند کی قسمت کردهاند سنی5 فردار هر کوکبی، و هفت قسمت بکنذ [برکواکب هفتگانه و هر یکی را سهمی بدهند ] و ابتدا کنند قسمت را ازخذاوند

الحادی عشر: دلیل یازدهم خداوند نهبار3 بوذ و همیشه خذاوند نهبار برج منتهی نخستین بوذ.

مثال ذلک: چنان بوذکی انتها سال بیست درجه ثور بوذ و نهبر نخستین زان برج ثور (و) [برای ] زحل بوذ و زحل خذاوند نهبر4 سال تحویل بوذ و بمذهب هند سال خذاه آن باشذ.

الثانی عشر: «201» دلیل دوازدهم خذاوند دور بوذ و معرفتش آن بوذ کی بنگری بخذاوند ساعت مولود، بنگری تا کذام کوکب را [برای سال اول مولود ] تدبیر بذه باشذ و سال دوم آن کوکب راکی فلک وی پی5 فلکش در بوذ و آن را خذاوند د[و]ر گویند و هر سال هم برین ترتیب [بر کواکب به ترتیب افلاک ] همی گردذ. [و] ابتدا از آن سال باشذکی مولود بذه باشذ. اگر خواهی کی بدانی [صاحب] دور سالی از سالها،

ادلاالبدن: اما دلیل تن اندر تحویل پنج است. الاول: برج انتها، الثانی: طالع تحویل، الثالث: درجهآ قسمت از طالع، الرابع: درجهآ قسمت از هیلاج، الخامس: جایگاه قمر وقت تحویل. ادلا النفس: [و ادلاء النفس ] نه است. الاول: سال خذا بوذ و آن [خداوند ابرج انتها بوذ همیشه، الثانی: خذاوند طالع تحویل بوذ، الثالث: آنک قاسم بوذ وردرجهآ قسمت از طالع، الرابع: قاسم بوذ برو3 از هیلاج، الخامس: آنک مشارک بوذ ایشانرا اندر قسمت، السادس: خذاوند فردار بوذ، السابع: خذاوند دور، الثامن: کوکبی کی قمر متصل بوذ بوی اندر وقت تحویل، التاسع: خذاوند نهبر بوذ. پس چون این همه دلیلها بیاورده باشی و خواهی کی حکم کنی ور آن، بنگر بجایگاهش از فلک و نظرهاری) ایشان بسعد و نحس و جایگاهها(ای) ایشان اندر حظها و قوة و ضعف ایشان، و حکم کن ور آنک یافته باشی از قوة و ضعف.

(252» المال: حکم کن مال را از دوم طالع اصل و از دوم برجی ازانتها و از دوم طلع تحویل و خذاوند این هر سه دلیل4 و جایگاه سعد و نحسشان.

الاخوة: حکم کن براذران را از سیم برج طالع [اصل ] و از سیم برج انتها و از سیم برج طالع [تحویل] و خذاوندش.

الاب: وپذر را از خذاوند طالع اصل وچهارم انتهی وچهارم طالع تحویل وارباب ایشان وهمچنین همهآ خانها را دلیل ازین سه ببایذ آوردن از طالع اصل وبرج انتها و طالع تحویل، و حکم کن ور آن قدرکی یابی از سعد و نحس، اگر خواهی کی نیکتر نگاه درکنی اندر حکم تحویل سال موالید، ها گیر هر ماهی اندر سال طالع آن ماه [که آن طالع بلوغ شمس است ] اندر هر برجی کی باشذ، [ماننده ] بدرجهآ اصلی.

مثال ذلک: چنان باشذ کی شمس اندر وقت ولادة [مولود] اندر یازده درجه و ms177 پنجاه دقیقهآ سرطان بوذ، پس طالع بلوغ شمس بآسد بوذ بدین درجه و دقیقه و آن1 طالع، آن ماه دوم بوذ از مولود [از هر سال] و چونک شمس با سنبله آیذ هم بدین درجه و دقیقه سیم ماه بوذ از مولود و هم برین مثال همی بایذ کردن [تا ماههای آن سال پایان یابد ]. پس چونک طالع آن ماه بدانستی شکل هونه2 و جایگاه کواکبان هونه و دلیلها پدیذ کن و حکم کن آن ماه را ورآنچ یابی از قوت و نحس و سعد و هر سالی را نیز حکم همچنین بوذ، دور کنند از برج انتها [و طالع سال که دلیل ماه اول است و دومین برج انتهاء] از طالع تحویل هر ماهی (را) برجی تا آن وقت کی برج انتها رسذ و طالع سال هر دو دلیل ماه نخستین بوذ، و دوم برج انتهاء [و] دوم طالع تحویل دلیل ماه دوم، همچنین دور همی کنذ هر ماهی را برجی ازین هر دو جایگاه تا بآخر سال ان شا(ء) الله تعال(ی).

اما علت اندر هر حادثه * کی افتذ از اجتماع نیرین و مقابلتشان [و هیأت فلک در این دو وقت ] بتوان دانستن که مستوی بوذ بر آن اجتماع () و3 استقبال، [ پس هر حادثهای که بعد از اجتماع باشد دلیل براجتماع است و اگر بعد از استقبال باشد دلیل

مثال ذلک: چنان باشذ کی اجتماع اندر اول ساعت بوذ از روز یک شنبه و ساعات بست از اول روز یک شنبه بوذ ms181 تا بدوازده ساعت و آن بست دیگر کی آیذ اندر اول ساعتی بوذ از شب (پنج شنبه تا دوازده ساعت دیگر و بست سوم در اول ساعت) از روز (یکشنبه تا دوازده ساعت دیگر بود و ساعات بست برین ترتیب بود. ونیکوترین ساعات این 4) <256 (1) بتداها و تدبیرها، ساعات زهره و مشتری [است].

هم چنین ساعات عطارد و قمر اگر مسعود باشذ (و)6 چنان بایذ کی [همیشه] اندر همه ابتداهاکی طالع و خذاوندش نیک1 باشند. و طالع را ماننده (بود4) بطبع حاجة بکیفیة و معنی. اماکیفیة آن باشذ کی بروج ناری کارهای حرکة را و سلطان را (و)3 کارها(ی) زود اعمال (را بود). اما معنی آن بوذکی خانها(ی) مریخ حرب را بوذ و اندر ابتدا وایذ کی آن خانه (کی) منسوب بوذ بذان حاجت نیک باشذ و خذاوندش نیک باشذ چنانک برج دوم (م)4ال را بوذ. اگر حاجت از مال بوذ وایذ کی برج دوم و خذاوندش نیک باشذ و تزویج را برج هفتم و خذاوندش. و اندر همهآ عملها وایذ کی خذاوند حاجت نیک باشذ و خذاوند آنک خانهآ خذاوند حاجت بوذ کی دلیلست بر عاقبت کارها.

مثال ذلک: مثال چنان باشذ کی مسئله * بوذ اندر مال و طالع حمل بوذ وخذاوند خانهآ مال زهره بوذ و زهره اندر قوس بوذ (و) مشتری کی خذاوند قوس (است) دلیل عاقبة بوذ اندر مال. و سعد کن آن سهم راکی منسوب بوذ بدان حاجة، چون سهم المال

اما مسئلها را شرطهاء وایذ کی پرسندهآ آن بدانذ. وایذ کی پرسنده مسئله بیکدیگر در نه افکنذ. بدل وی وایذ کی آن در بوذکی ضمیر کرده باشذ و هیچ مسئله دیگر نوایذ2 کی وا ضمیر بوذ و صوابترین مسئله آن بوذکی از تن خویش پرسذ و چونک منجم را بینند هیچ سخن نگویذ تا ویرا نفرمایذ کی طالع ها گیر آنچ کی ضمیر کرده بوذ و منجم را بایذ3 کی پدیذ کنذ آنچ کی از وی همی پرسذ که اگر پدیذ نکنذ خطا در افتذ از جهت باریکی. و علما گفتهاند کی فلک اندر ساعت مسئله ور مثل آن بوذکی

و بدانک مسئله اندر چیزها، و بر چهار چیزست: یکی ایش4 و دوم کم و سیم کیف و چهارم این5. [این ] هر چهار از چهار اوتاد طلب بایذ کردن. اما ایش، از طالع وکم از چهارم و کیف از هفتم و آین از دهم. و حال ها6 ورسه بوذ کان و یکون و حال، آنک ور1

چونک ترا مسئله ء فرمایند طالع وقت درست بکن و حکم کن جایگاه کواکبان (را)، و بنگر بجایگاه سعد و نحس. و بدانک نجوم بر دو حرف است یکی خیر و یکی شر، آنجاکی نحس بینی حکم کن بر شر، آنجاکی سعدی بینی حکم کن بخیر و بدانک قمر تدبیر کننده بوذ و دلیل بوذ ورهمهآ ms185 چیزها از جهت سریع سیرش و نزدیکی فلکش بزمین. پس هرگاه کی نحسی بوذ و ضعیف بوذ آن حاجت ضعیف بوذ و هرگاه سعد بوذ وقوی بوذ آن حاجت قوی باشذ و نحس بافراط2 طبایعش دلیل بوذ ور مکروه و شر، و سعد باعتدال طبع دلیل بوذ ورخیر. و قمر چون از نحسی باز گردذ [و] بسعدی پیوندذ دلیل کبنذ ور انتقال از شر بخیر [ و چون به نحسی پیوندد و از سعد باز گردد دلالت کند بر انتقال از خیر به شر و باز گشتن از نحس دلالت کند بر تزس و بیم ] و اشراف نحس وردلیل و3 ورسعود [دلالت کند بر شر. و چون سعد بر دلیل طالع غالب بود حکم کن بر قوت و خیر و اگر]دلیل سعدی ورنحس غالب بوذ آن شرزان نحس رد کنذ. و اگر قمر خالی بوذ دلیل کنذ ورتحیر و غم و افزاع4. و انصراف دلیل کنذ ور آنک [ازکارها]اگذشته بوذ. و اتصال دلیل کنذ ورآنچ کی خواهد بذن. و کوکب هابط دلیل کنذ اور تحیر و ضیق و غم. آنک اندر وبال بوذ دلیل کنذ ورضجری و محترقی و بشذن قوت5 چون اسیران. و راجع دلیل کنذ ور نقصان. و مقیم دلیل کنذ ور تحیر. و منحوس دلیل کنذ بر دشخواری و سختی، و بطی حاجت دیر بر آورذ اگر خیر بوذ او6 شر و سریع زوذ حاجت برآورذ و برجهای سبک اشتابنده بوذ ونحس اندر حظها(ی) خویش 210» اندر وتد بوذ، قوی بوذ (و) شر باز دارذ و سعد کی قوی بوذ زاید بوذ اندر سعادت. و

اگر مسئله پرسند مقبل2 چون کارهاء سلطان و طلب کردن سعادتها و آنچ مانند این بوذ، طلب کن آن مسئله از اوتاد و آنچ کی پیوسته بوذ بوی. اگر مسئله [ادبار] از سفری پرسند او2 ز حال محبوسی آو حال دشمنان آو از غمی (به) فرح آمذن، طلب کن از جایگاههاری) زایلی و بدانک قوی ترین کی بوذ اندر مسئله اقبالی، آن بوذکی اوتاد قایم بوذ و زایل نبوذ و نیز طالع برج ثابت بوذ. و قوی ترین اندر مسئله ادباری آن بوذ کی وتاد زایلی بوذ و طالع برج منقلب بوذ [و معنی اوتاد قایمه آن بود که برج دهم به تسویة البیوت آن برجی باشد که به عدد ایستد و] (اوتاد) [زایله آن باشد که برج دهم به عدد خلاف برجی باشد که در تسویة است].

و مسلهای کی پرسند، طلب کن دلیل او را بر حاجت و دلیل آن کوکب بوذکی

مثال ذلک: چنان باشذ کی مسئله * بوذ و طالع حمل بوذ بیست و دو درجه [از آن ] و شمس اندر نوزده درجهآ حمل بوذ و قمر اندر اسد بوذ وسهم السعادت وا قمر، و اجتماع اندر حد زهره باشذ از حمل، پس یافتیم خذاوند طالع وخذاوند [حد ]مریخ و خذاوند شرف و مثلثه شمس بوذ و [وی ] خذاوند خانهآ قمر بوذ وخذاوند سهم - السعادة بوذ، وخذاوند مثلثه و شرف جزء اجتماع بوذ [و] وی متمکن بوذ اندر طالع (و) اندر شرف خویش بوذ پس وی دلیل خذاوند مسئله بوذ از جهت بسیاری شهادتش و جایگاه عز و شرفش و جایگاهش اندر وتد.

اخراج الدلیل علی موضع الحاجة: ودلیل جایگاه ورحاجة آن کوکب [است آکی مستولی بر جایگاه حاجت [و معنی حاجت بود] و هم چنین ورآن کوکب کی دلیل بوذ بر آرن) حاجت و متمکن بوذ اندر خانهآ حاجت و قابل بوذ باتصال خذاوند حاجت.

مثال ذلک: چنان باشذ کی مسئله ء بوذ اندر تزویج و طالع حمل بوذ و برج تزویج میزان بوذ و کوکبی کی دلیل بوذ بزنان [به طبع ]زهره بوذ و خذاوند شرف و مثلثه و برج

و دلیل بر جایگاه حاجت چنان بوذ کی مثال بکرده آمذه است بر کوکبی کی حظ بیشتر دارذ اندر جایگاه هیلاج پنج وجه1، یکی شمس و دیگر قمر و طالع و سهم - السعادت وجزء اجتماع واستقبال کی پیش (از) مولود بذه باشذ. آنچ حظ بیشتر دارذ اندر هیلاج دلیل آن بوذ [و] آن کوکب کی مستولی بوذ ور جایگاه حاجت و دلیل بر2 وی دلیل بوذ بر حاجت. پس چونک دلیل و آنچ دلیل بوذ بر وی هر دو بدانسته باشی مراد بحاصل آمذه باشذ. پس اگر بر تو پوشیده بباشذ بدانستی دلیل و آنچ دلیل بوذ بر وی. پس طالع را و خذاوندش را و قمر (را) دلیل سایل کن و برج حاجت و خذاوندش را و آن کوکب راکی دلیل بوذ بر حاجت، بطبع دلیل حاجت کن و همیشه قمر را مشارک کن بدلیل، کی وی همیشه دلیل بوذ زان خذاوند حاجت [پس بنگر] بهر دو دلیل تا کذام قوی تر باشذ اندر دلالت و اندر وتد باشذ، آن را ها پیش دار از دیگر یعنی قمر و خذاوند طالع. پس بنگر اگر یکی دلیل را اندر جایگاه حاجت یابی و خذاوند حاجت اندر طالع بوذ [1] و3 مقارن بوذ بیکی دلیل، آن حاجت بر آیذ الآ آن [که اکوکب محترق باشذ او هابط کی بچنین جایگاه ها ضعیف باشذ. پس اگر یکی دلیل متصل بوذ بخذاوند حاجت اما4 ویرا حظی بوذ اندر جایگاه حاجت آو اندر کوکبی بوذکی آن اندر جایگاه حاجت بوذ او خذاوند حاجة متصل بوذ بخذاوند طالع او5 بکوکبی کی اندر طالع

اخراج الاوقات فی کون الحاجة اما وقت ببوذن حاجة، روزگار باشذ اما4 ماه بوذ اما4 سال ور قدر طبیعت مسئله اندر وقتش زیراکی برخی5 چیزها بوذکی آن را وقتش بسیار روز بباشذ و بعضی بوذکی نبوذ الا بچند ماه چون اوقات ولادت و برخی بوذکی بسالها بباشذ چون درختها کشته و مانند این. پس وایذ کی تقدیر بیاوردن وقتها بدانی ور طبیعت حاجت [و] ور وجه مسئله. [پس ] اگر مسئله از چیزی باشذ کی آن بنشاهذ بذن الا بسال، حکم دلیل طلب کن و حکم کن بسال. اگر دلیل چنان باشذ کی آن بنبوذ الآ بماه، حکم کن بماه.

و بابی دیگر است اندر بیاوردن مسئله و حاجت،6 بنگر بهر دو دلیل [اگر] بیک دیگر نیشند7 و هر دو بدرج راست باشند آن کارور آیذ اندر آن روز. [و] اگرمیان ایشان

تمام شذ این کتاب مدخل در علم نجوم وردست ابوالقسم بن ابی المعالی بن ابی القسم الیزدی بتاریخ5 یوم الاحد الثامن من شهر جمدی الآخر سنة ست وثمانمایة غفرالله له ولوالدیه ولجمیع المسلمین والحمد لله رب العالمین والصلوة والسلم علی سید المرسلین محمد وآله الطیبین الطاهرین.

ترجمها مدخلا علما أحكاما نجوم

ترجمها مدخلا علما أحكاما نجوم

نبذة عن الكتاب

الفهرس