مدت سلطنت او یک ماه و پانزده روز بود.

ذکر سلطنت سلطان ناصرالدین محمودشاه بن محمدشاه2

~~بعد از فوت سکندرشاه در میان امرا بر سر تعیین پادشاه گفت وگوی بسیار شده

~~مدت پانزده روز امر سلطنت مهمل ماند. آخر به سعی خواجهآ جهان کوچک ترین

~~پسران محمدشاه که ناصرالدین3 محمود نام داشت بر تخت سواد اعظم هندوستان

~~جلوس فرموده و جملهآ اکابر و امرا با وی بیعت کرده سر در ربقهآ فرمان آوردند و

~~خواجهآ جهان هم به وزارت سرافراز گشت4 و مقرب خان وکیل السلطنه و امیرالامرا

~~گردید5. و سعادت خان باربک و سارنگ خان حاکم دیپالپور شد [و دولت خان دبیر

~~عارض ممالک گردید. و چون انقلاب در پادشاهان دهلی پدید آمده استقامت

~~سلطنت زایل شده بود]6 در ولایت هرج ومرج روی نموده کفار اطراف سرکشی

~~ورزیده7، خاصه هندوان شرقی. از این سبب سلطان محمود خواجهآ جهان را

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0550.jpg)

~~خطاب سلطان الشرق داده به دفع و رفع هندوان قنوج و بهار، با بیست زنجیر قیل «

~~لشکر بسیار، روانه ساخت و او به آن ولایت رفته به آهستگی همه را به عمل آورده،

~~تا جونپور رفت و حکام بنگاله نیز فیلان مقرری هر ساله با باج و خراج چندین ساله.

~~نزد او فرستادند و سارنگ خان به موجب فرمان سلطان چون به دیپالپور واصل شد،،

~~لشکر ملتان و آن نواحی را جمع کرده متوجه دفع شیخاکهکر گشت و او نیز با سپاه،

~~فراوان، که اکثر خویش و قوم وی بودند. از اجودهن به استقبال روان شده و در

~~دوازده کروهی لاهور به یکدیگر رسیدند. جنگی که مردان شجاع و بهادران کاراگاه،

~~زبان به تحسین گشایند به وقوع انجامید. شیخا کهکر گریخته به لاهور درآمد و زن و.

~~فرزند همراه خود گرفته به کوه جمو پناه برد و سارنگ خان لاهور را به برادر خرد

~~خود عادل خان داده به دیپالپور رفت.

و هم در این سال2 سلطان محمود شاه مقربخان را با چند فیل3 و جمعی از.

~~خاصهآ خیل در دهلی گذاشته، به نفس نفیس، جانب گوالیار و بیانه سواری فرمود و.

~~سعادت خان در رکاب بود و چون نزدیک گوالیار رسید، مبارک خان پسر ملک راجو

~~و ملوخان برادر سارنگخان، و ملک علاءالدین دهاروال در مقام قتل سعادتخان

~~شدند و سعادت خان آگاه شده مبارک خان و ملک علاءالدین را بکشت و ملوخان

~~گریخته به دهلی رفت و سلطان محمود شاه بعد از این فتنه، به سرعت، به دهلی

~~مراجعت فرمود و مقرب خان به استقبال بیرون آمده ملازمت کرد، و از طرح و وضع

~~مجلس و از پناهدادن ملوخان وهمی در دل او پیدا شد به شهر گریخت و [262]

~~حصاری شده جنگ آغاز نهاد و تا مدت سه ماه این مبحث امتداد پیدا کرده، اکثر

~~اوقات میان مردم بیرونی و اندرونی محاربه و مقاتله واقع میشد. چون این غوغا و

~~خرخشه برای خاطر سعادت خان بود، سلطان محمودشاه به ترغیب و تحریص

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0551.jpg)

~~نزدیکان، هنگام فرصت، در ماه محرم سنهآ سبع و تسعین و سبعمائه [797/ اکتبر

~~1394م]، به شهر درآمده به مقرب خان پیوست. روز دوم مقربخان از مردم شهر

~~حشری انگیخته به جنگ سعادت خان از شهر بیرون آمد و شکست خورده باز

~~به شهر درآمد. و چون برشکال رسید و حصار دهلی به زودی قابل فتح نبود

~~سعادت خان خیمه و خرگاه کنده به شهر فیروزآباد رفت و با امرا مشورت کرده

~~به صلاح ایشان نصرت خان بن فتح خان بن سلطان فیروزشاه را که در بلاد میوات

~~میبود، طلبیده ناصرالدین نصرت شاه خطاب کرد و به پادشاهی برداشت. و چون

~~جمیع امور ملکی را خود متصدی شده، نصرت شاه را نمونه [از سلطنت]

~~میداشت امرا و غلامان فیروزشاهی دلگیر و آزرده خاطر2 شده فیلبانان را از

~~سعادت خان برگردانیدند و، به مکر و حیله، نصرت شاه را نیز از او متنفر ساخته از

~~خانه برآوردند و بر فیل سوار کرده متوجه دفع سعادت خان شدند. و سعادتخان

~~چون غافل بود، فرصت جنگ نیافته بگریخت و به مقتضای مصراع: صید را چون

~~اجل آید سوی صیاد رود از مقرب خان امان خواسته نزد او رفت و در همان چند روز

~~به شمشیر غدر او درگذشت و امرای فیروزآباد مجددا با نصرت شاه بیب کرده و

~~بسی از ولایات را متصرف شدند و در دهلی و فیروزآباد دو پادشاه به هم رسیده امرا

~~نیز دو طرف شدند. تاتارخان بن خان اعظم، ظفرخان گجراتی و شهاب ناهر و

~~فضلالله بلخی، المخاطب به قتلغخان، به نصرت شاه پیوستند وملوخان،

~~المخاطب به اقبال خان که حصار سیری در تصرف او بود، و بهادرناهر، که حصار

~~دهلی کهنه به او تعلق داشت، به جانب هیچ کدام نگرویده منتظر تشخیص معامله

~~میبودند. و مدت سه سال در میان این دو پادشاه جنگ قائم بوده هیچ یکی را بر

~~دیگری غلبه نبود. گاه دهلویان غالب آمده غنیم را تا فیروزآباد میدوانیدند و گاه

~~فیروزابادیان غلبه کرده دهلویان را تا حصار دهلی میگریزانیدند و جمعی کثیر از

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0552.jpg)

~~مسلمانان و هندوان در میانه کشته میشدند.

~~و در سنه1آ ثمان و تسعین و سبعمائه [798/ 6 -1395م] سارنگ خان، حاکمم

~~پنجاب2، با خضرخان، حاکم ملتان، آغاز پرخاش کرده بعد از جنگ بسیار خضرخانذ

~~شکست یافت و ملتان به تصرف سارنگخان درآمده قویشد. ودر سنه3آ تسع «و

~~تسعین و سبعمائه [7/799-1396 م] سارنگ خان متوجه سمانه شده و عالی خان»4

~~حاکم [آنجا]5 را از سمانه بیرون کرده و نصرت شاه خبریافته تاتارخان حاکم پانیپتت

~~را با ملک الیاس6 عهده دار و لشکر آراسته بر سارنگ خان تعیین نمود ودر اوایلل

~~محرم سنهآ ثمانمائه [805/ نیمهآ سپتامبر 1397م] سارنگ خان از تاتارخان شکستت

~~یافته از سمانه به ملتان گریخت و شنید که میرزا پیرمحمد جهانگیر7، نبیرهآ امییر

~~تیمور صاحبقران، آب سند را به کشتی پل بسته و عبورکرده أچه را قبل داد. بنابرآن،،

~~ملک تاجالدین نایب خویش را با دیگر امرا و لشکر [263] برگزیده به مدهد

~~ملکعلی، حاکم أچه، روان ساخت و امیرزاده از آمدن لشکر خبردار شده تا کناهار

~~آب بیاه استقبال نمود، و غافل، خود را برایشان زده بسیاری را به قتل درآورد «و

~~بسیاری هنگام گریز در آب غرق شدند و ملک تاجالدین پریشان و بدحال با

~~معدودی چند به ملتان گریخته امیرزاده پیرمحمد [جهانگیر]8 از عقب او به ملتانذ

~~رفت، سارنگخان طاقت جنگ نیاورده حصاری شده، بعدار شش ماه قحطی شده.

~~سارنگخان به امان بیرون آمد و میرزا پیرمحمد او را با تمامی خیل و حشم مقیدد

~~ساخته، ملتان را قابض شد و در همان زودی سارنگ خان از بند گریخته ملتانیانت

~~مطیع و منقاد گردیدند.

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0553.jpg)

و در سال مذکور، اقبال خان از1 مقرب خان رنجیده از محمودشاه برگشت و

~~به نصرتشاه پیغام یک جهتی نمود و نصرت شاه سوار شده به حصار سیری آمد و

~~در حظیرهآ شیخ قطبالدین بختیار کاکی2 - قدس سره - کلام مجید را درمیان آورده از

~~طرفین عهد بستند. اقبال خان، نصرت شاه را با لشکر و فیلان درون حصار جهان پناه

~~برده و محمودشاه با مقرب خان و بهادرناهر در دهلی کهنه ماندند. روز سوم،

~~اقبالخان با نصرتشاه دل دگرگون کرده در مقام غدر گردید و نصرت شاه بر ارادهآ او

~~مطلع شده از حصار سیری روانهآ فیروزآباد شد. اقبال خان تعاقب نموده، جنگ کرد

~~ونصرت شاه را شکست داده فیلان و اسباب سلطنت، که مایهآ تفوق او بود، به

~~چنگ آورد و نصرتشاه در فیروزآباد توقف نتوانست کرد، به تعجیل نزد وزیر خود

~~تاتارخان به پانی پت رفت و فیروزآباد به تصرف اقبال خان درآمده شوکت و اقتدار او

~~زیاده گشت و عازم دفع مقرب خان شده قریب دو ماه میان ایشان جنگ قائم بود و

~~آخر سلطان و امرا در میان آمده در کوشک جهاننما ایشان را صلح دادند و

~~اقبال خان در همان زودی، به واسطهآ مصلحت دنیوی، عهدشکن گردیده بی خبر از

~~حصار سیری، ایلغار، بر خانهآ مقرب خان برده او را به دست آورده کشت. و سلطان

~~محمود را دست[افزار]4 سلطنت کرده به حکومت مشغول گشت و به جزنامی به او

~~نگذاشت.

در همان سال حصار دهلی را به اعوان خود سپرده همراه سلطان به قصد دفع

~~تاتارخان به جانب پانی پت روان شد5. تاتارخان فیلان و بنگاه را در حصار پانیپت

~~گذاشته از راه دیگر به دهلی رفته قبل کرد و اقبال خان به حصار پانی پت رسیده به

~~محاصره مشغول شد. در مدت سه روز قلعه را گرفته فیل و اموال و اسباب

~~تاتارخان، را به دست آورد و تاتارخان به واسطهآ استحکام حصار دهلی، کاری از

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0554.jpg)

~~پیش نبرد. و چون اقبال خان مظفر و منصور به جانب دهلی متوجه شد، تاتارخان

~~پیش پدر خود خان اعظم ظفرخان به گجرات رفت و اقبال خان به فراغ خاطر در

~~دهلی فروکش کرده به امور مملکت پرداخت و نصیرالملک را که از توابعان تاتارخان

~~بود و باعث رفتن اقبال خان بر سر تاتارخان، او بود، پیش خود خوانده تربیت کرد و

~~عادل خان [264] خطاب داده حکومت میان دوآب را به او رجوع نمود. و دراین اثنا

~~آوازهآ رسیدن امیر تیمور صاحبقران به مملکت هندوستان شایع گشت.

(ذکر آمدن امیرتیمور صاحبقران به مملکت هندوستان]1

~~بیان سخن آنکه صاحبقران گیتی ستان، خبر آشوب و فتنهآ دهلی شنیده در سنهآ

~~ثمانمائه [87805 -1397م] عازم سفر هند2 شد و در دواز دهم ماه محرم سنهآ احدی

~~و ثمانمائه [24/801 سپتامبر 1398م] از آب سند عبور نموده در کنار چول جلالی

~~- که از آن وقت که سلطان جلالالدین منکبرنی به این چول درآمده به آن نام مشهور

~~است - نزول نمود3. و بعضی از زمین داران دامن کوه در آن مقام آمده ملازمت

~~نمودند و شهابالدین مبارک که در نواحی آن آب4 جهت حفظ بعضی ولایات که در

~~تصرف داشت میبود، و چون امیرزاده پیر محمد به مولتان میرفت، آمده ملازمت

~~نموده5 با وجود رعایت باز اظهار خلاف کرد و، در این حین، صاحبقران را نیز

~~اطاعت ننمود. بنابر آن، امیر شیخ نورالدین با قومان خود به دفع او تعیین شد و

~~شهاب الدین در کنار آب قلعهای ساخته خندقی عمیق کنده بود و آب نیلاب را در

~~آن سرداده. شیخ نورالدین در روز اول از آب خندق گذشته به جنگ مشغول شد و

~~چون شب درآمد و شهابالدین، به عزم شبیخون، بیرون آمده و جنگ عظیم راقع

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0555.jpg)

~~شد، اکثر مردم شهابالدین به قتل رسیدند و بعضی به وقت گریختن در آب غرق

~~شدند و بسیار کس از لشکر منصور زخم دار شد و صاحبقران بعد از فرستادن

~~امیرشیخ نورالدین، خود به نفس نفیس نیز ایلغار فرمود و صباح این شب رسید و

~~شهابالدین مبارک بعد از شکست، دویست کشتی، که مستعد داشت، از مال و

~~عیال پرکرده پایان آب روان شد و شیخ نورالدین کنار آب گرفته1 میرفت و

~~میکشت، آخر برگشت. و صاحبقران پس از فراغ خاطر از مهم شهابالدین، کنار

~~آب [گرفته]3 روان شده به جایی رسید که آب جمو3 و آب چناب به هم میرسید و

~~قلعهای محکم، موسوم4 به تلنبه5، در آن مکان بود. حکم شد که بر آن دریا پل بسته

~~به سلامت گذشتند و صحرای تلنبه لشکرگاه شد و مال امان بر شهر حواله فرموده

~~بعضی تحصیل شد و چون لشکر به غله احتیاج داشت در آخر حکم شد هرجا که

~~غله باشد بردارند. همین قدر رخصت خلایق را کفاف بود. در یک لحظه شهر

~~به تاراج رفت [و اکثر متوطنین کشته شدند. روز دیگر کوچ کرده ظاهر موضع

~~شاهنواز مخیم عساکر منصور گردید و در آنجا چون غله بود جمیع مردم لشکر

~~آذوقه برداشتند و باقی را، حسبالحکم، آتش زده سوختند]6 و چون به تحقیق

~~پیوست که هنگام وصول امیرزاده پیرمحمد بدین موضع مردم تلنبه امتثال

~~ننمودهاند، امیرشاه و ملک شیخ محمد7 به موجب حکم به آن شهر درآمده در لوازم

~~قهر و غضب تقصیری نکردند و غیر از علما و سادات و مشایخ کسی سالم نماند.

روز دیگر8 از آنجا کوچ کرده در کنار آب بیاه، در ظاهر موضع شاهنواز نزول

~~فرمود و در آنجا خبر به صاحبقران رسید که جسرت، برادر شیخاکهکر، در کنار آب با

~~دو هزار کس محکم شده است در لحظه آغروق را گذاشته به آن طرف به سعادت

~~روان شد و، به مجرد رسیدن، از اطراف و جوانب لشکریان از آب وگل گذشته آن

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0556.jpg)

~~جماعت را پریشان ساختند و بسیاری را کشته اموال و اطفال ایشان به دست آوردند

~~و در موضع شاهنواز چندان غله بود که آن قدر که لشکریان توانستند برداشتند و

~~باقی را به حکم صاحبقران سوخته بعد از دو روز از آنجا کوچ کردند و [265] از

~~آببیاه گذشته به ولایت معمورهآ پر علف و آذوقه درآمدند.

و احوال امیرزاده پیرمحمد این است که چون ملتان به تصرف درآمد و در

~~برشکال اکثر اسبان لشکریان هلاک شدند، شاهزاده، به ناچار، به شهر درآمده

~~خویش را در پناه قلعه کشیده و مردم اطراف و جوانب بر پریشانی سپاه شهزاده

~~مطلع گشته شبها به کنار شهر آمده آنچه مییافتند میبردند و شهزاده به غایت

~~متفکر بود. چه لشکر را پیاده از آنجا برآوردن مشکل بود، که ناگاه صاحبقران

~~گیتیستان به سعادت و اقبال به کنار آببیاه رسید و شهزاده با لشکری، که بعضی

~~گاوسوار و بعضی پیاده بودند، متوجه اردو گردید و روز آدینه، چهاردهم ماه صفر،

~~سعادت ملازمت آن حضرت دریافت و از نفایس هندوستان آنچه به دست افتاده

~~بود به نظر درآورده، مجموع بر امرا قسمت کرده سی و نه هزار1 اسب در یک روز

~~به مردم امیرزاده پیرمحمد مرحمت فرمود و از آنکه شهزاده از تسلط والی بطنیر2،

~~راوخلجین، شکایت نموده بود صاحبقران دفع او واجب دانسته با ده هزار کس

~~انتخابی به جانب قصبهآ اجودهن3 ایلغار فرمود. مردم اجودهن سه قسمت شده

~~بودند و جمعی به حصار بطنیر4 پناه برده و بعضی به دهلی رفته و بعضی توکل کرده

~~در اجودهن پای در دامن صبر کشیده بودند. و آن حضرت به اجودهن به زیارت

~~شیخ فرید شکرگنج تشریف برده و اهالی آنجا را امان داده، به عزم تسخیر

~~بطنیر، روان شد و از آب اجودهن گذشته در خالص کول فرود آمد و از آنجا تا بطنیر

~~پنجاه کروه مسافت است و سه کروه شرعی یک فرسخ است. و قلعهآ بطنیر، که از

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0557.jpg)

~~قلاع مشهور هند بود، و به راه دور واقع شده و هرگز لشکر بیگانه به آنجا نرسیده

~~آن قدر که گنجایش داشت به قلعه درآمدند و باقی مردم در حوالی حصار فرود

~~آمدند. صاحبقران ایلغار فرموده تمام آن مسافت را به یک منزل قطع فرمود و آنچه

~~در بیرون حصار بود در حملهآ اول3 به تصرف لشکر منصور درآمد و حاکم آن حصار،

~~راوخلجین که از صنادید کفار هند بود و در قواعد سرداری و قلعهداری بهتر از وی

~~در هندوستان نبود و خود را بهادر مینامید - چه که راو به زبان هندی بهادر را

~~میگویند - بر وصول صاحبقران مطلع شده با جمعیت خود بر در شهر بایستاد و

~~سپاه جغتای حمله ورگشته او را به شهر گریزانیدند. سلطان و دیگر امرا متوجه شهر

~~شده شهربند را در جنگ اول گرفتند و گروه انبوه هندوان به قتل آمدند و غنیمت

~~بسیار به دست لشکریان افتاد و بعد از آن متوجه قلعه شده از اطراف و جوانب

~~نزدیک آمدند. راو مضطرب شده و اظهار عجز نمود، و سیدی به شفاعت فرستاده

~~یک روز مهلت خواست که بیرون آید. آن حضرت قبول التماس نموده آن روز

~~به سراپرده مراجعت فرمود و چون روز دیگر خلاف وعده شد، از اطراف و جوانب

~~به موجب حکم نقب زدن آغاز نمودند. بار دیگر از بالای برج قلعگیان تضرع و زاری

~~نموده امان خواستند و پسر را وخلجین بیرون آمده پیشکش بسیار آورد و روز دوم

~~هم4 راوخلجین، به اتفاق شیخ سعدالدین [266] نبیرهآ شیخ فرید شکر گنج که از

~~اجودهن گریخته بدانجا آمده بود، بیرون آمده شرف5 پای بوس دریافت و انواع

~~جانوران شکاری و سیصد اسب عراقی و عربی6 و اقمشهآ هند به رسم پیشکش

~~گذرانیده به خلعت گرانمایه سرافراز شد. و امیرسلیمان شاه و امرالله داد به ضبط

~~رورهمعین شدند که مردم اطراف را که به آن قلعه درآمده بودند بیرون آورده هر که

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0558.jpg)

~~مسافر کابلی را که از مردم میرزا پیرمحمد بود، کشته باشد به سزا رسانند و از باقی

~~مال امان گرفته بگذارند. از مردم دیپالپور که مسافر کابلی را با هزار کس کشته بودند،

~~راو خلجین بنیاد فضولی کرده به جنگ مبادرت نمودند. صاحبقران، راو خلجین1 را

~~مقید ساخته بر شهر جنگ انداخت. باز جمعی در میان آمده امان خواستند و امان

~~یافته. امیر شیخ نورالدین و امرالله داد جهت تحصیل مال امانی به شهر درآمدند.

~~جماعتی از گبران زردشتی، که ساکن آنجا بودند، تمامی جهات خود را آتش زدند و

~~مسلمانان و کافران زن و فرزند را ذبح کرده و سوخته اتفاق کردند و چندان محاریه

~~نمودند که اکثرکشته شدند و زنان و فرزندان ایشان اسیر گشتند و قلعهآ بطنیر با خاک

~~یکسان شده در شهر اثر عمارت نماند. و جمعی کثیر از لشکر منصور شهید شد ر

~~بسیاری زخمدار شدند. از آنجا کوچ فرموده2 به سرستی آمدند و مردم سرستی که

~~گریخته بودند، تعاقب نموده جمعی را به قتل رسانیدند و اکثر اموال ایشان به دست

~~افتاد. و از آنجا کوچ کرده با مردم فتح آباد نیز همین معامله رفت و قلعهآ رجبپور و

~~اهرونی و توهنه نیز حکم فتح آباد گرفت و آغروق را به سمانه روان فرموده، به نفس

~~نفیس، به جنگلهای اطراف متوجه شد و از قوم جتان هرکس که بود و راهزنی

~~میکرد طعمهآ شمشیر غرا فرمود. و جمعی از سادات را که در آن حدود در دهی

~~متوطن بودند، رعایت فرموده و در کنار آب [کهکر]4 در صحرای سمانه نزول فرمود

~~و از آنجا کوچ کرده به قریه کیتهل5، که پنج فرسخی سمانه است، فرود آمد و چون

~~جمیع لشکریان و شاهزادهها و امرا که به اطراف رفته بودند از راههای مختلف

~~متوجه شده در این موضع یکجا شدند وحکم شد6 که من بعد [لشکر]7 به مورچل

~~خود به توره روان شود و چون به پانیپت آمد حکم کرد که لشکر منصور جبه

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0559.jpg)

~~پرشند و به سبب1 فراخی علف از آب جون گذشته به میان دوآب درآمد و قلعه

~~لونی را به جنگ گرفته هر کس از هندوان که خود را نسوخته بود کشته و یا اسیر شد.

~~و این قلعهآ لونی در میان آب جون و آب هندن2 واقع شده. آب هندن آبی است به

~~غایت عمیق که سلطان فیروزشاه مرحوم از آب کالپی بریده و در این محل به آب

~~جون اتصال داده و اکثر متوطنان آنجا مجوس بودند.

الغرض، بعد از فتح این حصار به لب آب جون، برابر عمارت جهان نمای،

~~به سعادت نزول نموده و گذرهای آب را به نفس نفیس احتیاط نمود و امیر سلیمان

~~شاه و امیر جهان شاه را به تاخت و تاراج3 جانب جنوب دهلی فرستاده خود با

~~هفتصد سوار مکمل از آب جون گذشت و به تفرج [267] عمارت جهان نمای

~~مشغول گشت و گذر آب و جای جنگ را ملاحظه میفرمود. [در این اثنا]4، سلطان

~~محمودشاه و ملواقبال خان، چون اندک مردم در روی آب دیدند، با پنج هزار پیاده و

~~بیست و هفت فیل از شهر بیرون آمدند. قراولان صاحبقران، محمد سیف5 را که از

~~کبار صنادید دهلی بود و او نیز به قراولی پیش آمده بود، گرفته آوردند و به موجب

~~فرمان به قتل رسانیدند. امیر تیمور6 برگشته به معسکر خود رفت و قراولان او که با

~~سیصد کس در آن طرف [آب]7 بودند، به جنگ ایستادند و سونجک بهادر و اللهداد

~~نیز، حسبالحکم، به مدد ایشان با دو قشون از آب گذشته و به هیأت اجتماعی

~~به تیراندازی پرداختند. دهلویان صلاح در معاودت دانسته برگشتند و بهادران

~~تعاقب نموده جمعی را که در عقب بودند به قتل آوردند و فیلی که مردم دهلی را

~~استظهار بسیار به آن بود در این وقت از دویدن افتاده سقط شد و آن حضرت این

~~معنی را شگون گرفته روز دیگر از غربی لونی کوچ کرده به جانب شرقی لونی، که

~~مقابل دهلی است، نزول فرمود و در این یورت شاهزادگان و جمیع امرا و سرداران و

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0560.jpg)

~~قشونات در پایهآ [سریر]1 اعلا جمع شدند و امیرجهانشاه و دیگر امرا به عرض

~~رسانیدند که در آن روز بر صد هزار کس از لب آب سند تا اینجا به دست لشکر

~~منصور گرفتار شدهاند و جمیع ایشان در دین مخالفاند. و درآن روز که سلطان

~~محمود و ملوخان از شهر برآمده بودند ایشان بشاشت و خوشحالی میکردند مبادا

~~که به روز جنگ اتفاق نموده به لشکر دهلی ملحق شوند. بنابراین، حکم شد که هیچ

~~آفریده اسیری را که به پانزده سال رسیده باشد نگاه ندارد و هر کس که در این امر

~~تغافل بکند او را بکشند و زن و مال او از کسی باشد که تقصیر او به عرض رساند. به

~~موجب فرموده در آن روز، به روایت صحیح، صدهزار کس کشته شد و حکم شد که

~~در روز جنگ از ده نفر یک نفر در اردو مانده2 و زنان و فرزندان هندوان صغیرالسن را

~~محافظت کنند.

[القصه، معسکر تیموری]3 پنجم ماه جمادی الاول از آب جون گذشته در

~~صحرای فیروزآباد فرود4 آمدند5 و خندقی [عمیق پیش خود کندند و درون خندق

~~گاو و گاومیشان راگردن و پا به خام گاو به هم بسته بگذاشتند. در پس آن]6اهل پاس

~~و جوکی خیمهها بر افراختند و در روز هفتم ماه مذکور، با آنکه منجمان رضا

~~به سواری نمیدادند، صاحبقران به سعادت و اقبال سوار شده برانغار و جوانغار و

~~قول ترتیب داد و سلطان محمودشاه و ملواقبال خان بر این معنی واقف گشته با

~~لشکر دهلی و یک7 صد وبیست فیل، که مجموع را به سلاح آراسته بودند، متوجه

~~صاحبقران شده جنگ درپیوست. بهادران جغتایی در یک [طرفة العین]8 به میان

~~فوج فیلان درآمده به زخم تیر فیلبانان را نگونسار ساختند. شکست بر هندوستانیان

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0561.jpg)

~~افتاده و سلطان محمود و ملوخان با اندک مردم به هزار مشقت خود را به شهر

~~انداختند و صاحبقران تا دروازه تیگامیشی نموده، مظفر و منصور، به کنار حوض

~~خاص نزول فرمود1.

و هم در آن شب سلطان محمود به جانب گجرات و ملوخان به جانب برن،

~~دهلی را گذاشته گریختند. آن حضرت هم در شب آگاه شده فوجی را به تیگامیشی

~~فرستاد و ایشان به تعجیل رانده بسیاری را به قتل آوردند [268] و دو پسر ملوخان،

~~که یکی سیفالدین نام داشت و دیگری خدای داد، گرفتار شدند و صاحبقران در

~~میدان عیدگاه فرود آمده سادات و قضات و اکابر و اشراف دهلی به عز بساط بوسی

~~مشرف شده، طلب امان کردند. ملتمس ایشان مبذول افتاده روز جمعه، در مسجد

~~جامع دهلی، خطبه به نام مبارک آن حضرت خواندند. و در شانزدهم ماه مذکور،

~~جمعی از اهل قلم بر دروازه نشسته توجیه مال امان میکردند و چند نفر از امرا،

~~جماعت باغیان را که در شهر پنهان بودند، تفحص مینمودند. بدین سبب، غوغا

~~شده لشکریانی که به واسطهآ غله و دیگر مایحتاج به شهر درآمده بودند دست

~~به غارت برآورده و هر چند امرا منع کردند مفید نیفتاد و چون صاحبقران به عیش

~~پنج روزه نشسته بود هیچ کس را یارای آنکه بی رخصت درون رود نبود. هرآیینهآ

~~هندوان، فوج فوج، زن و فرزند خود را سوخته به جنگ ایستادند و امرا این قدر

~~کردند که دروازهها را بستند که دیگر لشکر به شهر درنیاید، اما آن قدر لشکر در شهر

~~بود که احتیاج به مردم بیرون نمیشد. تا صبح مردم شهر را تاراج کردند و چون روز

~~شد مردم بیرون نیز طاقت نیاورده تمام به شهر درآمدند و غارت عام شده هرکس از

~~صدنفر بیشتر و کمتر از هندوان اسیر کرده و اسباب و اموال را خود حساب نبود و

~~شرح انواع غنیمت از طلا و نقره و جواهر به تخصیص الماس و یاقوت و مروارید

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0562.jpg)

~~چون از حیز امکان بیرون بود به قلم درنیامد. و جمعی کثیر از هندوان در مسجلد

~~جامع جمع شده جنگ میکردند امیر شاه ملک با جمعی دیگر از بهادران به آنجن

~~رفته آن مسجد را از خبث وجود آن جماعت پاک ساخت.

و بعد از وقوع این قضایا صاحبقران مطلع شد، اما کار از دست رفته بود ور

~~تاریخ نظامالدین احمد و غیره مسطور است که جمعی که تحصیل مال امانی

~~مینمودند، مردم شهر از سختگیری ایشان در مقام ابا شدند و چندی از محصلانت

~~را کشتند. این معنی سبب التهاب نایرهآ غضب آن حضرت شده و غیر از سادات وو

~~مشایخ و علما، حکم به غارت و اسیر اهل دهلی فرمود و تا آن زمان هیچ یک انز

~~سلاطین مغول را این معنی میسر نشده بود و صاحبقران صدوبیست فیل و دوازد..

~~کرگدن و دیگر انواع جانوران، که از زمان سلطان فیروزشاه در دهلی بود، متصرف

~~شده به شهر درآمده چون مسجد جامع دهلی را که سلطان محمد شاه تغلق از سنگ

~~تراشیده ساخته بود مشاهده فرمود، به خاطرش گذشت که در سمرقند مثل آنن

~~مسجد بسازد. پس سنگ تراشان دهلی را به سمرقند برده چنان مسجدی در ان شین

~~ساخت. و بعد از آنکه مدت پانزده روز در دهلی توقف فرمود عازم مراجعت گشت،

~~و به وقت کوچ جمعی را تعیین فرمود که سادات و قضات و علما و مشایخ را در-

~~مسجد جامع محافظت نمایند و به سعادت روان شد و به فیروزآباد آمد و در آنجا.

~~بهادرناهر دو طوطی سفید، به رسم تحفه، از میوات فرستاده اظهار اخلاص نمود.-

~~سید شمسالدین ترمذی از جانب صاحبقران رفته بهادرناهر را به ملازمت آورد و-

~~خضرخان نیز، که در کوه میوات خزیده بود، به درگاه امده نوازش یافت . و آن

~~حضرت از آنجا کوچ کرده چون پانیپت محل نزول شد، امیرشاه ملک و جمعی

~~دیگر از امرا به تسخیر قلعهآ میرت2 رفته خبر فرستادند که قلعگیان خود رابه

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0563.jpg)

~~فرار داده میگویند [269] که ترمشزین 1خان نیز ارادهآ گرفتن این قلعه نموده بود، اما

~~میسر نشد. آن حضرت از این سخن غضبناک شده به نفس نفیس ایلغار نموده و

~~به پای قلعهآ میرت2 آمد و همان لحظه بعضی به جنگ و بعضی به نقب مشغول

~~شدند، چنانکه روز دیگر از هر طرفی ده گز و پانزده گز نقب به جانب قلعه رسانیده

~~بودند الیاس اوغانی3 و پسر مولانا احمد تهانیسری و ملک صفی کبیر، که در قلعه

~~بودند، به جنگ مشغول شدند. لیک بهادران مغول برخی نردبانها گذاشته و بعضی

~~کمند برکنگرهها انداخته بالا دویدند و پیش از آنکه نقبها به اتمام رسد، حصار را

~~مفتوح گردانیده امرای مذکور را به قتل رسانیدند و تمامت هندوان، که در آن قلعه

~~بودند، بعضی در جنگ و بعضی بعد از جنگ کشته شدند. و بعد از آنکه نقبها مهیا

~~شد، آتش در نقبها زده برج و بارهآ قلعه را پرانیدند و به طریق قلعهآ بطنیر با زمین

~~هموار ساختند. و چون فتحی به چنین [آسانی]4 لشکر منصور را دست داد، از آنجا

~~به دامن کوه سوالک درآمده آن ممالک را غالتها شافلها ساخت و از آب گنگ گذشته

~~به جایی که منبع آن است و سلطان محمود غزنوی نیز به آنجا رسیده و با کفار غزا

~~کرده بود، رفت و با کفار جنگ کرده غالب آمده زن و فرزند ایشان اسیر گرفت و مال

~~بسیار به دست سپاه افتاده عازم معاودت شده از میان کوههای سوالک روانه شد و،

~~در اثنای طی مسافت، رتن نام زمینداری را مغلوب ساخته غنیمت بسیار گرفت و تا

~~نواحی جموگر رسیده چندین قلعه را مفتوح ساخت و چون جموگر محل نزول شد،

~~رای آنجا به جنگ پیش آمده زخم دار گرفتار گشت و به تکلیف صاحبقران گوشت

~~گاو خورده مسلمان گشت و گویند شیخاکهکر برادر خود جسرت را که از مقابل

~~صاحبقران گریخته به او پیوسته بود، بر مخالفت بندگان آن حضرت سرزنش و

~~نکوهش بسیار کرد و علی رغم سارنگ خان، بی توقف، ملازمت صاحبقران نموده در

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0564.jpg)

~~مجلس همایون راه یافت و التفات دربارهآ او به حدی رسید که اگر به حشمی یا

~~حشری می رسیدند که نسبت خود به شیخا میکردند هیچ یک از افراد عساکر را

~~زهرهآ آن نبود که متعرض شود و چون شیخا رخصت حاصل کرده به جای خود

~~رفت، فرصت دیده حصار لاهور را متصرف شد و بیهیچ واسطه تغییر در اخلاص

~~راه داده با هندوشاه خازن1، که در سلک اجداد مسود این اوراق انتظام دارد، و

~~مولانا عبدالله صدر وقتی که از ماوراءالنهر می آمدند سلوک غیرمرضی نمود و دراین

~~وقت [که صاحبقران]2 به نواحی پنجاب رسید، نیز سر از اطاعت پیچیده به ملازمت

~~نیامد. بنابراین، شاهزادهها و امرابه موجب فرمان لاهور را مسخر ساخته شیخاکهکر

~~را به دست آوردند. صاحبقران او را گردن زده حکومت ملتان و دیپالپور و لاهور

~~به خضرخان تفویض فرمود و، از راه کابل، عزیمت سمرقند فرموده به تعجیل روان

~~شد

و دهلی و سیری تا دو ماه خراب بودند قحط و وبا نیز در آن نواحی در آن سال

~~پدید آمد3 و نصرت شاه، که از ترس اقبال خان در میان دوآب بود، با لشکر2 خود

~~به میرت رفت و عادلخان با چهار فیل و جمعیت خود به او همراه شد و نصرت

~~شاه، چون از جانب عادل خان مطمئن الخاطر نبود، او را گرفته اسبابش را متصرف

~~شد و با دوهزار سوار به فیروزآباد آمده دهلی خراب را به قبض درآورد و شهابخان

~~با ده زنجیر فیل و سپاه خویش و ملک الماس [270] با مردم خود از میوات بدر

~~پیوستند. و نصرت شاه، شهاب خان را برای قلع و قمع اقبال خان5 جانب برن

~~فرستاد. و در اثنای راه هندوان به اغوای اقبال خان بر او شبیخون آورده او را

~~بکشتند و اقبال خان خبردار شده ایلغار کرده، اسباب و فیلان شهابخان را به دست

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0565.jpg)

~~آورده، چون بار دیگر قوی شده به جانب دهلی لشکر کشید و نصرتشاه طاقت

~~نیاورده به میوات گریخت و از سرنو اقبال خان حاکم دهلی خراب گشته در حصار

~~سیری سکونت گرفت. و جمعی از مردم دهلی که از شمشیر عساکر قاهرهآ

~~صاحبقران خلاص شده به اطراف و جوانب رفته بودند، به وطن مراجعت کرده

~~حصار سیری روی به آبادانی نهاد و دهلی نو آبادان ترگشت و دهلی کهنه از آن تاریخ

~~تا حال همچنان خراب ماند.

و ولایت میان دوآب به تصرف اقبال خان درآمده ممالک دوردست را هرکس که

~~هرجا بود صاحبی کرد و در قبض ایشان ماند، چنانکه گجرات را خان اعظم ظفرخان

~~متصرف شد و مندو1 را دلاورخان و قنوج و آوده وکره و جونپور را سلطان الشرق

~~خواجهآ جهان، ولاهور و دیپالپور و ملتان را به حکم صاحبقران به خضرخان و

~~سمانه را علی خان2 و بیانه را شمس خان اوحدی و کالپی و مهوبه را محمودخان2 بن

~~ملک زاده فیروز قابض گشتند. و بر یکدیگر اعتماد ناکرده در جای خویش دم از

~~استقلال زدند و اکثر به حکم پادشاه ازل و ابد به دولت و سلطنت رسیدند و شرح

~~آن عن قریب رقم زد کلک تحقیق خواهد گشت.

و در ماه جمادی الاول4 سنهآ ثلث و ثمانمائه [(803 دسامبر 1400 - ژانویهآ

~~1401م] اقبال خان از دارالخلافهآ دهلی به بیانه لشکر کشید و با شمس خان5 جنگ

~~کرد و او را بکشت و دو فیل و بسیاری از اسباب شوکت او بگرفت و از آنجا جانب

~~کتهیر6 رفت و از نرسنگه مال و پیشکش فراوان گرفته به دهلی مراجعت نمود.

و خواجهآ جهان در این سال در جونپورفوت شد و ملک واصل7، پسر خواندهآ او،

~~خود را سلطان مبارک شاه نامیده تمامی مملکت را به تصرف آورد. اقبال خان در ماه

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0566.jpg)

~~جمادی الاول سنهآ ثلث و ثمانمائه [803 / دسامبر 1400 - ژانویهآ 1401م] بر سر

~~مبارک شاه رفت و شمس خان حاکم بیانه و مبارک خان و بهادرناهر همراهی او

~~نمودند و چون به قصبهآ پتیالی1، به کنار آبگنگ رسید، رای شمیر2 وسایر زمینداران

~~آن نواحی به مقابله آمده و بعد از مقابله هزیمت خورده به اتاوه رفتند3 واز آنجا

~~به قنوج رفته خواست به لکهنوتی و جونپور درآید، سلطان مبارکشاه از آن طرف با

~~لشکر مستعد به جنگ بیامد، چون میان هر دو لشکر آب گنگ حایل بود هیچ کس را

~~مجال عبور نشد. بعد از دو ماه که در مقابل یکدیگر نشسته بودند خیمهها کنده

~~هریک به طرف ولایت خود برگشتند. اقبال خان، در اثنای راه، شمس خان و

~~مبارک خان را به سبب بدگمانی بکشت.

و در سنهآ اربع و ثمانمائه [804 /1401م] سلطان محمود شاه که از بدسلرکی

~~ظفرخان ارنجیده]4 از گجرات به مالوه رفته، در آنجا میبود در این وقت.

~~حسبالالتماس اقبال خان، به دهلی آمد و از پادشاهی بهنان و جامهای قناعت نمود

~~و در امور سلطنت از ترس اقبال خان دخل ننموده صورت دیوارگشت. در این سال

~~چون مبارکشاه در جونپور وفات یافت، اقبال خان، سلطان محمود شاه را همرا.

~~گرفته باز به جانب قنوج لشکر برد. سلطان ابراهیم [271] برادر مبارکشاه، که بر

~~تخت جونپور جلوس نموده بود، با لشکر شرق در کمال شوکت و ابهت استقبال کرد

~~و نگذاشت که لشکر دهلی آسیبی به مملکت او رساند. و سلطان محمود شاء

~~به خیال خام که سلطان ابراهیم که خانهزاد اوست او را به پادشاهی قبول کرده، خود

~~در سلک خدمتگاران خواهد شد، شبی به بهانهآ شکار سوار شد و پیش سلطان

~~ابراهیم رفت. سلطان ابراهیم چون از آن اراده خبر نداشت سبب تشریف حضور.

~~استفسار نمود چون مقصود معلوم شد سلطان ابراهیم ابا وامتناع نموده به واسطه

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0567.jpg)

~~ذکرامدنامیر یورکابرن جاهندوستان (مقالهٔ‌ دوم)

~~عدم اصالت، لوازم ضیافت و حقوق مهمانداری به جای نیاورده، سلطان

~~محمودشاه چنانکه آمده بود بازگشت و به قنوج رفت و آن بلده را قابض گشته

~~شاهزاده هریوی را که از جانب سلطان ابراهیم حاکم آن مملکت بود، به درکرد و

~~سلطان ابراهیم جانب جونپور و اقبال خان طرف دهلی مراجعت نمودند.

و در سنهآ خمس و ثمانمائه [1402/855م] اقبال خان به جانب قلعهآ گوالیار، که

~~در وقت فترت صاحبقران به تصرف رای نرسنگه افتاده بود و بعد از فوت او

~~به پسرش بیرم دیوراجپوت درآمده بود، لشکر کشید. چون قلعه در غایت استحکام

~~بود نواحی آن را تاخته مراجعت کرده بعد از چندگاه بار دیگر لشکر برآن قلعه برد و

~~بیرم دیو بیرون آمده جنگ کرد و در حملهآ اول شکست یافته به قلعه درآمد و

~~اقبال خان، بر نهج سابق، آن ولایت را تاخت و تاراج نموده به جانب دهلی مراجعت

~~نمود

و در سنهآ سبع و ثمانمائه1 [807 /5 - 1404م] به طرف اتاوه، کرت دیگر لشکر

~~کشید و از رای سمیر3 و از رای گوالیار و از رای جهالاوار3 و دیگر رایان، که در اتاوه

~~جمع گشته بودند4، ابعد از آنکه]5 چهار ماه محاربه کرده بودند، بعد از صلح

~~پیشکش گرفته از کمال بیمروتی و بیانصافی به قنوج رفت. سلطان محمود شاه

~~حصاری شد و اقبال خان مدتی حصار را قبل کرده با سلطان طرح جنگ انداخت و

~~چون حصار مستحکم بود فتح آن به زودی میسر نبود. در ماه محرم سنهآ ثمان و

~~ثمانمائه [858 / ژوئیهآ 1405م] کوچ کرده به جانب سمانه رفت و بهرام خان ترک

~~بچه که از خانه زادان فیروزشاهی بود و با سارنگ خان مخالفت ورزیده بود از ترس

~~اقبال خان جای خود6 گذاشته به کوه دهور7 رفت و اقبال خان تعاقب نموده نزدیک

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0568.jpg)

~~درهآ آن1 کوه فرود آمد2 و آخر حضرت سید علمالدین نبیرهآ سید جلال بخاری در

~~میان آمده صلح داد و اقبال خان، بهرام خان را همراه گرفته به جانب ملتان روان شد،

~~تا خضرخان را دفع کرده خطبه و سکهآ دهلی را به نام خود سازد. وقتی که به تلوندی

~~رسید، رای داود و کمال مثینی4 و رای هبو5 پسر رایرتهی6 را به دست آورده مقید2

~~ساخت وعهدشکسته، بهرام خان را پوست کند. و چون به کنار آب دهنده8 قریب

~~اجودهن فرود آمد، خضرخان لشکر پنجاب و ملتان و دیپالپور و سندا را جمع

~~آورده به مقابل آمد و نوزدهم جمادی الاول سنهآ مذکوره [12 نوامبر 1455م] جنگ

~~کرده اقبال خان را شکست داد و چون شآمت نقض عهود شامل حال او شده بود،

~~اسبش زخمی شده از معرکه بیرون نتوانست رفت. لشکریان اسلام خان لودی سرش

~~بریده نزد خضرخان آوردند و خضرخان به فتح پور که مسکنش بود، فرستاده بر

~~دروازهاش آویخت.

به نقض عهد دلیری مکن که چرخ فلک %~% نتیجهآ عملت زود در کنار نهد

~~دولت خان لودی [272] و اختیارخان لودی که در دهلی بودند، این خبر شنیده

~~سلطان محمودشاه را از قنوج طلبیدند. سلطان در جمادی الاخر سال مذکور با اندک

~~مردم به دهلی آمده قابض شد و چون سلطنت و اقبال روی از خاندان فیروزشاه

~~برتافته بود، سلطان محمود شاه مهمات پنجاب و ملتان و پایتخت را سامان نداده و

~~مشخص نساخته به فکر انتقام افتاد. و در ماه جمادی الاول سنهآ تسع و ثمانمائه

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0569.jpg)

~~(809/ اکتبر - نوامبر 1406م]1 دولت خان را با لشکر گران بر سر بیرمخان، که او نیز

~~ترک بچه و خانه زاد و موالی سلطان دهلی بود و بعد از کشته شدن بهرام خان سمانه

~~را در تصرف داشت، فرستاده خود به قنوج رفت. سلطان ابراهیم در مقابل آمد و

~~چند روز معرکهآ قتال و جدال گرم گشت و درآخر سلطان محمودشاه چون دانست که

~~کاری نمیتواند ساخت به جانب دهلی عود فرموده و بنابرآن که لشکر از اوضاع

~~سلطان متنفر شده بودند از کثرت لشکرکشی به تنگ آمده، هرآیینه، به فرمان و

~~غیرفرمان به اقطاع خود رفتند. سلطان ابراهیم این خبر شنوده قنوج را بگرفت و با

~~لشکری آراسته متوجه دهلی شده کوچ به کوچ میرفت. چون نزدیک دهلی رسید

~~خواست که از آب جون عبور نماید. در آن اثنا شنفت که خان اعظم ظفرخان

~~گجراتی، مالوه و الپ خان [والی مندو]2 را گرفته و میخواهد که طرف جونپور رود،

~~سلطان ابراهیم فسخ عزیمت نموده به مقر دولت خود بازگشت.

و در ماه رجب سنهآ عشر و ثمانمائه [810 / دسامبر 1407م] میان دولت خان و

~~بیرم خان ترک بچه در دو کروهی سمانه مصاف شد. بیرمخان شکست یافت و به

~~سهرند3 درآمده متحصن گشت و آخر امان خواسته دولت خان را دید، لیک در آن

~~زودی خضرخان آن حدود را متصرف گشت و دولت خان به دهلی آمد و در ماه

~~ذی القعدهآ سنهآ مذکوره، سلطان محمود بر سر ملک میرضیا4، که از جانب سلطان

~~ابراهیم حاکم قصبهآ برن شده بود، رفت و میرضیا از قلعه برآمده مقابل شد و

~~به حملهآ اول شکست خورده به قلعه درآمد. لشکریان محمودشاه5 هم از پی او به

~~سنبهل گذاشته به دهلی آمد.

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0570.jpg)

~~و در سنهآ احدی عشر و ثمانمائه [811 /1408م] سلطان محمود بر سر

~~قوام خان، که از جانب خضرخان حاکم حصار فیروزه بود، رفت و او در حصارفیروزه

~~متحصن شده بعد از چند روز پسر خود را با پیشکش بسیار به خدمت سلطان

~~فرستاده عذر خواست و سلطان مراجعت کرده به دهلی رفت و خضرخان این خبر

~~شنیده به فتح آباد آمد و مردم فتح آباد را که به محمود شاه پیوسته بودند، آنها را ایذا

~~کرده ملک تحفه را تعیین نمود که میان دوآب را که در تصرف سلطان بود بتازد و

~~خود در سنهآ احدی عشر و ثمانمائه [811 /1408م] از راه رهتک به دهلی آمد.

~~محمود شاه، که از عقل و شجاعت چندانی بهره نداشت، به فیروزآباد درآمده

~~مضبوط شد و خضرخان چند روز حصار فیروزآباد را محاصره کرده به سبب نایابی

~~غله وعلف به فتحپور رفت.

و در سنهآ اثنی عشر و ثمانمائه [812 /1409م] بیرم خان ترک بچه با خضرخان

~~مخالفت نموده پیش دولت خان، که کنار آب جون میبود، رفت و اهل و عیال خود

~~را به کوه فرستاد و خضرخان تعاقب نمود و چون به کنار آب جون رسید، بیرمخان

~~پشیمان شده از روی عجز و نیاز باز به خدمت خضرخان آمده پرگناتی که به جاگیر

~~او مقرر بود، باز [273] مقررگشت.

و درسنهآ ثلث عشر وثمانمائه [813/ 1410 م] خضرخان بر سر ملک ادریس، که

~~از جانب محمود شاه حاکم رهتک بود، رفت. ملک ادریس در قلعهآ رهتک متحصن

~~شده شش ماه جنگ قایم داشت، آخر عاجز شده پسر خود را به گرو فرستاد و

~~مبلغها پیشکش نموده بیعت کرد. و خضرخان از راه سمانه به فتحپور رفت.

و در سنهآ اربع عشرو ثمانمائه [1411/814م] [خضرخان به]1 جانب رهتک که

~~از جمله ولایات محمود شاه بود، عزیمت نمود. ملک ادریس و مبارزخان، برادر او،

~~استقبال نموده، در هانسی2 ملازمت نمودند. ایشان را به عنایت والتفات گرامی

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0571.jpg)

~~نواخته خوش دل ساخت وقصبهآ نارنول را، که در تصرف اقلیم خان1 و بهادرناهر بود،

~~تاراج کرده به دهلی آمد2 و حصار سیری را که محمود شاه در وی تحصن گشته بود

~~محاصره نمود و اختیارخان، که در فیروزآباد میبود، آثار ادبار از چهرهآ سلطان

~~محمودشاه مشاهده کرده به خضرخان پیوست و او را به فیروزآباد آورده و ولایت

~~میاندوآب را ضبط کرده نگذاشت که غله و آذوقه به دهلی رسد لیک چون چند

~~روزی از سلطنت سلطان باقی بود، دراین دفعه نیز در باران امساک شده قحطی

~~طرفه در ولایت میان دوآب3 پدید آمد و خضرخان دست از محاصره بازداشته باز

~~به فتحپور شتافت و سلطان در همان سال در ماه رجب به طرف کیتهل4 سواری

~~فرموده به شکار مشغول شد و هنگام مراجعت در ماه ذیقعده مریض گشته، در

~~همان ماه درگذشت5. واز آن تاریخ سلطنت از سلسلهآ ترکان، که غلامان سلطان

~~شهابالدین غوری و موالی غلامان او بودند، منقرض گشت.

مدت سلطنت سلطان محمود با این همه تزلزل و انقلاب بیست سال و دو ماه

~~بود

[ذکر سلطنت دولتخان لودی]6

بعد از نقل سلطان، امرا و ملوک با دولت خان لودی بیعت کردند. در محرم سنهآ

~~ست عشر و ثمانمائه [816/ آوریل 1413م] او را به پادشاهی برداشته خطبه و سکه

~~به نام او ساختند و ملک ادریس و مبارزخان از خضرخان برگشته بدو پیوستند و

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0572.jpg)

~~دولت خان در همان ماه جلوس جانب کهنتیر1 سوار شد و رای نرسنگه و رایان دیگر

~~آمده ملازمت نمودند و چون به قصبهآ پیتالی رسید، مهابت خان بداؤنی نیز به

~~خدمت آمد و، در این اثنا، شنید که سلطان ابراهیم شرقی، قادرخان بن محمودخان

~~را در کالپی محاصره کرده است. چون آن قدر جمعیت نداشت که با سلطان ابراهیم

~~مقاومت نماید، مراجعت کرده به دهلی آمد و در ماه رمضان همان سال خضرخان،

~~که همیشه در کمین چنین روز بود، عازم تسخیر دهلی شده لشکر اطراف، قریب

~~شصت هفتاد هزار سوار، به هم رسانیده و در ماه ذی الحجهآ سال مذکور به دهلی

~~رسیده، دولت خان را در حصار سیری محاصره نمود و بعد از چهار ماه که کار

~~به اضطرار رسید، [دولت خان]2 در پانزدهم ربیع الاولی سنهآ سبع عشر و ثمانمائه3

~~[817/ 4 آوریل 1414م) بیرون آمده خضرخان را ملازمت نمود و گرفتار شده در

~~حصار فیروزاباد4 محبوس گشت و درگذشت. مدت پادشاهی دولتخان5 یک سال

~~و سه ماه بود.

ذکر ایالت سید خضرخان بن ملک سلیمان

صاحب طبقات محمودشاهی و صاحب تاریخ مبارکشاهی، خضرخان را

~~به خاندان حضرت رسالت پناهی نسبت کرده از جملهآ سادات میدانند6 او پسر

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0573.jpg)

~~ملک سلیمان است و ملک سلیمان را ملکمردان دولت، که از امرای کلان سلطان

~~(274] فیروزشاه بود، پسر خوانده بود. و ملکمردان چون در حکومت ملتان فوت

~~شد و حکومت آنجا به پسر صلبی او [ملک]1 شیخ مفوض شد و او نیز در آن ایام

~~فوت شد، ملک سلیمان که دعوی سیادت میکرد، به حکومت ملتان رسید و بعد از

~~فوت او خضرخان به حکم سلطان فیروزشاه حاکم ملتان شد و، چنانکه گذشت،

~~چون سارنگ خان غالب آمده او را از حکومت ملتان محروم گردانید. بعد از فتح

~~دهلی نزد صاحبقران آمده به واسطهآ حسن وفا واخلاص و نیکوخدمتی باز

~~حکومت ملتان و پنجاب یافت. و به یمن عنایت آن حضرت، آخر به سلطنت دهلی

~~رسیده با رعیت و سپاهی نیکو سلوک کرد و چون صاحب تاریخ مبارکشاهی، دو

~~دلیل قوی بر سیادت او نوشته است، نقل آن را بر خود واجب شمردم، تا بر عالمیان

~~صحت نسب خضرخان ظاهر شود.

~~اول آنکه وقتی که ملک سلیمان، پدرش، در خدمت ملک مردان دولت میبود،

~~نوبتی سیدالسادات مخدوم سید جلال بخاری - قدس سره - به منزل ملک مردان

~~دولت قدم رنجه فرمودند و چون طعام آوردند، سلیمان که قبل از این هرگز دعوی

~~سیادت نمی کرد، به طریق خدمتگاران دیگر طشت و آفتابه به جهت دست شستن

~~آورد، سید فرمود که این جوان سیدزاده را بدین خدمت فرمودن گستاخی است و

~~چون این سخن بر زبان اهل کشف و صلاح گذشت یقین که او سید خواهد بود.

~~دوم آنکه اخلاق و اطوار خضرخان، مثل سخاوت و شجاعت و حلم و تواضع و

~~تقوا و صدق قول و رحم به اخلاق و اوصاف حضرت رسالت پناه -صلی الله علیه و

~~آله وسلم - 2 شباهت تمام داشت و این نیز دلیل سیادت او و پدران اوست

~~القصه، خضرخان، ملک تحفه را تاج الملک خطاب داده، وزیر ساخت و

~~عبدالرحیم، پسرحوانده ملک سلیمان، را به شارء المدک خضاب کرده اففاع ملتان و

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0574.jpg)

~~فتحیور عنایت نمود و اختیارخان افغان را [شقداری]1 میان دوآب داده سید سالم را

~~بزرگ گردانیده، تهارنپور2 و تبرهنده و دیگر اقطاع خوب ارزانی داشت. و، همچنین،

~~انصار خود را مناصب واقطاع لایق داد3، با وجود استعداد سلطنت و اسباب

~~ملک داری رعایت ادب حضرت4 صاحبقران کرده در دهلی لفظ شاه بر خود اطلاق

~~نکرد و به رایات5 اعلا خود را مخاطب نساخت. خطبه و سکه، در ابتدا، در ملتان

~~به نام امیرتیمور و، در آخر، در دهلی به نام میرزا شاهرخ مقرر داشت، و در آخر

~~خطبه نام خضرخان برده دعا میکردند و در اکثر سنوات پیشکش لایق برای میرزا

~~شاهرخ میفرستاد.

و در سال اول، تاج الملک را با لشکر خوب به جانب کهنتیر6 فرستاد و او از آب

~~جون و گنگ گذشته ولایت کهنتیر را بتاخت. و رای نرسنگه، راجهآ آن ولایت،

~~به کوهستان درآمده7 چون کار بر او تنگ شد، پیشکش بسیار داده رعیتی اختیار کرد

~~و مهابتخان، حاکم بداؤن، نیز آمده ملازمت نمود و تاج الملک از آنجا به طرف

~~کهور و کنپل و چندوار رفته مال و خراج چند ساله گرفت و جالیسر را از تصرف

~~راجپوتان چندوار برآورده به اناوه رفت و مقدمان آن طرف را تأدیب بلیغ نموده ر

~~ضبط آن ممالک کرده به دهلی مراجعت نمود.

و در ماه جمادیالاول سنهآ مذکور خبر رسید که جماعت ترکان که از قوم [275)

~~بیرم خان ترک بچه [بودند]8، ملک سدهو نامی، که از جانب شاهزاده مبارکخان

~~حاکم سهرند9 بود، کشته آن حدود را متصرف شدند10. خضرخان، زیرک خان ر

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0575.jpg)

~~(ملک داوود]1 را با لشکر گران بر سر ایشان تعیین کرد و ترکان از آب ستلج گذشته

~~به آن حدود در آمدند و زیرک خان تعاقب کرده به کوه درآمد. و بنابرآنکه کوههای آن

~~ولایت به کوههای نگرکوت و آن نواحی متصل است و در آن وقت زمینداران زور

~~آورده آنها را متصرف شده بودند و قوت تمام پیدا کرده، لاجرم زیرکخان و ملک

~~داوود، هرچند در استیصال ایشان کوشیدند، فایدهای بر آن مترتب نشد.

و در سنهآ تسع2 عشر و ثمانمائه3 [819/ 1416م] خبر رسید که سلطان احمد

~~شاه گجراتی به ناگور آمده در فکر تسخیر آن است. خضرخان همت بر دفع او

~~گماشته روانهآ آن طرف شد. سلطان احمدشاه تا رسیدن او توقف ننموده به صوب

~~دهار و مالوه روان شد. خضرخان چون به جالور2 رسید، الیاس خان، حاکم شهرنو،

~~(المسمی به)5 عروس جهان که از بناهای سلطان علاءالدین خلجی است،

~~به ملازمت آمده نوازش یافت و خضرخان تا گوالیار رفته مال مقرری از رای آنجا

~~گرفته به بیانه آمد و از کریم الملک، برادر شمس خان اوحدی، نیز باج گرفته به دهلی

~~مراجعت فرمود.

~~و در سنهآ عشرین و ثمانمائه [1417/820م] خبر بغی طغای ترک، که در آن ولا

~~سردار قاتلان ملک سدهو شده بود، رسید. زیرک خان که حاکم سمانه شده بود، با

~~سپاه گران بر سر ایشان تعیین گشت و چون قریب شد، باغیان قلعهآ سهرند را گذاشته

~~به جانب کوه رفتند و ملک کمالالدین6، که در قلعه بود، نجات یافته به دهلی رفت و

~~زیرکخان مخالفان را تعاقب کرده، چون به قصبهآ پایل رسید، طغای انقیاد نموده

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0576.jpg)

~~پیشکش قبول کرد و پسر خود را به گرو داده ترکان کشندهآ ملک سدهو1 را، که عمدهآ

~~آن فتنه بودند، از خود جدا کرد و زیرک خان جالندهر را به وی گذاشت و جانب

~~سمانه مراجعت نموده مال پیشکش و پسر ملک طغای را به خدمت خضرخان

~~فرستاد.

و در سنهآ احدی و عشرین و ثمانمائه (821 /1418م]، خضرخان تاج الملک را

~~باز بر اسررای]2 نرسنگه، راجهآ کهنتیر فرستاد و چون لشکر از آب [گنگ]3گذشت،

~~نرسنگه ولایت را خالی کرده در جنگل آنوله4 درآمد و، در پناه جنگل، با لشکر

~~پادشاه پارهای تلاش نموده به هزیمت رفت و اسب و سلاح و سایر اسباب او

~~به دست افتاده و افواج تا کوه کمایون5 تعاقب نموده غنیمت بسیار به دست آورده

~~روز پنجم به لشکر ملحق شدند و، بعد از آن، تاج الملک از راه بداؤن به کنار آب آمد

~~و از گذر نجلاته عبور نموده مهابت خان، حاکم بداؤن را که از امرای بزرگ سلطان

~~محمودشاه بود، رخصت کرد تا به اتاوه آمده رای شمیر6 در اتاوه متحصن شد و

~~تاجالملک ولایات اتاوه را تاراج نموده و آخر به صلح قرار داده7 و مراجعت کردند8.

و هم در سنهآ مذکور، خضرخان جهت تنبیه مفسدان و متمردان کهنتیر عزیمت

~~نمود و اول مفسدان ولایت کول را گوشمال داده از آب رهب9 گذشته سنبهل را

~~خراب کرد و در ماه ذی القعدهآ سنهآ مذکور به طرف بداؤن حرکت کرده و نزدیک

~~پتیالی از آب گنگ گذشت. از این رهگذر هراس در دل مهابت خان راه یافته به بداؤن

~~رفت ودرذی الحجهآ سنهآ مذکور در قلعهآ بداؤن متحصن گشت و شش ماه به محاربه و

~~مجادله گذشت. در این اثنا، بعضی از امرا، مثل [276] قوام خان و اختیارخان لودی

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0577.jpg)

~~و سایر خانهزادان محمودشاه که از دولت خان جدا شده به خضرخان پیوسته

~~بودند، غدر اند یشیدند. خضرخان از این معنی آگاهی یافته محاصرهآ قلعه راگذاشته

~~به جانب دهلی برگشت و در اثنای راه، درهشتم ماه جمادی الاول1 سنهآ اثنی و

~~عشرین و ثمانمائه [822 /2 ژوئن 1419م] در کنار آب گنگ همهآ ایشان را در یک

~~مجلس به بهانهای جمع آورده به قتل رسانید و به کوچ متواتر به دارالملک رسیده

~~شنید که نزدیک ماچیواره2 مردی پیدا شده خود را سارنگ خان میگوید و حال آنکه

~~سارنگ خان در همان اوان که هنوز صاحبقران از هندوستان به در نرفته بود فوت

~~شده بود. مردم واقعه طلب بر او جمع آمدند. خضرخان، ملک سلطان شه لودی،

~~المخاطب به اسلام خان را که حاکم سهرند بود، بر او نامزد کرد و سارنگ خان

~~دروغی استقبال کرده در حوالی سهرند مصاف داد و شکست یافته به کوهستان

~~درآمد. سلطان شه تعاقب او از دست نداده حسبالحکم خضرخان، ملک طغای

~~ترک، امیر جالندهر، و زیرک خان، امیر سمانه، و ملک خیرالدین، حاکم میان دوآب،

~~با لشکر عظیم به کمک سلطان شه معین شدند. چون سارنگخان جاهای قلب

~~خزیده بود لشکرها برگشته هرکسی به جا و مقام خود رفت.

و در محرم سنهآ ثلث و عشرین و ثمانمائه [823 اژانویه - فوریهآ 1420م] سارنگ

~~مزور از کوه برآمده بعد از ایقاع عهد و پیمان به ملک طغای پیوست و ملک طغای

~~طمع در اسباب دولت او نموده وی را بکشت و با خضرخان طغیان ورزید و قلعهآ

~~سهرند را محاصره نمود و تاخت او تا سرحد منصورپور3 و پایل رسید و خضرخان،

~~ملک خیرالدین و زیرک خان را بر او نامزد فرمود و ملک طغای جنگ کرده هزیمت

~~یافت و نزدیک لدهیانه4 از آب ستلج گذشته به ولایت جسرت، برادر شیخاکهکر،

~~درامد. زیرک خان ولایت جالندهر اقطاع یافته ملک خیرالدین به دهلی مراجهت

~~نمود.

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0578.jpg)

و در سنهآ اربع و عشرین و ثمانمائه [1421/824م] خضرخان طرف میواب

~~سواری فرمود، بعضی از میواتیان آمده ملازمت نمودند1 و بعضی در حصار کوتلهآ

~~بهادرناهر متحصن گشتند. چون کار بر ایشان تنگ شد از قلعه برآمده به کوهها

~~درآمدند و در آن یورش تاج الملک فوت شد2. وزارت به پسر بزرگ او ملک الشرق

~~سکندر رسید. خضرخان قلعهآ کوتله را خراب کرده از آنجا به گوالیار رفت و پیشکش

~~گرفته به اتاوه رسید و چون رای شمیر مرده بود، پسرش اطاعت کرده مال مقرر بداد.

~~در آن جا خضرخان مریض گردیده به کوچ متواتر جانب دهلی روان شد و بعد از.

~~رسیدن، در هفدهم جمادی الاول همین سال، همچو دیگران از این جهان ناپایدار

~~بگذشت. او پادشاه عاقل و عادل و کریم و صادق القول بود. خلایق از او راضی و-

~~شاکر بودند. از این سبب، کوچک و بزرگ نوکر و غیر نوکر در ماتم او نشسته اکثر.

~~جامههای سیاه پوشیدند و، به روایت اصح، سوم روز جامههای سیاه ماتم دورکرده،

~~پسر بزرگ او مبارک شاه را بر تخت سلطنت و فرماندهی نشانیدند. مدت سلطنت او

~~هفت سال و چند ماه بود.

ذکر سلطنت معزالدین ابوالفتح

سلطان مبارک شاه بن خضرخان

~~چون خضرخان دراثنای مرض دریافت که از آن عارضه جان بر نیست، پیش ازفوت،

~~به سه روز، پسر ارجمند خود مبارک خان را ولیعهد ساخته و امور سلطنت به اوا

~~به رواینی، همن روز و، به روایتی، سوم روز، به آنفاق ملوک و اکابر، برخت در

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0579.jpg)

~~جلوس کرده خود را معزالدین ابوالفتح مبارک شاه نامید1 و بارعام داد و هریک از

~~امرا و ملوک و اکابر و مشایخ که پرگنه و ده و وظیفه و ادرار داشتند مقرر داشته و

~~بعضی را اضافه نمود. ملک رجببن سدهوی نادر را، که حاکم فیروزآباد و هانسی

~~بود، به حکومت دیپالپور و پنجاب اختصاص بخشید. و فیروزآباد و هانسی را به

~~ملک بدر، برادرزادهآ خود، داده صاحب جاه گردانید.

و چون در ماه جمادی الاول سنهآ ثلث وعشرین و ثمانمائه [823 امه - ژوئن

~~1420م] سلطان علی، پادشاه کشمیر، به تهته رفته وقت مراجعت چون که سپاه او

~~متفرق بود، جسرت کهکر، که بعد از کشتهشدن برادر خود شیخا کهکر2 صاحب

~~قبیلهآ خود شده بود، سر راه بر او گرفته جنگ کرد و علی پادشاه را زنده دستگیر کرده

~~غنیمت بی حساب به دست آورد و مغرور گشته خلل در دماغ او راه یافت و به فکر

~~تسخیر دهلی افتاده و ملک طغای ترک را، که از پادشاهان سرپیچیده، در آن حدود

~~میبود به جانب خود کشیده امیرالامرا گردانید و پنجاب [و لاهور]2 را متصرف

~~گشته و لاهور را خراب کرده از آب ستلج بگذشت و تلوندی را، که به رای کمال

~~تعلق داشت، غارت کرد و رای فیروز زمیندار آنجا گریخته به جانب جون4 رفت. و

~~جسرت به لدهیانه5 آمده تا سرحد روپر6 تاخت و باز از آب ستلج گذشته و قلعهآ

~~جالندهر را محاصره کرده و زیرکخان، حاکم آنجا، متحصن شده مجادله نمود و

~~جسرت از روی فریب در صلح زد و قرارداد که زیرک خان جالندهر را خالی کرده

~~به طغان سپارد و پسر طغان را با پیشکش لایق خدمت مبارکشاه فرستد. پس

~~به تاریخ دوم ماه جمادی الآخر سنهآ اربع و عشرین و ثمانمائه [4/824 ژوئن

~~1421م] زیرک خان از حصار جالندهر برآمده به سه کروهی لشکر جسرت، کنار آب

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0580.jpg)

~~سرستی،1 فرود آمد. و روز دوم جسرت نقض عهد نموده بر سر زیرک خان رفت راو

~~را دستگیر کرده باز به لدهیانه2 آمد. و بیستم ماه جمادی الاخر سنهآ مذکوره به سهرند

~~رسید و اسلام خان لودی، حاکم سهرند، متحصن شد. سلطان مبارک شاه این احوال

~~به خاطر آورده در ماه رجب سنهآ مذکور، با وجود برسات، از شهر برآمده3 عزیمت

~~سهرند نمود. چون به نزدیک سمانه رسید، جسرت جانب لدهیانه رفت و

~~زیرک خان از بند جسرت خلاص شده در سمانه به سلطان مبارک شاه پیوست. و

~~سلطان چون از سمانه به لدهیانه4 آمد، جسرت از آب ستلج گذشته در آن طرف

~~آب مقابل لشکر سلطان فرود آمد. و چون کشتی ها به دست جسرت افتاده بودر آب

~~طغیان داشت، تا چهل روز سلطان مبارک شاه از آب نتوانست گذشت. بعد از طلوع

~~سهیل و نقصان آب، مبارک شاه بر کنار گرفته جانب قبولپور5 روان شد و جسرت نیز

~~کنار آب گرفته و هر روز مقابل لشکر پادشاه فرود6 می آمد تا در یازدهم شوال سنهآ

~~مذکوره7 سلطان مبارک شاه و ملک سکندرتحفه وزیرالممالک و زیرکخان ر

~~محمودحسن و ملک کالو و امرای دیگر با لشکر کثیر و شش زنجیر فیل بالای آب

~~فرستاد که پایاب یافته صبح از آب گذشتند و سلطان نیز از پی ایشان بنیاد گذشتن

~~کرد و جسرت طاقت نیاورد و بی جنگ به جالندهر گریخت و اکثر اسباب او به

~~دست لشکریان مبارکشاه افتاده در حین تعاقب بسیاری از اعوان او را به قتل

~~رسانیدند. جسرت [278] به حال مفلوکان از آب چناب عبور نموده به میان

~~کوهستان درآمد. رای بهلیم8 مقدم جمو9 به ملازمت مبارک شاه آمده سپاه ار را

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0581.jpg)

~~راهبری کرده از آب چناب 1گذرانیده به بهیسل2 که محکم ترین جاهای جسرت بود،

~~برد. جسرت به جای دیگر گریخته باز بسیاری از مردمان او قتیل و اسیر شدند.

مبارک شاه در محرم سنهآ خمس و عشرین و ثمانمانه [825/ دسامبر 1421م]

~~به لاهور آمد و آن را، که ویران شده بود، به حال عمارت آورده ملکالشرق ملک

~~حسن را حاکم آنجا ساخت و استعداد حصارداری سامان کرده به دهلی مراجعت

~~فرمود. و جسرت بعد از مراجعت مبارک شاه جمعیت کرده به پای قلعه3آ لاهور آمد

~~و نزدیک میرحسین زنجانی - قدس سره - فرود آمد و مدت یک ماه و پنج روز

~~محاصره کرده چندین کرت بر قلعه چنگ انداخت و کاری نساخته به کلانور شتافت

~~و به واسطهآ انتقام کشیدن بر سر رای بهلیم رفته و جنگ کرده، به قایمی، از او جدا

~~شده و به کنار آببیاه آمده در مقام جمع کردن لشکر شد. در اثنای آن، ملک سکندر

~~تحفه، که از دهلی به مدد ملک محمود حسن نامزد شده بود، به گذر لونی4 رسید و

~~ملک رجب، حاکم دیپالپور و اسلام خان لودی، امیر سهرند به او پیوستند و جسرت

~~را قوت جنگ نمانده با پرتال5 از آب راوی و چناب گذشته به کوه درآمد و ملک

~~سکندر، دوازدهم [ماه شوال]6 سال مذکور به لاهور آمد و ملک، محمود2 حسن

~~استقبال نموده مقدم او راگرامی داشت و ملک سکندر کنار آب راوی راگرفته جانب

~~کلانور رفت و چون به سرحد جمو رسید، رای بهلیم نیز به او ملحق شده لوازم

~~خدمت به تقدیم رسانید. طایفهآ کهکران که از جسرت جدا شده نواحی آب چناب

~~مانده بودند آنها را تاراج کرده بسیاری را کشته به جانب لاهور مراجعت نمود. و در

~~این رقت فرمان مبارک شاه رسید که ملک محمود حسن به جالندهر رفته استعداد

~~خود نماید و به دهلی آید و ملک سکندر در لاهور بوده در ضبط آن حدود بکوشد.

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0582.jpg)

~~و در سنهآ ست و عشرین و ثمانمائه [3/826 -1422 م] مبارک شاه منصب

~~وزارت از ملک سکندر گرفته به سرورالملک1 داد و به جهت تأدیب کفار متمرد از

~~آب گنگ گذشت و به ولایت کهنتیر درآمده2 باج و خراج از مقدمان آنجا گرفت و

~~گناهکاران را به سزا رسانید. و مهابت خان امیر بداؤن، که حصاری شده با خضرخان

~~جنگ نموده بود آمده ملازمت نمود و به حکم سلطان مبارک شاه از آب گنگ

~~گذشته ولایت جماعت راتهوران را تاخته و جمعی کثیر از ایشان به قتل آورد و مقدم

~~اتاوه، رای سمیر که پسر خود را به خدمت سلطان مبارک شاه فرستاده بود درکنار آب

~~گنگ بگریخت، [به ولایت اتاوه درآمد]3 و لشکریان پادشاهی تعاقب نموده اگرچه

~~به او نرسیدند، لیک به ولایت اتاوه داخل شده از مراسم تاخت و تاراج دقیقه ای

~~فرو نگذاشتند. سلطان مبارکشاه خود نیز کوچ کرده به تعجیل جانب اتاوه راند و

~~رای آنجا با راجپوتان بسیار به قلعه درآمده سلطان مبارک شاه به محاصره پرداخت و

~~چون کار بر او تنگ گردید، عاجز شده دیگر بار پسر خود را به ملازمت فرستاد و

~~پیشکش بسیار داده مبارکشاه را روانهآ دهلی ساخت. در این اثنا، ملک محمود

~~حسن با لشکر خود از جالندهر آمده ملازمت نمود و به منصب بخشیگری، که در

~~آن [279] روزگار عارض میگفتند، امتیاز یافت.

و در این سال، میان جسرت و رای بهلیم جنگ شده رای بهلیم کشته شد2 و

~~اسباب بسیار به دست جسرت درآمده، قریب ده دوازده هزار کهکر بر خود جمع

~~آورده، باز به قصد سلطنت پنجاب و دهلی متردد گشته نواحی لاهور و دیبالپور را

~~تاخت و اموال فراوان به دست آورده و ملک سکندر به قصد دفع او از آب چناب

~~گذشته بیآنکه کاری بسازد برگشت. و جسرت به ولایت کهکران رفته به ترتیب

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0583.jpg)

~~خیل و حشم مشغول گردید و با امیر شیخ علی مغول، که یکی از امرای میرزا شاهرخ

~~بود و در کابل اقامت داشت، طریقهآ آشنایی و خصوصیت مسلوک داشته به تاخت

~~سیوستان و بهکر1 تحریص و ترغیب نمود تا از همه جانب زور [به پادشاه دهلی]2

~~رسیده خود، در میان، مقصود خویش حاصل کند.

در این وقت ملک علاءالدین، حاکم ملتان، وفات کرد و آوازهآ آمدن امیر

~~شیخ علی مغول منتشر گشت. سلطان مبارکشاه بی توقف و درنگ ملک محمود

~~حسن را اقطاع ملتان و بهکر و سیوستان داده با لشکر گران بدان طرف نامزد کرد و او

~~به آنجا رفته حصار ملتان را که از صدمهآ صاحبقران خراب شده بود، مرمت نموده

~~لشکر اطراف و نواحی را جمع کرده و مستعد جنگ مغول شد.

و هم در این سال به واسطهآ آنکه هوشنگ، حاکم مالوه، به قصد تسخیر قلعهآ

~~گوالیار سواری فرمود، سلطان مبارکشاه به حمایت گوالیار به آن طرف روان شد و

~~چون به نواحی بیانه رسید، معلوم شد که امیرخان بن اوحد3خان بن شمس خان،

~~حاکم بیانه، مبارکخان عموی خود را کشته و بیانه را خراب ساخته به قصد

~~مخالفت بالای کوه متحصن شده است. مبارک شاه در دامن کوه نزول نمود و بعد از

~~رسل و رسایل، امیرخان هرساله تعهد خراج نموده اطاعت به جای آورد و سلطان

~~مبارکشاه از آنجا به گوالیار رفت و سلطان هوشنگ گذر آب چنبل4 را گرفته فرود

~~آمده بود که مبارکشاه گذر دیگر پیدا کرده، به سرعت، از آب بگذشت و بعضی از

~~امرا که مقدمهآ لشکر بودند، اطراف لشکر مالوه را غارت کردند و جمعی کثیر اسیر

~~کرده آوردند و چون اسیران مسلمان بودند، همه را خلاص فرموده روز دیگر

~~هوشنگ صلح در میان آورد، پیشکش لایق فرستاده جانب دهار مراجعت نمود،

~~مبارکشاه کنار آب چنبل توقف نموده و خراج بر قانون قدیم از زمینداران آن دیار

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0584.jpg)

~~گرفته در ماه رجب سنهآ سبع و عشرین و ثمانمائه [827/ ژوئن 1424م] به دهلی

~~آمد

و در ماه محرم سنهآ ثمان و عشرین و ثمانمائه [828/ دسامبر 1424م]به جانب

~~کهنتیر حرکت کرد. نرسنگه، رای کهنتیر، به کنار آب گنگ آمده ملازمت نمود و

~~به واسطهآ بقایای سه ساله چند روز مقید گشت و بعد از ادای مال نجات یافته و

~~سلطان آن طرف آب گنگ رفت و متمردان آنجا را مالش داده مراجعت نمود. و در.

~~این حال خبر طغیان میواتیان رسید، سلطان به آن طرف نهضت نموده دست به

~~غارت و تاراج برآورد و میواتیان ولایت خود را خالی کرده به کوه جهرکه1 درآمدند.

~~سلطان، به واسطهآ عسرت غله و علف ومحکمی جای، مراجعت نموده به دهلی

~~آمد2 و امرا را به جاگیرها رخصت داده به عیش و عشرت مشغول شد.

و در سنهآ تسع و عشرین و ثمانمائه [829/ 6 - 1425م] باز به جانب میوات،

~~جهت گوشمال متمردان آن دیار، سوار شد جلو و قدو نبیرههای بهادرناهر با سایر.

~~[285] میواتیان که با ایشان موافقت داشتند، جاهای خود را ویران و خالی کرده

~~به کوه الور رفتند. مردم سلطان بر ایشان رفته هر روز جنگ میشد، از طرفین کشته

~~میشدند، آخر میواتیان عاجز شده امان خواستند و آمده ملازمت نمودند و بعد از.

~~چند روز چون اندیشهآ گریختن کردند3، مقید گشته سلطان ولایات میوات را تاراج

~~کرده چون قحط شد، مراجعت نموده بعد از چهارماه باز در [یازدهم]4 محرم سنهآ

~~ثلثین و ثمانمائه [12/830 نوامبر 1426م] به جانب میوات لشکر کشید و متمردان

~~آنجا را مالش داده به بیانه رفت و چون امیرخان فوت شده بود، محمدخان، برادر

~~او، بالای کوه متحصن شده شانزده روز حرب نمود چون اکثر مردم از او جدا شده به

~~سلطان پیوستند، تاب مقاومتش نمانده از روی عجز و انکسار رسن در گلو انداخت

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0585.jpg)

~~از حصار برآمده ملازمت نموده اسب و سلاح و نفایسی دیگر، که در قلعه داشت،

~~همه را پیشکش کرد. مبارک شاه عیال و متعلقان او را از قلعه برآورده به دهلی فرستاد

~~و بیانه را به مقبل خان داده و سیکری1 را، که الحال فتحپور نام دارد، به ملک

~~خیرالدین تحفه2 سپرد و از آنجا به سمت گوالیار روان شد. از رایان آن طرف باج و

~~پیشکش گرفته و به دهلی آمد3.

و محال محمود حسن را تغییر داده به ملک رجب نادری داد و حصار فیروزه را

~~به ملک محمود ارزانی داشت و کوشک جهاننمای فیروز4شاهی را برای سکونت

~~محمد خان بن اوحد خان5 داده در مقام تربیت شد، لیک محمدخان تعجیل کرده با

~~زن و فرزند و سایر اتباع گریخته از کوشک جهان نما به میوات رفت و دیگرباره مردم

~~قدیمی او که متفرق بودند بر او جمع شدند و به وقتی که خبر یافت که مقبل خان،

~~ملک ناصرالدین را در قلعهآ بیانه گذاشته خود به جانب مهاون6 رفته است، ایلغار

~~نموده خود را به قلعه رسانید به اتفاق زمینداران، شهر بیانه را متصرف شد و ملک

~~خیرالدین7 قلعه داری نتوانست نمود، امان خواسته قلعه را داد و به دهلی رفت.

~~سلطان مبارک شاه، ملک مبارز را حکومت بیانه داده به دفع محمدخان فرستاد و

~~محمدخان چون طاقت جنگ نداشت، به قلعه درآمده و ولایت بالتمام به دست

~~ملک مبارز درآمد. بعد از چند روز، محمد خان قلعه را به مردم اعتمادی سپرده

~~خود، جریده، نزد سلطان ابراهیم شرقی، که با لشکرهای آراسته به قصد کالپی

~~می آمد، رفت. قادرشاه امیر کالپی رسولان به دهلی فرستاده استعانت نمود. سلطان

~~مبارک شاه مهم بیانه را موقوف داشته به مقابلهآ سلطان ابراهیم روان شد که افواج

~~شرقیه بهونگاؤن8 را تاخته، قصد بداؤن کرده بودند. سلطان مبارک شاه آب جون عبره

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0586.jpg)

~~کرده مواضع چرتولی1 را که از مشاهیر بلاد مواس بود، تاخت و از آنجا به اترولی2

~~رفت و محمود حسن را، باده هزار سوار، بر سر مخلص خان3 برادر سلطان شرقی،

~~که بر سر اتاوه آمده بود، فرستاد. مخلص خان تاب نیاورده مراجعت کرده پیش

~~سلطان شرقی4 رفت. محمود حسن چند روز توقف کرده5 به لشکر خود ملحق شد.

~~سلطان شرقی کنار آب بیاه6 گرفته نزدیک برهان آباد آمد. مبارکشاه از اترولی کوچ

~~کرده به قصبهآ مالیگونه آمد. سلطان شرقی عظمت و شوکت لشکر مبارکشاه را

~~معاینه نموده در ماه جمادی الاول سنهآ مذکوره ترک مقاتله داده جانب قصبهآ راپری

~~روان شد و از آنجا از آبجون گذشته به بیانه رفت و کنار آب کهنتیر مقام ساخت.

~~مبارکشاه هم7 نزدیک چهندواره8 [281] از آب جون گذشته در9 پنج کروهی لشکر

~~او فرود آمد و طرفین پیش لشکر خندق کنده بیست و دو روز در برابر هم نشستند و

~~لشکریان مبارک شاه هر روز اطراف لشکر شرقی را تاخته اسبان و مواشی و مردم

~~اسیر کرده میآوردند تا آنکه هفتم ماه جمادی الآخر سنهآ مذکور، سلطان شرقی

~~به عزم جنگ و پیکار سوار شد و سلطان مبارک شاه، محمود حسن و خان اعظم

~~فتح خان بن سلطان مظفر گجراتی و زیرک خان و اسلام خان و ملک مجمن10، نبیرهآ

~~فیروزخان وملک کالو11، شحنهآ فیلان و ملک احمد مقبل خان12 را همراه

~~سرور13 الملک وزیر و سید السادات سید سالم به مقابل او فرستاد، از نیم روزتا شام

~~محاربه نمودند، شب میانجی کرده هر دو لشکر به لشکرگاه خود مراجعت کردند.

~~روز دیگر، هشتم14 ماه جمادی الآخر، سلطان شرقی کوچ کرده راه جونپور اپیش]1

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0587.jpg)

~~گرفت و سلطان مبارک شاه از راه هتکات1 به گوالیار رفت و از رای گوالیار خراج

~~گرفته به جانب بیانه بازگشت. محمد خان اوحدی، که خود را به قلعه رسانیده بود،

~~هرچند دست و پا زد کاری نساخت و چون از مدد سلطان شرقی ناامید بود، امان

~~خواسته مبارک شاه را ملازمت نمود. سلطان قلم عفو بر جرایم او کشیده به جان و

~~مال امان داد. محمدخان از قلعه برآمده جانب میوات رفت و سلطان مبارک شاه2

~~محمود حسن را جهت محافظت قلعه و ضبط ولایت [به بیانه]2 گذاشته پانزدهم ماه

~~شعبان سنهآ احدی و ثلثین و ثمانمائه [831 / 30 مه 1427م] به دهلی آمد.

و در ماه شوال سنهآ مذکوره [ژوئیه -اوت 1427م] قدوی میواتی را به جهت آنکه

~~با سلطان ابراهیم شرقی همراه شده بود، به دست آورده به قتل رسانید. و ملک

~~سرورالملک وزیر را جهت ضبط ولایت میوات فرستاد. مردم آن ولایت مواضع

~~خود را ویران ساخته به کوه درآمدند. و جلال خان برادر ملک قدوی و احمدخان و

~~ملک فخرالدین و سایر اقربا در قلعهآ اندور جمع شدند و ملک سرور باج گرفته

~~به جانب شهر مراجعت نموده.

در ماه ذی القعده خبر رسید که جسرت، کلانور را محاصره نموده4 و ملک

~~سکندر، حاکم لاهور، بر سر او رفته منهزم گشته به لاهور آمد و جسرت از آب بیاه

~~گذشته متوجه تسخیر قلعهآ جالندهر شد و چون برآن دست نیافت، نواحی را تاخته

~~و [کسان بسیار]5 اسیر کرده باز متوجه کلانور شد. سلطان مبارکشاه، زیرک خان،

~~حاکم سمانه و اسلام خان، امیر سهرند را فرمان فرستاد که ملک سکندر را مدد

~~نمایند و پیش از رسیدن ایشان و ملک سکندر، رای کلانور را با جمعیت او همراه

~~گرفته تا آب بیاه رفت و از قسم غنایم هرقدر که جسرت از نواحی جالندهر به دست

~~آورده بود استرداد نموده به لاهور برگشت.

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0588.jpg)

~~و در ماه محرم1 سنهآ اثنی و ثلثین و ثمانمائه [832/ اکتبر - نوامبر 1428م ]ملک

~~محمود حسن فتنهآ ولایت بیانه را تسکین داده به دهلی آمد. بعد از آن سلطان

~~مبارکشاه جانب کوهپایهآ میوات نهضت فرموده به مهدواری آمد. و چون جلال خان

~~میواتی و سایر میواتیان عاجز شده تقبل مالگزاری کردند و بعضی از آنها ملازمت

~~نمودند، سلطان به دهلی مراجعت فرمود. در این اثنا، خبر وفات ملک رجب

~~نادری، حاکم ملتان رسید. سلطان، ملک محمود حسن را عمادالملک خطاب داده

~~به ملتان فرستاد.

و در سنهآ ثلث و ثلثین و ثمانمائه [833/ 30 - 1429 م] سلطان جانب گوالیار

~~لشکرکشید و فتنهآ آن ولایت را تسکین داده به هتکات2 رفت. رای هتکات هزیمت

~~[282] خورده به کوهپایه درآمد و سلطان ولایت او را تاخت کرده وکنیز و غلام

~~بسیار اسیر ساخته از آنجا به راپری آمد و آن ولایت را از پسر حسین خان تغییر داده

~~حوالهآ ملک حمزه کرد و عازم مراجعت گشت3.

در اثنای راه، سید سالم فوت کرد4 و پسر بزرگ او را سید خان5 و پسر دیگر را

~~شجاعالملک خطاب داد. گویند سید سالم مدت سی سال در خدمت خضرخان

~~داخل امرای کبار بود وسالها درتبرهنده خزانه وذخیره واسباب قلعه داری جمع

~~ساخته بود. و خارج اقطاع تبرهنده و امروهه و سرستی و میان دوآب نیز ولایات

~~بسیار داشت و در جمع [نمودن]6 مال حریص بود. سلطان اموال تبرهنده و دیگر

~~اموال، که بیقیاس بود و با خزانهآ پادشاهان دعوی همسری داشت، همه را به اقطاع

~~به فرزندان او ارزانی داشت. ایشان حقوق سلطانی مرعی نداشته، فولاد نام،

~~غلام بچه ترک سید سالم، را به قلعهآ تبرهنده فرستادند و به مخالفت ترغیب نمودند؛

~~بدان امید که به دفع آن فتنه نامزد شده خود نیز لوای بغی برافرازند. سلطان واقف

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0589.jpg)

~~شده پسران سید سالم را مقید ساخت و ملک یوسف و رای هنبوتی1 را برای تسلی

~~فولاد و به دست آوردن مال سید سالم به تبرهنده فرستاد. فولاد حرف صلح در

~~میان آورده ایشان را غافل ساخت و روز دیگر از قلعه برآمده به ناگاه بر ایشان

~~شبیخون زد. ملک یوسف ورای هنبوتی چون خبر نداشتند محاربه نموده فاما

~~شکست یافته به جانب سرستی رفتند و حشم و اسباب ایشان به دست فولاد افتاده

~~سبب قوت و استیلای او شد. سلطان این خبر شنیده به جانب تبرهنده عزیمت

~~فرمود. امرا و لشکریان و زمینداران از هر طرف به خدمت مبادرت نمودند و

~~عمادالملک، حاکم ملتان، نیز به موجب فرمان طلب، به سرستی رسیده ملازمت

~~نمودند. سلطان جمعی از امرا را پیش تر روانه فرمود ایشان به آنجا رفته به شرایط

~~محاصره مشغول شدند. فولاد پیغام داد که مرا بر سخن عمادالملک اعتماد است،

~~اگر او بیاید و مرا امان دهد من از قلعه بیرون آمده به پایبوس حضرت خواهم رسید.

~~التماس در معرض قبول افتاده عمادالملک به تبرهنده رفت. فولاد نزدیک دروازهآ

~~قلعه با او ملاقات کرده بعد از عهد و میثاق، چنان قرار داد که فردا بیرون آمده به

~~پایبوس سلطان مشرف گردد. یکی از مردم لشکر سلطان که با او حق آشنایی

~~داشت، پیغام نمود که عمادالملک مردی است صادق القول، اما سلطان نظر بر

~~صلاح دولت داشته به گفتهآ او عمل نخواهد کرد و برای عبرت دیگران تو را سیاست

~~خواهد فرمود2. فولاد خایف گردیده از ارادهآ خود پشیمان شد و چون خزانه و

~~استعداد تمام داشت، در جنگ و قلعه داری به جد شده اطاعت و انقیاد را پشت

~~داد، عمادالملک بینیل مقصود برگشت. سلطان چون دانست که تسخیر ان

~~به زودی متصور نیست، عمادالملک را رخصت ملتان کرده2 خود از نواحی تبرهنده

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0590.jpg)

~~رایت مراجعت برافراشت و جمعی از امرای کبار مثل اسلام خان1 و کمال خان و رای

~~فیروز و دیگر امیران صده به محاصره و تسخیر قلعهآ تبرهنده معین فرمود و

~~عمادالملک [283] نخست به تبرهنده رفته و امرا را به محاصرهآ قلعه سر به راه کرده

~~به ملتان شتافت و ایشان چون در گرفتن حصار سعی و کوشش فراوان به جای آورده

~~و بعد از شش ماه نزدیک به آن رسانیدند که [قلعه را]2 مفتوح گردانند، فولاد در

~~دریای اضطراب افتاده نجات از آن غرقاب را منحصر در توسل به امیر شیخ علی،

~~حاکم کابل دانست. پس جمعی از معتمدان خود را [به کابل]3 فرستاده مبلغی خطیر

~~قبول کرد و چون سلطان مبارکشاه به خلاف پدر با میرزا شاهرخ طریق ملایمت

~~مسلوک نمیداشت، شیخ علی از کابل بیرون آمده و در راه کهکران نیز به او پیوستند

~~و از آببیاه گذشته اقطاع امرایی که به قلعه گیری مشغول بودند، تاخته خراب مطلق

~~ساخت4. و چون به تبرهنده نزدیک شد، امرا تاب جنگ او نداشته از پای قلعه

~~برخاستند و به اقطاع خود رفتند. فولاد از قلعه برآمده دولک تنکه نقره به امیر شیخ

~~علی داد و عیال اطفال خود را به او سپرده باز به قلعه رفته و در استحکام آن کوشید.

و امیر شیخ علی از آب ستلج عبور کرده در غارت و تاراج ولایت شروع کرد و

~~صد برابر آنچه از فولاد گرفته بود از نقد و جنس به دست آورده لشکریان گرسنهآ

~~چندین سالهآ خود را سیر ساخته به لاهور آمد5. و ملک سکندر آنچه هر سال به او

~~میداد ادا کرده باز گردانید و شیخ علی متوجه دیپالپور شده هرجا که اثر معموری

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0591.jpg)

~~می دید به و یرانی مبدل میگردانید. چنان که سی چهل هزار هندو را ضایع و هلای

~~گردانید و همین قدر دیگر بند گرفته و چون معارض نداشت در فساد تقصیری نکرد.

~~عمادالملک به جهت دفع شیخ علی تا قصبهآ تلنبه آمد شیخ علی تاب مقاومت

~~نیاورده به جانب خطیب پور1 رفت. در این اثنا حکم سلطان رسید که عمادالملک

~~تلنبه را گذاشته به ملتان رود. عمادالملک به جانب ملتان کوچ کرد3. شیخ علی

~~مغرور شده از آب راوی گذشت و پرگنات آب جیلم3، که به چناب مشهور است،

~~غارت و تاراج کرده متوجه ملتان شد و چون به ده کروهی ملتان رسید، عمادالملک،

~~اسلام خان لودی را که عم ملک بهلول لودی بود4، به مقابلهآ او فرستاد و در اثنای راه

~~به شیخ علی رسیده محاربهآ صعب روی نمود اسلام خان شکست یافت. لشکر او

~~پارهای کشته شدند و پارهای گریخته به ملتان رفت5. و در سوم6 ماه رمضان سنهآ

~~مذکور، شیخ علی به خیرآباد7، که قریب ملتان است، فرود آمده بر قلعه چنگ

~~انداخت و عمادالملک پیادههای شهر را بیرون کرده تا لشکر شیخ علی را در باغات

~~معطل داشتند. بعد از چند گاه، باز شیخ علی کاری نساخته به لشکرگاه خود رفت

~~وبعد از چند گاه باز8 لوای جنگ برافراخته متوجه قلعه شد. مردم بسیار کشته شدند

~~و شیخ علی مراجعت نموده به اردوی خود قرار گرفت.

بر این طریق تا مدتی هر روز محاربه میشد. سلطان مبارکشاه، فتح خان بن

~~مظفرخان گجراتی را با امرای نامی، مثل زیرکخان و ملک کالو، شحنهآ فیل و

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0592.jpg)

~~اسلام خان لودی و ملک یوسف و کمال خان و رای هنبوتی1 به مدد عمادالملک

~~فرستاد و در بیست و ششم ماه شوال2 امرا قریب به ملتان رسیدند. عمادالملک

~~به اتفاق ایشان با شیخ علی جنگ صف کرده ظفر یافت و بسیاری از مردم شیخ

~~علی3 درمعرکه کشته شدند و آنچه مانده بود در آب جیلم غرق گشتند، اموال و

~~اسبابی که در هند به هم رسانیده بود همه را در آنجا باخته با معدودی چند خود را

~~به کابل رسانید و مضمون سلمت بتجلدی4 ظاهر گردانید.

و از لشکر مبارک شاه نیز جمعی کثیر از امرا (284] و سپاهیان به قتل رسیدند. از

~~آن جمله فتح خان، ولد سلطان مظفر گجراتی در آن میدان جان 5ستان نقد حیات به

~~خازن بهشت سپرد. عمادالملک و جمیع امرا تا قلعهآ سیور6 تعاقب کردند. و

~~شیخ علی، برادرزادهآ خود ملک مظفر، را با اسباب حصارداری در قلعهآ سیور7 نگاه

~~داشته خود متوجه کابل شد و امرای هند، حسبالحکم سلطان، عازم دهلی شده و

~~عمادالملک به ملتان رفت و در همان زودی سلطان مبارکشاه از اسیتلای

~~عمادالملک متوهم شده حکومت ملتان را به ملک خیرالدین داد و عمادالملک را به

~~دهلی طلبیده درماه ربیع الاول سنهآ خمس و ثلثین و ثمانمائه [835 /نوامبر 1431م!

~~جسرت، فرصت یافته از آب جیلم و راوی و بیاه عبره کرده بود به جالندهر رفت8 و

~~ملک سکندرتحفه، که به تقریبی در آن طرف سواری کرده بود، لشکر خود را گرد

~~آورده مقابل جسرت شد و اسبش در معرکه در وحل افتاده زنده به دست جسرت

~~گرفتار شد9 واموال واسباب لاهوریان را کهکران متصرف شده به لاهور شتافتند و

~~محاصره کرده به اسباب قلعه گشایی مشغول گردیدند و به تحریک جسرت،

~~شیخ علی نیز به فکرانتقام افتاده از کابل به حدود ملتان آمده و قصبهآ تلنبه را قبل کرد

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0593.jpg)

~~و با آنکه ثلنبه را به صلح گرفت، اطفال و عیال1 جوان را اسیر کرده باقی را به قتل

~~رسانید و حصار را شکسته با زمین یکسان گردانید. و فولاد هم از تبرهنده بیرون

~~آمده به ولایت رای فیروز رفت و جنگ کرده فیروز را بکشت.

سلطان مبارکشاه این اخبار شنیده در ماه جمادی الاول سال مذکور، سراپردهآ

~~سرخ جانب لاهور و ملتان زد و ملکالشرق ملک سرورالملک وزیر را

~~حکومت لاهور داده مقدمهآ لشکرکرد. چون ملک سرورالملک وزیر به سمانه رسید

~~جسرت ازپای حصار لاهور برخاسته به کوهستان درآمد و امیر شیخ علی نیز

~~به ولایت خود رفته2 وفولاد به قلعهآ تبرهنده درآمد3. سلطان مباری شاه، ولایت

~~لاهور را از ملک سرورالملک تغییر فرموده نصرت خان گرگ انداز را حاکم لاهور

~~گردانید و خود در میان راه کنار آب جون، نزدیک پانیپت، لشکرگاه ساخته مدتی

~~مقام کرده و عمادالملک را با لشکر آراسته جهت دفع فتنهآ زمینداران به بیانه و گوالیار

~~فرستاد. چون ملکالشرق ملک سرورالملک را با اسلام خان و زیرک خان

~~به محاصرهآ قلعهآ تبرهنده روان کرد4، خود به دهلی آمد. در ماه ذیحجهآ سال مذکور،

~~جسرت باز به لاهور آمده با نصرت خان جنگ کرد و تاب حملهآ او نیاورده به جای

~~خود رفت.

~~در سنهآ ست و ثلثین و ثمانمائه 5[836 /14323م] باز سلطان مبارک شاه جهت

~~تسکین فتنهآ تبرهنده به سمانه آمد و خبر بی حضوری والدهآ خود مخدومه جهان

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0594.jpg)

~~شنیده، به ایلغار، تنها به دهلی معاودت نمود1 و بر بالین مادر حاضر شده و، بعد آز

~~تجهیز و تکفین و مراسم عزا، دیگرباره، به ایلغار، به لشکرملحق شد و فسخ عزیمت

~~تبرهنده کرده و حکومت لاهور و جالند هر از نصرت خان گرفته به ملک الله داد لودی

~~داده خود به جانب میوات روان شد2 و جسرت [از معاودت پادشاه قویدل شد و

~~جالند هر را از نصرت خان گرفته]3 و در حدود ماچیواره از کهکر لشکر عظیم فراهم

~~آورده با الله داد لودی جنگ کرده غالب آمده فتنهآ جسرت باز قوی گردید.

سلطان مبارک شاه اکثر ولایات میوات را تاراج نموده4 از جلال خان، به رسم

~~قدیم، پیشکش گرفت و به دهلی آمده چند روز بیاسود. و چون خبر توجه شیخ علی

~~حاکم کابل به جانب تبرهنده، به مدد فولاد، نیز انتشار یافت وطغیان جسرت به اعلا

~~مرتبه رسید، سلطان بار دیگر عزیمت پنجاب کرد5. نخست عمادالملک را به کمک

~~امرایی که قلعهآ تبرهنده [285] را محصور داشتند فرستاد. شیخ علی این خبر شنیده

~~فسخ عزیمت تبرهنده نمود و از پیشاور ایلغار کرده به جانب لاهور رفت و ملک

~~یوسف و ملک اسماعیل، که به محافظت شهر قیام مینمودند، از مخالفت مردم

~~شهر آگاه شده وقت شب از شهر برآمده به جانب دیپالپور گریختند و روز دیگر

~~شیخ علی فوجی به تعاقب ایشان فرستاده جمعی را کشتند و جمعی را اسیر کردند و

~~خود به شهر درآمده در غارت از خود به تقصیر راضی نشد و دختران و پسران را

~~اسیر کرده حصار لاهور را، هرجا که خلل پذیرفتنه بود، از سر عمارت کرد، و دو هزار

~~مرد جنگی انتخابی درون قلعه گذاشته و استعداد قلعه داری نموده خود به جانب

~~دیپالپور متوجه شد. ملک یوسف6، که از دست او از لاهور گریخته بود، میخواست

~~قلعه را خالی کرده بگریزد. عمادالملک مانع آمده از تبرهنده7 برادر خود احمد ر

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0595.jpg)

~~به مدد او فرستاد. شیخ علی چون یک مرتبه شکست فاحش یافته بود، جرأت جنگ

~~نکرد. از دیپالپور کوچ کرده قصبات میان دیپالپور و لاهور را متصرف گشت. سلطان

~~مبارکشاه در این وقت به تلوندی رسیده حکم فرمود که عمادالملک و اسلام خان

~~لودی از تبرهنده به سعادت دریافت ملازمت مشرف شوند و باقی امرا و

~~منصب داران همچنان به قلعه گیری مشغول باشند. شیخ علی از رسیدن سلطان

~~خبردار شده از آب جیلم بگذشت و برادرزادهآ خود مظفرخان را همچنان در قلعهآ

~~سیور1 گذاشته و خود به کابل رفت.

سلطان، ملک سکندر تحفه را، که مبلغ کلی به جسرت داده خود را خلاص کرده

~~بود، شمس الملک خطاب فرموده به حکومت دپپالپور و جالندهر و لاهور نامزد

~~کرد. شمس الملک با لشکر گران به لاهور رفته محاصره نمود و مردم شیخ علی

~~به امان بیرون آمده به ولایت خود رفتند و سلطان به نفس مبارک در برابر تلنبه از آب

~~راوی گذشته و قلعهآ سیور را محاصره کرد. ملک مظفر یک ماه آعلام مدافعه افراشته

~~در مجادله خود را معاف نداشت و در آخر عاجز شده در صلح کوفت و دختر خود

~~را به پسر سلطان داده با پیشکش بسیار از خود راضی ساخت.

سلطان اردو را در حوالی دیپالپور گذاشته خود با جمعی از خاصان به ملتان رفت

~~و زیارت مشایخ کبار نموده به لشکرگاه مراجعت نمود و دیپالپور و جالندهر و لاهور

~~را از شمس الملک گرفته به عمادالملک داد و خود به ایلغار به دهلی رفت و چون

~~کاروزارت و اشراف هر دو از سرورالملک متمشی نمیشد و از او ایمن هم نبود2،

~~اشراف را به ملک کمالالدین داده، قرار داد که هر دو، به اتفاق، مهمات سلطنت

~~سرانجام می داده باشند. ملک کمالالدین که مرد سنجیده و کاردان بود مرجع

~~خلایق گشته صاحب اختیار شد. و ملک سرورالملک از این معنی و از تغییر لاهور و

~~دیبالپور و جاگیرهای سابق آزرده خاطر گردیده در مقام نفاق شد و سدارن، ولد

![image filename](./1053MuhammadQasimFirishta.Tarikh_V01_0596.jpg)

~~کانکوی کهتری، و سدپال1، نبیرهآ گنجوی کهتری را که پروردهآ این خاندان و صاحب

~~خدم وحشم بودند، با خود موافق ساخت و میران صدر، نایب عرض ممالک و

~~قاضی عبدالصمد، حاجب خاص و مردم دیگر را نیز در مخالفت به جد کرده

~~فرصتی می جست

~~دراین وقت سلطان مبارک شاه هفدهم ماه ربیع الاول سنهآ سبع و ثلثین و ثمانمائه

~~[31/837 اکتبر 1433م] در کنار نهر جون شهری بنیاد نهاده مبارک آباد نام کرد. و

~~هم در آن ایام خبر فتح [286] تبرهنده و سر فولاد ترک بچه رسید. سلطان مبارک

~~شاه به بهانهآ شکار به جانب تبرهنده2 رفت و در اندک مدتی زمینداران آن دیار را

~~مطیع و فرمان بردار ساخته مراجعت نمود3.

دراین وقت خبر آوردند که میان سلطان ابراهیم شرقی و سلطان هوشنگ مالوی

~~بر سرکالپی جنگ میشود. سلطان مبارک شاه، که همیشه در فکر4 ممالک شرقی

~~بود، فرصت یافته به جمع لشکر فرمان داد و سراپردهآ پادشاهی به جانب جونپور5،

~~بیرون دهلی نزدیک چپوتره6، سیرگاه7 زده و چند روز جهت اجتماع سپاه در آنجا

~~توقف فرمود.

تاريخ

تاريخ

نبذة عن الكتاب

الفهرس