رده بندی دیوی: 3/5 فا8 شماره کنابشناسی: 2217651

بعضی از اکابر نیز [یه] پیروی آن هادیان طریق هدا طی این منازل پر بیم و بلا نموده قریب به سرمنزل پی بردهاند و خویشتن را بلا تشبیه به خریداران یوسف شمردهاند و اکثری از فقرای کامل و غیره در اول به منشاء

بیت نام بلبل ز هواداری عشق است بلند ورنه پیداست چه از مشت پری برخیزد خود را در زمره عشقبازان کامل شامل مینمایند و قومی فعل شنیع ناشایستهآ کثیف را که بدترین افعال و ناپاکترین اقوال است عشق نام نهاده هما را با جغد هم آشیانه و سیمرغ را با مرغان مزبله هم دانه شمرده شب و روز به آن میپردازند و غافل از خوب و زشت و سرفرازی و نگونسری گشته سر مباهات به فلک الافلاک می افرازند.

مصراع

بدنام کنندهآ نکونامی چند و طایفهای به استماع قصص عشق دیگران تفریح مزاج میفرمایند و از راست و دروغ فرق ننموده داستانها میسرایند؛ هر چند که دروغ بی فروغ باطل و نارواست و

بیت راستی موجب رضای خداست کس ندیدم که گم شد از ره راست

خواجه ندیمالملک از این جواب خاموش مانده وقتی که از دربار به خانه آمد دبیران جادورقم و منشیان مشکین قلم را طلب داشته نامههایی برای پادشاهان جم اقتدار به حسن طلب مرقوم نموده به دست مردم آدابدان و فهمیده و سخندان که همیشه در خدمت ملوک به سر برده و گرم و سرد روزگار چشیده حواله کرده به شهرهای پادشاهان روانه ساخت.

در اندک زمانی آن فرستادهها کامیاب برگشته نامههای پادشاهان که در باب قبول وصلت حاصل کرده بودند به وزیر گذرانیده و از صورت و شمایل هر یکی تصویری و از حسب و نسب آنها تقریری نمودند.

در چند روز همه اسباب حسبالخواهش مهیا شده عروسی هر شش شاهزاده به آیین تمام و جلوس مالاکلام به رسم شاهانه و طور ملوکانه به عمل آمد و غلغلهآ شادی در هفت طوی سماوات پیچیده در هر کوچه و بازار و به هر خانه و خانوادهٔ‌ شهر شادی بود. چون هر شش شاهزاده صاحب عیال شدند برای اخراجات ضروری آنها ملک جدا مقرر شده به هر یکی تفویض گردید و منشور ایالت هر ملک نوشته به هر یکی مرحمت شد، آن را به دست آورده شهزادهها به جاه و جلال و سپاه و حشمت روانه ملکهای خویشتن گشته در آن اضلاع کوس سلطنت میزدند و کامروایی مینمودند.

پادشاه بر این رمز مطلع شده از غضب گفت که «اگر من در حق او کم توجهی کردم تو برای او ملکه بینظیر را بیار که مشهور زمان و محسود اقران گردد و نامش از برادران دیگر ممتاز شود و بدان شهرت دل تو خرسند گردد.»

وزیر از این جواب سراپا عتاب خاموش ماند.

چون خبر این سؤال و جواب به شاهزاده ممتاز رسید به خانهٔ‌ خواجه ندیم الملک رفته گفت که «ای خواجه، با وجود مزاجدانی حضرت شما چرا از طرف من عرض کردید. ناحق به پای عتاب میآیید. نمیدانید که پادشاه سلوکی که با این ذرهآ بی مقدار کرده با هیچ یک از برادران من نکرده؛ زیرا که مرا در حضور خود نگاهداشته و همیشه به شکنجه نظر تربیت گذاشته و برادران را ملک جدا جدا داده از مقر سلطنت علی حده فرموده و در پرده مرتبهٔ‌ بلندپایهٔ‌ ولیعهدی به من مفوض داشته به مثل سگ حضور به از برادر دور3 سرم را به فلک رسانیده و بعد خود مرا متصرف ممالک محروسه گردانید و دختر شاه مهین اقبال که برای من گرفته ms006 نیز از کمال رأفت و مرحمت است؛ زیرا که اگر برادرانم به دعوای ورثه خود به ملک خسرهای خود متصرف خواهند شد به آن حساب باز نصیبی از این ملک به من خواهد رسید. این بندهنوازی کم نیست که کسی شکایت نماید، مگر در باب آوردن ملکه بی نظیر از زبان مبارک برآمده، اگر طالع یار و بخت مددگار شود او را میآرم و بی آوردن او قرار ندارم. السعی منی والا تمام من الله. وزیر از شنیدن این کلام متحیر گشته بر رای ملکزاده آفرینها نموده گفت که «شخصیت و قابلیت و بزرگی این را میگویند که به خسن کلام بدی را به نیکی بدل کرده ادای مدعا نماید تا دشمن را دوست گرداند1 نه به بیهوده گویی دوست را دشمن سازد و غیوری لازمهآ پادشاهی است. برای طعنهای [که] پدرت به من زده کمر همت به آوردن ملکه بی نظیر بسته[ای] آفرین بر غیرت و فتوت تو. لیکن ای شاهزاده، غیرت جایی است که فعل لاتحصل نباشد و کار ممکن الفعل

تیر بر سنگ آزمودن جز زیان تیر نیست برای خدا از این خیال محال در گذر و جان خود را در مهلکه مینداز و به پای خود به گورستان مرو و گوشهآ عاقبت را غنیمت شمرده ستم بر خود و مادر خود که جز تو دیگری ندارد مکن و او را در مشقت به آلم جدایی خود گرفتار مگردان و طعنهای که پادشاه به من زده به خود راجع مکن. به دست آوردن ملکه بینظیر امری است خطیر و کاری است بسا دشوار. شاهزادههای هفتاقلیم و راجهزادههای باتکریم به خواستگاری او رفته به گاه محک امتحان او کامل عیار برنیامده به سبب سیاهرویی جانها به باد ms007 دادند و راستی که هیچ بنی نوع بشر از عهدة جواب او برنخواهد آمد که چند سؤالات مشکل مینماید که از حیط

آن شخص پیغام شاهزاده به خواجه گیتینورد رسانید. خواجه به استماع این مقال دانست که اینها شهزاده یا وزیرزادهاند که به چنین بیاعتنایی سخن می گویند. پس، از تحایف و نقایس خوانچه آراسته برای ملاقات آنها روان شد.

به موی بته است این زندگانی محو تصویرم گرفتار حیات از پیر آن زلف گره1 گیرم میخواستی که از این نعمت عظمی محرومم سازی. ای خواجه، این تصویر را به من ده که پیش خود نگاه دارم. باری، اگر آن مملکت را دیدهای و راهش را پیمودهای ظاهر ساز.» خواجه گیتینورد گفت «بلی ملکش را به نظر درآورده و خرید و فروش بیار کردهام از اینجا از راه خشکی ششماهه راه است و از دریا سهماهه راه. اگر اراده مصمم داری متوجه راه دست راست شو تا به مقصد اصلی برسی.» القصه، بعد کلمه وکلام خواجه به مکان خود رفت و شاهزاده از درد عشق مینالید و میگریست و آن شب را به بیآرامی تمام می گذرانید که کی صبح شود و به آن سمت کوچ نماید. چون آن شب به هزار تعب به پایان رسید و صبح اول بدمید شاهزاده فرمود تا اسبان را به زین درکشند.

بیت بفرمود تارخث را زین کتد دم اندر دم نای زرین کنند

مصرعه

ره راست برو اگرچه دور است عمل ننموده راه دریا را ترجیح داده به آن سمت روان شد و بعد چند روز به لب ساحل رسید. دمساز ناخدا را طلب ms013 داشته کشتی به کرایه مقرر نموده هر دو در کشتی نشستند. ملاحان سفینه مذکور را به طرف شهر ملکه بی نظیر متوجه ساختند و شب و روز نمیآسودند و شاهزاده سوای حرف و حکایت ملکه بینظیر و عشق او سخن دیگر نمی گفت و دمساز به هر حال دلدهی و دل جویی مینمود. هم بر این نسق دو ماه و چند روز بگذشت. شاهزاده از دوری راه به شک آمده از ناخدا استفسار نمود که «حالا چقدر راه باقیمانده باشد» ناخدا عرض نمود که «انشاءالله تعالی بعد یک هفته به ساحل مراد میرسد.» ممتاز و دمساز هر دو خرسند گردیدند. چون دو روز دیگر بر این نمط بگذشت ناگاه ابری برخاست و باد مخالف و منافق وزیدن گرفت. طوفان و تلاطم به دریا پیدا گشت. کشتیبانان بادبانها کشیده لنگر انداختند در استقامت کوشیدند، لیکن شور باد و باران دم به دم زیاده و تلاطم دریا هر لحظه امتداد می پذیرفت و اهل کشتی از مشاهدهٔ‌ آن حال سراپا ملال استغاثه و زاری مینمودند و دل به مرگ نهاده بودند که ناگاه باد تند تپانچه بر کشتی زد که از هم جدا گشته تخته تخته شد و اهل کشتی غریق لجهآ فنا گردیدند.

القصه، بعد کلمه و کلام خواجه به مکان خود رفت و شاهزاده از درد عشق مینالید و می گریست و آن شب را به بیآرامی تمام می گذرانید که کی صبح شود و به آن سمت کوچ نماید. چون آن شب به هزار تعب به پایان رسید و صبح اول بدمید شاهزاده فرمود تا اسبان را به زین درکشند.

بیت بفرمود تارخث را زین کتد دم اندر دم نای زرین کنند

مصرعه

ره راست برو اگرچه دور است عمل ننموده راه دریا را ترجیح داده به آن سمت روان شد و بعد چند روز به لب ساحل رسید. دمساز ناخدا را طلب داشته کشتی به کرایه مقرر نموده هر دو در کشتی نشستند. ملاحان سفینه مذکور را به طرف شهر ملکه بی نظیر متوجه ساختند و شب و روز نمیآسودند و شاهزاده سوای حرف و حکایت ملکه بینظیر و عشق او سخن دیگر نمی گفت و دمساز به هر حال دل دهی و دل جویی مینمود. هم بر این نسق دو ماه و چند روز بگذشت. شاهزاده از دوری راه به شک آمده از ناخدا استفسار نمود که «حالا چقدر راه باقیمانده باشد.» ناخدا عرض نمود که «انشاءالله تعالی بعد یک هفته به ساحل مراد میرسد.» ممتاز و دمساز هر دو خرسند گردیدند. چون دو روز دیگر بر این نمط بگذشت ناگاه ابری برخاست و باد مخالف و منافق وزیدن گرفت. طوفان و تلاطم به دریا پیدا گشت. کشتیبانان بادبانها ms015 کشیده لنگر انداختند در استقامت کوشیدند، لیکن شور باد و باران دم به دم زیاده و تلاطم دریا هر لحظه امتداد می پذیرفت و اهل کشتی از مشاهدهٔ‌ آن حال سراپا ملال استغاثه و زاری مینمودند و دل به مرگ نهاده بودند که ناگاه باد تند تپانچه بر کشتی زد که از هم جدا گشته تخته تخته شد و اهل کشتی غریق لجهآ فنا گردیدند.

بیت نه هم دمی نه رفیتی نه مون دارم کجاروم به که گویم عجب غمی دارم

شاهزاده عدول حکمش را مناسب ندانسته به سمع رضا اصغا نمود و نزد عابد زین الدین نشت. چون آفتاب بلند شد پیر برخاسته گفت که «ای شاهزاده، نشستن چنین بی باکانه مناسب نیست و پردهداری بهتر است، بیا در این حجره پنهان شو و از قدرت خدا شمهای مشاهده کن.»

طوغونشاه از استماع عتاب پیر بیحواس شده، گفت «تقصیر شد امیدوار عفوم ناکرده گناء در جهان کیت بگوآن کس که گنه نکرد چوز زیت بگ

واقع که بیادبی شد. البته که حضرت به این خوراک لطیف راغب خواهند بود

که بیار کمیاب است. طلب غلام همچر چیزی را کمال بی شرمی و بیادبی

بیت «مرا به ساده دلیهای من توان بخشید که جرم کردهام و چشم آفرین دارم» عابد چون اسرار اطاعت طوغونشاه ملاحظه کرد، گفت که ms020 «تقصیرت بس بزرگ و جرمت نهایت بیاندازه است، بی کفارت از این نمیتوان گذشت» طوغون شاه گفت «منت به جان کفارت قبول دارم بیان بفرمایید.» پیر گفت که «کفارت این گناه آن است که برادرزادهآ من که او را به فرزندی پرورش نموده بودم از دیشب برای حصول مطالب خود آمده و پیش من سکونت ورزیده تو بوی آن را شمیده این نامعقولات گفته به پای اعتراض آمدی. او را برمیآرم در رضای او کوش و آنچه از تو درخواست نماید به جان سعی کن تا من خشنود شوم و از سر گناه تو درگذرم» طوغونشاه گفت «ای پیر میدانستم که کفارت این گناه عظیم چیزی مشکل خواهد بود این خود سهل ترین کارهاست چرا که بی گفتن حضرت فرزند شما

شاهزاده ممتاز گفت که «مرا به شهر ملکه بینظیر برسانید.»

طوغونشاه دست بر سر و چشم گذاشته، گفت «منت به جان قبول دارم، لیکن بعد یک هفته.» ms021

پیر و شاهزاده از این وعده رضامند شدند. پس طوغونشاه بر پا خاسته از عابد درخواست نمود که در این هفته ضیافت شاهزاده نماید و به خانهآ خود نگاه دارد. عابد گفت «بهتر است، ببرید.»

طوغون، پادشاه غولان، همان دم تخت خود را طلب داشته شهزاده را برابر خود بر تخت سوار کرده روی به شهر خود نهاد و برفت. چون در شهر خود

تا حال که به خدمت ms023 عالی به سر بردم نه از روی اختیار بود، بلکه به بیچارگی تمام بود حالا صلاح غلام در رفتن به ملک ملکه بی نظیر است.

شرایط ملکه وقبول کردن آن شرطها شهزاده از اهل خدمت و غیره آنچه ضرور بودند در همان جا نوکر گذاشت و به طور شهزادگان رو به شهر ملکه بینظیر شد و چند منزل طی کرده به منزل مقصود خود رسید و روزی که به شهر داخل میشد تزثین خود و تمام همراهیان نمود و همگی را موافق قدرش خلعت از سرکار داد و خود رخت ملوکانه در بر کرده و جواهر بیشقیمت که چشم انسان کم دیده باشد بپوشید و اسبان را به زین مرصع مزین کرده و رایتها و علمها و مطلا و مذهب به مردم داده خود بر اسب تازی نزادی

دید عالیبنیاد عمارات رفیع و هر ایوان سر به کیوان کشیده به طلا و نقره منقش و غرفههایش چون غرف بهشت دلگشا و درختان میوهدار از دیوارها فروریخته و سبز و خرم. آبها از آبشارها جاری و از بوی گلها دماغ معطر میگردید و یاد خلد برین میداد و پیش در دولت سرای صحن گشاده وسیع و

شاهزاده تبسم نموده پا به دروازه نهاد و آن مکان را مشاهده نموده بر سر طبل رسیده از اسب فرود آمد و چوبدست برداشته سه چوب بی هم بر طبل زد. هر چند مردم منع نمودند به خاطر نیاورد. چون صدای طبل به گوش ملکه بی نظیر

بیت زععر رونده نیت معلوم مرا کایزدم که فرو برم برآید یانه ملکه و صدهزار دیگری را چه یارا و قدرت است که بی اجل پای موری را تواند کشت؛ و هر گاه اجل رسید خواه بمیرد خواه کسی بکشد. پس کدام احمق از این بترسد. برو و به ملکه بگو که شرطهای خود را اظهار سازد تا آن را سرانجام نمایم ms028 و ملکه را گرفته به ملک خود بروم که پدر و مادرم در فراق من واهند بود، خواجه سرای از جودت کلام شهزاده متعجب گشته، گفت «اگر اراده خاص چنین است به دیوان خاص تشریف فرما شوید که ملکه آمده شرایط خود را سؤال نماید.»

شهزاده گن که «بسم الله.»

الغرض که شهزاده همراه خواجه سرای در دیوان خاص آمده بر کرسی مرصع بنشست و خواصان مروحه جنبانی آغاز کردند و خواجه سرا رفته آنچه دیده و شنیده بود به عرض رسانید. ملکه متبتم شده مهربانانه1 از جا برخاست و به صد کرشمه و ناز رفته بر مند اجلاس کرد و از پس پرده با شاهزاده نصیحت

بیت انادیسه رخت عمری سودا به توورزیدم فارغ ز تو چون باثم اکنون که رخت دیدم ای ملکه، با وصف آن همه شهرت عقل و فهم تیز بی شعور به نظر میآیی. جوابی که مکرر جواب آن استماع شده باشد باز سؤالش کردن هرزه گویی است اگر سوالت منظورات از شرایط خود کن و به1 پند من رنج بیهوده مکش،

بیت مگو پندم که نتوان از رخ خوبت نظر بتن بی مشکل بود بر روی صاحب خانه در بستن»

ملکه گفت ،ای شهزاده، از راه دور و دراز تشریف آوردهای و رنج راه بسیار کشیده، دو روز صبر نما که آسوده شوی و سخنم را به خاطر جمع بشنوی و

چون تو شهزاده هفتاقلیمی را نزد که لوازمهآ خدمت گزاری تو نکنم و به طریق شاهزادگان دیگر دربارهآ تو بی اعتنایی و بیالتفاتی نمایم یقین میدانم که عهده برآی شروط من نتوانی شد و خون ناحق تو هم بر سر من خواهد ماند.

مصرعه

مر قدر زودتر شود بیتر، ملکه گفت احالا تقصیرم معاف. زیاده بر این در پیش خود نگاه داشتن هم مقدور ندارم، لاچار فردا شرطهای خود را به میان خواهم آورد» ممتاز گفت «این خود عین تمناست.» بعد این گفتگو ملکه به خوابگاه خود رفته استراحت کرد و شاهزاده به مکان خود خواب راحت فرمود. چون صبح روشن شد شهزاده بیدار گشته نماز صبح ادا کرد. خبر به ملکه رسانیدند که شهزاده نشسته است. ملکه فرمود که «اعیان دولت و ارکان حضرت همگی آمده حاضر شوند و جلادان سبکدست گوش بر حکم باشند،

چون خبر احضار آنها رسید خود نزد شهزاده آمده بنشت و گفت «ای ممتاز اگر عزم خواستگاری من داری کمر همت به حصول مدعایم بسته آنچه از تو سؤال می نمایم حاضر سازی»

شاهزاده گفت «ظاهر ساز که اینک به فضل الهی مهیا میکنم.» ملکه گفت که «مطلوبم چهار چیز است و یک شرط ملکه مهرنظیر، مادرم، و رانی ماه پیکر،

بیت به هر کاری که همت بته گردد اگر خاری بود گلدته گردد لیکن یک شرط مرا هم قبول کن که اگر آن را نکنی بعد غالب آمدن بر تو من نیز سرت از تن جدا کرده در چار بازار بیاویزم و جسد تو را بر دار کشم.» ملکه گفت که «شرط تو چیت.» گفت که میدانی من هم پر پادشاه هفتاقلیم هستم و حرمت من در تمام شیریاران روی زمین زیاده از آن است که توان گفت و عزت من بالاتر از نام و حرمت من است، چون با من شروط کردی و من ایفای آن را به ذمهآ خود گرفتم تر تا زمان مردن من در حیطهآ تصرف من هتی. اگر در حصول شرایط مردم یا در صورت عجز کشته شدم منبعد آن مختار خواهی شد. پس میباید که تا یقین شدن مرگ من این شرایط با دیگر کس به میان نیاری که بر یک کار دو کس را تعیین کردن موجب خلل انداختن است. تا زندگی من احدی را شریک من مساز ms033 ر بعد مردن من اختیار توست: و اینک گل ترجمان از من بگیر و پیش خود نکاه دار که از حال من به تو خبر خواهد کرد هر قسم که من خوشحال و فرحناک خواهم بود این گل شاد و خرم خراهد ماند و هر قدر که من در رنج و تعب خواهم بود پژمرده خواهد گردید و اگر خواهم مرد خشک مطلق خواهد شد و در صورت خشک شدن نیز تا چهل روز نگاه داری اگر باز تازه شد رنج عظیم رسیده پنداری و گر خشک ماند مردمام بدان و هر چه خواهی بکن.»

شاهزاده گفت مای ملکه. غم مخور من این مهم مطلق به خاطر نمیآرم

آوردن شهزاده مهاسندر را از نزد راجهاندر چون شیزاده از محل ملکه بینظیر برآمده در مردم خود رفت همه را تسکین و دل آسا نموده مواجب یکاله مرحمت نموده فرمود که به خاطر جمع در همین جا ساکن باشید و من برای امر ضروری که منحصر بر من است میروم، انشاءالله تعالی در چند روز میرسم، بیدل نخواهید شد. پس همه را وداع کرده تنها راه بیراهه پیش گرفت و میرفت و نمیدانست که به کجا میرود. دل بر خدا نهاده منازل طی مینمید. بعد مدت به منزلی رسید که صحرایش دلچسب و آبها جاری و آبگیرها لبالب و مرغان خوشخوان و سبزه بر روی هم دیگر غلطیده و گلهای گوتاگون صحرا صحرا دمیده و هوایش جانفزا و تفرجش روح افزا، زمینی چون قطعه بهشت. شاهزاده خوشدل گشته خرامان خرامان میرفت. چون چند قدم برفت حوضی دید از بلور ساخته و فوارهای زرین در میان آن نصب نموده از آب صاف مالامال و بر کنار آن برجی از سنگ مرمر ساخته، صفای برج از آبش نمودار چوتز ازته ms037 نما پیراهن یار

بر دور آن برج درختان سبز و خرم سر به هم تافته و زمین زیرینش از هجوم سایه صورت آفتاب ندیده بلکه نشنیده واطراف و جوانبش گلهای خوشبو و خوش رنگ رسته. از مشاهده آن مکان شهزاده اراده نمود که آن روز و شب در همان برج به سر برد به این عزم جانب آن برج روان شد چون به در آن رسید

شهزاده برخاسته در آن مرغزار میخرامید و تفرج مینمود تا تمام آن روز را به سیر و شکار بگذرانید و شام به موجب گفته مهاپرکهه آمده به حضور بنشست. مهاپرکهه گفت دای فرزند میدانی که اجنه دشمن انسان میباشند، اگر تو را به صورت ms039 اصلی نگه دارم میترسم که مبادا کدام دیوزادی که همراه پریزادان میآیند به تو آسیی رساند یا کدام غمازی از راه دشمنی به حضور راجه اندر بگوید که پاتران شما به خانه مهاپرکهه برای تعلیم میروند او در خانه

بعد از آن اثر سواری او ظاهر شد. دیوزادان قوی هیکل و عظیم الجثه از چپ و راست و پیش و پس عصاهای زرین مرصع کار به دست گرفته صدای دورباش به فلک لافلاک رسانیدند. بعد آمدن مردم بسیار تخت روان مهاسندر از میان هوا هویدا شد و تنها بر تخت خود نشسته با تجمل تمام و تکلفات مالاکلام از تخت

بیت « کردی سلام و ذوق سلامت به دل رسید این خانه از سلام تو دارالسلام شد» پس، مهاسندر به طریق دیگران در آن حوض غسل کرده و رخت ملوکانه پوشیده به جواهر بیشقیمت خود را مزین ساخته و عطریات و خوشبوها به کار برده نزد مهاپرکهه آمده بنشست و اظهار محبت و نوازشهای بیاندازه نمود مهاپرکهه به او سخن می گفت و از مجلس راجهاندر احوال می پرسید و مهاسندر پری مهربانی و نوازشات راجهاندر به حال ms041 خود به صد یک عرض میکرد. مهاپرکهه سخن را طول داده سر کلام به مدعای خود رسانیده گفت «ای مهاسندر، اگر مرا ضرورتی باشد و تو را سوای شب جمعه روز دیگر بطلبم توانی آمد.» مهاسندر گفت که «ای استاد، از آمدن این شب معهود آن قدر بر راجه شاق میگذرد که چه عرض کنم و به هر روز میفرماید که دیرتر میرفته باش و زودتر آمده باش. محال عقل است که سوای این یک شب یک دم از نظر راجه پنهان شوم چه جای رفتن به جای دیگر.» مهاپرکهه گفت که «از رفتن به مکان غیر بی دماغ میشود و آمدن به خانه من چه مضایقه دارد.»

مباسندر عرض کرد که «ای استاد، شما را خیر است، من کجا و پردهآ ms042 دنیا کجا؟ تماشایی که راجه اندر بیند و بهترین تماشایش باشد اگر مردم دنیا مشاهده نمایند به استماع آن خبر راجه نخواهد گفت که مرا با سایرالناس برابر کردی و تماشای خاص مرا به عوام نمودی. آن دم حالم به کجا انجامد. اگر این خیال هم در دل خود بگذرانم شاید که آتش رجوع دل راجه که در حق من است مرا بسوزد هر چند من کنیز شما هستم لیکن بهتر میدانید که سر خود نیستم و بی رضای راجه در این کار اقدام نمی توانم نمود، مرا معاف دارید.»

جوکی گفت که ماز راجه این را درخواست نما،

گفت «حیرانم که تو را از این اصرار چه حصول است. اگر این معامله بر راجه حالی خواهد شد او ناحق بر من و شما آفت خواهد رسانید و هرگز سؤال مرا مقرون به اجابت نخواهد کرد، پس سؤال اینجا از راجهاندر نمیتوانم نمود.» مهاپرکهه از این سخن رو بگردانید و گفت «اگر چنین است این آمدن را هم موقوف ساز. محبوبهآ راجه را چه مناسب است که نزد فقیران بیاید. حالا تو خود را بر محبت راجه دور میکشی و از ما ننگ میکنی. برخیز از راهی که آمدهای برو و دیگر زنهار ارادهٔ‌ آمدن اینجا را مکن که از من رنجت خواهد رسید. اوقاتی که دربارهآ تو ضایع کردم لاحاصل محض شد. تو و منزلتی که پیش راجه یافتی همین به سبب محنت من است که تو را بدین کمال رسانیدم. الحال رفتن پردهآ دنیا چند سال دیگر موقوف کردم تا پریزاد دیگر را محنت کرده از کمال تو زیادهتر بیاموزم و به شرط بردن به پردهآ دنیا به حضور راجه او را رقصانیده و از حسن خدمت او را سرآمد همه پاتران کرده قدر و منزلتش را به نزد راجه از تو افضل ساخته به همراه خود به پردهآ دنیا برده رقص آن را به همه ms043 اهل دنیا بنمایم. تو این قدر بر خود مناز که علاجت به دست من است.» مهاسندر از استماع عتاب جوکی ترسان شده گفت که «ای استاد آنچه فرمودید بر حق و بجاست، لیکن خوب میدانید که من لاچارم و قسمی که میفرمایید از راجه شرط رفتن ننمودهام، بر آن عهد از راجه میترسم، لیکن چون شما از من خفه میشوید تاب رنجش شما [را] هم ندارم و شما هم به پاس خاطر من عرض مرا قبول فرمایید که به پردهآ دنیا رفته همین شب جمعه مرا طلب دارید

شهزاده از مشاهدهآ [چهره دلگاشای2 او و به محل خواندن او بسیار خوشدل میشد. هر قدر که شاهزاده خوشدل می گردید آن گل بر سر جوکی میبالید و به وقت مقام می جنبید. مهاشدر را از دیدن آن گل خار در پیرهن بود. متصل نگاه

پس به جوکی گفت «ای استاد غلام من به صورت زرخرید زلیخا خوش رو واقع شده. حالا این را همراه خود به پردهآ قاف میبرم و آنچه دلم درباره این غلام میخواهد بکنم شما چیزی نفرمایید که بی دماغ خواهم شد.»

پس شاهزاده را بر تخت خود نشانده به ملک خود روانه شد. چون به آنجا رسید شاهزاده را فرود آورد. شاهزاده باغی دید که در تمام عمر خود مشاهده

بیت مراخدمت تو به از ملک شاهی قدوم تو بر سر به از کج کلاهی» القصه، شاهزاده به بی رغبتی تمام او را رخصت نمود. مهاسندر بر تخت سوار شده بمعه سازندگان به مجلس راجهاندر رفت و شاهزاده از دل گرفتگی بر پلنگ رفته و دراز کشید. خادمان به لوازمه خدمت اشتغال ورزیدند و شمعهای مومی به لگنهای مرصع کار آورده گذاشتند و سفره چینی عرض کرد که «خاصه تیار است.» شهزاده از بی دماغی گفت که قسمت نمایند و خود آن شب چیزی میل نفرموده تمام شب از بی آرامی پهلو به پهلو می گردید و می گفت

شعر «ای همنشین ز حال من و روزگار من افسانهای بگوی که خوابم نمیبرد» چون دم صبح شد وضو تازه کرد فراغ از نماز نموده بنشست. تمامی خدمه آمدند و به تعظیم شهزاده سرافراز شده کمر خدمتکاری به میان جان بسته سر مو تجاوز نمیکردند و از امر شهزاده سرتابی نمینمودند. تا دو سه روز شهزاده ملول مانده آخر از هم صحبتان و خواصان مهاسندر انس پیدا کرده از تماشای رقص و استماع سرود و سیر باغ و شکار گرد کدورت از دل برفت و خوش و خرم میماند تا آن که به روز جمعه اول صبح مهاسندر به کمال اشتیاق آمده پیش

و مپاسندر روی در روی شهزاده نهاده، گفت مان خوش آز صج که عاشق ز شکرخواب وصال دست در گردن معشوق حمایل ms050 برخاست

پس میاسندر عنایات راجهاندر به حضور شاهزاده نهاده گفت «خدا شاهد صدق این مقال است که در این هفته لحظهای بی یاد تو نبودم و لمحهای از درد هجر تو نیاسودم، مرا تریاق امید وصالت زنده مردارد وگرنه زهر هجرت بود بر قتلم کمر بته

بیت رمیاست خبر گیری احباب ز احباب جانا مگر این قاعده در شهر شما نیست دوستی جنات همین قسم میبوده است، بل مشهور است که آشنایی بنی جان نقصان جان است.» مهاسندر از گلهآ شهزاده بیحواس گشته بر دست و پای شهزاده میافتاد و می گفت که «تقصیرات مرا معاف کنی که کمترین کنیزان توام،

بیت از توام از تواگر نام و گر ننگ توام به سر عشق که یکرنگ تو یکرنگ توام هر چند که راجهاندر پادشاه و خداوند ماست به ظاهر مطیع و فرمانبردار اویم لیکن دل مودت منزل من حلقهآ بندگی تو را در گوش کشیده،

بیت دل است این جنگ نتوان کرد با دل شود با هر که خواهد آشنا دل»

شعر چشمم به تو افتاد وجودم همه حک شد هر چیز که در کان نمک رفت نمک شد تیر عشق تو بر نشانه جانم رسید بی تابانه خود را پیش تو رسانیدم.»

مصرعه

دشمن چه کند چو مهربان باشد دوت لیکن من نمی ترسم»

باز پری ابرام کرده به شهزاده گفت «تو خود بگو که ms053 تو را کدام دیوزاد عاشق شده آورده است. پس عاشق چگونه معشوق خود را تنها گذاشته رفته باشد که هر که خواهد ببرد، البته او در کمین نشسته باشد.»

گفت «البته.»

پس تمام آن روز به خانه مهاسندر بماند. چون مهاسندر به خدمت راجهاندر رفت، آن پری دیوسیرت به خانهآ خود رفت و وقت مراجعت مهاسندر همراه او شده به خانهاش بیامد. بر مهاسندر بسیار شاق میشد و ناچار ضبط خود مینمود تا آن ms055 که آن روز هم ملاقات شهزاده میسر نشد و به نزد راجهاندر رفت. مرتبهآ سیم باز روزافروز همراه مهاسندر بیامد و گفت «ای مهاسندر، باغچهآ تو مرا بیار پسند آمده، هرگاه که تو به خانه خود خواهی آمد من هم همراه تو آمده تفرج خواهم کرد.» مهاسندر به دل خود گفت «اگر من هم سررشتهآ دوستی با تو نگاه دارم!»

و به ظاهر گفت «از این چه بهتر است خانه خانهآ شماست. من هم از آمدن شما بسیار خوش میمانم.» القصه، آن روز هم دیدن شهزاده میسر نیامده بی حصول ملاقات برفت و شهزاده از آلم مفارقت و جدایی غمگین گشته و مهاسندر نیز از حد غمگین گردیده، چون روزافروز به تپشخانه مهاسندر رفت مهاسندر رو نمیداد و توجهی نمینمود. آن لکاته پری به دل خود گفت که «مقرر آن شهزاده در خانه مهاسندر است، چرا که روز اول بهانه دردسر نموده بود تا من بروم چون به سبب گمان که سه روز رفتم و او را ملاقات میسر نشد خفگی آنجا را مناسب حال ندانسته در اینجا با ما طرح ملالت انداخته تا که باز به خانهاش نروم. اگر هزار درجه زیادهتر از این بیمزگی خواهد کرد بر خود گوارا خواهم نمود و رفتن خانهاش که اهم مطالب من است ترک نخواهم کرد تا که از مطلوب خود کماحقه اطلاع نیابم. چگونه گوارا سازم که مهاسندر با معشوق من نرد عشق بازد و با او عیش و عشرت نماید و من به این تلخکامی عمر خود بگذرانم؟

هم چنین نام بسیاری گرفته گفت «از این مجمع پریزادان که با نام و نشاناند کسی بیش من نتواند دم زد. جان من، فدای تو شوم. من خود این کار بسیار

ررا گذراندیم و زندهایم ما را به سخت جانی خود این گمان نبود» روزافروز تصدیق هر دو مینمود که حق به طرف هر دو است همین حالتها می گذرد اما به باطن در دل خود میسوخت و به ظاهر فرحناکی مینمود که اشکر خدا امروز به خلاف روزهای گذشته که خدا نصیب دشمن هم نکند مجلس چه خوشایند است و دلها چه شکفته است. ای مهاسندر اگر این وقت چنگ به دست من باشد غزلی برایم که بیاختیار دل من میخواهد و ms058 مناسب این مقام است.

مهاسندر چنگ را طلب داشته به روزافروز داد و او چنگ را گرفته این غزل میخواند: بنگامت پر غضب آلوده لت ای شوخوشنگ لمشب چه واقع شد که نازت میکند سامان جنگ امشب ز هر سو ساقی کافرنب شوخی است بزم آرا بود شکر خدا مجلس به از بزم فرنگ امشب کتم توبه را اقی بده جام می نای کند تکلیف می نوشی به من آواز چنگ امشب نباشد شمع را در دیدهآ پروانه ها نوری به پیش ماه رخار تواز بس باخت رنگ امشب» غرض که شهزاده و مهاسندر گاهی بر ایام گذشته تأسف میخوردند و گاهی بر حصول وصال شکر الهی به جا میآوردند و با هم به کیفیت تمام هم کلام

بیت تو گویی تا قیامت زشت روی بروختم است و بر یوسف نکویی

شهزاده از ملاحظه آن جمال بی کمال متعجب شده مرگ را از هم نسبتیش به مراتب گواراتر دیده گفت «به خدا قم میخورم که من از مهاسندر هم هیچ کار ندارم به غیر از امری که حل آن به دست مهاسندر است. میخواهم که با لطف و مدارا سرانجام آن ms060 کار از او شود والا مرا با شما مردم چه کار است.»

چون روزافروز به غایت جگرتفته بود از این سخن به غایت ناخوش گشته آتش غضبش زبانه کشیده گفت «میدانم در دل تو محبت من نیست و تو را به زور نگاه داشتن نمیتوانم که مهاسندر از من بسیار قویتر است تو را به جبر و اکراه از من خواهد برد. این خود نمیتوانم دید که تو در پهلوی مهاسندر شادکام

مصرعه

مزن فال بد کآورد حال بد نمیدانی که شهزاده گفته بود هرگاه این گل تا چهل روز خشک ماند تحقیق مرگ من شود. چون در خشک شدن هم مرگ او را یقین نباید کرد پس یک برگ گل هنوز هم تازه است. البته شهزاده جاندار است، چیزی، حرجی یا تعبی به او رسیده باشد.» هر چند آنها میگفتند ملکه آرام نمیگرفت و زاری میکرد و هر دم به سجاده میرفت و نماز میکرد و دست به درگاه قاضیالحاجات برآورده از ته دل برای شهزاده دعای سلامتی میخواند. فاما چون روزافروز شاهزاده را از باغ برد بعد یک ساعتی تمام خدمه میاسندر به تلاش شهزاده برآمدند و در تمام باغ جستجو کردند چون نیافتند به دیوزادان متعینه گفتند که «شهزاده در باغ نیست زود خبرش گیرید و پیدا سازید والا مهاسندر آمده شما را ریزه ریزهتر از دانهآ خشخاش خواهد کرد»

دیوزادان از ترس جان خود در تمام آن دشت گشته چپ و راست زمین را بجستند و مطلقا خبری یا اثری از شهزاده نیافتند. علی الصباح این خبر به مهاسندر رسانیدند که «بعد از رفتن شما روزافروز شاهزاده را گفت که دلم در این باغ بی مهاسندر وا نمیشود. ای شاهزاده، بیا تا ما و تو هر دو بخرامیم.

پس آن میوه را گرفته و انعام در طبق گذاشته به جاسوس پری داد و از خیر و عافیت مهاسندر استفسار نمود. جاسوس پری جواب با صوابش داده مرخص شده به جایی که تختخانه روزافروز بود آمده مشت زر و جواهر به حاملان تخت داده، گفت «دیروز که مهاسندر پری یک آدمزاد را که بسیار پرورده و لذیذ بود برای خوردن مهاسندر از حضور راجهاندر مرحمت شده و او از دوستی تمام خود نخورده به روزافروز داده بود آیا آن را خورد یا نخورد که هیچ اثر پوست و استخوانش در مطبخش به نظرم درنیامد آخر او را چه کرد که خوراک بسیار لطیف بود؟» حمالان گفتند که داین کم بخت همان کرد که

اول با وی بر سر تخت گفتگو کرد چون او جوابهای لاشایسته داد سر او را گرفته آویزان میبرد تا به قلهٔ‌ قاف رسید، سپس آن را بر سر خود گردانیده بر تیغ کوه بینداخت ms064 و خود شیون کنان به خانهآ خود آمده بنشست و در وقت افکندن هیچ به خاطر نیاورده حالا برای او افسوس می کند.

مصرعه

زین پیش داشت چاره حالا چه فایده ناحق آن غذای لطیف را بر باد داد، نه خود خورد و نه به ما بخشید و آن تحفه را که راجهاندر به مهاسندر و مهاسندر به این بینصب عطا کرده رایگان کرد.» جاسوس گفت «مختار بود، اگر خورد وگر نخورد.» و از آنجا روانه شده پیش مهاسندر آمده احوال شهزاده را به تمام گفت مهاسندر از استماع این خبر آه سوزناک از جگر برکشید و بیهوش بیفتاد. چون به هوش آمد تمام دیوزادان خود را طلبیده گفت که «زود شما به قله کوه رفته در هر غار و مغاک تجسس نمایید و شهزاده را خواه زنده خواه مرده به دست آورده پیش من آرید که انعام خواهم داد.» و در ماتم شهزاده مو پریشان کرده می گریست و مینالید و شیون و افغان مینمود و در حق روزافروز نفرین میکرد که «قسمی که تو عیشم را تلخ کردی به مرگ عزیزان خود نشینی و هرگز روز خوش مشاهده نکنی.» از نفرین مهاسندر در اندک مدت همه عزیزان روزافروز، سوای خواهر او دلافروز، همگی بمردند و روزافروز از غم جانکاه عزیزان خود خشک شده به صورت دیوار گردید و از حس و حرکت بازماند. اما دیوزادان که به موجب

چون از هول جان دست و پا زد هر بار به سنگها خورد دلش اندکی آرمید که شکم مار نیست بلکه غار است. پس به هوش آمده بنشست و به هر طرف دست میمالید. ناگاه دستش به بدن شهزاده رسید، حیران شد که این انبان

مهاسندر را ms067 یأس کلی از صحت شهزاده شد به های های گریست. ملکه منقش بال پری، خاله مهاسندر پری، که جهاندیده بود گفت «ای دختر، مبارک دست، جراح خاص راجهاندر، در این کار ید طولی دارد. اگر این مهم از دست او کفایت شود بعید نیست.»

همان دم مهاسندر کس به طلب او فرستاد. مبارکدست حسبالطلب آمده حاضر شد. مهاسندر او را به انعام بیکران و جایزه بیپایان امیدوار ساخته نزد شاهزاده فرستاد. مبارک دست حالت شهزاده ملاحظه نموده آهسته انگشت خود بر اعضای شهزاده نهاد و به قوت تمام میدید. آخر گفت «ای ملکه، علاج این جوان بسیار مشکل است اگر دوا مهیا شود علاج می توانم»

غرض که تا یک هفته به شادی و سرور تمام گذرانیده به صحت شهزاده شکرها به جای آورد. بعد از آن به همان طریق اول به سر میبرد. اما چون روزافروز به سبب رشک مهاسندر زهر خورده خود را هلاک ساخت خواهرش دلافروز در غم خواهر خود بیتاب بود و می گریست و لوازم ماتم داری بر پا داشت.

راجهاندر و سنگ سیاه شدن مهاسندر از نفرین راجهاندر بعد چهلم روزافروز، خواهر او دلافروز به تفتیش این معنی پرداخت که چرا روزافروز خود را ضایع ساخت و کدام غم جانکاهش پیش آمد که خود را بکشت. هر چند که تلاش کرد معلومش نشد. از قضا روزی اموال متروکهآ او میدید و خون از مژه میبارید که از میان قلمدان او چند کاغذ نوشته خواهرش برآمد که در آن مسوده اشعار طبع زاد آن پیرکفتار بود. آن را دیده به حسرت مطالعه میکرد و از سیاق آن کلام بر راز دل افروز اطلاع دست داد که بر شخصی عاشق بود. چون این خدشه به خاطر او گذشت مجموع اشعار را به نظر آورد و از عشق شهزاده و نگاه داشتن مهاسندر او را و سوختن روزافروز در هجران و بی تابی دل و هرزه گردی به تجسس شهزاده و بعد از مدتی یافتنش به خانه مهاسندر همگی دریافت کرده دیوزادان و پریزادان تابعین او را طلبیده گفت که روزافروز به خانه مهاسندر بسیار آمد و رفت داشت و دوستی کمال از او به هم رسانیده بود، آخر چه واقع شد که فیمابین خفگی چنان به عمل آمده؟ آخر چه واقع شد که مهاسندر به تعزیت مرگ او و عزیزانش قدم رنجه نکرد و در بیماری او برای عیادت کس نفرستاد بلکه در شادی مشغول مانده؟» از زبانی آنها خبر آوردن شهزاده و زدن بر قلهآ قاف و همان روز آمدن مهاسندر از حضور راجهاندر به اظهار بیماری خود به استماع آن خبر وحشتاثر

چون بر این کار عزم بالجزم نمود به کمین فرصت نشست و روزی که راجه اندر دل افروز را طلبیده به ماتم خواهرش فرمان داد که خلعت ماتمی بپوشانند عرض نمود که «عمر و دولت مهاراج در ترقی بادا خلعت ماتم از

بیت ای فلک با من عجب نقش غریبی باختی با مراد خویش بودم نامرادم ساختی» این می گفت و نوحه مینمود. عزیزان مهاسندر از جزع و فزع او را منع مینمودند که «ای شهزاده برای خدا صبر پیشه کن و چندین منال که کسان راجه در تجسس تو باشند که دلافروز همگی احوال تو را به حضور راجه از حق و ناحق گفته بر سر تو این بلای سیاه آورد و ما نیز برای همین به ظاهر خوشحالی می کنیم و به باطن می گرییم. تو هم پیروی ما بکن که مباد بر بودن تو مطلع شوند و تو را هم بکشند و ما را نیز هلاک سازند.» شهزاده گفت که «از کشتن خود باک ندارم، لیکن نمیخواهم که به سبب من گزندی به شما برسد، چرا که شما قبایل مهاسندر هستید و من ممنون احسان ویام و هر مویم زیر احسان اوست.» همه مردم شهزاده را دل آسا میدادند. از گفته آنها خاموش گشت و صبر کرد تا آن روز به پایان رسید و شب شد. شهزاده از خانه مهاسندر طنبوری برداشته و قدری داروی بیهوشی همراه گرفته به در سرای راجهاندر رفت و در میان سازندگان دلافروز خود را انداخت. چون آن روز دلافروز به داد خود رسیده و مهاسندر از میان رفته بود عوض او پیش راجه رفته و رقص کرده برگشته به تپشخانه مهاسندر آمده به جای او به ms079 خواب رفته شهزاده فرصت یافته از آن

قضا را آن شب جمعه و روز رفتن مهاسندر به نزد مهاپرکهه بود که تمام قبایل مهاسندر بر تخت خود سوار گشته و آن سنگ را معه پشتاره دلافروز بر تخت نهاده به خانه مهاپرکهه آمدند. چون مهاپرکهه آن مجمع را دید حیران شده پرسید: «امروز مهاسندر چرا نیامد و این سنگ و پشتاره چیست؟»

مردم همه قصه را بیان کردند. مهاپرکهه بر سنگ مهاسندر بگریست و به شهزاده گفت «خوب کردی که این سنگ را بمعه این قحبه آوردی. اکنون کینه این سنگ از این ملعونه بخواه»

شهزاده او را خوب محکم بسته از درختی بیاویخت و به هوشش آورد. آن قحبه چون به هوش آمد خود را از درختی بسته دید. متحیر و متعجب گشته ناله و زاری آغاز کرد. شهزاده گفت «ای دشمن خدا آنچه در حق مهاسندر به حضور راجهاندر گفتی و راجه را متغیر ساخته در حق او نفرین کرده سنگ سیاهش ساخته از پاداش آن غافل ماندهای. همه درجات او را به خود قرار داده به فراغ تمام در جایش نشستی و هیچ خیال نکردی که خدای عزوجل منتقم حقیقی است.»

مهاپرکهه قسم خورد. شهزاده برخاسته طعام تناول نمود و به جوکی گفت «چارهآ کارم کن والا نه مرا کشته پندار.»

جوکی رقعه نوشته به شهزاده داد و گفت که «تو را نزد مهاپرس، برادر بزرگ من، که استاد کندهرپسین، پسر راجهاندر، است باید رفت و خط من به او برسان که اگر او در این باب سعی کند ممکن باشد.» فی الحال، شهزاده آن رقعه را گرفته رو به راه نهاد. بعد چند روز به نزد مهاپرس رسیده مکانش از مکان مهاپرکهه هزار چند بهتر و خوشتر دید؛ برج

کندهرپسین گفت که دای استاد، به سبب ارشاد شما که برابر حکم راجه میدانم مبادرت نموده به حضور مهاراجه عرض بی گناهی او نموده التماس دعای خیر خواهم نمود. پیشتر هر چه مرضی الهی باشد به ظهور خواهد آمد.»

مهاپرس او را به آفرینهای بسیار و تحسینهای بیشمار ستوده عزمش به این کار مصمم کرده به حضور راجه اندر فرستاد. کندهرپسین در مجلس راجه رفته بر کرسی مرصع خود بنشسته بود و همه پریزادان آمده با دستههای خود حاضر میشدند و سلام مینمودند و راجه آن شب از رقص پریزادان چندان محظوظ نگشته و مجلس نیز رونق تمام نداشت. کندهرپ سین فرصت شمرده به خدمت پدر التماس کرد که «مهاسندر از روزی که به غضب سلطانی درآمده سنگ سیاه شده هیچ گاه در مجلس خاص رقص او سماع نشده و واقعی که هیچ یک از این پریزادان به صورت و کمال و سرود و رقص و مزاجدانی و ایما و فهم و سخن سنجی و خدمت گزاری به مهاسندر نمی رسد و آن تحفه روزگار به غمازی

مصرعه

تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها کندهرپسین گفت که «واقعی چنین است.» راجه گفت «در اصل آنچه راست باشد بگویید تا مفتری را به سزای عرض دروغ رسانم.» کندهرپسین معروض داشت که «جوانی ms084 از خلقت انسان بر کدام ملکه عاشق بود و او وصلت خود را به آن شخص به چند شرایط قرار داده. از آن جمله یک شرط با مهاسندر نیز وابسته بود. برای حصول آن شرط او خود را در اینجا رسانیده در خانه مهاسندر فرود آمده بود و او به سبب احتیاط مهمان محافظت از قسم دیو و پری مینمود و روزافروز بر آن جوان عاشق و فریفته گشته از وی طلب وصال نموده. چون آن شخص عشق کمال با معشوقه خود داشت به این طرف ملتفت نگردید. پری هر چند در بی ایذای او کوشید فایده نبخشید از این

بیت بر سر بیدادگر بیداد آید عاقبت تیشه کی با بیستون کرد آنچه با فرهاد کرد مهاراجه الحال چون بر بی گناهی مهاسندر شهادت پی در پی یافتند توجه خسروانه به حالش ضرور است که مجلس بی او بسیار بیمزه میباشد و این توجه صرف بر او نخواهد ms085 بود بلکه بر تمام اهل مجلس.» راجه گفت «اگر در این باب قسم نمیخوردم امکان داشت و خلاف ایمان از من شدنی نیست. اگر تمام آفرینش بر این کار جمع شوند دعایی در حق او نکنم»

پس شادان و فرحان به خانه هر یکی از عزیزان مهاسندر رفته خبر رسانیدند که «شهزاده ممتاز مهاسندر را به صورت اصلی ساخته آورد.»

همگی شادمان شده از خانههای خود در آن باغ آمدند و با هم مبارک باد می گفتند و صدقهها و نثارها بر مهاسندر میکردند و زر و جواهر بر سرش میریختند و دم به دم شکر الهی به جا میآوردند. شکر خدا که شام امید زمانه را صبح طرب ز مطلع عز و شرف دمید هر ناوک دعا که گثادند اهل راز از بازوی نیاز همه بر هدف رسید همان دم باغ را به زیب و زینت بیاراستند. مهاسندر به مقام خود رفته اجلاس نمود و از احوال ما سلف می پرسید که «مرا چه شده بود و چقدر مدت گذشته که باغ من رو به خرابی آورده؟»

مصرعه

بیت گویند وفا نماننه در عالم لیک این مجمع و خرمن وفا را نگردید اکنون در عوض تکوییها چه توان کرد؟» همگی گفتند که «ما همه زن و مرد قبایل غلام و کنیز زرخریده و آزاد کرده این جوان هتیم. اگر ما همه را به کنیزی و غلامی خود بردارد شرف دارین خود میدانیم.» لیکن چون میاسندر شنید که راجه گفته هر کس که مهاسندر را زنده گرداند به او مییخشم از این خبر بسیار خوشدل شده سر به سجده نهاد و تا دیر ادای شکر الیی نموده گفت ms091 که «دو رحمت خالق در حق من خاکسار شده؛ یکی زندگی دوباره یافتم. دویم از شر دشمنان وارسته به خاطر جمع در خدمت شیزاده به سر خواهم برد. به این نعمتهای گوناگون به کدام زبان ادای شکر نمایم.

بیت گر بر تز من زبان شود هر موبی یک شکر زصد هزار نتوانم کرده

جه در جواب آن لبکه صد سلام مرا یک جواب بس از تو» «به هر سلام مکن رنجه در جواب آن لب

راجه از شفقت تمام ms092 او را در بر گرفته نوازشها نمود و به سایر پریزادان فرمود که «ابتدای سلام به مهاسندر نموده مبارکباد دهید و بغل گیر شوید.»

القصه، شور و غوغای مبارکباد به دولتخانه راجه آن قدر بلند شد که به جز صدای تهنیت آوازی به گوش مستمعان نمیرسید. چون مهاسندر از بغل گیری پریزادان فارغ شد راجه او را نزد خود نشانده انعامات میفرمود و مهاسندر می سرایید: «عمرت دراز باد که تادور مشتری ما از تو بر خوریم و تواز عمر بر خوری»

گفت «بلی!» پس مهاپرکهه از این خبر بسیار خوشدل شده آن چاه را نشان داد و فولاد آتشنهاد آن چاه را گشوده به موجب حکم بدتر از حال سگ مرده او را کشان کشان و زجر و توبیخ کنان به حضور راجهاندر آورد. راجهاندر او را دیده به غضب گفت «ای ملعونه ازل و ابد، این چه آوای خارج بود که کردی و برای خواهر قحبه خود افترا بسته بلای سیاه بر سر مهاسندر آورده بودی. آخر خدا به عوض بی گناهی او باز او را به صورت اصلی آورده و تو را به عقوبت آن گرفتار کرده. اکنون قدر و منزلتش ببین و به آتش رشک و حسد بسوز و آماده هزارها بلای عظیم باش. ای فولاد روی این را سیاه کرده با ستونی محکم بند که بعد از این فهمیده خواهد شد.» فولاد آتش نهاد هم چنان کرد. چون از کارش پرداخت. کندهرپسین را فرمود که «شما خود بروید و شهزاده ممتاز را برابر تخت نشانده بیارید که مرا احترامش لازم است»

شدن کندهرپسین و مرحمت کردن مهاسندر را به شهزاده همان دم کندهرپسین به حکم راجه به سوی باغ مهاسندر روانه شد و خادمان مهاسندر خبر به شهزاده رسانیدند که «مهاراجه پسر خود را به طلب شما فرستاده و اینک از عقب میرسد.» شهزاده تمام باغ را به استماع این خبر تزئین نموده ms094 و همه مکانها را مفروش ساخته مسندهای پرتکلف و فرش شاهانه کرده، پردههای مخمل زردوز آویخته و سایبانهای زرکار با ستونهای طلایی و طنابهای ابریشمی کشیده و خود خلعت ملوکانه و جواهر گرانبها پوشیده بر مسند سلطنت تکیه زده و تمام خدام را دو صف بسته استاده کرده و یساولان با عصاهای مرصع به حضور استاده و پاانداز زربفت و کمخاب از نشیمن خاص تا جلو خانه گسترده،

مثنوی به سر طاوس کردار مزلف ستاده مروحه طاوس در کف کمانابرو استاده به پیشش به دست خود گرفته قوس و ترکش یکی دشنهنگاه و ماه پیکر به کف تیغ و سپر استاده بر سر سنی قدی گرفته رمح زرین به کف رستمنهادی را تبرزین گرفته گلعذاری نازپرور گلابپاش در کف نقره و زر سمنبویی گرفته عطر دان را دگر عنبرچهآ زرکار و مینا به دست شوخنرگس چشم گلدان نگار سبز در کف طبلهآ پان

تعریف اسبان هر یکی رخش قمرسیمای گردون پیکری آنکه بگرفتی به تک پیشی ز دور روزگار بادپا، آتشعنان، گل جبنه، سم خاراشکن در دو از صرصر نمودی آهوی مطلب شکار گرد راهش شوختر ms095 از سرمهآ چشم بتان دلنشین تر جلوهاش از جنبش مژگان یار کندهرپسین آن همه اشیا را گرفته به شهزاده گفت که «راجه شما را به زودی در مجلس خود طلب داشته منتظر است. این زمان وقت مدارات و تکلیفات نیست. اراده رفتن به حضور زود نمایید که مبادا در این کار عرصه کشد و آن حالت مجلس برقرار نماند. هر قدر زود تشریففرما شوند بهتر است.» شهزاده گفت «به سر و چشم.»

بیت بتان که نبت رخار خود به ماه کنند ز شرم روی تو در یکدگر نگاه کنند این حال را دیده دلافروز که با ستون بسته بود میسوخت. ناگاه چشم شهزاده بر او افتاد از سیه روییاش نشناخته متعجب گشت و از راجه عرض کرد که «دخل همچو کسان در این مکان از چه سبب است؟»

راجه خندیده گفت «شما نمیشناسید؟»

گفت «نه»

راجه گفت که «این حریف شما دلافروز است که این را به جرم تهمت و بهتان در این جا بستهام که به عوض پاداش آن در چنین مجمع آنها را عزیز و مکرم و خود را ذلیل و خوار مشاهده نماید. من بعد به سزای کردار بد خود معذب خواهد گردید.» شهزاده متبسم شده خاموش ماند و آن روز و شب شادی و رقص بود. روز دیگر راجه گفت که «ای مهاسندر مرا بسیار خوش کردی، لیکن این مجلس آخری تو بود. زیرا که من عهد کرده بودم که هر کس که تو را زنده خواهد کرد تو را به او بدهم. الحمدلله که به دست شهزاده ممتاز زنده شدی که از کمال قدر و منزلتش برابر پسر خود میدانم. فخر تو شد که نزد همچو شهزاده خواهی بود.

گفت «غلام را که حکم شده بود خبر بیارد، پس به موجب ارشاد رفته ملازمت شهزاده کرده استفسار حقیقت نموده به حضور شما آمدهام.»

ملکه فرحناک شده آنچه جواهر در بر داشت به خواجهسرا عنایت کرد و هفت دانه جواهر و هفت خوان زر سرخ به خواجهسرا داده فرمود که «به ms100 دست خود بر شهزاده نثار کن.» و خود بالای غرفه برای مشاهده تماشا رفت و تمام خلایق به استماع آمدن شهزاده و آوردن مهاسندر پری برای تماشا بر در بارگاه ملکه جمع شده بر جوانی و سخت کوشی شهزاده حیران بودند و بیاختیار در حق او دعا می کردند که «خدایا همه شرایط از دست این شهزاده سرانجام شوند و وصلت ملکه به همین شهزاده شود که در خوبیهای ظاهری و باطنی سرآمد پادشاهان دهر است.»

بیت زرکرده قدم، دزدیده نعلین به خدمت میرسم بالراس والعلین» خواجهسرا جواب شهزاده به ملکه رسانید و شهزاده هم چنان بر در سرا ایستاده چشم به راه مهاسندر بود که ناگاه به موجب حکم شهزاده شروع آمد آمد سواری مهاسندر شد و فوج و حشم و اسباب شاهانه پیش و بعد آن یساولان با عصاهای مرصع و صدای دورباش و عقب آن تخت زرین کار جواهرنگار ملکه مهاسندر با هزاران جلوه و کوکبه حشمت و پس آن سواران خوش اسبه و خوش پوشاک کتل بسته از شهر میآمدند و هر که از اهل شهر میدید حیران و متعجب می گردید که گاهی سواری ms101 هیچ یک از ملکههای آفاق به این طمطراق

بیت ما را چه حد حمد و ثنای تو بود هم حمد و ثنای تو برای تو برای تو بود»

در این خیال مالامال بود که مهاسندر از سواری فرود آمد و شهزاده او را گرفته به دیوان خاص تشریف آورد و خبر به ملکه رسید، از آنجا برخاسته به صد زیب و زینت شاهانه و تجملات خسروانه نزد شاهزاده رفته ملاقات نموده بر مسند خود بنشست. ملکه مهاسندر چون ملکه بینظیر را دید ابتدا به سلام ms102 کرده گفت «ای ملکه، شکر الهی به جا آر که حق جل و علی تو را به زوجیت شهزاده

شهزاده آن را هم بگفت. چون حساب کرد همان وقت خشکی گل ترجمان هم بود. ملکه گفت که «از این رنج صعب چگونه شفا حاصل شد؟» شهزاده گفت «به سبب ملکه مهاسندر که لاش نیمجان مرا آورده و زر و جواهر به خاک و خذف برابر کرده و به معالجان داده و خلعتها بخشیده و اندرپهل و آب حیات که ممکن نیست غیر از راجه کسی را میسر آید از راجه طلب داشته در معالجه من صرف کرد و بر خود خواب و خور تا دو هفته حرام ساخته مرا تندرست نموده و آنچه نقد و جنس داشت در شادی صحت من به دادن طعام به رعیت و تمام ملازمان راجه و انعامات جمیع طوایف پرده کوه

مهاسندر گفت «ای ملکه این حرف مگو. از مال و زر که تصدق شهزاده کردم چیزی بیش نبود و همگی مدت سعیام دو هفته بیش نبود و شهزاده به نفس نفیس برای من تنها تا مدت دراز محنت کرده و مشقتها کشیده. من از کنیزان زرخرید شهزاده نیز کمترم و تو ملکه من هستی.» ملکه گفت «باعث زنده کردن تو فقط برای تو نبود. در این معنی نیز در احسان من شریکم. غرض، مرا نیز مخلص صمیمی خود پندار.»

رفتن به شهر گنجورشاه و وزیر آنجا شدن اما، دمساز وزیرزاده که از شهزاده بر وقت طوفان دریا و شکستن کشتی علیحده شده بود و بر پاره تخته زنده مانده به لب ساحل جزیره رسید و به ترس جان در آن بیابان میرفت و از جدایی شهزاده و خیالات فاسد زار زار می گریست و خاک بر سر میریخت و تشنه و گرسنه طی طریق مینمود و آن مراحل پرخوف و خطر را به پای همت می پیمود تا آن که بعد چندی به شهری رسید که از آبادی و خوش آب و هوا[یی] رشک باغ ارم بود و رعایا همه آسوده و هل حرفه هر دم به اندوختن سود و سرمایه کیسهها پر کرده. دمساز جواهری که

بیت عشق از این بسیار کرده است و کند سبحه را زنار کرده است و کند وزیرزاده از اسب فرود آمده آن انگشتر را از زمین برداشته ms108 نام مهرانگیز بر آن مشاهده کرده در انگشت خود پوشید و مهرانگیز به اشاره طلب انگشتر خود نمود. وزیرزاده انگشتری خود از دست برآورده بالای غرفه بینداخت. چون مهرانگیز انگشتر برداشته ملاحظه کرد آن انگشترش نبود و بر نگینش نقش بود که «دمساز وزیر ممتاز.» از فراست خاموش مانده آن را در دست کرد و طرح بازی دیگر انداخت و دمساز همان جا مدهوش شده ایستاده بود، چون مهرانگیز به گوشهآ چشم نگاه کرد دید که دمساز هم چنان بر جای خود ایستاده است. دریافت که عشق در او اثر کرده و باده محبت زور نموده به کاخ دماغش زده لایعقل محض ساخته و انگشتری را که بدل کرده محض برای اظهار شیفتگی خود نشان به تو داده و انگشتر تو را پیش خود نگاه داشته و تا حال دیوانهوار ایستاده میخواند: برلب بام جلوه ده ماه تمام خویش را مطلع آفتاب کن غرفهآ بام خویش را

بیت «پشت سر راه روم از سر کوی تو برون زآنکه در هر قدمی رو به قفا نتوان کرده

و مهرانگیز نیز به گوشه چشم تا مد نظر به ms109 رفتن دمساز مینگریست. بعد از ساعتی از مجلس برخاسته به خوابگاه خود رفته دراز کشید و خانه را از یار و اغیار خالی نموده از سوز دل بر بستر میتپید و می گفت

بیت «هر دم به خودم خیال جنگ است من از دل و دل ز من به تنگ است» پس در آن انگشتر مینگریست و می گریست و نام دمساز را بار بار تکرار مینمود و می گفت

بیت «این بلای آسمانی از کجا آمد به پیش کز نزول آن به دل بیگانه گردیدم زخویش

بیت «دلی دارم میان سینهآ تنگ چو مرغ نو قفس افکنده با خویش» عاقبتالامر از بی تابی تاب نیاورده سر شام برخاسته خود را به لباس فاخره ملبس گردانیده و جواهر بیش قیمت پوشیده و خوشبوی و عطریات به کار برده بر اسب سوار گردیده زیر غرفه مهرانگیز به موجب وعده خود را رسانید. مهرانگیز نیز تنها در غرفه نشسته راهش میدید. چون چشمش بر وزیرزاده افتاده گفت «ای سنگ آسمانی از ms110 کجا بر شیشهآ دلم آمدی؟» وزیرزاده گفت که «از غربتزدگان چه میپرسی:

کنون اسیر تو گشتم به حیرتم که چه سازم، غریق لجهآ دردم جدا زیار و دیارم کنون اسیر تو گشتم مهرانگیز گفت «حالا به این طرف و آن طرف نگر تا هجوم فرونشیند، آن زمان بیا که من همین جا نشستهام. وزیرزاده اسب و خدمتکاران را رخصت نموده پیاده سیر آمد و شد مردم میکرد. چون شارع عام خالی بشد زیر غرفه آمد و صفیر زد. مهرانگیز صدا را شنیده بالای غرفه آمده کمند انداخت. دمساز از راه کمند بالا رفته با هم ملاقات کردند. مهرانگیز دمساز را برده در حجرهآ خاص خود بنشاند و با هم کلمه و کلام مینمودند. دمساز را پرسید که «ای وزیر، پادشاهت ممتاز سلطنت کدام جا میکند و اینجا آمدنت به چه باعث اتفاق شد و پادشاه تو کجا خیمه زده؟» دمساز قصهٔ‌ برآمدن شهزاده به طعنه پدر و در کشتی نشستن به یکدیگر و تباهی شدن و دور افتادن از شهزاده و به آن شهر رسیدن همه را نقل نموده بر جدایی شهزاده زار زار گریست و گفت « کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز باشد که بازبینم آن یار آشنا را» آن قدر بگریست که بیهوش شد. مهرانگیز از استماع آن حقیقت به گریه درآمده گفت «ای دمساز زود باشد که به شهزاده ممتاز ملاقی شوی.»

غرض که آن شب به کلمه و کلام به پایان رسید. چون قدری از شب باقیمانده [بود] وزیرزاده از راه کمند فرود آمده به خانه خود رفت و مهرانگیز خواب نمود. دمساز هم بر این نهج آمد و رفت داشت.

دمساز شکستهرنگی و بی تابی مهرانگیز را میدید. چون از ولوله عشق آن سخن از او بشنید دریافت که تاب خستگی نیاورده دل به مرگ خود نهاده میخواهد که افشای راز نموده خود را نیز به کشتن دهد و رهایی من ms117 از این بلا در هر دو صورت ممکن نیست، پس این غم جانکاه را در دم آخر چرا بر خود

این بگفت و برخاسته پیش مادر خود آمد و گفت «چادری به من ده که تا روی خود را پناه کرده از این خانه بیرون روم و تو امروز مرا مرده پندار» مادرش با دیگر قبایل در گرفتنش افتادند و نصیحت میکردند و او می گفت که «دست از من بدارید که اگر در بدترین زندان به صعب ترین عذاب گرفتار و معذب باشم نسبت از این خانه در پیش من بهشت برین است. همه مصائب

بیت زندگی بی تو شرط یاری نیست چه کنم مرگ اختیاری نیت» وزیرزاده دانست که مهرانگیز است. به آهستگی گفت که «تو کیستی که نوازش ستم رسیدگان مینمایی.» مهرانگیز از استماع صدای دمساز خوشدل شده گفت «ای ms120 یار دمساز! منم مهرانگیز. کنیز خریده نقد وفاداری تو.» دمساز چون یقین دانست که مهرانگیز است گفت «غمگین مباش که من تا حال زندهام و در سلامتی تو از مردن خود باک نداشتم و ندارم. اکنون اگر بتوانی چارهآ کار من کن. از اینجا برداشته ببر و تیمارم نما که سگان و شغالان مرا خواهند خورد» مهرانگیز همان دم جسد وزیرزاده را بر اسب انداخته و جلو اسب به خانه خود روان شد و او را به جای نیکو گذاشت و به تیماریاش مشغول شد تا آن که در عرض چهل روز کوفت او بر طرف شده توانا گردید. برآمدن مهرانگیز با دمساز از شهر پدر خود و رسیدن به ملک گنجور شاه

و کشتن دمساز بلای بد آن شهر را و

کشتن وزیر شهر دمساز را پس مهرانگیز آن قدر صبر نمود که دمساز قوت پیدا کرد. آن وقت اسباب سفر مهیا ساخته بمعه اموال و اثقال خود همراه دمساز از آن شهر برآمده راهی گردید. بعد چند مدت به شهر دیگر رسیدند. چون به در شهر آمدند روز کم مانده بود.

وزیرزاده گفت که «بر شما چه بلا نازل شده که در شهر را روزانه بند می کنید. هیچ دشمنی هم به نظر نمیآید که شهر شما را قتل کرده باشد.» گفتند «ما نمیدانیم. برو راه خود گیر که دروازه بدون صبح واشدنی نیست.» وزیرزاده بر آنها نفرین کرده، بیرون شهر باغ پادشاهی بود خراب افتاده در میان آن باغ رفته بار بگشاد و رخت خواب مهرانگیز بالای بام گسترانید و خود بر در آن ms121 باغ بنشست و همراهیان خود را فرمود که «محافظت اشیاء و مهرانگیز نمایند به آثین نیکو.»

چون پاسی از شب گذشت آواز شور و صدای جرنگاجرنگ از بیابان به گوش وزیرزاده خورد. دانست که برای همین بلا که حالا نزول نموده در شهر را بند مینمایند. شمشیر خود را برداشته از آنجا برآمده به طرف آن صدا روان شد. چون قدمی چند برفت شخصی عجیب با پیکر غریب به نظرش درآمد که مثل کوهپاره عازم سمت شهر بود و هفتاد سر داشت هر یکی به شکل جانور علیحده و اصل سرش شمایل عجیبی داشت و به هیچ یک از خلقت جن و انس و وحش و طیر مناسبت نداشت. پاهایش مثل فیل و دستهایش به صورت انسان و قامتش به کمال طول و در تمام گردنهایش زنگها آویخته و از حرکت او

چون حرف تهدید شدید شنیدند گفتند که «از کمین کردن و کشتن مطلق خبر نداریم. صبح که همراه وزیر رفتیم این تنها به باغ رفت تیغش پرخون دیدیم و جسم یأجوجشاه را هم چنین بی اجزا افتاده و سرهایش بر کنگره چیده مشاهده کردیم. غیر از این که قاتلش گرفته شخص دیگر دست به بدن او هم نرسانید چه جای پوست کندن و سر بریدن و چشمها برآوردن و قطع نظر جسدش آن چنان مهیب بود که دل به استادن نزدیکش یاری نمیداد.» گنجورشاه بعد تحقیق بر وزیر خشمناک شده گفت «میخواهی که تمام ملک مرا بر باد دهی و جواب یأجوجشاه صرف بر ذمهآ توست و به دیگر کس نمیرسد.»

مهرانگیز از اندرون آن سر صدا کرده که راست بگو که قاتل یأجوج شاه تویی. اگر راست گفتی خلاص شدی، والا نه جسم تو را آن چنان از غضب خواهم خایید که باریکتر از سرمه شود و زن و بچهات را نوشجان نمایم.» وزیر آن مسوده که در دل خود کرده بود اهم دانسته از ترس جان گفت «ای پادشاه، خدا شاهد حال است که من یأجوجشاه را نکشتهام. چه قدرت داشتم که کمر بر قتل او می بستم. اگر مرد میدان او میبودم این قدر مدت در خانه مینشستم؟ از تمام نگاهبانان دروازه تحقیق نمایید، در آن شب که پدر شما به

بیت اگر تیغ عالم بجنبد ز جا نبرد رگی تا نخواهد خدا من حاضرم و جواب یأجوجشاه به وجه احسن خاطرنشان می کنم و پادشاه را از این مجهله برمیآرم.» و در دم کمر بسته همراه آنها روان گردید. مردم پیشتر رسیده خبر به پادشاه

شهربه شهر و ده بهده میرفت و هر روز ده منزله قطع مینمود و تا آبادی[ای] ممکن میشد آنجا فرود میآمد. چون پیشتر روان گردید آبادیهای کم به نظر میآمدند. گاهی بعد ms141 دو روز گاهی بعد سه روز صورت آبادی میدید و از آنجا

نه کشتی دارد این دریا ونی ملاح. عجب کاراست» «رسیدم من به دریایی که موجش آدمی خوار است نه کشتید از فکر سر به زیر افکنده خیال عبور محال دیده باز عزم صحرانوردی کرد. لیکن دل به مشاهده شهر و آبادی انسانها به بال شوق پرواز میفرمود. آخر دل به توکل بسته، گفت رخت از بدن برکند و زین از اسب برگرفته آن را مطلق العنان ساخت و به غرور صنعت شناوری در آن دریای خون خوار فرود آمده دست و پا زد، اما چون به

بیت «از ناله نشد سوخته چوب قف ما فریاد که تأثیر ندارد نفس ماء چون مدتی بر این بگذشت بسیار تنگدل شده رو به درگاه قاضی الحاجات نمود واز درد دل بنالید و در خلاصی خود استدعا نمود و به عجز و الحاح از جناب الهی مدد جست. تیر دعایش بر هدف اجابت رسید.

آمدن سوداگر و خریدن شهزاده را از آن قوم و بردن به خانه خویش و

فریفته گشتن دختر او ms145 بر شهزاده و گرفتنش از پدر خویش از فضل الهی سوداگری با مال فراوان و اجناس بیپایان و اسباب بسیار و شتران پربار وارد آن شهر گردیده خرید و فروش مینمود. از قضا روزی گذارش به آن محله افتاد و مجمع مردم دیده و صدای واه شنیده قیاس تماشای بازیگران نموده به نظاره آن رفت. دید که قفس طلاکار آویخته و جانوری در آن نشسته به الحان خوشایند میخواند و مردم به گرد او جمع شده بر صدایش آفرین و تحسین مینمایند. از آوازه شهزاده مسرور شده بایستاد و در آن نگاه می کرد و در آن دم ممتاز از وحشت صحبت آن قوم به جان آمده، می خواند:

بیت سخت دلتنگ شدم خانهآ صیاد خراب کاش روی قفسم جانب صحرا میکرده

مصرعه

چون کودکی که نو به سخن آشنا شود با او حرف میزد. و سوداگر او را زیادهتر از جان خود دوست میداشت و یک دم از پرداخت او غافل نمیشد. و به همین دستور منازل و مراحل طی کرده به شهر خود رسید و در خانه خود آمده با اهل و عیال ملاقات کرده از دیدن روی

مصرعه

ای روشنی طبع تو بر من بلا شدی» چاره جستن شهزاده برای رهایی خویش از عقل و آن دختر را فریب داده مبتلای خود کردن و برآمدن از خانه آن سوداگر بمعه آن دختر و رسیدن

بیت کور به چشمی که لذت گیر دیداری نشد بشکن آن دستی که خم در گردن یاری نشد» دختر گفت که «هیچ شخصی لایق این کار به هم نمیرسد و به غیر کفو نمی دهد.» شهزاده از روی مصلحت آه سوزناک از جگر برکشیده گفت که «قوم شما زناشوهری چه میداند و مردان شما معاشرت را بو نکردهاند و یکی از صد نمیداند و الحق این قوم حیواناند این کارها چه دانند. زیرا که این چیزها وابسته انساناند.» دختر گفت «انسان که را میگویند؟» شهزاده گفت که «انسان ما مردمیم و این کارها تعلق به ما دارد»

پس گفت که «گمانم چنین است که تماشاها و خوبیهای آن ملک را دیده بازنگردی، بلکه همیشه آتجا ساکن باشی که شهری ms150 است در کمال شرافت و ساکنانش همه صاحب مروت و فتوت و هوایش روح افزا و سرزمینش طربافزا و غم زدا. هیچ کس نمیخواهد که از آنجا برآید. پس تو چگونه جدایی پدر و مادر و عزیزان خود را گوارا کنی؟» آن دختر گفت که «اگر با سوداگر ساکن غیر این ملک کتخدا میشدم همراهش میرفتم یا نه؟ دختر تا حد بلوغ به اختییار پدر و مادر است و بعد از

شهزاده گفت که «شما این قدر انسان با وصف عقلی که خدای تعالی به شما داده فکر رهایی خود نکرده اسیر مانده مثال حیوانات خود را به کشتن میدهید. باعث چیست؟» همه گفتند که «از دست ما هیچ نمیآید.» شهزاده گفت «باری بگویید که دور این احاطه سمت ویرانهای هم هست یا هر چهار طرف آبادی است؟»

گفتند «ما نمیدانیم.» شهزاده به دل گفت که «تا رسیدن مرگ که یک دم پیشتر و پستر نمیشود، با ایشان1 گفت و شنود خواهم کرد. گو بمیرم یا بزیم. از صحبت ناجنس و دیدن روی نحسشان که رهایی یافتم» پس از این ممر خاطر جمع کرده خیال نجات از دست آن قوم آدم خوار منظور داشته بر دیوار آن احاطه برآمد و چار دورش گردید و هیچ جایی غیر مسکون ندید. لیکن سمت آن نشیمن خاص پادشاه متصل دید که اگر کسی آنجا صدا زند به گوش پادشاه تواند رسید. آنجا را مشاهده کرده فرود آمد و نشستنگاه خود عقب دروازه قرار داد و حرف و حکایت آن مردم را استماع نموده در دل خود یاد می گرفت و چون برای بردن آدم میآمدند خود را به کناره کشیده و پنهان میشد تا چند مدت هم بر این نهج گذرانید و به ذهن رسا و شعور کامل

پادشاه از سؤال و جواب او سخت حیرتزده و متعجب گردیده از بام فرود آمده به دیوان عدالت رفته وزیر را با دیگر امرایان زود طلب داشته همگی به موجب حکم آمده حاضر شدند و حیران بودند که آیا چه شده که غیر وقت ms153 پادشاه برآمده به عدالت نشسته. پادشاه به وزیر گفت که «ای وزیر، من کار سلطنت را بر تو انداخته از حال رعایا غافل شدم و تو زیاده از من غفلت پیشه شدی که از نارسایی تو آن قدر به حال غربا ظلم رسیده و طغیان ستم سر کشیده آدمزادان که فی الحقیقه سوای صدای خود صفیری نمیزنند، امروز خلاف عادت یکی از آنها بر سر دیوار کله خانه برآمده همچو استغاته و زاری مینمود و به زبان فصیح سؤال و جواب کرده از وفور ظلم خون دل از دیده بر رخسار می پالود، هر گاه شدت ظلم به اینجا رسیده که جانوران به جان آمده چنین بیان نمایند حال غربا تا کجا رسیده باشد. پس از دو حال خالی نیست یا دور آخر رسیده که جانوران تظلم مینمایند یا از وفور ظلم که به حال خلایق رسیده حق تعالی برای تنبیه1 ما غافلان حیوانان را گویا گردانیده که عبرت گرفته چاه را از راه نگاه کنیم از آن وقت که کلام آن آدمزاد را شنیدهام دل در بر میتپد و به حال خود سخت حیرانم که آیا آمال این عجایبات چه خواهد بود. زود آن را طلبیده استفسار احوالش نمایی که من با او وعده کردهام که تو بر جایی نشسته باش تو را طلبیده به داد تو می رسم

تهورشاه گفت «راستی که پدر تو بسیار صاحبشعور بود و تو را خوب تربیت کرده که در هر جا از جوهر ذاتی خود عزیز و مکرم میشوی. اگر زبان ما نمیدانستی به مفت کشته میشدی و حسرت نرسیدن به کام دل میبردی.»

طلب داشتن تهورشاه سوداگر پدر دختر را از ملک او و حواله نمودن دخترش به او و ملاقات کردن سوداگر با ممتاز و سؤال و جواب کردن و

دادن شهزاده وجه قیمت خود را و روانه شدن بمعه آدمزادان

دیگر از شهر تهورشاه به طلب مطلب خود تهورشاه به شهزاده گفت که «هیچ با دختر سوداگر مألوف هستی و اختلاطی داری؟» شهزاده گفت که «با غیر جنس چه سان اختلاط توان نمود. برای استخلاص خود از اسیری حیلهها انگیختم و جز این فن دیگر خوب ندیده با او رسم مودت نموده او را شیفته خود کردم و به افسون زبانی شایق ساخته محکوم حکم خود کرده خویشتن را از اسیری رهانیدم و هیچ فعل زناشویی را به او ننمودم، بلکه اراده داشتم و دارم که هر گاه از مهم دوله راج برگردم دخترش را به کمال تکلف و دولت و حشمت برده ده چند مال به پدرش داده به رضامندی

سوداگر این قصه را شنیده شهزاده را نیز تعظیم کرده، گفت «ای شهزاده، چرا مرا از حال خود مطلع نفرمودی که خدمت تو را سعادت خود میدانستم و بیاعتنایی و تقصیری که از من درباره تو به عمل آمده نمینمودم.» شهزاده گفت «ای سوداگر، از حق مگذر، اگر آن زمان میگفتم کی باور مینمودی و ببین که این پادشاه به چه امتحان الحال یقین کرده و تا هنوز در شک بود. چنانچه از زبانش شنیدی آن دم میدانستی که برای خلاصی خود حیله می سازد و میخواهد زری که من در وجه قیمت این صرف کردهام بر باد

سوداگر او را به دست تهورشاه داد. شاه به ملاحظه او حیران مانده به وزیر گفت «ببین که تا حال در غربت هم همچو جواهر همراه خود دارد که با وصف قدرت در سلطنت نزد ما مثل این جواهر نیست و در این مدت سلطنت خود

سوداگر گفت «اگر پسند حضرت است از این چه بهتر؟»

پادشاه جوهریان را طلبیده گفت که «بهای این را قرار دهید.»

جواهریان گفتند که «این را لعل بی بها میگویند. همین قیمت است و این قیمت ندارد.» آخر پادشاه به رضامندی سوداگر پنجاه لک روپیه قیمت او را مشخص کرده تمام آن زر را به خانه سوداگر فرستاد و آن را بخرید. سوداگر قیمت جواهر و دختر خود را گرفته به شهر خود ms162 روانه شد و شهزاده چند روز مانده و جنس آدمزاد را تلاش نموده تمام را از قید رهانیده و همگی را یک جا کرده پیش خود نگه داشت. چون دیگر آدمزاد به قید آدم خواران نماند به پادشاه عرض کرد: برای کاری که آمدهام رفتن ضرور است امیدوارم که مرا رخصت مرحمت شود.» تهورشاه بسیار زر و جواهر و نقد و جنس به شهزاده داده و مردم خود را همراه نموده، فرمود که «در بندگی شهزاده سر مو تفاوت نکرده از سرحد ما به سلامت گذرانیده به سرحد آدمزادان رسانیده راضی نامه به مهر شهزاده گرفته برگردید.» شهزاده همه آدمزادان را همراه گرفته از تهورشاه مرخص گردید.

پس هر کس اراده هر جا که داشت ظاهر کرد. شهزاده به هر یک از آنها زاد راحله داده مرخص کرد و خود با معدودی چند، که خدمت او را به جان اختیار کردند، بماند. چون از رنج راه بیاسود باز کوچ نموده به اندک زمانه به شهری رسیدند که بسیار آباد و خلقش به کمال توانگری بودند و اهل حرفه به اندوختن سود و سرمایه مرفه و هر دو کانداری از ثروت دم همسری به امرایان میزد. ms163 شهر آراسته و رسته بازار پیراسته و از هر جنس خواستنی خرمنها بسته و از جوش خریداران جا بر مردم تنگ گشته. شهزاده در کاروانسرای آمده دید که همه حجره و ایوان آن سرای به نفاست تمام ساخته رشک نگارخانه چین گردیده و به زر و نقره سایبانها کشیده و در پردهها آویخته و تمام مکانات مفروش و در

شهزاده گفت «دیروز که برای ضیافت آمدید منع کردم، ابرام نمودید. لاچار رو نتوانستم کرد. برای مهر کردن راضی نامه گفتید حسبالخواهش مهر1 کرده دادم. اکنون می گویید که پیش پادشاه رفته عرض حال نمایید. ما را به این چیزها چه کار است. از راهی آمدهام به راهی میروم، همین احوال ماست.»

آن شخص گفت «بی عرض رفتن از اینجا امکان نیست.»

شهزاده لاعلاج شده به حضور پادشاه رفته با ادب تعظیم به جا آورده نذر گذرانید. چون آثار شهزادگی از اطوارش پیدا و فر سلطنت از جبههاش هویدا بود پرویزشاه اوضاع شهزاده را دریافته نزدیک خود طلبیده زبان استفسار گشود و گفت «ای جوان رعنا، رسم ما همین است که بر احوال جمیع مسافران کما حقه مطلع باشیم تا در قلمرو ما هیچ گونه رنجی به مسافر نرسد و برای همین این کار را به عهده دیگران نگذاشته خود را مرتهن و مأمور بر این کار داشتهایم. میباید که بی شایبه عرض حال خود کنی که از کجا آمدهای و به کجا میروی و برای چه بادیه پیمایی اختیار کردهای و دروغ در این هرگز مخلوط نسازی که مخفی نخواهد ماند و ناحق خجالت خواهی کشید. اینک پیش روی تو میزان عدالت آویخته است. اگر از تو دروغ صادر خواهد شد همان دم پلهآ تو سبک خواهد شد و تو را به سبب اصدار این فعل دروغ از من رنجی خواهد رسید و

پادشاه همان دم به وزیر حکم فرستاد که تیاری شادی آمدن شهزاده ممتاز به قسمی نمایند که تمام اهل شهر از ادنی و اعلی در این شادی شریک باشد و حکم کن که «تمام رعیت در خانههای خود نیز دهلزن و شادی کن باشند و به همه اهل شهر طعام شادی بده و خزاین من را صرف خیر وخیرات و طعام و انعام ساز و جمیع اهل نشاط آمده حاضر شوند و همه ارکان دولت اهل و عیال

و ملکه ماه عذار زبان ارشاد بند نموده در عجز و الحال می کوشید. شهزاده گفت «تقصیر غلام معاف، به جانم از ملامت این قدر ناحق مزن ناصح

حق مزن ناصح که آتش را کسی چندان که کاود تیزتر گردد الحال لطف زندگی غلام و کیفیت زیست در گرفتن ملکه بی نظیر است.»

رباعی شاها تخت تو داشت چون تاب گهر گشته است ز لطف حق چون باب گهر گر تخت سلیمان شده از باد روان تخت تو روان میشود از آب گهر و آن تخت بی حمال خود به خود بر روی هوا میرود. و از پردهاش که از مروارید بافتهاند از تکان راه که به هم میخورند آواز دف و نای و چنگ و تال و طنبور و رباب و غیره برمیآیند و هر گاه آن را از راج رانی به جبر بگیرم یقین ست که همه این صفات از او زایل خواهند شد و بی این چیزها لاحاصل محض است؛ مگر آن را به لطایفالحیل به کمال خوشی راج به دست آریم که وقت دادن چین به ms171 جبین نشود. شاید که فایده بخشد و آن عجایبات در او ماند.»

شهزاده این را شنیده و روی ترش ساخته خاموش بنشست. پرویزشاه از خفگی شهزاده دریافته، گفت «ای ممتاز غم و غصه مخور و چند روز پیش خالهآ خود به عیش و عشرت بگذران تا من اسباب سفر خود را درست کرده و تو را همراه گرفته به حصول آن به شهر گنگ وج که آخر سرزمین مشرق و تخت گاه راج است کوچ نمایم و در آنجا قسمی که مصلحت باشد آن تخت روان را طلب نمایم و به هر وضعی که مناسب آن محمل باشد بگیریم تا صفاتش برقرار و کیفیتش باقی ماند.»

راج رانی به استماع این خبر وزیر خود را طلب داشته، گفت «هیچ شنیدی که پرویزشاه با فوج خود به سرحد ما رسیده،

نظم کنون خامه نه گیر خنجر به کف که دشمن پی کین برآراست صف همان به که ما خود کنیم ابتدا به خانه نشتن نباشد روا

چون راجرانی این خبر شنید، گفت «معلومم شد که این همه فتنه به سبب ممتاز بر پا شده و من از این سخن خبر دارم و از مدعای او آگاهم.» القصه، بعد چند روز هر دو لشکر رو به روی هم دیگر فرود آمدند و پرویزشاه پیغام فرستاد که «ای راج رانی ما را به ملک و مال و شهر و ولایت تو هیچ کاری نیست. لیکن آگاه باشی که ملکه بینظیر برای وصلت خود به شهزادگان شرطها به میان آورد، چون سرانجام آن را کردن نتوانستند گردنشان را زده منار1 و دیوار ساخته و فرزند ما شهزاده ممتاز، پسر شاه بلنداقبال، به عشق او مبتلا گشته خود را به هر قسمی که شد به شهر ملکه مذکور رسانیده و از هجوم عشق او همه

بیت ز جنگم متران که از کارزار دلم بشکفد همچو گل از بثاره چون این پیغام به پرویزشاه رسید در جوابش گفته فرستاد: «اگر این تخت به واقعی از جدایی تو بیخاصیت است ما را با خاصیتش بردن ضرور. پس لاچار میباید که معه شما ببریم. در این صورت نیز سر صلح زیاده از جنگ داریم شما وصلت خود را با شهزاده ممتاز قبول فرمایید که در حسب بهتر از این در ربع مسکون نیست و در فتوت و مروت لاثانی است و در جرئت و حمیت سرآمد اهل روزگار است. چنانچه میدانید کفوی بهتر از این برای شما پیدا نخواهد شد ms176 و میدانید که هیچ چیز جز خدای تعالی بی جفت نیافریده و وحدانیت خاصهٔ‌ جناب اوست و این کار هم برای شما بهتر است و هم برای ما. اکنون در ناقبولی این امر لاچار برای اجرای کار زنده گرفتن شما منظور افتاد به همین قسم خواهیم جنگید که شما را زنده اسیر کرده معه تخت روان ببریم. در این صورت خواه زنده بمانیم خواه سر ببازیم و بی حصول این دو امر رفتن ما ممکن نیست و شما را نیز در این باب اندیشیدن اولی است نیکی را از بدی فرق نمایید و مآل کار را اندیشه کنید و گفته مرا که سراسر برای شما سود است اختیار کنید.»

به شرط زیردست کردن شهزاده او را به الزام علوم هفتگانه و گرفتن

شهزاده رانی را به ادای آن شروط چون این پیغام به راجرانی رسید امرا و وزرای خود را طلبیده به خلوت مشورت نمود که «پرویزشاه این پیغام فرستاده است در باب صلح و جنگ چه صلاح و کدام کار بهتر واولی است.»

جملگی یک زبان شده گفتند که «هر چند از جنگ پرویزشاه و روکش شدن با او نمی ترسیم و به اسباب ظاهری مقاومت میتوانیم نمود و فوج ما هم به افضال الهی به کثرت است و اکثر جوانان کارآزموده و سرگروههای جنگدیده و گرم و سرد روزگار چشیدهاند، لیکن به اسباب جنگ و ظاهر به سامان پرویزشاه نمیرسند که هر یکی چون شیر نیستان و پیل دمان است. هر سپاهی یکه بهادر و هر جماعهداری شجاع و دلاور و هر سرگروه چون رستم دستان و هر سالاری اسفندیار زمان که آب شمشیر خون آشام را از دم آبی بیش نمیدانند و معرکه رزم رستم را مجمع بزم میشناسند و خون خوردن شراب ارغوانی شمارند و سرهای به خون غلتیده نقل رنگین نامند و امرایانش همه رزمفرسا و شیران دشت هیجا و پرویزشاه خود اشجع ms177 روزگار و بهادر روز کار است. ینادری که گر از آب تیخ رود شود به لاهراس شناور شود در آن چونهنگ

بیت گر در صف هیجا تن تننا به درآید صد مرد قوی پنجه به هر حمله رباید اگر پرویزشاه به هیچ وجه صلح ننماید و جز به خونریزی ما آرام نگیرد آن زمان از لاچاری صف کشی لازم است و هرگاه به آشتی پیغام نفرستد ناحق سر خود را به گاز دادن و زن و بچه را اسیر کردن و خانمان را به خاک تیره برابر کردن و مال اندوخته را به مصرف دیگران دادن و ملک موروثی خود را به دست غیر سپردن و عیش و عشرت خود به غم و آلم بدل کردن و جان عزیز خود را مفت درباختن و جسد نازنین را در طعمهآ تیغ آبدار ساختن و برای گرگان [و] شغالان سور مهیا کردن و به جهت اهل وعیال خود خرمن ماتم و غم انباشتن چه ضرور و کدام خردمندی است

فرد ز کنکاش میگویمت بودرنگ

گکه از بهر تو صلح بفتر ز جنگ و در قبول امر وصلت اختیار به دست ممتاز است.» رانی چون ضعف گفتار سرداران بشنید و بی دلی امرایان به جنگ دید، جواب صلح آمیز به پرویزشاه فرستاد که «من نیز از جنگ به صلح مایل و از فتنه خیزی

بیت سخن را به انصاف گفتن خوش است کزین زیست با ننگ مردن خوش است پرویزشاه چون پیغام راج رانی شنید گفت که «آنچه رانی گفت بسیار خوب و بجاست و این را نامستحسن دانستن صریح بی جاست

اظهار ساختن راج رانی علوم هفتگانه را و جواب دادن شهزاده هر هفت

علومش را به حضور دو لشگر و راج رانی را لاجواب کرده

به عقد خود در گرفتن و به شهر ملکه بینظیر آوردن چون روز دوم صبح بردمید، به موجب قرار نقیبان هر دو لشکر خبر به مردم رسانیدند که همگی سوار شده به میدان صف کشند و تماشای کمالات راج رانی

مثنوی بزرگی سزای خدایی است کو به یکتایی خود گرفته غلو بگواین سخن را به صوت جلی که الله اله است واحمد نبی وصی به حقش به روز غدیر مقرر شد از حکم رب قدیر سر را به گریبان فرو برده راستی را پیشه کن و بگو که از روی علم کدام دین حق وکدام دین باطل است.» غرض آن چنان دلایل و برهان متین گذرانید که رانی از خواب غفلت کفر بیدار شده و شعشعهآ نور آفتاب دین از روزنه چشم یقین بر آیینهآ نهان خانه دلش تافت. زنگ ظلمت کفر از نهادش به دررفته دست به دامن دین متین زده از اهل توحید گردید و از مسلمین لشکر آواز ms182 تکبیر به فلک اثیر رسید. پس شهزاده بحث چهارده علوم از روی علم آن قدر نمود که رانی لاجواب گشته و به عجز خود اعتراف نموده به علم شهزاده قایل شده برخاست. و هر دو لشکر به چشم خود دیده و به گوش خود این بحثها شنیده بر وفور علم شهزاده آفرینها

مردم لشکر جانبین جملگی بر جای خود بیهوش استاده گوش دل به سوی آواز شهزاده نهاده و اکثری در عالم بیخودی بر زمین افتاده و بر آن صدا دل از

شهزاده به سبب عجز او را گذاشت و هر دو بر روی آب آمدند و مردم درستی نفس ممتاز و کشاکش نفس راج رانی را مشاهده نموده دانستند که در این علم نیز ممتاز بر رانی غالب خواهد شد و آن هر دو نهنگ بحر شناوری دست هم دگر را گرفته باز شروع شنا نمودند، لیکن به سبب تنگی نفس و ماندگی به هم رسانیدن دست و پای رانی در اکثر صنعتها با شهزاده هم سری نتوانست کرد، معترف گشته از آب برآمدند. مردم جانبین شهزاده را تحسین و آفرین نمودند و هر دو فوج با سرکردههای خود به لشکرگاه خود رفتند و پرویزشاه نواختن کوس شادی فرمان داد.

روز پنجم، نیز به دستور اول جانبین مجمع نموده و پهلوانان دشت کمال، یعنی شهزاده و رانی، به میدان آمده رخت از بدن برآورده اول شروع ورزش نمودند و

روز ششم، رانی آن آیینه را گرفته به میدان آمده پیش صف لشکر خود بایستاد و بر شهزاده سبقت نموده آن آیینه را بنمود. هر کس که از اهل دو لشکر دیدند زبان به توصیفش گشادند و بر نازکدستی آن داد تحسین میدادند و همگی به توصیف نقاشیاش تززبان و جملگی به مشاهده نازی کاریاش چون عالم تصویر حیران. رانی چون شور آفرین از چپ و راست شنیده و ثمرهآ آفرین از نخل صنعت خویش به کام دل برچید رو به شهزاده کرده گفت که «ورق نقاشی

و آنها که همیشه از آن آبگیر آب میبردند از نظاره سبزه و گل متعجب بودند که شباشب این همه از کجا پیدا شد. میخواستند که رفته آن را ببینند چون تصویر رانی در آن چمنستان دیدند از آن خیال بازگشتند و با هم گفتند که «رانی برای نشستن در این گلزار فرود آمده.»

بیت بر سرای نقش آب و سبزه و گل بتهای همچو تو نقاش چابکدست در عالم کجاست آفرین صدهزار آفرین بر تو و بر استاد تو که در هر فن سرآمد استادان زمانت ساخت.» چون رانی به عجز خود اعتراف کرد مردم دانستند که این نقش کردهآ شهزاده است، آب و سبزه و گل و رانی نیست.

شهزاده دست بر سرش نهاده تسلی و دلآسا داد و دلبری بسیار کرده از مشاهده این حال هر دو لشکر خرسند گردیدند و پرویز از فرط شادی در جامه نمی گنجید و بر شهزاده طبقهای زر سرخ و مروارید ناسفته با دیگر جواهر به دست خود نثار نموده در برش گرفته بوسه بر سر و رویش داد و آفرین و تحسین کرد و در همان جا ترازو ایستاده کرده شهزاده را به زر و جواهر درکشید.

در لشکر پرویزشاه مردم هم دگر را تهنیت و مبارکباد می گفتند و سرکردها نذر به پادشاه می گذرانیدند و شهزاده را نیز نذرها گذرانیده مبارکبادی به جا می آوردند. پس پادشاه و شهزاده شادیانه نواخته راج رانی را همراه گرفته به خیمه خود داخل گشتند و رانی را در محل خانه خود فرود آوردند. چون ملکه ماهعذار راجرانی را بدید گل گل بشکفت و سجده شکر الهی به جا آورده او را بر مسند پهلوی خود بنشاند و خاطرداری و دل جویی میکرد، ناگاه شهزاده ممتاز از در درآمد، بی تابانه از مسند برخاسته به سوی شهزاده دوید و گرد گردش گردیده تنگ در برش کشید و بوسه بر سر و رویش میداد ms192 و خندان خندان شکر الهی به جا میآورد و شادان شادان از دست جواهر نثار میکرد و دستش گرفته در خیمه آورد و به پهلوی رانیاش بنشاند و هر دو را ملاحظه مینمود و به انبساط تمام خوشحالی میکرد و حکم طعام به مساکین و زر نقد به محتاجان و مسکینان آن سرزمین فرمود و به همه سرداران لشکر خود و امرایان راج رانی خلعتهای موافق مراتب هر یک عطا و ارزانی فرموده سرافراز ساخت.

حاصل کرده رسیدن به منزل مقصود و بهرهاندوز شدن به

وصال ملکهی بی نظیر القصه، چون راج رانی به دست شهزاده آمد وزیر رانی را که به دین و دیانت و عقل و فراست ارسطوی زمانه بود، رکن الدوله بهادر خطاب داده همه ملک گنگوج را به تصرف و حکم او سپرده فرمانروای آن ملک گردانیده گفت که «سال به سال زر سرکار والا معه کاغذ جمع و خرج ارسال داشته باشی و از احوال رعایا و برایا باخبر بوده همیشه در آبادی ملک کوشش کنی و سعی نمایی.» رکن الدوله به جان قبول نموده آن ملک را به حیطهآ تصرف خود درآورده و شهزاده را از این کار دل جمعی تمام نموده به خدمت پرویزشاه، خالوی خود، معروض داشت که «چون مدعای من به حصول پیوست ماندن من در اینجا محض بیفایده است و رفتن به مقصد اصلی سراسر سود و بهبود.» پرویزشاه همان دم به میر منزل خود حکم فرمود که پیش خیمهآ به طرف شهر پرویزشاه ببرد. و شهزاده به داروغه فراش خانه راج رانی فرمان داد که «خیمهآ ما از لشکر پادشاهی پیشتر برده به فاصله قلیل استاده کنید.» روز دوم، پرویز شاه با فوج خود [و] شهزاده معه خدم و حشم و اسباب سلطنت راجرانی سوار گردیده و تخت روان رانی را همراه سواری ملکه ماه عذار، خاله خود، کرده کوچ نموده با هزاران هزار انبساط داخل خیمههای ms193 خود گردیدند و به خوشدلی و خرسندی آن راه را طی کرده به مقر سلطنت پرویزشاه رسیدند و

بیت یلان غرق آهن ز حد بیشمار چو صورت که گیرد در آیینه جای1 تهورشاه از استماع این خبر سر به گریبان تفکر فروبرده وزیر خود را طلب داشته گفت که «خیل آدمزادان با مجمع و انبوه تمام به سرحد ما رسیدهاند و طرفهتر این که سامان جنگ همراه دارند و حرف شهزاده ممتاز بر کرسی نشست که آدمزادان نیز سلطنت و پادشاهی میکنند. الحال پادشاه آدمزادان وارد ملک ما گشته چنین معلوم میشود که از آن آدمزادان که رها کردیم به پادشاهان خود رفته استغاثآه نموده برای انتقام به سر ما لشکر کشیده میآیند. اکنون چه باید کرد و به کجا طرح جنگ باید انداخت؟»

هل شهر از مشاهده آن حیران و متعجب گشته با هم می گفتند که این تخت عجب چیز عجیب و غریب است که هیچ گاه به دیدن کسی نیامده. هزار آفرین بر این شهزاده که همچو عجایبات را برای ملکه آورد. غیر از این شهزاده مقدور هیچ بشر نبود. اما چون شهزاده به این غرایب از زیر قلعهآ جمشیدشاه، پدر ملکه

بیت «بیا بیا و قدم بر دو دیدهام بگذار که انتظار قدومت کشیدهام بسیار

و شهزاده به آهستگی و شایستگی تمام گام به گام میآمد. ناگاه نشانههای سواری شهزاده به نظر ملکه بینظیر و ملکه مهاسندر جلوه گر گردید. از نظاره آن قریب بود که شادیمرگ شوند و دم به دم شکر الهی مینمودند که فیل سواری خاصه شهزاده جلوه گر گردید. همان دم ملکه مهاسندر به اشتیاق تمام به خواندن این غزل اظهار شوق نمود:

غزل «آنکه رشک بت چین است، این است و آنکه غارتگر دین است، این است سرکشی، یارکشی، بدخوی که به ما بر سر کین است، این است ناصحا زود بیا و بنگر که بلای دلم این است، این است»

ملکه بینظیر متبسم شده، گفت که «این وقت محبت تو جوش زده.»

ملکه مهاسندر گفت که «من سوای کنیزی شهزاده امر دیگر ندارم و نمیدانم و تو زوجهآ او هستی. هر چه بگویی سزاست و آنچه بکنی رواست ms200 و ما را همین انقیاد واطاعت او رواست.»

در این گفتگو بودند که شهزاده به جلو خانه رسیده از فیل فرود آمده بر تخت سوار شده داخل دولت سرا گردید و همان طبل و چوبدست را طلبیده بنواخت.

القصه، شهزاده با هر سه ملکه به عیش به سر میبرد و داد خرمی و کامرانی و خرسندی و کامرانی میداد.

جلد دوم به اختتام رسید

عرض کردن او و رفتن شهزاده به آن سمت و راه غلط

کرده افتادن به دره کوه و طعمهآ اژدها شدن چون چند روز بر این منقضی گشت شهزاده سرداران فوج پرویزشاه را طلب داشته به هر یک موافق منصبش خلعت داده و به تمام فوج زرها بخشیده و عریضهای برای پرویزشاه و ملکه ماهعذار مشتمل بر رسیدن خود به خیریت به شهر ملکه بی نظیر و اشتیاق قدم بوس و حسن خدمت سرگروههای فوج به شرح و بسط نوشته به سپهسالار سپرده رخصت کرد. فوج و حشم خود را به جایی که فوج قدیم فرود آورده بود نگه داشته و کارخانجات راج رانی را در مکانی که کارخانههای ملکه مهاسندر بود گذاشته از هر باب دل جمعی کرده کمر همت به آوردن چهپرکهت، یکدانه مروارید ملکه جهانبانو، بست و از ملکه مهاسندر پرسید که «از ملک دیو ارنائیس خبری داری که به کدام سمت است تا از رفتن بی سروپا رنج بیهوده نکشیده راه ملکش گیرم» ملکه مهاسندر گفت «ای شهزاده، ملک آن دلسیاه به طرف مغرب است و در میان پردهآ دنیا و سرحد آن دیو کوهی به نام برزخ هایل است و اگر آن کوه در میان نمیبود آن دیو نام آدمزاد را در دنیا نمی گذاشت، لیکن به سبب صعوبت

مصرعه

دشمن اگر قوی است نگهبان قویتر است آوردن تو که را یارا ms205 بود و در خیال می گنجید که راجهاندر تو را از خود جدا خواهد کرد، چون وقت آن دررسید به چه آسانی شد.» مهاسندر گفت که «ای شهزاده، یقین دارم که عرض مرا نخواهی شنید، والا تا ممکن بود مانع میشدم، و اکنون دل بر یاری خدای کارساز بسته خود را تشفی میدهم که انشاء الله تعالی در چند روز به فتح و فیروزی کامیاب شده تشریف خواهی آورد.» و زارزار می گریست. شهزاده او را دلبری و دل آسا داده می گفت که دل بد مکن که عنقریب است که از این محنتهای دو روزه که به یک چشم زدن آخر خواهند شد در ایام شادی به طریق نقل یاد خواهم آورد و همیشه به عیش و

بیت «آتش به دل از گرمی این مرحله دارم پا بر سر گنج گهر از آبله دارم» و هم چنان گاهی به نشیب و گاهی به فراز میرفت و چندی در آن زمین سنگلاخ روان بود و از ثمر کوهی اوقات گذاری مینمود. بعد مدت به سر صعب دره که ملکه مهاسندر نشان داده بود رسید و آن را به نشانهآ نهایی که گفته بود درست دیده و یقین حاصل کرده خرسند گردید و موافق قوه بار برداشتن خود میوه درختان چیده به طریق زاد راحله بر پشت بسته پا در آن دره نهاد. چون پارهای راه برفت زمین پست و بلند پیش آمد و در هر گامی صد نشیب و فراز داشت. گاهی سنگ به پای شهزاده میخورد و گاهی پا بر سنگ و از آن زد و خورد خون از پاهایش جاری بود و هم چنین میرفت. هر گاه بسیار مانده میشد بر فراز سنگی نشسته و آن ثمرها را از پشت گشاده قدری میخورد و نفس درست کرده باز برخاسته راهی میشد.

در این خیال بود که یک مرتبه تفرقه در آن ماران به نظر درآمد و هر یکی به خود ترسان و لرزان می گریخت و از طرفی به طرفی میدوید و در یک

سیمرغ عاجز و حیران بود که به کدام بچه دهد و که را از خود آزرده سازد. ms209 صبر کرد تا مادهاش که برای تحصیل طعمه رفته بیاید و یکی را طعمه او دهد و دیگری را من بخورانم. در همین فکر بود که مادهاش بی طعمه برگشته به سیمرغ خطاب با عتاب کرد که «بچههای من از گرسنگی قرین به هلاکت رسیدهاند و فریاد میکنند و تو طعمه آوردهای و به ایشان نمیدهی. صدای فریاد ایشان در کوه قاف شنیده ترک شکار نموده راهی شدم که آیا چه بلا بر سر بچهگان من

بیت کر زن سان نعانده زنده ای جان د به مردن نه گر جان بر شدن میبودت این حالت چرا گشتی، و باز از فضل الهی قویدل شده به خیال میآورد که «اگر مرگت میبود از صعوبت شکم اژدها نمیزیستی و اکنون که از این چنین مصائب اثری نیست چرا دل بر مرگ نهی. کریمی که از شکم اژدها تو را زنده برآورد الحال نیز صحت میتواند بخشید. زنده برآمدن از شکم اژدها دلیل است بر زیستن تو. دل بر خدای خود دار و قدرتش را مشاهده نما و از درگاه آن حکیم علی الاطلاق به خیال دل باش روگردان مشو.» پس از این دلدهی خود تسلییاب شده دغدغه مرگ از دلش به دررفت و دلش از تپیدن آرام یافت. اما بچههای سیمرغ که آن اژدها را خوردند زهرش به کمال شدت قاتل بود. هر دو بچه سیمرغ از اثر آن کبود گشته قریب به مرگ رسیدند. چون روز روشن شد سیمرغ بچههای خود را به حالت ms211 نزع دیده فریاد برآورد. مادهاش گفت «اگر حیات اینها میخواهی برو و آب حیوان بیار تا اینها را بخورانم و این اثر زهر دفع شود»

چون صبح طالع شد و سیمرغ از خواب برخاسته برای تلاش معاش خود از آنجا بپرید شهزاده خود را در پنجهاش به گرفتن آن رسن آویزان ساخت و سیمرغ به کره هوا بلندپرواز گردید. شهزاده از ترس چشمهای خود را بند نموده و رسن را از بیم رها شدن محکمتر گرفته بود. چون سیمرغ به مرکز پرواز خود رسید از آنجا هر طرف نظاره کرده مرغزار و آب و سبزه دیده رو به آن سمت کرده ms213 قصد فرود آمدن نمود. شهزاده اراده او را دریافته چشم بگشاد و در کمین شد که جای محفوظ ملاحظه کرده پیش از فرود آمدن سیمرغ به زمین رسد. چون سیمرغ از بالای ابگیری که بسیار پهناور و عمیق بود گذاره کرده قصد

مصرعه

چرا کاری کند عاقل که بازآید پشیمانی» در دم بغرید و نعرهای بزد که صدایش در تمام آن صحرا پهن شده و هزارها خرس دویده آمدند و شهزاده از هیبت آن صدا از خواب برجست و هزارها خرس را بر در آن غار استاده دید. حیران و متفکر گشته که دفع اینها به چه طور توان نمود که قسطاس جمیع خرسان را یک جا کرده و خود پیشتر از همه اراده داخل شدن آن غار کرد. شهزاده به فراست دریافت که «این خرس سفید صاحب این خانه و سرکرده این مجمع است و ظاهرا تو را دشمن قیاس کرده به دفع تو مجمع نموده. پس به دشمنی و مخاصمت برآمدن از این قوم مشکل است. بیا طرح آشتی با اینها بینداز.» این خیال بسته و خرسان را مسخ دانسته و از حرکات انسان وقوف این قوم از زبان اکثری شنیده شروع مدارا نمود و ms215 سلامی به آن خرس کرده در غار خود را به کنجی کشید. قسطاس خیال کرده که «این قوم آدمزاد به زور و قوت خود در اینجا نیامده و سر مخاصمت با ما ندارد و خدا داند که به چه قسم در اینجا افتاده زیرا که از عجز او ظاهر میشود که بیتاب و توان است و به این

و نامه فرستادن شهزاده به دست او به ملکه جهانبانو،

بنت شاه زرین کلاه، در باب استخلاص او از قید دیو ارنائیس

و اراده کردن کشتن آن دیو لعین ابلیس پر تلبیس را چون شهزاده را قسطاس خرس مقید کرده برفت شهزاده از شکاف آن ملاحظه نمود و از رفتنش یقین کامل حاصل کرده بر آن سنگ دست بزد. چون تعویذ مهاپرس جوکی در بازوی شهزاده بسته بود و به برکت آن قوت صد مرد توانا داشت آن سنگ را از در حجره دور کرده برآمد و پیش آن حجره که آن خرس را نشانده اندرون رفته بود بیامد و به دل گفت که «اندر این حجره رفته باید دید که چه چیز است که خرس خود رفت و مرا مانع شد.»

بر درش نیز سنگ گذاشته دید آن را هم برداشته پا اندرون نهاد. دید که باغ تحفه پر از گل و ریاحین است و چمنها سرسبز و گلها شاداب و آبها جاری و فوارهها سرکشیده و حوضها ملبب و سرو و شمشاد بر ms217 لب آن جویبار سایه افکن و درختان سایهدار به سان عاشق و معشوق دست در گردن.

مصرعه

تو بگو کیتی و نام تو چیست؛ که گاهی در این مدت گذار انسان در این مکان چنان آزاده نشده و گاه گاهی اسیروار مقید به صد گونه عذاب و مصیبت و صد هزار عقاب و آفت میآید. باری تو چه سان از دست این چنین بلاهای پیشین نجات یافته و خاک در نظر اینها انداخته وارد اینجا شدی؟» شهزاده گفت که «آرام جان

ابیات کی را که ایزد نگیبان بود اگر عالمش دشمن جان بود دو عالم به قتلش شود بل به هم سر موی کندن چه امکان بود قصه من بسیار طویل است.»

آرام جان گفت «هر چه باشد بگو. دو بیدل را به هم احوال گفتن بیت بود به از ذر نایاب سفتنه

بیت دو دل یک شود بشکند کوه را پراکندگی آرد انبوه را»

شهزاده از آنجا برخاسته بیرون آمد و سنگ آن در را محکم کرده و در حجرهآ خویش رفته و سنگ آن را نیز به جایش گذاشته بنشست. ساعتی بر آن نگذشت که قسطاس بیامد و اول بر در حجرهآ شهزاده آمده قدری از آن میوه که با خود آورده بود از شکاف آن سنگ به درون ریخته گفت که «چون تو با من دوستی کرده بودی همیشه خورش تو خواهم رسانید و تا دم زندگی به همین حجره عمر خود بگذران و خیال رهایی خود را از سر بنه. معلوم میشود که عمرت هنوز باقی است که در اول با من آشتی ورزیدی و دوستی اظهار کردی و

مصرعه

بیت بگذار تا بمیرم از سوز آتش هجر یا از وصال جانان آبی بر آتشم زن» قسطاس گفت «زندگی بر من تلخ مکن و شب را به آرام به سر کن و چیزی بخور و کفاره قسم من خواهم داد.» گفت «اگر سر مرا از تن جدا سازی عین راحت است و بی او طعام خوردن در کمال کراهت. قسطاس جزع و فزع و منت و عاجزی از حد گذرانید و آرام جان به هیچ وجه قبول نکرده دم به دم در زاری و گریه میافزود. چون از بی آرامی آرام جان، آرام جان قسطاس برفت، لاچار همان دم کمر بسته برای حصول مدعای رخصت و پروانگی به نزد دیو ارناثیس رفت و شهزاده چون مشاهده نمود که قسطاس غیر وقت به این اضطراب و اضطرار رفت معلوم کرد که آرام جان به موجب وعده خود با خرس پیش آمده برای حصول رخصت بی تابانهاش به در کرد. فی الحال از حجره برآمده پیش آرام جان رفته صورت واقعه پرسید. گفت «آن قدر حیله کردم و بدان سان عاجز ساختم که همین دم برای رخصت گرفتن

سواد نامهآ شهزاده که به ملکه ms225 جهان بانو نوشته فرستاد سرنامه به حمد آن خداوند که دلها را به خوبان داد پیوند آن مهر سپهر خوبی و آن ماه محبوبی، آن اختر برج ظل اللهی و آن گوهر درج شاهنشاهی، آن جهانبانوی بیشک و ریب و آن سراپا هنر مبرا از عیب، دایما بر مسند فرمانروایی زینتبخش و زیب آور باشد. از جانب مشتاق وصال، شهزاده ممتاز پسر شاه بلنداقبال. بعد تمنای دیدار فرحت آثار و شوق وصال آن سلالهآ عالی سلطنت واضح رای سجنجل اقتضای باد که این بندهٔ‌ درگاه صمدیت که خود به طعنهٔ‌ خداوند مجازی به طلب ملکه بینظیر رهنورد و بیابان گرد کرده بعد مصایبات بسیار خود را به مقصد اصلی رسانیده و از ملکه در باب وصلت شروط چند شنیده که پیش از آن شاهان روزگار و راجهزادهای بااقتدار به عجز گراییده جانهای عزیز خود درباختند و با وصف مکنت و حشمت به سبب صعوبت آن نپرداختند و این مجموعه غرت و جمعیت آنها را به سمع رضامندی شنیده قبول کرده و قدم همت به حصول آن زده به فضل الهی دو شرطش را چنان که بایست به جا آورده و شرط سیومش که بردن چهیرکهت یکدانه مروارید آن در دریای سلطنت

ابیات «یک جوانی به وجود آمده در خلق خدا به مروت، به فتوت، به شجاعت، به سخا به نسب ابن شهنشه به حسب فخر جهان ز علوم وز کمال و ز فنون و زوفا ای ملکه، همان شهزاده مرا این حیلهها تعلیم نمود که قسطاس لاچار شده از دیو ارنانیس پروانگی بلاقید برای من آورد و به طفیل آن ملاقات من و تو دست داد والا نه تا حال چرا به وقوع نیامد.» ملکه گفت که «در فرستادن تو او را چه حاصل خواهد شد» آرام جان دانست که افسون کارگر افتاد. معروض داشت که «سراپا برای حصول خود این کار کرده که پیغام و سلام او را به حضور تو و رقعه و جواب تو را به او خواهم رسانید و بی این کجا صورت میبست.» ملکه گفت که «از گفتگوی تو طراوش میکند که البته پیغام و سلامی از او آوردهای.» آرام جان گفت که «البته آوردهام و در این باب با او شرط کردهام که مدعای تو را خاطرخواه تو سرانجام دهم. ای ملکه، آیا این بد است که از دست این دیو خلاص یابی و از صحبت همچو خبیث رها شده همبزم انسان شوی و در بهلوی هم کفو خود بلکه بهتر از خویش نشینی که پدرت پادشاه است و پدر او شهنشاه.

رباعی از شاه صحیفهای رانید نیم نی نی رقمی ز مشک بر صفحهآ سیم فیالحال نهادمش ز روی تعظیم ms231 بر دیده به سان صحف ابراهیم چون مشعر بر توجهات عالی در باب این ذرهآ بیمقدار بود به دریافت آن الطاف خیلی ممنونی روی نمود.

بیت ه خوش رسمی است شاهان جهان رانکو دارند ناموس شهان را اگر آن برگزیدهآ رب جلیل در باب استخلاص این عاجزهآ ذلیل همت بستهاند جای تعجب نیست که یکی حصول مطالب خود و دوم عزت سلطنت که هم چشم خود را در بند بدترین خلقت نمیتوان دید. و در باب مبذول داشتن سعی موفور در حق این مهجور که ارقام پذیرفته.

مثل

کور چه میخواهد دو چشم بینا من کی میخواهم که جلیس دیو پر تلبیس باشم.

مصرعه

روح را صحبت ناجنس عذابی است الیم

پس آن روز و شب پیش ملکه مانده صبح دیگر سوار شده به خانهآ خود آمد و جواب خط و پیغام ملکه جهان بانو به شهزاده داد. چون بر مضمون نامه و پیغام مطلع شد خوشدل گشته به آرام جان گفت که «ملکه راست گفته است که بی یکجا شدن کار خاطرخواه نخواهد شد. قسمی که ممکن باشد مرا نزد او برسان.»

فرد «ب در وفا تأمل و تأخیر میکنی تا می کنی به وعده وفا دیر میکنی» چون آن هفته به چنین صحبتها بگذشت آرام جان شهزاده را در سواری همراه خود نشانده به خانهآ ملکه برد. چون از سواری فرود آمد شهزاده را همراه گرفته روان شد و ملکه از مشاهده آن حال در حجرهای رفته پرده بیاویخت و آرام جان شهزاده را آورده در نشیمن خاص بر مسند نشاند. ملکه از حجره گفت

رباعی «از لطف چو ms233 رو به سوی ما آوردی در غمکدهام سرورها آوردی هر پا که گذاشتی به چشم و سر من بسیار خوش آمدی، صفا آوردی» شهزاده گفت که «کمال آرزو داشتم که آستان بوس نمایم و مساعدت طالعم از آن آرزو در گذرانیده تا به اینجا رسانید.

فرد از یاوری بخت رسا شد مرا نصیب آن دولتی که او به خیالم نبوده است

آرام جان به درون حجره رفته ملکه را به صد عجز و الحاح از آنجا بزون آورد و با شهزاده بغل گیر کرد و هر دو بر مسند نشسته هم کلام شدند و با هم اختلاطها ورزیدند. عاقبت شهزاده گفت که «ای ملکه برای کاری که طلب داشتهای من نیز آمادهام تأخیر روا مدار و هر قدر تعجیل ممکن باشد به عمل آر و فرصت را از دست مده.»

ملکه گفت که «هیچ دلت بر من رحم میآید یا نه که مرا از پدر و مادر و همزادان و وطن ms235 و ناز و نعمت و سلطنت چنان که از دیگران شنیدی و دیدهای جدا ساخته و در اینجا تنها به طریق مقیدان گنهکار بگذاشته و خود بر سریر سلطنت خویش رفته مینشینی و عیشها میکنی و من در این کنج خمول با در و دیوارها صحبت میدارم و در اینجا جز تو دوستی ندارم و غم خواری به حال خویش نمیبینم و البته که به سبب نازبرداری و فرمان پذیری تو از هجوم عشقی که داری دلم نیز مایل تو گشته.

بیت خدایی که بالا و پست آفرید زبردست بر زیردست آفرید تو بر چیره دستی و قوی پنجهگی خود مناز که عالم از خلقت الهی پر است. هر فرعونی را موسایی و هر موسی را فرعونی در همه حال موجود است. نمی دانم

به همین سبب دیوان روی زمین با من مخاصمه و مجادله نمیتوانند کرد.»

ملکه تعجب کنان گفت که «این امری است محال و دور از عقل،

بیت

ملکه گفت که «آن گرز و خنجر البته به پیش کدام کارخانهداری باشد. خدا نخواسته اگر آن کارخانه دار با کسی سازش نموده آن را بدهد چه توان کرد و از آن کارخانه دار من محل اعتماد زیادهتر باشم. آن را به نزد من بگذار که اگر برای تو احتیاط نخواهم کرد برای خویشتن خواهم کرد که مرا بی تو هیچ جا مأوا نیست و البته تا آن هر دو چیز به پیش من خواهد بود دلم از طرف تو جمع خواهد بود و از مرگ تو مطمثن خواهم ماند و اگر خدا نخواسته کدام دشمن قوی از من به جبر خواهد طلبید اول از آن خنجر شکم خود پاره خواهم کرد و

به حضور ملکه شکستن و آن بت را برآورده

میان باروت هر عضو اعضایش را سوختن القصه، شهزاده آن گرز و خنجر را گرفته رو به صحرا نهاد ms242 و در نواح آن تلاش شورهزار نموده شوره فراهم آورده و زغال مهیا ساخته به طلب گوگرد شتافت. هر چند تلاش نمود مطلقا اثر نیافت لاچار ناکام برگشته پیش ملکه آمده گفت که گوگرد پیدا نمیشود و بی آن باروت ساختن ممکن نیست.» ملکه بخندید و گفت «چه می گویی من از کجا پیدا بکنم؟ هر گاه به دست همچو تو نیامد مرا چگونه به هم رسد؟» شهزاده گفت «لاچارم، در این نواح شهری یا دیهی نیست و کدام جا اثر کان گوگرد هم نیافتم. پس در صورت نایابی از کجا به هم رسانم؟» پس ملکه برخاسته بر در حجرهای از آن باغ رفته گفت که «در این را واکن و هر قدر گوگرد خواهی بگیر که دیو ارنائیس برای دادن دیوان روز عید و شادی و غیره به طریق عطر جمع کرده.» چون شهزاده آن حجره را بگشود خرمن خرمن گوگرد دید. خوشدل شده به قدر خواهش خود برداشته ببرد و در آن صحرا رفته باروت تیار ساخت و در

شهزاده گفت «ای ملکه، تو و آرام جان بر بام کوشک برآ و همه تماشای کشتن آن دیو را مشاهده کن.»

ملکه گفت «به چشم»

پس شهزاده به جانب صحرا که در آن باروت توده کرده بود روان شد. ملکه و آرام جان هر دو بر بام برآمده میدیدند. شهزاده چون به آن مکان رسید آن مهره را بر فراز سنگی گذاشته و گرز گاوسر را بر گرد سر خود گردانیده به قوت تمام بر آن مهره زد که در هم شکافت و صدایی از آن برآمد که تمام آن صحرا

روانه شدن دیو ارنائیس به ارادهآ شهزاده و ملکه و آرام جان

و آمدن به میدان و کشتن شهزاده آن دیو را

و جسدش را در باروت سوختن چون شهزاده ممتاز مهرهآ گردن نهنگ را شکسته صندوقچه از آن برآورده ms245 بت را از میان آن گرفته به دست آورد، حالت بر دیو ارنائیس بگردید: دلش تپیدن گرفت و نفس تنگی نمودن آغاز کرد. دانست که کسی آن بت را برآورده در دست میمالد. همان دم دیو برخاسته روانه گردید و خیال کرد که «البته ملکه با من دغا کرده و از مکر بر مرگم مطلع شده و گرز و خنجر از من به حیله گرفته به کدام دشمن جان من حواله نموده و او بت را برآورده باشد که حال بر من تنگ گردیده. خوب اول ملکه و آرام جان را میخورم و بعد از آن به جنگ آن خیره سر خواهم رفت. اگر ظفر یافتم بهتر و اگر مردم آرزویی که در دل ملکه قرار داده به آن رسیدن ندهم که من بمیرم و آن فتنه کوش به خوشی تمام در

کرده اقرار پادشاهی او نمودن و فرستادن شهزاده

آنها را بر سر قسطاس و با او جنگ کرده به فتح و

فیروزی آمده باز ملازمت شهزاده کردن شهزاده و ملکه و آرام جان در این گفتگو بودند که ناگاه از جانب دروازه باغ صدای سم بادپایان و بانگ مردان برآمد. ملکه و آرام جان رنگ بر رو باخته با

مصرعه

هیبت حق است این از خلق نیست یاران به نگاه گرم به سوی او بنگرید و ببینید که این تن تنها چه به بیاعتنایی به این فوج کثیر سخن می گوید و ما همگی در نظرش خوار و بی مقدارتر از مجمع مورچهها می نماییم.» غرض که سر گروهها همه یکجا شده دست بر ms251 سینه بسته به حضور شهزاده آمده از دور به ادب تعظیم کرده نذرها گذرانیدند و معروض داشتند که «عمر پادشاه در ترقی و روزافزونی باد. ماها از دست دیو ارنائیس در عجب بلا گرفتار

همگی به استماع این کلمات تسلیمات به جا آوردند. شهزاده گفت «اگر میخواهید که زود به مراد خود برسید پس بشتابید و قسطاس خرس را که وزیر اعظم و دستور معظم آن ملعون بود بیارید تا از احوال آن ظلم پیشه مطلع شده حق به حقدار رسانیم.»

سرگروهها زمین بوس نموده و روانه خانه قسطاس گردیدند و قسطاس کمر بسته به اراده رفتن به حضور پادشاه خود، دیو ارناییس، بر سر در استاده بود که ناگاه چشمش بر آن فوج بی کران افتاد. تعجب کنان گفت که «دریافت نمایند که این انبوه کیست؟ شاید که پادشاه به عزم ms252 شکار به این سمت آمده باشد»

سرگروهها شهزاده را مشاهده نموده پیش قدمی کرده به حضور آمدند و سرها را نذر گذرانیده تهنیت فتح میدادند و هر یکی دیگری را به فرمان پذیری و اطاعت ورزی و جلادت و دلیری و شجاعت میستودند و شهزاده بر هر یکی آفرین و تحسین مینمود و انعام و خلعتها عطا میفرمود. پس همگی را به نوازشات بسیار و مراحم بی شمار رخصت فرموده سر خرس را گرفته پیش آرام جان بینداخت و گفت «اکنون بلای تو هم رفت یا نه؟»

روانه شدن با سرخیلان وافواج به ملک شاه

زرین کلاه، پدر ملکه جهان بانو چون روز دیگر سرخیلان دیوزادان برای ادای تعظیم به حضور شهزاده آمدند از آنها استفسار فرمود که «سرکردهگی و ریاست و حکومت این ضلع از قدیم به کدام خاندان تعلق داشت.» همگی عرض نمودند که «پادشاه اینجا از قدیم قرطاس جنی بود. بعد از آن شرخیل، پسرش، فرمانروای این سرزمین شد و دیو ارنائیس که یکی از نوکران او بود و شرخیل به سبب التفاتی که به حالش داشت از کم نسلی و بدذاتی و دونخلقی او لحاظ نفرموده هر روز پایه بلند میساخت و سرش در همگنان میافراخت تا به حدی که از خدمتکاری به سپه سالاری رسانید. چون همه فوج

شهزاده چون این حقیقت بشنید گفت که «سرخ ثیل را از خانه خالهاش طلب دارند تا به او تاج بخشی نمایم و حق به حقداران دیگر عاید سازم»

خواجه بزرگ این حقیقت شنیده به حضور پادشاه رفته من و عن عرض کرد. شاه زرین کلاه از استماع لشکر دیوان ترسیده، گفت «ای وزیر، چون شهزاده سر آشتی و اراده ملاقات دارد تو را پیشتر باید رفت و با او ملاقات کرده سلام ما برسان و اشتیاق ظاهر کن و مرضی او را دریافت نموده به عرض ما برسان که

بیت وعدهآ وصل چون شود نزدیک آتش شوق تیزتر گردد یک یک روز برابر یک یک سال خواهد گذشت. لیکن که الحمد لله که به انتظار خوشی خواهد گذشت.» غرض که هر دو آن روز و شب به خوشی تمام و گفتگوی شادی و طرب گذرانیدند و از شادمانی زمانی نخوابیدند.

چون صبح شد شهزاده حکم تیاری دیوان عام نمود و خود بر کرسی مرصع بنشست و خبر رسید که خواجه بزرگ داخل لشکر شده، شهزاده همه سرداران را به استقبال وزیر فرستاد و خواجه بزرگ آمده ملازمت نمود و تحفهجات که پادشاه فرستاده بود بگذرانید. شهزاده خلعت خاص با جواهر و اسب و شمشیر مرصع به وزیر مرحمت نموده آن قدر عنایات نمود که مرهون احسان خودش ساخت و خواجه بزرگ پیغام و اشتیاق پادشاه عرض کرد. شهزاده گفت که «مرا هم تمنای قدم بوس زیاده از آن است که توان گفت.»

بیت مژدهای خوش را رساندی کز نسیم گفتنش غنچه پژمردهدل رشک باغ خلد شد ای شهزادهآ عالم چگونه اوشان را آوردی.» شهزاده گفت که «برای طلب چهپرکهت یکدانه مروارید که دیو ارنائیس برای ملکه شما ساخته بود برآمدم و به چنین مصایب به خانه قسطاس خرس، وزیر آن لعین، که آرام جان را به او بخشیده بود رسیدم و چنین و چنان مکر کرده

شهزاده دست وزیر را گرفته در سراپردهآ خاص خود برده بر مسند نشانید و پرده برآویخته پس آن پرده ملکه جهانبانو اجلاس فرمود و آرام جان به کمال بیتابی وزیر را سلام نموده بر پای پدر افتاد. خواجه بزرگ به زبان شکرآلود اشک پالود سرش را برداشته به سینهآ خود بچسبانید و هر دو بی اختیار شده به

رباعی حب وطن از ملک سلیمان خوشتر خار وطن از نبل و ریحان خوشتر یوسف که به مصر پادشاهی میکرد می گفت گدا بودن کنعان خوش تر

رسیدن شهزادهآ ممتاز معهآ فوج به شهر و رفتن ملکه

جهان بانو برای ملاقات پدر و مادر خود و

حصول کردن دیدار هم دیگر چون وزیر به همان صورت به پیش پادشاه رفت و برای تعجیل تبدیل رخت سفر هم ننمود پادشاه متعجب شده، گفت «ای وزیر خیر هست. این هیئت آمدن تو دلم را در شک انداخته. باعث این شتاب آمدن چیست؟ زود عرض نما» وزیر گفت که «سبب این رنج کشیدن حصول گنج بیانتهای شادمانی است. و از بس سرشار می خوش گوار مسرت گردیدهام یک دم ماندن در راه برابر صد سال دانستم و ساعی بودم زودتر به خدمت رسیده مژدهآ جان بخش روح افزا را معروض حضور پر نور گردانم.» پادشاه فرمود: «چه مژده داری اظهار کن.» وزیر اول خریطهآ زر را نذر گذرانیده آداب تهنیت به جا آورده، گفت که ms267 «عمر و دولت پیر و مرشد روزافزون باد و اقبال یاور و رهنمون شود.

بیت

بیت « باز گو از نجد و از یاران نجد تا در و دیوار را آری به وجده وزیر عرض اشتیاق ملکه به پایبوس پدر و مادر و پیغام به همزادان و هم بزمان معروض داشت و پادشاه هم چنان در عالم بیهوشی بود و می گفت

مصرعه

«قربان زبان تو شوم باز بگو» وزیر آن قصه را تکرار میکرد و پادشاه نمیشنید و بازمی پرسید. چون از آن حالت افاقت شد، گفت «ای وزیر، تو را به خدا قسم که به گوش خود از زبانی جهان بانو شنیدهای یا شهزاده به تو گفت؟» وزیر عرض کرد که «ملکه پس پرده نشسته و آرام جان خود به حضور من آمده و او را به چشم خود دیدم و ملکه را اگر چه ندیدم لیکن زیاده از دیدن است که من دیدم.

بیت «نیاید باورم هرگز که آن آرام جان آید اگر آرام جان آید مرا آرام جان آید، وزیر گفت که «زود سوار شده برای تهنیت پادشاه و ملکه گیتی بانو برو که آنها نیز از استماع آمدن ملکه شادماناند.»

همان دم آرام دل سوار شده به حضور ملکه گیتیبانو رفته نذر گذرانید و ادای تهنیت و مبارکباد نمود و هم بر این نهج زنان همه ارکان پادشاهی با دیگر مردم نذرها می گذرانیدند و خلعتها مییافتند و جشن و شادی می کردند. شاه زرین کلاه خواجه بزرگ را طلب داشته فرمود که «شهزاده ممتاز پسر پادشاه هفت اقلیم است و چشمش بسیار سیر باشد و نگاهش بسیار رفیع. اشیایی که برای ضیافت او ساز کنی فهمیده و سنجیده کنی که باعث حقارت نشود.» پس وزیر آداب به جای آورده گفت که «به اقبال شاهنشاهی هم چنان خواهد شد.» و رفته به تیاری آن سرگرم شده خاطرخواه سرانجام داد و شهزاده به روزی که وزیر کوچ نموده بود مقام کرده و صبح دیگر کوچ نموده ms269 منزل به منزل آمده به شهر نزول نمود و رو به روی قلعهآ شاه زرین کلاه خیمه زد و لشکر را حکم کرد که به آیین شایسته و زینت تمام فرود آیند. به موجب فرموده شهزاده هر سرگروه خیمههای نوکار بر پا نموده و همراهیانش گرد خیمه جابه جا فرود آمده

مثنوی لشکر نتوان گفت که افزون ز جهانی است اسباب جهان جمله مهیا به دکانی است هر سرور و سرکرده به شاهان به اجلال با دولت و با حشمت و با مکنت و با مال بر هر کس و ناکس که نظر افکنی از دور مانند امیران زماناند همه مسرور زین لشکر معمور چه سردار و سپاهی از هر که بپرسی بکند دعوی شاهی» غرض که به تفرج آن لشکر چشم خیرگی مینمود و حیرت بر روی حیرت میافزود. شهزاده حکم کرد که سپاهیان خوش لباس و سرداران آدابشناس همراه سواری ملکه باشند و ملکه جهانبانو را با آرام جان سوار ساخته به حضور شاه زرین کلاه روانه ساخت. چون سواری ms270 ملکه از لشکر برآمد صدای دورباش به گوش مستمعان رسید و سواری ملکه با تجمل تمام عیان گردید. رایات زرنگار پیشاپیش و عقب آن دسته سواران وفاکیش و یساولان با عصاهای

تمام خدم و حرم معه پادشاه و ملکه گیتی بانو برای استقبال بر سر در استاده و دو رسته خادمان خوانهای گل نثار و طبقهای در شاهوار بر کف نهاده. چون ملکه از سواری فرود آمده پا در حرمسرا نهاد، اول به شاه زرین کلاه تعظیم نمود و به پایبوسش پشت را خم داد پادشاه از کمال رقت او را برداشته در بغل کشید و از طرف دیگر ملکه گیتیبانو به او درچسبید و اشک شادی از چشم پادشاه و ملکه جاری گشت و به شکر الهی تر زبان گشته به ملکه جهان بانو مخاطب شده میفرمودند: «از آمدنت چو گل شکفتیم دامن دامن بهار رفتیم» از یک جانب صدای تهنیت و مبارکباد سر به فلک کشیده و از یک سو به آواز دف و چنگ گوش پر گردیده و از یک سمت خدمه برای نثار کردن فراهم گشته و از یک طرف بانوان و ms271 زنان به پایبوسش خم گشته، از آن میان آرام جان

و چون روی سواری شهزاده به آن سمت شد خبرداران خبر به شاه زرین کلاه رسانیدند که «سواری شهزاده به همین سمت میآید.» شاه زرین کلاه فرمود که «جوانهای خوش پوشاک و خوشاسبه پیش رو دو رسته صف کشند و از تخت تا به سواری شهزاده در عرض سه فرسنگ چیزی به میان هایل نباشد. همان دم به موجب حکم پیش تخت امرایان عظام و سرداران ذوی الاحترام و پیش از آن منصبداران بانام و ننگ و پیشتر از آن جوانان اوپچی به زرههای داودی حلقه تنگ و پیشاپیش شان سپاهیان خوش لباس مصلح به سلاح جنگ و مقدمةالجیش و علم داران با رایتهای رنگارنگ از دو جانب صف بسته و از تخت پادشاه تا مد نگاه هر خاری که در صحرا هایل بود برکنده میدان مصفا برآوردند و نقارچیان به نواختن شادیانه بلندآواز گشتند و

مثنوی نشانهای فیلی روان پیش پیش به گردون رسانده سر قدر خویش به هر کس ز ارکان نظر میفتاد نمودی چو کیخرو و کیقباد به باره جوانان رستم شکوه نمودند چون کوه بالای کوه سواران آن فوج نصرتنشان همه یکه چین و همه پهلوان هزاران سواران بانام و ننگ به بر ms273 درع داودی حلقهتنگ ز تابیدن مغفر مهرتاب عیان شد در آن دشت هزار آفتاب عماری شهزادهآ جمشکوه نمودی چو خورشید بالای کوه ز کوس و گبرگه صدا شد بلند که ممتاز شاهانست این ارجمند القصه که فوج شهزاده به کمال تجمل از پیش نظر پادشاه می گذشت و به مشاهده آن شاه زرین کلاه مسرور و خوشدل می گشت. اما چون نظر شهزاده بر رایت شاه زرین کلاه افتاد از کمال ادب ذاتی از فیل فرود آمده بر پالکی سوار گردید و چون قریب فوج پادشاهی رسید همه سرداران و فوج را به جای خود استاده کرد و خود با معدودی چند داخل فوج پادشاهی شده و از آنجا از پالکی هم فرود آمده بر اسب سوار گشت. چون شاه زرین کلاه بر این معنی اطلاع یافت

مصرعه

صلاح من همه آن است کان صلاح شماست هر جا که تشریف فرما شوید من در بندگی حاضرم.» شهزاده از مافیالضمیرش مطلع گشته به حضور شاه زرین کلاه عرض کرد که «اگرچه دل نمیخواهد که حصول این چنین دولت را گذاشته سر به بادیه نوردی و بیابان گردی بگذارم و این چنین صحبت شاهانه را از دست داده به مشاهده بهایم صحرا و دشت صحبت دارم، لیکن چون ضروری است مجبوری است.» پادشاه گفت «چند روز دیگر تصدیع کشید که به مشاهده دیدار شما گرد کلفت از خلوت سرای دل براندازم.»

شهزاده گفت «انشاالله تعالی بعد حصول مطالب منظور به خدمت حاضر خواهم شد تا وقتی که دل قبله عالم خواهد در بندگی حاضر خواهم بود.» پادشاه خواه مخواه رخصت داده گفت که ms276 «خوب اگر چنین است شما بروید و ملکه جهانبانو را که بعد مدتی دیدهایم و هنوز از دیدارش سیری حاصل نشده چند گاه نزد ما باشد. هرگاه دل جمعی شما شد خواهید طلبید.» شهزاده گفت «تابع رأی مبارک هستم»

و روز دیگر پیش خیمهٔ‌ شهزاده برآمده و ملکه گیتی بانو هر قدر نقد و جنس که داشت به دختر خود داد و پادشاه نیز اسباب شاهانه عطا فرمود و خواجه بزرگ و آرام دل نیز به قدر مقدور به آرام جان، دختر خویش، مرحمت نمودند. خدم و حرم و اهل خدمت قدیم ملکه جهانبانو و آرام جان با دیگر مردم همراهشان داده سواری شاهانه و اسباب ملوکانه برای آنها مرتب کرده و رخصت نمودند. و ملکه جهانبانو و آرام جان از پدران و مادران و عزیزان و هم صحبتان و هم جنسان خود آن شب مرخص گردیدند. علی الصباح شهزاده کوچ نموده و ملکه جهانبانو و آرام جان نیز با خدم و حشم خود سوار شده راهی گردیدند و بعد قطع راه شهزاده به خیمهها داخل گردید و هم چنان قطع منازل و طی مراحل نموده به شهر ملکه بینظیر رسید و به دستور قدیم بیرون شهر خیمه زده و خبر به اهل شهر و جمشیدشاه و ملکه بینظیر رسید که «شهزاده ممتاز چهپرکهت یکدانه مروارید را بمعه ملکه جهانبانو آورده و دیو ارنائیس را کشبته و تمامی دیوزادان آن ضلع را مسخر

نظم نه رایتی است که در پیش پیش ms279 میبینم کزین علامت صد عیش بیش میبینم گثاده خاطر از این شقههای بگشاده نشان آمدن عمر خویش میبینم، و ملکه بی نظیر و راج رانی به مشاهده تجمل سواری خوش و خرم میبودند. چون فیل سواری شهزاده از جلوخانه رسید از فیل فرود آمده بر تخت سوار شده باستاد و منتظر رسیدن سواری ملکه جهانبانو شد. و افواج و غیره دو رسته صف بسته باستادند که در این ضمن علامت سواری ملکه جهان بانو عیان گردید و به تجمل تمام نمایان گشت و ملکه بینظیر و ملکه مهاسندر و راج رانی بر آن نظر دوخته میدیدند که بعد آمدن فوج و حشم بسیار محمل ملکه جهان بانو که به انواع جواهر آراسته و به درهای شهوار پیراسته بود عیان گردید و عقب سواریاش چهپرکهت یکدانه مروارید که از پایهها و ستونها تا به سقف از یکدانه مروارید آبدار تراشیده و برآورده و پردههایش نیز تراشیده و دور آن شیکه گلهای اقسام از شاخ و بن ساخته و از یاقوت و زمرد و لعل و غیره جواهرات در آن شیکه پر ساخته و پرچین نموده عجایب زمان و تحفهآ . دوران ساخته بودند ظاهر شد و خلق کثیر از برنا و پیر به مشاهده آن غرایب متعجب وحیران و به آوردن آن بر شهزاده شعرخوانان:

مصرعه

تو خواه نیک ز خود دان و خواه بد بشمار» ملکه بینظیر گفت که «دلت بر شهزاده بسیار میسوزد؟» مهاسندر گفت که «راست گفتی. هم چنان است چیزی که از زبان برآوردهام بر همان قایمم و خود را کنیز نمکحلال میدانم و تو زوجه برابر او هستی و از راه والانسبی خود کارهای دشوار را سهل پنداشته به خاطر خود نمیآوری و میدانی که اگر برای هم چون منی زحمت کشیده جان باخت چه شد.» ملکه بی نظیر گفت «تو در هر سخن با ما کنایه ms282 می کنی.» ملکه مهاسندر گفت «قسم به سر شهزاده که من راست میگویم و تو نمی فهمی و خدا آن روز نکند که این فهمیده ندامت کشی. حق تعالی تو را به خیر و خوبی با شهزاده بر مسند عیش و کامرانی جلیس دارد و ما را به مشاهده آن مسرور سازد.» و ملکه بی نظیر مهاسندر را در بر گرفته، گفت که «نظر بر فضل خدا دار و ناامید مشو. حالا شهزاده این دو شرط باقی را هم به جا میآورد و من و تو همیشه کامرانی خواهیم نمود. ملکه مهاسندر به طریق مزاح گفت

بیت «برنداری بی حصول کار از عشاق دست از تو سنگیندل ندیدم هی معشوقی دگر»

بیت «جنان را سیر کردن راحت و آزار هم دارد سفر خوب است لیکن محنت بیارهم دارد» پس از قصه خوردن اژدها و گرفتاری به دست قسطاس و کشتن دیو ارنائیس و غیره همه بیان نمود و اهل مجلس از آن نقل بر خود میلرزیدند و لاحول میخواندند پس از آن گفتگو گله ایام هجران به میان آمده، ملکه گفت «دو روزه هجر تو بر جان عاشقان آن کرد که از هزار خزان با بهار نتوان کرده چون قصههای هجران به پایان رسید به عیش و طرب مشغول گشته وقت صبح شهزاده جمیع سرداران را طلبیده خلعت مرحمت نمود و به ملک آنها رخصت فرمود و چند هرکاره از آن قوم نگاه داشت. همه سرداران به وقت

شهزاده گفت «البته هر گاه در کار خواهد بود طلبیده خواهد شد و دیوزادان زمین بوس نموده همان دم کوچ کرده به وطن خود رفتند و شهزاده به عیش و عشرت با هر چهار ملکه میماند.

تمت الجلد الثالث.

پری که مخاطب به معلق خانه بود و از مصلحت ملکه

مهاسندر ساختن شهزاده خویش را خواجه جهان گرد تاجر چون شهزاده از رنج راه و کوفت سفر بیاسود و از ملاقات ملکهها گوی کامرانی درربود بعد یک ماه کمر همت به آوردن ادهر محل که مخاطب به معلق خانه ملکه خورشیدطلعت پری بود بسته تهیه آن سفر نموده، ملکه مهاسندر از آن اراده اطلاع یافته به حضور شهزاده رفته عرض کرد که «چون عزم آوردن معلق خانه خورشید طلعت داری و به آن همت والانهمت خود می گماری در این باب عرضی دارم، اگر قبول فرمایی فهو المراد ورنه دلم گرفته است مرا رخصت دهی که به ملک خود به پابوس شاهبال و ملکه نگارین بال سر مباهات به فلک رسانم و قدم بوس راجهاندر و ملاقات دوستان و عزیزان خود نمایم که مدت مدید گذشته است که آنها را ندیدهام و از جداییشان اکثر خون دل به کنار کشیدهام.» شهزاده این حرف شنیده، گفت «واقعی که از خاطر ما بسیار ایذا کشیدی و آن اناز و نعمت و لطف صحبت گذاشته به کنج احزان1 درخزیدی. مانعت نیست هر

بیت بگو جواب سؤالم به راستی تمام کزین دو کار کدامین بد است و خوب کدامه شهزاده ملکه مهاسندر را در بر گرفته گفت که «ای دوست حقیقی و رفیق تحقیقی آنچه تو گفتی مرا نیز خوب است. آری دوستان رنج و تعب دوستان را زیاده بر رنج خود میدانند ms286 و محبان راسخ را بی شبهه از خویش میشمارند. تو از روز اول برای راحت من رنجها کشیدی و در آنچه خرسندی مشاهده نمودی همان عمل ورزیدی. هر عضوم ممنون احسان تو است و مو به مویم مرهون امتنان تو. آنچه تو گفتی به جان قبول دارم و صلاح تو را بهتر از همه میشمارم. من نیز از سبب تنهایی بسیار رنجها کشیدهام و از باعث بی رفیقی المهای فراوان دیدهام. قسمی که تو گفتی این بار کوچ خواهم نمود و به همراه برداشتن ضروریات از رنج راه خواهم آسود. اکنون تو به خاطر جمع به خانه پدر خود برو و تسکین بخش دل حرمان کشیده او شو.» ملکه مهاسندر گفت «ای شهزاده، این امر محال را به من مفرما که بعید از عقل و دور از نقل است که آدمزادان با اشتهار بی وفایی در رنج و راحت با هم شریک باشند و در سوز و ساز هجران با هم اتفاق دارند، پس چگونه مهاسندر با وجود پریزادگی همراهی اینها را گذاشته به خانه پدر خود رفته با همزادان خویش به عیش و عشرت مشغول شود و از دریافت رنج و راحت تو در سفر از گل ترجمان غافل شود. این قدر قدرت چه که اگر تمام عمر من بر همین صورت بگذرد دیدار مادر و پدر را خواب و فراموش شمارم و سخن ملاقات

ملکه مهاسندر ms287 متبسم شده گفت «در این حرف نیز مصلحتها بود.»

شهزاده گفت «نظر به ظاهر سوای بی جا چیزی نمینماید و مصلحت مخفی را که اندیشیده اظهار ساز تا زنگ کدورت از آیینهآ ضمیرم بزداید.» ملکه مهاسندر گفت که «همین گفته بودم که اگر عرض مرا قبول نداری رخصت ده یا چیزی دیگر؟»

شهزاده گفت «همین گفته بودی.»

گفت «چون عرضم قبول کردی رخصت نمیخواهم.» شهزاده در ابرام افزود و ملکه مهاسندر گفت «ای شهزاده، آخر آدمزادی و شیر خام خوردی تا کجا عقل خواهی داشت. برای این گفته بودم که هر گاه سخنم قبول نکنی و بر رأی خود عمل نمایی به نام رخصت خانهآ پدر از اینجا برآمده پنهانی همراه تو باشم و در هر نیک و بد شریک تو گردم و تو را تا به مقدور خود زحمت کشیدن ندهم و اگر بی رخصت تو این کار میکردم همه مردم به پیش تو می گفتند که مهاسندر بعد تو از اینجا رفته بود و غایب گشته. نمیدانیم که کجا بود و کجا نبود. پس آن زمان از من بدگمان میشدی و خیالها فاسد درباره من به خاطر خود می آوردی. اکنون که با سرانجام بروی من چرا خود را

بیت «گرد جهان گردیدهام مهر بتان ورزیدهام بسیار خوبان دیدهام لیکن تو چیز دیگری» تمام حضار مجلس بر ملکه آفرینها کرده می گفتند «که محبت و مروت همین معنی دارد که تصدیع بر خود گوارا باشد و رنج دوست ناگوار باشد.» پس شهزاده به موجب مصلحت ملکه مهاسندر حکم کرد که اسباب سوداگری زیاده از حد و حصر مهیا سازند. کارپردازان به موجب حکم همه اشیای خرید و فروش اهل دنیا فراهم آوردند و ملکه مهاسندر پری ms288 اسباب درخواست عالم پریزادان و دیوزادان و تحایف ایشان به یکجا کرده و جمیع دیوزادان تعلقه خود را طلب داشته تأکید نمود که «تا سرحد آدمزادان خود را به صورت انسان دارید و هر گاه داخل سرحد دیوزادان و پریزادان شوید خویشتن را به صورت خود ساخته نگهبانی اشیاء1 و دولت و اسباب و اموال و حراست شهزاده به قسمی نمایید که پرنده را پریدن و نسیم را وزیدن ندهید و سر مو از خدمتگزاری و حکم برداری شهزاده تجاوز ننمایید که اگر برابر پر پشه از شما غفلت به عمل آمد همگی را سوخته خاکستر شما را به باد خواهم داد.» جملگی قبول نمودند. چون اسباب تجارت از هر چیز ضروری فراهم آمد به شهزاده عرض کردند. فرمود که باربندی نمایند و خیمه بیرون شهر زنند و آن روز و شب شهزاده و ملکه بینظیر و ملکه مهاسندر و راج رانی و ملکه جهان بانو

مصرعه

بی دل نیام هنوز ببینم چه میشود دل قوی دار و نظر بر فضل خدا گمار و ببین که اینک در چند روز معلق خانه را معه خورشید طلعت پری میآرم. من از جان خود دستبردار توانم شد و از تو نمیتوانم شد. آوردنش از ملکه مهاسندر مشکلتر که نباشد» ملکه از این سخنها خاموش ماند و شهزاده بار دیگر همه را وداع کرده بیرون آمد و بر اسب سوار شده راهی گردید و به حسرت به طرف محل ملکه میدید و میرفت و به زبان حال می گفت

بیت «بی تو تا منزل رسیدن هر قدم رو بر قفا گریهای سر می کنم وانگاه راهی ms290 میشوم»

رسیدن شهزاده به بوستان ارم تختگاه ایغورشاه دیوزاد و

حسب الطلبش رفته ملاقات کردن با او القصه، شهزاده بعد چند مدت به سرحد بوستان ارم، قلمرو ایغورشاه دیوزاد، رسید و خود را مسمی به خواجه جهان گرد تاجر نمود. دیوزادان و پریزادان که همراه شهزاده بودند خود را به صورت اصلی ساخته حراست و نگاهبانی به

رسیدن نامهآ کیوانشاه به ایغورشاه در باب طلب رسد و کمک خود

و حیران شدن او و مصلحت خواستن از امرا در این باب و

گفتن شهزاده در جواب خاطرخواه او ایغورشاه و وزیر در این گفتگو بودند که میر بار آمده عرض کرد که قاصدی با نامه آمده ظاهر می سازد که «نامهآ کیوانشاه پریزاد آوردهام. در باب احضارش چه حکم میشود؟»

ایغورشاه گفت «بیارید.»

میر بار رفته او را بیاورد و نامه کیوانشاه گذرانید. ایغورشاه چون آن نامه را بخواند نوشته بود که «پیش از این مکرر چارپهلو چارشانه فوجها فراهم آورده ms294 و مزاحم افواج ما گردیده واز فضل الهی به سزای کردار زشت خود رسیده. این مرتبه که به فوج کثیر و اسباب بسیار آمده و از کوتاهی و تنندهی افواج ما دور شهر را محاصره کرده و از تمادی ایام قلت ضروریات و کمیابی غله در شهر شده و به علت قلت کار بر لشکریان اندکی صعب گردیده و دشمن مقهور خیرهتر گشته چون مرا با آن پادشاه عالی مقدار کمال دوستی و نهایت یک جهتی است و مطلقا گاهی فی مابین جدایی متصور نشده. اگر در این وقت با فوج گران سنگ مدد نمایند بعید از دوستی و مودت نخواهد بود.

بیت فتادهام به میان دو دلبر و خجلم که دل به مهر که بندم از آن میان، دو دلم دیروز نامهآ چارپهلو چارشانه در باب مدد ننمودن کیوانشاه به چه تقید و چشم داشت دوستی آمده بود و نوشته که این بار به فضل الهی به سر دشمن خود آمده در خانه بند کردهام و در چند روز چهره فتح از پردهآ غیب جلوهگر خواهد گردید. اکنون کیوان شاه عاجز و مضطر شده و دستش به جایی نمیرسد و تاب مقاومت ندارد و اگر از شما مدد طلب کند زنهار کمک او نفرستید و اگر خاطرداری او منظور باشد بلیت و لعله بگذرانید که در نفرستادن کمک در چند روز عاجز کشته یا به دادن دختر راضی خواهد گردید و من را شاد خواهد نمود یا برآمده در عرصهآ کارزار کشته خواهد شد و اگر کمکش فرستادید گویا از من دشمنی کردید و امروز نامه ms295 کیوان شاه بدین مضمون که شنیدی رسیده در این باب چه باید کرد که هر دو خوش باشند و آزرده نشوند که تاب رنجش ندارم. وزیر گفت «اگر چنین است فیمابین اصلاح بکنید که هر دو برقرار مانند و راضی باشند از این جا با فوج خود کوچ نموده برابر فوج کیوانشاه خیمه زنید و

بیت صبر پا بر جا نماند عشق چون زود آورد میبرد هنگام طغیان سیل پل را در رکاب

خواجهآ جهان گرد گفت که «شما را فرستادن غله و کمک به هیچ وجه مناسب نیست که چارپهلو چارشانه دلگیر خواهد شد. زیرا که اول دشمن او را قوت بخشیده از حالت نزع برآورده روکش او ساختن است و این امری است بسیار شاق و فاعل این کار را بدتر از هزار دشمن جان توان گفت و استغفرالله دوست شمردن چه دخل دارد که هیچ طفل شیرخواره هم به خاطر نیارد و بدتر از آن این که معشوقهاش را که سود و سرمایهآ زندگانی و حاصل عمر جاودانی باید شمرد از دستش بردن است و او با وصف این محنتهای مکرر قریب به وصال رسیده است. اگر شخصی خللانداز شده آن را صورت ناممکن نماید که باز امید وصال به هیچ عنوان در خیال نگنجد رقیبی است که زیاده از آن در تمام جهان پیدا نشود و از کمک کیوانشاه این هر دو حالت به چارپهلو چارشانه خواهد گذشت. پس چگونه گمان بد نبرد و چه سان دشمن جان نشمرد و اگر نفرستید کیوانشاه زیاده از آن بددل خواهد گردید که با وصف اظهار این چنین ضعف و ناتوانی که اگر پیش دشمن نماید اغلب که او نیز مهربان شده به کارش شتاب ورزد و من جانبالله دستگیری درماندگان اجر عظیم دارد. پس کسی که او را دوست واقعی خود دانسته همچو سؤال کند و از او عمل نیاید گویا در بی

بیت دوست آن باشد که گیرد دست دوست در پریشانحالی و درماندگی پس این هر دو امر مخالف یکدیگر و اجتماع نقیضیناند و پادشاه را از این هر دو امر بر کنار بودن و در هر امر شریک گشتن لازم است و آن این است که پنهانی کمک کیوانشاه شود و به قسمی به عمل آید که از اظهارش چارپهلو چارشانه گمان بد نبرد و گله نتواند نمود.» پادشاه گفت که «مدعای من هم همین است.» خواجهآ جهان گرد گفت که «شما از فوج خود یک کس تعیین نسازید و از رسد یک حبه نفرستید که برای جواب چارپهلو چارشانه جا باشد و من با فوج خود و اسباب ضروری روانهآ ملک کیوان شاه میشوم. چون تاجرم و نوکر سرکار نیستم از رفتن من چارپهلو چارشانه گلهمند نمیتواند شد و جای گفتن به پادشاه خواهد ماند که تاجری بود غیر نمیدانم که از کجا آمده بود و به کجا رفت. خبر قلت اشیاء و گرانی غله شنیده برای اندوختن سود به آن شهر رفت.

ایغورشاه از استماع این سخن بسیار خوشدل شده بر رای خواجهآ جهان گرد آفرینها کرده گفت که «علاج این کار جز این نبود.» و به وزیر گفت که «خواجهآ جهان گرد با وصف این که هنوز طفل است به فضل الهی چه عقل کامل دارد و برای خاطر من چه کار صعب بر ذمه خود گرفته و مرا از غم عالم نجات داده» وزیر و تمام اعیان و ارکان یک زبان شده گفتند که «بزرگی به عقل است نه به سال. این خداداد است به هر کس که خواست عطا فرموده و واقعی که سوای این امر رضامندی جانبین ممکن نبود که اجتماع نقیضین محال است.» پادشاه گفت هماندم جواب نامهآ کیوانشاه را قسمی که خواجهآ جهان گرد گفته نوشته زود روانه نمایند.

روانه شدن شهزاده ممتاز با اسباب ضروری و غله به شهر کیوانشاه

و مانع آمدن چارپهلو چارشانه در راه و جنگ نمودن

شهزاده ممتاز، یعنی خواجهآ جهان گرد تاجر، و

داخل شدن به شهر کیوانشاه چون خواجهآ جهان گرد از حضور ایغورشاه برآمد به مردم خود امر کرد که اسباب ضروری ایشان آنچه باید و شاید بخرند و جمع سازند. مردمانش در دم از هر جنس جمع نمودند و چندین هزار عرابه و بارکش و یک پیک چابک خرام ایغورشاه را همراه گرفته روانه شهر کیوانشاه گردید. بعد چند روز به یک منزلی شهر رسید و چابکخرام گفت که «الحال ماندن من همراه شما صلاح نیست که مرا همگی میشناسند.» خواجهآ جهان گرد او را رخصت کرده، گفت که «حقیقت رسیدن مرا تا به اینجا پیش ایغورشاه عرض کنی و بگویی که «به اقبال پادشاهی فردا داخل شهر خواهم گشت.» چابک خرام زمین بوسیده به شهر ایغورشاه برگشت و خواجهآ جهان گرد در مکان پرفضا خیمه زده فرود آمد. اما از سبب قلت غله و نایابی دیگر اشیاء حال

بیت توان ms303 به حلق فرو بردن استخوان درشت ولی شکم بدرد چون بگیرد اندر ناف1

اگر سخن تو را قبول کند به اعزاز و اکرام تمام بیارش و اگر به هیچ وجه تن به این کار درندهد با او جنگ نمایی و مالش را ضبط کرده سرش به حضور من آر.»

سردار به موجب حکم با دوازدههزار سوار جنگ آزموده روانه شد و به نزد خواجهآ جهان گرد پیغام چار پهلو چارشانه رسانید. خواجهآ جهان گرد آن را استماع نموده در جوابش گفت که «چارپهلو چارشانه کدام سگ باشد که گفته او را بشنوم. نه من از برای سود و سرمایه آمدهام که از تلف شدن اشیا بترسم. از بس که با کیوانشاه دوستی دارم از استماع احوال شهر دلم به آتش سوخته همه اسباب ضروری را برداشته آمدهام که به لشکر و رعیتش برسانم و از جنگ که مرا می ترسانی نمیدانی که دیروز دیو ارنائیس1 را که سرکرده همگی شماها بود و شما از بیم او نفس راست نمیتوانستید کرد و از ترس او در خانهها مثل

کیوان شاه از استماع این خبر اندوهگین گشته گفت که «خدا ناصر او باشد و او را به ما به سلامتی جان و مال رساند که به واسطه آشنایی و دوستی و ربط و

و راضی شدن کیوانشاه به مصلحت امرایان

و رسد بخشیدن شهزاده به اهل شهر

و تمامی رعایا بیقیمت القصه، خواجه جهان گرد زیر فصیل شهر رسیده به مردم حکم کرد که اشیا و اموال را بیرون شهر فرود آرند و داخل شهر نشوند. همگی به حکم خواجه بیرون شهر خیمه زدند و بارها فرود آوردند و به پرداخت زخمیها و تدفین مردهها مشغول گشتند و خواجهٔ‌ جهان گرد با معدود چند داخل شهر گردید و خلایق شهر زبان سؤال گشاده از هر دو جانب همراه اسب در رکابش میدویدند و می گفتند که «ای خواجهآ جهان گرد، برای خدا بر ما رحم کن که اطفال ما در نزعاند و ما نیز قریب به مرگیم. زود حکم کن که رسد را بگشایند و غله را در بازار آرند و بفروشند که سخت مشکل و ناگوار مینمایند که،

مصرعه

نزدیک آب آرند و چشیدن ندهند» خواجهآ ms307 جهان گرد گفت که «پارهای صبر نمایید که در حضور کیوانشاه رفته بیایم. آن زمان هر چه خواهید به شما خواهد رسید.»

بیت «چون صدف چشمم به راه انتظارت شد سفید ای گرامی گوهر دریای استغنا بیاء که ناگاه خواجهآ جهان گرد بر سر پایگاه آمده داروغه دیوان خاص به عرض رسانید که خواجهآ جهان گرد حاضر است. پادشاه گفت «مطلقا مانع نشوید و به هر قسمی که بیاید آمدن دهید.» داروغه آمده به خواجهآ جهان گرد بگفت که «زود بروید که پادشاه منتظر شماست.» خواجهآ جهان گرد در دیوان خاص آمده از سلامگاه شاهزادگان تعظیم نموده به حضور پادشاه رسید و نذر گذرانید. پادشاه نیز خلعت داده بسیار نوازش نمود. خواجهآ جهان گرد معروض داشت که «از شهر ایغورشاه سخن بی اعتدالیهای چارپهلو چارشانه شنیده دلم از حرکات این کیدی سوخته به اراده جنگ آن ملعون و اعانت فدویان خاص می آیم. لیکن در این باب عرضی خاص دارم و برای استماع نمودن به خواجه عطارد حکم شود که آن را دریافته به عرض حضور انور رساند.

مصرعه

گر قبول افتد زهی عز و شرف تا به خاطر جمع در بندگی و جانفشانی سعی نمایم.» پادشاه گفت «چرا خود عرض نمی کنی؟»

خواجهآ جهان گرد قصهآ خود را از اول تا آخر بیان نمود. چون به گرفتن ملکه مهاسندر از راجهاندر به آن محنت و مشقت رسید وزیر حیران بماند. پس قصه کشتن دیو ارنائیس شنیده متعجبتر گشت. آخر از همه خواجهآ جهان گرد گفت که «شرط چهارم ملکه بینظیر بردن معلق خانه ملکه خورشید طلعت است و برای گرفتن او از شهر ملکه مذکور به شهر ایغورشاه رسیده بودم که نامهآ کیوان شاه دررسید. چون مدعایم قریب الوصول به نظر آمد این مهم را بر ذمه خود گرفته تا به اینجا رسیدم. اگر پادشاه به وصلت ملکه خورشید طلعت راضی شوند بندهوار کمر خدمت به میان جان بسته این کیدی را هم مثل دیو ارنائیس به جهنم می فرستم و اگر قبول نفرمایند خیر. آنچه خدا خواهد، خواهد شد.» وزیر گفت که «به سر و چشم! گفتن از من و پذیرفتن از خداوند.» شهزاده گفت «بلی شما از طرف خود بگویید والا مرا خود این کار ضرور است و به هر قسم که رو دهد خواه به جنگ چارپهلو چارشانه خواه به وجه دیگر از اینجا کوچ کرده میروم. هر گاه چارپهلو چارشانه ظفریاب شده خواهد برد من در راه زور آورده خواهم گرفت.»

بیت کیست تادم ز برتریش زند یاسخن از برابریش زند و اگر نگاه کنند در پرده دنیا نیز کم اصل نیست. شهزاده هفتاقلیم است و تمام سلاطین روی زمین به اطاعت پدرش فخر میکنند و در حسب خود سرآمد اهل زمان است که آدمزادی تمام دیوزادان را محکوم خود ساخته و محض از زور بازوی خود این کار کرده. مثل پسر بهتر از پدر که میگویند همین شهزاده است و راستی این است که اگر به مدد ما نمیرسید در دور روزگار ما تمام میشد و ملکه به دست دنی ترین خلقت و دیو مجهولالنسب میافتاد و چاربهلو چارشانه به جبر از ما می گرفت و احسان این شهزاده نیز بر ماست که در چنین وقت که عزیزان خود را به کنار میکشند و آشنایان و دوستان رو گردان میشوند بی طلب ما از جان دل آمده و اجناسی همراه آورده که در اینجا از جان آدم گرانبهاتر است و دیگر مهم آن کافر را به

مصرعه

چه خوش بود که برآید به یک کرشمه دو کار و اگر شهزاده زنده از میدان گریخت طلب ملکه به کدام رو از ما خواهد کرد. پس باقی ماند جنگ چارپهلو چارشانه. اگر الحال زدیم همان است و بالفرض اگر آن دم زدیم همان است و اگر از ندادن دختر این شهزاده با ما پرخاش نکرد و بیدل گشته متاع خود گرفته به موجب گفته خود کناره گرفت در دو روز چارپهلو چارشانه ما را زده و دختر را گرفته خواهد رفت و شهزاده از قوتی که دارد سد راهش شده و او را کشته ملکه را بگیرد. آن زمان دو ننگ برای ما خواهد شد. به هر صورت در قبول این معنی ضرری نیست و سراسر بهتر مینماید و اگر در قبول نکردن بر سر صرافت آمده پی برده گردد و حریف دیگر ناحق پیدا گردد از عهده یکی خود نتوانیم برآمد به دفع دیگری چه کار

پس آن نامه را بند نموده مهر خود کرده حواله هرکاره نموده و به همین مضمون فرامین به همه سرداران ارقام نموده به دستش سپرد و هرکاره بهزودی تمام راهپیما شد و به اندک فرصتی به شهر سرخ ثیل شاه رسیده نامه را به او رسانید و فرمان به همه سرداران داد آنها هر یکی مطالعه نموده به تعجیل تمام اسباب حرب آماده کرده رو به راه نهادند و به سان مور و ملخ روانه شهر کیوانشاه شدند. چون به دو منزل از ms312 شهر رسیدند خبر به چارپهلو چارشانه رسید که «خواجهآ جهان گرد تاجر که با مال و غله و اسباب دیگر آمده بود در اصل تاجر نبود بلکه شهزاده ممتاز، پسر شاه بلنداقبال، است که برای طلب ملکه خورشید طلعت آمده و آن همه اسباب برای کیوانشاه به اظهار دوستی آورده و به شرط دفع شما وصلت ملکه با او مقرر شده و رسم انگشترپوشان نیز به عمل آمده و آن شهزاده فوج خود را از ملک دیو ارنائیس طلب داشته به دو منزلی از اینجا رسیده فردا پس فردا داخل میشود.»

بیت بفرمود تا طبل جنگی زنند جوانان به میدان کین صف کشند به موجب حکم نقیبان ندا دردادند و مردان و پهلوانان کارزار سوار گشته به میدان آمدند و شهزاده بر اسب سوار شده رو به رزمگاه نهاد. جوق جوق فوج پی هم به سان امواج دریای شور میآمدند. چون در آنجا رسید میمنه و میسره و قلب و جناح از مردان کاری مستحکم کرده طبل جنگی کوفتند و نای رزمی نواختند و از آن طرف چارپهلو چارشانه نیز صفوف آراسته رو به میدان نهاد و در میان هر دو فوج جنگ دربیوست و از جانبین کشش و کوشش مینمودند و به کین توزی با هم میآویختند. تمام آن صحرا از خون جیحون گردید و از کشتهها پشتهها بستند و مرده بر روی مرده و کشته بر سر کشته افتاده از تیرچکانی سپاه شهزاده پای ثبات فوج چارپهلو چارشانه بر جا نماند، پس پا گردیدند. چون چارپهلو چارشانه حال سپاه خود را بدین منوال دید خود پیش صف آمده ندا کرد که «ای ناجوانمردان به جای خود استاده باشید و اندک ثبات ورزید که من ms314 کار این شهزاده تمام میکنم.» فوج از دلدهی او استقامت ورزیدند. چارپهلو چارشانه به میدان آمده ندا درداد که «ای شهزاده ممتاز بسیاری سر از این مردان مرد و شیران دشت نبرد جدا گشته و هنوز جوانان با ننگ و نام و مردان خون آشام به خونریزی هم تیرچنگالاند. خون چندین هزار کس چرا به گردن خود بگیریم بیا تا ما و تو هر دو در میدان بگردیم و

به دار کشیدن پادشاه آن را و عقد بستن خورشید طلعت با شهزاده و

رخصت طلبیدن شهزاده برای رفتن شهر ملکه بی نظیر چون شهزاده بر چارپهلو چارشانه فتحیاب شده و از کارش چنان که باید پرداخت آن دیو را سر و گردن بسته و به زنجیرها محکم کرده کشان کشان به حضور کیوانشاه روانه شد و خلایق نیز برای دیدن آن دیو از چهار طرف انبوه نموده او را در میان گرفته شتم و لعن میکردند و از یاد فاقه کشی و تعب خویشتن به غضب افزوده و سنگ و خشت بر آن میزدند و آب دهن بر سر و رویش میافکندند و به جان و مال شهزاده دعاها میکردند و شهزاده به سبب هجوم عام جلو کشیده میرفت و هم چنان به آهستگی و شایستگی داخل قلعه گردید. نقارچیان از بالای در قلعه شروع شادیانه نواختن کردند و پادشاه در دیوان عام آمده بر سر تخت نشست و امرا و وزرا به جای خود استادند و همه از شادمانی در پیرهن بالیده چشم بر در داشتند که شهزاده آن لثآیم را پیش انداخته داخل دیوان عام شده به کیوان شاه تعظیم کرده آداب تهنیت فتح به جا

شهزاده حکم کرد که آن مقهور ملعون و سفیه دون را به حضور آرند. پادشاه آن را ملاحظه فرموده سجدات شکر به جا آورده گفت که در چاربازارش برده به خرابی عمل زشتش بند از بند جدا سازند و سرش را به دار آویزند. در دم سرهنگان قهر و غضب او را کشیده در چاربازار برده بند از بندش جدا کردند و سرش را بیاویختند و اهل شهر از شادی رهایی یافتن خود و عیال و اطفال خویش از آن بلا هر یک بر در خانه خود نقارخانه چیده طبل شادی میزدند و سرور و خوشحالی مینمودند و طعام شادی به اهل محله و دوستان و آشنایان می فرستادند. تا یک هفته تمام اهل شهر دست از کسب و کار خود بازداشته مست شادی بودند و سوای صدای دف و نقاره و کوس و کرنا ندایی به گوش

نمودن در آنجا برای معالجه خویش و اشتداد نمودن مرض شهزاده خواجه عطارد در اندک مدت همهآ اسباب سفر درست کرده به عرض کیوانشاه رسانید. پادشاه ساعت سعد دیده شهزاده و ملکه خورشیدطلعت را با مال و دولت و ثروت و حشمت پادشاهانه رخصت نمود و به هر یک خلعت رخصت مرحمت کرده و شهزاده را آنچه اسباب سلطنت خود داشت عطا نمود. پس ملکه حورطلعت، مادر خورشیدطلعت، جمیع اسباب خود را به دختر و داماد مرحمت نموده مرخص ساخت. شهزاده ملکه خورشید طلعت را با معلق خانه واسباب و اموال همراه گرفته و هر قدر عرابه و بارکش که پر از غله آورده بود خالی ساخته به مال و جواهر پر کرده روانه ملک ملکه بینظیر گردید و کوچ به کوچ میرفت. از قضا به سبب تبدیل آب و هوا مزاج شهزاده کسل مند شد و هر روز زیادتی می کرد تا آن که حرج ms321 سفر بر شهزاده گران شد. چون شهزاده وارد شهر تاجورشاه گردید شهر خوشآب و هوا مشاهده کرده، فرمود که «خیمهام در مکان با فضا زنند که در اینجا مقام خواهم کرد. چرا که به سبب ناخوشی رنج سفر بر من دشوار مینماید. چون شهر وسیع و بزرگ است در اینجا علاج خود نمایم. هر گاه چاق خواهم شد کوچ خواهم کرد» میرمنزل به موجب حکم به فاصله چند فرسنگ از شهر مکانی وسیع و مسطح بافضا دیده معلق خانه شهزاده استاده کرد و اطراف آن مردم خیمه زدند و دو رسته بازارهای دلکش و دلگشا

مثنوی هر چه کردند از دوا و از غذا گشت رنج افزون و حاجت ناروا از قضا سرکنگبین صفرا نمود روغن بادام خشکی میفزود از هلیله قبض شد اطلاق رفت آب آتش را مدد شد همچو نفت شهزاده از شدت مرض صاحبفراش گردید. اما چون خبر آمدن شهزاده و مقام ورزیدن به شهر تاجورشاه رسید که «ممتاز نام شهزاده به سمت ملک جمشیدشاه میرفت و در راه بیمار گشت. چون مرضش زیادتی کرد به چند فرسخ از شهر رسیده به سبب نزدیکی شهر و خوشآب و هوایی [در] این مکان خیمه زده و رخت اقامت افکنده که هر گاه صحت یابد از اینجا کوچ نماید وتا بودن آزار به همین مکان قیام کند. اگر چه فوجش به کثرت نیست لیکن همه آسوده و مرفه و از اسباب و یراق خود درست و خیمههای خوب خوب بر پا کرده و اسبهای نغز نغز بسته، هر یکی به سلیقه تمام فرود آمده و اسباب و اموال شهزاده بیرون از حساب است که در یک صحرا تمام عرابه و بارکشهای پر ms322 بار بیرون از حساب و شمار استاده و عجایبات بسیار و نفایسات بی شمار همراه اوست. از آن جمله خیمهآ شهزاده که تحفه روزگار است و گاهی دیده نشده بلکه نشنیده. خیمه نیست بلکه قلعهای است از طلای ناب ساخته و هم در و دیوارش از زر خالص بنا کرده و غرفه و شرفهاش تمام مرصع کار و مینانگار و درختان میوهدار سبز و خرم از اندرونش نمایان و اشجار طلاکار و جواهرنگار

پادشاه گفت «مناسب شما نیست که برای تماشای آن روید. پس به قسمی که شنیدید خیال بکنید، چرا که از رفتن به چشم مردم او سبکسار خواهید شد که شهزاده این شهر به سبب تنگ چشمی که گاهی در عمر خود چنین خیمه ندیده بود برای تماشا برآمده و دیگر اگر خدا نخواسته به ms323 سبب خلف اجلاف جانبین یا از سر جهالت و نافهمی سپاهیان غیرتمند گفتگویی به میان آید و کار از تفرج به تشدد گراید. اگر او را بزنیم در تمام عالم رسوا شویم که مال فراوان دیده و فوجش را به سبب بیماری سردارش کم زور خیال کرده، تاجورشاه چشم از حق پوشیده فلان شهزاده را به طمع مال کشته و بر اسبابش متصرف شده بسیار ظالم و غریب آزار معلوم میشود و کسی جز این حرف نخواهد گفت و نیل ننگ تا

مصرعه

شنیده کی بود مانند دیده» پادشاه گفت که «رفتن شما به هیچ وجه مناسب نیست.» دیهیمشاه در پوزش افزوده، گفت که «همچو چیز عجیب که از اتفاقات در اینجا آمده است چه سان مشاهده نکنم به قول شاعر ms324 که

چون شهزاده دیهیمشاه از آنجا از تماشایش سیر نشده تنها اسب خود را رانده در میان تماشاییان به زیر آن خانه رفته به خوبی تمام در آن نگریست.

عاشق گشتن شهزاده دیهیم شاه بر ملکه خورشیدطلعت و به خانه

خود آمده چاره وصال جستن و به گفته ندیمان

خود دلالهها را طلب داشتن قضا را ملکه خورشید طلعت حالت شهزاده مشاهده کرده غمگین و متألم شده به حضور او گریستن مناسب ندانسته دیوانهوار در حجرهآ دیگر آمده از درد دل می گریست و از سب دل گرفتگی لحاظ ننموده و هم چنان در آن حجره باز بود و

رباعی «آنی که ز جانم آرزوی تو نرفت وز دل هوس روی نکوی تو نرفت از کوی تو هر که رفت دل را بگذاشت کس با دل خویشتن زکوی تو نرفت» و بیخودانه اسب را میراند و به همان حالت داخل محل خود گردید و خار عشق ملکه خورشیدطلعت در دلش میخلید و دیوانهوار گاهی سر به زمین و گاهی دست بر سر میزد و مجنونانه گاهی بیرون خانه میرفت و گهی درون میآمد. چون زمانی به خود میآمد می گفت که «افسوس در بلای عجیب گرفتار شدم و به طرفه مصیبتی دوچار گشتم. اگر خواهم که باز خود را پوشیده از هم چشمان کنم و در هجر ملکه خورشید طلعت بسازم دلم چون سوفار دو پاره می گردد و ترکش گفتن مقدور ندارم و اگر جویای وصلش شوم غیر خونریزی

رباعی عشق آمد و هر چه بود دادم بر باد یا رب ز کجا رسید وقتش خوش باد حاصل، که ز شصت آن کمان ابرویی زخمی خوردم که چشم زخمش مرساده و از درد دل مینالید و می گریست و از دوستان و رفیقان خود چارهآ این کار می جست که چگونه او را به دست آرم که بدنام هم نشوم و محبوبه من هم به دستم آید. و راز دل خود به رازداران می گفت و از هر یکی در حل این عقده همت میخواست.

بیت ز خود از بهر وصل آن بت سیمین بدن رفتم

بت سیمین بدن رفتمالا ای دوستان رحمی که من از خویشتن رفتم چون حال شهزاده دیهیم شاه بدین حال زار رسید یکی از پخته کاران که عمر خود را در لهو و لعب به سر برده بود و همیشه چنین کارها کرده به عرض رسانید که چنین بیتاب نباید شد و مهمی را که نهفتگی باید نمود از بی تابی افشا نباید ساخت و این را به زور به دست باید آورد که گفتهاند

رباعی «خواهی که دل آرام به تو گرم شود وز پرده برون آید و بیشرم شود

بیت گوهر وصلش به هر قیمت که بتوانی بگیر نارپستان را به نرخ لعل رمانی بگیر» آن پخته کار گفت که «این ms327 کارهای دستبسته و این خدمات شایسته به دستیاری دلالهها اغلب که از قوه به فعل آید.» شهزاده دیهیم شاه همان دم به کوتوال گفته فرستاد که «هر قدر دلالهها در شهر باشند بفرستد که ضرور در کارند.» کوتوال حسبالطب شهزاده پانصد دلاله پر فن سراپا مکر و دغا و خانمان برباد دادهآ خلق خدا، ظالمههای مظلوم رو، گربهآ مسکین نمای گرگ خو فرستاد. دیهیم شاه آنها را در خلوت طلب داشته به انعامات بسیار امیدوار ساخته به رازداری خود قسمها گرفته و به افشای آن وعده تهدیدات فراوان نموده آن قصه را در میان نهاد. همه دلالهها عجز نموده و گفتند که «از آنجا آوردن ملکه خورشید طلعت ممکن نیست که اول قلعهآ مستحکم، دویم چاردورش نگهبانان شب و روز خبردار و هوشیار، سیوم مکانی است معلق و کار پا بر هوا چگونه صورت بندد.» اما از آن میانه زنکه فرتوته لکاته مرجانه شیطانه نمام - لعن الله علیها الی یوم القیام - که اگر خواستی به کمند کهکشان بر بام فلک رفتی و فرشتگان را به مکر

بیت الهل مشمر همت مردان باتدبیر را کز کمان بی بال و پر پرواز باشد تیر را9

آن زن گفت که «در قدرت خدا مینگرم و تسبیحش می کنم.» شهزاده گفت «به چه باعث؟»

گفت «پانصد دلالهآ پرفن که عمر خود را در همین کار صرف نموده و هر یکی به صدور عجایبات و ms328 به فعل آوردن غرایبات خود را سرآمد دهر میشمارند و لاف دلالهگی خود میزنند اکنون که کار سهل پیش آمده حواس باخته دفعتا به عجز خود معترف شدند. چه بلا پیششان آمد و کدام مشکل بر سر اینها فتاد. اگر در کار صعبی افتند شاید که زندگی بر اینها وبال شود. افسوس، صد افسوس و حیف، هزار حیف که پیری طاقتم را طاق نموده والا به این جماعت بادپیمایان و لافزنان مینمودم که دلالهگی کار آسان نیست و از دو سخن فن فریب کمال حاصل نمیشود. اگر آینه تیغم برون از زنگ میآمد به این گردن فرازی می نمودم جوهر خود را

بیت «به این پیری ندانی عاجز از دست دلیرانم کمان قامتم خم گشته اما مرد میدانم اگر بعضی ضروریات در این وقت هم به هم رسد این کار را به ذمه خود میگیرم و سرانجام داده شماها را از باعث ناکرده کاری از این شهر به در می کنانم.» دیهیم شاه گفت «برای کاری که طلب داشتهام آن را بکنید، نه برای جنگ طلبیدهام که به حضور من چنین مزخرفات بگویید.» آن پخته کار گفت «ای شهزاده، خاموش شو. مثل که، چون دو مرغ جنگ کنند نفع تیرانداز است.» پس از استماع این گفتگو آن پخته کار به مرجانه شیطانه مخاطب شده گفت که «ای پیرزن، بلکه ms329 شیرزن، پیشتر بیا که با تو سخنی دارم» آن دلاله پیش رفت و بعد سخنی چند رفت و بر لب دریا که صومعه کهنه بود آن را رفت و روب کرده و چند چمنی کاشته و مکان را صاف و مصفا برآورده فاروق مشعبد را به صورت عابد سالک ساخته در آن صومعه بنشاند و چند کس

آنها مجبورا از حکم شهزاده بر آن کار عمل مینمودند. و شهرة کرامات آن زاهد خشک در لشکر ممتازشاه منتشر گردید و بعضی از لشکریان ممتاز نیز به زیارتش آمد و رفت کردند. چون مرجانه شیطانه یقین حاصل کرد که مکرر ذکر وصف زاهد مزور به گوش ملکه خورشیدطلعت رسیده، روزی جوانی را به حالت نزع ساخته بر پلنگ انداخته با چند کس همراهیان گریه کنان و نعرهزنان و خاک بر سرافکنان از زیر غرفهای که ملکه خورشید طلعت به آنجا مینشست به طرف صومعهآ آن عابد روان ساخت و خود در میانه پالکی1 سوار شده از همه سوگوارتر میرفت. اما، چون صدای شیون و زاری ایشان به سمع خورشیدطلعت رسید از غرفه سر برآورده نگاه کرد و از غم و آلم بیماری شهزاده که دلش بسیار نازک شده بود حالت آن جوان و شیون زنان و ms330 مردان شنیده بر آنها نگریست و به نظر غور به سویشان میدید و تا مد نظر نگاه از آنها برنمیداشت و بعد از آن نیز هم چنان متألم نشسته بود که بعد از ساعتی

بیت نیت عابد برای مردم شهر رحمت حق مجسم آمده است» چون ملکه خورشید طلعت ذکر عابد مستجابالدعوات شنید و آن جماعت را شادان و فرحان و بیمار را تندرست بر اسب سوار دید دلش برای صحت شهزاده ممتاز در بر تپید. بیاختیار استفسار احوال آن زاهد منظورش افتاد سر از غرفه برآورده از مرجانه شیطانه که در میانه نشسته از مردم یک کنار شده از زیر غرفه میرفت سؤال نموده، گفت که «ای بیبی، آن گریستن چه بود و این شادی چیست؟ و ذکر کدام عابد است که به این بزرگی می کنند؟» مرجانه شیطانه دانست که تیر تدبیر بر نشانه آمد. میانهآ خود را استاده کرده گفت که «فدای تو شوم، در این وادی عابدی هست که برای ما روسیاهان رحمت الهی است که نزول نموده. هر کس که در شهر بیمار میشود و اطبا از علاجش عاجز میآیند هر کس از دوستان یکرنگ و رفیق جانی آن بیمار میباشد تنها به عبادتخانه آن عابد رفته راه فرصت میبیند و هر گاه از شب و روز آن عابد از کثرت عبادت به حالت شعف آمد ندا می کند که کیست ms331 تا برای او دعای خیر کنم؟3 همان دم آن کس بهزودی تمام رفته آن بیمار را میآرد و

شهزاده و بردن دلاله سواریاش را به خانه دیهیم شاه

و سؤال ms332 و جواب نمودن ملکه با او چون مرجانه شیطانه آن حرف گفته روان گردید ملکه خورشید طلعت پری از کمال مسرت به نزد شهزاده ممتاز آمده، گفت که «ای شهزاده، جان من فدای تو باد. امروز عجب تماشایی دیدم و طرفه حالتی مشاهده کردم که جوانی را در حالت نزع آوردند و به صومعه کدام زاهدی که در این وادی میباشد بردند و از سرعت اجابت دعایش تندرست و توانایش آوردند. این حالت را مشاهده نموده از برای صحت تو احوال آن زاهد را از مادر آن جوان پرسیدم، چنین بیان نمود. اگر اذن دهی امشب به صومعه آن عابد بروم و در وقت استجابت دعا نزد او برده در حق تو دعا بکنانم که صحت یابی.» شهزاده گفت که «اگر اجلم دررسیده هیچ دوا فایده نخواهد کرد و اگر زندگی من باقی است خود به خود تندرست خواهم شد و موقوف بر وقت است همچو

شهزاده چون از شدت مرض قریب به هلاکت رسیده بود ms333 و از غربت و بیوطنی اضطرار داشت لاچار گفت که «تو دانی. لیکن نشود که کدام بلایی دیگر در پیش آید که از این مرض هم صعبتر باشد و از من تدارک آن در شهر بیگانه کرده نشود.» ملکه گفت «خدا نخواسته باشد. انشاالله تعالی از اثر دعای عابد فردا صحت مییابی و به خیریت از اینجا کوچ نموده به ملک ملکه بینظیر میرسی و به مراد خود بهرهاندوز میشوی.» شهزاده خاموش ماند و ملکه صبر کرد تا شام دررسید. پس تغییر لباس نموده در سواری نشسته به خانه عابد سالوس رفت و در جایی که برای اهل حاجت ساخته چشم بر راه عابد نشسته بودند برقع بر سر انداخته و سراپای خود را در

پس خوش و خرم از جای خود دویده به سواری نشست و مرجانهآ شیطانه به حمالان اشاره کرد که زود سواری را برداشته راه شهر گیرند. حمالان دیهیم شاه سواری ملکه را برداشته راه خانهٔ‌ دیهیمشاه گرفتند و محافظان پس و پیش سواری شدند و مرجانهٔ‌ شیطانه نیز همراهشان در عقب راهی گشت و ملکه خورشیدطلعت به حمالان گفت که «سواری مرا زود ببرید که به شما انعام خواهم داد.» آنها قدم برداشتند و به سرعت تمام میرفتند و ملکه بر آنها آفرین می کرد. چون در راه رفتن بسیار دیر شد ملکه متعجب شده، گفت که «مگر راه گم کردید که با وصف این همه زودرفتاری تا حال نرسیدهاید. ای دریغ که وقت دعا منقضی شده باشد و مطلب من هم چنان در گره ماند.» آنها گفتند که «اینک رسیدیم و هنوز چه دیر شده است؟ ملکه را از بس خیال زود رفتن است یک ساعت برابر یک شب مینماید.» ملکه خاموش ماند که از اثر سفیدهٔ‌ صبح روشنی در سواری او شد. حیران گشته از شکاف پرده نگاه کرد. دید که سواری در حویلی شهر داخل شد. در دم به خود فرورفت و نمیدانست که چه واقعه شد. تا آن که حمالان سواری او را نهادند و مرجانه شیطانه اندرون محل دیهیم شاه رفته ms335 از خوابش بیدار نموده، گفت «چه خفتهای که طالعت بیدار شده و ملکه خورشیدطلعت به خانه تو آمده.»

قطعه «دل کرد بسی نگاه در دفتر عشق جز روی خوشت ندید اندرخور عشق چندان که رخت خن نهد بر رحن شوریده دلم عشق نهد بر سر عشق ای ملکه خورشیدطلعت، در هجران تو چه آلمها کشیدم و از تلخی مفارقت چه زهرها چشیدم. خدا همه کار مرجانه شیطانه و اولادش راست برآرد که او مراد مرا برآورد و تو را به چنین حیله به من رسانید. اکنون این برقع را بردار که چشم دیدارطلب را تسلی شود.

بیت از من مفکن پرده به رخار نگارا بگشای نقاب از رخ و بنمای خدا را» پس گفت که «میدانی شهزاده ممتاز عاشق ملکه بینظیر است نه شیفته تو. از برای وصلت او شرطهای مشکل قبول کرده و پیش از تو سه ملکه دیگر آورده به طریق خدمتکاران به او سپرده و تو را هم ضمنا به طریق آنها میبرد. اگر در راه چاپلوسی و تملق تو نموده مغرور مشو و این را دو روزه دان. اگر تو را به آنجا میبرد به خدمت گزاری ملکه بینظیر میسپرد و تمام عمر در زحمت و بی مزهگی در اطاعت هم چشم خود که بدترین ناگواری است به سر میبردی و

رباعی «رخ را بنما که ماه گردون است این لب را بنما که لعل میگون است این سرتا قدمت ز یکدگر خوبتر ms337 است سبحان الله چه شکل موزون است این» ملکه گفت «ای دیهیم شاه سخنهای تو به دلم ذهننشین گشته و از عشق تو دلم را نیز خبر شده و من که مطلوب توام به نزد تو رسیدم. لیکن چندی صبر نما که شهزاده ممتاز بسیار بیمار است و هیچ دوایی سودش نمیدهد. یقین است که از این مرض ودیعت حیات خواهد کرد و من از صداق او بیرون خواهم آمد و بعد انقضای عده چهار ماه پیش من خواهی آمد و اگر در این مابین با تو مؤانست کنم حرام مؤبد گردم و پیش خدا و رسول شرمنده گردم. پس برای دو روز خود را از هر دو جهان بر کنار کردن کدام شعور است؟ اگر زندگی ممتاز یقینی میبود از انتظار به سر آمدن عمر شخصی یک عمر خود را از هم صحبتی عاشق خود بر کنار داشتن و عمر خود را در حرمان بی جا به سر بردن بیجا

واقعی که او مفتون بی نظیر است و در خلاء و ملاء دم از عشق او میزند و برای حصول وصالش این همه محنتها میکشد و البته که او فرمانبردار بی نظیر خواهد شد نه مطیع من و این معنی بر من کی گوارا میشد و تو عاشق من هستی قسمی که او در رضامندی بی نظیر خواهد کوشید تو در استرضای من سعی خواهی ورزید. دوست عزیز خود میباشد نه دوست بیگانه،

بیت به سان توسن سرکش به زیر طفل نادانی دل مطلق عنانم میرود هر جا ms339 که میخواهده ملکه گفت «به زبان خود گفتی که عاشق فرمانبردار توام. مگر دور اول پیاله درد برآمد آخرش چه خواهد بود. معلومم شد که آنچه تو گفتی سراسر دروغ بود و برای فریب من همه سخن ساخته گفتی. خوب مضایقه ندارد بی باکی و صرافت از تو خنجر و شکم از من.

لیکن از سوز آتش غیرت رگ و پیاش در هم سوخت و نفس چون دود سوزناک برمیآمد و از غمش چنان بگداخت که گویی مرده گردید و از حیاتش ms341 نفسی بیش نماند.

نامه نوشتن تاجورشاه به گنجورشاه در باب طلب ملکه ارجمندبانو برای وصلت

دیهیمشاه و روانه گشتن دمساز برای سؤال و جواب و آمدنش به تاجورشاه

و شنیدن خبر شهزاده ممتاز از مردم آنجا و ملازمت

نمودن دمساز با شهزادهآ ممتاز اما پیش از رسیدن شهزادهآ ممتاز تاجورشاه نامهای در باب خواستگاری ملکه ارجمندبانو برای وصلت دیهیمشاه نزد گنجورشاه فرستاد و هدایای بسیار و تحف بیشمار ارسال داشت. چون ایلچی آن نامه را با تحایف به حضور گنجورشاه گذرانید و توصیف افعال و خصال و عدالت و فضیلت شهزاده ادا نمود گنجورشاه دمساز وزیر را طلب داشته گفت که «چون اختیار این کار به دست شماست آنچه مناسب دانید کنید.» دمساز آن نامه را گرفته آداب به جا آورده، معروض داشت که «نظر به ظاهر، در این شهزاده از حسب و نسب هیچ نقصانی به نظر نمیآید. لیکن چون این کار بر ذمهآ غلام است بی تحقیق نخواهم کرد که جای سخن به غلام نماند. اکنون برای دریافت افعال و اقوال دیهیم شاه همراه ایلچی به شهر تاجورشاه میروم و در این مقدمه سؤال و جواب هم مینمایم و مکرر با دیهیم شاه ملاقات کرده بر ظاهر و باطنش اطلاع به هم میرسانم. و از نسب و بزرگزادگیاش حاجت پرسیدن نیست که کفو کریم است.»

بیت «بحمدالله که بازم دیدن رویت میسر شد ز خورشید جمالت دیدهآ بختم منور شده چون شهزاده دمساز را از بغل رها کرد هفت بار گرد گرد شهزاده گردیده آداب به جا آورده بنشست و به حرف و حکایات احوال خود درپیوست. شهزاده از استماع مصایب دمساز می گریست. چون وزیرزاده احوال خود را سراسر بیان کرد شهزاده شروع قصهآ خود ms345 نمود و هر گاه که ذکر مصیبت خود می کرد دمساز سر به قدمش نهاده زار زار می گریست و شهزاده حقیقت خود را گفته تا به گم شدن ملکه خورشید طلعت رسانید و گفت «ای دمساز، امروز اگر از شدت این غم که بشنیدی مغموم نمیبودم از آمدنت شادیمرگ میشدم. و اگر شادی آمدنت امروز به من نمیرسید یقین بود که از این غم جادبر نمی شدم.

بیت آمدی باز از جراحت تازه کردی سینه را بار دیگر زنده کردی مردهآ دیرینه را» دمساز چون حقیقت گم شدن ملکه خورشیدطلعت به آن شعبدهبازی شنید دانست که این امر محال و این همه بازی سوای دیهیم شاه از کسی به عمل نیامده، چرا که دیگر کسی مقدور این جرئت نمیداشت و امروز او را که متردد دیدم به همین باعث بود. گفت «ای شهزاده، فدای تو شوم دل خوش دار که

تجسس نمودن دمساز ملکه خورشیدطلعت را و معلوم کردن به خانهآ

دیهیم شاه و حیله انگیختن برای رهایی ملکه به طور عجیب پس وزیرزاده به خانه خود آمده هرکارهآ همهکار را که سرآمد هرکارهای سرکار گنجورشاه بود طلبیده و به انعامات بی حد امیدوار ساخته، گفت که «کار ضرورم افتاده و پادشاه تو را برای ms346 همین همراه من کرده که خدماتی که لایق تو باشد به احسن وجه به عمل آری.» هرکارهآ همه کار گفت «آنچه فرمایی به جا آورم.» دمساز گفت که «معلوم شد که دیهیم شاه امروز کدام زنکه را به خانه خود از همه مخفی کرده نگاه داشته است، میباید که مکان آن را تحقیق کرده به من بگویی که من برای تحقیقات همچو امور آمدهام.» همه کار هرکاره گفت که «این قدر کار چه دشوار است در یک ساعت میتوان

بیت بنوشد در آن دم به ناکام زهر که خود کرده را نیست درمان به دهر پس در آن دم هر چه بیند از خود بیند و آن جار را به همین عبارت زیاده از همه کوچه و بازار شهر به مقابل مکان دیهیم شاه در هر قدم اعاده کنی و به طریق آنجا بر در من هم ادا سازی و همچنین بر در اکابر و اعزه شهر نیز جار زنی و پاس این نگاه داری که اگر کسی ثانی الحال معلوم کردم که بر کسی اظهار کردی که بگفته وزیر جار زدم خونت حلال دانم و زن و بچهات از تیغ بگذرانم.» جارچی مردم را برای جار زدن تعیین نمود و جارچیان در تمام محلات شهر خانه به خانه و کوچه به کوچه به همان دستور که دمساز گفته بود جار زدند. چون بر در دیهیم شاه آن کلمه را مکرر تکرار کردند و به سمع دیهیم شاه رسید در شکة افتاده به دل خود گفت که «ای وای، صد هزار افسوس اگر این حرف

ملکه گفت که «دل خوش دار که من پیش از این با دیهیم شاه برای مصلحت چنین و چنان گفتهام و به این بهانه فرصت چند ماه گرفتهام و اراده داشتم که تا مقدور خود به دست آینده و روند به وعدهآ زر و جواهر خبر خود را به شهزاده ممتاز رسانم از آن میان کسی از حال من او را خبر خواهد رساند. اما شکر الهی را به کدام زبان ادا کنم که مرا متألم نگذاشت و هم امروز تو را نزد من فرستاد و مرا از حال شهزاده ممتاز و استخلاص من فرحناک ساخت و شهزاده را از حقیقت من مطلع کرد و تو نیز خاطر خود جمع دار که دیهیم شاه را آن چنان از حرف زبانی فریفته سازم که زیاده از آن ممکن نباشد و آنچه از دست تو برآید بکن و از طرف من دل جمع دار که من هم از عقل بهرهای دارم و مدعای تو را دریافتم.» پس از زیر برقع دو شاله از سر خود برگرفته به خلعت به دمساز مرحمت کرده رخصت نمود. دمساز شیشهآ روغن قیر را به ملکه سپرده خوان را خالی کرده از آنجا برآمده راهی شد و از آنجا به خانه خود رسیده استراحت نمود و

شهزاده شنیده خاموش ماند. دمساز گفت که «غلام غلط عرض نکرده بود که کار دیوزاد نیست. چند روز دیگر صبر فرمایید اگر صاحب آن قلعه ملکه را به خدمت نفرستد مرا گردن بزنید و اگر سر موی ملکه را خللی برسد از غلام بازخواست فرمایید.» شهزاده گفت «شما مختار هستید هر چه بهتر دانید بکنید.» چون دمساز از شهزاده رخصت خانه خواست ممتازشاه گفت که «چند روز دیگر همین جا باشید مضایقه ندارد و از آمد و رفت هر روزه زحمت نخواهید کشید ومن هم مشغول خواهم ماند و از عذاب تنهایی نجات خواهم یافت.

دیهیم شاه گفت که «آخر چه می کرد تا من هم بشنوم و او را برای چه سیاست کرد» دمساز گفت که «از او خطایی بزرگ شد که دیروز جارچی به نام ممتاز جار میزد که کنیز حبشیه سرکار گم شده آن کنیز زن این غلام بود و از گم شدن او بیتاب گشته بی اطلاع ممتاز جارچیان را حکم رسانید که هم چنان جار زنند. چون این خبر به ممتاز رسید او را طلب داشته، گفت ای کیدی، در شهر بیگانه نام مرا رسوا کردی که کنیز سرکار ممتاز گم شده. اگر یک ملعونه سیاه رفت به جهنم، زن دیگر بخواه. تو را ترس من نیامد که بی اطلاع من بر چنین کار جرئت کردی. آخر نام مرا مفت بر باد دادی. اکنون به این گناه چه سزایت دهم؟2 آن لایعقل به غرور قدامت خود گفت که «چه شد اگر بیاطلاع تو یک کار کردم. مگر من از تو جدا هستم، و زن من برای کار تو از دست رفته نه به کار غیر. اگر برای کار تو نمیرفت چرا میرفت؟ برای همین بر جارچیان حکم رسانیدم که نام تو بلند و بزرگ است و مردم شهر از تهدید دیوزادان ترسیده آن را حواله خواهند نمود و پادشاه این شهر نیز نام تو را شنیده البته برای اظهار عدالت خود

صحت یافتن شهزاده ممتاز و در شادی صحت او قرار دادن دمساز مهرانگیز زن خود را ملکه خورشیدطلعت و به نام او شادی صحت کردن

و از استماع این خبر خار خلل در جگر دیهیم شاه خلیدن

و رفته باز سؤال و جواب نمودن با ملکه خورشیدطلعت اما دمساز بعد آن روز همیشه به خانه ممتاز آمد و رفت میداشت و به علاجش از جان می پرداخت تا آن که به فضل الهی شهزاده در یک هفته صحت کلی یافت و تندرست شده غسل صحت نمود. دمساز به عرض رسانید که مهرانگیز را که در شکل و شمایل و حسن و جمال گوی از پریزادان برده و به ملکه خورشید طلعت مشابهت تمام دارد ملکه خورشیدطلعت قرار داده بر مسند

بردن دمساز دیهیم شاه را به خانه شهزاده ممتاز و یقین شدن بر او

که ملکه خورشید طلعت به خانه من نیست و

باز آمده با ملکه مواجهه کردن اتفاقا همان دم دمساز به مجلس دیهیمشاه رسید، پرسید که «از دو روز کجا بودید که به نظر نیامدید.»

مثنوی از این بزم چراغان چشم بد دور که شد چون صبح صادق مشرق نور نهان در گوشهای شد چون چراغان چوخال کنج لعل خوبرویان

* ز رشک پرتو آن بزم روشن فتاده ماه را آتش به خرمن دیهیم شاه از مشاهدهٔ‌ این حال حیرتزده گردیده به دل گفت «سبحانالله با وجود سلطنت موروثی گاهی در عمر خود همچو تیاری و اسباب جشن به نظر نیامده که این شهزاده به سفر همراه خود دارد و این همه بی دستیاری پریزادان ممکن نیست. تماشای عجب دیدم، اکنون از مقصود خود نیز مشاهده باید کرد.» چون به این اراده پا در نشیمن خاص نهاد ملکه را با هزاران تجمل و تکلف بر سر تخت مرصع نشسته دید که هر نگینش بهای سلطنتی و هر مرواریدش ثمن مملکتی و خلعت گرانبهای زرین کار پوشیده و به جواهر بیشقیمت و مروارید بی بها خود را آراسته، چون شعله نور بر سر کوه طور مسکن نموده. چشم دیهیم شاه از مشاهده آن خیرگی کرد و چون ملکه را بیش از نگاهی ندیده بود و مهرانگیز نیز به شکل و شمایل مطلقا از ملکه تفاوت نداشت یقین کاملش حاصل شد که ملکهآ خورشید طلعت همین است و در خانهآ من مقرر زن آن زنگی است. در دل خود غم و غصه میخورد و لب به دندان تأسف می افشرد و در ms369 آتش حسرت میسوخت که «حیف، صد حیف، این محبوبه بی مثال و معشوقه سراپا جمال به کام دل در اینجا باشد و من به گمان این حورتمثال با دیوبچه اختلاط و فرمانبرداری کنم.

فرد از گمان حور با وی نرد الفست باختم حیف از اوقاتی که با آن دیو ضایع ساختم

اما دمساز از رنگ به رنگی دیهیم شاه دریافت نموده، گفت «ای شهزاده، یساولان چارسو میخرامند و مجلس پریزادان است مبادا کسی را دریافته بگیرند و از جان رویم. از این معنی دلم در بر میتپد و از شکستن رنگی و دل تپیدن زیادهتر اظهار احوال خواهد شد.» دیهیمشاه گفت «آنچه منظور بود دیدیم، زیاده بر این نشستن چه فایده. همین تماشاست خواه یک لحظه دیدیم وخواه تمام شب.»

این بگفت و برخاست. مهرانگیز که به گفتهآ دمساز در همین خیال بود و از وقت آمدن نگاه از ایشان برنمیداشت چون دید که عزم رفتن دارند به خادمه گفت که «این هر دو کس را بیار که چیزی به آنها ندادهام.» خادمه آمده گفت که «ملکه شما را می طلبد.» دمساز و دیهیم شاه پیش ملکه رفتند. ملکه از جنس ملک پریزادان دو عدد خلعت خاصه و جواهر و زر نقد ms370 از دست خود مرحمت نموده، گفت که به کدام پیشخانه فرود آیند.

پس به غضب تمام برقعش را پاره پاره کرده چون از سبب مالش روغن قیر روی ملکه به کمال درشتی و سیاهی به نظر دیهیم شاه درآمد بی اختیار لاحول از زبانش برآمد و از جای خود برجسته دورتر نشست و به مرجانه شیطانه گفت که «ای کورباطن، بیا و ببین که همین پریزاد است که می گفتی. پریان اگر به همین حسن و جمال میباشند دیو از آنها هزار مرتبه اولی است و تو که لحاظ سفید و سیاه مینمودی خود نگاه کن که سفید است یا سیاه. این همه خزاین مرا بر باد داده عوض پریزاد دیوبچه برای من آوردی.» مرجانه شیطانه از مشاهدهٔ‌ آن شمایل در دریای حیرت غوطه خورد و لاچار شده، گفت «ای شهزاده، من خود ملکه خورشیدطلعت را آورده بودم. معلوم نیست که این بلای سیاه از کجا آمده.» دیهیم شاه گفت که «عذر بدتر از گناه همین است. از روزی که این را آوردهای و این روی نحس را به نام عفاف در پرده نهفته که همچو رو در پردهآ عدم نهفته به، سر مو از اینجا حرکت نکرده. چون از پریزادگی خورشیدطلعت و لشکر

دیهیم شاه گفت که «اگر از کشتنت بدنام نمی گشتم هر آینه تو را به هزار خواری به قتل میرسانیدم. لیکن به پاداش عملت سر و پای برهنه پیش شوهرت بفرستم که او به قسم خود وفا کرده تو را بکشد و جگرم سرد شود و این دلاله ملعونه را سیاست تمام نموده و بعد تشهیر و تعذیر به نزد ممتاز فرستم که کنیز شما را به دغا آورده بود. اینک دزد شما حاضر است تا که او را به طعمهآ دیوان معه اطفال و برادرش صرف نمایید.»

فرستادن دیهیمشاه ملکه خورشیدطلعت را با مرجانه شیطانه و فاروق

مشعبد و اولادشان به زاری و بردن شهزاده همه را با دمساز به

روز دوم پیش تاجورشاه و حقیقت گذشته را اظهار کردن

و عدالت ورزیدن او در آن باب پس دیهیم شاه به کمال غضب فرمود که چند خر حاضر سازند و تمام قبایل مرجانه شیطانه را سر و ریش تراشیده و روسیاه کرده بر آن خران واژگونه سوار کردند و میخواست که ملکه را نیز بر خر سوار سازد، ندیمان دیهیم شاه را گفتند که «زینهار این کار را نکنی که مردم شهر و غیره خواهند گفت که این تشهیر به ممتاز نمیرسد و نه به حضرت. این را اگر تشهیر کردن منظور است

فرد سخنی چو أشتر بار ز کلال و باغبان است که ببینمش نشنید شتر از کدام پهلو، و ms375 ممتاز شاه ملکه را در خانه فروآورد و مرجانه شیطانه را حکم کرد که «به همین صورت در جایی بنشانند که فردا به نزد تاجورشاه خواهم برد. پس به نزد ملکه آمده گفت که «ای ملکه، منعت نکرده بودم که شهر بیگانه است این حرکات منما. گفته مرا به خاطر نیاوردی و به سزای خود رسیدی.» ملکه برخاسته گرد شهزاده گردیده، گفت که «میدانی هیچ برای خود نکرده بودم. از بیماری تو حواسم پراکنده بود و در طالعم مرقوم بود که یک هفته به چنین عذاب معذب باشم و به این روسیاهی به نزد تو آیم.» غرض، بعد گفتگوی گله و شکایت ذکر مهاجرت و حرمان صحبت به میان آمده شکرانه وصال همدیگر ادا نمودند. شهزاده صورت ملکه را دیده خنده می کرد و می گفت که «به زور دوا این چنین تبدیل هیئت هم میشود؟ عجب شکل مهیبی شده است. ای ملکه، گاهی روی خود را هم دیدهای؟» ملکه گفت که «روی سیاه را دیدن چه تحفگی دارد.»

دیهیم شاه از این طعنه بسوخت و بر خود لعنت کرده، گفت که «هر فضیحتی که دیدم از دست خود دیدم. اگر جانم از دست تاجورشاه امان یافت از دست دادن ملکه به دست خود تا دم زندگی بدتر از مرگ خواهم ماند که او را مفت از دست دادم و رسوا هم شدم. هر دشمنی که با ms377 من کرد دمساز کرد.» پس شهزاده ممتاز هر دو دست ملکه را از پرده سواری برآورده به تاجورشاه نمود. هر کس دید حیران ماند که به این درشتی و سیاهی هیچ دستی به نظر نیامده. گفت که «این دست ملکه است که به مالش روغن قیر همچنان گشته و این حکیم است که آن روغن داده.» پس رو به مسیحالملک کرده، گفت «حالا پیش روی پادشاهان و حاضران این سیاهی را به موجب گفتهآ خود دفع کنید.»

شهزاده گفت «حالا شما دانید و کار شما، من به مدعای خود رسیدم.» تاجورشاه به دیهیمشاه گفت که «من آن روز منعت کرده بودم. آخر این چه بیحیایی بود که مرا در تمام ممالک روسیاه کردی. به خدا که من تو را روسیاه کرده خود را سرخرو گردانم.» پس همان دم ریش و بروت دیهیم شاه را تراشیده و روسیاه کرده همراه فاروق مشعبد و مرجانه شیطانه بر خر سوار نموده تشهیر نمود و جارچیان صدا میزدند که «هر کس که در خانه پادشاهان خیانت کند حالش بدین جا رسد، گو شهزاده آفاق باشد.» مردم از عدالت تاجورشاه به لرزه آمدند. بعد تشهیر کردن حکم داد که فاروق مشعبد و مرجانه شیطانه و دیهیم شاه را به قتل رسانند. وزیر با شهزاده ممتاز سازش نموده به پوزش بسیار از قتل دیهیم شاه در گذرانید و آن هر دو را بمعه قبایل شان گردن زدند و دیهیم شاه را از قلمرو خود اخراج نمود و شهزاده ممتاز را بسیار عذر خواسته رخصت کرد و شهزاده ممتاز معه دمساز وزیرزاده به خانه خود آمد.

دمساز گفت که «سبحان الله چه خوب گفتید. گویا دمساز را این روز در نظر نبود و از این کار غفلت داشت. روز اول که گنجورشاه خلعت وزارت به من داد به همین قرار گرفتم که تا رسیدن خبر شهزاده ممتاز در بندگی حاضرم و هر وقت که خبر رسید بی تأمل در حضور او روانه خواهم شد. این وزارت را به هر کس که مناسب خواهید دانست خواهید داد و بر این سخنم هر شخص ادنی و اعلی از اهل شهر واقف هست. دمساز همچو خام کار نیست، لیکن اطلاع دادن ضرور است. من از این حقیقت عرضی نوشته به حضور گنجورشاه روانه میکنم و حضرت چند روز قیام فرمایند تا جواب آن دررسد و در این مدت نقاهت نیز بالکل دفع خواهد شد و شادی نیز به انجام خواهد رسید و این شادی را

و همه کارخانجات متعینهآ سرکار را روانه حضور انور داشته و خود از حضور رخصت گردیده پس آن معروضه را بند کرده و مهر خود بر آن ثبت نموده به دست مسیح الملک سپرده و همه متعینه را همراهش کرده به شهر گنجورشاه روانه ساخت و به مسیح الملک گفت که «زود جواب عرض مرا به دست هرکارههای من بفرستی.»

مسیح الملک کوچ نموده به حضور پادشاه رسید و عرض دمساز گذرانیده زبانی هم معروض داشت. گنجورشاه همان دم بر عرض دستخط خود ثبت نمود که «همه عرض شما پذیراست و خداحافظ شماست و وزارت حق شماست. به هر کس تفویض شود1 به نیابت شما خواهد شد و اگر منظور شما باشد به خجستهرو، برادر گلعذار پسر آن نمکحرام، به نیابت شما خلعت دهم.»

مسیحالملک آن را همان دم به دست هرکاره سپرد و آن هرکاره دیوزاد سرکار ممتاز بود. در دم آن را به دمساز رسانید و دمساز به شهزاده نموده در جواب آن عرضی کرد و بنوشت که «وزارت در اصل حق خجسته رو است و غلام به سبب غضب حضرت بر پدرش عرض نتوانست کرد. چون مزاج حضرت بر سر قدردانی است خود ارشاد فرمودند. از این بهتر هیچ کس نیست و غلام از دل و جان به نیابتش چه که به اصالتش راضی است.»

رباعی

ملکه بی نظیر بدین مضمون اظهار انتظار میکرد: «دیدهآ انتظار را فرش امید کردهام ای قدمت به چشم من خانه سفید کردهام»

و راجرانی از نهایت غلبهٔ‌ شوق دیدار بدین شعر حال دل خود ظاهر می ساخت: «با مژده اگر زودتر آیی چه شود؛ یا تاخته پیش از خبر آیی چه شود؟ زود آمدنت نظر به شوقم دیر است زود آیی، اگر زودتر آیی چه شود؛»

هر چهار ملکه هر یکی اظهار حال خود میکردند که مقدمةالجیش ms382 شهزاده نمودار گردید و نشانهای فیلی عیان شدند. ملکه مهاسندر گفت «این طرفه نشان که رفعتش آئین است مرفوع بلندقدر و باتمکین است اقبال به هر جا که رود همره اوست آری آری، نشان دولت این است» پس دسته به دسته سواران همراه سرداران به نظرشان از نظر شأن می گذشتند و هر سرگروه با زیب و زینت و تجمل و شکوه از هر دو جانب برابر هم دیگر با

ابیات سبکخرام چو عقل و جهاننورد چو وهم گریزپای چو صرصر، سبکعنان چو هوا به زیر زین مرصع توان شمرد او را مثال کوه به کان جواهرات و طلا با صد گونه آراستگی و پیراستگی و هجوم خدم و حشم ظاهر گردید و چشم تماشاییان به غلط بینی از تجمل او و تعظیم کردن سرداران گمان شهزاده کرد چون در جلوخانه از اسب فرود آمد عصای مرصع در دست گرفته به اهتمام خلایق بپرداخت و مردمان نظاره گیان و تماشاییان را جابهجا و مکان به مکان استاده کرده برای فرود آمدن سواری شهزاده و ملکه میدان خالی کرد. آن زمان خلایق از همراهیانش استفسار نموده دانستند که دمساز وزیرزاده شهزاده است و از گفتگوی آنها هر چهار ملکه را معلوم گشت که دمساز وزیرزاده را که شهزاده همیشه یاد می کرد و از جدایی او فریاد مینمود همین است. و این بار با شهزاده ملاقی شده به غور درنگریستند و او را جوان رعنا و شایسته دیده با هم می گفتند که «شهزاده به جا یاد این میکرد و قسمی که شنیده بودیم به از آنش یافتیم» پس خرسند شده به آرام جان گفتند که «این جوان نیکوخصال را که اهتمام مینماید دیدی و شناختی؟ همین است شوهر تو ms383 و چون آمدن شهزاده به ما، آمدن دمساز به تو مبارک باشد.» پس آرام جان سر به

بیت عماری زرین نمودی به فیل چنان قبهآ نور بر کوه فیل شهزاده در آن عماری نشسته رهپیما بود و از هر دو جانب سلام سرداران گرفته به جلوخانه رسید و از فیل فرود آمده بر تخت روان سوار گردیده داخل دولت سرای ملکه بی نظیر گردید و بر سر آن طبل آمده آن را بنواخت. انبوه خلایق صدا برکشیدند که «شهزاده شرط چهارم نیز به جا آورده به ملکه مبارک باد.» پس شهزاده و وزیرزاده در آنجا منتظر سواری ملکه خورشید طلعت استادند که ناگاه معلق خانه عیان گردید و هر چهار ملکه آن را دیده حیران بماندند که خانه به این بزرگی و بار طلا بر روی هوا چگونه معلق روان است و هم چنان بی چوب و طناب استاده میماند. در آن زمان ملکه مهاسندر پری به ملکه بی نظیر گفت که «ای ملکه، هیچ عجایب و غرایب ملک پریزادان را خواهی گذاشت یا از شهزاده همگی تحایف ملک جن و انس برای خود طلب خواهی داشت. مبارک تو باد که هر چهار شرط تو را شهزاده به انصرام رسانید. اکنون شرط خالهات رانی ماه پیکر باقی است. از این هم چشمپوشی توانی کرد یا برای دیگران هم عاشق جانباز خود را در ملک جادو گران خواهی فرستاد. مدعایت که به حصول پیوست حالا برای حصول مدعای غیر چرا بر این بیچاره ستم روا

بیت «صد شکر که این ms385 مجمع یاران موافق دیدیم و امید است که بینیم همیشه» و هم چنان به جای خود استاده بود تا آن که ملکه خورشیدطلعت پری با هزاران ناز و انداز داخل گردید و مهرانگیز و گلعذار نیز با صدگونه آرایش در پس پشتش روان و خیل پرستاران و خادمان به عهدهآ خود بعد آن. پس اول ملکه خورشید طلعت به موجب اشاره شهزاده با ملکهآ بی نظیر سلام کرده ملاقات نمود و به شوق تمام و آداب مالاکلام به ملکه مهاسندر سلام کرده به پابوسش خم شد. ملکه مهاسندر سرش را برداشته به کنار گرفت و از کمال رأفت استفسار خیر و عافیت نمود. ملکه خورشیدطلعت دست بسته جواب داد. پس گفت که «امروز بعد مدت دراز تو را دیدم.» ملکه خورشید طلعت گفت «علی الرغم آن ایام اکنون همیشه در خدمت به سر خواهم برد.» بعد از آن به راج رانی و ملکه جهان بانو به بیاعتنایی ملاقات نمود و مهرانگیز و گلعذار به هر چهار ملکه نذر گذرانیده به قدم بوس فایز گشتند. ملکه مهاسندر

آرام جان خاموش ماند و ملکه جهانبانو گفت که «البته و دمساز نذرها برای هر چهار ملکه فرستاد و گرنشات معروض داشت. همه نذرش گرفته از خانههای خود خلعتهای گرانبها برای دمساز فرستادند. بعد چند روز شهزاده به ملکه جهان بانو گفت که «تیاری سامان عروسی آرام جان شما نمایید و از طرف دماز من سرانجام مینمایم.» پس ملکه جهان بانو طرف آرام جان و شهزاده از جانب دمساز به تکلف تمام به طور شاهانه اسباب سور و سرور جمع نموده آرام جان را عقد بسته حواله دمساز نمودند و به عیش و عشرت تمام و خرمی و خرسندی مالاکلام روز و شب به سر میبردند.

جلد چهارم به اختتام رسید

شیخ الاسلام گفت که «هیهات، این چه فکر باطل و خیال محال است. چرا این همه بندگان خدا را به گونه گونه عذاب کشتن میدهی و اهل و عیال این جم غفیر را داغ کلفت بر دل مینهی. برای همین در این بیابان سکونت ورزیدهام که سد راه مردم از رفتن آن ضلع بشوم. هیچ قافله از این راه نمیرود که به سبب بی آبی در همین جا فرود نمیآید و سردار قافله به این عاصی ملاقات نمینماید و من از احوالش قربه لله استفسار مینمایم، اگر اراده ممالک دیگر میدارد مانعش نمیشوم و اگر عزم این ضلع اظهار میکند پس به نصیحتش می گرایم. زیرا که غیر از مرگ بوی خیر به مشام انسان از این ضلع نمیرسد و سوای آلام

بیت که بت این چنین چشم و گوش تو راء کدام اهرمن برد هوش توراء

بیت

ته خویشتن را میافکنیم در دامتقدیر را به تدبیر تبدیل کی توان کرد این بگفت و در دام فرود آمد و متابعانش نیز به همراهی او گرفتار شدند. همان قسم مرا نیز غیر از رفتن این طرف صورت نجات نمینماید. زیرا که روز اول در قبول پنج ms391 شرایط ملکه عهد کردم که اگر یک شرط هم باقی خواهد ماند سرت را بریده منار و از جسدت دیوار سازم و من آن را اجابت نمودم. اگر از بیم مرگ از اینجا ناکام برگردم آنجا مرگ موجود است. پس چرا اراده این ضلع نکنم. در اینجا بیم و امید با هم برابر است. اگر خدای صمد کامیابم ساخت و از مرگ امانم داد.

مصرعه

هم یار به دست آید و هم نام بماند اگر مردم قصه کوتاه خواهد شد و نیل بیننگی بر چهرهآ من از سیلی طعنه مردم نخواهد ماند و محنتهایی که کردهام به گفتن داستانهای لاچارگی ام از بی سرانجامی این شرط ضایع نخواهد گردید، بلکه از استماع مرگم نام من دو بالا خواهد شد که تا جان بود در کار سعی نمود و از بی وفایی عمر لاچار شد

شیخالاسلام درخواست نجات شهزاده معه لشکر از دست جادوگران و مفتوح نمودن آن مکان کرد. آن مرد گفت که «رفتن به ملک بوقلمون جادو بی دانستن اسم اعظم ممکن نیست. اگر صد چند این لشکر باشد کاری نگشاید.» عابد عرض کرد که «مطلب جمیع بندگان خدا که مجموعاند به سبب بی گناهیشان به انجاح میرسد و مدعای من روسیاه عاصی هم چنان در گره ماند و مطلق خیال نگردید.» آن بزرگ گفت که «حلش چه میخواهی؟»

و زنده ساختن شهزاده تاجالملوک را و به دستیاریاش گنبد گردان

شکستن وکتاب باطل السحر را به دست آوردن القصه، شهزاده از نزد شیخ الاسلام رخصت شده به خیمه خود آمد و چهار شخص متدین را انتخاب کرده تعلیم اسم اعظم نمود و پیش و پس و راست و چپ لشکر کرده از آن مکان کوچ نمود و به موجب گفته عابد راه طی می کرد تا آن که به سرحد ملک پرفن جادو رسید و علامات جادو عیان گشت و در راه مرغان خوش نوا متلون و چهارپایان انواع و اقسام و شکارهای وافر و آبها جاری و سبزه و گلهای خوشرنگ و بو و درختان سایه دار و اشجار پر میوه به نظر میآمدند و لشکر مطلقا اعتنا به اینها نکرده راه پیما بود و بعد چندی به صحرایی رسیدند که از آنجا باغ پرفن جادو که عابد نشان داده بود ظاهر گردید. چار دیوارش از سنگ رخام سفید ساخته و درختان سر در سر هم بافته و از تمایل هوا میوهافشان گردیده و آبها از آبشارها جاری و چاردورش خندق نیز از سنگ مرمر ساخته پر از آب زلال گشته و آواز مرغان و بوی گلهای انواع و اقسام از اندرون آن باغ میآمد و جان را قوت می بخشید.

بیت نغمات نفیس و بوی لطیف قوت جان است و قوت ارواح

شهزاده زیر آن باغ رسیده خیمه زد و لشکر به هر چار دورش فرود آمد و اسم اعظم خوانده گرد لشکر دایره کشید و همه خود را به حصن حصین اسماءالحسنی درآوردند و به موجب ارشاد عابد برای کسب معاش برآمدند. چون روز به آخر رسید و شب شد عجایب و غرایب از آن بیابان به نظر میآمد و چیزهای نادیدنی هولناک و اشکال مهیب بیمناک عیان میشدند و به قصد لشکر سعیها میکردند. شور و غوغا ms397 و غضب مینمودند. چون قریب به خط دایره میرسیدند ضعیف و زبون شده پس میشدند. غرض به همین حال شب به پایان رسید و صبح بدمید. شهزاده با دمساز و چند خواص تسبیح اسم مبارکخوانان دور آن باغ گردیدند و اثری از درش نیافتند، مگر یک طرف آن باغ زینهای از سنگ مرمر دیدند و شخصی را برای تفحص حال بالای آن زینه روان کردند. همین که آن شخص به سر دیوار رسید تیری بر سینهاش خورد که از پشتش پران به در شد. آن شخص مرده بیفتاد. جوانمردی دیگر سپر فولادی پیش رو و سینه گرفته هم چنان بالای زینه رفت. چون بدان جا رسید هم چنان تیر بر سپر خورده و بر سینه زده از پشتش به دررفت. آن مرد هم جان به جان آفرین سپرده به زیر افتاد و شجاع دیگر چهار آثینه بسته سپر فولادی به دست گرفته بالای زینه برآمد. چون به مقتل آن هر دو جوان رسید تیری چون تیر قضا به او نیز رسید، از سپر و چار آثینه گذشته از مهرهآ پشتش پران به درجست و آن هم جان باخته پایین افتاد. شهزاده از صاف سفتنی آن کماندار حیران ماند. دمساز گفت «اندکی صبر باید فرمود تا من ببینم که کیست.» کمندی از قربوس زین برگشاده بر دیوار آن باغ زده بالای آن برآمد و سر خود را بر فصل فصیل گذاشته دید: مطلقا از آدم و تیرانداز نشانی نیافت مگر

باز رفتن به نزد بوقلمون جادو و شکستن شهزاده آن گنبد

را وکتاب باطل السحر را گرفته کوچ کردن اما چون خبرداران و حارسان آن ملک دیدند که لشکر شهزاده ممتاز گنبد گردان را محاصره نمود دویده به پرفن جادو خبر رسانیدند که «شهزاده ممتاز نام شخصی با لشکر گران آمده بر باغ گنبد گردان خیمه زده و فوجش آن باغ را محاصره نموده و حصار بر دور لشکر خود کشیده و از فرود آمدنش دل گران شده همه جادوگران آن ضلع جمع شده بر سرش تاختیم و هر چند سعی و تلاش کردیم نتوانستیم که در آن دایره پا گذاریم و لشکرش به خاطر جمع در آن دایره به کارهای خود اشتغال داشتند و مطلقا از نیرنگهای ما و ترسانیدن به انواع و اقسام که زهره نرهدیوان را آب سازد، سر مو در آنها اثر نکرده معلوم نیست که به کدام چیز این همه پشت قوی دارند که کسی را از جادوگران به خیال نمیآرند و هر گاه مردم اجلاف و اهل حرفه پا از آن دایره برای کسب معاش بیرون می گذارند تعویذ در بازوی خود دارند که هیچ جادو بر ایشان اثر نمی کند. دیروز و شب تا به وسع امکان خود سعیهای بلیغ نمودیم. چون خود ms402 را روکش آن قوم ندیدیم مفصل خبرشان به حضور رسانیدیم.» پرفن جادو از استماع این خبر چون مار بر خود پیچید و به عزم جنگ شهزاده معه فوج خود روان شده پیش لشکر شهزاده رسیده خواست که جلوریز لشکر خود را بر شهزاده زند و بی خبرانه بر سر ایشان تاخته به قتل رساند، اما تا دایره

رباعی از آمد آن ابر سیه همچون دود هر لحظه به دشت تیرگی میافزود در سلسله از برق و خروشان از رعد آن ابر چو پیل مست میآمد زود چون بر سر لشکر رسید به تندی تمام بغرید و برق بر سر برق میریخت و قریب به لشکر رسیده آن شعلههای برق همه منطفی میشدند و سر مو از آن به لشکریان آسیبی نمیرسید و در این سعی و کوشش آفتاب غروب نمود و شب شد. پرفن جادو خیال کرد که «تنها بر این لشکر ظفر نتوانی یافت. شباشب به نزد بوقلمون جادو باید رفت و او را از صورت واقعه خبر باید رسانید و همراه خود آورده به شرکتش این مهم را کفایت باید کرد که دشمن قوی است و با آن که کتاب به دست ندارد این همه قوت دارد، اگر کتاب هم به دست آرد از جادوگران نام هم در جهان نگذارد و هنوز گنبد گردان قائم است مبادا که به دستیاری تاجالملوک آن را شکسته کتاب بگیرد. پس آن زمان هیچ سعی فایده نخواهد بخشید. زدستت چو هنگام فرصت بجست در آن دم گزیدن بود پشت دست و اگر بوقلمون جادو از آمدن و کمک نمودن بهانه کند و حیله انگیزد خانمان خود را چرا از دست دهم. ممتاز برای بردن رانی چندربدن آمده نه برای کشتن من با بوقلمون سر پرخاش و کین دارد نه از ما. چون او موافق ما نشود ما را چه

تاج الملوک گفت «به راستی چنان است، لیکن این را تحقیق بدان که او نزد بوقلمون جادو برای آوردنش رفت و همه جنگهای آنجا و اینجا را به همین مکان قرار خواهد داد»

شهزاده ممتاز گفت «باکی نیست. اگر صد همچو بوقلمون دیگر جمع شوند بر لشکر ما ظفر نیابند. لیکن ما هم بر آنها فتح یاب نمی توانیم شد. لیکن به پایمردی تو.»

تاج الملوک گفت که «من فرمانبردار و تابع حکم توام هر چه بفرمایی بکنم» ممتاز گفت که «طرح شکستن گنبد گردان به ما باید آموخت، من بعد آنچه خواهد شد خواهی دید.» تاج الملوک گفت که «این را خود دیر نمیباید و محنتی نمیخواهد همین زمان میشکنم، لیکن دو سه فرسنگ راه باید رفت. محافظت آن ذمهآ شما و شکستن گنبد کار ما.» ممتاز قبول کرد. پس هر دو شهزاده و وزیرزاده شمشیر و سپر برداشته اسم اعظم خوانان روان گشتند. و شهزاده تاج الملوک پیش پیش میرفت تا آن که بعد قطع دو سه فرسنگ بر لب آبگیری رسیدند که طول و

گفت «چه بگویم چیزی که میخواستم نشد.»

تاج الملوک پرسید که «چه میخواستی؟» ممتاز گفت که «کتاب باطل السحر میخواستم و او در این آتش ظاهرا بسوخت که اثرش پیدا نیست.» تاج الملوک بخندید و گفت «ای شهزاده چرا چنین نفرمودی؟ هنوز کتاب باطل السحر کجا است. صبر کن تا آن را برآورده به تو دهم.» شهزاده از ms407 این سخن خوشدل شد و تاج الملوک آن لوح را از آتش برآورده بالایش آب ریختن شروع کرد. باران سختی بر زمین آن گنبد باریدن گرفت و خاک آنجا همراه سیل میرفت، به حدی که غاری عمیق در آنجا بیفتاد و باران ساکن شد. هر سه کس بر سر آن غار آمده پایین نگاه کردند و صندوقی در آن نهاده دیدند، آن را برآوردند. تاج الملوک گفت که «کتاب مذکور در این صندوق است.»

بیت شگون نیست تعجیل در کارها که در امتحان آمده بارها اکنون جنگ جادوگران به نظرشان درآمد و سهل گشت. میبایست که مطلقا سر پرخاش اظهار نکرده سهلا باران شده میباریدی و سیل دمان شده به سوی لشکرگاهش ms409 میدویدی تا از جادو فهم نکرده از بیم سیل بر بلندیها میل می کردند و باغ تو خالی میشد. اکنون که نیرنگهای تو بر آنها واضح شد این مصلحت نیز فایده ندارد، زیرا که تا رسیدن آب به خط دایره از گمان آب جادو صبر خواهند کرد و آب نیز تا دایره رسیده مثل باران و آتش بر جای خود خواهد ماند و یقین شان خواهد شد که آب جادو است و نخواهند گریخت. خوب، آنچه شد شد. آخر او بر سر ما خواهد آمد که مرد ثابت قدم و شجاع است که به هر کاری که قدم زده چندان پا فشرده که به انجام رسانید. البته به عزم بردن چندربدن که آمده است در اینجا هم خواهد رسید. پس چرا ما بیشتر رفته سد راهش بشویم.» پرفن جادو گفت که «مصلحت در همین است که از ملک خود پیشتر رفته راه او را بگیریم.» پس بوقلمون جادو صد هزار جادوگر کهنه معمر بسیاردان را طلب داشته همراه خود گرفته روانه باغ پرفن جادو گردید. چون پارهای راه باقی ماند و مطلقا رایت و خیمهها به نظرشان نیامد و از لشکر شهزاده اثری ظاهر نگشت بوقلمون جادو به پرفن جادو گفت که «از هیبت دستبرد پریروزهات هراسان شده کوچ نموده و خانهات بی جنگ و جدال و بی سعی و تلاش خالی گردید. آخر

پرفن جادو شادمان شده گفت که «فتح از توست.»

چون قریب به باغ رسیدند آن گنبد به نظر پرفن جادو نیامد. هر دو دست بر سر خود زده گفت که «واویلا، دشمن بر ms410 ما ظفر یافت.» بوقلمون گفت «چه شد؟»

گفت «آخر از چیزی که می ترسیدم همون شد و شخصی که او را راه ملک من داده بود البته از کتاب باطل السحر نیز نشان داده باشد وگرنه آمدن به ملک من چه کار داشت؟ ببین که به دستیاری تاج الملوک گنبد گردان را شکست و کتاب باطل السحر را گرفته رفت. حالا نه من خواهم ماند و نه جادوگران دیگر. ای بوقلمون، بر خود و متابعان خود ستم مکن و برای زنی که اگر خواهی هزار درجه خوبتر از آن پیدا شوند همه ملک و مال و رعایا را در هلاکت مینداز و زن تو نیست که از دادنش بر تو ننگ خواهد شد، بی جدال حواله ممتاز نما و با او آشتی کن و سخن را در پرده دار1. الحال اگر با او جنگ کنی هرگز غالب نشوی واو به سبب کتاب باطل السحر در همه حال بر ما ظفریاب خواهد شد و همه طلسمها را خواهد شکست و همه جادوها را باطل خواهد کرد و جز نام جادوگران بر روی زمین نخواهد گذاشت. بر این طلسمات و افواج غره مشو که کلید فتح به دست دشمن افتاد. پس به دادن مطلوبهاش خود را و ملک و مال و

باطل السحر فرود آمدن در آنجا و شکستن طلسم آدم ربا و

کشتن ابیض جادو حاکم آن طلسم را و مظفر

و منصور شدن بر آن قوم اما شهزاده ممتاز از باغ پرفن جادو کوچ کرده به سرحد طلسم آدم ربا رسیده کتاب باطل السحر را در باب مفتوح ساختن طلسم مذکور مشاهده کرد. نوشته بود که «طلسم آدم ربا را هر کس خواهد مفتوح سازد اول میباید که احتیاط

جلاجل خانه و رفتن تاج الملوک به قلعهآ بوقلمون جادو و

در استخلاص ممتاز حیلهها انگیختن و از

قیدخانه برآورده به لشکر رسانیدن چون خبر شکستن طلسم آدم ربا و خراب گشتن قلعه و کشته شدن ابیض جادو به دست شهزاده ممتاز و فتح یافتن او به بوقلمون جادو رسید جهان در پیش چشمش تیره و تار شد. خود را در میدان رسانید. دید که دمساز وزیرزاده برای

بیت دریاب مرا تا ز وجودم اثری هست زان پیش که آیی و نیابی اثر من چون آن صدا به گوش شهزاده خورد بیاختیار بر راست و چپ نگاه کرد، دمساز را در خاک و خون افتاده دید. بی تابانه بر سرش رسیده هم چنان خاک و خونآلوده او را برداشت و در بر خود کشید و رخش را به دامان خود پاک میکرد و گریان می گفت

بیت « گردون می حسرت همه در ساغر ما کرد بر هر چه نهادیم1 دل از دیده جدا کرده و از هجوم غم و آلم خواندن اسم اعظم از یادش رفته و بوقلمون جادو افسون خوانده زبان شهزاده بند نمود و هر دو دست خود را در گردنش انداخته محکم کرد و بر دوش خود کشیده از زور جادو بپرید و شهزاده را به قلعهآ خود برده

دمساز از نصیحت تاج الملوک به خود آمده اشک از رخسار پاک نموده به لشکرگاه آمد. دید که مردم خبر گم شدن شهزاده به آهستگی با هم دیگر میگویند و تمام لشکر متوحش گشته بارهای بسته را بگشاده در انتظار صدق و کذب خبر نشستهاند. لاچار به خیمه داخل شده شهزاده تاج الملوک را به جای شهزاده ممتاز نشانده منادی کرد که «شهزاده ممتاز به کار ضروری بر تخت روان ملکه مهاسندر سوار شده پیش ملکه بی نظیر رفته تا آن کار را هم به جا آرد و خبر شکستن طلسم آدم ربا را هم بدو رساند و با هم دیگر ملاقات کرده به ms420 اندک زمانه بازآید و این طلسمات دیگر را هم خراب سازد و بوقلمون جادو را سر از تن جدا سازد و رانی چندربدن را گرفته شادکام مراجعت فرماید و اکنون قائم مقام و نایب مناب خود شهزاده تاج الملوک را ساخته حاکم این لشکر کرده و تمام فوج را محکوم حکمش نموده. باید که احدی از فرمان شهزاده تاج الملوک سرتابی ننماید و حکمش را چون حکم شهزاده ممتاز کار بند شوند و اگر از کسی خلاف مرضیاش به عمل آید به سزای بدترین خواهد

جلاجل خانه به دستور ممتاز بسته

آویختن و ممتاز را به لشکرش آوردن چون سخن آوردن شبرنگجادو به آن خواهش از زبان طهموسک برآمد تاج الملوک دانست که این کیدی از جان مفتون آن کفتار است و این وقت کار است. در دم جوابش داد که «ای سردار اگر این زمان محبوبهآ تو را بیارم چه انعام به من دهی؟» طهموسک گفت که «هرچه طلب نمایی.»

بیت صفای جوهر ذاتی ز بادهآ ناب است لبی که نیست میآلوده لعل بیآب است این جام را نوش کن و با من دست در آغوش کن.» شبرنگ جادو ریش او را گرفته و چند کفش بر سرش زده گفت که «ای بیحیای بیغیرت، مگر مرا فاحشهآ بازاری دانستی که با من این اداهای نامعقول

بیت جز گوشهآ خاطرم در اینجا ای گوشه طلب کجاست گوشه،، شبرنگ گفت که «این محل که به نظر میآید از کیست؟» طهموسک گفت که «زنهار به سوی این مکان نظر نکنی که چشمت را کور خواهند کرد.» شبرنگ باز چند کفش بر سر و رویش زده گفت که «آخر بگو که این مکان چیست و از کیست؟» طهموسک گفت که «این زندان خانه پادشاهی است و ممتازشاه را در این محبوس داشتهاند و بوقلمون مرا برای حفاظتش این جاه و منصب داده و من در این وحشتسرا برای همین شبها به سر میبرم و هر روز به عنایت تازه سرافراز میشوم» شبرنگ گفت که «در اینجا همان ممتاز محبوس است که برای رهانیدن رانی چندربدن آمده بود و آدم ربا را شکسته؟» گفت که «بلی، این همان ممتاز است که بعد شکستن طلسم به دست بوقلمون جادو اسیر گشت.» شبرنگ گفت که «اگر به واقعی تو عاشق من هستی سر به خط فرمان من گذار والانه مرا نادیده پندار و از من تمنای وصال مکن.»

پس طهموسک نیز قدم در زندان گذاشت و شبرنگ مکانی دید سهمگین و متعفن و چون گور منافق تیره و تنگ

بیت از برون چون گور منکر پرخلل وز درون قهر خدای لم در یک حجرهآ آن شهزاده ممتاز را دست و پا بسته نشسته دید. از صعوبت زندان نحیف گشته و رنگ رویش زرد گردیده، ولی استخوان از لاغری نمایان و هر دو چشمش از ضعف و ناتوانی در حدقه گردان و هر دو دستش در حلقه سقف بسته و گردنش از بار طوق گران به چنبر گردن فرونشسته و پاهایش به زنجیر درکشیده و شکمش از فاقه به پشت چسبیده. از دریافت این حال دلش بسوخت. لیکن به فراست خود را نگه داشت و به طهموسک گفت که «همین

پس ممتاز دانست که او نیز در بند آمده. سر خود را بر زمین زده، گفت که 0ای عزیز از جان من، بعد من بر مر لشکر من چه آمده و دمساز چه شد و تو چگونه به دست اینها افتادی؟»

تاج الملوک گفت که «خاطر مبارک را جمع دار که همه به خیریتاند و من هم به دست این قوم گرفتار نشدهام. برای رهانیدن تو به چنین افسونها خود را تا به اینجا رسانیدم. برخیز و همراه من از این مقام برآ و این ملعون را که زندانبان تو بود و در پی حبس تو میکوشید و به محافظت آمد و رفت غیر سرگرم بود به چنان حیلهاش به دام تزویر خود گرفتار کردهام این را به جای خود ببند.» شهزاده ممتاز از ms430 شنیدن این مقال چون گل بشکفت و تاج الملوک را در بر گرفته بوسه بر جبینش داد و گفت « مرا ممنون احان کردهای از لطف بیبایان بمانم زنده گراز عهدهآ شکرت برون آیم

پس تاج الملوک دست ممتاز را گرفته از آنجا روان گشت و شب را به هزار مشقت بگذرانید. دم صبح خود را باز به شکل پیر جادوگر ساخته و ممتاز را از خود پیرتر کرده بر در قلعه بیامد. نگهبانان او را دیده بشناختند و گفتند که «ای نیرنگ جادو، الحال عزم کجا داری وهمراه تو کیست؟»

گفت که «برای خبر لشکر ممتاز میروم که تاج الملوک طفل دو روزه که معشوق پرفن جادو بود اکنون سردار لشکر ممتاز شده کمر به جنگ ولی نعمت خود بسته، لاف طلسم شکنی و خلاصی ممتاز و رهایی رانی چندربدن میزند. بدین سبب پرفن جادو مرا و برادر بزرگ من گلرنگجادو را به لشکرگاهش فرستاده که این برادر تو در لشکرش دکان کرده بماند و همیشه خبر آنجا را

روانه شدن شهزاده ممتاز از طلسم آدم ربا به طلسم سنگلاخ و رسیدن

به آنجا و مفتوح ساختن آن طلسم را و کشتن

اسودجادو حاکم آنجا را اما، شهزاده ممتاز و تاجالملوک شب هر دو به خیمههای خود استراحت نمودند. چون صبح شد، شهزادهآ ممتاز فییل سواری خاصه خود را طلب داشته با شهزاده تاج الملوک و دمساز وزیرزاده سوار شده در لشکر خود بگردید. سرداران لشکر از خیمههای خود برآمده تعظیم کرده نذرها گذرانیدند و بر سایر لشکر معلوم شد که ممتازشاه از ملک ملکه بینظیر بیامد. توحشی که در دل مردم بود زایل گردید و شهزاده دور لشکر خود بگشت و داخل خیمه شده فرمود که پیش خیمه به طرف طلسم سنگلاخ روانه کنند. در دم میر منزل نقاره کوفته پیش خیمه همراه گرفته روانه شد و شهزاده کتاب باطل السحر را گرفته ملاحظه کرد.

بیت بر نیزه آفتاب چو گردید تابدار در دشت رستخیز قیامت شد آشکار اما قیامتی که به عک قیامت است کز وی به هیچ دین نه نشان و علامت است زیرا که روز حشر شوند زنده مردگان بیجان شوند اهل حیات اندر آن مکان شهزاده به لشکریان فرمود که «بدانید که از اثر جادو هوا تیره خواهد شد هراسان نشوید و پای ثبات برقرار دارید و اسم اعظم میخوانده باشید و هر چند دشمنان پیش دستی نمایند حربه بر آنها نزنید و از جای خود نجنبید و نظر از این قرص زرین برندارید. هرگاه که نوری از این ساطع شده جهان را روشن سازد بر عدو حمله آرید و اول اسم اعظم و دعای باطل السحر خوانده بر اسلحه خود بدمید. بعد از آن بر دشمن زنید و هرگز از گفته من تجاوز نکنید که مبادا در بلا بیفتید.» همه کس شنیده دست قبول بر دیده گذاشتند و شهزاده به قلب صف آمده باستاد. اما اسودجادو که از خراب شدن قلعه سنگلاخ و شکستن طلسم دلتنگ نشسته بود صدای کوس جنگی و نای رزمی1 شنیده ناچار با صدهزار جادوگر سوار شده غمگین و متألم رو به میدان نهاد و برابر فوج شهزاده صف آراست. جادوگران شروع به خواندن افسونها کردند و هوا تیره می گردید تا به حدی که آفتاب عالم تاب در آن تیرگی نایاب گردید و چنان سیاهی در آن دشت نمودار شد که روی زنگی در آن سیاهی چون ماه سفید مینمود. سواران اسودجادو

پرفن گفت که «منت ms446 مر گوسالهآ سامری راست که مرا از طعنهآ تو رها کرد، والا نه هر دم میگفتی که به سبب تو ممتاز از قید من خلاص یافت و هر بلایی که بر سر من میآید به سبب رها شدن اوست. اکنون دشمن به دست تو افتاد باید که در نگاه داشتنش سعی بلیغ نمایی تا باز از دست نرود.»

بوقلمون گفت «بلی، همچنان کنم که تو می گویی ای پرفن جادو، این بار لشکرش را آسوده ماندن ندهی و بر آنها چنان بتازی و جنگ کنی که از بی سرداری خود به جان آمده بگریزند یا به قتل رسند و آنها را فرصت ندهی که در رهایی ممتازشاه سعی نمایند.» پرفن جادو گفت که «به چشم! آنچه فرمودی همان به عمل آرم.»

ملاقات کردن ممتازشاه با ملکه قمرطلعت پری، بنت کیوانشاه،

و گفتن احوال خود به او و حالش شنیدن قضا را در آن چاه ملکه قمر طلعت پری نیز مقید بود. چون شهزاده ممتاز را دید به دل خود گفت «هر چند این شخص آدمزاد است و همجنس ما نیست که به او صحبت شود لیکن از رنج تنهایی نجات یافته به بودن شخص دویم غم فراموش خواهم کرد و به گفت و شنید سرگذشت هم دیگر دل خود را تشفی خواهم داد. بیا در معالجه این بکوش.» پس برخاسته پیش شهزاده آمد و دست و پایش را مالش مینمود. شهزاده از آن ms447 مالش آرام یافته چشم از بیهوشی بر گشود و گفت «تو کیستی که تیمار غریب ستم رسیده مینمایی.» ملکه قمرطلعت گفت که «من هم مثل تو اسیرم و در اینجا از مدتی مقیدم و به دست این کافر گرفتارم و تو که نو گرفتاری از حال خود بگوا» شهزاده گفت که «اول تو حقیقت خود را بیان کن تا من بشنوم! باز من احوال خود خواهم گفت.»

چون آن بدبخت مرا بدید گفت «ای بوقلمون رنج بیجا کشیدی. این قمرطلعت، خواهر کوچک او، معشوقه راحل بحری است. من با این کار ندارم. این را به ملکش برسان و اگر توانی خواهر بزرگش را برای من بیار.» آن مردود گفت که «چه فضولی میکنی. اگر این را به خانهاش برسانم پدرش از حال من خبردار شود. پس سر موی ملکه خورشیدطلعت را نتوانم به دست آورد. این را در همین جا می گذارم تا ملکه خورشید طلعت را هم به مکر و حیله بیارم. آن را به تو سپارم و این را به ملک پدرش رسانم یا به نزد راحل بحری فرستاده سررشته مودت را با او نیز استحکام دهم.» او گفت «در آنچه بهتر دانی بکن.»

پس، آن کافر به ملک خود رفت و این ملعون مرا در مکان نیکو بگذاشت و از طعام و پوشاک و خدمتکاران و پرستاران و لوازمه ضروری سر مو کمی نکرد و همیشه دلبری و دل آسایم مینمود. اما آدم راحل بحری که همیشه برای خبر من خفیه به پیش من میماند چون این واقعه را دید همراه من تا به اینجا آمده خبر به راحل بحری رسانید که «بوقلمون جادو از طریق حیله سواری ملکه قمرطلعت ms450 را از راه زده به قلعه خود برده، ملکه را در محل خود فرود آورد. این را مشاهده کرده برای خبر رسانیدن به نزد تو آمدم.»

مصرعه

بیشه چون خالی شود روباه بازی می کند هر گاه آن شیر بیشهآ شجاعت به میدان جلادت پا نهاد مثل روباه و شغال به غارها خواهند خزید و سزای عمل خود چنان که باید خواهند دید.» اما، شهزاده تاج الملوک و دمساز وزیر روزها به جنگ دشمن و شبها به پاسداری لشکر خود به سر مینمودند و از خواب و آرام کاری نداشتند و شهزاده ممتاز چون با ملکه قمرطلعت ملاقات کرده احوال هم دیگر شنیدند در باب رهایی خود فکر کرده نجات خود بر منحصر بر دغا دادن بوقلمون جادو دید. پس حبس دم شروع کرد و به ملکه قمرطلعت نیز بیاموخت. در اندکمدت هر دو در آن کار چنان دستگاه پیدا کردند که هر گاه حبس دم نمایند اثر حیات پیدا نشود. اگر ارسطاطالیس سرانگشت حکمت بر نبضشان نهد جز مرگ نشان جان نیابد. چون شهزاده دانست که کار را به کمال رسانیدیم، روزی با شخصی که موکل آب و نانشان بود و همیشه از آن روزنه به آنها میرسانید. گفت که «ای عزیز، از خدا ترسی بکن و پارهای به حال ما اسیران بپرداز که جزای خیر یابی.»

شهزاده گفت که «از طرف خود بکن و نظر بر خدا دار.»

گفت که «به جان خواهم گفت. بگو!»

شهزاده گفت که «آن زن که در این زندان بود دیشب مرده و نعشش البته در یک دو روز تعفن خواهد کرد و از بوی گندش معذب خواهم شد. اگر به بوقلمون رفته از طرف من بگویی که ای ms454 دل سیاه در میدان به مقابله من نیامدی که دستبرد مرا نیز مشاهده میکردی و فن و فریب که کار زنان است به عمل آورده مرا اسیر خود گردانیدی و به این زندان صعب که انسان طاقت یک دقیقه عذاب آن ندارد محبوس ساخته حامل این همه بلاهایم گردانیدی. اگر آن نعش را برآورده از عقوبتم نجات بخشی احسان کرده باشی که برای دو روزه زندگانی دماغم پریشان نشود» آن شخص شنیده گفت که «این حقیقت به عرض بوقلمون خواهم رسانید، لیکن بر ذمه خود نمی گیرم.» پس از آنجا رفته صورت حال به پیش بوقلمون جادو معروض داشت. آن مردود گفت که «شهزاده ممتاز سخت احمق است که از من چشم احسان دارد. من کی دوست او بودم که به ایذای او دل گران شده در مقام رهایی او خواهم کوشید. من خود به دل میخواهم که هر عذابی که در تمام عالم باشد بر سر او رود تا از طرف او خاطرم جمع شود. بگذار تا بمیرد با صد هزار زاری آن کس که هست از وی بیم هزار خواری»

غرض که از نصفالنهار تا شام هنگامه جدال و قتال گرم بود و نعش شهزاده و ملکه قمرطلعت هم چنان آویزان بود. چون شام به دشت سایه افکند ms458 پرفن جادو متحیر و متعجب از میدان برگردید و از شجاعت لشکریان تعریف کنان میرفت و شهزاده تاج الملوک و دمساز به خیمه خود آمده در فکر رفتن افتادند و اسباب زیاده را گذاشته در فکر باربندی ضروریات سعی ورزیدند. اما چون میدان از هر دو لشکر خالی شد شهزاده دست زده شاخ درخت گرفته بر آن بنشست و رسن وا کرده فرود آمده داخل لشکر گشته به خیمهآ خود آمد و شهزاده تاج الملوک و دمساز را به آن حال مشغول دیده، گفت «السلام علیکم ای یاران! به چه خیال افتادهاید. دست از این کار بردارید که من نمرده بودم، بلکه به مکر خود را از دشمن رهانیدم.» تاج الملوک و دمساز چون آواز شهزاده ممتاز را شنیدند به آن طرف دیدند. چون نظرشان بر شهزاده ممتاز افتاد بی اختیار دویده بغل گیر شدند و به گریهآ

ممتازشاه و متأسف شدن او از آن خبر و طلبیدن شهزاده ممتاز راحل

بحری، پادشاه دیوان، را و سپردن ملکه قمرطلعت را به او و

با او دوستی نموده رفیق و مددکار خود ساختن القصه، بعد گفتگوی آن مقام، شهزاده ممتاز به خوابگاه خود استراحت فرمود و تاج الملوک و دمساز به خیام خود رفتند. چون شب به پایان رسید و صبح روشن

اما چون آفتاب برآمد و جهان روشن شد پرفن جادو با کوکبه و حشمت فوج گرانسنگ همراه گرفته در میان آمد. چون بر رایات او چشم مردم افتاد به شاهزاده عرض کردند که «این سگ پلید پرفن جادو بعد تشریف بردن1 شما چه یوشها که نکرد و شهزاده تاج الملوک و دمساز بیچاره شکستش میدادند، لیکن از بی حیایی متنبه نشده هر روز به میدان میآمد و هم چنان به ذلت و خواری برمی گشت و دیروز چشم[زخم] معقول دیده امروز بازآمده.»

شهزاده گفت که «انشاء الله امروز چنان به سزای عمل خود میرسد که دیگر رو به روی شما نتواند شد.»

پس روی سواری به ms460 سمت رزمگاه کرده روان شد و در میدان پیش صف خود بایستاد. ناگاه چشم پرفن جادو بر او افتاد بیاختیار از زبانش برآمد که

بیت «این بلای مرده دیگر از چه رو جان یافته عیسی مریم مگر او را حمایت میکند

چون آن دیو بر در بارگاهش رسید به دربانان گفت که «به پادشاه عرض کنید که فرستادهآ ممتازشاه با نامه آمده.»

عرض بیگی رفته به راحل بحری گفت که «شخصی بر در بارگاه آمده عرض میکند که «فرستادهآ ممتازشاهم و نامه آوردهام. در باب احضارش چه حکم است.» راحل بحری گفت که «با ممتازشاه رابطهٔ‌ دوستی ندارم و از نامش نیز واقف نیستم که کیست، مگر شنیدهام که آدمزادی ممتازنام در این ملک آمد و رفت مینماید و اکثر تحایف ملک پریزادان برده و بسیار خیرهسر و چیرهدست است. شاید که نامه همون ممتاز است. بیارید ببینیم چه نوشته است؟» عرض بیگی رفته آن دیو را بیاورد. راحل بحری آن دیو را دیده حیران شده به دل گفت که «این خود نامه انسان نباشد، ms462 که حاملش دیو زبردست است.»

بیت «در حیرتم که جان به کدامین کنم نثار قاصد رسید و نامه رسید و خبر رسید» پس شادان شادان گفت که «تخت روان سواری مرا حاضر کنید.» امرا و وزرا عرض کردند که «حضرت همین زمان میفرمودند که از ممتازشاه واقف نیست. به مجرد خواندن نامه بر شخص ناواقف چنان اعتماد حاصل شد که تنها پیش او تشریف میبرند؟» راحل بحری گفت که «او زیاده از برادر حقیقی من است و از نامهاش معلوم شد که با من و او قرابت قریبه است و غایبانه بر من احسان کرده است. ادای شکر آن از جمله واجبات است.» حاملان به موجب حکم تخت آورده حاضر کردند و راحل بحری بر آن سوار شده مخصوص چند را همراه گرفته روانه حضور ممتازشاه گشت و هر دم به زود بردن سواری حکم می کرد و از کمال اشتیاق میخواند:

بیت «به راه آرزویت آن چنان گرم تکاپویم که می سوزد اگر خاری بیاویزد به دامانمه

پس شهزاده ممتاز از اجناس و اقمشه زیادتر خواهش همراه ملکه داده راحل بحری را مرخص کرد. روز دیگر راحل بحری ملکه را برده به قلعه خود داخل شد و در محل خانه خاص خود فرود آورد و خیل خادمان و پرستاران به خدمتش فرستاد و سر مو از دلجویی او کمی نمی کرد ms465 و هر لحظه به همین کار سرگرم بود و تحایف و نفایس همه قسم پیشش میفرستاد.

حاکم آن طلسم، را و گریختن جادوگران و کشته شدنشان

و بر طرف شدن علامت جادو از آن مکان چون شهزاده ممتاز ملکه قمرطلعت و راحل بحری را مرخص نموده از جانب ایشان دل جمعی حاصل کرد فرمود که لشکر به سمت طلسم نیرنجات روانه شود. پس، به موجب حکم پیش خیمه و اسباب روانه گردید و شهزاده در باب افتاح آن طلسم در کتاب دید نوشته بود که «طلسم نیرنجات بسیار صعب است اگر کسی برای فتح کردنش کمر ببندد باید که خیمه گاه خود را بیرون از حد آن طلسم نماید و آن مکان جایی است که چشمه نیله آب در آنجا است و بسی از بزرگان دین در آن سرزمین خیمه گاه کردهاند و به برکت قدوم ایشان آن مکان خالی از جادو است، لیکن با وصف این هم احتیاط و حزم از دست نداده به مداومت ادعیه و اسماءالله قیام دارد و به طریق طلسمات پیشین رو به روی قلعهآ نیرنجات صف نکشد، زیرا که بر در و بام و برج و بارهآ این قلعه صورت حیوانات عجیب و غریب ساختهاند و چشم هر کس از اهل لشکر بر هر شکل که افتاد آن شخص به صورت همان حیوان خواهد گردید. در این صورت دشمن غالب و این کس مغلوب خواهد شد. پس، اول در خرابی آن طلسم کوشد. بعد از آن به جنگ ازرق جادو، حاکم این طلسم، که سرکرده صد هزار جادوگران است برآید. لیکن شکستن این طلسم اندکی مشکل است که لوح افسون این مکان به مکان قلب گذاشتهاند. اگر عزم بر شکستنش داشته باشند

پس، لشکریان به موجب حکم صف بسته به جاهای خود منتظر شعلهآ برق استادند و از آن طرف ازرق جادو صفآرایی شهزاده را دیده و صدای کوس حرب شنید با صدهزار جادوگر سوار گردیده به میدان آمد و مقابل صفوف شهزاده استاد. جادوگران به خواندن جادو شروع نمودند و از اثرش در آن صحرا دود تیرهای برخاست و هر دم افزون میشد و جهان پردود گشته آن چنان تاریکی شد که مردم در پهلوی یکدیگر استاده بودند و به نظر هم دیگر نمیآمدند و از کثرت دود چشم نمی گشودند و هر یکی به صداع و سرفه گرفتار شد. دماغ و چشم و گوش از دود پر گشت تو گویی چاه بابل گشت آن دشت جوانان را از شدت سرفه و صداع حواس تیغ آختن و نیزه افراختن نماند و همگی از دست دادن این حال بدحال گردیدند. شهزاده نقیبان را جابه جا استاده

از چشمهآ حضرت ایوب پیغمبر ms472 غسل داده ممتازشاه را

به صورت اصلی ساختن و خبر یافتن بوقلمون جادو

از این کار ومتألم شدن چون دمساز وزیر شهزاده را به چشم خود مشاهده کرد آهی سوزناک از جگر پرالم خود برکشید و به یقین دانست که «بوقلمون جادو شهزاده را که به دریا انداخت دست و پایش از جادو بسته باشد ورنه شنا نموده برمیآمد و صریح است که به دریا تا کی زنده خواهد ماند، بلکه تا حال مرده باشد یا طعمهٔ‌ جانوران آبی شده باشد و در دریای جادو چه سانش جویم و چگونه تلاشش نمایم.» در این اندیشه از خود رفته استاده بود که شهزاده تاج الملوک پیش آمده متحیر دیده، گفت که «خیر باشد که با وصف شادمانی چنین فتح همچو مغموم استادهای و شهزاده ممتاز کجا است بیا تا به او مبارک باد این فتح بدهیم.» دمساز آهی سرد از جگر پر درد برکشید و گفت

مصرعه

«خاموش که جای دم زدن نیست شهزاده کجا است که به او مبارکباد دهی!» پس هر دو خودداری نموده لشکر را در جنگگاه فرود آوردند و دایره کشیده محفوظ ساختند. دمساز جمیع سرداران را طلب داشته، گفت که «آگاه باشید که

مصرعه

ای ز فرصت بی خبر در هر1 چه باشی زود باش نشود که از تغافل ما ضرری به او رسد و مرا هم بی او زندگی در کار نیست ms474 و خلاف مروت است که او برای مثال من جان داد و من برایش جان ندهم. پس این روی سیاه به که خواهم نمود و به کدام ننگ در میان مردم زندگانی خواهم کرد؟» پس دمساز همان دم نامه به راحل بحری نوشت که «چون به قسمهای شدید گفته بودی که مرا هم در کاری شریک خود سازید لهذا متصدع که بهزودی زود خود را برسانید که وقت کار است. اگر یک دم دیر روا داشتید فایده نخواهد بخشید.

هر دو به استماع این خبر گریان شده به جای خود بماندند و راحل بحری تمام ساکنان دریا را طلبیده، پرسیده که «در فلان روز و فلان وقت بوقلمون ممتازشاه را در این دریا انداخته بود. به سر او چه آمد و زنده است یا مرده؟ اگر زنده است به کجاست و اگر مرده پس نعش او چه شد؟ موجود است یا کدام جانورش خورد؟ این خبر راست به ما بگویید ورنه به سزای بد رسانم» همگی گفتند که «قسم به سر توست که از این ماجرا خبر نداریم.» راحل بحری از این کلمات ناامید شده به هایهای بگریست و گفت که «آیا شما را زندگی من در کار است یا نه؟» همگی گفتند که ما «سلامتی تو را به از حیات خویشتن و اولاد خود میدانیم.» راحل بحری گفت «پس تلاش آن شهزاده نموده به من خبر بدهید که بی او زندگی من ممکن نیست.»

را به موجب حکم کتاب باطل السحر و فتح یاب شدن چون شهزاده ممتاز از نظم و نسق سرحد طلسم نیرنجات فارغ شد فرمود که لشکر به طرف طلسم هفتجوش کوچ نماید و خود برای گشادن آن طلسم در کتاب دید، مرقوم بود که «طلسم هفت جوش طلسم عجیبی است که هر کس به سرحد او پا گذارد و به جنگ آن درآید خود به خود کارش خراب شود و فوجش تمام هلاک گردد و طرف ثانی بی محنت و مشقت فتحیاب و نصرت مآب می گردد، زیرا که قلعه و زمین ms482 این طلسم از هفتجوش ساخته و از شدت حرارت کرهآ آهن بلکه کرهآ نار توان گفت. هر کس از جن و انس بر آن پا گذارد فورا سوخته خاکستر شود و به نزد یک قلعه نرسیده کارش تمام گردد. پس اگر اراده افتتاح آن را داشته باشد پیروی قول بزرگان و دعا و اسمای الهی که در آن باب مأثور است بکند که سودمند گردد و آن این است که لشکر خود را مابین چهار درخت خرما که مشهور به چهارارکاناند و نصبنمودهآ فیلسوف عابد هستند فرود آرد که در آن زمین اثر جادو نیست و نخواهد شد و به طریق گذشته دعای باطل السحرخوانان و حرز مقرره را وردکنان دایره اسم اعظم دور لشکر خود بدین طریق کشد که باید هر چهار نخل در میان خط دایره بیایند و از زمین مایل به رنگ سرخ بر حذر باشد که سرحد طلسم هفت جوش است و از حدت آن سوخته به این رنگ شده است و کسی را از لشکریان به آن سمت

بیت پرنن اگرچه ما بگذشتیم از گناه خواهد گذشت رحمت حق از گناه ما پس بدین اراده بهانه پیشدستی در جنگ کرده از نزد بوقلمون به میدان آمده تأخیر در صف آرایی می کنم تا مدعای فدوی حاصل شود. همین که تشفی نامه به دستخط خاص به نام این غلام صادر شد در میدان حرکت مذبوحی کرده به پیش بوقلمون رفته سکونت اختیار نمایم و منتظر وقت باشم تا خدمت نمایان به ظهور آرم و در دولت خواهی یقین کامل شود. آن زمان در غلامی و جانفشانی حاضر شده هر جا که امر شود خیمه بمانم و تأکید به راحل بحری شود که دیگر با غلام سر پرخاش ندارد که سرحد ملکش با سرحد غلام ملحق است و

بیت عرض من بپذیر و ما را از تلطف شاد کن بندهآ خویشم بساز و از غمم آزاد کن

شهزاده این را شنیده، گفت که «در این باب شما چه می گویید.» گفتند: «معلوم نیست که از مکر نوشته یا راست عرض کرده.» شهزاده گفت که «در این گفتگو مکر کسی نیست. چرا که استدعای شاق ننموده و از آمدن خود به لشکر ننوشته و خواهش ملازمت نکرده که در این صورتها خیال مکر و کتمان حیله بجا بود. او برعکس آن نوشته که «بعد حصول تشفی به نزد بوقلمون رفته خواهم ماند هر ms487 گاه خدمت شایان و شایسته خواهم نمود یقین حضرت بر دولتخواهی من خواهد شد» آن زمان او را طلبیده آنچه مناسب خواهده بود خواهم کرد. بدانید که من راست میگویم مدعای او از اطاعت با دغا و خدعه نیست، بلکه سبب التجا این است که راحل بحری که با ما موافق شده مبادا بر ملکش تاخته خراب نماید و تمام قبایل و زن و بچهاش را اسیر سازد و مرد عاقل و عاقبتاندیش است میبیند که هر روز فتح از جانب ما میشود و جادوگران ذلیل می گردند و طلسمات شکسته میشوند و سه بار از قید بوقلمون رها شدم که ممکن العقل نبود و خود نیز چند دفعه به میدان آمده زورآزمایی کرد و از دست برد ما رعب و ترس در دلش جا کرده یقین دانست که فتح نیست من جانب الله است و تاییدات الهی نظر به ظاهر بر این لشکر است از این معنیها کمرش شکسته و از راه زمانه سازی و

مصرعه

دوست باشد به از آن است که دشمن باشد و اگر اثر دوستی از او ظاهر نشد گو مباش. الحال کی پروای او داریم آمدیم به تصرف ملکش تا دمی که از کار بوقلمون فراغ حاصل نمیشود بر آن دست نمیاندازیم. اگر به قول خود صادق است ملکش به او مبارک و اگر مکر و حیله کرده بعد فتح ملکش به تصرف خواهیم آورد. به ms488 هر صورت چیزی از ما نقصان نمیشود و کافری که رو به اسلام آرد ملک و مال و اهل و عیالش را متصرف شدن غیر شرعی است و او از اسلام خود نوشته امان دادنش ضرور است.» تاج الملوک و دمساز گفتند که «رای بیضاضیای حضرت بر عین صواب است. البته تشفی نامه به او باید نوشت.» شهزاده همان دم به دستخط خاص خود نوشت که «عرض آن عقیدت گزین که در باب عذر تقصیرات ماسلف و امید عفو جرائم و برگزیدن شرف اسلام و توبه کردن از افعال پیشین و ندامت از جادو و اطوار ناشایست و اقرار بندگی و اطاعت نوشته به مطالعه حضور درآمده از وسیله اسلام و ترک کفر بری الذمه و بی گناه گشتی و گناهان گذشتهات هم از جناب آلهی معاف شده و هم از اهل اسلام و آنچه ناشایستگی از تو دربارهآ ما به عمل آمده بود دیده و دانسته معاف

مثنوی چو برخواست زان دشت آن گرد زرد رخ مهر از بیم گردید زرد ز بس رفتن گرد بر آمان به هم بست خورشید هم چشم از آن

جادوگران در آن هنگامه اسبها می تاختند و شور و غلغله انداخته حربهها میزدند و فوج شهزاده از ترکتاز دشمن و چشم وانشدن خویش مضطربحال گشته لاچار به جای خود استاده به خواندن اسم اعظم و دعای باطل السحر مشغول بودند و آن گرد و غبار شدت نموده تا به حدی رسید که از آن خاک بر سر نقارهها صدای بگیر و بکش برآمد و گرد فرونشست. مردم کار و شیران کارزار چشم گشاده بر سپاه دشمن ریختند ms491 و بسیار کشش و کوشش به عمل آوردند و مردم بسیار از جانبین به قتل رسیدند. اصفرجادو پیش صف خود استاده به مردم خود دلدهی می کرد. شهزاده او را شناخته گلوله تفنگ بر او زد. چه تفنگی که اگر راست نویسم وصفش بکند نال قلم سینه اعدا را ریش مارتن، شیردهن، رعدصدا، برق نفس راسترو، صاف درون، پایه بلند، آتش کیش پاکجوهر که بیابند گر او را شاهان همه بر صدر نشانند مقدم از خویش ازدها شعله فشانی است به میدان نبرد برقانداز شود بر سر خصم از حد بیش دم هیجا چو نگاهش کنی از گوشهآ چشم در زمان جان بفشارد ز تن بداندیش

خبر یافتن بوقلمون از شکستن طلسم هفت جوش و قتل اصفرجادو

و آمدن به شکل ملکه خورشیدطلعت و درربودن

شاهزاده را با ملکه قمرطلعت چون خبر خرابی طلسم هفت جوش و مقتولی اصفرجادو به بوقلمون جادو رسید اندوهگین شده زار زار بگریست و گفت «نمیدانم که مآل این جنگ چه خواهد شد که هر بار در معرکه خصم غالب و ما مغلوب میشویم و فی الحقیقه نصف جنگ را دشمن فتح کرده ما از همه چیز نصف شدیم و او دو چندان گردید که راحل ms492 بحری هم رفیق او گشته.» پس خوناب حسرت از جویبار دیدهها فروریخته سر به جیب تفکر فروبرد و در این باب اندیشه نمود، بعد از تأمل بسیار خوشحال شده برخاست و روانه صحرا شده دو سه فرسنگ عقب از

شترسوار نامه گرفته روان شد و به لشکرگاه رسیده بر در خیمهآ شهزاده آمده قسمی که بوقلمون گفته بود اظهار نمود. مردم به حضور شهزاده رفته عرض ماجرا نمودند. شهزاده از استماع این خبر غضبناک شده فرمود: «مگر خورشیدطلعت از جان خود سیر آمده که بی حکم من این چنین جرثآت نموده تنها از خانه برآمده این قدر راه دراز طی نمود. اگر بر این همراهیانش اعتماد نکنم پس در صورت بدگمانی من کارش به کجا. رسد بگو که از راهی که آمدهای برگرد و مترصد غضب سلطانی تا رسیدن ما باش.» ارکان دولت عرض نمودند که «ملکه خورشید بی شعور و لایعقل نیست که فعل لایحصل از او سر زند و حرکت بی جا از او به ظهور آید بر ضمیرش مطلع باید شد که به چه سبب این همه رنج سفر را بر خود گوارا نمود.» شهزاده گفت که «پیش از این هم در باب رفتن ms493 به خانه عابد سالوس که منع کردم اثرش ننمود و بر رای ناقص خود عمل کرده مرا و خود را در مهلکه انداخت. اگر دمساز نمیرسید چه محنتها که مرا دربارهآ او میبایست کشید.»

بیت به این امیدهای شاخ در شاخ کرمهای تو ما را کرد گتاخ

اکنون قریب لشکر فیروزیاثر رسیده امیدوار است که گستاخی این سراپا تقصیر معاف شود و حکم داخل شدن لشکر ظفراثر فرمایند تا حصول مقاصد خود نموده از ذره پروری به داد دل خود برسد.» شهزاده نامه را خوانده بسیار ناخوش شده به دمساز و تاج الملوک نموده گفت «ببینید که خورشیدطلعت چه حرکت بی جا کرده. اگرچه باز فرستادنش مناسب نیست لیکن عوض این حرکت به او چشم نمایی میکنم.»

پس فرمود که عقب خیمه برای فرود آوردنش خیمهآ دیگر نصب کنند و دمساز را گفت که «در ظاهر او را به آثین شایسته بیار؛ نشود که جادوگران به او آسیبی رسانند.»

بیت «ز بندگان اگر آید جرایم بیار تو رسم بندهنوازی خود فرومگذاره

القصه، آن قدر منت و زاری نمود که شهزاده را بر خود مهربان ساخت. پس از هر در سخنهای مکر و فریب گفته اظهار اشتیاق ملاقات ملکه قمرطلعت مینمود. شهزاده لاچار شده رقعه به راحل بحری در باب طلب قمر طلعت برای ملاقات خواهرش و حقیقت آمدنش از بی تابی تمام بنوشت. چون رقعه به راحل بحری رسید حقیقت آن را به قمرطلعت بیان نمود. ملکه به استماع آمدن خواهر خود به آن بی تابی و استیلای شوق بیتاب و توان گشته به شوق تمام بر تخت سوار شده در اندک فرصت به لشکر شهزاده رسیده داخل خیمه شد و با هم هر دو بغل گیر شدند و هم دیگر را تنگ در بر کشیدند و از سرگذشت هم دیگر سؤال کردند. چون قمرطلعت از بی رحمی و ظلمهای بوقلمون شکایت کرده نام او را به بدی یاد می کرد بوقلمون در دل خود پیچیده خون جگر میخورد و پنهانی می گفت که «باش تو را هم برده به بدترین حال رسانم.» و به ظاهر تأسف میکرد و می گریست. در این گفتگو شب دررسید و مردم کناره گرفتند و شهزاده و قمرطلعت با خورشید طلعت مصنوعی تنها نشسته حرف و حکایت می کردند. بوقلمون

بوقلمون گفت که «واقعی حق به جانب توست. اکنون غم مخور که این بار تو را بر دشمن تو مسلط گردانیدم و مختار ساختم که به عوض آن ظلمها به هر گونه عذاب که خواهی این را محبوس دار.»

پرفن گفت که «صلاح آن است که امروز این هر دو را مقید داری و شب حوالهٔ‌ من نمایی تا به شهر خود برده پنهان محبوس دارم تا خلایق اینجا واقف نباشند و لشکریان ممتاز هم از آن مطلع نگردند و آن ظالم پرجفا دمساز و کافرنعمت تاج الملوک بلای بد هستند، البته تا حد امکان در همین قلعه جستجو خواهند کرد. پس چون در اینجا نخواهد بود چه خواهند کرد. لاچار در چند روز فراری خواهند شد و بعد فتح از این دشمن جانی دلبر خود را به توجهات تو حالی خواهم نمود.» بوقلمون به استماع جوش و خروش پرفن متبسم شده، گفت که «حکم تو راست، آنچه خواهی بکن و البته این ms500 هر دو را برده به قلعهآ خود نگاه دار که بعد از اینها فوج از محاصره بی حواس گشته چنان که باید پاسداری نمیتوانند نمود و الحال مردم ممتاز و کسان راحل بحری هر دو در این باب ساعی خواهند شد. بهتر همین است که اینها در اینجا نباشند تا طالبان سرهای خود را بر سنگ زنند.»

پرفن از این سخن برخاسته سر تسلیم خم نموده، گفت «مرا بنواختی و سرافراز ساختی و به کنه سخن من رسیده مرا شاد نمودی. شخص تا نبود سخن سنج و فهیم و نکتهدان همسخن گشتن از او باشد قصورع

پس بوقلمون جادو حکم کرد که قمرطلعت و شهزاده را به طوق و زنجیر کرده نگه دارند و پرفن خوش و خرم از آنجا برخاسته به خانه خود آمد و همه اموال و اتقال خود را از نقیر و قطمیر بار کرده و همه مردم خود را گرفته آمادهآ سفر گشته وقت شام نزد بوقلمون جادو رفت. بوقلمون شهزاده ممتاز را معه قمرطلعت طلبیده حواله او کرد. پرفن از او مرخص شده از قلعه برآمده و از طلسمات درگذشته قریب به لشکر ممتازشاه رسید و طوق و زنجیر هر دو واکرده بر پای شهزاده ممتاز بیفتاد و گفت که «بنده اگرچه از این تقصیرات روی آن ندارد که زبان عذرخواهی بجنباند لیکن چون پیش از این عفو جرایم بنده شده وعده بود که هر گاه از این فدوی خدمتی لایق بندگان درگاه و اظهار دشمنی آن گم کردهراه به عمل آید و یقین کامل بر قول غلام بر فدویان بارگاه حاصل شود آن زمان غلام را از غلامان خود دانسته آنچه امر خواهد شد خواهد کرد، اگرچه خدمتی که دل میخواست و لایق باشد از بیاستعدادی به عمل نیامد لیکن دوستی هواخواهان پادشاهی و دشمنی سرگشتگان بادیهآ گمراهی از این قدر هم ظاهر تواند شد. اگر بر این بی بضاعت بندهنوازی فرموده ms501 چون سلیمان پیغمبر - علی نبینا و علیهالسلام - که پای ملخی را از موری قبول کرده مقبول فرمایند زهی عز و شرف و اگر غلام را نیز از بندگان خود تصور فرمایند چه جای شغف.»

شهزاده از این حرف بخندید و گفت که «اگر راستی گمان شما غلط بود، پس من به کجا رفته بودم؟» گفتند «ما چه دانیم؟» گفت که «مرا بوقلمون جادو برده بود و خیال شما غلط نبود ولیکن پرفن جادو به چنین و چنان سؤال مرا و قمرطلعت را بدین حیلهها از او خلاص کرده معه اسباب خود از قلعه برآمده ما را بدین جا رسانیده و خود به ملک خویش به حکم من رفت و گفت که تا یک هفته خود را مخفی دار که تا سرانجام خود را درست بکنم. بعد از آن خود را ظاهر کنی که اگر بوقلمون از این فعل من بر سر شورش1 آمده فوجی را پی خرابی ملک من بفرستد چون کارم پخته شده باشد هیچ نتوانست کرد و اگر الحال از سفر رسیده کار خود را درست نکرده باشم و او خبردار شده بر سر من بتازد عهده برا نتوانم شد و ملک و جان و آبرو مفت از دست رود. من به سبب دوستی او اخفای این راز تا یک هفته قبول کردهام و در این پردهداری قول دمساز نیز پیش خلایق نادرست نخواهد شد.» هر دو گفتند که «ای شهزاده، از حق نباید گذشت پرفن صادقالقول بود و واقعی از بوقلمون علیحده گشته به ما دربیوست. چه خدمت ms503 نمایانی از او به ظهور آمده رفیق یکدل و دوست یکرنگ زیاده از آن نباشد. الحمدلله که همچو پرفن جادو سرداری از او جدا گشته رفیق ما شده.»

پس به تاج الملوک فرمود که «تا یک هفته به طریق قدیم بر مسند نیابت نشسته حکم خود می کرده باش که من خود را ظاهر نخواهم کرد.» همان شب نامه به راحل بحری نوشت که «بوقلمون جادو از مکر و غدر خود را به شکل ملکه خورشیدطلعت ساخته پیش ما آمده و از دشمنی جبلی و عداوت باطنی که با شما و ملکه قمرطلعت داشت به پیش من اظهار اشتیاق ملاقاتش نمود تا یقینم حاصل شد که برای خواهر خود بیتاب است. غافل از مکرش او را طلب داشتم. آخر در وقت فرصت مرا و ملکه را درربوده به قلعهآ خود برد و با پرفن جادو درباره حبس من مصلحت نمود. چون پرفن پیش از این از ما آشتی کرده مسلمان شده و از جادو توبه نموده و از جادوگران و دینشان بری و بیزار گشته عهد و میثاق به میان آورده بود که خدمت نمایان کرده شما را راضی سازم و بوقلمون را خون در جگر اندازم آن زمان اخلاص کیشم تصور فرمایید. پس چون آن دوست یکرنگ ما را بدین حال دید به چنین و چنان حکایات مرا و ملکه قمرطلعت را به اظهار دشمنی از بوقلمون گرفته با سایر اسباب خود برآمده و ما هر دو را به لشکر رسانیده و خود به موجب حکم من به ملک خود رفته و وقت رخصت از من درخواست کرده که فوج شما بر ملکش نتازد و چنانچه ضمان آشتی بدو نوشته دادم و زبانی وعده نیز کردهام و آن پادشاه را نیز باید که در پی ایذای دوست ما نباشند و او را رفیق ms504 خود شمارند که در حق شما نیز احسان کرده، که اگر او ما را رها نمی کرد باز دیدن ملکه قمر طلعت شما را میسر نمیشد. پس باید که خطی و وثیقهای در این باب برای او به مهر خود نوشته بفرستید که به خاطر جمع در ملک خود باشد و

چون این خبر به بوقلمون رسید زار زار بگریست و جامه بر تن خود چاک زده بر پرفن بسیار نفرین کرده گفت که «چه کنم! اگر این جنگ مرا در پیش نمیبود سزای مسلمان شدنش به او میدادم. لیکن فلک با ما بر سر جفا است که هر روز ضعیف و زبون می کند و شکست ما را به ما معاینه مینماید. اگر در این جنگ سر باختم قصه کوتاه شد و اگر ظفر یافتم از پرفن جادو می فهمم و البته به سزای بدترش میرسانم» روانه شدن ممتازشاه از طلسم هفتجوش به طلسم هزارآفت و خرابش

ساخته به قتل رسانیدن اخضرجادو حاکم آنجا را چون شهزاده ممتاز از نظم و نسق طلسم هفتجوش فراغت یافت حکم کرد که فوج و لشکر روانه طلسم هزارآفت گردد و خود از برای افتتاح آن عقده در کتاب مذکور نظر کرد. مرقوم بود که «طلسم هزارآفت اسم بامسمی است. این طلسم قلعه ندارد مگر این که ms506 در هر گام آن سیرگاه است و در هر قدم نزهتگاه

چون آن ناوک جان گزا به آن دلسیاه رسید در حال بر زمین افتاده بتپید و جان بداد. شهزاده سرش را بریده سینهاش را بشکافت و لوح افسون را برآورده نقوشش را به سوهان بتراشید و آن همه صورتها را بشکست و باغچه را خراب ساخته روانه لشکر گردید و شب در آن مقام مانده روز دویم با فوج و لشکر خود کوچ نموده متصل طلسم هزارآفت آمد و نشانی از آن آفات نیافت زیرا که از خراب ساختن آن باغچه همه خراب شده بود. شهزاده آنجا را بیآفت نظر کرده شکر الهی به جا آورد و در وادی نجات باغ خیمه کرده خط دایره کشید و خود داخل دولت سرا گردید و نجاران را طلبیده فرمود تا ماهیان چوبی درست سازند. ایشان به موجب حکم ماهیان تراشیده آوردند. شهزاده بر لب و دهان آنها اسم اعظم و دعای باطل السحر نقش کرده بگذاشت و روز دویم طبل جنگ زده سوار گردید و در میدان صفآرا گردید و ماهیان را پیش صف گذاشته به لشکریان حکم کرد که نظر از این ماهیان برمدارید. هر گاه این ماهیان در آب شنا نمایند اسلحه خود را گرفته مستعد باشید و چون شروع آب خوردن نمایند اسبان را گرمعنان سازید. وقتی که تمام آب بخورند و زمین خشک شود بر آنها حمله نمایید و ms510 داد مردی و مردانگی دهید.» همه فوج بر این حکم صف بسته استادند و طبل جنگی زدند. اخضرجادو صدای طبل جنگی شنیده سلاح بر خود راست کرد و با صدهزار جادوگر مسلح

بیت همه کوه و صحرا چنان شد پر آب که در وی نبودی فلک یک حباب لیکن مردم شهزاده از شر و شورش هراسان نگشته هم چنان پابرجا استاده بودند و جادوگران در آن آب چون آدم آبی تکاپو مینمودند و قریب فوج شهزاده آمده تیر و تفنگ میزدند و از فوج شهزاده کسی دست بالا نمی کرد و سیلاب هر زمان ترقی و تزاید می کرد.

فرد الحذر همنفسان آب به طغیان آمد کشتی نوح بیارید که طوفان آمد القصه، که آب سبز پیش آمده تا به آن ماهیان رسید و آنها شروع به شنا کردند. فوج شهزاده آن را دیده شمشیر و سپر در دست گرفتند و بر اسبان درست نشستند. پارهای ماهیان شنا کرده آب خوردن آغاز کردند و سپاهیان اسبان را جهانیدن گرفتند. همین که ماهیان تمام آن آب را خوردند زمین خشک برآمد. مردم شهزاده بر فوج دشمنان ریختند و با هم به قهر و کین درآویختد و از

لیکن جادوگران نیز از خوف سردار خود پا پس نمی گذاشتند و تا وسع امکان در زد و خورد کمی نمینمودند تا آن که جنگ دست به دست درپیوست نه این را ظفر و نه آن را خطر رو میداد. شهزاده به مشاهده این حال نعره بزد که «ای مردان، حمیت را کار فرمایید و شجاعت را پیشه سازید و بر دشمنان خصمانه تازید.

بیت بکوشید کوشیدنی مردوار که بخشد شما را ظفر کردگار

مردم شهزاده از آن تهدید بر سپاه دشمن حمله نمودند و از آن طرف اخضرجادو مردم خود را دلدهی کرده پیش حملهآ فوج شهزاده گرفت و آنها را پیش قدمی کردن نداد و بسیاری از جانبین تلف شدند. هم چنین شهزاده هفتبار فوج خود را پشت قوی ساخته بر فوج جادوگران ریخت و هیچ هم پیش نرفت. لاچار اسب را تاخته برابر اخضرجادو رسید و از پس پشتش آمده نیزهٔ‌ خاراشکاف در میان هر دو کتف او زده که سر سنان از میان سینهاش سر برآورد و از بالای اسب درافتاد. فوجش به مشاهدهٔ‌ این حال رو به فرار نهادند و لشکریان شهزاده متعاقب شده برخی را قتیل و جماعتی را اسیر کرده با مال غنیمت فتح یاب و کامروا برگشتند. شهزاده شادیانه فتح زده مراجعت نمود.

به صورت زن مغنیه آمده شهرزاده را از میدان جنگ درربودن

و به دست قصابان ملک تهورشاه آدم خوار فروختن چون خبر خرابی طلسم هزارآفت و به قتل رسیدن اخضرجادو، حاکم آن طلسم، به بوقلمون جادو رسید بسیار اندوهگین شده و از جای خود برخاسته روانه لشکر ممتازشاه شد و در میان مردمانی که زخمیان را میآوردند شریک گشته داخل لشکر گشت و در جستجوی تدبیر کار خود افتاد. دید که ارباب نشاط برای تهنیت فتح به حضور شهزاده میروند فرصت را غنیمت دانسته خود را متماثآل زن جمیله مغنیه ساخته به زیور و ms512 زر آراسته و سازندگان با زیب و زینت درست کرده و به دست هر یکی از آنها دف و نای و چنگ و رباب و بربط با دیگر زنهای صاحبجمال داخل خیمه گشته به یک جانب با طایفهآ خود نشست. چون نوبت رقص او آمد با صد غنج و دلال و عشوه استاد و سازندگان زیر و بم سازها درست کرده این بیت سراییدند

بیت «هوش از سر و قرار زتن میبرد مرا دزدیده دیدن تو ز من میبرد مرا» القصه که آن روز به صد عیش و عشرت و شادی و تهنیت به سر آمده شب دررسید. همه اهل نشاط به خانههای خود رفتند و شهزاده با دمساز و تاج الملوک در خلوت نشسته بوقلمون را که زن مغنیه شده آمده بود از کمال شوق طلب داشت و در خلوت تماشای رقص و استماع سماعش مینمودند. چون شب قریب به نصف رسید تاج الملوک و دمساز رغبت شهزاده بر او مشاهده نموده برخاسته رفتند و شهزاده دست آن را گرفته در خوابگاه تشریف برد. بوقلمون او را تنها یافته به افسون زبانش را از خواندن اسم اعظم و دعای باطل السحر بند کرد و بر دوش خود کشیده بربود. چون صبح بدمید دمساز برای آداب تعظیم آمد و ممتاز را نیافت. ms513 حال بر او بگردید و سر و سینه کوبان به نزد تاج الملوک رفته صورت حال را بازگفت که «زن مغنیه که دیشب آمده بود بوقلمون جادو بود که به صورت زن مغنیه خود را

پس به ملک خود رسیده در شادی نشست و همه لبریز شادی و سرور شده شادیانه نواختند. آمدن شهزاده ممتاز از ملک تهورشاه آدم خوار به جاه و جلال تمام و داخل

لشکر خود شده باز جنگ بوقلمون جادو زدن بوقلمون جادو شهزاده را به دست آن قصابان فروخته راه خود گرفت. شهزاده به سرگروه قصابان گفت که «ای عزیز تو مرا نمیشناختی از این سبب در باب گرفتن خود به تو جد و کد کردم و تو را امیدوار نفع ساختم که مرا بگیری. من برادرخوانده پادشاه شما تهورشاهم» قصاب از این سخن متعجب شده که «چگونه.» شهزاده گفت که «یاد داری در فلان وقت تهورشاه همه آدمزادان را از کله خانه آزاد کرده و جمیع ارکان دولت را تهدید کرده بود که به خانه هر کسی که آدمزاد باشد همین دم او را رها کند و بعد از این کسی به خوردن گوشت انسان اقدام ننماید. چنانچه شما

تهورشاه از این نقل به خود رفته باز بخندید و گفت که «ای شهزاده، نگه دارد آن را که یکاخدا نیارند خلق دو عالم ز پا گرفتم شده جن و انسان عدو به دفعش نمودند باهم غلو به جای گیا رست تیغ و سنان شد از آب شمشیر دریا روان فلک هم به ازش ز ابر مطیر به جای تقاطر ببارید تیر همه کوهها گشته گرزگران سرش را بکوبند در هر زمان

شهزاده به کمال خرمی آن راه طی کرده دو منزلی لشکر خود رسید و نامهای در باب رسیدن خود به خیریت معه جمیع سرگذشت نوشته به دست شترسواری پیش تاج الملوک و دمساز فرستاد. اما تاج الملوک و دمساز از گم شدن و خبر نرسیدن شهزاده و هر روزه از جنگ بوقلمون به جان آمده دل به مرگ نهاده بودند و پنهانی برای شهزاده می گریستند. هم چنین تا دو هفته بر ایشان بگذشت که در عین معرکه نبرد شترسوار شهزاده با نامه رسید. دمساز مهر شهزاده را ملاحظه نموده متحیر شد که «شهزاده این همه دستگاه از کجا یافت که شترسوار با نامه فرستاد؟ همانا بوقلمون جادو برای دغا دادن حیله انگیخته باشد. پس اسم اعظم و دعای باطل السحر بر آن بدمید. چون مطلقا تغیری حاصل نشد آن را بوسه داده بر سر و چشم خود مالید و سر نامه ms520 گشاده بخواند و بر مضمونش مطلع شده خرسند گردید و به دست تاجالملوک داد. او هم مطالعه کرده خوشدل شد و با هم مبارکباد دادند و آن روز به خاطر جمع جنگیدند. صباح دویم معه فوج به استقبال شهزاده رفته با تجمل تمام در رکابش داخل لشکرگاه شدند و فوج بوقلمون در این مدت میدان خالی یافته جولانگری مینمودند. شهزاده در داخل خیمه نشده جلوریز بر آنها تاخت و فوج بوقلمون شکست سختی خورده سر و رو شکسته به نزد بوقلمون رفته خبر آمدن شهزاده به آن طمطراق از شهر

ساخته بر احمرجادو ظفریاب شدن و او را به میدان رزمگاه کشتن چون شهزاده از عمل طلسم هزارآفت پرداخت به لشکر خود حکم کرد که به جانب طلسم سرگردان کوچ نمایند و برای حل عقدش در کتاب باطل السحر نگاه کرد، نوشته بود که «طلسم سرگردان بدترین طلسمات است و خاصیت صحرای بنی اسرائیل دارد که هر کس که به سرحدش نزول نماید از اثر زمینش یکدم ms521 از سرگردانی نیاساید و دیوانهوار ره نورد بادیهآ سرگشتگی شود و از شب و روز خبر نداشته هم چنان گرم تکاپو ماند و چون پایش از رفتار عاجز ماند غلطان غلطان اسیر بادیهآ گمراهی شود و تا دم زیست به هیچ منزلگاه پی نبرد و گوشت و پوستش از ناهمواری راه و درشتی سنگها از هم جدا گشته به آن عذابها جان بازد و همه استخوانش هم چنان در گردش بمانند تا آن که از زد و

ابیات گر به نفع خلق تو نقصان پذیری باک نیت وای از آنساعت که از سودت زیان یابند خلق در جناب کبریا هر خاکار زار را همسر شه دان که از یک طینت و آباند خلق

راحت ایشان را منظور داشتن باعث حصول مدعای دو جهان است و چشم پوشی از کار اینان مورد صدهزار زیان. پس فوج و لشکر را در سرحد این طلسم فرود آورده رایگان از دست ندهد و مخیم و عساگر را در صحرایی که مهرگیا دارد فرود آرد. سوای آن خطه زمین پیشقدمی نکند که آن موضع صومعه بوده است از زهاد و عباد و پیشینیان و موسوم بود به دارالامان، زیرا که بجز ارتکاب اوامر و منهی نواهی در آنجا از ms522 بطلان نام و نشانی نبود و ساکنان آن بقعهآ شریف از حوادثات حرص و هوا و ترکتاز شیاطین و وفور جنود شهوات و نفسانیت در امان بودند و تا الی الآن دخل بطلان در آن مکان نشده و جادو و غیره در آن سرزمین اثر نکرده از روییدگی مهرگیا چون مهر جهانتاب منور است و از ظلمات و تاریکی سحر ساحران و کفر کافران تیرگی نپذیرفته چون لشکر را در آنجا فرود آرد به دستور سابق خط دایره کشیده همت به شکستن آن

مثنوی دمانندهآ گل ز نار خلیل به موسی شکافندهآ رود نیل به احل رسانندهآ فلک نوح گشایندهآ بابهای فتوح برآرندهآ حاجت ناروا گشایندهآ عقدهآ ناگشا و به امور ظاهری چادرهای طویل و عریض ساخته نقش ابر بهاری و برق بر آن بکشند و بر سر هر ابر و شرارهآ پر برق دعای باطل السحر و اسم اعظم نقش کنند و آن چادرها را به طریق سایبان بر ms524 ستونها استاده کنند و عقب آن صف کشیده به فوج و حشم تأکید کند که پیش از باریدن باران و برآمدن صدای بگیر بگیر حمله بر سپاه دشمن نکنند و از وفور آتش هراس نکرده بر جای خود مستقیم باشند و چون از ابر باران بارد و آتش را فرونشاند و برق تابان صدا برزند. بر فوج خصم ریزند و اسم اعظم خوانان بر آنها حربه زنند. چون بدین عمل قیام ورزند انشاء الله تعالی مظفر و منصور گردند.»

و آن شیر دمان نعرهزنان و خاک پران با صد غضب و هزار شور و شر میآمد و هر دم از قشع ریزش هر مو به سان ناوک دل دوز به چار دورش میافتاد و از دهان اژدها که بالای دمش بود آتش برمیآمد و زهر میریخت. شهزاده از مشاهدهاش متحیر گشته از کمال اعتقاد و عقیدت می گفت

بیت اسدالله رد گر به مددکاری دل زهرهآ شیر شود آب ز پاداری دل

و هر دم اسم اعظم و دعای باطل السحر خوانده بر خود و آن شیر میدمید و در هر دمیدن ترس و رعبش از دل شهزاده و صلابت و مهابت آن شیر زایل میشد تا آن که همه شور و شر آن شیر زایل شده بیچارهوار بر جای خود استاد. شهزاده قویدل شده قدم پیش گذاشت و چنان ضربت بر سرش زد که مثل خیار تر دو نیم گشته بر زمین افتاد. پس آن شیر بر گردیده دم خود را به سوی شهزاده کرده از دهان ازژدها حمله کرد. ممتازشاه سرش را نیز از شمشیر جدا ساخته شیر بر زمین بیفتاد و دست و پا زده بمرد. شهزاده سینه او را شکافته و استخوان آن را برآورده نقوشش را محو ساخت. به مجرد ستردن نقوش آن صحرا و دریاچه غایب شد و اسب و رخت شهزاده در بیابان بسته و نهاده به نظرش درآمد. آن استخوان را گرفته و رخت پوشیده بر اسب سوار گشته [و] روانه1 لشکر خود شد و به ms526 خیمه آمده تاج الملوک و دمساز را طلب داشت و استخوان سینه شیر را کوفته طوطیا ساخته به باد داد و آن غبار پران بر سر قلعهآ طلسم سرگردان رسید

بیت چو آن آبی که در طوفان بجوشیدی و باریدی در اینجا آتش سوزان بجوشیدی و باریدی

از افزونی آتش آن صحرا صحن جهنم و کره نار گردیده سنگها را چون موم می گداخت.

و همگی آن دریای آتش رو به سمت فوج شهزاده میآمد و جادوگران در آن کان آتش همچو سمندر در آتشکده، اسبان برانگیختند و قریب به صف شهزاده رسیدند و فوج شهزاده از قریب آمدن دیوان جهنم و شعلههای نار بر جای خود حیران و خوفناک استاده بودند و از ترس شهزاده مجال پس شدن نداشتند و ورد دعای باطل السحر و اسم اعظم مینمودند. چون وفور آتش تمام آن صحرا را آتشکدهآ گبران و کورهآ آهنگران ساخت و تواتر شعلهها1 علم «سیصلی نارا ذات لهب»2 به چشم مردم برافراخت و شعلهآ آتش سرکشیده به چادری از آن چادرها دررسید، دفعتا شروع بارش شد و برق تابیدن گرفت و شدت باران در آن صحرا سیل آب روان ساخته تمام آتش را فرونشاند و از رعد صدای برگیر برگیر برآمد. مردم شهزاده همان دم اسبها تاختند و جنگ عظیم انداختند و جادوگران نیز حمله کردند و خصمانه یکدیگر را زیر تیغ بیدریغ می گذرانیدند. گاهی جادوگران یورش نموده مردم شهزاده را گرفته میبردند و زمانی دلیران فوج ممتاز آنها را به سان شغالان رو به فرار مینهادند و شور گیر و دار و غلغلهآ کارزار در گنبد دوار پیچید و های و هوی مردان گوش فلک کر نمود. شهزاده در آن معرکه دید که احمرجادو از اشتعال آتش حرب و کثرت نعرههای مردان و هجوم بهادران از غضب بیخود گشته و کف بر لب آورده پیش صف استاده به

شهزاده از آدابدانی و سخن سنجی سوداگر بسیار مسرور گشته حکم خلعت نموده بهله را از دستش گرفته در دست خود کرد. آن بهلهآ جادو دست شهزاده را چنان که باید محکم گرفت. پس خواجه بازرگان آن باز را که فی الحقیقه بوقلمون جادو بود و این همه نیرنگ ساخته بود به دست شهزاده داده عرض کرد

رباعی «این باز که هست شاه بازان از ناز باشد بهر دست شهان جلوهطراز آید چو به عزم صید اندر پرواز گیرد به شکار ز نسر طایر چون قاز

شهزاده آن باز را بر سر دست خود گرفته و در صورتش نظر کرده بسیار خوشدل شد و آن باز بر دست شهزاده آمده دستش را به پنجه خود گرفته پرواز نموده شهزاده را از جایش درربود. تاج الملوک و دمساز آن حال را مشاهده نموده حیران و متعجب درماندند و مردم متعین نمودند که اسباب و اشیای این تاجر را غارت نمایند که از متوسلان بوقلمون بود. مردم دست به غارت بر گشاده همه مال و اسباب آنجا درربودند و تاج الملوک [و] دمساز سران سپاه را طلب داشته گفت که «ممتاز دیشب به ملک ملکه بینظیر تشریف برده. به دستور قدیم

محصوری قلعه به موجب طلب بوقلمون و رسیدنش به آن قلعه القصه که شهزاده در آن قفس از درد دل خود به درگاه کریم کارساز بنالید و دانست که این بار رهایی جز به فضل الهی صورت پذیر نیست. اما، ایغورشاه پادشاه دیوزادان ملک بوستان ارم که با بوقلمون جادو اتحاد و دوستی به درجه کمال داشت چون این خبر به او رسید که آدمزادی به ارادهآ تسخیر ملک بوقلمون با فوج و حشم و سامان جنگ و آلات رزم آمده و پنج طلسم او را خراب کرده و شکسته و حاکمان آنجاها را که هر یکی سر گروه صدهزار

ایغورشاه گفت که «ای خواجه جهانگرد معلوم نبود که تو با بوقلمون جادو میجنگی ورنه هرگز به مددش نمیآمدم که تو پسر من هستی و این آشنا است. من ms536 شنیده بودم که ممتازشاه بر سر بوقلمون جادو تاخت آورده اگر خواجهآ جهانگرد میشنیدم هرگز نمیآمدم.» شهزاده گفت که «اگر مرا از این حبس رها سازید این آمدن هم به کمک من است و شکر میکنم که [تا] شما آمدید به امید رهایی خود واثق شدم ورنه این بار از حضور این ظالم به هیچ وجه رهایی ممکن نبود.» ایغورشاه گفت که «خاطر خود جمع دار که تو را از این بلای قید آزاد می سازم و همان روز بهانه کرده خود نیز به شهر خود میروم و این کار بر ذمهآ من است، اگر به صلح دست داد بهتر ورنه به پرخاش از او تو را گرفته رها می کنم.» شهزاده از این سخن مسرور گشت. در این گفتگو بودند که بوقلمون از دور نمایان شد. پس هر دو خاموش شدند. چون بوقلمون آمده در پهلوی ایغورشاه

بوقلمون گفت که «مشکل خود همین است که این را نمیتوانم کشت و اگر بر این کار اقدام نمایم همه طلسم و جادوی من از نزد من برود و بیبال و پر شوم و آن حرام نمک؛ یعنی تاج الملوک که سرکردهآ آن فوج است و مدتی در خانه پرفن جادو مانده از این معاملات خوب واقف است، به محض مشاهده اختلال در جادو و طلسم به کینهآ دیرینه بر سر من تازد دمار از روزگارم برآرد. آن زمان تاب مقاومت او نتوانم آورد و جان و مالم هر دو بر باد رود و هر ترسی که هست از دشمن خانگی است.» ایغورشاه گفت که «به استماع خبر قتل سردار خود کجا حواس در لشکریان خواهد ماند که بر سر تو بتازند.» بوقلمون گفت که «هیهات پیش از اینت گفتم که این مجمع را چون دیگران قیاس ms538 مکن. نمیدانم که این همه آهن دلان عالم را از کجا به هم رسانیده به جنگ من آورده؟ پیش از این که بعد شکستن طلسم سنگلاخ این را گرفته آوردم و در چاه محبوس ساختم و این مزور حبس دم نموده مرا و سایر مردم را بلکه جمیع اطبا را در گمان کامل افکند که جان نحس خود را به مالک جهنم داد. من از این معنی خرسند شده برای هیبت لشکرش و تفرقهآ فوجش نعش این را قریب لشکرش از درختی میآویختم که تا به چشم خود مشاهده کرده یقین کامل بر مرگش کنند و پراکنده شوند و نیز فوج خود را به نهایت کثرت بر سرشان فرستادم که ترس عظیم و رعب بسیار بر آنها افتد و لاچار پای ثبات برقرار نتوانند داشت. لیکن آن سنگدلان مطلق از دیدن نعش سردار خود وفور

طباخ قبول کرده آن قفس را برداشته در مطبخ برد. در دم مشهور شد که شهزاده ممتاز برای کباب شدن مطبخ ایغورشاه رفت و امروز قصه کوتاه میشود.

پس طباخ آن را برده از قفس برآورده به مکان نیکو بنشاند و آدمزاد دیگر را ذبح کرده کباب آن را درست نموده وقتی که بوقلمون جادو به نزد ایغورشاه نشسته بود و شراب میخورد نزد ایغورشاه گذاشت و او همراه شراب آن کباب به خوشی تمام بخورد و بوقلمون شادان و فرحان میشد. چون تمام آن کباب را بخورد گفت «دیدی که از کشتن این جوان هیچ تغییری در طلسم و جادوی تو نشد. چون مظلمه خونش به من تعلق داشت به تو چگونه میرسید؟» بوقلمون گفت که «این بلا به توجه تو به آسا[ن آترین وجهی از سر من دور شد که دفعش بسی مشکل مینمود و بدون این عمل امکان عقل ms540 نبود. خدای تعالی تو را جزای خیر دهد که از این بلا نجات بخشیدی.»

ایغورشاه گفت که «این حرکت ms542 شیطانی او را سزا و جزا به کنارش مینهم لیکن الحال مجبوری است، ای بوقلمون، کارت به حسب دلخواه تو میسر شد و از دشمنی که اندیشه داشتی و کشتنش نمیتوانستی به حضور تو آن چنان دفع کردم که از وجودش اثری در دنیا نماند و از گوشت و پوست و استخوانش هم نشانی پیدا نیست. این انبوه مگسان زیاده بر دو سه روز نخواهد ماند. چون قتل سردار خود را به تحقیق خواهند شنید البته فکر کار خود خواهند کرد و در اندک فرصت فراری خواهند شد. اگر مرا این حادثه در پیش نمیآمد تا انفصال این قضیه از پیش تو هرگز نمیرفتم و اگر قبایل من نیز در آنجا نمیبودند صبر می کردم و بعد فراغ از این جنگ رفته به اتفاق هم دیگر دمار از آن تیره روزگار برمیآوردم. اما اگر اکنون نروم و خدا نخواسته قبایل من به دست او بیفتد آن چنان بی حرمتی من در سلاطین دیوزادان شود که دیگر مجال سر برداشتن ندارم. لاچار برای محافظتشان رفتنم ضرور افتاد. بدان سبب میروم و بعد فیصله آن مهم اگر فوج این بیحیا به جای خود برقرار ماند باز به خدمت تو رسیده گوشمال واقعی خواهم داد.» بوقلمون لاعلاج شده رخصت داد و ایغورشاه هماندم معه فوج و اسباب حرب روانه ملک خود گردید و شهزاده ممتاز تا یک هفته خود را به پاسخ

بوقلمون نعره سوزناک برآورده گفت که «اگر واقعی چنین است پس روز دولتم به سر آمد که از خوردن دیو هم دفع نشد و الحال زیاده از یک طلسم و قلعه نمانده، آن را نیز خواه مخواه از من خواهد گرفت. چه کنم که دست من به جایی نمیرسد؟» آخر لاچار شده با دیدهٔ‌ خونبار سر به کنار تفکر فروبرده بنشست و شهزاده ممتاز از آن جنگ مظفر و منصور داخل خیمه شد و مردم تهنیت دادند.

رفتن ممتاز از طلسم سرگردان به طلسم کامل و خرابش ساخته

زنده گرفتن افسرجادو حاکم ms544 آنجا را اما چون شهزاده ممتاز از بند و بست طلسم سرگردان فرصت که لشکر روانه به سمت طلسم کامل شود و خود در باب افذ باطل السحر نظر کرد. نوشته دید که «طلسم کامل صعب ترین طلسا شکستن آن خیلی مشکل، بلکه ناممکن است. آدمزاد را نمیباید که خیال این کار کند و این دشوار را سهل شمارد.

مصرعه

هر چه آن نتوان نمودن ترک آن اولی تراست صعوبت این طلسم نه چنان است که به شرح و بیان گنجد. مجملا این که هر قدر مشکلات که در شش طلسمات پیشین بود، جملگی آفات در این طلسم موجود است. اگر کسی را شکستن این طلسم ضرور افتد و بی شکستن این بیم جان داشته باشد اول به طریق طلسمات دیگر حفظ مکان لشکر نماید و آن موضع مقام چله شیخ کبار شیخ زاهد، است که از کنرت عبادتش آن سرزمین

رفتن ممتاز از طلسم سرگردان به طلسم کامل و خرابش ساخته

زنده گرفتن افسرجادو حاکم آنجا را اما چون شهزاده ممتاز از بند و بست طلسم سرگردان فرصت یافت حکم کرد که لشکر روانه به سمت طلسم کامل شود و خود در باب افتتاح او در کتاب باطل السحر نظر کرد. نوشته دید که «طلسم کامل صعبترین طلسمات است و شکستن آن خیلی مشکل، بلکه ناممکن است. آدمزاد را نمیباید که خیال این کار کند و این دشوار را سهل شمارد.

مصرعه

هرچه آن نتوان نمودن ترک آن اولی تراست صعوبت این ms546 طلسم نه چنان است که به شرح و بیان گنجد. مجملا این که هر قدر مشکلات که در شش طلسمات پیشین بود، جملگی آفات در این طلسم موجود است. اگر کسی را شکستن این طلسم ضرور افتد و بی شکستن این بیم جان داشته باشد اول به طریق طلسمات دیگر حفظ مکان لشکر نماید و آن موضع مقام چله شیخ، کبار شیخ زاهد، است که از کثرت عبادتش آن سرزمین

بیت مشکلی بی مدد غیب چو منحل نشود مرد باید که به هر عقده بیدل نشود پس توکل بر کارساز حقیقی نموده آن تعویذات را از کتاب برآورده قسمی که در آن مرقوم بود نوشته بر هر دو بازوی خود بست و نیز تعویذ مهاپرس را با خود گرفت و صبح دیگر طبل رحیل زده سوار شده راه طلسم کامل گرفت. چون بدانجا رسید لشکر را در وادی الرحمت میان جدول فیضان فرود آورد و خط دایره بیرون جدول آب کشیده آن آب جو را به تصرف خود آورده مردم را متعین ساخت که مرتبه به مرتبه گرد لشکر وردخوانان باشند. چون از پاسداری لشکر جمع خاطر شد چند دیوان طویل القامت و کثیرالقوت را همراه گرفته بر تخت سوار شده به آنها فرمود که «بهزودی تخت مرا برداشته روانه ms549 صحرای ریگزار شوید.» چون پارهای راه برفت آن منار که از صد فرسنگ به نظر میآمد نمودار شد. به دیوزادان حکم کرد که «تخت مرا به نزد این منار برید.» دیوزادان بردند. شهزاده ممتاز فرمود که «حالا برابر مناره سر تخت را بر دوش خود گرفته قائم دارید.»

دیوزادان هم چنان کردند. شهزاده اسم اعظم و دعای باطل السحر خوانده بر آن قبه1 دمید و سر قبه را به زور کشید. از شدت قوت شهزاده دیوزادان تخت را بر جای خود نگه داشتن نتوانستند و قریب بود که تخت بغلتد و شهزاده بیفتد. هر چند از ترس شهزاده آن را غلتیدن ندادند، لیکن به جای خود قائم ماندن هم نتوانستند. بر زمین آمده باستادند. شهزاده متبسم شده گفت که «این چه کردید که تخت را فرود آوردید؟» گفتند که «ای شهزاده، از ثقل زور تاب حمل نیاورده لاچار به زیر آمدیم» شهزاده گفت که «همه دیوزادان متفق شده تخت را بر دوش گرفته بر هوا برابر منار نگه دارید و به زیر آمدن ندهید.» همه دیوان به تخت چسبیده به همان جا برده قائم داشتند و شهزاده زور کرده آن قبه را از سر منار برکنده به زیر انداخت. ثقل تخت دور شد. دیوان شکر خدا گفته نفس راست کردند. شهزاده به آنها گفت که «حالا چهار کس تخت را بر دوش گرفته در اینجا دارند و باقی آسایش کنند. بعد از زمانی دیگران به دوش خود بردارند و اینها آسودگی کشند و هم چنین نوبت به نوبت تخت را به همین جا قرار دارند تا من از کار خود فراغ حاصل کرده بیایم و سوار شوم» دیوزادان قبول کرده بدان حکم عمل نمودند و شهزاده از راه زینه اندرون رفته اصل هر شش طلسم را به طریق پیشین خراب ساخته و الواح افسون را از نقوش باطل شسته و اشیای همراه بردنی را برداشته بالای منار برآمد ms550 و آنها را بر تخت گذاشته و خود نیز نشسته روانهآ خیمهگاه گردید و به اندک فرصت در لشکر فیروزی اثر رسیده داخل خیمه خود شد و تاجالملوک و دمساز را طلب

این بار افسرجادو برف هم خواهد ریخت و هوا را نیز تیره خواهد ساخت و دود هم خواهد انگیخت و باد و خاک هم خواهد افراخت و طوفان آب هم بر پا خواهد کرد و از شرر آتش هوش خواهد ربود و از شش جهت بدین شش بلا ششدر خواهد نمود و بدین آفات و مصیبات نقش مراد خود خواهد انداخت. باید که شما شجاعت و جلادت را کار فرمایید و پای خود را در معرکه قائم دارید و یقین دانید که این همان شش نیرنگاند که پیش از این در شش طلسم دیدهاید و هیچ گاه مضرتی ms551 از آنها به شما نرسیده. همان قسم اگر پایداری کنید این مرتبه هم رنجی به شما نتوانند رسانید و اگر بی حواس خواهید شد نه

شهزاده فرمود: «پس بروید و هم چنین به رفیقان خود خبر رسانید.»

سرداران رفته به تمام فوج حکم رسانیدند. همه خواه و ناخواه به آن امر اطاعت نمودند. صبح آن شهزاده طبل جنگی زده سوار شده رو به میدان آمد و منقلها را گذاشت و آفتاب را بر سر نیزه بر پا کرد و علمها را پیش صف استاده کرد و

مثنوی برون آمد از طبل جنگی فغان که معیار ننگ است بازار جان به تصدیق آن نای لب برگشاد که ای شیرمردان رستمنهاد پینام خود داد مردی دهید نه از بهر جان پای را پس نهید بکوشید در رزمگه آن قدر که بخشد شما را ظفر دادگر

مردان را از این صدا مو بر تن خاست و هوس زندگی از دل بکاست.

افسرجادو که از خراب گشتن طلسم کامل و منهدم شدن قلعه دلتنگ نشسته بود چون صدای طبل جنگی شنید از حمیت جاهلیت خون در بدنش به جوش آمد و به کمال غضب با فوج خود در میدان مقابل فوج شهزاده باستاد و شروع جادوخوانی نمود. از اثر افسونش برف به سان دلافسردگی آن قوم باریدن گرفت و هوا چون دل ساحران تیره گردید و دود به طرز نفس سوخته جادوگران از فتوحات شهزاده سر برکشید و باد تند به طریق خاکافکنی آن کافران بر سر خود از هزیمت متواتره کوه کوه بر سرشان میریخت و آب مانند اشک بیانتهای آن ملعونان در ماتم قتل عزیزان دم به دم طغیانی مینمود و آتش مثال شعلهآ کین و حسد از دل آن منکران لعین زمان زمان میافزود و از هر شش جهت هجوم بلا و فتنه بر لشکر شهزاده سر کشید و هر زمان دل آن قوم به کینهآ نویی میدمید و مردان رستم جگر و جوانان رویین زهره و مبارزان آهنین دل و

فرد بیا پیش و شمشیر کین برفراز کمالات خود بر من اظهار از،

افسرجادو از صدای شهزاده عنان بگردانید و شمشیر خون آشام از نیام برکشید و هر دو شیران دشت هیجا و پلنگان معرکهآ رزم فرسا بر روی هم دویدند و تیغ بیدریغ به ارادهآ هم دیگر از نیام برکشیدند و در میدان داد مردی و مردانگی دردادند. اما از مهارت هر دو در فنون سپه گری غلبهآ یکی بر دیگری نمیشد.

مثنوی در آن تیغبازی ز فرط هنر نه این را خطر بد نه آن را ظفر دم تیغ چون ارهماشد به مشت سپر لخته لخته ز زخم درشت سر تیر خاراشکاف از گره گشاده ز صد جا فزون پر گره ز بس گرز خورده در آن داوری بسی خورده سندان آهنگری به پشت کمانها درافتاد خم شد از تیر ترکش تهی یک قلم سر نیزه بشکست از بس تلاش به کف چوب رویین شده پاش پاش به دست از زد و خورد خنجر شکست تبر خورد بر مغفر و درشکست

دست شهزاده ممتاز و نامهآ صلح به دغا فرستادن و رانی

چندربدن شده پیش شهزاده آمدن و بدان حیله به

قلعهآ خود برده حکم قتلش نمودن چون بوقلمون از اسیری پسر خود افسرجادو و خرابی طلسم کامل باخبر شد جامه بر تن خود چاک کرد و سر و رو را بخست و گریه و نالهآ وامصیبتاه میکرد و [به] سر و سینه میکوفت و عیالش گریان و نوحه کنان به ماتم گرفتاری افسرجادو نشستند و بوقلمون جادو از سوز درون خود نمیدانست که به حال ممتاز چه کند و چگونه او را خام بخورد. در این باب چون مار سر و دم زده میغلتید و میتپید. آخر از راه مکر و حیله نامهای به نزد شهزاده ممتاز بنوشت بدین مضمون که

نامه «هر چند انسان ضعیف و ناتوان باشد تا مقدور نمیخواهد که محکوم قوی ترین زمان گردد و هر گاه به شکنجه پنجهآ زورآزمایش گلوی خود را فشرده بیند و صورت مرگ را در آثینهآ خاطر معاینه کند از بیم جان به صد عجز و زاری ms556 از گردن کشی سرنگونی اختیار کند و همان گردن را به اطاعتش خم سازد.

بیت آنچه دانا کند، کند نادان لیک بعداز هزار روایی

بیت اهل همت را مکرر دردر دادن خطا است آرزوی هر دو عالم را از او یکجا طلب»

پس آن را ملفوف ساخته و مهر خود ثبت کرده به دست شخصی داد و به اعزاز و اکرام با چند خدمتکاران به نزد شهزاده فرستاد. آن کس بیرون دایره آمده استاده به مردم ندا کرد که «ای یاران، نامهای از نزد بوقلمون جادو آوردهام به حضور شهزاده. از این معنی عرض کنید که ایام حرج جانبین به سر آمد انشاءالله تعالی دیگر غیر از دوستی جانبین روی خصومت و عداوت ننماید.» مردم رفته حقیقت حال به عرض شهزاده رسانیدند. فرمود که «آن نامه آور را بیرون خط دایره گذاشته نامه را بیارید.» سرهنگان به موجب حکم رفته نامه را آوردند. شهزاده اول بدان نامه اسم اعظم ودعای باطل السحر خوانده بدمید. چون تغیر در حالتش واقع نشد واکرده مطالعه نمود و بر مضامینش اطلاع یافت و خرسند شده به تاج الملوک و دمساز نمود. هر دو معروض داشتند که «شاید از گوشمال متواتره به سان پرفن این را نیز راه راست به نظر آمده.» پس شهزاده در جوابش نوشت که «مدعای من از روز اول بردن رانی چندربدن بود نه گرفتن ملک و مال تو، اما تو آن را نفهمیده آنچه کردی، دیدی.

شهزاده گفت که «خوب گفتی!» روز دویم بوقلمون خیمه بیرون قلعه برده استاده کرد و اموال ms559 و اثقال بسیار همراه گرفته خود را به صورت رانی چندربدن ساخته و در عماری مرصع سوار شده داخل آن خیمه شد و به دست آدم معتبر نوشته فرستاد که «به موجب قول خود رانی چندربدن را فرستادم. این را گرفته بهزودی کوچ فرمایید و بر بنده منت نهید و انشاءالله تعالی در عروسی ملکه بی نظیر رسیده کمر خدمت در سرانجام کار شادی خواهم بست و همان جا ملازمت خواهم نمود. قسمی که معروض پیشین مبذول شده این هم مقبول شود و افسرجادو را برای ملاقات فرمان دهید که از مادر خود مرخص شده در بندگی رود تا بر او و اهل شهر یقین شود که در اسیری نرفته است.»

شهزاده آن را خوانده گفت که «چون مدعایم به حصول پیوست چه ضرور است که برای امر سهلی ناچاقی نمایم. بگویید که این عرض تو را قبول کردیم، لیکن فرستادن افسرجادو نمیشود که پیش شهزاده تاج الملوک و دمساز است. آن را از همان جا مرخص خواهیم کرد.» پس به میر منزل حکم کرد که خیمهآ رانی چندربدن را آورده برابر لشکر بر پا کنند و فردا پیش خیمه به جانب ملک ملکه بینظیر برند. تمام لشکر به استماع این خبر خوش و خرم گردید و خیمهٔ‌ رانی چندربدن را آورده متصل لشکر زدند.

وقت شب شهزاده برای پرسش احوال رانی چندربدن به خیمهاش رفت و با او ملاقات کرده استفسار احوال نمود. او حقیقت زمان حبس خود را به گریه و زاری بیان مینمود و شهزاده به شنیدن آن حقیقت مشغول گشت. بوقلمون جادو شهزاده را غافل یافته افسون زبانبندی خوانده و او را بر پشت خود انداخته به زور جادو پریده روانهآ قلعه خود شد و آن خیمه و غیره که از جادو بود همان دم غایب گشت. خبر به دمساز و تاجالملوک رسید. کف افسوس بر هم سودند و گریه و زاری نمودند و ms560 لاچار به طریق پیشین صبر اختیار کردند. صبح دیگر دمساز سران سپاه را طلب داشته گفت که «بوقلمون به دغا دختر خود را رانی چندربدن ساخته بود که شهزاده را بفریبد و شهزاده به خواندن اسم اعظم او را شناخته مقید نموده برای کنیزی خود به نزد ملکه بی نظیر برده که خبر فتح طلسم هفتم نیز به او برساند و دختر بوقلمون هم به کنیزی او بدهد و به دستور قدیم شهزاده تاج الملوک را نایب مناب و قائم مقام خود ساخته، انشاءالله تعالی زود از آنجا برگشته دمار از روزگار این نابکار حیلهساز برمیآرد و قلعهاش را شکسته رانی چندربدن را میبرد و اهل و عیال او را اسیر کرده به غلامی و کنیزی می گیرد. شما را باید که به رفیقان خود گفته کمر اطاعت شهزاده تاج الملوک بسته حاضر باشید که از ایمای شهزاد معلوم کردهایم که منظورش این است که بعد مراجعت، بوقلمون را فرصت ندهیم و قلعهاش را محاصره نماییم.» آنها رفته خبر به تمام لشکریان نمودند و مردم همگی راست پنداشته مستعد کارزار شدند. اما بوقلمون چون به قلعه خود داخل شد ارکان دین خود را طلبیده، گفت «ببینید که شش بار این متفنی از قید ما برآمده و هر بار فتنه تازه و

بیت بد شود یا شاد ایسن را میکشم هر چه باداباد این را میکشم» علمای دینش از این اصرارش بی دماغ شده برفتند و بوقلمون جادو شهزاده را به سرهنگان قهر و غضب داده فرمود که «این را در چار بازار شهر برده گردن بزنید.» سرهنگان شهزاده را دست و گردن بسته درچار بازار آوردند و خبر در تمام شهر منتشر شد که ممتاز را امروز در چار بازار گردن میزنند. خلایق شهر برای

پس رو به جلاد کرده گفت که «چون سخن حاجترواییم گفتی به تو می گویم که اگر در این وقت یکدم قلیان به من کشیدن دهی آرزویم برآید.» مردم قلیان آورده به دست ms562 شهزاده دادند و شهزاده نگینش را به طرف کف دست کرده و آن دست را بر سر چلیم گذاشته شروع قلیان کشی نمود. همین که آن نگین از تاب آتش گرم شد کنور کند هرپسین به استعجال تمام روانه گشته در آن دم بی کسی چون تیغ جلاد بر سرش رسیده به سان باز تیزپرواز که صعوه را از زمین دررباید، دفعتا از هوا فرود آمده دست زد و بازوی شهزاده را گرفته به سوی هوا پرید.

و حیرتزده گردیدن بوقلمون جادو از مآل کار خود و

مسلمان شدن افسرجادو و مالک آن ملک شدن چون ms563 شهزاده ممتاز از آن گفتگو خاموش شد کندهرپسین گفت که «ای ممتازشاه نمیدانم که از تنها جنگیدن تو با وصف اقتدار یاران و مددکاران که خدای تعالی به تو داده مطلب چیست؟» ممتازشاه گفت که «چون برای جنگ این کیدی همین قدر کفایت می کردند دوستان را برای چه زحمت میدادم.» کندهرپسین گفت که «غلط گفتی، بلکه همه دوستان از نطلبیدن تو مثل من گرانخاطر باشند. الحال من تو را به این وجه جنگیدن نمی دهم و موافق عقل خود کار می کنم. این مهم را به ذمه من واگذار و به صوابدید من کار کن.» ممتازشاه لاجواب شده گفت که «بهتر است آنچه مرضی شما باشد.» پس کندهرپسین همان دم نامه به ملک خود نوشته تمام فوج خود را معه اسباب قلعه گیری طلب داشت و نامه دیگر در طلب سرخثیلشاه با سرداران دیوزادان و تمامی احشام ملک دیو ارنائیس و چارپهلو چارشانه نوشته فرستاد و نامه دیگر از جانب ممتازشاه برای راحل بحری با فوج و اسباب نوشته روان کرد. چون هر سه لشکر با سامان شایسته و اسباب بایسته آمده قریب به لشکر ممتازشاه خیمه زدند کندهرپسین فرمود که «من با فوج واسباب خود سمت

شهزاده به شنیدن او خرسند شده دمساز را گفت که «تو برو و از مافی الضمیرش اطلاع به هم رسانیده به من عرض کن. اگر به واقعی اسلام قبول میکند او را از طرف من مطمثن گردان و به دادن ملک پدرش خاطرجمع کرده به حضور من بیار.» دمساز به نزد افسرجادو رفته ماجرا پرسید. گفت که «من از کفر کافران و سحر ساحران بیزار گشته شرف اسلام گزیدم و از شهزاده چشم آن دارم که مرا از رفیقان و خادمان خود شمرده بعد دفع کردن ظلمت کفر از این سرزمین ملک موروثی مرا ms565 به دیگری نسپرده و دربارهآ من این مرحمت مبذول داشته مرا مرهون منت سازد.» دمساز گفت که «دل خوش دار که چون مسلمان شدی برادر ما گشتی و شهزاده نیز بر تو مهربان شده و از تقصیر تو در گذشته و خلعت ملک موروثی تو را برای تو مقرر کرده و حق را به حقدار دادن از دیگران اولی شمرده تو را به حضور خود طلب داشته است. همراه من بیا تا از هر گونه دغدغه که داری در امان گشته در اقران خود سرفراز گردی.» پس همان دم آهنگران را طلبیده طوق و زنجیرش را در هم شکسته و خلعت پاکیزه پوشانیده در عماری برابر خود نشانده به نزد شهزاده آورد. افسردجادو دست بسته تعظیم کرد. شهزاده فرمود تا دستهایش را گشودند. پس او را در بر کشیده به دست خود خلعت گرانبها پوشانید و نوازش بسیار فرموده خاطرش از هر باب جمع نمود. افسردجادو پیش شهزاده بر راه و رسم گوساله پرستان لعن نموده کلمهآ شهادت بر زبان راند. شهزاده فرمود تا زر و جواهر بر او نثار کنند و حکم نشستن فرمود و در همان مجلس حکم داد که سوای قلعه همه ملک جادو که به تصرف ما آمده سند آن را به نام افسرالملک نوشته حواله نمایند و

رباعی «از لطف تو هیچ بنده نومید نشد مقبول تو جز مقبل جاوید نشد لطفت به کدام ذره پیوست دمی کان ذره به از هزار خورشید نشد»

پس فرمود که منشور ایالت ملک پرفن را نیز برایش نوشته بفرستند ms566 و خطاب پرفن جنگ برای او مفوض شده همان دم منشور ملکش نوشته خطاب پرفن جنگ در آن درج نموده با خلعت گرانبها برایش روانه ساختند و خلعت ملک موروثی به افسرالملک عنایت نموده در هم چشمان مرتبهاش را بالا ساخت و افسرالملک از دربار برآمده بر جمیع ممالک بوقلمون متصرف شده به خاطر جمع و دل شادمان به خدمت شهزاده به سر میبرد. نگاه کردن شهزاده ممتاز در کتاب باطل السحر برای دفعیه آتش و سباع و

آب هر سه خندق و حسب نوشته دفع آنها کردن و به برکت

اسماءالله آفاتش را دور کرده از هر طرف جنگ نمودن چون شهزاده و پادشاهان دیگر چار دور آن قلعه بر لب خندق اول خیمهها کردند خندق را پر از آتش دیده راه گذر مسدود یافتند و از بعد مسافت آلات قلعه گیری مثل توپ و ضربهزن را نارسا دیدند و محصوران را از نارسایی آن

شهزاده چون در کتاب نظر کرد نوشته بود که «سه خندق قلعه بوقلمون که هر یک برای سد راه جن و انس عالم کافی است اگر خواهد که از آن عبور نماید و آن را دفع سازد اول قدحهای آب پاک را پر کرده پیش رو گذارد و بر آن آیهآ مبارک «قلنا یا نار کونی بردا و سلاما علی ابراهیم 1» با اسم اعظم ملحق کرده صد و هفتاد مرتبه بر هر قدح دم کرده آن آب را از چاره در بر آتش خندق پاشند و دم آب ریختن دعای باطل السحر و اسم اعظم نیز می خوانده باشند. انشاءالله تعالی از آتش هیچ اثر نماند و برای دفع ضرر خندق دوم که پر از سباع است بدین گونه علاج نماید که بسیاری از گاوان و گوسفندان ذبح نموده بر پارچههای گوشتشان دعای باطل السحر و دفع ms567 السباع با اسم اعظم منضم کرده بر هر پارچه هفت نوبت خوانده در آن خندق اندازد تا آن سباع از آن گوشت بخورند به محض خوردنش به برکت دعای کریمه و اسم اعظم همگی ناپدید شوند و به قدرت کامله الهی یکی هم از آنها زنده نماند و جهت خشکی آب خندق سیوم خاک چهار راهه و قبر کهنه و خاک هفت چاه که بی کار و معطل باشند بیارد و بر آن آیهآ وافی هدایه «یا ارض ابلعی ماءک» با اسم اعظم یکجا کرده به عدد اعدا آیهآ مذکور خوانده و خاک دیگر را به آن خاک آمیخته یکیک مشت از هر جانب در آن آب ریزند. به فضل نامتناهی الهی همه آب به برکت آن آیه و اسم مبارک خشک شود. چون از آن هر سه خندق گذشته متصل قلعه رود از تراکم بارش تیر و تفنگ و خشت سنگ که خود به خود از دیوارهای آن قلعه به سان تگرگ میبارند بر حذر باشد که در یک نفس کشیدن جهانی را به زیر سنگ و خشت خسف سازد و تا لب خندق جای پا قایم کردن و انگشت

پس کندهرپسین پیش از همه کوچ کرده از آن خندق درگذشت و بر لب خندق پرسباع خیمه زد. بعد از آن راحل بحری و سرخثیل شاه بدان کار اقدام نمودند و آخر از همه شهزاده لشکر خود را بر لب خندق فرود آورد و به آن هر سه پادشاهان پیغام فرستاد که «چارهآ عبور از این خندق از هر کس که ممکن باشد به عمل آرد.» آنها ms569 گفتند که «چارهآ این کار بجز تو از ما نمیشود.»

شهزاده جواب فرستاد که «فردا انشاء الله تعالی از اینجا نیز عبور خواهیم کرد؛ و شباشب چندین هزار گاو و گوسفند را ذبح کرده پارچههای گوشت آنها را جدا ساخته و بر هر پارچه دعای باطل السحر و اسم اعظم خوانده دم صبح خوانهای گوشت پیش هر سه پادشاه فرستاده پیغام داد که به دستور سابق این گوشتپارهها بر خندق سباع بیندازند. آن پادشاهان همان مردم را طلبیده حکم کردند که «به طریق دیروز این پارههای گوشت را در خندق اندازید.» و شاهزاده را گفته فرستادند که «امروز اگر خط دایره نمیبود همه فوج ما در همین شب تمام میشد. باری به دولت تو محفوظ ماندیم و تمام شب مردم از ترس سباع نیاسودند که از این خندق خیل خیل گرگان و شیران و خرسان و مار و کزدم برآمده به سوی لشکر رو مینمودند و به خط دایره رسیده بازمی گشتند. خوب و بجا شد که امروز برای دفع این بلاها گوشت فرستادی ورنه لشکر از ترس و بی خوابی همه هلاک میشد. نمیدانستیم که تو دل فولاد و زهرهآ آهن

آدم شهزاده رفته همهآ احوال عرض نمود. گفتند «به سر و چشم، هم چنان کنیم!» پس مردم آن پارههای گوشت را به همان دستور حلقه بسته از چهار طرف در خندق انداختند ms570 و همگی سباع دویده از آن گوشت خوردند و از چشم مردم همگی به یک دم ناپدید شدند. مردم بازگشته صورت حال به حضور پادشاهان خود عرض کردند. ایشان متعجب و متحیر شده پیشتر کوچ نمودند. باز شهزاده پیام فرستاد که «عرض و عمق این خندق سه فرسنگ است و بر لب خندق بارش تیر و تفنگ و خشت و سنگ چنان است که اگر موری گرد آن بگردد از ضرب تیر و سنگ جان نبرد. این همه لشکر را چه سان به آنجا توان برد و در اینجا جز به مدد شما یاران چارهآ کار نیست. در این باب هر چه از هر کس شود بفرمایید.» هر سه پادشاهان این پیغام شنیده در جوابش گفتند که «اگر آب خالص میبود از آن باکی نداشتیم، چرا که فوج ما همه دیواناند همه پریده می رفتند و ممکن بود که همه آب را هم میخوردند، لیکن این آب آب جادو است، خدا داند که در این چه آفات باشد و از خوردن او چه حالتها روی دهد

با هر سه پادشاه یکجا دیده همه را درربوده قید کردن چون اخبار اطفای آتش خندق اول و معدوم گشتن سباع خندق دویم و خشکی آب خندق سیوم و زایل شدن خاصیت دیوار قلعه متواتر به بوقلمون رسید سخت هراسان و بیخود شد، لیکن از حمیت جاهلیت در باب استحکام قلعه خود اهتمام مینمود و از قریب رسیدن مورچال شهزاده دلش دمی آرام نداشت و شب و روز بر برج و باره فصیل می گردید و مردان کار و اسباب کارزار مستحکم مینمود و هر جا شیشههای نفط و حقه بان و آوندهای باروت چیده هر کنگرهآ قلعه را با صدگونه اسباب مرتب ساخت. روزی شهزادهٔ‌ ممتاز و تاج الملوک و دمساز و کندهرپسین و راحل بحری و سرخ ثیل شاه در یک خیمه نشسته در باب یورش مصلحت مینمودند و آن چنان در این گفتگو ms573 سرگرم بودند که خیال دیگر در خاطرشان نمی گذشت و بوقلمون جادو به عادت معهود بر فصیل قلعه میخرامید. ناگاه بالای برجی آمده نظرش بر شهزاده ممتاز و آن پادشاهان افتاد دید که مثال پروین هر شش کس به یکجا انجمن داشتند. به دل خرسند شده اول به رسایی طالع خود داستانها گفته بر جای خود از شادمانی میجست. بعد از آن خود را به شکل گردباد

و هر شش کس را از قید رهانیدن چون شهزاده ممتاز و کنور کندهرپسین و راحل بحری و سرخنیلشاه و شهزاده تاج الملوک و دمساز در ms574 گردآباد آمده هر شش کس یکجا غایب شدند، شور و غلغله در تمامی لشکرها افتاد و عساگر در هم بر هم شدن گرفتند. سرداران کنور کندهرپسین همه سرداران هر چهار لشکر را جمع کرده، گفتند که «از این حواس باختگی غیر از نقصان جان دیگر حاصلی نیست. اگر پای خود را قائم کنید گمان است که زنده بمانیم که دشمن در محاصره ماست و طاقت مقابله با ما ندارد و اگر از اینجا بگریزیم ده چند شده تعاقب ما نماید و این ملک از اوست خس و خار این سرزمین دشمن جان ما خواهند شد و جادوگران ما را زنده نخواهند گذاشت و شما هر سه لشکر اگر زنده هم رسیدید هیچ جا به شما آرام نیست، زیرا که سران فوج راحل بحری را دشمنان از اطراف و جوانب که از بیم شمشیرش سر خود را دزدیده نشستهاند خام خواهند خورد و سرداران فوج شهزاده را نیز در هیچ ملکی جای قدم گذاشتن نیست و سرگروههای سرخ ثیلشاه را اقوام چارپهلو چارشانه و دیو ارنائیس نفس راست کردن نخواهند داد و ما اگر برویم به پای غضب سلطانی راجهاندر درآیم. پس بهتر همین است که با هم اتفاق کرده بجنگینم و پاس خود داریم و در این باب عرضی به حضور راجهاندر بفرستیم. اگر او به مدد ما و استخلاص پسر خود و

بیت کسی را که نبود ز دین افسرش بود گر برادر ببرم سرش اگر فوج ممتازشاه مرا غیر تصور نکنند و از من نهراسند، با بوقلمون جادو جنگیده او را می کشم و شهزاده ممتاز را برمیآرم.» پرفن جنگ گفت «سخن همین است که تو گفتی. پادشاهان هر گاه از شهزادگی قدرت یافتهاند با پدر و برادر خود جنگیده بر ملک متصرف و قابض شدهاند و تو را که حق تعالی بی جنگ و جدال این همه ملک و مال میدهد چرا از دست دهی و دستنگر پدر شوی. آمادهآ جنگ باش که هم ملک به دست تو آید و هم شرط رفاقت شهزاده و یارانش به جا آورده باشی.» ms576 افسرالملک قسم خورد که «در این کار از جان و دل خود مستعد و حاضرم.» و پرفن جنگ گفت که «حالا من به قلعه میروم و اگر میسر گشت شهزاده را رها کرده میآورم و اگر نشد پس آمده من و تو به اتفاق کار می کنیم» افسرالملک گفت که «من به هر حال حاضرم. آنچه بهتر دانی بکن!» روز دویم پرفن جنگ خود را به صورت ایلچی راجهاندر ساخته از هوا به قلعه بوقلمون رفت و قریب بیست سی1 نفر از ساحران معتمد و بسیار ماهر را همراه برد و آنها نیز به شکل و شمایل پریزادان خود را درست کرده بودند. چون اینها داخل قلعه شدند مردم آمده پرسیدند که «شما چه کسانید و از کجا میآیید و چرا آمدید؟»

مردم نزد بوقلمون رفته خبر کردند که ایلچی از نزد راجهاندر آمده و فرخبال پریزاد نام دارد.»

بوقلمون گفت که «زودش بیارید.» فرخ بال به حضور بوقلمون رفته سلام کرد و گفت که «راجهاندر پیغامی برای تو فرموده که میدانی من از عهد خود برنمی گردم و آنچه می گویم می کنم. در این عرصه به سبب جهل جوانی پسرم کندهرپسین به جهت دوستی ممتاز بی اطلاع من رفته روکش شما شده و شما به دغا هر شش سرداران را برده در قلعه محبوس ساختهاید. هر چند که ممتاز را پسر گفتهایم لیکن چون حریف و دشمن شما است در باب استخلاص او چیزی نمی گوییم، لیکن چون کند هرپسین را که به ناحق در این بلا گرفتار شده رها سازی همه عمر منت کش احسان تو باشم و به هر حال نیک و بد شریک تو شوم و اگر گفتهآ مرا قبول نکنی میدانی که ما پادشاهان برای ننگ و نام خود جان و مال را ms577 دوست نمیداریم. کندهرپسین را کشته انگاشته لشکر تمام پردهٔ‌ کوه قاف را به سرکردگی سهمگین جادو که هم دیو و هم جادوگر است بفرستم که نام و نشان تو را باقی نگذارد. پس اگر سر صلح با ما داری پسر مرا حواله ایلچی من کرده روانه ساز که او را گرفته با فوجش کوچ کرده به حضور من آرد. دیگران را هر چه خواهی بکن و از جهل تمام عالم را دشمن مساز.» بوقلمون جادو این حرف شنیده و از نام سهمگین جادو ترسیده و از غضب راجهاندر مخوف شده سرتابی مناسب ندانست. گفت «ای فرخ بال کورنش مرا به

القصه، فرخ بال حکم یافته به زندان برفت و ساحران خود را گفت که «وقت ادای حق نمک پروردگی و هنگام جانبازی همین دم است. شما پنج نفر هم شکل آن پنج کس، یعنی شاهزاده ممتاز و تاج الملوک و راحل بحری و دمساز و سرخ ثیل شاه شده به جایشان در سلاسل و طوق در زنجیر دست و پا بسته دارید تا من اینها را به شکل پریزادان ساخته و کنور کندهرپسین را عیان گذاشته به لشکرگاه رسانم بعد از آن شما را این قوم مقید داشتن نتوانند، زیرا که به قوت جادو از حراست این دو سه نفر نگهبانان به آسانی تمام خواهید برآمد و اگر این هم میسر نگشت کشتن اسیر از اینها نمیشود چرا که همچو ما دشمنان ms578 بر سر خود دارند. شما بیچارگان را کشته قوت و شوکت جادوی خود را مفت از دست داده خود را اسیر و ذلیل نخواهند کرد. پس شما اگر تا عرصه قلیل برای ما زندانی باشید مضایقه ندارد. انشاءالله تعالی در یک هفته این قلعه را مسمار کرده می گیریم و اینها را به قتل رسانیده شما را به جاه و جلال شاهانه به جلدوی این خدمت از زندان برمی آریم.»

پرفن جنگ از گفته رفیقان خود دلشاد شده به زندان برفت و نگهبانان را گفت که «دور شوید ای بی حیاهای شوخ چشم که به این چشمان خیره پسر راجهاندر را محبوس نبینید. چون من او را ببرم دیگر نفوس قیدیان را شمار کرده حراست بکنید.» و آدم بوقلمون پیش از رسیدن فرخ بال حکم به نگهبانان زندانخانه رسانیده بود که «فرخ بال، ایلچی راجهاندر، برای پس گرفتن کندهرپسین آمده و برای خلاصی او به زندان میرسد. زنهار با او حرف نزنید و آنچه بگوید به عمل آرید.» چون فرخ بال رسیده حرف غضب به آنها گفت همان دم قفل زندان را گشاده دورتر رفتند و فرخبال همه مردم خود را بیرون در گذاشته پنج نفر را که به حکم او حبس شدید اختیار کرده بودند همراه گرفته به دست ms579 یکی خوان خلعت و به دست دیگر سپر و شمشیر و به دست یکی دیگر خوان جواهر داد و دو کس را به شکل آهنگر ساخت و به وقت رفت به نگهبانان گفت که «اینها را

همه آداب به جا آورده دعا گفتند. کنور کندهرپسین گفت که «ای پرفن جنگ، ما را همین فکر بود که از استماع اسیری ما لشکر همه پراکنده شده گریخته باشد. پس پایداری لشکر چگونه شده؟»

گفت که «به پایداری و صوابدید سرداران هر چهار لشکر و این ماجرا را بعد از این به تفصیل می گوییم. حالا جای حرف و حکایت نیست، زود برآیید و خدا را یاد کرده به لشکرهای خود داخل شوید.» پس کنورکندهرپسین را به صد زیب و زینت آراسته و پیراسته و شهزاده ممتاز و غیره را به صورت خدمتکاران، به دست هر یکی چیزی از همان اشیا داده از آن زندان به درآمدند و فرخ بال بر در زندان استاده نگهبانان را طلبیده گفت که «این هر سه خدمتکار و دو آهنگر را که همراه خود آورده بودم ببینید و دیگر محبوسان خود را نیز دیده در زندان را قفل زنید.» آنها یکیک را دیده و تحقیق نموده در را قفل زدند. پس فرخبال کنور کندهرپسین را پیش بوقلمون برد و بوقلمون به تعظیمش از جای خود

بیت «تو را باد اقبال و دولت مدام بحق محمد علیه السلام ای شهزاده ممتاز، این کلفت آخرین تو بود که به فضل خدا به انجام رسید. حالا همه عمر به عیش و عشرت تمام بگذران که من در علوم نجوم مهارتی تمام دارم و از او دریافته به عرض تو رسانیدم. حالا هیچ گونه گرد ملال بر خاطرت نخواهد نشست. پس آن هر پنج شهزاد و دمساز به خیمه کندهرپسین رفته سرداران لشکر را طلب داشتند و در تمام لشکرها این خبر گلبانگ شد که «شهزادهآ ممتاز و کنور کندهرپسین و راحل بحری و سرخ ثیلشاه و تاج الملوک و دمساز برآمدند.» مردم از این خبر فرحناک شدند و سرداران هر چهار لشکر به خیمه کنور کندهرپسین رفته ملازمت پادشاهان خود نمودند و ذکر نگاه داشتن عساکر و احوال بی استقلالی مردم و به بهانه ایشان را نگهداشتن به عرض رسانیدند و به جلدوی این خدمت خلعتها یافتند و هر چهار پادشاهان به پرفن جنگ

آنها گفتند که «به حکم سردار خود کار کردیم و جانهای خود بر او نثار نمودیم و از کشتن ما را مترسان که ما خود را از دم نشستن در این مکان کشته پنداشتیم. فکر کشته شدن خود کن که وقت تو به سر آمد و زود به کشتن ما حکم کن که این همه جادو و قوت تو بر باد رود و آنها تو را بی دست و پا دیده مثل گاو سرت را ببرند و کشته شدن ما در اصل فتح ما است.» بوقلمون از این سؤال و جواب متنبه شده به دل گفت که «راست گفتند که از کشتن این پنج نفر از آنها چه کم خواهد شد، بلکه سراسر نقصان ما است و در بند داشتن اینها نیز فائده نه.»

گرفتن شهزاده ممتاز قلعه بوقلمونجادو و او را به قتل رسانیدن و

رانی چندریدن را گرفته شادمان به خیمهآ خود آمدن چون شهزاده ممتاز بعد ملاحظهآ مورچال به دولتخانه تشریف آورد شب برای افتتاح قلعه و جنگ بوقلمون در کتاب باطل السحر دید. مرقوم بود که «کمال زور جادوی ms583 بوقلمون تا بر طرف شدن ضربهزن دیوار قلعه بود و اکنون قلعه را به یورش و نقب و اسباب قلعه گیری توان گرفت و در جنگ او البته حفظ خود ضرور است و برای احتیاط تعویذات حفظ الحرب که در فصل تعویذات مسطور است بر بازوی مردم بندد و آیات کلام الهی که در باب دفع دشمن و شر اعادی مأثورند به همان دستور به عمل آرد و در خواندن دعای باطل السحر و اسم اعظم اهتمام داشته باشد و بی خواندن آن هیچ حربه بر آن ملعون نزند که زخم او بر آن اثر نکرده بر پیکر زخمزننده عیان گردد و متابعانش اگرچه از شکستن قلعه و گریختن دلاوران به بیم جان و ویرانی خان و مان و اسیری اهل و عیالش حواس باخته خواهند بود، با هم در جنگشان از جادو حذر باید کرد و مداومت اسمای مبارک باید نمود.»

ممتازشاه از این حرف خوشدل شده سخن را بر این قرار دادند که «از هر چهار طرف نقب [زاده جمیع بروج قلعه را از بنیاد باید برکند.»

پس هر یک به لشکرگاه خود رفته به نقبزنان تأکید نمود که زیر برج نقب رسانیده از باروت پر کنند. استادان چابکدست شروع در این کار نموده در چند روز بنیاد همه بروج را از خاک خالی ساخته از باروت پر کردند و خبر ms584 رسانیدند که همه نقبها تیارند و هر یک پادشاه در آن شب افواج خود را برای یورش آماده کردند و شهزاده آن تعویذات را نوشته پیش هر پادشاه فرستاد که بر بازوی جوانان که آمادهآ یورشاند ببندند تا از سحر ساحران محفوظ مانند. پادشاهان آن را به مردم داده همه را از سامان رزم و تعویذات درست کرده دم صبح سوار شده در معرکه ایستادند و نقبزنان نقب را آتش زدند. به محض رسیدن آتش به زیر قلعه زلزله عجیب در هر برج و باره و غرفه و شرفه افتاد و از تصادم باروت تمامی بروج قلعه از جای خود بر روی هوا پریدند و سنگها به سان باران از ابر مطیر و به طریق تگرگ از آسمان میریختند و هوا تیره و تار گردید و هر قدر جادوگران که بر بروج و فصیل نشسته بودند تکه تکه شده بر روی هوا پرید و اکثری از اهل قلعه به صدمهآ آن صدای مهیب بی جان و بسیاری از

طلعت به ملک ملکه بی نظیر و مرخص کردن دیگر پادشاهان

را به وعدهآ زود آمدن در عروسی خود روز دویم که افسرالملک به حضور شهزاده آمد، ممتازشاه فرمود که «دست تصرف غازیان بر خزینه و دفینه و نقد و جنس بوقلمون دراز نشده، باید که جمع برج کنوز و سیاهه آلات و نقره و طلا و غیره بیارید که از روی حساب و انصاف حصهای از آن به شما نیز داده شود.» افسرالملک عرض کرد که «پیش از حکم آوردهام» شهزاده ممتاز آن را ملاحظه نموده دستخط کرد که «متصدیان ms587 سرکار نصف کارخانجات و چهارم نقود برای ضروریات افسرالملک گذاشته باقی را به ضبط سرکار درآرند.»

«از فضل الهی که دربارهآ این خاکسار ذره بی مقدار است مهم بوقلمون جادو را به توجه باطنی مهاراج و به مدد شیر بیشهآ سلطنت و شهریاری و نهنگ بحر جلادت و کامکاری کنور کندهرپسین - دام اقباله - به سهل ترین وجهی به انصرام رسانیده و رانی چندربدن را گرفته روانه منزل مقصود شدم و از عهدهآ شرایط ملکه بی نظیر فراغ یافته و زمان وصلت غلام رسیده مهاراج این ذره بی مقدار را به راه بندهنوازی از خاک برداشته به فرزندی ms588 خود سرفراز فرمودهاند و اهل دنیا را از این سخن هرگز اعتبار نمیافتد و اکثر سلاطین بلکه همه پادشاهان روی زمین بعضی از جانب این ذره بی مقدار و بعضی از طرف جمشیدشاه در این بزم عروسی خواهند آمد. لیکن بی حضور مهاراجه این کار سرانجام شدن مشکل بلکه ناممکن است. اگر به واقعی توجهات دربارهآ این غلام فرمودهاند این مجمع را از قدوم مبارک خود رشک بوستان ارم سازند و سر مباهات غلام را به فلک الافلاک رسانند و در مجمع سلاطین ممتاز فرمایند و به ذات مبارک خود اهتمام این شادی کنند که بر ذمه پدر وابسته است. زیاده بجز عرض عبودیت چه معروض دارد.» پس، آن عرضداشت به کندهرپسین حواله نموده با صد عذر و معذرت مرخص نمود و با فوج خود و سرخ ثیل شاه [روانهآ ملک] ملکه بی نظیر شد. بعد

آمدن ملکه قمرطلعت از ملک راحل بحری به نزد ممتازشاه و رخصت

خواستنش از عابد و استدعا نمودن عابد به عفو جرایم دیهیم شاه

و قبول کردن ممتاز و او را همراه گرفته

رسیدن به ملک ملکه بی نظیر چون کندهرپسین به ملک خود رسید عرض ممتازشاه به حضور راجهاندر گذرانید. ms589 او متبسم شده گفت که «از کمال ولای شهزاده به شب عروسی اش خواهم آمد» پس برای این حال دیوزادی را پیش ممتازشاه فرستاد و کنور کند هرپسین نیز خطی مشتمل بر اشتیاق و زود رسیدن خود به ملک ملکه بی نظیر نوشته به دستش داد. آن دیو همان دم پریده به مکان عابد رسید و خط به شهزاده داده

مصرعه

با خلق کرم کن چو خدا با تو کرم کرده شهزاده گفت که «به جان و دل مطیع فرمانم» عابد گفت که «شهزاده دیهیم شاه را که پدرش تاجورشاه برای خطایی که از او سر زده بود به کمال عدالت از ملک خود اخراج نموده است و او از مدت مدید چون فلکزدگان نزد من آمده مقیم است. باید که قصور آن را ناکرده پنداشته و از پدرش عفو تقصیراتش خواسته سرافرازش گردانی.

بیت آن روز تو را نخل برومند توان گفت کز هر که خوری نگ عوض میوهفشانی، گفت که «ای پیر روشن ضمیر، به فرمانت توان از جان گذشتن چرا از جرم کس نتوان گنشتنه

پس شهزاده از عابد ms590 مرخص شده روانه ملک ملکه بی نظیر گردید و بعد طی مراحل و قطع منازل به شهر ملکه مذکور رسیده به دستور قدیم بیرون شهر خیمه زد. خبر به اهل شهر و ملکه بینظیر و دیگر ملکهها رسید که «ممتازشاه جنگ بوقلمون جادو زده و رانی چندربدن را با ملکه قمرطلعت همراه آورده فردا داخل شهر خواهد شد.» از استماع این خبر در تمام شهر ولوله شادی و غلغلهٔ‌ مبارکبادی بود. جمشیدشاه و ملکه مهرنظیر از وفور شادمانی در پیرهن بالیدند و ملکه بی نظیر سر از شرم به زیر افکنده متبسم بود و دیگر همه ملکهها از فرط شادی در پیرهن نمی گنجیدند و از کمال مسرت با لب شکربار ادای شکر پروردگار مینمودند علی الخصوص ملکه خورشیدطلعت که نشئه شادمانیاش از آمدن ملکه قمرطلعت از همه دو بالا بود. پس هر پنج ملکهها خود را به کمال زیب و زینت و پوشش و جواهر آراسته و عطریات معطر ساخته و خانهها را به فروش ملوکانه و مسندهای مکلل و سایبانهای زردوزی چون حجلهآ نوعروس از هر چه باید و شاید پرداخته تمام خدمه و پرستاران را به لباسهای فاخره ملبس گردانیده و اهل نشاط را طلب داشته خوش و خرم آن شب را گذرانیدند و اهل شهر، پیر و برنا، از خوشی حصول شرایط ملکه زیاده بر خواهش خود جامههای نو و خلعتهای عید

و ملکه بینظیر از فرط بهجت می گفت «ندانم مژدهآ آواز پای کیست در گوشم که از شور تپیدنهای دل گردید کر گوشم، و رانی ماه پیکر در باب وصال رانی چندربدن بدین ترانه مترنم بود:

ملکهها آن را مشاهده کرده شکر قادر ذوالجلال به جای آوردند. چون فیل ممتاز به جلو خانه رسید فرود آمده بر تخت سوار گردید و شهزاده تاجالملوک و سرخ ثیل شاه نیز بر اسب سوار شده پیش تخت شهزاده ممتاز ایستادند و دمساز عصای مرصع به دست گرفته مردم را کناره می کرد. شهزاده انتظار سواری ملکه قمرطلعت و رانی چندربدن می کرد که بعد از ساعتی آن سواریها نیز رسیدند. پس شهزاده بر در دولت سرا رفته چوب بر طبل زد. مردم شهر و مستمعان به کمال شغف می گفتند «عشرتت بی حرج مبارکباد بعد شدت فرج مبارکبناده همه ملکهها برای استقبال پاثین آمده بر در استادند. شهزاده رانی چندربدن و ملکه قمرطلعت را همراه گرفته داخل دولت سرا شد. ملکهها تعظیم نمودند و کنیزان گل نثار و جواهر آبدار از طرف هر ملکه نثار شهزاده نمودند. شهزاده اول به ملکه بی نظیر گفت

که بر فرقم فزون از موی تن صد چند منتها است» «برای شکر احسانت زبانم را کجا یاراستکه بر فرقم فزو پس، راج رانی و ملکه جهان بانو و ملکه خورشید طلعت را در بر گرفت و همه را به نوازشات بیپایان بنواخت و به ملکه خورشیدطلعت فرمود که «خواهرت قمرطلعت که در قید بوقلمون جادو بود رهایی یافته برای ملاقات تو آمده است.» ملکه خورشید طلعت به استماع این ms593 نوید در شکر احسانش لب گشاد. « کاشکی امروز بودی هر سر مویم زبان کردمی تا شکر احسانهای بسیار اندکی» در این گفتگو ملکه قمرطلعت و رانی چندربدن نیز از سواری ها فرود آمده داخل محل گشتند و رانی چندربدن را ملکه بینظیر در بر گرفت و ملکه خورشید طلعت از کمال شادمانی ملکه قمرطلعت را در بر کشیده، گفت «به سان مغز بادامی که از توأم جدا ماند در آغوشم نمایان است خالی بودن جایت» و تا دیر هم دیگر را تنگ در بر گرفته بوسه بر سر و روی هم دیگر میدادند و

و وجه شروط و بیان نمودن ملکه بی نظیر آن رازها القصه که بعد گفتگوی آلم مفارقت و گلهآ هجران حکایت عیش و سرور به میان آوردند. از آن جمله ملکه مهاسندر ms594 به ملکه بی نظیر مخاطب شده گفت که «ای ملکه بینظیر، تا زمانی که شهزاده ممتاز شرایط تو را به جا نیاورده بود از پرسش این کلمات تو را رنجانیدن مناسب ندانستم و پیشتر در این خیال بودم که خدای تعالی تفضل کند و شهزاده را کامیاب گرداند آن زمان جای گفتار باشد.

شهزاده هم در این گفتگو هم سخن مهاسندر شده جویای راز گردید. ملکه بی نظیر لاعلاج شده گفت «که در روز ولادت من که جمیع اسباب شادی شاهانه و جشن خسروانه مهیا بود و از حورنژادان پری پیکر و غلمان سرشتان حورمنظر و غلغله شادیانه و صدای نوش جانه و سور تهنیت و مبارکباد و بانگ مسرت و بخور عود و عنبر و بوی گلها و عطرهای آن خانه مثال بهشت و آن محفل رشک مجلس راجهاندر بود، اتفاقا در آن دم تخت ملکه ناهیدپری، که از قبایل راجهاندر است، در هوا میرفت، آن محفل جشن را دیده دلش مایل تماشا گشت و فرود آمده پا در نشیمن خاص گذاشت و خود را به شکل انسان ساخته تفرج و تماشا میکرد. ناگاه چشمش بر من افتاد که در کنار دایه بودم. به مشاهده حسن من فریفته شده به نزد ملکه مهرنظیر، مادرم، آمده راز خود را اظهار کرد که اسم من ناهیدپری است و به دیدن این مجلس از هوا فرود آمدم و خود را به صورت انسان ساخته تماشای این مجلس کردم و بر ms595 این دختر عاشق و فریفته شدهام و از راه انصاف آن را برده این شادی را بر شما تلخ و منغص کردن مناسب ندانستم، لیکن از شما التجایی دارم. از کمال مهربانی آن را قبول دارید.

گفت که میخواهم که این دختر را به فرزندی من دهی و آنچه مصارفش باشد بر ذمهآ من واگذاری. من گاه گاهی آمده به دیدن جمالش مسرت حاصل خواهم کرد. مادرم قبول نمود. ملکه از نام من استفسار نمود. گفت که به مشابه اسم خودم نامش قمرنظیر نهادهاند. ملکه گفت که این دختر به حسن و جمال در تمام عالم ثانی و نظیر ندارد. اسمش بینظیر بدارید. به حکم او به این لقب ملقب شدم. پس آن پری همیشه به دیدن من میآمد و مرا در کنار خود میپرورد و اختیار پدر و مادرم به همین سبب بر من نیست و من هم از نازبرداریاش با او مأنوس شدم. چون از سن صبا به حد تمیز رسیدم از شنیدن قصص بی وفایی مردان تنفری از این طایفه به من شد و به حدی اشتداد نمود که اگر کسی نام مرد به حضور من می گرفت او را زجر و توبیخ می کردم. چون شور حسن من عالمگیر شد اکثر پادشاهان با نام و ننگ برای خواستگاری من طامع شدند. به استماع این خبر اندوهگین شدم و راز دل خود را به سبب گستاخی که در حضورش داشتم به ملکه ناهیدپری اظهار کردم. او به من گفت که بسا پادشاهان بااقتدارند که پدر تو روکش آنها نمیتواند شد. اگر آنها خواستگاری تو نمایند و از ناقبولی کار به کارزار کشد ناحق کشت و خونی به میان آید. خدا داند چه شود و پدرت تا کی برای تو خواهد جنگید. از این خیال در گذر و کاری که در تمام عالم نشده هوس مکن و از این قبیل نصایح بسیار به من نمود و ms596 کمتر شنیدم. چون اصرار من در این امر به مرتبهآ تمام دید این شروط اربع را به من تعلیم کرد و گفت این امورات از محالاتاند و از کسی سر به راه نخواهند شد. هر کس طالب تو آید با او این شرطها در میان نهی چون عاجز شوند باز روی سؤال نخواهند آورد.3

پس مهاسندر گفت که «با وصف این همه نفرت از نام مرد، شیفته جمال شهزاده به چه رو شدی و با وجود به هم رسیدن تعشق این شروط با شهزاده چرا در میان آوردی.»

ملکه بی نظیر بخندید و گفت که «چون آن شرایط را ملکه ناهیدپری به من آموخت دلش از ناکتخدا شدن من سوخت و از صادق القول، منجم باشی راجهاندر، سؤال کرد که بینظیر هم گاهی کتخدا خواهد شد. صادق القول از علم نجوم دریافته، گفت که قریب است که با پسر پادشاه هفتاقلیم کتخدا شود و اول نامش حرف میم باشد. با وجود آن خوشرو و خوشخو و صاحبمروت و فتوت باشد و سرآمد اهل زمان گردد. ولیکن تو در آن وقت زنده نباشی. پس ملکه از او پرسید که بینظیر از کمال تنفر که با مرد دارد این شرایط را دستاویز ساخته. پس آدمزاد چگونه از این کار عهدهبرآ شود که مقدور دیو و پری هم نیست. منجم باز در کتاب نجوم دیده گفت که الله الله، عجب مرد سخت کوش و باهمت است. اگرچه تصدیعات و محنتهای بسیار رو به او آرند، لیکن همه این شرایط را سرانجام نماید و ms597 بسیار دیو و پری را در این کار مسخر سازد و بسیاری را به قتل رساند و بی نظیر را لاجواب کرده بگیرد و اگر در سخنم غلطی واقع شود به حضور راجهاندر اظهار کرده مرا به قتل رسانی. آن ملکه گفت که تا میعاد نباشد چه سان بر تو حرف غلطی اثبات توانم کرد.3

آن منجم شمایل را بر کاغذی نقش کرده و سال آمدنش نیز درج نموده و روز تاریخ وصلت نوشته حواله او ساخت و آن ملکه خرم و خرسند به نزد من آمده گفت که ناحق خون بی گناهان مریز که آخر در قسمت تو شوهر کردن است و از منجم در این باب پرسیده بودم. او این چنین به من گفته و نوشته به من داده است.2 پس آن نوشته را حواله من کرد و آن حرف در خاطرم بود. چون این شهزاده آمده طبل زد خواجه سرایم برای دریافت اسم و حسب و نسب او رفته و بازآمده به من گفت که نامش شهزاده ممتاز پسر شاه بلنداقبال، پادشاه هفتاقلیم، است. از دریافتن حرف میم بر سر نام و شنیدن پسر پادشاه هفتاقلیم و ودیعت حیات نمودن ملکه ناهیدپری سخن منجم به یادم آمد و سال و ماه را که حساب کردم موافق افتاد. به همان باعث از شکاف پرده دیدم که شمایلش نیز به گفته او مشابه است یا نه. چون نگاه کردم سر مو تفاوت نداشت. به مجرد دیدن شیفتهآ حسن این جوان گردیدم. چون قول منجم را درست یافتم یقین دانستم که شرایط نیز به جای خواهد آورد و از کمال نفرتی که از این کار به من آمد شروط خود را به او گفتم که شاید عرصه کشد و این کار بر مدت افتد و از خکم عشق که نمی خواست[م] تا او را رنجی رسد، به قول منجم خاطرنشان کردم که سرانجام شروط از این کس خواهد ms598 شد. پس چرا ننگ بر نام خود نهم. تمام عالم خواهد گفت که ملکه به تعشق در عقد جوانی آمد و آن همه شرایط به وفور عشقش از یاد او برفت. و در صورت به جا آوردن شرایط نام من بلند خواهد شد. پس بدین دلجمعی که داشتم سؤال شرایط نمودم و هر گاه تو از راه دوستی شهزاده می گفتی که اکنون هم در

قد تمت الجلد الخامس.

شهزاده پدر و مادر خود را برای طلب و ایمای احوال به

خواجه ندیم الملک وزیر پدر خویش و دیگر نامهها در

طلب شادی نوشتن به دیگر سلاطین جن و انس چون آن روز و شب به حکایات رنگین و گفتگوی دلنشین و عیش و عشرت به سر آمد روز دیگر شهزاده با ملکه بینظیر گفت که «چون ایام سرانجام شروط منقضی شده و زمان وصال آمده و مدت مهاجرت طول کشیده اکنون چهرهآ وصال جلوه گر شده در این کار که از مدتی آرزومند آن بودیم تأخیر نباید کرد که زیاده بر این تاب مفارقت ندارم و نیز شوق پابوس پدر و مادر زیاده از حد دارم. حالا از نزد تو مرخص میشوم و ملکه مهاسندر و راج رانی و ملکه جهان بانو و خورشید طلعت را همراه خود به خیمه میبرم و تدارک اسباب شادی مینمایم و نامه به طلب یاران و دوستان میفرستم و عرضی به حضور انور حضرت قدرقدرت شهنشاه با اجلال شاه بلنداقبال و ملکه مهرعذار نوشته آنها را نیز می طلبم که بزم شادی رونق پذیرد و چشم ایشان منور شود. ملکه در جواب گفت که «فرمان تو راست.

مثنوی در آن دشت وسیع از حد افزون که دانتی جهان را ربع مکون ستاده خیمهآ عالیاساسی چو چرخ هفتمین زرینلبای به گردون انجم شایان نمودار ز هر گلبرگ زرین کارش انوار ستونش از مرصع وز طلایی است که آن چوب سهیسرو بنشتی است ز رشک تار سیمینتاب ریشه خلیده تیر غیرت در دل مه نمایان تار زر بر دور خیمه شده تار شماعی را مشابه ز موج جنبش درهای غلتان نمودی شامیانه ابرنیان به گردن خیمههای مشتریتاب ز جنس نقره و زربفت کم خواب سراپرده به گردش صف کشیده به آثینی که مثلش کس ندیده دو خانه مخمل گلرنگ ایر شفقآابه گرد چرخ دایر

عرضی غلام از خدمت ms601 فیض مرتبت مرخص شده به هر نوعی که رقم تقدیر بود به شهر ملکه بینظیر رسیده شرایط او را که از جملهآ محالات بود به قسمی که ممکن شد خاطرخواهش سرانجام نموده آنچه بر ذمهآ غلام بود به جا آورد و سرانجام شادی که وابسته بر ذات بندگان آسمانجاه است، بی تشریف آوردن حضرت ممکن نیست. امید که قدم بر چشم غلام نهاده تا اینجا قدم مبارک رنجه فرمایند که مدعای خانهزاد به حصول انجامد و برادران را با زنهایشان و پدرزنها و مادرزنها را همراه باید آورد تا بزم شادی رونق پذیرد و برای ملکه مهرعذار نوشت که به فضل الهی غنچهآ خاطر پژمردهآ غلام به نسیم توجهات جناب عالیه شکفته گردید و ملکه بینظیر را چنان که باید و شاید به حصول شرایطش لاجواب کردم. اکنون شادی در پیش است. جناب عالیه با دیگر ملکهها و جمیع خدمه و پرستاران تشریف آرند و به حضور خود این کار را سرانجام نمایند. و برای خواجه ندیم الملک نامه به صد آب و رنگ نوشت و همه احوال خود مندرج نموده مهر خود بر آن ثبت کرده به دست دیوزادی داد و هزار دیو با صد

مصرعه

«ما را به این گیاه ضعیف این گمان نبود خدا داند که در حصول آن شرایط محال از حمیت و غیرت چه رنجها کشیده و

ملکه گفت که «بزم عروسیاش را پیش از این دیدم و دیدگان خود را به لقای پرورش بانو منور ساختم و اکنون هم اگر خدا مینماید می بینم.» پادشاه از کنایهاش مطلع شده استمالهٔ‌ بسیار نمود و دستش گرفته به نشیمن خاص رفت و همه ملکهها را طلب داشته گفت که «مبارکباد کامیابی ممتاز به ملکه مهرعذار دهید و تیاری بزم شادی نمایید که من زود روانه میشوم» همه ملکهها مباری باد دادند و ملکه مهرعذار از کمال خرسندی هر یک را تسلیمات مینمود. پس پادشاه معه ملکهها تدارک اسباب شادی را کرده خطوط به طلب هر شش شهزاده و رهنمایی ایشان فرستاده طلب کرد و پدرزنهای آنها را با مادرزنها و دیگر سلاطین که مطیع و منقاد شاه بلنداقبال بودند برای شادی طلبید و پادشاه در اندک زمانه همه اسباب درست کرده خود بمعه ملکهها و هر شش پسر و زنها و پدر و مادر آنها و شاه مهین ms604 اقبال و تمام قبایل وزیر را همراه گرفته با تمام خدمه و پرستاران و جمیع فوج بر تختها سوار شده روانه گشتند و به یک دم همه را قریب خیمه شهزاده رسانیدند و خیمههای همه پادشاهان به آثین شایسته بر پا کرده و افواج هر پادشاه دور خیمه پادشاه خود فرود آمدند. پس دیوان رفته به عرض شهزاده رسانیدند که «شاه بلنداقبال با برادر خود و زنها و فرزندان و دیگر سلاطین با عیال و اطفال قریب به سی چهل پادشاهان با فوج و لشکر به موجب طلب آمده یک منزل دورتر از اینجا فرود آمدهاند.» شهزاده دمساز را طلبیده آن حقیقت بگفت و خوش و خرم فرمود که «تمام فوج را سوار گردان که برای پابوس پادشاه میروم.»

پس به شهزاده گفت که «اکنون سوار شو که پادشاه و ملکه منتظر نشستهاند.»

شهزاده سوار شده و با هر شش برادر و سلاطین دیگر روانه شد و خواجه ندیم الملک را در برابر خود در عماری نشاند و دمساز را در خواصی گرفت و حرفزنان طی راه نمودند.

چون قریب لشکر رسیدند شاه بلنداقبال نیز سوار شده برای ملاقات پسر خود از لشکر برآمد. شهزاده خبر یافته از فیل فرود آمده پیاده برای پابوس پدر روانه گشت و از دور تخت پادشاه دیده و دوید و به ادب تمام تعظیم کرده آداب کورنش و تسلیم به جا آورد. پادشاه حکم کرد تا تخت را بنهادند؛ شهزاده آمده نذر گذرانید و پادشاه به کمال محبت شهزاده را چون جان عزیز در بر خود کشیده بوسه بر سر و رویش داده گفت که «هزار آفرین بر تو باد که نام مرا در هم چشمان بلند ساختی و هر کاری که کردی به عاجزی و زبونی نکردی. صد شکر خدای کریم را که همچو تو پسر بی مثال به من عطا کرده که در ربع مسکون به دیگری از سلاطین نداده و تو را که به بی التفاتی پروردم به جوهر ذاتی تو واقف نبودم، بسیار غلط کردم و بی جا نمودم و از من دربارهٔ‌ تو سهو به عمل آمد و اکنون خلاف آن ظاهر گشت و یقین شد که سود و سرمایهآ عمرم تویی و حاصل زندگی ms606 من وجود توست. اگر گرد تو گردم رواست و اگر فدای تو شوم بجا است.» شهزاده سر بر قدم پدر نهاده می گریست و می گفت که «من بجز غلامی و خانهزادی امری دیگر نمی دانم و خداوند مجازی از بندهنوازی هر چه در مزاج مبارک بیاید بفرمایند.

شهزاده لاچار شده به پهلوی پدر در عماری نشست و خواجه ندیم الملک هم چنان دمساز را برابر خود نشانده روانه خیمه شدند و دیگر سلاطین از همان جا سلام کرده روانه خیام خود شدند؛ مگر سرخ نیل شاه و تاجالملوک و هر شش پسر پادشاه بلنداقبال بر فیلان خود سوار شده در جلو میآمدند و پادشاه در راه بر شهزاده جواهر آبدار و گوهر شاهوار نثار مینمود و تمام اهل لشکر شهزاده را دعا و ثنا میکردند. چون سواری به در دولت سرا رسید پادشاه بر تخت سوار شد و همه در جلو روانه شدند و به دیوان خاص رسیدند و همه سرداران شهزاده را موافق مراتب خلعتها داده و سرخثیلشاه و تاجالملوک را به مراتب پادشاهان تشریفهای خاص مرحمت فرموده با هر هفت شهزاده داخل محل گردید و شهزاده با هر شش مادر ملاقات کرده به نزد مادر خود رفته به صد ادب تعظیم نمود و به پایبوسش خم شد. ملکه مهرعذار سرش را برداشته به سینهآ خود بچسبانید و تا دیر قربانش میرفت و فدایش میشد و هر دم روی او را دیده شکر الهی به جای میآورد و شهزاده با هر یک از که و مه ملاقات کرده به حسب مراتب هر یک را سرافراز ساخته به حضور پدر و مادر بنشست و همگی سرگذشت خود را بیان مینمود و مردم به استماع آن حقیقتها می گریستند و میلرزیدند و شاه بلنداقبال حکم کرد که «بیش خانه را روانه نمایند و خیمهآ مرا متصل خیمهآ ممتاز زنند و به احتیاط لشکر را فرود آورند که در شادی بار دیگر تغیر و تبدل نشود و همه خیمههای مرا به تکلف استاده کنند.»

و به بانوی خود گفت که «شما را نیز لازم است که زنان شهزاده را رفته ببینید و ملازمتشان کنید.»

پس بانوی وزیر ms609 با مهرانگیز و گلعذار و آرام جان سوار شده داخل محل شهزاده شد و بعد سلام پادشاه و ملکهها به نزد مهاسندر و راج رانی و غیره آمده نذر گذرانید و ملکهها آن را در بر کشیده نوازش بسیار نمودند و خلعتها دادند و شهزاده ممتاز طعام ضیافت برای پادشاهان و مادران و برادران و زنهایشان به تکلف تمام فرستاد و همه تیاری آن به کارفرمایی پریزادان کرده از مشاهدهآ تماشای آن هوش از سر مردم پرید که گاهی در عمر خود آن چنان ضیافت ندیده بودند و به همان آثین به خانه ندیم الملک و سایر سلاطین دیگر ضیافت فرستاد. روز دویم پادشاه را با تمامی حرمسرا به خانه خود برده همه مادران و برادران و زنها1 و مادرزنهایشان و بانوی ندیم الملک را کشتیهای اقمشهآ ملک پریزادان و دیگر تحایف و نفایس و جواهر و آلات طلا و نقره زیاده بر حصر و حد داد و به حضور پادشاه آن قدر نقد و جن پیش کرد که حساب نداشت و ده چند زیاده بر اسباب سلطنت او بود و همین قدر به مادر خود نذر گذرانید و تا یک هفته مهمانی خسروانه داشت و کامرانی و خوشی مینمود.

شهزاده گفت «چون ناواقف بودی تقصیری نداری، لیکن این همه بی رحمی لایق شأن سرداران نیست که مهرانگیز نور چشم شما در باب استخلاص آن همه محنت نماید و شما در غضب بیفزایید. آخر از غضب خدا هم میترسید یا نه و شرم نیز لازم بود که با وصف این همه شفاعت از سر جرم میتوان گذشت. حالا اگر عذر شما به دستورالعمل شما پذیرا نشود چگونه بر شما شاق گذرد» وزیر معروض داشت که «آنچه حضرت می فرمایند عین صواب است، اما حالا خطای غلام معاف شود.» شهزاده گفت که «از من چه عفو میخواهید. ms612 از دختر خود که صاحب معامله او است بخواهید.» وزیر گفت که «دخترم را به عنایت خسروانه پیش غلام بفرستید.» شهزاده گفت که «مهرانگیز را به خانه وزیر، یعنی پدرش، باید فرستاد.»

دمساز همان دم مهرانگیز را به خانه پدرش مدبرالملک فرستاد. وزیر به دیدنش بسیار خرسند شده احوالش پرسید. او همگی حقیقت دمساز بیان نمود. وزیر انگشت تحیر به دندان تفکر گزیده گفت که «ای خانهخراب، وقت گرفتاری دمساز چرا نگفتی که پسر خواجه ندیم الملک است. زود او را بطلب.»

پس دمساز را طلبیده بسیار عذر تقصیرات خواست. دمساز گفت «گناهی که از غلام به عمل آمده بود به پاداش آن رسیده بی گناه شدم و اکنون به خدمت تو رسیدم.» مادر مهرانگیز دمساز را در بر گرفته نوازش بسیار نمود و خواجه بزرگ نیز دمساز را طلبیده ملاقات نمود و با نوش آرام دل، مادر آرام جان، نیز با دمساز ملاقات کرده بسیار خرسند شد و همه سلاطین آدمزاد و پریزاد و دیوزاد و غیره با صد زیب و زینت و خرمی و خرسندی به خوردن ضیافتها و دیدن رقصهای مجلس شادی شادان و فرحناک با لشکریان خود به سر میبردند. پس شهزاده ممتاز ملکه قمرطلعت را به حضور کیوانشاه فرستاد. آن شاه دریادل به دیدن دختر خود مسرور شده احسانمند شهزاده گردید. ممتاز عرض کرد که «اگر التماس غلام درباره ملکه قمر طلعت مقبول افتد سر تفاخر بنده به آسمان رسد.» کیوانشاه گفت «آنچه فرمایی قبول دارم.» شهزاده گفت که «این را با راحل بحری منسوب ساخته بنده را سرافراز سازید که من ممنون منت آن پادشاهم و با او در این باب عهد و شرط کردهام.» کیوان شاه قبول نمود و ممتاز راحل بحری را برای ملاقات کیوانشاه طلبید و دمساز به حضور گنجورشاه رفته برای وصلت ملکه ارجمندبانو گفت و شهزاده تاج الملوک را طلب داشته خلعت و اسب و فیل در ms613 باب وصلت ملکه مذکور از

امر کردن شهزاده به صرف خزاین خود در سرانجام

شادی وضیافت سلاطین چون خبر آمدن تمامی سلاطین روی زمین به جمشیدشاه رسید وزیر خود را طلب داشته گفت «ای معتمدالملک هیچ شنیدی که شهزاده ممتاز چقدر سلاطین را جمع نموده؛ چگونه عهده برآی تواضعات توانم شد؟ اگر پارهای تغافل شود تا قیامت رسوایی باقی ماند.» ملکه بینظیر که برای شروط خود او را در بلاها افکند عوض آن در پرده دوستی شهزاده ممتاز ما را خوار و ذلیل نمود و در مجمع سلاطین بی حرمت ساخت. اکنون این ننگ زیاده بر آن است.» وزیر گفت که «به طریق قرض از ممتاز باید گرفت.» پادشاه فرمود:

مصرعه

«سخن یکی است دگر با عبارت آرایی است» وزیر گفت که «خجالت در حضور همه سلاطین بهتر است یا پیش فرزند خویش؟ اگر حکم شود غلام رفته از جانب خود ایمای این کار کند.»

پادشاه لاچار شده خاموش ماند و معتمدالملک سوار شده پیش شهزاد آمده خلوت نمود و غیر از شهزاده و دمساز دیگری را نگذاشت. پس بند از سر راز دل برگشاد و گفت «ای شهزاده، سه شبانهروز است که خور و خواب بر من حرام شده و نیز تاب و توان از پادشاه رفته.»

شهزاده گفت «به چه باعث؟»

عرض کرد که از فکر اخراجات این سلاطین که بر جناب مبارک روشن است. فرضا که اگر شاه بلنداقبال با وصف شاهنشاهی وافر خواهد که بر این کار اقدام ms614 نماید مشکل که عهدبرا شود. جمشیدشاه این همه دست و قدرت از کجا آرد. اگر کند چه کند؟ و اگر نکند در همه سلاطین خفیف شود و خفتش سبکی توست. در این معامله چه میفرمایی؟» شهزاده گفت «اگر پیش از این معلومم میشد اینها را نمی طلبیدم و اکنون که آمدند باز پس نمیتوانم فرستاد. به هر صورت که ممکن باشد ضیافت این پادشاهان باید کرد و همه نفوس جمیع لشکرها را از ادنی و اعلی به دادن طعام شادی مسرور باید کرده به همه ارکان سلاطین و سرداران هر لشکر به قدر جاه و مرتبهشان خلعت و جواهر واسب و فیل عطا باید فرمود و به حضور سلاطین کشتیهای انواع تحایف و نفایس باید گذاشت.» وزیر عرض نمود که «به همین تفکرات خواب و خور بر ما حرام گشته است.» ممتاز گفت «اگر مقدور ندارید پس هر قدر که در کار و ضرور باشد از سر کار ما بگیرید و در این کار صرف نمایید و زنهار تنگدلی نکنید و نظر بر نام و

بیت نه هرگز عزیز تو خواری کشد نه خوار تو هر گز به عزت رد، پادشاه کنایه او فهمیده دانست که «وزیر به من طعن میکند که من او را عزیز نمیداشتم و به عزت دادن عزیز مطلق جل شأنه عزیزترین خلایق گردید و آنها را که من عزیز میداشتم به نزد این ذلیل گشتند.» اما چون حرفش جوابی نداشت به گفتن «چشم ما روشن!» زنگ ننگ را از دل خود بزدود و قطع این کلام را ms616 کرد.

بردن شهزاده رخت عروس را با اشیای ضروری متعارف

و خلعت دامادی پوشیده معاودت کردن القصه، شهزاده ممتاز بعد حصول انفراغ از همه باب از اخترشناسان و منجمان ساعت سعد پرسیده خلعت عروسی بدان وقت که گفتند بدین گونه روانه کرد که چشم هیچ بشری بدان وضع و ترتیب ندیده بود و جمیع سلاطین با افواج خود به ترتیب تمام از خیمهآ شهزاده تا در ملکه بی نظیر دو رسته صف بستند و

از تختههای گلزار نونهالان مرصع کار و اشجار بدروار میوهآ خشک آن صحرای پرخس و خار رشک گلزار خلد برین و نگارخانهآ چین گشته و از نور سبوهای نقره و طلا و مرصع و میناکار زمین چرخ مینایی را با وصف نور انجم پیش شعاع طلا چون مهر انور بینور ساخته و به سان اطلس بی رنگ سبز و زیر پا مینمود و کشتیهای خلعت زرین چون کان زر در پردهآ خفا و از نورپوشهای گلکاری به سان چمنستان جنان فرحتافزا و تختهای اهل نشاط او صف پریزادان عالمی را به خیال مجلس راجهاندر، بلکه به شک حوریان جنت هوش از سر باخت و عصاهای مرصع دیوزادان خلایق را در وهم ستونهای بهشتی میافکند و از تسلسل شور دورباش نقیبان پای جرئت پیش دوان در بند و شهزاده ممتاز بر اسب حنا بسته سوار. اسبی که حنا نموده زیب تن او در گرمروی برق به جا ماند از او چسبیده از آن به موی او رنگ حنا ترسد که به پویهاش جدا ماند از او و شاه بلنداقبال با صد گونه زینت با شش پسر خود همراه شهزاده ممتاز روان. به این شأن و شوکت به این عز ms617 و جاه روان گشت شهزاده ممتاز شاه

چون به در سرای ملکه بینظیر رسید با انبساط تمام در دیوان خاص رفته مسندآرا گشت و به خلعت و جواهر دامادی مشرف شده خوشحال و فرحنای معاودت نموده به خیمه داخل گشت.

آوردن مهتممان سرکار جمشیدشاه اسباب حنابندی برای ممتاز

و حنا بسته بازگشتن به سرور و شادی تمام چون دو روز گذشت و شب حنا آمد. شهزاده حکم کرد که تمام لشکریان زربفت و کمخواب و غیره پارچهآ زردوز و طلاکار بر خیمهها اندازند و آثین بندند و خانه به خانه چراغان نمایند و محجر چراغان دو رویه از در دولت سرا تا آخر سرحد لشکر بسته به اقسام تحفگی مزین سازند و در زمان نیک و ساعت سعد اسباب حنا از محل ملکه بی نظیر برآمده به خیمه شهزاده روان شد.

مثنوی هزاران صفحه گلهای تابان فراوان تختهآ شمع وچراغان بسی خوان شکر با زیب و زینت طبقهای حنا همره به کنرت برو شمع فرنگی با کر و فر به ان شاخ گل باطرهآ زر به صد شادی همه مطرب نواسنج به کفشان بربط و نای و دف و نج بیا ساقی بگردان جام مل را حنابندی است امشب شاخ گل را نگارین پردهآ زربفت و مخمل به محملها فروزنده ز مشعل القصه که با هزاران ناز و صد هزاران انداز از شهر برآمده راه لشکر شهزاده گرفتند. چون به لشکرگاه رسیدند عجایب زرق و برق دیدند. همگی خیمهها از انداختن زربفت و کم خواب به نور چراغان چون مهر و ماه میدرخشیدند و

چون پاسی از روز بماند خبر رسید که راجهاندر با خیل پریزادان رسید. شهزاده با کنور کندهرپسین و راحل بحری و شهزاده تاج الملوک و دماز وزیر سوار شده به استقبال شتافت و به ملازمتش فایز گشت. ممتاز تاج الملوک و دمساز را به پایبوس راجهاندر مشرف ساخته احوال ایشان عرض کرد و راحل بحری را نیز پیش کرد و همه به تشریف مرحمت راجهاندر مفتخر شدند و خود در جلو او روانه شد. راجهاندر گفت که «ای شهزاده ممتاز، امروز نه آن روز است که تو در جلو باشی و حال آن که تو هیچ گاه لایق این کار نیستی، علی- الخصوص امروز چون تو نوشاه هستی ما را در جلو تو رفتن ضرور است. پس شهزاده ممتاز را برابر خود بر تخت نشانده داخل خیمهاش شد و با شاه بلنداقبال به مودت بغل گیر گشت و ملکه مهاسندر به حضور ms619 راجهاندر آمده تعظیم کرد. راجه از شفقت سرش را در کنار گرفته پرسش احوالش نمود و دم به دم بر مرحمت میافزود و ملکه خورشیدطلعت و قمرطلعت نیز آمده حصول پابوس نمودند و شهزاده بر مسند شاهی نشست و به یک پهلو شاه بلنداقبال و پهلوی دیگر راجهاندر متمکن شدند و سلاطین دیگر جابه جا اجلاس نمودند و از سطوت و صولت راجه اندر حیرتزده نشسته بودند و متعجب با هم دیگر می گفتند که راجه اندر را خاطر ممتاز به چه درجه عزیز است که از پرده قاف به پرده دنیا آمد. پس رقاصان راجهاندر که همه پریان بودند آمده شروع رقص نمودند و جمیع سلاطین آنها را دیده مدهوش گشتند. چون باقی روز به آخر رسید به سبب طول راه حکم سواری نمودند و افواج جمیع سلاطین بیرون محجرها صف بسته باستادند و افواج شهزاده ممتاز و شاه بلنداقبال اندرون محجر دو رسته صفآرا شدند و همه سلاطین جن و انس زرپوش شده به

مثنوی چراغان گشته رشکافزای انجم زمین همچشم شد با چرخ هفتم هوا شد از چراغان رشک گلشن وزان پروانهها را چشم روشن عیان ازشیشهها عکر چراغان چنان کز دل خیال روی جانان نگه از دیدنش مدهوش گردید زمین گویی مرصعپوش گردید ز آتشبازی و دود چراغان گل و سنبل هوا را در گریبان

اول سواریها را بر در دولت سرا بردند و خواجهسرایان تمام ملکههای شاه بلنداقبال و ms620 خوارزمشاه و پرویزشاه و هر شش شهزاده برادران ممتاز را سوار کردند و ملکه مهاسندر و ملکه خورشیدطلعت بر تختهای خود سوار گشتند و ملکه مهرعذار، مادر ممتاز، بر تخت روان راجرانی سوار گشت و ملکه از کمال مسرت در جامه نمی گنجید و همین که پا در آن نهاد آن فواره جستن و طاووسان رقصیدن و سراییدن و مروحه جنبانی شروع کردند و مشک و عنبر از پرهایشان میریخت و صدای ساز از آن برمیآمد و بی حمال به روی هوا بایستاد. مردم متعجب شدند و خواجهسرایان گفتند که «یکی از شرایط ملکه بی نظیر این تخت

بعد از آن جمیع حرمسرای سلاطین جن و انس را سوار کرده راهی نمودند. چون خبر سواریشان رسید شاه بلنداقبال و راجهاندر مهرهآ مروارید بی بها بر سر شهزاده بستند و خلعت دامادی پوشانیده با صدگونه آرایش از خانه برآمده به جلو خانه رسیدند و شهزاده ممتازشاه بر اسب سوار شد.

رباعی اسبی که حنا زیبفزای تن اوست کوهی است که لاله زار در دامن اوست نی نی غلطم که آسمان دگر است وز رنگ حنا شفق به پیرامن او است شاه بلنداقبال و راجهاندر و سلاطین همه بر اسبها سوار شده همراه شهزاده گردیدند و از پوشیدن لباس زری از نوشاه و همراهیانش مطلق فرق معلوم نمیشد و تخت روان شاهی شهزاده ممتاز را در جلو گرفتند.

مثنوی زهی فرخنده تخت پادشاهی که شدامان به تأیید الهی فلک روزی که میکردش مکمل زر خورشید را بگداخت اول به حکم کارفرما صرف شد پاک به میناکاریاش مینای افلاک برای پایهاش عمری کشیده گهر افسر به سر خاتم ندیده در اطرافش بود گلهای مینا فراوان چون چراغ طور ینا و فیلان گردون پیکر با عماریهای زرین صف بسته به سان ms621 بروج آسمان روان و فیل سواری شهزاده پیش از همه فیلان.

و عماری زرکاری بالایش نهاده، چه عماری که اگر بیهنرش یاد کند شود از دولت آن صاحب صدرنگ و هنر صندل سرخ وسفید شفق وصبح شده صرف سقفش گردید نور هزاران خاور کرد چون کارگرش تخته تراشی بنیاد آبنوس شب معراج شده صرف تبر

و جلی از مخمل زردوز افکنده، ز گلهای زردوز جل آفتاب شب و روز در عقدهآ پیچ وتاب شود اطلس چرخ زیبندهتر برای جلش گر شود آستر

و زنگهای طلایی با زنجیر زر آویخته، به پهلوش بین زنگها جلوهگر حصاری نگر کنگرش بر کمر ز زنگش شود مستی او فزون کشیده می و کرده اغر نگون و آتش بازان شروع به آتشبازی کردند و جهان را از دود و ستارها آسمان و انجم دیگر نمودند و پیاپی از هوایی تیر شهابی بر شیاطین ملال زده راه آمد و

شد بر آن مسدود ساختند. الحق که از او نور شاخسار آتش بازی و گلهای آتشین زرکاری تماشای بوستان ارم مینمود و دخل شیاطین ملال آنجا چه دخل داشت، زآتش بازی جهان بهارستان است شب غیرت روز روضهآ رضوان است این نار خلیل است ندارد حیرت کز شعله و دود لاله و ریحان است

و مشعل چیان مشعلها با دستههای طلایی روشن کرده پیش اسب شهزاده میآمدند، بود مشعل آثینهآ دستهدار که افروخت از آتش عکس نار تو گویی نهالی است از باغ طور که گل کرده از شاخ او ms622 سیب نور شرارش بود مرغ زرینقدش زیارت کن نخل یمینقدش به نقل مکان زان بیفتد ز پا که بی ریشه کرده است نشو و نما

و فانوسهای سرخ میناکار چار دور اسب شهزاده کردند، شد ز فانوس های رخقبا نخهآ لالهزار طح هوا گلش از شمع آفتابی بود دودش از نور انتحابی بود

و مطربان خوش الحان نغمهسرا به حضور شهزاده روان گشتند، زان مطرب بزم میزند دست به هم کز باغ زمانه رم کند طایر غم

بیت روان بر سر فیل زریننشان چو مهر جهانتاب بر آسمان که و مه لبریز شادی و طرب، و خرد و بزرگ با لباسهای مطلا و مذهب، و در خانهٔ‌ ملکه بینظیر فرشهای ملوکانه گسترده و پردههای زرین آویخته و سایبانهای مخمل زرکار کشیده و تمام خدمه و پرستار زرپوش گشته و تمام اهل نشاط شهر جمع شده در رقص شادی سرگرم و از استماع آمدن شهزاده ملکههای طرف جمشیدشاه برای استقبال مادران شهزاده بر در استاده چوبهای گل و مقیش به دست و حمایلهای عطر و گل زیاده از حساب و حد و در پیالههای میناکار و مرصعنگار صندل گرفته منتظر شهزاده استاده و ملکه را به انواع آرایش آراسته و پیرایههای گرانبها رشک حور ms623 جنان ساخته در حجله عروسی نشانده تمام در و بام را به چراغان منور گردانیدند که سواری شهزاده ممتاز در جلو خانه رسید و سواریهای ملکهها را در محفل فرود آوردند و با هم رسوم شادی به عمل آوردند و ملکه مهرعذار و ماه عذار در حجله عروس رفته

تمام شد کتاب بوستان خیال به فضل ایزد ذوالجلال

بستان

بستان

نبذة عن الكتاب

الفهرس