~~شد و گفت: سبب آن دختر چندین رنج برجان عزیز خود نهادم و چون رسیدم، روی کار به

~~مراد خود ندیدم

تکین بلغاری آن سخن را ms422 بشنید، گفت: یا امیر، شما را اندیشه مند نباید بود که آن کس

~~که دختر سلاسل را از لشکرگاه پدرش برده است، او به دست من افتاده است.

شیروانشاه آن غمش به شادی مبدل شد و گفت: کو، آن کس را بیاور!

در حال، حمید را با گرد راه آلوده، پیش شیروانشاه برد. شیروانشاه در و نگریست، جوانی

~~دید که در هیچ جویبار سروی از سرو نهال او آراسته تر نبود، و در هیچ [باغ] حسنی از گل

~~رخسار او آراسته [تر] نبود؛ و قوی هیکل جوان با هیبت و شجاعت، که درو نتوانست17

~~نگریست. پس، بفرمود که: این را بند گران نهید و محکم نگاه دارید!

پس، روی به هزیمتیان سلاسل جریده کرد و گفت: باک مدارید و برجای قرار گیرید تا

~~من امروز [58-ب، ج2] برآسایم و فردا برجای محاربت شما سراپرده بزنم، و چنان کنم که

~~از ابوترابیان نشان در گیتی نگذارم؛ و سلاسل را بازستانم و زبیده را به دست آرم، زیرا که

~~من عالمیان را یار خود ندانم که برچون منی این چنین کنند وزن او را بدزدند و ببرند! اما

~~فردا روز بفرمایم تا حمید را که اسیر آورده اند، بر چوبی برهنه ببندند و در پیش صف

~~بدارند وتیر باران کنند تا مردان جهان را عبرت باشد!

پس، این بگفت و آن روز بدان موضع قرار گرفت.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0412.jpg)

وهن شدن سلاسل شاه و پسوش جویده

اما خداوند حدیث، حسین بن علی بن موسی طرطوسی، گوید که چون زرباد تبریزی آن

~~روز سلاسل را در روی زین خود بنشانده بود و در روی هر دو سپاه برآورد و لشکر او بردر

~~قزوین شکسته شد، نعره از لشکر قحطبه، از شادی، به فلک رسیده بود. پیش از همه، سپاه

~~غوریان به بنگاه دشمن رفته بودند و به غارت مشغول گشته بودند. سپاه قحطبه و لشکر

~~سیستان آن مالها را گرفته بودند که محاسبان شمار ms423 آن مالها را به سالهای دراز نتوانند کرد.

اما آن روز، سید قحطبه دستوری نداده بود هیچ کس را که در عقب آن هزیمتیان بروند.

~~چون از میدان برگشتند، زرباد، سلاسل را پیش سید برد. سلاسل هم از گرد راه که برسید،

~~سر را پیش امیر قحطبه بر زمین نهاد و گفت: تو گواه باش که من از مذهب مروان حمار

~~برگشتم و به دوستی ابوتراب تولا کردم، و هرچه پیش ازین کردم، بد کردم که احوال خاندان

~~پیغمبر(ص) بر من پوشیده بودند.

چون این بگفت، امیر قحطبه از سلاسل شادمان شد، برخاست و سلاسل را در کنار

~~گرفت، و برزبردست همه پهلوانان بنشاند. پس، بفرمود تا زبیدهآ او را، و جریدهآ او را پیش

~~او آوردند. امیر قحطبه چون چنان کرد، از حمیدش به یاد آمد و از درد حمید نعره بزد، و صد

~~هزار قطرات حسرات 1[چون] در خوشاب برلالهآ سیراب فروبارید؛ و بانگ جزع از بارگاه

~~امیر قحطبه برآمد.

ایس، برفتند و پسر سلاسل را پیش او آوردند، درنگریست، [59- الف، ج2] هرگزروی

~~پسررا چنان بصفا و خوب ندیده بود؛ و یک صفایی در جبینش پیدا شده بود از برکت محمد

~~و آل محمد. پس، گفت: ای پسر بدان که من از مذهب مروان برگشتم، تو نیز برگرد!

جریده گفت: پیش از تو این جام، که امروز تو نوشیدی، ما را جام مالامال دادند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0413.jpg)

سلاسل گفت: الحمدلله.

و بسیار شاد شد، و از زبیده، خواهر او بپرسید. جریده گفت: دوش تا نیمشب در خیمهآ

~~من بود، پس از آن، من خبر ندارم.

قحطبه چون این سخن را بشنید، از جای بشد و دانست که زبیده بی حمید او نشکیبد.

~~نباید که خطایی کند که در دست دشمن اسیر گردد. باد یلدا گفت: ای امیر، بدان که زبیده

~~در خیمهآ من است و زاری می کند، و عیال من او را تسکی می دهد و به هیچ ms424 نوع قرار

~~نمی گیرد.

سلاسل از سید دستوری خواست که: من به دیدن او می روم.

امیر قحطبه، باد یلدا را با سلاسل همراه کرد و به خیمهآ زبیده فرستاد و خود با مطهر

~~حیاثه و شاه غور به تدبیر کردن بنشستند که تا لشکر از در قزوین برگیرد و روی به شیروانشاه

~~آرد که مردی، درین محل، ناگاه از در بارگاه درآمد و، به حکم اله، گفت: یا امیر، ساکن

~~مباش که هم اکنون از شیروانشاه کس می رسد از برای سلاسل [و] جریده، که هزیمتیان

~~حمید ترا پیش او بردند.

زرباد از جای خود برجست و گرز گران سنگ را برگرفت و گفت: امیر عرب را به سبب

~~این کار رنجه نباید بود که من تنها به پیش شیروانشاه روم و امانش ندهم که بر جای قرار

~~گیرد. پس، شما و سپاه نعمتی که به دست آمده است، مشغول باشید که من در پی این

~~خارجیان حرامزاده بروم و کارشان آخر کنم، و امیر حمید را به دست آرم!

پس، مطهر حیاثه، زرباد را گفت:2 ای پهلوان، زوز به آخر رسیده است و تو مانده باشی،

~~یک امشب به هر نوع که هست، شما برآسایید و فردا خود ما را به طلب سید زاده باید رفت

~~که او را بازستانیم.

پس، سید قحطبه گفت: ملک نیمروز [59 -ب، ج2] آن چه گوید، بر آن بباید رفتن،

~~امید از کرم لم یزل و پادشاه لایزال آن دارم که حمید را بی هیچ آفتی و مخافتی از دست دشمن

~~بازستاند؛ و شیروانشاه را در جنگ اول، بشکنیم و فتحنامه، با بسیار خوارج، به نزدیک

~~صاحب الدعوة فرستیم!

اما راوی گوید که چون سلاسل به دیدن دختر خویش رفت، چون زبیده را خبر شد که

~~پدرش از مذهب مروان برگشت و به اعتقاد درست، محب خاندان پیغمبر شد، از شادی پای

~~برهنه بیرون دوید از خیمه، و در پای پدر افتاد. ms425 پدر سرش در کنار گرفت و هر دو بسیار

~~بگریستند. آنگاه، زبیده پدر را گفت: چون حق تعالی بر ما رحمت کرد و منا را از جمله

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0414.jpg)

~~د د مالامل.

~~دوستاران خاندان پیغمبر گردانید، و از باطل ما را خلاص داد، اکنون فکر حمید باید کرد تا

~~چنان که عمر در مخالفت خاندان باطل کرده ایم، این باقی عمر که مانده است، بر مخالفان

~~اهل بیت پیغمبر، صلی اکله علیه ر آله و سکم، تیغ زنیم، باشد که آن کرده ها را کفارت شود و

~~از خجالت قیامت بیرون آییم! و ای پدر، من همه هنرهای سپاهی و سلاح حرب یاد گرفته ام،

~~آن چه پسران را و یادشاهان را به کار آید که اگر روزی مرا حرب باید کرد با مردان کارزار،

~~جنگ توانم کرد؛ و دیدهآ فلک در مکر و حیله و شبروی و زورآزمایی [من] حیران ماند، و

~~عقل خیره گردد و اندیشه فرار نماید. این همه از برای آن آموخته ام تا اگر ما را وقتی دشمنی

~~پدید آید، آن همه شجاعت و حیله کار بندم؛ و برای دشمن ملک آموخته بودم، اکنون برای

~~دشمن دین کار بندم؛ و سپاه خوارج را به جنگ و مکرها چنان کنم که جام را جیم، و رام را

~~ریم، و بام را بیم، و شام را شیم فرق ندانند!

چون سلاسل از دختر خویش این بشنید، گفت: ای دو دیدهآ روشن پدر، زنان را با جنگ

~~چه کار باشد؛ و زنان را با تیغ و سپر و نیزه و گرز و خنجر و زوبین و تیر و کمان گستاخی

~~نباید کرد.

زبیده گفت: ای پدر، عقل از شما دور است [60- الف، ج2] که چنین گویید! فاطمه،

~~خواهر زریر خزاعی هم زنی بود، آن چه او بر سپاه یزید کرد در تاریخ جهان نگار گشت، و

~~قسوره هم زن بود، و مطهره هم زن بود، و سعیده هم ms426 زن بود که در خدمت امیر عرب، ابراهیم

~~مالک اشتر، بود و شنیده ام که بر هشام عبدالملک بن مروان حمار چه ها کرده است،3 و به

~~سپاه خوارج چند دستبردها نموده است، و جنگهای او از آفتاب روشن تراست. اکنون، من

~~اگر در شجاعت چون ایشان نباشم، اما خداوندان را کم ازیشان دوستر ندارم! پس، همه

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0415.jpg)

~~همچون من عورت بوده اند و یکی جان بیش نداشته اند که من دارم. پس، جان عزیزدر خطر

~~نهادند تا نام ایشان در میان عیاران بلند گردید، و نام ایشان در دفتر دوستان ثبت شد!

~~اکنون، من جان در خطر خواهم نهاد تا که کاری بکنم و در خدمت کدبانوی بهشت، فاطمهآ

~~زهرا، سرخ روی گردم! وای پدر، اگر آن همه را نمی دانی، آخر، ذکر این زن که در لشکر امیر

~~ابومسلم است و کارها می کند که لشکر عراق و شام شبها از بیم او نمی خسبند، و آن زن را

~~ستی تکلباز گویند، نشنیده ای2 که از مکر و حیلت جهان بر خارجیان به تنگ آورده است؟

~~آخر، او هم زنی است و از نسل آدم است، و چون پای در این جهان می نهد، دست در آن

~~جهان می زند و جان را خوار می دارد، و دنیا را دشمن و آخرت را دوست می دارد، و لاجرم

~~همه مرادش بحاصل می شود! من نیز خرمن تهمت را به آتش خواهم سوخت و توشهآ آخرت را

~~در راه دنیا بخواهم ساخت، و هر چه بیاموخته ام، به کار خواهم بست.

پدرش از شادی دیده پرآب کرد و گفت: جان پدر به فدای تو باد! و مرا این فخر بس که

~~فرزند من در محبت اولاد پیغمبر، صکی الله علیه و آله و سلکم، چنان صادق باشد که بر

~~جانبازی عاشق باشد. اکنون، هر چه دانی، برای دوستی خاندان و فرزندان محمد مصطفی،

~~صلی الله علیه و آله ms427 وسکم ، [60ب، ج2] بکن که هیچ در درگاه او ضایع نخواهد شد!

زبیده شاد شد و پدر را دعا و ثنا گفت. پس، سلاسل پیش قحطبه آمد و حال دختررا

~~بازگفت. پس، قحطبه گفت: ای امیر، زبیده را دو کار است: یکی محبت خاندان، و یکی

~~درد فراق حمید. و بر آن آتش که اوست، تا خرمن عمر دشمنان نسوزد، او نیآرامد. اما ترا

~~جای شکر است و مرا جای صبر. اما باری، تو هر دو فرزندان را می بینی و درد و سوز مراست

~~که پسر مهتر من به نهاوند است به حرب لیث نصر سیار و شمسه زن نصر سیار، و مرا از حال

~~حسن هیچ خبری نیست؛ و پسر کهتر نیز، حمید، به دست دشمن گرفتار است و دلم خسته

~~است و جگرم بریان است، وجانم پرخون شده است، وکار من دشوار است! پس، درد مرا

~~درمانی نه، و غم مرا پایانی نه، و مرا درین شب چراغی نه، و مرا ازین گمشدگان سراغی نه!

قحطبه این می گفت و از هر مژره درهای خوشاب می سفت، و دست بر سر می زد، و گلاب

~~از دیده می بارید و از جهت حمید نوحه می کرد.

پس، همه سران سپاه او بر زاری و نوحهآ او، زار زار بگریستند تا آخر مطهر حیاثه گفت:

~~امیر عرب را جز صبر چاره ای نیست که اگر آن فرزند در دل سنگ خاره، یا در میان آهن و

~~فولاد است، ما به توفیق حق تعالی او را بیرون آریم و به تو رسانیم!

ازین نوع، هر کس سخنی می گفت تا دل قحطبه خرسند شد و آن جزع کم کرد.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0416.jpg)

جنگ سید قحطبه با شیروانشاه

اما چون آن روز بگذشت و روز دیگر شد، شیروانشاه با لشکر انبوه دررسیدند. همه سپاه

~~او در زیر زره جوشن پوشیده بودند و مرکبان همه در برگستوان، به عدد یاجوج و ماجوج، ms428

~~همچون زنبورخانه ای که گشاده گردد، و یا مورچه خانه ای که بهار گردد؛ و همه روی آن

~~بیابان سوار با سلاح بگرفت، و علم در علم چون ارم در ارم، و صحرا [را] چون مور و ملخ

~~سپاه شیروانشاه بگرفت و روی هوا از گرد سپاه سیاه شد، چون یتیم شوربخت خاکسار گشت،

~~و زمین از سم مرکبان [61- الف، ج2] راه آسمان گرفت.

پس، فوج فوج و خیل خیل می رسیدند و صف بر می کشیدند. تا آخر همه شیروانشاه

~~برسید. چتر سبز بر سر او بداشتند، و قبه های آن چتر مرصع کرده [بود.] و شیروانشاه

~~دست [ی] سلاح، که بیشتر از زر بود، پوشیده، چنان که خود زرین گوهر بر سر نهاده، و یک

~~طویلهآ مروارید دویست دانه،1 هر یک چندان که بیضهآ کبوتری، و بوته های عنبر2 حمایل

~~کرده، و کمرشمشیر مرصع، و تیغی که از آن رستم زال زر بود، بر میان بسته، و سپر بلغاری

~~مغربی همه روی آن یاقوت و زبرجد بیاراسته به دست گرفته، و تیغ او چون خورشید نور ازو

~~می تابید و چون گوهر شبچراغ و ستاره می درخشید، و قبضهآ او از زر، در دست گرفته، و بر

~~اسب رهواری، وادی گذاری، پری شکلی، دیو خویی، جریر پوستی،3 زعفران موبی، باد صبا

~~رازی، براق گامی، برق نگاهی آهن سم سوار شده، و ساختی2 از یاقوت سرخ براو افکنده،

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0417.jpg)

~~و سر و گردن مرکب را در برقعی از دیبای چینی نهان کرده، و برگستوان همه قبه های او آز

~~نقره و زراندود کرده و در آن اسب کشیده، برین صفت شیروانشاه از راه دور دررسید.

امیر قیروان، ضرغام قیروانی که به بالا دوازده گز بود، به مدد شیروانشاه آمده بود و ده

~~هزار مرد کاری آورده بود که هر یک با شیر وحشی درآویختندی، و از شیر شرزه نگریختندی.

~~زنگیانی هر یک چون برجی سیاهتر از قیر، چون ms429 از راه در رسیدند، در حال، صف کشیدند و

~~میمنه و میسره و قلب و جناح راست کردند.

اما قحطبه با پردلان عرب و سواران خراسان سوار شد. مثل مطهر حیاثه با عیاران سیستان،

~~و فغفور لمندس غوری با شمشیرزنان غور صف کشیدند، و بانگ بوق و غریو کوس و نالهآ

~~سفید مهره و آواز دمامه و خروش کرنای گوش فلک را کر گردانید، و شیههآ مرکبان و نعرهآ

~~مردان در کارگاه گنبد آسمان افتاد.

مردان هر یک به بنگاه خویش مشغول شدند [61 -ب، ج2] و بانگ ده و دار و گیر

~~برخاست، و فزع حرب چنان قوی شد که گفتند جهان به سر خواهد آمد.

اما دل دلیران در پرواز آمد و از آرزوی شجاعت طلبیدن گرفت، و روی دلیران همچون

~~اطلس گشت، و روی بددلان همچون رنگ کاه شد و از بیم جان پس خزیدند، و مبارزان به

~~پیش درآمدند و دست به طعن و حرب برگشادند، و مردان عرب برای سوز حمید و برای دل

~~قحطبه جنگ آغاز کردند که ملک در فلک حیران ماند.

اما چون [شیروانشاه] کوشیدن عربان بدید، ضرغام را گفت: ای امیر، اگر همه سپاه امیر

~~ابومسلم چنین کوشند که اینها می کوشند، هیچ کس را تاب حرب ایشان نیست. رحمت بر

~~چنین مردان باد، و چشم بد ازینها دور باد!

آنگاه، لشکر آذربایجان و مغرب زمین پیش آمدند و حرب از سر گرفتند. اما شیروانشاه

~~گفت: ای شیر مردان، در سپاه این اعرابی نگرید و کوشش بیاموزید، و بدانید که هر که به

~~نام و نان رسد، در چنین روزها رسد.

پس، لشکر را دل می داد و سپاهش دل و جگر پیدا کردند و در هم آمیختند. و همهآ معرکه

~~گاه سر و دست و پای افکنده بود، و ابر اجل برآمده بود، و باران فنا بر سر هر دو گروه

~~باریدن گرفت، و موج خون جوش می کرد، و ms430 همهآ میدانگاه پر از تن بی جان بود، و فریاد و

~~آه و ناله از ماه و فلک گذشته بود، و نم خون تا به ماهی فرورفته بود.

~~اما مغربیان و زنگیان، آن چه پیاده بودند، پیش صف آمدند همه با باهوهای آبنوس، و

~~استخوانهای ماهی به دست گرفته، و بر هر که می زدند، خورد می شکستند.

اما چون سید قحطبه خیرگی پیادگان آذربایجان را بدید، پیاده شد و دامن زره را بر کمر

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0418.jpg)

~~استوار کرد. با هزار غلام خویش، رفت و پیش صف را بگرفت و با پیادگان خصم برآویخت،

~~و آویختن صعب. و نیزه به دست گرفته بود و به هر که می رسید، بدو معارض می شد، تا

~~جانش به دوزخ نمی فرستاد، نمی گذاشت.

اما لشکر سلاسل به هزیمت شدند تا به پیش شیروانشاه [62-الف، ج2] رسیدند و

~~پیوند بدو کردند. اما چون قحطبه را پیاده بدیدند، به یکبار، از پیش دررمیدند و گفتند

~~«این اعرابی موشخوار را ببینید که چه آدمی است که حرب پیادگان را نیز بدیشان نمی گذارد!

~~پس، از دیو حذر باید کرد!» پس، همه ازو بترسیدند و پهلو خالی می کردند.

اما از آن مغربیان، در میان پیادگان مردی بود مسبوک نام، و چندان که اشتری بود و چون

~~شترکف می انداخت، و باهوی چوبی، چندان که درختی، در دست گرفته و بر هر که می زد،

~~بر زمینش پست می کرد. اما چون امیر قحطبه آن جنگ او را بدید، در حال، روی را به

~~مسبوک نهاد و کوبان کوبانه می آمد تا بدو رسید. نیزهآ آهنین خویش که در دست گرفته

~~بود، نیزه را به غلام داد و عمود را بستد و با مسبوک درآمد. عمود را بقوت بر سر مسبوک

~~زد، چنان که مغزش چندان که ده گزدر هوا پرید و شخص او بر زمین افتاد و هموار گشت.

پس، قحطبه چون شیر یک نعره ms431 زد که زلزله در لشکر خوارج افتاد و تمام پیادهآ مغرب و

~~آذربایجان از پیش امیر قحطبه همه بگریختند. اما چون مدرک قیروانی آن حال را بدید،

~~گفت: از یکی مرد چندین چرا می ترسید؟ همین ساعت من دل شما را از کار این اعرابی فارغ

پس، هم در ساعت، به پیش قحطبه آمد و چون شیر صید گم کرده می غرید. اما سید

~~قحطبه چون مدرک را بدید که با سلاح پربها پیش آمد، بدانست که از بزرگان خیل دشمن

~~است.

چون شیروانشاه نگاه کرد، پرسید: آن پیاده کیست که مسبوک را به یک عمود هلاک

~~کرد، و مدرک از برای او پیاده شد؟

گفتند: ای ملک روزگار، بدان که آن مرد امیر قحطبه شیب شیبانی است، و امیر چندین

~~هزار خانه عرب خزاعی است، و سردار لشکر امیر ابومسلم است.

شیروانشاه شاد شد و گفت: نصرت روی را به ما آورد که قحطبه با مدرک درافتاد، و

~~همین ساعت، مدرک دل ما را از کار او فارغ گرداند. چون او کشته شود، دختر سلاسل آسان

~~62-ب، ج2] به دست ما آید.

آنگاه، هر دو خیل دست از حرب بداشتند و به نظارهآ آن دو امیر بی نظیر آمدند. پس،

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0419.jpg)

~~مدرک نیزه ای داشت، امیر قحطبه نیز نیزه را از سلاحدار بستد و با مدرک درآویخت.

~~پیادگان سپاه، از پس پشت هر دو، یسل کردند4 و حلقه بستند.

اما ایشان طعنها بر یکدیگر روان کردند و پنجاه زخم نیزه بر یکدیگر براندند، اما بک

~~زخم کارگر نیامد. سید قحطبه در خشم شد و نیزه را به دست غلام داد و حمایل از میان

~~برکشید، و تیغی بود که از آن امیرالمؤمنین حسین ابن علی ابن ابی طالب، علیه السلام، بود.

مدرک چون در آن تیغ نگاه کرد، بسیار بترسید و دلش از جای برفت، و دانست که نه

~~حریف قحطبه است، اما در پیش او، در میان ms432 دو صف، از ننگ و عار روی برگشتن نداشت

~~که آن چندین هزار مرد بروی نظاره می کردند. به ناچار، او نیز نیزه را بیفکند و شمشیر از

~~نیام برکشید و روی به روی قحطبه آمد، و هر دو به ضرب شمشیر مردوار می کوشیدند،

~~چندان که ده ضرب در میان ایشان باطل شد. اما بار یازدهم، سید قحطبه درآمد و تیغی بر

~~سیر مدرک بن غیاث زد که سپر به دو نیمه شد و خود بشکافت، و سر به دو نیمه شد، و از

~~سر به حلق رسید و سینه بشکافت، و تیغ به ناف رسید، و از ناف تا به سر زهارگاه7 رسید،

~~و مدرک به دو پاره شد و از پای درگشت، و هر که آن زخم قحطبه را بدید، از جان خود

~~بترسید.

پس، قحطبه و آن غلامان او خود را بر آن مغربیان و زنگیان و تبریزیان زدند و آن حلقه را

~~در یک ساعت درهم بشکستند. امیر قحطبه9 هر که را می دید، تیغ را چنان می زد که با سلاح

~~به دو نیمه می شد.

پس، شیروانشاه، خرقان قیروانی را گفت: ای امیر، راست بدان ماند که سپاه ما را دست

~~بسته اند، و این اعرابی تمام سپاه ما را خواهد کشت!

پس، خرقان گفت: ای شاه، راست می گویی که چون فرزند او اسیر است، بی شک، همه

~~جنگ [63- الف، ج2] او را می باید کرد، اما شکسته دل است و هم اکنون، باید که او هم

~~هلاک شود! تا چند جولان کند؟ پیدا باشد که یک کس چند تواند کشت، چون او را قوت

~~نماند، یقین که او کشته خواهد شد! آنگه، سپاهش البته تفرقه شود و شما به مراد دل برسید!

شیرانشاه گفت: انشااکله تعالی.

ایشان درین سخن بودند که مردی مکتون نام پیش قحطبه آمد و شمشیر، چنان که1 یک

~~قطره آب در دست گرفته، و امیرالمؤمنین علی را، ms433 علیه السلام، بسیاری بد می گفت. پس،

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0420.jpg)

~~جنک سید فحطبه

~~قحطبه در قهر شد و بر دوید و گفت: ای لعین، بی واسطه چرا امیر کبیر را بد می گوبی؟

شمشیری بر دست او زد، چنان که دستش با تیغ بینداخت، و آنگه مکتون برگشت تا به

~~هزیمت رود، امیر قحطبه از پس سرش درآمد و تیغی دیگر زدش بر پس سر، چنان که یک

~~نیمهآ کدوی سرش بر زمین افتاد و آن ملعون در غلطید. سپاه مغرب همه از امیر قحطبه برمیدند

~~و میدان را خالی کردند.

قحطبه چون دید که پیادگان دشمن برگشتند، او نیز پیادگان خود را بازگردانید و خود

~~پای در پشت اسب درآورد، و غلامان او نیز سوار شدند. مبارزان حرب را آماده شدند و دیده

~~را برگماشتند تا که از صف سپاه بیرون آید و نام خود را بلند گرداند.

پس، از لشکر قیروان، امیر اندلس بیرون شد، بر اسب تازی نشسته و برگستوان روی به

~~روی افکنده، و برقعی زره اکنده بر سر وروی مرکب کشیده، و سوار جبهآ زره اکنده پوشیده،

~~و بر زبر آن جوشن زراندود گریبان و سر آستین به جواهر آراسته، و زبر آن خفتان فیروزه جبه

~~پوشیده، و حمایلی به زر در گردن افکنده، و خودی زمرد بر سر نهاده، و دستار قصب10 بر سر

~~خود بسته، و سپری در کتف و عمودی قلاده کرده در زیر ران، و نیزهآ بیست گزی در میان دو

~~گوش مرکب نهاده، بدین صفت در میدان درآمد، و اشتلم کرد و گفت: ای دوستان [63-

~~ب، ج2] آل مروان، مادر از شما تهی نشیناد! تا کی از شما این همه بی حمیتی و زبونی آید؟

~~درآیید تا ازین ابوترابیان دمار برآریم و جمع ایشان را تفرقه کنیم، و سرآن اعرابی را که امیر

~~ایشان است، ببریم و پسرش را نیز، که در دست ماست، بکشیم و ازینجا به ری رانیم و ms434

~~ابومسلم را، و هر که با وی یار است، بکشیم و بعضی در خام گاو11 کشیم و به دمشق، به درگاه

~~خلیفهآ ناحق بریم، و شراین ظالمان و مبتدعان12 از عالم محو گردانیم تا اهل اسلام از بلای

~~ایشان برهند و این رسم بد از جهان برانند، تا دیگر کسی نگوید که ابوتراب را ناسزا نباید

~~کرد! اکنون، یک مرد هم به تنگ من بیرون آیید تا دستلافی کنیم،13 و اینها را سهمی در دل

~~اندازیم. تا چند ایشان مردم ما را بکشند؟

پس، چون امیر اندلس این سخنان بگفت و این لافها بزد، مردم خودش به ریشش می

~~خندیدند و هیچ کس بیرون نمی رفت، از ضرب تیغ قحطیه. اما چون امیر اندلس این سخنان

~~بگفت، امیر قحطبه در غضب شد و گفت: کو دین داری که در میدان درآید و این لعین را از

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0421.jpg)

~~هرزه گویی بازدارد2

که ناگاه، از کنار صف سپاه مردی بیرون آمد محاسن سفیدی تا پیش ناف کشیده، و

~~پوستین سیاه پوشیده، و جرس بسیار بدان پوستین دوخته، چنان که آواز آن جرسها تا دورجای

~~می رفت، و جفت موزهآ نیشابوری در پای کرده، و دستار معه زر12 در گرد سر پیچیده، و دوال

~~سیاه پرجلاجل برمیان بسته، و سپر سیاه جرسها در وی آویخته، بر کتف افکنده و نیزهآ ستبر

~~در دست گرفته، بدین صفت در میان میدان آمد، و آهسته آهسته می رفت تا در برابر دارنوش

~~اندلس آمد و در میان میدان بنشست.

اما چون دارنوش او را بدید، قهقه بخندید، گفت: شاد باش ای حریف که نیک لایق تو

~~مدا

پس، گفت: ای پیرمرد مبارز، نیکو سلاحی داری، و اینها را در میدان از جهت شب بازی

~~آورده ای؟ چرا خود را فضیحت کرده ای؟ شرم نداری که چندین هزار مرد شیردل چشم نهاده

~~اند تا که15 شجاعت [64-الف، ج2] خود را عرض کنند و تو در میان ms435 رزمگاه به بازی

~~بیرون آمده و مسخرگی خواهی کردن؟ بازگرد و این دو- سه روزه عمر خود را به باد مده که

~~میدان نه جای مسخرگی است، و مردان را از کشتن تو ننگ باشد!

چون آن پیراین سخن از دارنوش بشنید، سر بجنبانید و بخندید، از جای خویشتن برجست

~~و سپر و نیزه را بجنبانید. آواز جرس و جلاجل در جهان افتاد. چون نزدیک دارنوش رسید،

~~از زمین برجست و غلغلهٔ‌ جرس در آن میدان پیچید، و اسب دارنوش رم کرد و سر از دست

~~دارنوش در کشید، و دستها برآورد و گنبد کرد14 و دارنوش را بر زمین زد، و مرکب روی به

~~صف سپاه خود نهاد.

پس، آن پیر بر سر دارنوش دوید و بر سینهآ دارنوش یک کندهآ زانو بزد که یک مشت

~~خون از حلق دارنوش بیرون افتاد، و کاردی از ساق موزه برآورد و به قوت بر حلق دارنوش زد

~~که سرش از تن جدا شد. بعد از آن، جمله سلاح ازو برکشید و به پیش لشکر قحطبه آورد و

~~بنهاد، و باز خود به میدان رفت.

اما چون آن پیر کاری از آن بکرد و دارنوش را بدان آسانی بکشت، پس، نعره ای زد و

~~مبارز خواست که، ازین جانب، سید قحطبه پرسید: این کیست که این چنین مبارزی را

~~بیفکند و بکشت2

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0422.jpg)

~~د کبه باه

جمله مردانی که در پیش او ایستاده بودند، گفتند: ما نمی دانیم و نمی شناسیم.

اما چون دارنوش کشته گردید، ضرغام قیروانی پشت دست خودرا به دندان بکند و

~~گفت: دریغ از دارنوش که امیر پنج هزار سوار بود و به دست گدایی کشته شد! باری بردست

~~مبارزی کشته گردیدی که از و حسابی بودی! اکنون، افسوس که بر دست این نوع مجهولی

~~مسخره کشته شدا

پس، گفت: یک مردی بیرون روید و این مسخرهآ پیر را به نزدیک من آرید تا از کین

~~دارنوش او ms436 را تیرباران کنم!

چون ضرغام17 این سخن بگفت، ضرغام را برادری بود لاغب نام، چون برادر را چنان

~~642-ب، ج2] پریشان دید، اسب بیرون جهانید و در میان میدان آمد، در برا بر آن پیر

~~بایستاد، و پیر را دید که نشسته بود و چشم در میدان نهاده تا که آید.

لاغب18 پیش او رسید و بانگ بر وی زد و گفت: ای گرسنه گدای ابوترابی پوستین

~~پوش، تو که باشی که با پادشاهان و امیران برابری کنی، که تا پیش تو آیند و از فلک ایشان

~~را چشم زخمی رسد و سبب تو باشی، هلاکشان کنی، و تو در عجب11 افتی و در خود دماغ:2

~~پیدا کنی! اکنون، باش که من ترا به زخم سیلی هلاک کنم! و هر چند که مرا از جنگ جمله

~~پردلان عالم عار آید، اما کشتن تو بر من سنت شد، بلکه واجب است که تو دوستدار ابوترابی،

~~و دیگر کسی را کشته ای که امیر پنج هزار سوار بود و سرور چندین کس بردست تو کشته

~~شده است.

پیر پوستین پوش هیچ جواب نداد، الآآن که چون یوز برجست و آن نیزهآ پرجرس را سوی

~~اسب لاغب درانداخت. و آن اسبی بود آملک21 و توسن و نوزین. پس، از آن بانگ جرسها

~~برمید و روی را برگردانید. و هر چند لاغب بکوشید که اسب را بازگرداند، مرکب طاقت

~~نداشت و روی به صف شیروانشاه نهاد. سپاه اسلام غوغا و عربده کردند و کوسها را

~~فروکوفتند.

اقا پیر پوستین پوش از پس پشت لاغب به تک خاست و نیزه را در پس قفای لاغب

~~بگذارد، چنان که سنان از پیش گذاره شد. و آن اسب لگد می انداخت و پای لاغب در

~~رکاب بند شد تا همه عضولاغب پاره پاره گردید.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0423.jpg)

اسلامیان تکبیر گفتند و ضرغام و شیروانشاه عظیم غمگین شدند و گفتند که: غبن22 و

~~غدر فلک را نگریدی که عاجز ms437 و بینوایی دو امیر ما را رایگان به دست اجل بازداده و از پای

~~درانداخته2 و این حال پیش که توان گفت؟

پس، مبارزی دیگر بیرون آمد و بر اسب دو هیکل سوار، و برگستوان کرکی در روی

~~کشیده. اما چون به میدان رسید، کمان را از بازو بر [65 - الف، ج2] آورد و یک چوبه تیر

~~خدنگ بر او پیوست، و به سوی پیر جهان خورده23 گشاد داد. پیر آن تیر را به سپر بگرفت و

~~آنگاه، آن سپر پر جرس را از دست بینداخت و بزد بر روی مرکب او. اسب از جای بخاست

~~و سوار را درانداخت. [آن سوار] بر زمین افتاد، پیر بدوید و نیزه در حلقش زد و بر زمینش

~~دوخت.

پس، همه لشکر اسلام غریو برآوردند و درود گفتند بر روان مهتر پیغمبران، یعنی محمد

~~مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، و برشاه مردان علی، علیه السلام، چنان که زلزلهآ آن لشکر

~~در آسمان رسید.

پس، شیروانشاه را بیم بود که زهره اش بطرقد، بر بخت خود لعنت کرد و ابومسلم را ثنا

~~گفت، و از غصه دشنام هم داد و گفت: این بلا ازو به ما راه یافت و اگرنه، عرب را با ما چه

~~کار بود، و قحطبه را با ما چه کینه بود؟ دریغا که چندین نامدار بر دست این بازیگر گدای

~~گرسنه کشته شدند، و هنوز چه بازیها خواهد نمود!

ضرغام گفت: سوار به حرب او نباید فرستاد که اسب از آواز جرس او نمی ایستد. پس،

~~مردی پیاده باید که این را بگیرد و به نزدیک ما آورد که تا ما کین کشتگان خویش ازو

~~بکشیم!

ایک مردی در خیل ضرغام بود که نامش مرجان زنگی بود، و در همه ولایت زنگبار یک

~~مرد با زور و هیکل او نبود، و به قوت گردن گاو برتافتی و خود آهن و فولاد را به مشت

~~بشکستی، و همه جنگ او ms438 سنگ بودی، و هیچ اسبی تنهآ پلید او را نکشیدی، و به حربه هم

~~جنگ کردی و حربه ای داشت، سی من بود، و به یک زخم پیل را به دو نیمه کردی.

اما چون مرجان زنگی بدید که ضرغام و شیروانشاه دلتنگی می کردند و رویشان چون

~~زعفران زرد شده، پس، زنگی حربه بکشید و چون فیل به میدان رفت.

اما قحطبه روی به امیر سیستان کرد و گفت: دل من از برای این پیر پوستین پوش می

~~سوزد، چرا که این پیاده که در میدان آمد، از جنس آن دیگران نیست. نباید که آن پیر را

~~هلاک کند و داغ حرب او بر دل ما بماند!

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0424.jpg)

باد یلدای سمرقندی چون این سخن از قحطبه [65 ب، ج2] بشنید، در حال، از مرکب

~~پیاده شد و زره بیرون کرد و کارد کشیده، به میدان آمد. اما پیر پرسید که: ای شیرمرد، به چه

~~کار آمده ای؟

باد یلدا گفت: ای پیر، تو مانده شده باشی و حرب خوب کرده ای. اکنون، بازگرد تا من

~~نیز تنی چند ازین خارجیان به دوزخ فرستم!

پیر در خشم شد و سر بجنبانید «و لاحول» می گفت. باد یلدا گفت: ای عیار زمانه، به

~~روان حسین علی، علیه الستلام، که حرب این زنگی را به من گذار و از وی دور شو که چون من

~~کار او کفایت کنم، با دیگران تو دانی!

پیر چون سوگند بشنید، پاره ای پس تر شد و از دور بنشست و نظاره می کرد. باد یلدا

~~پیش رفت و برابر مرجان، از برای بردن جان، حمله کرد. مرجان زنگی گفت: اول، یک سؤال

~~دارم، جواب من بگوی تا بعد از آن حرب کنیم.

باد یلدا گفت: چه سؤال داری؟

مرجان گفت: این پیر پوستین پوش چرا از دور نشست، و تو چرا آمدی؟

باد یلدا دشنام داد، هم زنگی را، و هم شیروانشاه را، و ms439 هم مروان را، و هم یزید سگ را.

~~زنگی چون آن بشنید، خشم آلود شد و حربه برآورد و بر باد یلدا راند. باد یلدا به تک خاست

~~و از پیش حربهآ او بجست. پس، زنگی استخوان گران داشت و گفت: کجا می جهی؟

باد یلداگفت: من نمی جهم، ترا می آزمایم که از پی من دلیر می آیی یا نه!

زنگی در قهر شد و از پی باد یلدا دو- سه گامی بجست، و مردی سنگین بود، بدو نرسید.

~~باد یلدا از طرف دیگر درآمد و باز دشنامش داد. باز زنگی برو حمله کرد و چون نزدیک او

~~رسید، باد یلدا به تک خاست و از پیش زنگی بدوید. مرجان گفت «این نوبت تا او را ناچیز

~~نکنم، باز نگردم.»

مرجان پاره ای از عقب باد یلدا بدوید، مانده شد و حیران برجای بماند. باد یلدا بدانست

~~که زنگی مانده شده است، از جانب چپش درآمد چون باد صرصر، و به قوت کاردی بر

~~پهلویش زد که تا گرده گاهش بر درید، چنان که آلت شکمش بیرون ریخت.

خروش از سپاه سید برآمد و همه به یکبار تکبیر گفتند. چون [66- الف، ج2] مرجان

~~زنگی کشته شد، پیر پوستین پوش پیشتر آمد و باد یلدا را به دست اشارت کرد که به سوی

~~صف بازگرد. باد یلدا، در حال، از میدان بازگشت و پیر بر جای حربگاه بایستاد.

اما شیروانشاه و ضرغام چنان تیره شدند که هیچ عقل در ایشان نماند. شیروانشاه گفت:

~~ای شیرمردان، سواری هزاری بیرون روید و آن پیر مجهول را در میان گیرید و به نزدیک من

~~آریدا

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0425.jpg)

در حال، هزار سوار بیرون تاختند. اما امیر عرب دید که آن سواران در میدان آمدند،

~~گفت: ای عیاران دین، و ای دوستان آل یاسین، هم اکنون آن پیر پاکیزه دین را هلاک خواهند

~~کرد، دریابید او را!

پس، زرباد تبریزی آن گرزگران سنگ را بر گردن ms440 نهاد و پیش از همه به میدان تاخت بر

~~آن مثال که کوه از آهن در حرکت آید، و از عقب او، شاه غور حمله کرد با دو هزار سوار. ازین

~~طرف خوارج هم مدد آمدن گرفت و از مؤمنان هم بدان صورت تا دو لشکر چون آب و روغن

~~درهم شدند، و گرد و نعرهآ عالم بالا گرفت که ناگاه، در میان آن غلغله و کارزار، ضرغام به

~~زرباد بازخورد و یکدیگر را بدیدند.

اما زرباد چون رستم دستان به زخم عمود گران سنگ از کشته پشته کرده بود، بانگ بر

~~ضرغام زد و گفت: ای زندیق مروان دوست، پیش آی تا ترا پیش یزید فرستم!

پس، ضرغام گفت: زندیق تویی که بر مروان عاصی شده ای، و با شیروانشاه طاغی22 و

~~یاغی شده ای! اکنون، بیا که نیکت یافتم، چرا که نان و نمک را حرمت ندانستی!

زرباد چون آن جواب شنید، خشم آلود شد و عمود بر ضرغام فرود آورد. ضرغام سر

~~بدزدید، برگردن اسبش آمد که گردن اسب بشکست و ضرغام درافتاد، و چهار هزار سوار بر

~~ازرباد حمله کردند و او را مشغول داشتند تا ضرغام برخاست، کوفته شده، و در میان سواران

~~خود نهان گردید.

اما امیر سیستان و شاه غور و سپاه عرب، خاصه [66-ب، ج2] قحطبهآ شیبانی چندان

~~خوارج را بکشتند که زمین از خون سیر شد، و اجل از بردن جان مانده گشت، و از هر دو سپاه

~~مرد بسیار بر زمین افتاد.

اما قحطبه و دیگر سواران سران سپاه هر چند در معرکه گاه نگاه کردند، آن پیر پوستین

~~پوش را ندیدند و همه از برای او دل نگران شدند، و حرب می کردند تا آنگاهی که مشک

~~بر کافور چیره شد، و کافور چون مشک تیره شد. در آن وقت، هر دو لشکر از یکدیگر جدا

~~شدند و بسیاری از هر دو گروه کشته شده بودند، و خسته را ms441 عدد پیدا نبود.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0426.jpg)

~~اهدن ستی و عمیاران به اردوی شیروانشاه برای خلاصی حمید

اما چون هر دو گروه به بنگاه خود رفتند، شیروانشاه دلتنگ شد و چون روباهی به سرا

~~پرده درآمد که ضرغام نیز دررسید، و هر دو پرغم بنشستند که چندان مرد از مغرب و آذربایجان

~~کشته شده بودند که از حساب بیرون بود. به حدیث آن روز مشغول شدند که حاجب خاص

~~درآمد و گفت: پیکی رسیده است و بار می خواهد.

پس، شیروانشاه بفرمود تا درآرند. چون پیک درآمد، زمین بوسه کرد و چون سر برآورد،

~~گفت: امیر عراق، طاهر خزیمه تحیت گفته1 است و بسیاری پرسیده، و خادم برادرش و طرید

~~پسرش از مذهب مروان برگشته اند و این مذهب که ابومسلم آورده است، قبول کرده اند و

~~مروانیان را می خوانند،2 و مضراب خوارزمی لشکری گران آورده است و پیوسته با امیر عراق

~~حرب می کند، امیر عراق از جهت پسر و برادر، که هر دو بر ابومسلمیان یار شده اند، عظیم

~~دل مشغول دارد، و اکنون مادر طرید را به زینهاری شما فرستاده است که از مکر ابوترا بیان

~~ایمن نیست و می ترسد که مگر چشم زخم رسد که سپاه ابومسلم جمله عراق را گرفته اند.

پس، شیروانشاه گفت: حرم امیر عراق به خانهآ خویش آمده است و هر خدمتی که از دست

~~برآید، به جان ایستاده ایم، و تقصیر نخواهم کرد. اکنون، در کجا گذاشته ای حرمسرای امیر

~~را که عالم پر آشوب است از دست3 این ابوترابیان؟

یکی گفت: ای شاه، بنهآ گران [67- الف، ج2] همراه نیست، همین مادر طرید است با

~~دو خادم و بیست مرد خدمتکار.

پس، شیروانشاه خالی خاص2 خود را با پانصد سوار نامزد کرد که خالی حرم امیر عراق را

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0427.jpg)

~~پیشباز روند و او را به اعزاز تمام بیارند، پیش از آن که این اعرابی را خبر شود، و نباید که ms442

~~حرکتی کند، ما در روی امیر عراق شرمنده شویم!

پس، در حال، حاجب را روان کرد با آن پیک، و آن پیک راهبری می کرد. اما چون

~~فرسنگی از راه برفتند، در آن شب، مرقدی9 پیدا آمد بر دو استر نهاده، و خطلهآ سیاه در آن

~~مرقد کشیده، و کمری از زر سرخ در گرد محفهآ در کشیده، و ترنجی زرین بر سر آن محفه

~~نهاده، و دو خادم، هر دو سلاح پوش، در پیش آن محفه می رفتند، و بیست نفر سرهنگ

~~باختیار با سلاح همه بر مرکبان برگستوان افکنده و گرد بر گرد محفه گرفته، می رفتند.

اما چون حاجب شیروانشاه مرقد را بدید، از دور پیاده شد و سر بر زمین نهاد. پس،

~~خادمان همه پیاده شدند که در گرد محفه بودند. پس، گفتند که: ملکهآ عراق سلام می رساند

~~ومی پرسد.

آنگاه، بازوی حاجب [را] گرفتند تا سوار شد و خادمان هم سوار شدند، و یک پاس از

~~شب گذشته بود که به لشکرگاه آذربایجان رسیدند.

پس، شیروانشاه از جهت آن محفه سراپرده و خرگاهی، و مطبخ بفرستاد تا بر یک طرف

~~لشکرگاه بزدند، و شیروانشاه با ضرغام قیروانی و با همه بزرگان مغرب و ولایت شیروان به

~~استقبال رفتند. وجنیبتان با ساخت مرصع از زر، و عجایبهای دیگر پیش بردند تا چون محفه

~~برسد، آنها را پیشکش کنند.

پس، شیروانشاه چون برسید و محفه را بدید، همه سران سپاه پیاده شدند و خادمان که

~~همراه محفه بودند، فرود آمدند و بر پیش محفه دویدند، و چیزی بگفتند. آنگاه، بازگشتند

~~و به پیش شیروانشاه آمدند، و زمین بوسه دادند و گفتند: ملکهآ عراق امیر ملک آذربایجان

~~را [67-ب، ج2] سلام و تحیت می رساند که زحمت آورده ایم به جای ضرورت، اما چون

~~برادرت، طاهر خزیمه، که در کرم تو اعتماد تمام داشت و یقین خود در حق تو صادق داشت

~~که ما را به نزد ms443 تو فرستاد از آن که تو بزرگی و نیکو سیرت، چنان که عادت ملوکان عالم

~~باشد، به جای آوردی و ما را به استقبال بزرگی داشتی کردی، و ترا غریب نوازی عادت شده

~~است. اگر عمر امان دهد، عذر خواسته شودا

~~آنگاه، شیروانشاه سوار شد و به سراپردهآ خویش آمد، و حاجب با خادمان، پیش پیش

~~محفه می رفتند تا بدان جانب که از جهت ایشان سرا پرده زده بودند. چون محفه پیش سرا پرده

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0428.jpg)

~~آمدن سی و عیاران ...

~~رسید، خادم از حاجب2 عذر خواست که: تو به عافیت بازگرد که ملکه از محفه بیرون می آید.

حاجب شیروانشاه خدمت کرد و بازگشت. اما استران با محفه همچنان در سراپرده بردند

~~تا آن کس که در محفه بود، بیرون آمد و به خرگاه درآمد.

در ساعت، شیروانشاه شمع معنبر9 فرستاد و طبقهای همه زرین، و طشت و آفتابهآ زرین و

~~بیست کوزهآ زرین پراز شربت به کاسه های چینی. چون خادمان آنها را برساندند، خادمی از

~~آن ملکه بیرون آمد و آن یراقها را به اندرون بردند، و بازآمدند و گفتند: ملکهآ عراق عذر

~~می گوید که از برای خود چیزی نیاورده ام و جریده آمده ام.1 چون خزینه و جام خانه10آ ما

~~درین چند روز برسد، تشریف شما خادمان شیروانشاه، چنان که سزای شما باشد، بدهم!

حاجب شیروانشاه سر بر زمین نهاد و بازگشت، و آن چه شنیده بود، شیروانشاه را خبر

~~کرد.

اما خداوند حدیث چنین روایت کند که آن محفه نه زن طاهر بود، در آن محفه ستی

~~تکلباز بود، و از آن خادمان، یکی ابونصر شبرو، و یکی حید علیابادی بود، و دیگری محشان

~~نوقجی بود، و طاهر زاغ پا ویاران ایشان.

پس، چون شربت آن دو خادم پیش ستی نهادند، و آن اساسه های زرین و چینی، بی بی ستی

~~گفت: هیچ مگویید که ریو ما درگرفت، و الله تعالی خواست که [68-الف، ms444 ج2] ما را

~~نشناختند. باشد که کار ما تمام شود و حمید قحطبه را به دست آریم.

پس، ایشان را درینجا نگهدار، چون بدانجا رسیم، شرح آن بگویم که چون حمید را

~~خلاص خواهند کرد.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0429.jpg)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0430.jpg)

حکایت ضرغام قیروانی و تمود شتروبان

~~اما آمدیم به قصهآ امیر قحطبه که چون به سراپردهآ خویش آمد و طهارت کرد، و نماز

~~بگزارد، بزرگان حاضر شدند و خوانسالاران خوانها بنهادند، و امیران دست به طعام بردند،

~~و در خوردن، حدیث حرب آن روز می کردند.

پس، امیر قحطبه گفت: آن پیر که از کنارهآ صف آمد و آن سه خارجی را بکشت، ندانستیم

~~به کجا رفت، و که بود!

بزرگان گفتند: ما همه ندانستیم که او از خیل که بود! اما خارجیان را خوب بازی می داد،

~~و امیر اندلس را که پادشاه یک نیم مغرب بود، بدان آسانی کشت که هیچ سگ را بدان

~~طریق نکشند، و چند کس دیگر از آن بانگ جرسها بکشت و داغی دردناک بر دل شیروانشاه

~~هاد!

پس، قحطبه گفت: بزرگان را عمر باد که آن چنان مرد را خوار ندانند که در خور کوس و

~~علم است. او را باید طلبید که تشریف ملک و ولایت بدهیم.

بزرگانی که حاضر بودند، گفتند: صواب این است که امیر عرب می گوید، اما چه دانیم

~~که او را مأوا کجاست!

پس، جمله سپه سالاران و امرایی که حاضر بودند، هیچ کس او را نمی شناخت که او از

~~خیل کیست، و از کجاست، و پیش که می باشد. پس، قحطبه دست از طعام باز کشید و

~~گفت: او را البته پیدا باید کرد و اگرنه، من طعام نمی خورم.

پس، سلاسل جریده بر دست چپ قحطبه، در پهلوی خواجه محمد طاهر خجندی نشسته

~~بود، چون دید که سید دلتنگ شد و دست از طعام خوردن بازداشت، برخاست و پیش قحطبه

~~رفت و سر در گوش ms445 امیر عرب نهاد و گفت: امیر را دل نگران نباید بود که آن پیر جنگ

~~بنده زاده زبیده بود که بدان طلسم در میان میدان آمده بود.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0431.jpg)

امیر قحطبه انگشت به دندان گرفت و سر می جنبانید، تا دیری کلمهآ «سبحان الله»

~~(68-ب، ج2] می گفت. پس، آنگاه گفت: رحمت بر مردی باد که از پشت او شخصی

~~چنین حاصل آید که بر دوستی اولاد پیغمبر چنین کارها کند، که جهان را بر دشمنان ایشان

~~تیره گرداند.

پس، سران سپاه باز گفتند: هزار آفرین!

و آنگه طعام را بنوشیدند و سفره را برچیدند. امیر قحطبه گفت: ای دوستان، آن نیز

~~فرزند عزیز ما بوده است که بدان طلسم حرب کرد.

بزرگان را عجب آمد و همه به یک زبان شدند و بدانستند که سلاسل چه گفت، بر

~~سلاسل و بر فرزندانش تحسین ها کردند. اما امیر قحطبه یک کس را خلعت داد و فرستاد به

~~نزدیک زبیده، و به ولایت هم وعده داد و گفت: ما را همچون که دل خوش کردی در مصاف،

~~فردای، روز قیامت در آن مصاف خوش دل گردی.

اما شیروانشاه شمع و شربت از برای ستی به سراپرده فرستاد و خود با ضرغام قیروانی

~~بنشست و تدبیر کرد که: کار حرب به چه روی به سر بریم، و این زمان زن امیر عراق را به کجا

~~فرستیم تا ایمن باشد2

ضرغام گفت: ای امیر، امروز از دست زربادشاه از آن جهان بازآمدم، و در همه عمر من

~~مرد مثل زرباد ندیدم، و یک کسی دیگر دیده ام که کم از زرباد نیست.

شیروانشاه گفت: آن کس که کم از زرباد نیست، در کجاست؟ او را توان آوردن که با

~~زرباد جنگ دراندازند،1 باشد که یکی کم شود، و اگر زرباد و آن کس که تو می گویی، با هم

~~ایار شوند و مذهب ابرتواب گیرند، همچون که زرباد گرفت، پس، همهآ عالم ازمروانیان ms446 پاک

~~کنند و یکی از مروانیان زنده نگذارند!

ضرغام گفت: حالیا، صفت آن شخص را بشنوید تا آن زمان که او را ببینید.

ضرغام گفت: ای شاه، در آن وقت که من پانزده ساله بودم - و شخص من چنان قوی بود

~~که هیچ مرکبی مرا نکشیدی و پیاده رفتن بر من سخت بود- پدر من قلعه ای داشت اندر

~~بیابان قیروان و اندلس، و آن بیابانی است چهار صد فرسنگ بر یک گوشه در، و آن بیابان

~~بریک کنارش [69- الف، ج2] دریایی است بزرگ، و پدرم در آنجا قلعه ای راست کرده

~~است و پیوسته دویست فرسنگ از جهت راه زدن برفتی و مالهای مردمان را بستدی، و مالهای

~~بسیار در آن قلعه جمع کردی.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0432.jpg)

~~حکایت ضرغام قیروانی..

اما چون پدرم بمرد، من پانزده ساله بودم و در آن قلعه من می بودم و مادرم، و از پدرم دو

~~اسب تازی مانده بود؛ و من چنان گران شخص بودم که هر دو تا اسب مرا یک فرسنگ

~~نکشیدی، و من نیک مرتوبی2 بودم که قوت من از آن بود که پدرم کاروانی را که بزدی و

~~بارها را که بر در قلعه آوردی، من آن بارها را به پشت بالا بردمی، که هیچ چاروا، نه گاو و نه

~~شتر، آن بارها را به بالای قلعه نتوانست برد؛ و علفه3آ ما از آن بیابان همه از راه زدن بود و ما

~~را روزگار بدان طریق می گذشت.

پس، چون مدتی شد و پدر از سر برفت و ما را علفه نماند، مادرم دلتنگ شد و مرا گفت

~~که «دوست و جان مادر، درین حصار ما را مال بسیار است، اما گرسنه زر و مروارید نتوان

~~خورد. اکنون، تو مردی و هیچ علفه نمانده است، و هرچه پدرت آورده بود از خوردنی، خورده

~~شد وهیچ نماند.»

من از سخن مادر در فکر فرورفتم که اسب مرا نمی توانست کشید، و من ms447 پیاده نمی توانستم

~~رفت. پس، به ناچار، از قلعه فرود آمدم و پاره ای راه پیاده رفتم. چون نمی توانستم رفت،

~~بازگشتم و مادرم را گفتم که «پیاده نمی توانم رفت، چه تدبیر کنم؟»

پدرم را غلامی بود که پیوسته در آن بیابان جاسوسی کردی و هر کجا کاروانی را که

~~بدیدی، پدرم را خبر کردی؛ و اگر کاروانی دو هزار مرد بودی، پدرم ازیشان باک نداشتی و

~~جمله را به زخم تیغ بزدی و مال و اسباب و علوفه همه را به حصار آوردی. پس، در آن روز که

~~من چنان دلتنگ بودم، آن غلام جاسوس برسید و گفت «کاروانی ازینجا می رود و در آن

~~کاروان بغیر از خوردنی چیزی دیگر نیست.»

مادرم چون این سخن را بشنید، گفت «ما را همه چیز هست، اما خوردنی [69-ب، ج2]

~~نیست. اکنون، بباید رفت، باشد که آن خوردنیها را به دست آورید، که ما درین حصار از بی

~~برگی هلاک می شویم.»

من گفتم که «ای مادر، بیا تا ازین قلعه به در رویم، که درینجا بودن ما رنج می بینم.»

مادرم گفت که «ای پسر، این چه حدیث باشد، که پدرت دویست فرسنگ راه برفتی و

~~مال و خوردنی به دست آوردی، و بدینجا روزگار گذرانیدی. اکنون، آوازهآ او به راه زدن در

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0433.jpg)

~~همه مغرب زمین، و دیگر جایها، رفته است و همه کس ما را ازین مهم دشمن اند. ماکی

~~توانیم در میان خلق بودن به سبب آن خونها که او ریخته است، و آن مالها که آورده است؟

~~چون ازین قلعه بیرون رویم، مردم از حال ما خبر یابند. بعد از آن، ما را بگیرند و همه مالها

~~را از ما بستانند و ما را بکشند؛ و ازین جهت بر سر ما نمی آیند که این بیابان آب ندارد و

~~هیچ کس به سبب این قصد ما نمی کنند. پس، صواب آن است که تو ms448 بروی و آن کاروان را

~~که این غلام می گوید، بزنی و آن علوفه ها که در بار ایشان است، بیاری که قوت تو بیش از

~~قوت پدرت هست.»

من گفتم که «چه کنم، پیاده نمی توانم رفت و هیچ اسب مرا نمی تواند کشید، و ازینجا تا

~~آنجا که این قافله هست، به این نشان که غلام می دهد، پنجاه فرسنگ راه است، من چه

~~حیلت کنم4»

مادرم گفت که «ای پسر، اگر تو نروی، هم تو و هم ما از گرسنگی هلاک شویم. پس، هر

~~چه باشد، صواب آن است که گاه پیاده، گاه سواره، بروی و این غلام پدرت البته، ترا رهبری

~~کند، و علفه به دست آری!»

پس، به ناچار برخاستم و کمان در بازو افکندم و با مادر خود گفتم که «من درین راه

~~خواهم مرد.»

پس، چاره ای ندیدم و اندک برخاستم و لاحول می گفتم. مادرم از روی قهر گفت «اگرتو

~~نروی، ما درین قلعه از بی آزوقگی همه خواهیم مرد.»

پس، چاره ای ندیدم، اندک طعامی و شراب برگرفتم و غلام پدرم سوار شد. من او را و

~~دو اسب دیگر در پیش کردم و روی در بیابان بی پایان نهادم، و غلام آن روز هفت فرسنگ

~~زمین [70- الف، ج2] مرا پیاده ببرد، فاما عظیم رنجی به من رسید. چون غلام رنج مرا

~~بدید، مرا گفت که «ازینجا بر دو روزه راه، مردی است که اشتران بسیار دارد و ده شتر بر در

~~خانه اش بسته است، چنان که فیلهای مست. اگر یکی از آن به تو دهد، مرکب تو آن شاید

~~بود، و تو بی زحمتی راه توانی رفت و اگرنه، درین بیابان هلاک شوی. اما یک چیزی دیگر

~~هست که خداوند شتران مردی است که پدر تو بدان شجاعت که بود، که خود را برده هزار

~~مرد می زد و از هیچ کس غم نداشت، چند بار با این شتردار ms449 بکوشید، بر وی ظفر نیافت و

~~پدرت بر دست وی عاجز شد و ازو زنهار خواست، و دیگر گرد او نگشت.»

چون از غلام این سخن را شنیدم، در خشم شدم و خواستم که غلام را بکشم، گفتم که «مرا

~~فرض شد که بروم اول و آن مرد را بکشم و کینهآ پدرم را از و بازخواهم، و شتران او را هم به

~~دست آورم تا از جور پیاده رفتن بازرهم.»

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0434.jpg)

~~حیت ضرغام قیروافیء.

~~پس، پنج روز در آن بیابان، بکام و ناکام، برفتیم و در محل رفتن کاروانی را بزدم و اهل

~~کاروان را آن چه بود، بستدم و زیاده از دویست مرد بکشتم، و دویست شتراز علوفه به دست

~~آوردم. بازگشتم و به قلعه بردم. مادرم از من خشنود شد. آنگاه، روزی چند برآسودم.

بعد از آن، خیال آن مرد، که غلام صفتش کرده بود، در سرم افتاد. آن غلام را در پیش

~~کردم و به سوی آن مرد رفتم که ده شتر داشت. چون بدان موضع برسیدم، خرپشته ای1 سه-

~~چهاری دیدم که زده بودند، و گاو و گوسفند و شتر بسیار می چرید، و چشمهآ آبی بزرگ

~~دیدم. آن مرد چون مرا بدید، برخاست و مرا گفت «پندارم که تو فرزند آن مردی که من او

~~را به جان بارها زنهار داده ام و آزرده کرده ام.»

چون این سخن ازو شنیدم، جهان روشن بر من چون شب تار گشت و از خشم ندانستم که

~~چه گویم، وچه کنم. من در جواب گفتم که دای سگ، تو که باشی که ذکر پدر من دردهان تو

~~گردد و گنجد4»

پس، زن [770 حب، ج2] آن مرد چون سخن من بشنید، گفت «ای کودک اندک عمر،

~~بسیار نادانی مکن که پدرت با ما سودی نکرد و تو هم نکنی، و قدر حال خود بدان و تندی

~~مکن. اگرچه اکنون جان به دست توست، جان خود را به ms450 باد مده، و آتش خشم از سر بیرون

~~کن! چه حاجت داری، از ما بخواه تا روا کنیم؟»

من بیندیشیدم که اینها از ما بترسیدند و کار به مراد من خواهد بود. پس، گفتم «ای

~~مادر، حاجت بزرگ دارم.»

گفتند «اول طعام بخور و آنگاه حاجتت را بازگوی!»

پس، دختر ماهروی را گفتند تا برفت و، در حال، سه گوسفند بریان کرد و بیاورد. من

~~دست به طعام بردم و یک گوسفند را بخوردم، و دو تای دیگر، آن عورت با شوهرش و کسانی

~~که حاضر بودند، بخوردند. آن دختر برفت و تمرهندی و خرما بیاورد وزن و شوهر بخوردند.

~~و آنگاه به من دادند، من هم بخوردم، چندان که بر من اثر کرد و قوت برنایی در من پیچید،

~~و آتش عشق آن دختر در دل من شعله زد و از آن آتش جگرم آب شد، و از دیده دویدن

~~گرفت. هر ساعت در آن دختر نگاه می کردم و زار زار می گریستم، و به زبان حال می گفتم از

~~سوز دیبده.

اما چون من بسیاری در آن دختر می دیدم، دختر بدانست که مرا با او دل بازی افتاده

~~است. او نیز بر من نظر کردن گرفت تا تمام دل من صید او شد. مادرش دید که من در دختر

~~او نظر می کنم، بانگ بر من زد و گفت «ای بی خرد، چرا چشم خود با خود نمی داری، و ادب

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0435.jpg)

~~دیده چرا به کار نبندی؟ اما چه سود دارد که مهمان مایی. اما تو مردم دیده را بپوش و خیره

~~نظر مکن! و اکنون چه حاجت داری، بخواه پیش از آن که خون تو بی خرد بباید ریخت!» پس،

~~من برآشفتم و گفتم «ای عورت، من با تو بحثی ندارم، با شوهر تو سخن دارم.»

پس، زن گفت «هرچه گویی، او هم جواب تو گوید و هر حاجت که داری، بگو تا مهیا ms451

~~کنند، اگر به صلاح گویی!»

من گفتم که «ای زن، سخت بلند می پری! بترس که پرت ناگه نسوزد، و من هیچ حاجت

~~از تونمی خواهم.» [71- الف، ج2]

زن شوی را گفت «ای مردم سخن این کودک در گوش مگیر که مستی جمال و مستی

~~جوانی ومستی خمر دارد!»

آن مرد چون این سخن بشنید، عمود آهنینی در آنجا بود، و به وزن صد من، در حال، آن

~~عمود را در سرزا نو در آورد و همچنان که خیار تازه را بشکند، به آن آسانی، آن عمود را به دو

~~پاره کرد و پیش من انداخت و گفت «قوت من چنین است، اکنون، چه حاجت داری، بگوی!»

گفتم «یکی آن است که مرا هیچ ستوری نمی کشد، ازین جنیبتها که تو داری، یکی را به

~~من ده، و یکی دیگر آن که دختر خود را به من ده!»

چون این سخن بگفتم، صخره در قهر شد و نعره بر من زد، و شمشیر را برداشت و بر من

~~دوید. من سپری داشتم، از پیش او راست شدم و برخاستم. او آن شمشیر را بر درختی زد

~~سطبر و بسی عظیم، و به درازی پنجاه گز بود، بزد و آن درخت را از پای درآورد. من از بیم

~~جان تیغ درر بودم و آهنگ او کردم، و به ضرب تیغ بسیاری با هم بکوشیدیم. مراد نیافتم و من

~~در دست او عاجز گشته بودم، و تا نماز شام با هم آویخته بودیم تا یک بار خود را از دست او

~~خلاص کردم و بجستم، و کمانی تخشی9 افتاده بود، برگرفتم و تیری درو پیوستم، و در آن

~~تاریکی بینداختم، و بر چشم صخره رسید و از قفای سرش گذاره کرد. صخره آهی زد و گفت

~~که «غدار ناحق شناس1»

من تیری دیگر بر سینه اش زدم که از پشتش گذاره گشت. زن صخره چون شوی خود را

~~کشته دید، عمود شوی ms452 را برگرفت و قصد من کرد و گفت که «مادر از تو تنها نشیناد که حق

~~نمک پدر فرزندان من این بود که به جای آوردی؟»

پس، من تیری دیگر گشاد دادم و بر دهان آن زن زدم که از قفایش گذاره کرد. پس، زن

~~و شوی هر دو جان کندند. من قصد آن کود کان خرد کردم. دختر صخره گفت «این کودکان

~~چه گناه دارند ای جفاکار، [71-ب، ج2] که اینها گل ناشکفته اند! چرا ایشان را می آزاری؟»

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0436.jpg)

~~حکایت ضرغام فیروانی

من دست ازیشان بداشتم و غلامان و کنیزکان از من امان خواستند. همه را زینهار دادم و

~~دیگر روز، غلام را بفرستادم و مادرم را و مال آن قلعه را جمله بدان موضع آوردم، و آن دختر

~~را بخواستم و آن ده شتررا صاحبی کردم.9 غرض ازین حکایت آن بود که یکی آن مرد را دیدم

~~بی نظیر، و یکی این زرباد را.

پس، شیروانشاه آهی از جگر برکشید و گفت: ای پهلوان، تو کجا دیده ای مردانگی زرباد

~~را؟ درین که با من بی وفایی کرد و از مذهب راست برگشت، و در مذهب ابوتراب پیوست،

~~و ابوترابیان را دل از و قوی گشت. و اگر او نزدیک ما بودی، مرا از همه سپاه ابومسلم باک

~~تبودی!

او درین سخن بود که یکی از خادمان بیامد و گفت: ملکهآ عراق می گوید که «فرزند من،

~~طرید، به دست سپاه خوارزمیان اسیر است و می گویند که مذهب ابوتراب را قبول کرده

~~است. اکنون، بسر قحطبه به دست شما افتاده است، او را محکم نگه باید داشت تا پسر من

~~بازآید!»

چون شیروانشاه آن سخن را بشنید، گفت: بندگی مرا عرضه دار در پیش آن ملکه که اگر

~~می خواهی،7 پسر قحطبه را به دست تو بسپارم تا آنگاه که پسر شما را بازفرستد؛ و البته،

~~قحطبه به جهت پسرخود خواهد فرستاد پیش مضراب تا ms453 پسر شما را بازآرند. باید که شما دل

~~نگران نباشید!

خادم بازگشت.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0437.jpg)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0438.jpg)

أشوب درانداغتن عیاران در لشکرگاه شیروانشاه

اقا این حال چنان بود که پیوسته جمازه در راه بودی از قحطبه به امیر صاحب الدعوة، و

~~نامه رفتی و، از آن جانب، نامه را جواب آمدی. پس، امیر ابومسلم خبر آمدن شیروانشاه

~~بشنید که با لشکر گران عزم جنگ قحطبه دارد. پس، گفت که: به مدد امیر قحطبه که را

~~فرستیم که از شیروانشاه لشکر بر سر او می آید2

ابونصر شبرو گفت: امیر در کامکاری و بختیاری و شهریاری جاوید باد، اگر بنده را

~~اجازت دهد، با حید و محشان و ابوطاهر زاغ پا و ستی تکلباز برویم و آب سیاه1 به مکر و

~~حیله بر لشکر [72- الف، ج2] شیروانشاه زنیم، و دل امیر عرب را از کار آن سپاه فارغ

~~گردانیم!

امیر ابومسلم خوشدل شد. آنگاه، ستی درآمد و گفت: یا امیر، ما را یک محقه باید،

~~بفرمای تا بیارند و دو خادم، و غلامی چند از هر کارخانه،2 که این بار به حیله و نوعی دیگر

~~خواهیم رفت تا سپاه شیروانشاه را زیر و زبر کنیم، که سپاه تبریز هنوز هیچ مردان شبرو و حیله

~~گر ندیده اند و غافل اند از ما. پس، هر چه خواهیم، با ایشان توانیم کرد.

پس، امیر بفرمود تا آن چه ستی و یاران او خواستند، مهیا کردند. پس، ایشان از راه

~~بیابان، چنان که هیچ کس آگاه نشد، به قزوین آمدند و بدان مکر و حیله که گفتیم، خود را در

~~لشکر شیروانشاه افکندند، و چنان حیلتی برآوردند.

اما از آن جانب، شیروانشاه زرق ایشان بخرید و ندانست که چه کسان اند، و از حال

~~ایشان آگاه نشد. اما چون آن خادم از پیش شیروانشاه بازگشت در آن شب، و هر چه شنیده

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0439.jpg)

~~بود، بازگفت. پس، ستی خوشدل شد و گفت: جهد می باید ms454 کرد تا نخست حمید را خلاص

~~کنیم و آنگاه، در دفع خصمان بکوشیم!

~~اما حید گفت: تا من دستبردی در این اردوی شیروانشاه نکنم، دل من قرار نگیرد، چرا که

~~شیر چون در صحرا گورخر بیند، تا صیدی نکند، خرسند نشود.

پس، محشان گفت: هر چه خواهی کرد، من با تو همراهم.

اما ابونصر شبرو و ابوطاهر زاغ پا گفتند: ما در تدبیر خلاص کردن حمید می کوشیم.

اما چون شب شد، از آن جانب، شیروانشاه ضرغام قیروانی را گفت: تو خود به سراپردهآ

~~خود رو و ساعتی بخواب رو تا فردا تدبیر حرم امیر عراق بکنیم که او را درین اردو بیش ازین

~~نگاه داشتن مصلحت نیست و دشمنی بدین طریق که می بینی.

پس، ضرغام به بارگاه خود رفت و شیروانشاه نیز بخوابید، و سرهنگان گرد سراپرده

~~فروگرفتند و پاسبانان چوبها و جرسها به زخم گرفتند، و نعره بر عیوق شد که «حاضر باش،

~~و بیدار باش1»

اما حید و محشان در لشکرگاه افتاده بودند و می کشتند، و هر که را [72 حب، ج2] که

~~می دیدند، می گفتند که: ما خدمتکاران ملکهآ عراقیم.

ایشان را کسی زحمت نمی داد و چیزی نمی گفت تا همچنان، کشش کنان، در سپاه مغرب

~~افتادند، و شب تاریک بود و شمع سیمین ماه از تابخانهآ فیروزهآ چرخ نور سیمابی پوشیده

~~بود که حید و محشان بر در سراپرده ای رسیدند، از دیبای کازرونی لعل نقشهای شیر پیکر

~~همه به صورت بافته، و از ابریشم طناب کرده، و سیمرغی از زر سرخ بر سر آن سراپرده

~~در کشیده، و آدم صدی با حربه های فولاد و باهوهای استخوان ماهی گرد آن سرا پرده خفتیده،

~~و پاسبانان گرد آن سراپرده می گشتند و فریاد می کردند.

پس، حید گفت: ای محشان، این سراپرده بجز از پادشاه نباشد. ساعتی صبر کنیم تا این

~~پاسبانان بیارامند، مگر در آنجای کاری بتوانیم کرد!

پس، هر ms455 دو در گوشه ای بخفتیدند و از دنبالهآ چشم نگاه می کردند تا کی آن پاسبانان

~~بخوابند.

اما راوی گوید که از آن طرف اردوی قحطبه، زبیده کس قحطبه را باز گردانید و چیز

~~خوب به آن کس داد. اما خود ملول بود از جهت حمید. با دل کباب و چشم پرآب، در خیمه

~~بنشست و با خود گفت که «من از گرد خذلان3 و غبار بدعت، با دیده و دل خیره شده در شب

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0440.jpg)

~~تاریک، در غفلت مانده بودم و حمید قحطبه مرا دستگیری کرد تا از ظلمت غوایت2 به نور

~~هدایت رسیدم. اکنون، او در بند دشمن مانده و من خوش می خورم، و بر بستر می غلطم. کی

~~روا باشد؟ و عقل از من این نپسندد ، و شرط وفا داری این نباشد که من در پیش گرفته ام:

~~و هر که از یار ماند، خون خورد و بر آتش خسبد، به از آن که خوش خورد و خوش خسبد!

~~پس، هیچ به از آن نیست که امشب جان خود را در خطر نهم، چنان که کسی نداند، و تنها در

~~الشکر آذر بایجان روم، مگر حمید را از بند بتوانم رهانید؛ و اگرآن کار نتوانم کرد، باری بروم

~~و سر شیروانشاه را ببرم!»

پس، بر این کار یقین شد و پنهان از لشکرگاه قحطبه بیرون آمد و برروی بیابان فرورفت،

~~73- الف، ج2] و از دست چپ طلایه بیرون شد، چنان که هیچ کس او را ندید.

پاس اول شب بود که در لشکر شیروانشاه درآمد. همه جای می گشت تا مگر حمید را

~~دریابد که [از] قضای ربانی، بدان سراپرده رسید که از جهت ستی تکلباز زده بودند. حشم

~~و پاسبانی ندید، بسی گشت، غلامی را دید که آب می آورد. زبیده ازو پرسید که: این

~~سراپرده از آن کیست؟

غلام گفت: چنین می گویند که زن طاهر خزیمه است که از همدان آمده است، ms456 و از بیم

~~مضراب خوارزمی و کسان ابومسلم به حمایت پادشاه ما آمده است، و شیروانشاه او را نیک

~~حرمت می دارد. همانا که فردا یا پس فردا او را به شیروان گسیل خواهد کرد تا ایمن تر

~~باشد.

چون غلام این بگفت، در گذشت. زبیده اندیشه کرد که «اگر حمید را در نیابم، هرآینه،

~~زن طاهر خزیمه را هلاک گردانم که اینجا نگهبانی نیست. اقا نخست حمید را طلب کنم !»

پس، گرد لشکرگاه می گشت و به نزدیک همه خیمه و خرگاهی، و سرا پرده ای، ساعتی

~~توقف می کرد تا مگر از کسی خبر حمید بیابد.

اما از آن جانب، حید و محشان در پیش آن سراپرده که تکیه کرده بودند و از گوشهآ چشم

~~نگاه می کردند و پاسبانان را نگاه می داشتند، چون شب در نیمه رسید، آواز پاسبانان

~~فروشدن گرفت و خواب بر چشم همگنان چیره شد، و هر کس به طرفی رفتند و خوابیدند.

اما حید و محشان دانستند که پاسبانان به خواب رفتند. آهسته برخاستند. محشان گفت:

~~ای سرهنگ عیاران خراسان، تو هم اینجا بایست تا من در سراپرده روم و بنگرم تا چه توانم

~~کرد که این سراپرده جز مسکن پادشاهی نیست.

پس، محشان کارد از میان برکشید و در سراپرده آمد، هیچ کس را ندید، اما در پیشگاه

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0441.jpg)

~~خرگاه قلاقیآ از اطلس فیروزه [بود] و نور شمعی از اندرون خرگاه می تافت. با دل گفت که

~~«این خداوند سراپرده و خرگاه کیست؟ عجب اگر در آن خرگاه که شمع می سوزد، [73-

~~ب، ج2] نباشد!»

پس، آهسته آهسته آمد تا بدانجای رسید، دید شخصی را که بر مثال سرو سیمین که در

~~جویبار بهشت رسته باشد، جعد عنبرسای غالیه رنگ پس پشت افکنده، و قبای اطلس سیاه

~~پوشیده، و کلاه قفجاقیآ زردوخته و مروارید کشیده در سر نهاده، و دشنهآ پرخون چون یک

~~شعلهآ آتش افروخته در دست گرفته، در ms457 روی محشان بازآمد.

چون محشان را بدید،7 گفت: ای خارجی بد مذهب سگ دوزخی، بایست تا کین فرزندان

~~پیغمبر از تو بجویم!

محشان را عجب آمد و گفت: صد هزار لعنت برهمهآ خارجیان عالم باد، و جملهآ مخالفان

~~خاندان!

چون آن ورنا8 این سخن بشنید، لاحول گفت و گام درنهاد و چون باد از سراپرده بیرون

~~شد. پس، محشان هر چند نگاه کرد، بیش او را ندید، و در خرگاه رفت. جوان دیگر دید

~~چون ماه شب چهارده، دواج1 رومی در پای انداخته، و حلقش پست بریده و هنوز می طپید،

~~و دو شمع در شمعدان می سوخت.

اما این سراپرده از آن ضرغام بود و شنیده بود10 که کسان ابومسلم به شب می روند و

~~خوارج را می کشند. پس، او از بیم جان خویش هر شب یک غلامی را بخسبانیدی و خود به

~~جای مجهولان خفتیدی.

قضا را در آن شب، زبیده، دختر سلاسل جریده شکل بدل کرده بود و در سپاه شیروانشاه

~~به عیاری آمده بود، از پی حمید هر جایی می گشت که ناگاه، بدان سرا پرده آمد و فرصت

~~یافت؛ و پنداشته بود که ضرغام در آن خرگاه خسبیده است. رفته بود و آن غلام، که برجای

~~ضرغام خسبیده بود، سرش را بریده بود. چون به نزدیک محشان رسید، بترسید که فتنه

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0442.jpg)

~~اندیشه کرد و گفت «پیش از آن که روز شود، به خیمهآ زن طاهر خزیمه باید رفت، و آن زنک

~~دشمن دار را باطل کنم و بازگردم و به اردوی خود روم، و فردا شب [74- الف، ج2] هم

~~ازین حساب است که امشب بیگاه شدا»

پس، این اندیشه کرد و دشنه در نیام آورد و بیامد تا بدان سراپرده رسید که ستی تکلباز

~~بود و ابونصر شبرو و طاهر زاغ پا، درون رفت و غلامان از بیرون در بارگاه خفتیده بودند، و

~~شمعها می سوخت.

اما زبیده با خود گفت که ms458 «سخت غافل اند و طلایهآ این زنک نمی دارند و پاسبانی

~~نیست، و خوش از عیاران ابومسلم ایمن است، همین ساعت سزای او بدهم!»

آنگاه، در پس سرا پرده آمد و یک میخی بکند، و دامن سراپرده برگرفت و درون رفت.

~~اما ستی و ابونصر و ابوطاهر، و آن دو خادم نشته بودند و حدیثی می گفتند. زبیده در سایهٔ‌

~~خرگاه بایستاد تا چه شنود که ناگاه، ستی گفت: ای ابونصر، سبکتر حیلتی می باید کرد تا که

~~حمید را از بند این بدبختان خلاصی دهیم.

زبیده با خود گفت «این زنک نیز عاشق حمید بوده است و اکنون، واجب شد بر من که

~~این زنک را زودتر هلاک کنم.» اما دید که سخن دراز کشید ستی و گفت: ای ابونصر، امیر

~~قحطبه از برای این دو پسر در عالم سرگردان است و تیغ می زند، جهدی باید کرد و حمید

~~را خلاص کرد، و به پیش او فرستاد، و دیگر به کاری مشغول شد که از آن ثوابی به ما رسد

~~وخاندان محمد و علی از ما خشنود باشد!

اما زبیده چون این سخنان بشنید، گفت «زن طاهررا با دوستی خاندان علی، علیه السلام،

~~چه کار؟ به ازین فکری می باید کرد و نیک در اینها نگاه کردن که این بی مکری نیست!»

پس، ستی دیگر باره گفت: ما را کاری باید کرد که این لشکر شیروانشاه تفرقه شوند که

~~دل امیر نگران است و جنگ امیر قحطبه با لشکر آذربایجان دور و دراز کشید. پس، تدبیری

~~باید کرد که زودتر مگر نزدیک ایشان توانیم رفت، و امشب جهدی کنید تا ناگاه، پرده ندرد

~~و سرما فاش شود؛ وحید و محشان رفته اند، باشد که کاری توانند کرد. فاما شما نیز جهدی

~~کنید در کار خلاص کردن [74-ب، ج2] حمید!

پس، زبیده را تحقیق شد که اینجا عیاران ابومسلم اند. با دل گفت «این، باری زن طاهر

~~نیست و ms459 درین گفتار که ایشان اند، چنان می نماید که کسان ابومسلم اند، و به مکردرین

~~شکرگاه آمده اند.»

او درین اندیشه بود و نزدیک نمی رفت که «کار عالم است، مبادا خیالی که من بندم،

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0443.jpg)

~~چنان نباشد!» که ناگاه، نظر ستی در آن تاریکی بر زبیده افتاد که در سایهآ خرگاه ایستاده

~~بود. پس، ستی شخصی را دید با قبا و کلاه، چون نیک نگاه کرد، دانست که بیگانه است،

~~به قهقه بخندید و گفت: یا ابونصر، خبر داری که بر بام دزدان دزد آمده است، ببین که در آن

~~پهلوی خرگاه کیست، او را بگیر!

ابونصر شبروچون سحری11 بجست و گریبان زبیده را بگرفت. زبیده هر چند خواست که

~~از دست ابونصر بگریزد، نتوانست. ابونصر او را پیش ستی برد و شمع را نزدیک رویش

~~آورد. ستی نگاه کرد، جوانی با شکل دید، اما گفت: ای دشمن خاندان پیغمبر، و ای دشمن

~~جان خویش، تو کیستی و چه نامی،12 و نسب از که داری؟ و حال خود به راستی با من بگوی

~~پیش از آن که کشته شوی!

زبیده بدانست که ایشان آشنایند، گستاخی وار گفت: مبادا آن روز که یک تار موی من

~~به خلاف خاندان حرکت کند! من بنده و بنده زادهآ جمله فرزندان پیغمبرم و جان عزیز خود

~~را برای دوستی خاندان ایشان در خطر نهاده ام، و پدر من و برادر من جمله در دوستی اولاد

~~خزیمه است، و این بدان نماند که ایشان می گویند!

پس، ستی گفت: تو پسر کیستی؟

زبیده گفت: نخست شما حال خود بگویید تا من نام خود را با شما به راستی بگویم.

ستی گفت: مرا ستی تکلباز می گویند و این ابونصر، شوهر من است، و این یکی برادر

~~من، [که او را] ابوطاهر زاغ پا گویند.

زبیده چون این بشنید، در پیراهن نگنجید. پس، گفت: ای سالار همه سالوکان عالم و

~~عیاران جهان، بدان [75 ms460 - الف، ج2] وآگاه باش که من مرد نیستم، دخت سلاسل جریده ام،

~~پهلوان همهآ آذربایجان.

پس، قصهآ خویش را و گرفتن حمید را، و رفتن زبیده با او وسنی شدن13 پدر و حال

~~برادرش، و قصهآ سارق زنگی و آنگه در گور پنهان کردن، و حال گرفتار شدن سارق، و حال

~~(گرفتاری] حمید بار دیگر،12 و حرب زرباد تبریزی و شیروانشاه و ضرغام قیروانی پیش

~~ایشان بازگفت، و گفت: تا بدینجا که به شما رسیدم.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0444.jpg)

~~اصوب در انداحتن عیاران.

ستی حیران ماند و در وی می نگریست و گفت: بدین قدر که این دختر مذهب ما گرفته

~~این دختر را مسکم است دین و شبروی!

چون سخن زبیده تمام شد، ستی برجست و سر زبیده را در کنار گرفت و هر دو چشمش

~~را ببوسید. پس، گفت: ای جان مادر، ابومسلم سخن تو را شنیده است و ترا دعاها کرده

~~است؛ و امشب درین لشکرگاه چون افتاده ای2

زبیده گفت: به طلب حمید آمده ام و هیچ جای او را درنیافتم، و در سراپرده ای دررفتم،

~~یکی را سر بریدم. اما ندانستم که چه کس بود. چون بیرون آمدم، مردی را دیدم بدین شکل

~~و کارد کشیده در دست و چنین سخنی در روی من بگفت. من از پیش او برفتم که مبادا

~~آشوبی شود.

پس، ستی گفت: آن مرد، سر عیاران دین، حید علیابادی است و محشان نوقجی که با وی

~~یارست. اکنون، توغم مخور که اگر حمید را در سنگ خاره پنهان کنند که من بیرون آرم، و

~~در پیش پدر او بریم.

پس، زبیده گفت: امیر قحطبه از حال شما هیچ خبری ندارد. من اکنون بروم و از آمدن

~~شما او را مززده دهم.

ستی گفت: مصلحت تو داری و تو دانی.

آنگاه، زبیده از پیش ایشان بدرود شد و بیرون آمد، و از راه و بی راه روی به لشکرگاه نهاد.

اما از آن ms461 جانب، چون حید و محشان آن غلام را کشته دیدند، پس، آن دو طشت و

~~شمعدان را در زیر پا خرد کردند و بیرون آوردند. [محشان] آن شمعدان را [75-ب، ج2]

~~داد. حید در بغل گرفت. [محشان] گفت: ای سرهنگ، برنایی دشنه در دست گرفته، در

~~روی من نگاه کرد و چنین سخنی بگفت، و چون باد برفت. ندانم که او که بود! اکنون، بیا که

~~در طلب حمید بایستیم.

پس، هر دو روان گردیدند و گرد لشکرگاه می گشتند، و نزدیک روز شده بود که هر دو

~~نزدیک خیمه ای رسیدند و مردی صدی دیدند که با سلاح گرد آن خیمه گرفته بودند. و تنی

~~چند بیدار شده بودند و با یکدیگر می گفتند که: فردا این جوان را بخواهند کشت، اما زن

~~امیر عراق به شاه پیغام فرستاده که «او را نگاه دارید که فرزند من طرید به دست خوارزمیان

~~است، که نوکر ابومسلم اند، تا مگر او را عوض کنند. و هر چند طرید مذهب ایشان گرفته

~~است و از مذهب مروان بیزار شده است، اما مگر او را برین پسر قحطبه بدل توانیم کرد.»

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0445.jpg)

~~اگر او این پیغام نفرستادی، فردا این شیرمرد را هلاک خواستند کرد.

پس، حید و محشان چون دانستند که حمید در آن خیمه است، هر دو گستاخ وار پیش آن

~~خیمه برگذشتند. سرهنگان گفتند: شما کیستید که درین وقت در میان لشکر چنین می

~~گردید؟

حید گفت: ما خدمتکاران ملکهآ عراقیم، و اسبی از ماگم شده است، در طلب اوییم.

پس، سرهنگان گفتند: ای مهتران، اسب جایی نخواهد رفت، بنشینید تا کسی با شما

~~بی حرمتی نکند، و ازین سرهنگان بر شما گمان بد نبرند که شما را نشناسند و به جاسوس

~~گمان برند.

پس، حید و محشان گفتند: همچنان کنیم.

این بگفتند، زود از پیش ایشان برفتند. پس، ساعتی در گذشت، خروش از لشکرگاه

~~مغرب برآمد و آوازه درافتاد ms462 که «کسی در سراپردهآ ضرغام درآمده است و غلام رومی که

~~خزینه دار او بوده است، و برجای ضرغام خفتیده بوده است، کشته اند و شمعدانهای زرین و

~~سیمین اورا برده اند.)

یکی گفت: از آن که بر جایگاه امیرش خفتیده است و بی ادبی کرده، او را کشته اند و

~~شمعدا تها مزددست برده اند.

پس، بعضی می خندیدند و بعضی [76 -الف، ج2] می گریستند. پس، منادی کردند که

~~«در لشکرگاه بطلبید که آن کس هنوز به در نرفته است!» پس، مردمی چند که ملازم ضرغام

~~بودند، از چپ و راست طلب کردند، کمتر یافتند. نزدیک صبح بود که مردی پنجاهی

~~برسیدند و حید و محشان را بگرفتند و گفتند: این دزدان اند که این کارها کرده اند.

پس، هر دورا محکم بگرفتند و مشت و چوب بر ایشان روان کردند، و بسیاری هر دو را

~~بزدند. اما ایشان هر چند سخن گفتند، از غلبگی که خروش می کردند، سخن ایشان را کسی

~~نمی شنید. پس، آن خروش شیروانشاه بشنید و از سراپرده بیرون آمد و بر اسب نوبتی15

~~نشست؛ و مشعلها هنوز می سوخت، در پیش او بردند. لشکر سلاح می پوشیدند و بر در

~~سراپرده جمع می شدند که در آن ساعت، ضرغام دررسید روی زرد شده، شیروانشاه پرسید

~~که: چه بوده است2

~~ضرغام گفت: ای شاه، هر شب من کسی را به جای خود می خسبانم، اما دوش کسی از

~~خیل آن اعرابی به کشتن من آمده است و مرا در نیافته است، و غلام خزینه دار مرا کشته

~~است؛ و می گویند که دو تن این کار کرده اند و ایشان را گرفته اند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0446.jpg)

شیروانشاه و ضرغام درین سخن بودند که آن پنجاه سرهنگ برسیدند و حید و محشان را

~~می آوردند و می زدند. اما چون پیش شیروانشاه برسیدند، ضرغام در نور مشعل نگاه کرد،

~~دو عیار را دید چون نخل ms463 خرما و چون شیری که از بند گشاده شده باشد.16

اما ضرغام در خشم بود، سرهنگان را گفت: هیچ مپرسید و هر دو را ببرید و گردن بزنید!

آن سرهنگان چون آن سخن بشنیدند، دو کس تیغ برآوردند و در آن غلبه ایشان را از پای

~~درافکندند که بکشند. شیروانشاه حاجبی را گفت: بپرس که شما را که فرستاده است که این

~~چنین خطری کرده اید؟

حاجب سرهنگان را دور کرد و گفت: شما را که فرستاده است که این [76 -ب، ج2]

~~خطر کنید؟ راست بگویید تا شما را آزاد کند!

حید گفت: شاد باش ای شاه مهمان دوست غریب نواز، حرمت امیر عراق به جای آوردید

~~و حق او نیکو شناختید، و حرم او را نیکو در سایه گرفتی و کسان او را نیکو نوازش دادی!

~~قاعدهٔ‌ پادشاهان همین باشد که تراست، که مهمان را به دزدی تهمت نهند؟

حاجب گفت: این چه سخن است که تو می گویی؟ من می پرسم شما را که فرستاده است؟

حید گفت: ما را امیر عراق فرستاده است که «حرم مرا به نزدیک شیروانشاه برید تا از

~~لشکر خوارزم ایمن باشد.» اکنون، شما در حق ما این چنین تکلفی فرمودید17 و تهمت دزدی

~~وخون بر ما نهادید؟ و ما به طلب اسب گرد لشکرگاه شما می گردیدیم. کاشکی هرگز از

~~همدان بدین جانب نمی آمدیم تا این اسم دزدی و خون بر ما نیامدی!

حاجب چون آن سخن بشنید، تیره شد18 و پیش شیروانشاه رفت، و جملهآ احوال باز گفت.

~~شیروانشاه خجل شد، فرمود تا حید و محشان را آوردند، و هر دو را بنواخت و خلعت داد، و

~~گفت: زنهار که به حرم امیر عراق گله نکنید که این سرهنگان شما را نشناختند و غلط کردند.

~~معذور دارید که خطا کرده اندا

پس، شیروانشاه هر دو را عذرخواهی بسیار کرد و ایشان خدمت کردند و از پیش شیروانشاه

~~با تشریف ms464 بازگشتند، و چون به نزدیک ستی تکلباز رسیدند، جمله احوالها را بگفتند. پس،

~~ستی گفت: اکنون، سودی ندارد و امشب کار ما نشد. شب دیگر امید هست که مراد ما

~~حاصل شود، و حمید را از بند این خارجیان خلاص کنیم که دیر شد.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0447.jpg)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0448.jpg)

جنگ سید قحطبه با شیروانشاه ویهادری زبیده خاتون

اقما راوی گوید که چون روز شد، بانگ طبل و نای برنجین از هر دو سپاه برخاست و نالهآ

~~کرنای در عالم افتاد، و زبان تیغ پیغام اجل به جان مبارزان رسانیدن گرفت. پردلان طهارت

~~کردند و نماز بگزاردند؛ و هر دو خیل در لباس آهنین تن نازک را پنهان کردند. شیروانشاه

~~صد هزار سوار و پیاده را همه در سلاح [77- الف، ج2] کرد و مرکبان بادپای آهن خای را

~~به برقع و برگستوان بیاراست.

شیروانشاه صف چون کوه أحد راست کرد، میمنه را به ضرغام قیروانی داد و میسره را به

~~تکین بلغاری داد، و خود با گزیدگان آذربایجان و پارس و مغرب و قیروان در قلب سپاه

~~بایستاد، و چتری مرصع از زر و مروارید بر سر او بداشتند و رایات و علامات بگشادند.

از آن جانب، امیر عرب، سید قحطبه شیب شیبانی سوار شد و پردلان عرب، و سرپاکان1

~~خراسان، و عیاران سیستان، ودلاوران عراق، و تیغ زنان خوارزم، همه سلاحها براندام

~~خویشتن راست کردند. میمنهآ لشکر مطهر حیاثه گرفت و میسرهآ لشکر را شاه فغفور، لمندس

~~غوری گرفت. سید قحطبه، چون آفتاب عالمتاب، در قلب بایستاد و دستار، از آن امیرالمؤمنین

~~علی، علیه السلام، در کمر بست و تیغ امیر المؤمنین حسین، علیه الستلام، در برافکند، وبر

~~بوری،2 شخ نوردی،3 بیابان گذاری، دیوربایی1 سوار شد، و یک دستتش خواجه محمد طاهر

~~خجندی، که وزیر نصر سیار بود، و بریک دستش سلاسل جریده و باد یلدا، و جریده پسر

~~سلاسل، در پیش پیش قحطبه می راند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0449.jpg)

پس، از هر ms465 دو سپاه بانگ بوق و کوس برخاست، چنان که گوشها کر می شد. پس،

~~نقیبان پیش آن هر دو صف می تاختند و مبارزان را بر جنگ حریص می کردند تا آتش

~~شجاعت در دلها فروغ زد، و پردلان به چشم هیبت در یکدیگر نگاه کردند، و بد دلان راه

~~گریز پیدا می کردند.

اما چون آتش حرب بر مردان گرم شد، پیادگان به میدان درآمدند و حرب آغاز کردند، و

~~تیر و تیغ و نیزه و عمود در کار درآوردند.

اما قحطبه چون نشاط آن پیادگان بدید، سواران را گفت: ای عیاران دین، و ای شجاعان

~~آل یاسین،5 و ای شیرمردان و مبارزان جهان، مرا یاری دهید که جگرگوشهآ من اسیر است!

~~برای روان [77 -ب، ج2] امام حسین، علیه الستلام، برین دل خستهآ من رحم کنید که بیش

~~ازین از غم فرزند نمی توانم زیست!4

پس، تمام سواران به تک شدند و پیاده ها به حرب درآمدند، و کارزاری آغاز کردند که

~~آسیای مرگ در کار شد و باران بلا می بارید، و بانگ واویلا به چرخ گردان رسید.

اما درین بودند که زرباد تبریزی برابرشی7 سوار شده بود و گرزگران سنگ در دست

~~گرفته بود، و خود چند گنبدی بر سر نهاده، و دو گزاز همه مردان بلندتر بود؛ و به هر که روی

~~آورد، بقا پشت بدان کس آورد، و در یک ساعت، دویست کس را بر زمین زد. همهآ سپاه

~~مغرب و آذر بایجان از و دررمیدند و گریزان شدند، و به هر که یک گرز می زد، نرم می کرد.

رایت زرین بر سر زرباد داشته بودند و زرباد در پیش آن رایت حرب می کرد. چون

~~شیروانشاه را چشم بر رایت زرباد افتاد، بشناخت و بجوشید و گفت: ای دلیران، این کافر

~~نعمت را بنگرید که بر من و بر سپاه من چه ها می کند! و جگر من از ننگ این دیوقامت ms466 پاره

~~شده است، و چه ماند از نیکویی که من به جای او نکردم و ولایتش ندادم و آخر نمک را

~~نشناخت و برروی من تاخت، و بردشمنان من یار شد و در روی من تیغ کشید. یک مرد پیش

~~او شوید و دل من از کار او فارغ کنید!

امیر مغرب زرباد را ندیده بود. چون آن همه عجز و زاری شیروانشاه بدید، گفت: زرباد

~~کدام است؟

شیروانشاه گفت: آن که علم دایم همراه اوست، و آن گرز گران در دست دارد.

امیر مغرب بشناخت زرباد را و پیش زرباد رفت، و سر راه بر زرباد گرفت. زرباد نگاه

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0450.jpg)

~~د کمحطب

~~کرد، دید که مردی سیاهی چون برج قلعه ای، و از قیر سیاهتر، و نیزه ای در دست گرفته،

~~بانگ بر زرباد زد و گفت: ای ننگ مردان جهان، بیار تا چه داری!

زرباد چون آن بدید، گرز به سلاحدار داد و نیزه ازوبستد. پس، با یکدیگر حمله کردند

~~و صد طعن نیزه رد و بدل شد که یکی را [78-الف، ج2] نصرت نشد. پس، نیزه ها را

~~بیفکندند و تیغهای آب رنگ مریخ پیکر از نیام برآوردند، و سپرها را در سر آوردند، و

~~شمشیرها برهم کوفتند بر مثال پتک آهنگران، تا زیادت از هفتاد حمله از تیغ باطل شد. امیر

~~مغرب گفت: ای دراز، مگر تو از آهنی یا از سنگی که زخم شمشیر بر تو کار نمی کند؟ اما من

~~ترا به سلاحی بکشم که به آن سلاح فیل را کشند!

این بگفت و گرز را از غلام بستد و به تنگ زرباد درآمد. زرباد گفت: ای احمق، مرا

~~نیک یاد دادی، چنان که من گرز را فراموش کرده بودم. پس، تو مرا به یاد آوردی.

دست کرد و گرز را از غلام بستد و بر امیر مغرب حمله آورد، و دست و گرز زرباد بالا

~~رفت و یک گرزهآ بر سر او ms467 زد که او را با مرکبش به یک ضرب خورد کرد.

پس، یک نعره ای زد زرباد که زلزله در عالم افتاد و تمام آن دو سپاه، سوار و پیاده، از

~~زرباد دررمیدند. اما چون خیل دشمن از پیش زرباد برفتند و زرباد نگه کرد، قلب را دید که

~~نیک جنگ می کردند. پس، زرباد به سوی امیر قحطبه راند تا او را یاری دهد.

اما سید قحطبه از سوز حمید جنگ چنان می کرد که فلک حیران او مانده بود و بسیاری

~~مردم را بر زمین افکنده بود. اما قحطبه در پیش خود نگاه کرد، برنایی را دید که بر اسب

~~سیاهی نشسته، که در آن ولایت چنان اسبی نبود، و برگستوانی از دیبای سبز برو کشیده، و

~~آن برنا زره و خفتان پوشیده، و خود صیقلی بر سر نهاده، و تیغ حمایل کرده، و نیزه ای ستبر

~~در دست و عمود گرانی در زیرران آورده، و کمند شصت یازی بر فتراک بسته، و به آن نیزهآ

~~ستبر مرد را از زین برمی گرفت و بر بالا می برد و بر زمین می زد که خرد می شد.

پس، قحطبه درو نظاره می کرد و تعجب مانده بود که به یک ساعت دویست مرد را

~~بکشت. پس، امیر قحطبه به تنگ آن برنا رفت و گفت: رحمت بردست و بازوی تو باد، و

~~آفرین بر مادری که ترا شیر داده! اکنون، مرا بگوی که تو کیستی و چه نام داری، که پهلوانانه

~~می کوشی؟

آن جوان چون این سخن از سید [78 حب، ج2] بشنید، واپس نگریست، امیر عرب را

~~دید. در حال، پیاده شد و ران و رکاب قحطبه را بوسه داد و گفت: از روی تیغ توجهانی

~~مسخر شده، منم پرستار تو زبیده بنت سلاسل1 که از سوز حمید جان در خطر می نهم و کینه

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0451.jpg)

~~ازین خارجیان می کشم.

~~سید قحطبه چون این سخن ms468 بشنید، شاد شد و گفت: ای فرزند، روان فاطمهٔ‌ زهرا از خود

~~شاد کردی، و پیغمبر حق را و جملهآ صحابهآ او را از خود خشنود کردی.

پس، زبیده گفت: ای امیر عرب، مژده می دهم مر شما را که ستی تکلباز، و ابونصر شبرو،

~~و حید، و محشان، و ابوطاهر زاغ پا، به چنین طلسمی خود را در اردوی شیروانشاه افکنده

~~اند؛ ، من دوش رفته بودم به طلب امیر حمید.

پس، هرچه در آن شب رفته بود و دیده بود و کرده بود، جمله با سید بازگفت، و آنگاه

~~گفت: به هر صفت که هست، ایشان امشب حمید را از بند خلاص می کنند.

سید قحطبه شاد شد و دانست که کارهای عظیم از ستی و حید10 آسان شود. پس، زبیده

~~را فرمود تا سوار شود. پس، قحطبه از و در گذشت که نه محل ایستادن بود و لشکر در جنگ

~~بود.

پس، زبیده بار دیگر روی به کارزار آورد و تکین بلغاری را دید که چون رستم زال و

~~اسفندیار رویین تن در دست نیزه گرفته و در سپاه قحطبه افتاده بود، و مرد را به نوک نیزه از

~~زین برمی کند و در خاک می خوابانید؛ و بر اسب چون کوه برنشسته، و برگستوان زر برو

~~کشیده، و برقعی از آهن در سر و گردن آن اسب کشیده، و تکین قبای سیاه بر زبر زره

~~پوشیده، و در زیر قبا جوشن زمرد پوشیده، و شمشیری بلارک11 حمایل کرده، و تیغی را در

~~میان در زر گرفته، بر میان بسته، و خودی بر مثال قرص خورشید بر سر نهاده، و کمند درازی

~~از ابریشم خام بر فتراک مرکب بسته، بدین صفت در میان سپاه چون شیر گرسنه، که در میان

~~جوق نخجیر افتاده بود، مرد می کشت.

پس، زبیده به پیش او راند و بانگ بر وی زد گفت: ای شوخ حرامزادهآ موشخوار، از چه

~~این همه شور ms469 انگیخته ای! همین ساعت به کشتن تو [79- الف، ج2] دل شیروانشاه را خسته

~~بکنم و جان پلید ترا به دوزخ فرستم!

تکین بلغاری نگاه کرد، از زیر خود روی زبیده را بدید، گفت: ای خوبروی پری پیکر،

~~هنوز یاقوت لبت از شیر آلوده است! پس، وقت جنگ و پیکار تو نباشد! چرا حال12 عزیز

~~خود را خوار می داری، و تنی که باب اطلس و حریر است، در زیر زره و جوشن چرا می داری؟

~~پس، ای گلشن برگزیده، بیا و بگوی که تو از نسب کیستی و پدرت از خیل کیست، و نام تو

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0452.jpg)

~~چیست؟ پیش از آن که از جان جدا بمانی و قوت ضرب من بدانی، از نام خود مرا خبر کن!

زبیده گفت: ای ترک بیابانی، مگر تو مرا نمی دانی، که بغایت نادانی، و همچون دیوانگان

~~حیرانی، اگر چه از خیل شیروانی، چون است که نام من نمی دانی؟ ای سگ خارجی، با تو

~~بگویم تا چشمت خیره و روزگارت تیره و پرخون شود. بدان که منم زبیده، دختر سلاسل

~~جریده، و پرستار خاندان مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، و دشمن همه مروانیان، وبد

~~خواه همه شیروانیان!

چون تکین بلغاری بدانست که او دختر سلاسل است، با دل گفت که «نیک شکاری به

~~دست من افتاد و شیروانشاه این همه کارزار و خون ریختن از برای او می کند، که او را از

~~پدرش خواسته است و از عشق این دختر زمین به دندان می گیرد، و ناله بر آسمان می برد.

~~پس، من این را بگیرم و پیش شیروانشاه برم که یک نیمهآ ملک آذربایجان به من خواهد داد

~~و حرمت من از همه پادشاهان درگذرد.»

آنگاه، گفت: ای کدبانوی همه و لایت تبریز، خار در دیدهآ دولت خود چرا می زنی، و

~~خاک بر فرق بخت خویش چرا می کنی که پادشاه یک نیمهآ عالم ترا خواسته است تا تو ms470 ملکهآ

~~عالم باشی؟ و توبرین جماعت ابوترابیان یار شده و در میان مشت [ی] گرسنه رفته ای؟ پس،

~~اکنون بیا تا ترا به نزدیک شاه برم و ملکهآ یک نیمهآ جهان گردی، و ملک آذربایجان تا در

~~بلغار به فرمان توگرددا

اما زبیده چون آن سخنان بشنید، بتندید و گفت: ای ابله موشخوار، [79-ب، ج2] تو

~~غم من مخور که من در میان درویشان چند رفته ام که سلطان شما را ننگ می دارند! پس، تو

~~غم بیهوده چرا می خوری؟ ای بی مایه، ندانسته ای که در روز قیامت حال تو و دیگران

~~بی حساب نباشد؟ اما نعمت درویش چندان باشد که ترا حساب نباشد! ای سگ حرامزاده،

~~پس، چگونه سپاه اسلام درویش باشند که همه دنیا به کام ایشان است، و همه ملک عقبا به

~~نام ایشان است؟ بیا و سخن کوتاه کن و از مردی چیزی بنمای!

این بگفت و با تکین برآویخت. تکین ترکی بود سرخ و بد چشم، بر زبیده حمله آورد و

~~نیزه ای چون آتش به سوی او درانداخت. زبیده از طرف دست چپ فرود آمد و رد کرد. چون

~~ازو درگذشت، به طرف راست برآمد و در زین بنشست؛ وهر که او را بدان چستی و چالاکی

~~بدید، از زبیده عجب دانست. اما آن ترک خشم آلود شد و بار دیگر حمله کرد، و در تاخت و

~~نیزه را انداخت. زبیده به زیر شکم اسب رفت. چون خصم درگذشت، به زین بازآمد. اما

~~ترک حمله کرد، چون به تنگ زبیده رسید، نیزهآ دیگر درانداخت. زبیده آن را هم رد کرد.

تکین بلغاری دانست که دختر یگانهآ روزگار است، نیزه بیفکند و تیغ از میان برکشید

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0453.jpg)

~~چون برق لامع. زبیده هم دست از نیزه بداشت و شمشیری چون شهاب ثاقب12 از میان براورد

~~و آشکارا کرد. چون تیغها در روی یکدیگر نهادند و عنانها تنگ فروگرفتند، ضرب تیغ روان

~~کردند، تا ms471 قریب صد حمله بر یکدیگر کردند که سپرهای هر دو رخنه شد، و روی تیغها کند

~~شد، و بازوی هر دوسست گشت، و مرکبان مانده شدند.

آخرالامر، تکین بلغاری در میان غبار، که از سم مرکبان خاسته بود، کمند از فتراک

~~بگشود و حلقه کرد، و پنهان بینداخت و در گردن زبیده افکند. چون زبیده خود را در کمند

~~دید، دل از جان و جوانی برگرفت و امید از جان خود ببرید، و بر خود بنالید و نوحه ای کرد

~~زار زار. آب از دیدگان برگل رخسارگان می بارید و می گریست، [80-الف، ج2] و

~~بیتهای عاشقانه می خواند و با هزار قطرات می گریست.

اما تکین چون کمند در گردن زبیده افکند، اسب را پاشنه زد و مرکب تیز براند، و زبیده

~~را از پشت مرکب در کشید و در خاک میدان درافکند.

اما از تقدیر ربانی و قضای سبحانی، و از صنع کارساز بنده نواز، باد یلدا آن چنان

~~رسید. زبیده را دید که در خاک میدان خود از سرجدا شده، و آن خوشه های عنبرین بر

~~گوشهای آن ماه آویخته و پرگرد شده، و تکین او را به قوت هر چه تمامتر می کشید.

باد یلدا چون آن بدید، بیخودانه، از اسب فروجست و چون باد صرصر بجست و کاردی

~~پنج من برکشید و در تنگ تکین درآمد، و زد برران تکین که روی رانش دریده شد و از درد

~~آن یایش سست شد، و کمند از زیر رانش بیرون افتاد.

پس، زبیده از لطف حق تعالی از بند رسته شد و به جان آزاد گردید.16 پس، تکین چنان

~~دانست که زخم تا شکم رسیده است، اسب را برانگیخت و به سوی لشکر خود بازگشت، و

~~سیل خون از وی می رفت.

اما باد یلدا اسب زبیده را بگرفت و پیش او کشید تا برنشست، و زبیده شکر خدای

~~تعالی به جای می آورد.

اما این حرب ms472 تا شب درگرفت و همهآ میدان پراز کشته بود. در آن وقت، هر دو سپاه از

~~یکدیگر بازگشتند مانده و غمین، و به بنگاه فرود آمدند. و از بس که مانده بودند، هیچ

~~کس چیزی نخورد. پس، سست و غمین بیفتادند.

اما ستد قحطبه با امیر سیستان، و شاه غور، و سلاسل جریده، و باد یلدای سمرقندی، و

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0454.jpg)

~~که سید قحطبه ب

~~زرباد تبریزی، و خواجه محمد طاهر خجندی در بارگاه بنشستند. پس، سید قحطبه گفت: ای

~~بزرگان دین، این کار بسیار دراز کشید و فرزند من در دست دشمن دیر مانده، و صاحب

~~الدعوة منتظر ما بمانده است؛ و من می دانم که شما تقصیر نمی کنید و به جان می کوشید. اما

~~تا از حضرت عزت، جل قدره،15 سپاه نصرت نامزد نشود، از کوشش بنده هیچ کاری برنیاید!

چون [80-ب، ج2] سید سخن را به اتمام رسانید، خواجه محمد طاهر خجندی گفت:

~~زندگانی امیر عرب دراز باد که لشکر ما آن چه در روز مصاف به کار آید، همه تقصیر

~~نمی کنند! پس، رأی و تدبیر آن باید زد تا مگر یک تن را از سران سپاه شیروانشاه توانیم

~~گرفتت تا بر امیر حمید عوض کنیم، تا دل مبارک تو فارغ شود!

پس، همه مبارزان گفتند: رأی همین است که خواجه محمد فرمود.

اقا ایشان درین سخن بودند و شب نزدیک بود یه نماز خفتن، و هنوز طلایه بیرون نرفته

~~بود که ناگاه، از صحرای قزوین خروش کوس رویین و نای برنجین برخاست که آواز آن در

~~کان فلک افتاد، وصدای نفیر به قصر خورشید رسید.

پس، امیر قحطبه شیب شیبانی گفت: ای دلیران، چون دشمت ما را در میان گرفتند؟

~~البته، زود باشید که عدو آمد و ما را و سپاه ما را ناچیز خواهد کرد! و همان شجاعت که بر

~~دشمنان خاندان نموده اید، همان بنمایید و دل خود را مبرید، و از خواجه ms473 زادگان یاد کنید که

~~در دشت کربلا شهید شدند و یک دم آب نیافتند، و لبهای تشنه و جگرهای تفسیده14 و جان

~~عزیز خود را در راه خدا نهاده، واز شما شریفتر و نسیبتر11 بودند. پس، البته، سوار شوید تا

~~به پیشواز آن مخالفان بازرویم!

پس، لشکر جمله سلاح پوشیدند و هنوز جبه از بر بیرون نکرده بودند، زود سوار شدند

~~و از آن جانب که آواز کوس می آمد، هم از آن جانب بیرون رفتند.

اما چون به صحرا آمدند، امیر عرب، نیزهآ دراز در دست، نگاه کرد، لشکری دید به قدر

~~پنج هزار سوار، همه قلعه گشای و مبارز ربای و در روز جنگ پای بر جای، همه در میان آهن

~~و فولاد غرق گشته، و علم چندان که شهرستان فروگشاده، و بر آن علم نوشته که «اتما یرید

~~الله لیدهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا»18 و سواری در زیر علم می آمد بر

~~اسب چهار دست و پای نشسته، و برگستوان رومی [81-الف، ج2] بر مرکب انداخته، و

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0455.jpg)

~~برقع فیروزه بر سر و گردن اسب کشیده، و سوار ده تا پیرهن حریر پوشیده، و خود چینی بر سر

~~نهاده، و شمشیر غلاف به زر حمایل کرده، و سپری بر کتف افکنده، و عمود گران سنگ در

~~قرپوس زین افکنده، و نیزه ای دراز قد بر بناگوش مرکب نهاده، و سنانی بر سر آن نیزه، که

~~چون شعلهآ آتش می درخشید، و کمند شصت خم در زیر ران آورده، بدین صفت آن سوار

~~می آمد.

چون قحطبه آن علامات بدید، گفت: این به خارجیان نمی ماند.

پس، سواری را گفت: پیشتر رو و بپرس که امیر این سپاه کیست!

آن سوار به تاخت و احوال معلوم کرد، و باز آمد و گفت: یا امیر عرب، مژدگانی مر ترا که

~~این لشکر از جانب ابومسلم می رسد، و آن سوار که در پیش علم می آید، ms474 رعد اعرابی است!

لشکر اسلام چون بدانستند، شاد شدند و طبل شادیانه زدند و پیشواز آمدند؛ و رعد

~~اعرابی چون دانست که امیر قحطبه است، پیش رفت و پیاده شد؛ و قحطبه و جمله دوستان

~~پیاده شدند و یکدیگر را در کنار گرفتند. آنگاه، جمله سوار شدند و به لشکرگاه آمدند.

پس، قحطبه بفرمود تا که خوانسالاران خوان درآوردند؛ و امیران چون بر خوان نشستند،

~~رعد اعرابی گفت: ای معین خاندان، صاحب الدعوة بسیار بپرسید شما را و تحیت گفت، و

~~این خبر شنید که باز حمید به دست دشمن افتاده است. دل مبارک امیر بسیار خسته شد و

~~دعاگوی را پیشتر فرستاده است؛ و در عقب من چند پهلوان دیگر با سپاه بی نهایت می رسند.

پس، قحطبه برخاست و چنان چه شرط ادب باشد، بر پیغام امیر خدمت کرد، و بنشست

~~و گفت: تقدیر چنین بود.

پس، زار زار بگریست و بزرگانش تسلی می دادند تا اندک خرسند شد. پس، خواجه

~~محمد طاهر خجندی گفت: امیر عرب را چندین11 غم بر دل مبارک نباید نهاد که آن عیاران

~~جهان که از بهر این کار میان دربسته اند، زود باشد که دل تو [81-ب، ج2] شاد گردانند

~~و فردا هر نوع که باشد، این کار یکرو شود. یا ایشان کاری کرده باشند یا ما خود را بر لشکر

~~شیروانشاه زنیم و امیرزاده را به دست آوریم!

امیر قحطبه بسیار شاد شد.

اما از آن جانب، شیروانشاه چون از مصاف بازگشت، در لشکرگاه آمد و در بارگاه بنشست،

~~و دم از وی برنمی آمد. پس، نقیبان درآمدند و گفتند: یا امیر، چهار هزار مرد از لشکر ما

~~کشته شده اند، وخسته را خود عدد نیست!

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0456.jpg)

~~جنگ سید فحطبه باء00

شیروانشاه، ضرغام قیروانی را گفت: ای امیر، پسر قحطبه را ما داریم، و تدبیری بایست

~~کرد تا دختر سلاسل به دست ما افتادی. آنگاه، من در ولایت شیروان بازرفتمی، ms475 و اگر

~~قحطبه در پی ما بیامدی، باکی نبود و ما در خانهآ خویش رسیده بودیمی:2 و خصم در پیش ما،

~~و سر منزل ما، زبون بودی.

پس، ضرغام قیروانی گفت: پادشاه را زندگانی دراز باد! صواب آن است [که] همچون

~~که می فرمایید، ما در ولایت خویش باز گردیم که بی شک این اعرابی در پی ما از جهت فرزند

~~می آید، و سلاسل و دخترش هم بیایند. پس، آنجا آسان ایشان را به دست توان آورد.

ایشان درین سخن بودند که آواز طبل برآمد، که رعد اعرابی رسید. ایشان پنداشتند که

~~دشمن شبیخون آورد. پس، سبک برجستند و سوار شدند تا آن زمان که مردی برسید و

~~گفت: ای شاه، این شبیخون نیست، رعد اعرابی است که از پیش ابومسلم با پنج هزار سوار

~~آمده است!

شیروانشاه را ملالیت از آن بترشد و بازگشت، با سران سپاهش هر یک به موضع خود

~~فرود آمدند.

اما از آن جانب، شبی تاریک بود و ضرغام قیروانی را شیروانشاه با خود ببرد و در بارگاه

~~درآمدند، و به تفکر فرورفتند که «ما جواب این اعرابی را نمی توانیم دادن، خصوصا که

~~پکی دیگر رسید!»

پس، ایشان را درین ملالیت نگاه دار!

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0457.jpg)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0458.jpg)

وفتن عیاران اهیرقیروان را و کریختن شیروانشاه

ما آمدیم به قصه و حدیث ستی تکلباز که با حید علیابادی گفت که: ما از شهرری

~~نیامده ایم که نان خوردن و نظاره کردن و شمع [82-الف، ج2] سوختن بورزیم! آخر نه

~~کاری می باید کرد تا دل دشمنان پرغم شود و جان ابومسلم و خاندان خرم شود؟ من امشب

~~خود را بر لشکرگاه شیروانشاه خواهم زدن، مگر حمید را به دست آرم!

حید علیا بادی و محشان نوقجی گفتند: عیارهآ جهان، ما همراه تو می آییم و آن خیمه را که

~~حمید در وی است، پیش چشم کرده ایم، باشد که کاری کنیم!

پس، ابونصر شبرو و ms476 ابوطاهر زاغ پا گفتند: ما سوی سراپردهآ شیروانشاه می رویم، مگر

~~صیدی در دام ما افتد!

همه برین قرار دادند. اما چون از شب یک پاس بگذشت، ستی تکلباز و حید علیابادی

~~از پیش آن سراپرده، که از جهت ایشان زده بودند، روان شدند. گردان گردان در آن صحرا

~~می رفتند تا بدان خیمه رسیدند که حمید را در آنجا داشتند. ساعتی بایستادند و از دور نگاه

~~کردند. پاسبانان بیدار بودند. پس، حید گفت: ای عیار، این ساعت هیچ کاری نتوان کردن

~~تا این نگهبانان در خواب نشوند. بیا تا ساعتی بگردیم، مگر جای دیگر کاری کنیم. آنگاه،

~~بدینجا بازآ ییم وحمید را خلاص کنیم.

پس، هرسه از آن جایگاه روان شدند و به لشکرگاه مغربیان رفتند؛ و بر کنارهآ لشکرگاه

~~جوی آبی بود و درختی چند. ستی گفت: بیایید ای دوستان تا ساعتی درینجا توقف کنیم تا آن

~~مردان که حمید را نگه می دارند، در خواب شوند؛ و ما را مقصود حمید است، باشد که او را

~~خلاص کنیم و هیچ چیز دیگر نمی خواهیم!

این بگفتند و از آن لب آب پیشتر رفتند که ناگاه، آواز صدایی به گوش ستی آمد، چنان

~~که کسی آب براندام خود ریزد. پس، هر سه در میان درختان شدند و گوش بدانجا داشتند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0459.jpg)

~~یک تنی را دیدند که غسل می کرد و دیگری از وی دورتر بود. چون این یک تن از آب

~~درآمد، جامه درپوشید و با آن کس این می گفت که: تا من از قیروان آمده ام و این سپاه خود

~~را با خود آورده ام، عظیم پشیمانم که این ابوترابیان [82-ب، ج2] پیوسته چیره دست شده

~~اند، و هنوز این زمان، پی در پی، لشکر می رسند؛ و چنین می گویند که در میان سپاه ایشان

~~مبارزان و عیاران اند که، در یک ساعت و یک شب، چندین نقم می برند و مرد را می ms477 برند.

~~پس، ، در آن شب قصد کشتن من کرده بودند که غلام خزینه دار را به عوض من کشتند؛ و

~~کاشکی شیروانشاه گفتی که پسر قحطبه را برگیر و بازگرد که سخت ازین دزدان ابوترابی

~~می ترسم!

اما محشان1 و حید گفتند: هیچ می دانی که این ضرغام قیروانی است که آن روز که ما را

~~گرفته بودند، او ما را به کشتن سعی می کرد!

پس، ستی حید را گفت: ای برادر، این را که تو می گویی، تحقیق شد که ضرغام است که

~~در دام ما درافتاد. اکنون، مردانه باشید!

اما حال چنان بود که در آن شب تقدیر خدای عزوجل در آمد و آن ملعون را جنابتی افتاد،

~~و برای غسل کردن با یکی خادم بدان جوی آب آمده بود. چون خود را بشست و آن آب را

~~ملوث2 کرد، برآمد. پس، ستی از یک طرف درآمد و حید از جانب دیگر درآمد، و محشان از

~~یک طرف، و درجست و حلق خادم را بگرفت و چندان قوت کرد که آن غلام بیهوش شد.

~~آنگاه، بند قبایش را بگشود و هر چهار دست و پایش محکم بربست، و دهانش را پرپنبه کرد

~~و بریک طرف دور ببردش و بینداختش.

آنگاه، حید کاردی برکشید و در پیش ضرغام آمد. ضرغام با یک پیراهن بود، مردی را

~~دید با کارد کشیده، [که] بانگ بر وی زد و گفت: تو کیستی؟

ضرغام گفت: اول، تو بگوی که با این کارد کشیده کیستی!

حید گفت: منم حید علیابادی! ای سگ، اگر هیچ سخن نکنی، بدین کاردت نکشم و اگر

~~سخن گویی و نعره زنی، پاره پاره ات کنم!

ضرغام بترسید و حید درجست و ریشش را بگرفت، و محشان موی سرش از قفا بگرفت،

~~که در آن روزگار در قوم ایشان موی سر گذاشتندی از بهر حسن. پس، محشان و حید هر دو

~~دست ضرغام را از پس پشت [83-الف، ج2] ms478 ببستند و دهنش پر پنبه کردند. حید بند

~~ایزارش در کشید و در گردنش افکند و سر بند محشان نوقجی محکم بگرفت و گفت: اکنون،

~~اگر خواهی که جان بر تو بماند، پیش برو و بدوا

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0460.jpg)

پس، ضرغام از بیم جان چون باد گام برگرفت، و از پس پشت لشکرگاه بیامدند تا

~~بدانجایی که سراپرده بود، که از برای ستی زده بودند. چون آنجا رسیدند، ستی با حید

~~گفت: ای برادر، اکنون از عیاری ای که داری، این را بر جمازه باید افکند و، ازراه و بیراه،

~~به لشکر امیر عرب باید رسانید و، هم در شب، بازگشتن و به نزد ما آمدن!

حید گفت: به توفیق خدای تعالی بروم و این را بسپارم و بازآیم.

اقا ضرغام را بر جمازه بستند محکم، و حید عیابادی از پس پشتش سوار شد و جمازه را

~~سوی دشت فروراند و راه اردوی سید عرب در پیش گرفت و براند، و در پس پشت لشکرگاه

~~قحطبه درآمد، و چشم بر طوقهای قحطبه افکند و در پیش سراپرده آمد و شتررا بخوا بانید.

~~سرهنگان پیش دویدند و گفتند که: هی، چه کسی که بدین وقت پیش سراپردهآ امیر عرب

~~آمده ای2

حید گفت: با امیر عرب کاری دارم.

اما امیر قحطبه و رعد اعرابی و زرباد و خواجه محمد هنوز نشسته بودند که سرهنگی

~~برفت و خدمت کرد و گفت: مردی کسی را بسته دارد و بار می خواهد.

قحطبه گفت: درآریدش!

پس، سرهنگ بیرون آمد و گفت: درا!

حید درآمد وضرغام را هم2 به اندرون برد دست بسته. چون قحطبه، حید را دید، از

~~شادی برجست و حید را در کنار گرفت و گفت: ای سرهنگ، از کجا پرسیم، و این دست

~~بسته کیست2

پس، حید آغاز کرد و از آن ساعت که از پیش ابومسلم بیرون آمده بود تا این زمان که

~~اپیش او رسیده بود، همه را بازگفت؛ و ms479 بعد از آن، گفت که: این مرد امیر قیروان است و

~~ضرغام نام دارد که آورده ام، و داماد شیروانشاه است. باشد که امیر حمید را بدین عوض

~~توانیم کرد. [83-ب، ج2] اگرچه او یک تار مویش به صد ازین می ارزد، اما هر کسی را

~~کس خود عزیز است.

قحطبه را بغایت خوش آمد و، در حال، حید را اسب با ساخت زر و دو هزار دینار زر

~~سرخ، و قبا و کلاه و دستار بداد. پس، حید زانو زد و قبول کرد، اما گفت: اکنون، به شما

~~امانت می سپارم و من باز می روم که یاران در انتظار من اند. چون باز به خدمت رسم، اینها

~~را بستانم.

پس، ضرغام را سپرد و بیرون آمد، و بر جمازه نشست و چون باد برفت. اما امیر عرب

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0461.jpg)

~~بفرمود تا ضرغام را بند محکم بر پای نهادند و موگلان برگماشتند و در خیمه ای بازداشتند.

اما حید هم از راه و بیراه، نیمشب بود به نزدیک یاران رسید و در رفتن و امدن هیچ

~~بیگانه او را ندیده بود. چون ستی، حید را بدید که بدان چستی و چالاکی بازآمد، آفرین کرد

~~و گفت: اکنون، ما را چندان توقف باید کرد که ابونصر شبرو و ابوطاهر زاغ پا از نزدیک

~~شیروانشاه بازآیند. آنگاه، جمله به اگفاق روی به کار حمید کنیم.

به همین قرار دادند.

اما از آن طرف، ابونصر شبرو و ابوطاهر زاغ پا در آن شب پیش سراپردهآ شیروانشاه

~~آمدند و خود را در میان سپاه در گنجانیدند، و آن سرهنگان را دیدند، هر یک تیغی در دست

~~گرفته. ایشان نیز، به همان دستور، خود را بیاراستند و در پهلوی سرهنگان دلیر بنشستند که

~~ساعتی بگذشت، حاجبی بیرون آمد و سرهنگانی که نوبتی بودند2 طلب کرد و گفت: شاه

~~شما را می خواند تا ببیند که [همه] مکمل اند و همه اسباب حرب دارند.

ابونصر ms480 شبرو با ابوطاهر گفت: عجب محلی رسیدیم، باشد که خدای تعالی کور و کرش

~~گرداند و ما را نشناسد!

پس، سرهنگان به نشاط دررفتند، و ابونصر شبرو و ابوطاهر هم دررفتند. شیروانشاه

~~گفت: شما با این یراق باید که پسر قحطبه را در محفه نشاندن و با ضرغام به تعجیل به

~~شیروان برانید، نباید که کسی بیاید و او را خلاص [84- الف، ج2] کند، و من دیگره دختر

~~سلاسل را نبینم و به دست نتوانم آورد! پس، مردی صدی از [خیل] قیروان با شما همراه کنم

~~تا ایمن باشید.

سرهنگان چون این سخن بشنیدند، خدمت کردند. پس، شیروانشاه حاجب را گفت: برو

~~و ضرغام را بیاور تا با او این مردم را یراق بگیریم و روان کنیم.

حاجب به لشکرگاه ضرغام رفت، شورشی در آن لشکرگاه دید. حاجب گفت: ضرغام را

~~یگویید که شیروانشاه شما را می طلبد.

خاصگیان ضرغام چشم پرآب کردند و گفتند: ضرغام اول شب به آبدست کردن رفت و

~~هنوز بازنیامده، و در همه لشکرگاه طلب کردیم، نیافتیم. ندانیم که کجا رفته باشد و حال او

~~چگونه شدا

~~حاجب، در حال، بازگشت و آن قصه با شیروانشاه بازگفت، آهی ازو برآمد و گفت:

~~دیدید که داماد مرا ابوترابیان کشتند، یا بردند؟ اکنون، آن عرب زاده را محکم نگاه دارید

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0462.jpg)

~~تا او را هم نبرند!

پس، صد مرد دیگر به نگاه داشتن حمید تعیین شد و بفرستاد و خود، در حال، سوار شد

~~و در پیش سراپرده بایستاد. مشعلها بیفروختند و پیش بداشتند. سران سپاه تمام به نزدیک او

~~جمع شدند، و دیگر چند سوار را تفرقه کرد تا به گرد لشکرگاه و بیابان افتادند به طلب

~~ضرغام. هر چند بیشتر جستند، کمتر بافتند. شیروانشاه را رنگ زرد شد، گفت: ای عیاران

~~آذربایجان، حرم طاهر خزیمه را نیکو گوش دارید، مبادا که بد نامی حاصل آید و مردمان

~~گویند که پادشاهی زن خود را به ms481 زینهار ایشان فرستاد، و ایشان ده روز نگاه نتوانستند داشت

~~تا به دست دشمن افتادا

پس، حاجبی را فرستاد به نزدیک ملکهآ عراق و آن کورباطنان نمی دانستند که ستی

~~تکلباز است. پس، حاجب آمد و بر در سراپرده، از دور بایستاد و آواز داد تا دو خادم بیرون

~~آمدند.

حاجب سلام کرد و گفت: شیروانشاه سلام و تحیت می رساند و می گوید [84-ب، ج2]

~~که «معذور دارید که من به کار شما نمی پردازم، و شب و روز با این ابومسلمیان گرفتارم و

~~به حرب و کارزار مشغولم، و هر ساعت ازیشان فتنه ظاهر می شود! و دوش داماد مرا برده اند

~~و از جهت ملک عراق دلم نگران است که خبری ازو بشنوم که با پسر و برادر چه کرد. و

~~درینجا هم می ترسم که چشم زخمی به شما برسد. و اگراین عربزاده که در دست من اسیر

~~است، او4 را به شیروان نمی فرستم و شما را همراه او نمی کنم، دل من جمع نمی شود. و چون

~~شما به سلامت بدانجا رسید، کوشکی معین کرده ام و علوفه هم، تا آنگاهی که من ازین حرب

~~فارغ شوم و به خدمت شما پیوندم، وعذر تقصیرها بخواهم.»

پس، خادم برفت و احوال با ستی بگفت. ستی خنده کرد از کار خود، و گفت: اگر سالها

~~می کوشیدیم تا کار بدینجا رسانیم، نمی توانستیم. اما اینها حق تعالی به کرم خود می سازد،

~~باشد که درین راه فرصتی یا بیم و حمید را از دست اینها خلاص بکنیم، و آنگاه، دانیم که با

~~اینها چه می باید کرد!

پس، خادم برفت و گفت: ملکهآ عراق می پرسد و می گوید که «زحمت ما در خدمت

~~پادشاه از حد گذشت و شرمنده ایم. اگر عمر وفا کند، عذرها خواسته شود. و اگر فرمان

~~چنین است که ما را با بندی به شیروان می فرستد، هم روا باشد که ms482 از مردمان امیر ابومسلم

~~این چنین کارها بسیار شده است؛ و امیر عراق ما را از دست ایشان گذرانیده است و بدینجا

~~فرستاده است تا از بند ایشان رسته باشیم، اینجا خود ده بار بدتر از آنجاست! پس، ما را با

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0463.jpg)

~~بندی هر چند زودتر روان سازند، بهتر باشد.»

حاجب بازگشت و احوال با شیروانشاه بگفت. شیروانشاه گفت: مصلحت همین بود که

~~من گفتم.

آنگاه، بفرمود تا صد سوار از خیل قیروان، و صد سوار از آذربایجان، با صد پیاده ساخته

~~کردند و گفت: بامداد، پگاه پسر قحطبه را در محقه نشانید و گرد آن مرقد پیوسته می رانید

~~و او را نگاه می دارید، و حرم امیر عراق را به شیروان رسانید و در راه هشیار باشید [85-

~~الف، ج2] تا از آن دزدان ابومسلم خطایی نیفتد!

سرهنگان گفتند: فرمان برداریم.

اما چون روز شد، محقهآ خوبی به جهت ستی بیاوردند، چنان که به از آن محفه ای بود که

~~شیروانشاه درآمد و حمید را در مرقد خود درآوردند با بند گران، و سرهنگان مرقد را در

~~میان گرفتند. و به قرب پانصد سوار و پیاده بودند، روان شدند و روی به شیروان نهادند.

اما شیروانشاه از غم ضرغام خواست که آن روز جنگ نکند که از لشکر امیر عرب آواز

~~طبل جنگ برآمد. و لشکر امیر عرب همه در سلاح شدند و روی به میدان نهادند. اما

~~شیروانشاه صف خود را راست کرد که در آن محل، جاسوس قحطبه رسید و گفت: حمید را

~~بردند به راه شیروان.

آه از جان امیر عرب برآمد و از هوش برفت تا دیری به هوش آمد. سلاسل گفت: ای امیر

~~عرب، این ساعت پیش دشمن می روی، اگر جزع می کنی، او شاد شود و سپاه دل شکسته

~~شوند! و اگر چیزی شود، آن زن و آن چهار عیار، که وصفش شنوده ایم، اگر که تا شیروان2

~~بباید رفت، که ms483 بروند و دل امیر عرب را شاد کنند و پسرت را بیارند.8

پس، ازین گونه سخنان می گفتند تا قحطبه تسلی شد، و سوار شد و روی به میدان نهاد؛

~~و آن روز حربی کردند که فلک حیران ایشان ماند و از هر دو گروه بسیاری کشته و خسته

~~شدند. بعد از آن، از یکدیگر بازگشتند.

اما چون شیروانشاه، حمید را بفرستاد، هر روزه حرب کردند. تا ده مصاف بکردند و

~~درین ده روز، زرباد تبریزی و رعد اعرابی آن کردند که قلم زرین شهاب بر دفتر مینای چرخ

~~تاریخ شجاعت ایشان نوشت. و درین ده روز، سپاه سلاسل چیره بودند و دست ایشان را بود.

پس، روز یازدهم، هم از اول بامداد، طبل جنگ زدند و جنگ مغلوبه آغاز کردند؛ و چون

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0464.jpg)

~~کر ارال

~~حرب گرم شد، بعد از ساعتی، نقیبان درآمدند و آن دو سپاه را از هم جداکردند، [85-ب،

~~ج2] و سقایان پیش صفها درآمدند و هر کسی خیل خود را آب دادند. بعد از آن، مبارزان

~~چشم در میدان نهادند تا به میدان که آید.

ناگاه، از خیل اسلام، سواری در میدان آمد چون شیرژیان و پیل دمان. چون در میدان

~~درآمد، مرکب را جلوه داد و جولان نمود، و سر تا پای میدان بتاخت. بعد از آن، به آواز بلند

~~گفت: هر که مرا داند، داند و هر که مرا نداند، بداند که منم رعد اعرابی، از یاران امیرکون

~~بلخی، چاکر خاندان محمتد و علی، علیهم الصلوة و الستلام. ای خارجیان ملعون، مردی در

~~میدان من آیید تا امروز از زخم تیغ دریای خون روان کنم!

چون این بگفت، مردی از سپاه شیروان بیرون آمد که او را شردوست گفتندی و مرد فتنه

~~انگیزی بود، و خارجی صلبی بود که اگر نام علی، علیه السلام، شنیدی، می خواست1 که هر دو

~~گوش او کر باشد؛ و آن سگ ملعون چون در پیش رعد ms484 اعرابی آمد، گفت: ای اعرابی، من

~~عرب را دشمن می دارم، برای آن که پسر ابوطالب از عرب بود. اکنون، تو دعوی دوستی او

~~می کنی، بیار تا چه داری!

رعد اعرابی از سخنان آن حرامزاده در خشم شد و هیچ جوابش نداد، و [مرکب] همچون

~~برق براو جهانید و نیزه ای بزد برسینهآ شردوست، چنان که سنان نیزه از پشت او بیرون آمد.

~~آنگاه، به نوک نیزه او را از خانهآ زین برگرفت و راست کرد تا هر دو لشکر بدیدند؛ و بعد

~~از آن، او را آن چنان بر زمین زد که خرد شد. پس، سپاه قحطبه نعره زدند و تکبیر گفتند.

اما شردوست را برادری بود، به کین برادر در میدان آمد. رعد او را به حملهآ اول از

~~مرکب انداخت و مبارز خواست. کوه پیکر مغربی بیرون شد؛ و این کوه پیکر بر سه شهر

~~مغرب امیر بود و هفت هزار سوار و پیاده داشت، و چون پیش اعد اعرابی آمد، بر رعد حمله

~~کرد. رعد تیغ از نیام برکشید و بزد بر میانش که چون خیار تر به دو نیمش کرد و به آواز بلند

~~درود بر مصطفی، صلی الله علیه و آله و سلم، فرستاد.

اما اسلامیان نعره زدند و شیروانشاه می فرمود و مرد می رفت، و رعد می افکند. [86-

~~الف، ج2] تا بیست و پنج مبارز بردست او کشته شد و پیش صف دربند شد.

رعد اعرابی از میدان بازگشت و زرباد تبریزی اسب بیرون جهانید. بر اسب سیاه چهار

~~دست و پا سفید نشسته و برگستوان بر آن مرکب افکنده، و جوشن چهل من در بر، و خود

~~بزرگی بر سره و آن گرزگران سنگ در دست راست گرفته، بدین صفت به میدان آمد و

~~اشتلم کرد، و مبارز خواست.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0465.jpg)

~~شیروانشاه گفت: هر که بیرون رود و سر این حرامزاده پیش من آرد، ده هزار دینار و ده

~~جنیبت ms485 با ساخت زر، و اسبی که من برنشسته ام، بدو دهم!

~~که ناگاه، خارجی ای پاشنه بر مرکب زد و به پیش شیروانشاه رفت و سری فرود آورد.

~~شیروانشاه گفت: دامن زره بردار تا بدانم که بدین آراستگی تو کیستی؟

~~آن ملعون زره کلاهخود را از پیش روی برداشت و گفت: منم عبدالرب بن عبداکله بن

~~عبدالرحمن ابن ملجم، علیه العنة.

~~شیروانشاه گفت: این کار توست که پشت به پشت به ابن ملجم می رسی، که ابوتراب را

~~او کشته.

پس، آن ملعون به میدان آمد. زرباد به تنگ او درآمد و گفت: تو کیستی که این همه

~~گفتگوی با شیروانشاه کردی؟

گفت: منم عبدالرب، نبیرهآ ابن ملجم، علیه العنه.

زرباد گفت: ای سگ ملعون، از پیش دوستان خاندان جسته و در مغرب ساکن شده ای،

~~پنداشته ای که کسی بوده ای؟

عبدالرب گفت: من هر طریق که باشد، به از توام که پدر پدر من علی را تیغ زد و کشت.

~~پس، اصل من آن چنان کسی است، اصل تو از کجاست و چه کار کرده ای؟

زرباد گفت: ای بدبخت، همین زمان به تو بنمایم که تو بهادری یا من، و اصل تو خوب

~~است یا اصل من.

پس، هر دو با یکدیگر درآمدند. عبدالرب چون آتش حمله بر زرباد آورد. تا زیادت از

~~پنجاه حمله بیاورد، زرباد دانست که آن ملعون مبارز است. پس، نیزه ها را بیفکندند و تیغ

~~برکشیدند. عبدالرب گفت: این تیغ را می بینی؟ آن تیغ است که جد من پسر ابوطالب را

~~(86-ب، ج2] کشت!

زرباد گفت: این دوزخی بچه را بنگرید که چگونه فخر می کند بدان نسب پلیدش!

اما عبدالرب حمله کرد و تیغ بر زرباد فروگذاشت. زرباد به سپررد کرد و آن سگ بار

~~دیگر تیغ را بالا برد که بزند، زرباد دست و تیغ او را در هوا بگرفت و به قوت بتافت، و

~~دستش را خرد بشکست، ms486 و تیغ از دستش بیفتاد. پس، زرباد تیغی برگردنش زد که سرش

~~پنجاه گام در میدان پرید؛ و نعره ای زد که: یا امیرالمؤمنین علی، علیه الستلام، دشمن - بچهآ

~~ترا به دولت تو به نزدیک جدش به دوزخ فرستادم.

~~همهآ سپاه اسلام سورن10 انداختند و تکبیر گفتند؛ و درود فرستادند بر محمد مصطفی،

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0466.jpg)

~~صلی الله علیه وآله وسکم. اما چون عبدالرب، نبیرهآ ابن ملجم، علیه العنه، کشته گردید بر

~~دست زرباد، شیروانشاه به یکبارگی دلتنگ شد، و آهی سردی کشید و گفت: آخریک کس

~~نیست که این کافر نعمت را به دست آورد و جان مرا ازین درد آزاد کند2

اما راوی گوید که چون شیروانشاه آن همه زاری کرد، ترکی بود، و سلاح دار شیروانشاه

~~بود، و بیلاغ نام داشت؛ و در مردی رستم زمانه بود، و در جمال یوسف روزگار؛ و در همه

~~ولایت پارس و آذربایجان و بلغار، تا در روم، هر که را به جمال بستودندی، گفتندی که «به

~~بیلاغ ماند.» و آفتاب در روی او خجل ماندی و یاقوت را لب او رنگ دادی، و در تیر

~~انداختن، موی را بشکافتی.

چون بیلاغ تنگدلی خواجهآ خویش بدید، اسب در میدان راند و در پیش زرباد رفت بر

~~ابلقی11 سوار و دستی سلاح خاصهٔ‌ شیروانشاه پوشیده، و کمری مرصع بر میان بسته، و خودی

~~مرصع بر سر نهاده، و سپری آینه کرداری در کتف افکنده، و کمان عاج قبضه ای طیار گوشه ای12

~~در قربان افکنده، و یک جعبه تیر خدنگ فولاد پیکانی در میان بسته، بدین صفت به میدان

~~درآمد و گفت: ای بلند بالا، چند مردم را بکشی و پهلوانی نمایی! بیا که من خون ایشان از تو

~~می خواهم!

پس، کمان از قربان بیرون آورد و تیری پیوست و بنیاد [87- الف، ج2] تیر انداختن

~~کرد، چنان که زرباد سر از زیر سپر بیرون نتوانست کرد و عاجز گشت. شیروانشاه گفت:

~~همین ms487 ساعت، این غلام ترک من دل من ازو فارغ کند.

اما بیلاغ یک تیری بگشاد، زرباد سپر پیش داشت، تیر از کنارهآ سپر بجست و بر پشت

~~چشم زرباد خورد و پلک چشم زرباد بردرید. زرباد خشم گرفت و گرز درربود و بر بیلاغ

~~تاخت. چون بدو رسید، گرز را بر سر بیلاغ زد که به یک گرز بیلاغ را با مرکب نرم کرد.

~~شیروانشاه چون بیلاغ را کشته دید، دست بر دست زد و بسیاری بگریست.

اما زرباد چون ترک را بکشت، قحطبه بر سپاه اشارت کرد که حمله کنید! پس، شیروانشاه

~~نیز حمله آورد. هر دو لشکر درهم افتادند و دوست و دشمن در کارزار درآمدند؛ و هر دو سپاه

~~دل از جان برگرفتند و باد و گرد برخاست؛ و هر ساعت آن جنگ سخت تر می شد.

اما قحطبه نیزه در دست، به هر که می رسید، می زد و از اسبش می گردانید؛ و قحطبه

~~نیزه زنان می رفت تا پیش قلب شیروانشاه رسید. پس، خارجیان از پیش زخم نیزهآ او

~~می رمیدند - و درآن وقت در همه عرب نیزه گذاری چون قحطبه نبود- چون خود را بر قلب

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0467.jpg)

~~زد، بانگ دارو گیر برخاست و نفسانفسی12 شد.

در آن ساعت، تکین بلغاری، اگرچه در آن پیشتر زخمی از دست زبیده خورده بود، اما

~~حربی سخت می کرد و خلقی از و دررمیده بودند. اما قحطبه بدو بازخورد و تکین هم روبرو

~~درآمد با سلاحی تمام. پس، هر دو به خشم با یکدیگر درآویختند و طعنها روان کردند، و

~~کینه در سینه آوردند و حمله می کردند. تا بیست و شش حمله کردند، بار بیست و هفتم،

~~قحطبه یک نیزه ای زد بر کتف تکین بلغاری، چنان که از سوی دیگرش گذاره شد. پس، او

~~را از خانهآ زین برگرفت و در هوا برد تا هر دو سپاه بدیدند.

پس، سپاه شیروانشاه چون تکین بلغاری را ms488 کشته دیدند، پس خزیدند؛ و تکین را غلامی

~~87-ب، ج2] بود زنگی، و مرد مردانه بود، چنان که روز حرب از سپاهی رونگردانیدی؛ و

~~چون خواجه را کشته دید، پیش رفت و به حربه بر امیر عرب حمله کرد و بزد بر تهیگاهش،

~~چنان که از ره و جوشن بگذشت. چون به پهلوی قحطبه رسید، بایستاد.

اما قحطبه از هوش رفته بود، در آن ساعت، مطهر حیاثه برسید. چون امیر عرب را چنان

~~دید، گمان برد که از زخم زنگی هلاک شده است، ناجق از میان برآورد و به قوت هرچه

~~تمامتر بر میان زنگی زد که به دو پاره شد.

اما چون قحطبه به هوش بازآمد، زنگی را کشته دید. بر مطهر حیاثه دعا کرد و ثناگفت

~~که زرباد رسید ستون آهنین در دست گرفته، خود را بر قلب شیروانشاه زد و سپاه از و برمیدند.

~~زرباد به علمدار رسید و گرزی بر سرش زد که مغزش پریشان شد، و علم سرنگون شد.

زرباد علم را درربود و پاره پاره کرد و بینداخت؛ و بر سر علم، اژدهایی زرین بود و دندانها

~~از مروارید، برداشت و در قربان انداخت و آنگاه، نظر برچتر شیروانشاه انداخت. چون

~~نزدیک چتر رسید و چتر دار را بدید، پنداشت که شیروانشاه در زیر چتر ایستاده است. اما

~~شیروانشاه به عوض خود غلامی را در پای چتر بداشته بود.

پس، زرباد چون بدان غلام رسید، حمله کرد. غلام از بیم جان گریخت. زرباد چتراز

~~چتردار بستد و گفت: ای سگان خوارج، پادشاه شما را کشتم، اکنون حرب از برای که

~~بی کنید؟

چون لشکر دیدند که علم و چتر نماند، به یکبار روی به گریز نهادند و به هزیمت شدند.

~~پس، شیروانشاه بانگ بر لشکر زد که: من ایستاده ام، شما کجا می روید2

هیچ کس سخن او نشنیدند و روی به هزیمت کردند؛ و زرباد و قحطبه و امیران تیغ و نیزه

~~و ms489 گرز و ناجق به کار درآوردند و خوارج کشتن گرفتند؛ و خود را در لشکرگاه دشمن انداختند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0468.jpg)

~~عر را اه

خارجیان از بیم جان بنه و بارگاه را گذاشتند و سر خود گرفتند؛ و لشکرامیر [88-الف،

~~چ2] عرب در عقب ایشان می تاختند و مرد می انداختند، الآکه غوریان به غارت مشغول

~~بودند. چون شاه غور دید که لشکرش به غارت مشغول اند، بانگ بر غوریان زد که: ای

~~شیردلان، دل از خصم فارغ کنید که غارت جایی نمی رود!

غوریان دست از غارت بداشتند و در عقب شیروانشاه شش فرسنگ برفتند و پانزده هزار

~~مرد بکشتند؛ و ده هزار اسب گرفتند و باز گردیدند و به لشکرگاه ایشان فرود آمدند؛ و

~~چندان غنیمت به دست آوردند که حساب نداشت.

قحطبه سراپرده و بارگاه و تمام فراشخانه، که از آن شیروانشاه بود، به رعد اعرابی داد و

~~خزینه و زرادخانه و هرچه بود، یک نیمه، به شاه غور و به امیر سیستان داد،12 و یک نیمه بر

~~لشکر خود قسمت کرد، چنان که یک درم برای خود برنداشت؛ و سپاه بدان بخشش او را

~~بستودند.

لشکرگاه خود را بدان موضع آوردند که بنه گاه دشمن بود و آنجا منزل کردند تا شب شد.

~~سپاه اسلام مانده شده بودند، بیاسودند. قحطبه با بزرگان طعام بخوردند و هر کس به

~~آرامگاه خود رفتند بدان عزم که فردا از پی شیروانشاه بروند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0469.jpg)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0470.jpg)

، دام افتادن زبیده و دربند بردن او به شیروان

اما راوی گوید که درآن ساعت که خبر بردن حمید به سوی شیروان به قحطبه رسانیدند و

~~زبیده بدانست، از آن روز باز، یک نفس نیاسوده بود و یک دم از گریستن خالی نبود؛ و روز

~~یازدهم بود که حمید را برده بودند و درین مدت یک دم زبیده از گریستن کاری دگر نداشت.

~~چون آن شب که دشمن به هزیمت شد و شیروانشاه را بشکستند، ms490 زبیده با خود گفت که

~~«چون یار را بردند، چه سود درد با دل گفتن؟ بیا و خطری در پیش گیر و در طلب یار پرواز

~~کن! از دو حال بیرون نیست، یا دوست به دست آید و یا جان بنهی! پس، صواب کار من در

~~آن است که امشب، چنان که هیچ کس را خبر نباشد، در طلب حمید بروم؛ و دیگر ستی با آن

~~چهار عیار [88-ب، ج2] رفته است، مگر آن عیاران را دریابم و با ایشان یار باشم، باشد که

~~ایار را به دست آرم!»

این اندیشه کرد و دستی سلاح درپوشید و بر مرکب سوار شد؛ و بدان راه که لشکر

~~شیروانشاه رفته بودند، او هم در آن شب، به دررفت.

اما راوی گوید که چون شیروانشاه به هزیمت رفت، تا دو منزل آمد و بعد از آن بیاسود،

~~و در مرغزاری فرود آمد. خیمه و خرگاه و سراپرده همه بر باد داده بود، هم چنان در صحرا

~~فرود آمد و یک نیمه از سپاه خود کم دید. وزیر را گفت: این همه مال که از من گم شده

~~است، مرا چندان غم نیست که فراق دختر سلاسل. اگر از آن مردان که در آن سپاه اند، چنان

~~که ضرغام را بردند، اگر آن چنان عیاران می داشتم که می رفتند و زبیده را می دزدیدند،

~~دیگر غم نبود و به ولایت خود می رفتم که اگر خصم می آمد و تمام ملک ما را غارت می کرد

~~که زبیده پیش من می بود، غم نداشتم.

اما چون شیروانشاه این بگفت، نقیبی بود شیروانشاه را و او از فارس بود، و او را شیر

~~برنجی گفتندی؛ و در همه عراق و خراسان به دزدی او مثل زدندی. برخاست و خدمت کرد و

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0471.jpg)

~~گفت: اگر شاه اشارت فرماید، من بروم و کاری کنم که از آن بازگویند.

شیروانشاه گفت: تو مرد نقیبی، از دست ms491 تو این کار برنمی آید.

شیربرنجی گفت: خط به سر می دهم که زبیده را به جهت تو بیارم، و شما را ازین کار

~~ملول نباید بود که بنده این خدمت را به جای آورد که اگر زبیده در فلک هفتم، خانهآ زحل،

~~باشد که من او را بیارم و دل امیر را فارغ کنم.

شیروانشاه چون دید که او به جد می گوید، خرم شد و گفت: اگر تو این کار بکنی، هر

~~شهر که خواهی، امیری آن شهر به تو دهم.

پس، شیربرنجی خدمت کرد و از پیش شیروانشاه بیرون آمد، و شش مرد از مردم خود

~~اختیار کرد و جامهآ کارزار درپوشید و روی به راه نهاد.

اما ازین جانب، در چنین شبی زبیده [89-الف، ج2] مرکب می راند و آب غم از

~~دیده اش فرود آمده، مرکب می راند. اما چون پنج فرسنگ براند، چشمهآ آبی دید و درختی

~~و مسجدی، با خود گفت که «ردرین چشمه وضو تازه کنم و درین مسجد دو رکعت نماز بگزارم

~~و دعایی کنم تا دستگیر درماندگان مراد مرا بدهد.»

چون این اندیشه بکرد، بدان چشمه سار فرود آمد و طهارت کرد، و در آن مسجد شد و

~~بسیاری بگریست و مناجاة1 می کرد به درگاه خدای تعالی. و تقدیر چنان رفته بود [که] در

~~آن ساعت که زبیده در آن مسجد در پای درخت بود، شیربرنجی با آن سه مرد دیگر،2 که

~~یاران او بودند، بدان چشمه سار رسیدند.

شیر برنجی پیشتر آمد و ناله ای شنید، گوش بنهاد. آوازی بدو رسید که کسی می گفت که

~~«ای روزی ده بندگان، پدر و برادر مرا راه راست کرامت کردی، و مرا نیزهم از ننگ بدعت

~~رهانیدی، و به سبب آن هدایت، حمید را پیدا آوردی تا که ما را از ننگ مذهب خوارج آزاد

~~کرد؛ و باز به علم بی جهل خویش، دل من عاجز بستهآ مهر خود گردانیدی ms492 تا امید گرفتم که به

~~عقد حلال، به فرمان تو، در نکاح او خواهم بود، و او یار دین شد و در دست فراق او اسیر

~~بماندم!»3

این می گفت و زارزار می گریست. اما شیربرنجی آن را می شنود و حیران مانده بود که

~~این چون بدین صحرا افتاده است، و این زبیده است. پس، چون بدانست که او دختر

~~سلاسل است، آهسته پیش یاران خود بازگشت و گفت: ای شیرمردان، مژده مر شما را که به

~~مقصود رسیدیم، و اینک زبیده در زیر این درخت سلاح از خود بیرون کرده است و سر به

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0472.jpg)

~~سجده نهاده، و از برای حمید دعا می کند. کار دشوار بخت بر ما آسان گردانید. حالیا، جلد

~~باشید تا ما حیلتی سازیم!

آن لعینان، هر چهار، به نزدیک زبیده رفتند و زبیدهآ عابده صدای پایی بشنید، سر

~~پرآورد، چهار مرد را دید که از آن راه برسیدند. دل زبیده بد شد و گفت: شما کیانید؟

~~(89-ب، ج2]

آن خارجی نحیف وار گفت: ای بزرگوار، ما مردمان غریبیم و از ولایت خراسان، و

~~بضاعتکی داشتیم، به قزوین بردیم و فروختیم و قماش دیگر از آنجا بخریدیم؛ و گفتیم که به

~~ولایت شیروان برویم، باشد که فایده ای کنیم. دیروز، لشکری از آن شیروانشاه به ما بازخورد،

~~چنان می نمود که از پیش خصم گریخته اند. چون ما را دیدند، هرچه داشتیم از قماش، از ما

~~بستدند و شتران ما را ببردند؛ و ما را به تای نان محتاج کردند. اکنون، گرسنه و سرگردان به

~~ولایت خود می رویم و شرمندهآ زن و اهل و عیالیم.

و این سخنان به زاری و عجز می گفت، و چنان می گفت که دل زبیده بر وی بسوخت و

~~چشم را پرآب کرد؛ و بر آن لشکر شیروانشاه و بر همه مروانیان لعنت کرد و گفت: من این

~~ساعت ده دینار نیشابوری بیش ندارم، و اگر ms493 در لشکرگاه قحطبه بودمی، در حق شما لطف

~~بسیار کردمی. حالی این قدر بستانید و توشهآ راه سازید که حق تعالی کارساز بنده نواز

~~است.

شیربرنجی، آن حرامزاده، گفت: هر شفقت که به مای غارت زده بکنی، خدا صد چندان

~~عوض کند!

و چون گدایان دست دراز کرد که یعنی زر می ستانم. زبیده آن ده دینار زر بیرون آورد که

~~بدهد، شیربرنجی بند دست زبیده را محکم بگرفت و به قوت برتافت؛ و بیم آن بود که

~~دستش بشکند. آنگاه، آن سه مردک چون پیل مست درآمدند. زبیده گفت: هی، این چه

~~حالت است2

در حال، آن چهار خارجی زبیده را محکم ببستند، و هر چند زبیده می گفت که «چرا بر

~~من ستم می کنید4» سخن او نشنودند و، در حال، دستش را محکم ببستند و همچنان بر

~~اسبش افکندند؛ و پاهایش از زیر شکم اسب ببستند و او را همچنان بر اسب افکندند.

زبیده آهی کرد و گفت «ای فلک بی وفا، چنین غدری کردی و دامی نهادی، و مرا صید

~~دشمنان کردی و داغ هجر حمید بر دل سوختهآ من بماند. دریغا که از خدمت امیر عرب جدا

~~ماندم و از دیدار [90- الف ، ج2] پدر، و آرزوی برادر نومید گشتم! دردا و دریغا که به

~~خدمت امیر صاحب الدعوة نرسیدم! اقا هرچه به من رسید، بی امرخدای نیست1»)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0473.jpg)

پس، ازین نوع سخنان می گفت و می خروشید؛ و شیربرنجی، آن سگ، بانگ بر زبیده زد

~~و گفت: ای رعنا، چندین هزار مرد مردانه از برای تو هلاک شدند، و ملک آذربایجان درهم

~~شد، اکنون چه جای گریستن است که همه ملک شیروان در زیر نگین تو خواهد بود و شیروانشاه

~~جهان روشن بر روی تو بیند؟ و اگر از برای حمید دلتنگی می کنی، مکن که او را کشتند! و

~~شیروانشاه چون او پانصد هزار سوار دارد و آخرزن او باشی به که زن ms494 اعرابی بچه ای!

زبیده آهی زد و گفت: صد هزار لعنت بریزید و بر مروان، و برهمهآ مروانیان و بر

~~دشمنان پیغمبر باد! و دیگر اگر که حمید را کشتند، کینه خواه بسیار است.

زبیده اینها می گفت، اما شیر برنجی و آن سه حرامزادهآ سگ عنان اسب زبیده را گرفته

~~بودند و می رفتند. وقت صبحدم بود که به لشکرگاه رسیدند.

اما چون روز شد، در آن ساعت، شیروانشاه عزم آن داشت که کوچ کند، یکی آمد که:

~~شیربرنجی و یاران رسیدند و زبیده را آوردند.

شاه چون آن خبر بشنید، از شادی نزدیک بود که بیهوش شود، اما خود را نگاه داشت و

~~گفت: مرا از جنگ مقصود این بود که زبیده را به دست آرم. چون که مقصودم حاصل شد،

~~بیشتر توقف کردن جایز نیست، مبادا که ابوترابیان از پی زبیده بیایند و کار بر ما دشوار

~~شودا

لشکر چون بشنیدند، در حال، به جملگی سوار شدند و بنهآ ایشان غارت شده بود، سبک

~~روان شدند و زبیده را در مرقدی نشاندند و براندند، و در منزل اول، به ملکهآ عراق و حمید

~~برسیدند. حمید را در آن بند همچنان بر اسبی انداختند و هر دو پای او در زیر شکم اسب

~~درآوردند و محکم بربستند و براندند.

شیروانشاه حاجبی به نزدیک ستی فرستاد و گفت که: بگویید زن امیر عراق را که مرا

~~مقصود [90-ب، ج2] جنگ آن اعرابی از برای زبیده بود، اکنون، مقصود رسید و مرا با او

~~هیچ معامله نیست. مرا به جایگاه خود بباید رفت، و دیگر من از دزدان سپاه ابومسلم می ترسم،

~~نباید که شبی آن دزدان بیایند و آن چنان که دامادم را بردند، حمید را و زبیده را ببرند!

~~آنگاه، کار بر من دور و دراز گردد؛ و گستاخی می کنم؛ اکنون شما را با من بباید آمدن،

~~چندان که امیر عراق از جنگ آن ابوترا بیان بازگردد. ms495 آنگاه، شما را به اعزاز تمام پیش امیر

~~عراق فرستم تا دل او از من آزرده نباشد. حالیا، ساخته باش تا با ما بیایی!

حاجب آمد که تا آن خبرها را بگوید.

~~اقا راوی گوید که در آن محل که لشکر شیروانشاه به هزیمت شدند، ستی به حید گفت:

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0474.jpg)

~~در بند ماند و شیروانشاه روی به ولایت خود نهاد. ما از امیر این چنین کاری قبول کردیم و

~~بیرون آمدیم، اگر کارناکرده باز گردیم، به امیر ابومسلم و امیران دیگر چه گوییم؟ اکنون، ما

~~را همچنین با شیروانشاه بباید رفت تا به ولایت او، تا حمید را با زبیده خلاص نکنیم، ما را

~~روی بازگشتن نیست.

ستی با یاران خود درین سخن بود که حاجبی دررسید و از برای حرمت، دورتر ایستاد و

~~نعره زد. خادمان ستی پیش رفتند. حاجب خدمت کرد و آن پیغام شیروانشاه به خادمان

~~باز گفت. خادمان در خیمه رفتند و به ستی گفتند. ستی گفت: بروید و بگویید که ««ترا

~~زحمت شد، زیرا که ما ساخته شده ایم وطاقت ایشان نداریم!»

خادمان بیرون آمدند و حاجب را عذر خواستند تا بازگردید و به نزدیک شیروانشاه رفت

~~و جواب ستی بازبرد. شیروانشاه از بهر ستی محقه ای ساخته بود و در انتظار بود.

اما چون ستی بازگشت، ستی فرمود تا محفهآ او را بر استران بنهادند و عیاران کارها

~~راست کردند. آنگاه، ستی در آن محفه نشست و به نزدیک شیروانشاه آمد. شیروانشاه چون

~~محفهآ ستی را بدید، مرکب براند با سپاه و به نزدیک محفهآ ستی آمد [91-الف، ج2] و

~~شرط خدمت به جای آورد، و بفرمود تا محفهآ زبیده را در پهلوی محفهآ ستی روان کردند و

~~روی به شیروان نهادند.

شب و روز می رفتند تا به ولایت شیروان رسیدند. شیروانشاه فرمود تا سپاهش بیرون

~~شهر فرود آمدند و خود با خاصگیان سپاه به شهر رفت. آنگاه، فرمود تا قصری نیکو ms496 از بهر

~~ستی خالی کردند و ستی را بدان قصر فرود آوردند، و زبیده را با حمید در کوشکی بازداشتند،

~~و کار برایشان دشوار شد. هیچ کس را زهره و یارای آن نبود که بدانجا توانستی شد و

~~شیروانشاه موکلان بنشاند تا هشیار باشند، واز مطبخ خود بفرمود تا از بهرستی سه وقت

~~خوان می بردند، و از بهر زبیده همچنان، و خود به لشکرگاه می بود از ترس آن که نباید که

~~الشکر قحطبه روی بدو آرد.

اما راوی گوید که چون سپاه شیروانشاه از بیم قحطبه به هزیمت شدند و لشکر قحطبه

~~بنگاه وی را غارت کردند و قحطبه را خبر شد که حمید و زبیده را شیروانشاه برد، آهی از دل

~~قحطبه برآمد و خروش و جزع کردن گرفت. امیران سپاه او را تسلی دادند و گفتند: یا امیر،

~~دلتنگ نباید بود که ستی و حید، و ابونصر شبرو، و ابوطاهر، و عیاران دیگر برای ایشان

~~رفته اند، و اگر آن فرزند را در سرون4 آهو پنهان کنند، ایشان حمید را به عیاری خود از

~~سرون آهو بیرون آرند، و امیر عرب را دلتنگ نباید بود.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0475.jpg)

قحطبه چون این سخن بشنید، از گریه خاموش شد و دل بر کرم خدای تعالی بست، و روی

~~به امیران کرد و گفت: ما را بدینجای خاموش نشستن نیکو نباشد، و ما را از عقب شیروانشاه

~~بباید رفت تا شراو از عالم کم کنیم؛ و دیگر آن عیاران که با ستی رفته اند، در آن ولایت

~~غریب اند و رسم و رسوم آن ولایت ندانند، و آن عیاران چون فرزند مرا با زبیده از آن بند

~~خلاص دهند به عیاری و روی به راه آرند، نباید که شیروانشاه را از حال (91حب، ج2]

~~ایشان خبر شود و، از کینه، بی شک با سپاهی برنشیند و در عقب ایشان بیاید و آنگاه، کار

~~بر مؤمنان دشوار شود؛ و این کار ms497 را چه حیله توان کرد؟ اکنون، هیچ به از آن نیست که ما را

~~نیز همچنین در عقب شیروانشاه بباید رفت، و اگر در راه بدیشان رسیم، به توفیق خدای،

~~فرزندان را بستانیم!

اما چون امیر عرب این سخن بگفت، زرباد برپای خاست و گفت: یا امیر عرب، تو خود را

~~هیچ زحمت مرسان که درین کار هیچ سپاهی حاجت نیست! من خود بروم و، به توفیق پروردگار،

~~کار شیروانشاه تمام کنم و شیروانشاه را بگیرم، و به ملازمت امیر عرب آورم: و اگر این که

~~گفتم به جای نیاورم، چاکر خاندان پیغمبر نباشم!

قحطبه چون این سخن از زرباد شنید، دانست که از دست او این کار بر می آید، بغایت

~~شادمان شد و بر زرباد بسیار دعا کرد. پس، زرباد کارسازی کرد و با پنج هزار سوار مردانه از

~~عقب شیروانشاه روان شد.

اما قحطبه با سپاه هم آنجا بود تا زرباد کی بازگردد و بدو رسد.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0476.jpg)

خلاص کردن معحیاران حهید و زبیده را از بند

اما راوی گوید که چون از آن جانب، ستی در آن قصر فرود آمد، و هر روز با آن عیاران

~~دیگر در اندیشه که حمید و زبیده را چون ببرند که آن قصر شیروانشاه بس بلند بود و

~~پاسبانان در قصر پاس به جد می داشتند و دویست مرد هشیار بر آن در موگل نشسته بودند

~~دایم؛ و هر چند آن عیاران می کوشیدند، به هیچ گونه بدان قصر دست نمی یافتند. پس، در

~~آن کار درماندند و عاجز گشتند.

اما چون روزی چند ازین کار برآمد، یک روز ستی در آن قصر نشسته بود که حاجب

~~خاص شیروانشاه دررسید و سلام شیروانشاه بگفت. خادمان چون حاجب را بدیدند، پیش

~~آمدند و عذر بسیار خواستند.

حاجب گفت که: شاه بندگی و سلام می رساند و می گوید که «ملکه دل تنگ ندارد که

~~ما به مقصود خود رسیدیم، و جاسوسان ms498 پرمکر در کار کرده ایم تا از آن ابوترابیان چه خبر

~~آرند؛ و اگرایشان قصد ولایت ما کنند، ما [92- الف، ج2] خود ساختهآ کار ایشان نشسته

~~ایم و چندان که دل از کار ایشان فارغ کنیم، شما را به خدمت امیر عراق برسانیم؛ و ما نیز به

~~خدمت امیر عراق رویم و با وی یار شویم. آنگاه، ما را از لشکر ابومسلم هیچ ترسی و غمی

~~نباشد. چون دل از آن سوهم فارغ کنیم، آنگاه، پسر قحطبه را کارش تمام کنیم: و زبیده را در

~~عقد خود درآرم.

خادمان چون آن سخن بیهوده بشنودند، به درون قصر رفتند و با ستی عرض کردند. ستی

~~چون آن سخنان بشنید، دلتنگ شد و گفت: بروید و حاجب را بگویید که ما را چنین می باید

~~کرد که شاه ما را دستوری دهد تا ما به نزدیک امیر عراق رویم که دل ما در ینجا گرفت؛ و مبادا

~~که آن دزدان ابوترابی بیایند و دست بازی کنند که ما را و شما را ازین ملالی رسد؛ و دیگر

~~سلام من برسان و بگوی که در کشتن حمید قصد نکنی که اگر تو او را بکشی، ابومسلم را

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0477.jpg)

~~ازین حال خبر دهند، یقین بدان که او از کین پسر قحطبه، خازم و طرید را که فرزندان من اند

~~و نور دیدگان من اند، در یک زمان بکشد هر چند که ابوترابی شده اند، زیرا که ابومسلم

~~ایک تار موی پسر قحطبه را دوستر از صد هزار طرید و خازم می دارد! پس، شیروانشاه باید

~~که این پند من بشنود و روزی چند صبر کند تا بنگریم که ازین زمانهآ بد مهرچه پیدا می شود.

~~بعد از آن، کشتن پسر قحطبه آسان است، و زنده کردن مشکل!

پس، خادم بیامد و بر حاجب شیروانشاه بگفت، و شیروانشاه چون این سخن بشنید، سر

~~در پیش افکند و ساعتی در اندیشه فرورفت و آنگاه، سر ms499 برآورد و گفت: هرچه ملکهآ عراق

~~گفته است، همچنان می باید کرد!

پس، لشکر را بفرمود تا هشیار و بیدار باشند و شب و روز طلایه بدارند.

اما راوی گوید که چون حاجب شیروانشاه پیغام ستی بشنید و بازگشت، پس، عیاران با

~~ستی بنشستند و هر کس تدبیری می کردند تا حمید و زبیده را از آن قصر بیرون آورند.5 اما

~~ستی گفت: ای عیاران دین، جانبازی می باید کرد و خود را در قصر شیروانشاه افکند، مگر

~~به توفیق خدای این کار [92-ب، ج2] راست آید.

این بگفتند و آن روز، همه روز، در آن جنقیآ می بودند تا شب شد. ستی گفت: ای

~~عیاران برخیزید تا ازین قصر بیرون رویم و در گرد سپاه شیروانشاه بگردیم، تا مگر خود را در

~~آن قصر اندازیم که ازین نشستن ما هیچ کاری برنیاید!

این بگفتند و حید و محشان، و ابوطاهر، و ابونصر شبرو، هر یک اسباب شبروی بر خود

~~راست کردند و ساختهآ کار شدند؛ و ستی غلطاقی7 سیاه درپوشید و موی را پس پشت کرد،

~~و کارد گران سنگ بر میان فروهشت؛ و آنگاه روی بدان خادمان کرد و گفت: شما باید

~~هشیار باشید و از قصر دورتر مشوید، چندانی که ما بازآییم!

پس، خادمان و سرهنگان گفتند: فرمان برداریم.

این بگفتند و آنگاه، هر پنج، از آن قصر بیرون آمدند و روی به قصر شیروانشاه نهادند.

~~چون به در قصر رسیدند، غلغلهآ سرهنگان بشنیدند. ستی گفت: اینجا کار ما راست نیامد.

پس، از آنجا بگذشتند و در پس قصر آمدند. قصری دیدند که سر به عیوق بکشیده و

~~پی در فیمت زمین استوار کرده، و پاسبانان بر سرش پاس می داشتند و چوبک می زدند.8

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0478.jpg)

~~چون حید چنان بدید، گفت: ای عیاران، در قصرهای پادشاهان ازینها بسیار باشد. اگر ما

~~ازین بیندیشیم، کار ما برنخواهد آمد! اکنون، شما یک لحظه قرار گیرید تا من گرد ms500 این قصر

~~بگردم و جایی بنگرم که خالی تر باشد، مگر به کمند بالا توان رفت.

پس، آن عیاران ساعتی بر جای خود قرار گرفتند و حید در آن گرد قصر گشتن گرفت.

~~نگاه کرد بریک گوشهآ قصر، کنگره ای چند بود و از پاسبانان خالی دید. آهسته صفیری

~~بکشید تا آن عیاران واقف شدند و به نزدیک او رفتند. آنگاه، حید کمند را حلقه کرد و

~~گفت: به دولت مردی که نامش محمد مصطفی است، صلی الله علیه وآله وسلم!

کمند را برانداخت، چنان که از قضای خدای حلقهآ کمند برآن کنگرهآ قصر استوار

~~گردید، و آنگاه دست به کمند زد و گفت: بسم الله الرحمن الرحیم. و چون [93- الف، ج2]

~~مرغ برآن کنگره برآمد و ساعتی بایستاد. در عقب وی، ستی رفت و ابونصر شبرو، و ابوطاهر

~~و محشان برفتند و بر سر آن کنگره بنشستند، چندانی که پاسبانان به خواب رفتند.

اما چون حید و دوستان بدیدند که پاسبانان به خواب رفتند، آنگاه، روی به زیر قصر

~~آوردند و از بالای قصر فرود آمدند و اول، در چپ و راست قصر بگشتند و هر که را در آن

~~قصر یافتند، بکشتند. چون دل از خفتگان فارغ کردند، آنگاه، روی به خانه ها نهادند و بر

~~در هر خانه که می رسیدند، گوش می نهادند. ناگاه، آواز ناله ای شنیدند که کسی از سر

~~بیچارگی می گفت که «ای دستگیر درماندگان و ای کارساز بی چارگان، اگر وقت آمده

~~است، ما را خلاصی ده! و به فریاد این بندهآ فقیر برس که من از دیدار پدر و مادر، و از

~~خدمت امیر محروم مانده ام؛ و مرا با این عورت مستمند از این بند نجات ده!»

و حمید در مناجات بود که حید بر در آن خانه رسید و دو تن را دید بر در آن خانه خفته،

~~حید روی به یاران کرد و گفت: مژرده ای یاران ms501 که نالهآ حمید به گوش من رسید، اما دوتن بر

~~این در خفته اند. اول، دل ازین دو تن فارغ کنیم، بعد از آن، به دیدار حمید مشرف شویم!

این بگفت و سر آن هر دو تن را ببرید. آنگاه، حید آن در را از پاشنه بکند و بریک

~~جانب نهاد. پس، شادمان بدان خانه درآمد و گفت: الستلام علیک یا امیر زادهآ عرب، دل

~~خوش دار که منم حید علیابادی، چاکر امیر المؤمنین علی، علیه الستلام، حالیا، زودتر برخیز که

~~یاران دیگر بر در خانه ایستاده اند!

حمید گفت: یا حید، جزای تو به خیر باد! چگونه بیرون روم که بند گران بر دست و پای

~~من است، و سر بند دیگر در پای زبیده است؛ و آن چنان بند کرده اند این خارجیان ما را که

~~نمی توانیم بجنبیم.

حید چون این سخن بشنید، چشم پرآب کرد و دست زد و بند حمید خورد در هم بشکست،

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0479.jpg)

~~و بند از دست و پای حمید برداشت. آنگاه، به نزدیک زبیده آمد و به صد حیله آن بند را

~~(93-ب، ج2] نیز حید از دست و پای زبیده برداشت. چون هر دو از بند رهایی یافتند، در

~~دست و پای حید افتادند و حید، بار دیگر، چشم پرآب کرد و گفت: ای فرزندان، زودتر

~~بیرون روید تا چشم زخمی نرسد!

آنگاه، زبیده و حمید هر دو، از هول جان، از آن حجره بیرون آمدند؛ و ستی و یاران از

~~دیدار ایشان شادمان شدند و برآن دلیری حید آفرین کردند. پس، به نزدیک کمند آمدند و

~~عیاران بایستادند تا اول حمید و زبیده بدان بالای کنگره شدند و آنگاه، دست بر کنگره

~~زدند و از بالای کنگره فرود آمدند، و به بام کوشک درآمدند.

بعد از آن، به سلامت به کوشک خود آمدند و خادمان برجستند و پیش آمدند، و از

~~آوردن حمید و زبیده شاد شدند. آنگاه، ستی ms502 گفت: ای عیاران، دست سبکتر دارید و روی

~~به راه آرید، پیش از آن که صبح اثر کند و دشمن را ازین حال خبر شود، باید که ما مبالغی راه

~~رفته باشیم.

این بگفت و آن هر دو استران، که محقهآ ستی می کشیدند، زین کردند تا حمید و زبیده

~~سوار شدند و چون باد روان گردیدند؛ و چون به نزدیک لشکرگاه شیروانشاه رسیدند، راه را

~~بگردانیدند و به راه و بی راه، همی رفتند. تا یک فرسنگ راه برفتند و آنگاه، باز بر سرراه

~~شدند و به راه لشکر قحطبه رفتند. تا روز شد، آن پردلان ده فرسنگ راه رفته بودند.

اما راوی گوید که چون عیاران دین حمید را با زبیده از آن قصر بیرون بردند، پاسبانان

~~از بام فرود آمدند و چون در میان قصر آمدند، جوی خون دیدند که روان شده، و آن خانه که

~~حمید و زبیده در وی بودند، آن در را کنده اند و آن هر دو پاسبانان را سر بریده اند؛ و سیل

~~خون روان شده. خروش و فریاد پاسبانان برآمد، چنان که مردم بیدار شدند و خویشتن را در

~~آن قصر افکندند و گفتند: این چه خروش است که شما می کنید4

آن پاسبانان گفتند: ازین بترچه باشد که دزدان ابومسلمی در شهر شیروانشاه راه یافته اند

~~و از خفته و بیدار، دمار برآورده اند و همه را سر بریده اند!

این خبر [94- الف، ج2] در شهر و بازار افتاد. سرهنگان گفتند که: ملکهآ عراق را ازین

~~حال خبر کنید تا او را نیز ازین حال معلوم شود، و نباید که او را درد سری داده باشند!

این بگفتند و بدان قصر آمدند که ستی بود. هر چند نگاه کردند، در آن قصر دیار

~~ندیدند و آن قصر همچنان آراسته دیدند. همه گفتند که: یا رب، ملکهآ عراق را چه افتاده

~~است، و کسان وی کجا شدند2

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0480.jpg)

پس، یکی ms503 گفت: ای یاران، عجب که ایشان کسان ابومسلم نبودند و این کار و مکر و

~~حیله بافتند و بندیان را بردند! پس، این خبر به شیروانشاه باید گفت!

پس، آمدند و این حال شرح دادند. شیروانشاه چون این خبر بشنید، آهی از دلش برآمد

~~و از غصه دست بردست می زد، و گفت: این کار کدام کس است که با من این چنین کنند،

~~و ملکهآ عراق را با حمید وزبیده بیرند؟

آن قوم گفتند: ای خداوند، این همه آفت از آن ملکهٔ‌ عراق پیدا شده.

شیروانشاه گفت: هی، این چه سخن باشد؟

گفتند: ملکهآ عراق بر جای نیست، و خادمانش و یارانش همه رفته اند.

شیروانشاه متحیر بماند و بسیاری بر خود می پیچید و غم می خورد. وزیرش گفت: غم

~~خوردن اکنون سودی ندارد، از پی ایشان باید رفت، مگر درین راه بدیشان رسیم!

پس، در حال، شیروانشاه بفرمود تا همه سپاهش در سلاح شدند و سوار گردیدند، و روی

~~به راه نهادند و در عقب آن عیاران دواسبه براندند.

اما چون آن عیاران با دل شاد روان شدند، آن روز همه روز، براندند تا شب درآمد. بعد

~~از آن، فرود آمدند و آن شب بیاسودند. چون روز شد، نماز بگزاردند و از آن رباط بیرون

~~آمدند و رو به راه نهادند؛ و هنوز یک نعره وار راه از آن رباط دور نشده بودند که از عقب

~~گردی دیدند، از راه لشکر شیروانشاه، و گرد هم نزدیک شد و شیروانشاه با لشکرش دررسید.

~~آن عیاران را بدید، شاد شد و نعره بر سپاه زد که: بگیرید این دزدان را که نیکو یافتیم!

پس، سپاهش به یکبار نعره زدند و قصد کردند که عیاران را [94 -ب، ج2] بگیرند.

اما چون دوستان خاندان بدانستند که شیروانشاه زود با خبر شده و از دنبال آمده، حید

~~گفت: ای دوستان، مردانه باشید و خود را در رباط اندازید، و در رباط ms504 را ببندید و حرب

~~کنید و غم مخورید که نگهدار ما حق است!

این بگفتند و بدان رباط درون رفتند، و در رباط را محکم ببستند و جنگ آغاز کردند.

~~اما لشکر شیروانشاه گرد آن رباط در میان گرفتند و کار بر مؤمنان دشوار شد؛ و آن عیاران

~~همچنان حرب می کردند، و زبیده و حمید چون شیر غران بر دیوار رباط برآمده بودند و تیر

~~پر خارجیان می زدند.

شیروانشاه چون حمید و زبیده را در جنگ چنان دید، در خشم شد و بانگ بر سپاه خود زد

~~که: آتش بر در رباط زنید و بسوزانید! آن محل، گرفتن ایشان آسان است!

شیروانشاه درین گفتار بود که از عقب سپاهش گردی برآمد، و باد بر گرد زد، شکافته

~~شد. از میان گرد، پنج علم بیرون آمد نشانهآ پنج هزار مرد؛ و زرباد دررسید و از گرد راه بانگ

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0481.jpg)

~~بر سپاه شیروانشاه زد که: ای خارجیان، پای دارید که منم زرباد!

بعد از آن، لشکر خود را فرمود تا حرب آغاز کردند. حید و یاران چون آن بدیدند، شاد

~~شدند و در رباط را بازکردند و بیرون آمدند و، به ضرب تیر، آن خارجیان را از در رباط

~~بدوانیدند.

الشکر شیروانشاه چون آن رستخیز بدیدند، همه حیران بماندند، دست و پای ایشان از

~~کار شد؛ و لشکر زرباد و حمید چون شیران درافتادند و کشتن و خستن گرفتند.

از جانب دیگر، زرباد آن می کرد که زمانه بر دست و بازوی او آفرین می کرد. تا یک

~~ساعت، چهار هزار مروانی را به دوزخ فرستادند و زرباد ناگاه، به شیروانشاه برخورد و بدو

~~درآمد و کمربندش گرفت و از زینش درربود، و به دست کسان خود سپرد تا او را بربستند؛

~~و آن لشکر که بماندند، همه در دست مؤمنان اسیر شدند.

زرباد در آن ساعت، با دل شاد به نزدیک حمید [95- الف، ج2] آمد و او را ms505 در کنار

~~گرفت؛ و حید را با یاران دیگر همه در کنار گرفت،، و همه را بستود که: رحمت بر مردی شما

~~باد که جانبازی کردید و این دو کس را از بند خلاص کردید!

پس، گفت: شیروانشاه را پیش آرید تا بگویم که چه باید کرد!

در حال، شیروانشاه را پیش بردند و بداشتند. زرباد گفت: یا شیروانشاه، وقت آمد که

~~ازین مذهب مروان برگردی و با دوستان امیرالمؤمنین یار شوی، و دین محمد مصطفی، صلی

~~الله علیه وآله وسلم، بپذیری تا از آتش دوزخ ایمن شوی!

شیروانشاه چون آن سخن بشنید، گفت: ای پهلوان، تحقیق من شد که مذهب مروان هیچ

~~بوده است و سخن این است که تو می گویی. اکنون، گواه باش که از مذهب مروان برگشتم،

~~به دوستی امیرالمؤمنین علی، علیه السلام، پیوستم.

زرباد چون این سخن بشنید، برخاست و دست شیروانشاه را بوسه داد و او را برجای

~~خودش بنشاند و گفت: اکنون، من همان چاکر توام و هرچه کنی، گردن نپیچم. اگر می خواهی،

~~بیا تا پیش قحطبه رویم و اگر خواهی، بر تخت خود قرار گیر!

شیروانشاه چون آن مردی و کرم از زرباد بدید، گفت: رحمت بر اصلت باد که همه چیز تو

~~خوب است، و من اکنون یراق آن ندارم که لایق سید قحطبه باشد. اگر مصلحت باشد، من

~~دو- سه روزی یراق خود بگیرم و، بعد از آن، به شرف پای بوس امیر قحطبه بیایم!

پس، زرباد شیروانشاه را به اعزاز تمام در ولایت خود باز فرستاد و گفت: این سخن باز از

~~تو قبول دارم، اما البته، که بیایی!

پس، خود با فتح و فیروزی با حمید و زبیده، وستی، وحید، و ابوطاهر، ومحشان، و

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0482.jpg)

# لاص کردن عیاران .0. %~% 29

~~ابونصر شبرو، و یاران دیگر به دل شاد می راندند تا به سید قحطبه رسیدند. و قحطبه چون

~~حمید را بدید، از شادی گریستن بر وی دست داد ms506 و از جای برجست و او را در کنار گرفت،

~~و از یافتن زبیده شادی کرد و صدقه داد؛ و حید وستی و یاران را تشریفها داد. چون این همه

~~بکرد، [95 -ب، ج2] قحطبه سپاه را برگرفت و گفت: ای سروران دین، برانید تا به نهاوند

~~رویم و فرزند خود را، امیر حسن، دریابیم و یاری دهیم!

این بگفت و با لشکر روی به نهاوند نهاد.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0483.jpg)

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0484.jpg)

کنون، آعدیم به حدیث حسن قحطبه

اما راوی گوید که حسن قحطبه با پنج هزار سوار چون ابولیث کوفین، و ربیع ریوانی، و

~~علی انبوهی، و حسن سرخ اعلم روی به نهاوند آوردند و منزل به منزل می رفتند؛ و [از]

~~جاسوسان پردان که همراه بودند، یکی جاسوس بود که او را محپور حارث می گفتند. او را

~~امیر حسن فرستاده بود تا از حال شمسه خبر آورد و حسن منزل چند رفت. محپور حارث

~~بازآمد و گفت: سی هزار سوار و پیاده جمع شده اند و شمسه با پسر خود در حصار است، و

~~سپاهش در صحرا لشکرگاه زده اند و دل بر حرب نهادند.

حسن قحطبه گفت: باکی نیست، من با ایشان آن کنم که روان نصر سیار آتش گیرد!

این بگفت و براند و به شش فرسنگی نهاوند رسید. بیست سوار دید که می آمدند از

~~طرف نهاوند، فرمود تا ایشان را گرفتند و پرسیدند که: شما از خیل کیستید؟

آن سواران گفتند: چاکران مهلهل بغدادی ایم که پدرش در لشکر ابومسلم کشته شده

~~است؛ و اکنون، مهلهل به یاری زن نصر سیار آمده و هزار سوار آورده اند، و درین ده

~~باغ ([ی] خوش است و سه روز است که درین باغ شراب می خورد، و ما از پی علوفه می گردیم

~~تا به دست آوریم و به اردو رویم.

حسن چون آن سخن بشنید، بفرمود تا همه را گردن زدند و بعد از آن، ms507 سوار شد و با صد

~~وپنجاه پهلوان روی بدان ده نهادند. و حسن قحطبه را خادمی بود رومی، و حسن را او پرورده

~~بود، نام او یاقوت خادم بود. حسن گفت: ترا باید رفت بدان باغ، و بدان هشیاری که خدای

~~ترا داده است، پسر سلسبیل بغدادی را بیرون آری و به ما برسانی؛ من دانم که با او چه باید

~~دم

~~کینهآ [96 -الف، ج2] خاندان پیغمبر، صلی الله علیه وآله وسلم، ازو بکشی.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0485.jpg)

در حال، روان شد تا بدان ده رسید، و در آن ده درختان بودند. در میان درختان جلو کشید

~~و بایستاد و آواز دف و چنگ بشنید، و آواز مستان برآمده بود. پس، از اندرون درختان نگاه

~~کرد، سرهنگی چند دید که بر در باغ نشسته [اند] همه مست.

یاقوت چون ایشان را بدید، نزدیک ایشان رفت و بانگ بر ایشان زد و گفت: ای مدبر

~~چند، شرم ندارید که زن امیر خراسان در خوف جان و فراق شوهر و فرزند بمانده است و

~~شما بزم و مجلس آراسته اید؟ و از روان امیر خراسان شرمتان نیست که حرم او در چنین وقتی

~~درمانده است و شما، و امیر شما، سر در شراب نهاده اید؟ حالیا، امیر خود را خبر کنید که

~~مهتر سرای بانوی خراسان آمده است و شما را پیغامی آورده است!

پس، سرهنگان منفعل به نزدیک مهلهل بغدادی رفتند و آن چه خادم گفته بود، بازگفتند.

~~مهلهل گفت: این خود راست می گوید، اما گویید تا درآید!

حاجبی بیرون رفت و گفت: مهتررا اگر چه رنج باشد، درآی!

یاقوت پیاده شد و برفت، و چون پیش رسید، خدمت کرد و پرسش شمسه برسانید و،

~~بعد از آن، گفت: شمسه می گوید که از تو این طمع نداشتم که در چنین وقتی، که من در فراق

~~فرزندان و مرگ شوهر می سوزم، تو در می خوردن و نشاط باشی، و مرا ms508 یک پسر کهتر با صد

~~هزار دلتنگی درماند، و خلقی از لشکر در پای حصار از برای علف چاروا و علوفهآ خود دست

~~تنگی می کشند و تو سر به شراب فروبرده ای2 از چون تویی این روا نباشد!

مهلهل مست شده بود، گفت: ای یار، از دلتنگی که جای حرب نیست به ضرورت درین

~~ناشایست افتادیم، که می گویند پسر آن اعرابی بدین جانب خواهد آمد و دیر می آید. باری،

~~هر چند زودتر بیامدی، تا دل شمسه به کشتن او خوش کردمی، و کینهٔ‌ پدر خویش از وی

~~بکشیدمی.

پس، یاقوت (96-ب، ج2] خادم از جای خود برآمد که آن سخنان کم شنیده بود در باب

~~امیر حسن. پس، باز خود را برجای بداشت تا ناموس دریده نشود. پس، گفت: امیر را ترک

~~مجلس بباید گرفت. برخیز تا سبکتر به لشکرگاه رویم که دل سپاه نگران است، نباید که

~~چشم زخمی رسد!

پس، مهلهل از سر مستی جواب داد که: برای من هیچ کس را نگران نباید بود که اگر

~~ابوتراب با هیجده فرزند بیاید، من به دولت مروان حمار دمار از وی برآرم!

~~این بگفت و برخاست، و گفت: چون [زن] امیر خراسان می خواند، فرمان بردارم، و

~~ازین بیشتر توقف کردن مصلحت نیست!

پس، در آن باغ حوضی بود، مهلهل در آن حوض رفت و سر و تن بشست و جامه ها را

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0486.jpg)

~~بگردانید. تا این کارها می کرد، نماز شام شده بود، بفرمود تا اسبش زین کردند و برنشست

~~با سواری بیستی و پیاده ای بیستی، و با یاقوت خادم از آن ده بیرون آمد؛ و جهان روشن-

~~تاریک شده بود.

چون نزدیک درختان رسید، شیههآ اسبی به گوش او رسید. از جای برآمد و در رکاب

~~بایستاد و گفت: هی، آواز سوار و اسب آمد!

یاقوت خادم گفت: کسان من اند.

مهلهل از سر مستی گفت: پنداشتم که پسر قحطبه باشد، در دل ms509 من افتاد تا دل پرکین

~~دیرینه بر وی خوش کنم.

یاقوت خادم را صفرا بر سر دوید و گفت: اگر آرزوی تواین بود، مژده باد مر ترا که دعای

~~تو مستجاب شد و مراد تو حاصل آمد. پس، ای خارجی زاده،1 در دام افتادی، و اینک حسن

~~قحطبه است !

پس، یک نعره زد یاقوت خادم که «همه فتح و نصرت نصیب خاندان محمد و علی باد!»

پس، حسن قحطبه چون آواز یاقوت بشنید، از میان درختان بیرون آمد و گفت: منم حسن

~~قحطبه، چاکر کمترین صحابهآ محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله وسلم، کشندهآ مروانیان و

~~خارجیان!

این بگفت و تیغ از نیام برکشید و حمله کرد. چون خارجیان آن نعره بشنیدند، زخم

~~ناخورده می افتادند. [97-الف، ج2] اما چون مهلهل بدانست که او حسن قحطبه است، در

~~آن مستی که بود، دل از خود نبرد و دست زد و تیغ از نیام برآورد، و در پیش حسن آمد و

~~گفت: ای دزد موش خوار، می پنداری که بدین ریو و مکر مرا توانی گرفتن یا کشتن؟ هم

~~اکنون، به تو بنمایم که دیگر باره این ریوها نکنی: و همین ساعت، دست ترا ببندم و ترا به

~~جانب شمسه فرستم تا به کین نصر سیار، و پسر و دختر، پوست تو بکند!

حسن را دوستی جمیله در دلش شعله زد و تیغی چون زبان مار برآورد، و چون شیری بر

~~مهلهل درآمد و گفت: ای دزد حرامزاده، دوستان امیرالمؤمنین علی، علیه الستلام، را غافل

~~می گویی2 که از زخم تیغ ما پدرت، سلسبیل، سر سبیل کرد32 تو جان خود را به ضرب خنجر

~~من وقف کن که پدرت از برای تو در دوزخ تنگدلی می کند!

مهلهل از مستی و بیم جان حمله کرد و تیغی چون برق بالا برد و بر حسن فروگذاشت.

~~حسن تیغ از خود رد کرد، سر تیغ بر گردن اسب آمد و گردن اسب را ms510 قلم کرد، و حسن افتاد.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0487.jpg)

~~یاقوت چون چنان دید، اسب پیش جهانید و از پس سر مهلهل درآمد و مشتی بر گردنش زد

~~که از اسب افتاد.

حسن فرمود تا او را بربستند و جنیبت پیش حسن کشیدند تا سوار شد. مهلهل را بر اسب

~~او نشاندند و پاهایش در زیر شکم اسب بستند، و همه کسان او را سوار و پیاده، بکشتند،

~~چنان که هیچ کس بیرون نرفت.

اما مردمان آن ده چون نعرهآ سوار بشنیدند، همه از ده بیرون آمدند؛ و چون بدانستند که

~~ایشان سپاه ابومسلم اند، نعره زدند و شادی کردند. رئیس آن ده جوانی بود ناصر نام، پیش

~~حسن آمد و برران و رکاب او بوسه داد و گفت: ای امیرزاده، چون فتحی ازین کردی، غزایی

~~هم بکن که مردی بیرون آمده است و می گوید که «مرا بر آسمان بردند و حق تعالی با من

~~سخن گفت» و آن بدبخت شعبده بازی را نیکو می داند، و اسمی چند آموخته است و پیراهن

~~سبزی آورده است، چون بپوشد، [97 -ب، ج2] همه اعضای او پوشیده شود؛ و چون بر

~~پوست جوزی نهد، در گنجد، و می گوید که «این پیراهن از بهشت برای من آورده اند، و من

~~پیغمبرم» و روستایی و جولاه4 به سبب آن پیراهن گمراه شده اند، و در شبانه روزی هفت

~~نوبت نماز می فرماید و زنان را خمر خوردن حلال می داند، و کابین زنان چهار صد درم

~~می فرماید. اگر شراو را کفایت کنی، کرمی کرده باشید!

حسن گفت: او در کجا می باشد؟

ناصر گفت: در پشت این ده مرغزاری است، فرود آمده است.

پس، حسن در حال، عنان اسب بگردانید و با خاصگیان خود در آن مرغزار رفت با ناصر

~~رئیس، که راهبره بود. آن ملعون را دید بر روی مصکیآ نشسته، و حدیشهای دروغ و حال

~~بهشت بدان گمراهان می گفت.

حسن بانگ ms511 بر ایشان زد و حمله فرمود. در حال، آن بدبختان فرومردند و هر چند او را

~~بپرسیدند، همین می گفت که: من پیغمبرم، بر من بباید گروید!

حسن فرمود تا او را از درختی آویختند و یاران او را جمله بکشتند و دل از کار ایشان فارغ

~~کردند. حسن رئیس را بنواخت و خلعت داد و باز گردانید؛ و خود به لشکرگاه آمد. مهلهل را

~~بند گران بر پای نهادند و به موگلان سپردند.

اما آن شب درآن موضع به سر بردند و چون روز شد، نماز کردند، از آن موضع برخاستند

~~و روی به نهاوند آوردند. پیشینی بود که به دشت نهاوند رسیدند و جاسوس لشکر خوارج را

~~خب کرد که: حسن قحطبه اینک رسید!

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0488.jpg)

بس، ایشان آمادهآ کار ایستادند.

اما ازین جانب، چون حسن برسید و صف راست کرده دید، او نیز صف راست کرد و هم

~~از گردراه به حرب درآمد، و کینه های کهن تازه گشت و اول، جنگ مغلوبه آغاز کردند و با

~~پکدیگر برآویختند. شمسه از بالای حصار نظاره می کرد و از برای لیث تخت زرین راست

~~کرده بودند، و تاج مکلل2 بر سر لیث نهاده بود، و دویست غلام کمر به زر در پیش او

~~ایستاده، و در جنگ نظاره می کردند.

اما چون روز به نماز دیگر رسید، باز جنگ [98-الف، ج2] مغلوبه کردند و صفها برهم

~~ریختند. شمسه از بالای حصار خاصگیان خود را می گفت که: خیل مهلهل در حرب سعی

~~نمی نمایند، و آقاشان نمی نماید!

یکی گفت: بدان سبب که در آن ده در باغ نشسته است و شراب می خورد.

شمسه گفت: زهر مار خورد، این چه وقت شراب خوردن است؟ کاشکی آن حرامزاده

~~بطرقیدی و بیاماسیدی! اما من ابلهم که اعتماد بر دروغ اینها می کنم، و گفته اند که «از مرده

~~کسی را روی نباید.» اینک، پسر قحطبه از همه عالم به ms512 نزدیک من دشمنتر است و جنگ را

~~قاعده نهاد، و او سر در شراب نهاده است، پس، حرب که کند؟

این سخنان می گفت و نظاره می کرد تا هر دو سپاه از جنگ بایستادند و بر یکدیگر

~~می نگریستند تا از لشکر نهاوند سواری بیرون تاخت با دستی سلاح که بدین صفت بود:

~~زرهی داوودی پوشیده، و بر مرکب نشسته، و برگستوان دیبای مرندی در وی کشیده، و برقع

~~خضری9 در سر و گردن او کرده. بدین صفت در میدان آمد و آواز داد که: ای پسر قحطبه، به

~~پای خویش به گورستان آمده ای، بیرون آی که منم فرهاد بن مدرک، و هیچ کس دیگر نمی

~~خواهم، الآ حسن قحطبه!

حسن در خشم شد و چون آن هرزه ها بشنید، چشم را برو گماشت و اسب بیرون جهانید،

~~و به پیش فرهاد آمد و گفت: ای بدبخت، مرگ را به آرزو خواستی! اکنون، هزار جان اگر

~~داری، یکی به درنبری!

این بگفت و با هم درآمدند و هر دو به شمشیر می کوشیدند، چنان که صد و نود حمله به

~~تیغ با هم بکوشیدند، مراد حاصل نشد؛ و سپرهای هر دو رخنه شد و تیغها کند شد، و اسبان

~~هر دو سست شدند و به جای کف خون از دهان انداختند.

حسن گفت «مرا در عمر خود چون فرهاد مردی به سر وقت نیفتاد.» پس، هر دو مانده

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0489.jpg)

# 6 %~% ابوملم نامه

~~شدند تا محل که عالم منور مکدر شد. فرهاد گفت: ای اعرابی بچه، شب تیره ترا از دست من

~~آزاد کرد. چون فردا شود، داد دل خویش از تو بخواهم، و شر [98-ب، ج2] تو از سر خلق

~~محو کنم!

حسن گفت: آری، چون فردا شود، پیدا آید که جامهآ عیدی که پوشد!

آنگاه، از حرب بازگشتند و به بنگاه خود رفتند. شمسه نزدیک فرهاد فرستاد و گفت:

~~امید می دارم که مرگ پسر قحطبه ms513 به دست تو خواهد بود. فردا هم او را به میدان طلب کن،

~~می دانم که تو او را خواهی کشت؛ و چون کار او تمام کنی، صد هزار دینار و صد اسب و

~~بیست جامه می دهم. و از مروان منشور خراسان برسد و خراسان بیاساید که ابومسلم امیری

~~خراسان بدین پسر قحطبه داده است.

فرهاد خدمت کرد و گفت: سلام من به کدبانوی امیر خراسان برسان و بگوی که «فردا،

~~پیش از زوال،1 سر او را می آرم و دل ترا به کشتن او شاد می گردانم!»

اما چون حسن به سراپردهآ خود بازآمد، بزرگان حاضر آمدند، و خوان آوردند و طعام

~~خوردند. بعد از طعام، حکایت فرهاد آغاز کردند. حسن گفت: من در همه عمر خود مبارزی

~~چون فرهاد ندیدم، اما امید دارم که هلاک او در دست من باشد، اگر دوستار خاندان نشودا

پس، طلایه بفرمود تا بیرون شد و هر کس به خیمهٔ‌ خود رفتند.

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0490.jpg)

رفتن جهیله به نهاوند و نجات دادن حسن

اما راوی گوید که چون حسن از پیش امیر ابومسلم بیرون آمد و روی به نهاوند نهاد،

~~جمیله چندان بگریست که بیهوش شد. چون بهوش بازآمد، سر برچوب خرگاه می زد وروی

~~می خراشید و می گفت «دریغا که دلم بیمار و طبیب رفته، و جگر من خسته و مرهم برده!

~~کاشکی که از زندان عدم در میدان عالم نیامده بودمی تا بدین بلا درنمانده بودمی، که تا

~~روی حسن دیده ام، یک دم آب خوش نخوردم و یک شب خواب خوش نکردم! اکنون، او

~~پیش تیر و تبر و سنان و تیغ رفته است و من در سایهآ خوش و طعامهای گوناگون مشغول، و دم

~~از وفاداری می زنم. راست نیاید که طفلان دایه پرور1 این چنین باشند، اما عاشقان در فراق

~~پردرد باشند.»

~~آنگاه، با خود تدبیری کرد و گفت: «اگر با کسی بگویم، [99- الف، ج2] گویند صبر ms514

~~کن که هم اکنون حسن بازآید، و این معنی ندانند، چنان که در آسمان بهشت نباشد، در دل

~~عاشقان صبر نباشد. پس، صواب آن است که چون دل برفته است، من نیز در پی دل بروم و

~~او را نگذارم، وجان را به نزدیک دل برم!»

این اندیشه بکرد و چون شب تیره بر سر دست درآمد، جمیله با دل شکسته، دستی سلاح

~~درپوشید و بر اسب سوار شد، و پنهان از یار و دوست و خدمتکار، راه نهاوند در پیش

~~گرفت؛ و زمین از آب دیده ترمی کرد و در بیابان و وادی اسب می راند و نام خدای بر زبان

~~می راند.

اما راوی گوید که چون شب به آخر رسید و بزرگان سپاه از پیش حسن بازگشتند، و

~~خاصان همه در خدمت او بنشستند، حسن گفت: مهلهل را بیاورید تا پندش دهم، مگراز

![image filename](./0550AbuTahirTartusi.AbuMuslimNama_0491.jpg)

~~مذهب مروان بازگردد که او مردی نیکو روی و شیرین حرکات می نماید و شجاع، و مرا از

~~وی دریغ آید که کشته شود!

پس، کسان برفتند در آن خیمه که مهلهل بود، نگاه کردند. دیدند که طناب در گردن

~~خود بتافته بود و خود را هلاک کرده بود؛ و هم بدان بدعت خارجیگری و به هوای مروان به

~~دوزخ رفته بود.

أبو مسلمنامه

أبو مسلمنامه

نبذة عن الكتاب

الفهرس