1 ای جهان دیده بود خویش از تو %~% هیچ بودی نبوده پیش از تو

2 در بدایت بدایت همه چیز %~% در نهایت نهایت همه چیز

3 ای برآرنده سپهر بلند %~% انجم افروز و انجمن پیوند

4 آفریننده خزاین جود %~% مبدع و آفریدگار وجود

5 سازمند از تو گشته کار همه %~% ای همه و آفریدگار همه

6 هستی و نیست مثل و مانندت %~% عاقلان جز چنین ندانندت

7 روشنی پیش اهل بینائی %~% نه به صورت به صورت آرائی

8 به حیاتست زنده موجودات %~% زنده لیک از وجود تست حیات

9 ای جهان را ز هیچ سازنده %~% هم نوا بخش و هم نوازنده

10 نام تو کابتدای هر نامست %~% اول آغاز و آخر انجامست

11 اول الاولین به پیش شمار %~% و آخرالاخرین به آخر کار

12 هست بود همه درست به تو %~% بازگشت همه به تست به تو

13 بسته بر حضرت تو راه خیال %~% بر درت نانشسته گرد زوال

14 تو نزادی و آن دیگر زادند %~% تو خدائی و آن دیگر بادند

15 به یک اندیشه راه بنمائی %~% به یکی نکته کار بگشائی

16 وانکه نااهل سجده شد سر او %~% قفل بر قفل بسته شد در او

17 تو دهی صبح را شب افروزی %~% روز را مرغ و مرغ را روزی

18 تو سپردی به آفتاب و به ماه %~% دو سرا پرده سپید و سیاه

19 روز و شب سالکان راه تواند %~% سفته گوشان بارگاه تواند

20 جز به حکم تو نیک و بد نکنند %~% هیچ کاری به حکم خود نکنند

21 تو بر افروختی درون دماغ %~% خردی تابناکتر ز چراغ

22 با همه زیرکی که در خردست %~% بی‌خودست از تو و به جای خودست

23 چون خرد در ره تو پی گردد %~% گرد این کار و هم کی گردد

24 جان که او جوهرست و در تن ماست %~% کس نداند که جای او به کجاست

25 تو که جوهر نیی ms001 نداری جای %~% چون رسد در تو وهم شیفته رای

26 ره نمائی و رهنمایت نه %~% همه جائی و هیچ جایت نه

27 ما که جزئی ز سبع گردونیم %~% با تو بیرون هفت بیرونیم

28 عقل کلی که از تو یافته راه %~% هم ز هیبت نکرده در تو نگاه

29 ای ز روز سپید تا شب داج %~% به مددهای فیض تو محتاج

30 حال گردان توئی بهر سانی %~% نیست کس جز تو حال گردانی

31 تا نخواهی تو نیک و بد نبود %~% هستی کس به ذات خود نبود

32 تو دهی و تو آری از دل سنگ %~% آتش لعل و لعل آتش رنگ

33 گیتی و آسمان گیتی گرد %~% بر در تو زنند بردا برد

34 هر کسی نقش بند پرده تست %~% همه هیچند کرده کرده تست

35 بد و نیک از ستاره چون آید %~% که خود از نیک و بد زبون آید

36 گر ستاره سعادتی دادی %~% کیقباد از منجمی زادی

37 کیست از مردم ستاره‌شناس %~% که به گنجینه ره برد به قیاس

38 تو دهی بی میانجی آنرا گنج %~% که نداند ستاره هفت از پنج

39 هر چه هست از دقیقه‌های نجوم %~% با یکایک نهفته‌های علوم

40 خواندم و سر هر ورق جستم %~% چون ترا یافتم ورق شستم

41 همه را روی در خدا دیدم %~% در خدا بر همه ترا دیدم

42 ای به تو زنده هر کجا جانیست %~% وز تنور تو هر کرا نانیست

43 بر در خویش سرفرازم کن %~% وز در خلق بی‌نیازم کن

44 نان من بی‌میانجی دگران %~% تو دهی رزق بخش جانوران

45 چون به عهد جوانی از بر تو %~% بر در کس نرفتم از در تو

46 همه را بر درم فرستادی %~% من نمی‌خواستم تو می‌دادی

47 چون که بر درگه تو گشتم پیر %~% ز آنچه ترسیدنیست دستم گیر

48 چه سخن کاین سخن خطاست همه %~% تو مرائی جهان مراست همه

49 من سر ms002 گشته را ز کار جهان %~% تو توانی رهاند باز رهان

50 در که نالم که دستگیر توئی %~% در پذیرم که درپذیر توئی

51 راز پوشنده گرچه هست بسی %~% بر تو پوشیده نیست راز کسی

52 غرضی کز تو نیست پنهانی %~% تو بر آور که هم تو میدانی

53 از تو نیز ار بدین غرض نرسم %~% با تو هم بی غرض بود نفسم

54 غرض آن به که از تو می‌جویم %~% سخن آن به که با تو می‌گویم

55 راز گویم به خلق خوار شوم %~% با تو گویم بزرگوار شوم

56 ای نظامی پناه‌پرور تو %~% به در کس مرانش از در تو

57 سر بلندی ده از خداوندی %~% همتش را به تاج خرسندی

58 تا به وقتی که عرض کار بود %~% گرچه درویش تاجدار بود

1 نقطه خط اولین پرگار %~% خاتم آخر آفرینش کار

2 نوبر باغ هفت چرخ کهن %~% دره‌التاج عقل و تاج سخن

3 کیست جز خواجه مؤید رای %~% احمد مرسل آن رسول خدای

4 شاه پیغمبران به تیغ و به تاج %~% تیغ او شرع و تاج او معراج

5 امی و امهات را مایه %~% فرش را نور و عرش را سایه

6 پنج نوبت زن شریعت پاک %~% چار بالش نه ولایت خاک

7 همه هستی طفیل و او مقصود %~% او محمد رسالتش محمود

8 ز اولین گل که آدمش بفشرد %~% صافی او بود و دیگران همه درد

9 و آخرین دور کاسمان راند %~% خطبه خاتمت هم او خواند

10 امر و نهیش به راستی موقوف %~% نهی او منکر امر او معروف

11 آنکه از فقر فخر داشت نه رنج %~% چه حدیثیست فقر و چندان گنج

12 وانک ازو سایه گشت روی سپید %~% چه سخن سایه وانگهی خورشید

13 ملک را قایم الهی بود %~% قایم انداز پادشاهی بود

14 هرکه برخاست می‌فکندش پست %~% وانکه افتاد می‌گرفتش دست

15 با نکو گوهران نکو می‌کرد %~% قهر بد گوهران هم او می‌کرد ms003

16 تیغ از اینسو به قهر خونریزی %~% رفق از آنسو به مرهم‌آمیزی

17 مرهمش دل نواز تنگ دلان %~% آهنش پای‌بند سنگدلان

18 آنک با او بر اسب زین بستند %~% بر کمرها دوال کین بستند

19 اینک امروز بعد چندین سال %~% همه بر کوس او زنند دوال

20 گرچه ایزد گزید از دهرش %~% وین جهان آفرید از بهرش

21 چشم او را که مهر ما زاغست %~% روضه گاهی برون ازین باغست

22 حکم هفصد هزار ساله شمار %~% تابع حکم او به هفت هزار

23 حلقه‌داران چرخ کحلی پوش %~% در ره بندگیش حلقه به گوش

24 چار یارش گزین به اصل و به فرع %~% چار دیوار گنج خانه شرع

25 ز آفرین بود نور بینش او %~% کافرینها بر آفرینش او

26 با چنان جان که هر دمش مددیست %~% از زمین تا به آسمان جسدیست

27 آن جسد را حیات ازین جانست %~% همه تختند و او سلیمانست

28 نفسش بر هوا چو مشک افشاند %~% رطب‌تر ز نخل خشک افشاند

29 معجزش خار خشک را رطبست %~% رطبش خار دشمن این عجبست

30 کرده ناخن برای انگشتش %~% سیب مه را دو نیم در مشتش

31 سیب را گر ز قطع بیم کند %~% ناخنه روشنان دو نیم کند

32 آفرین کردش آفریننده %~% کین گزین بود و او گزیننده

33 باد بیش از مدار چرخ کبود %~% بر گزیننده و گزیده درود

1 چون نگنجید در جهان تاجش %~% تخت بر عرش بست معراجش

2 سر بلندیش راز پایه پست %~% جبرئیل آمده براق به دست

3 گفت بر باد نه پی خاکی %~% تا زمینیت گردد افلاکی

4 پاس شب را ز خیل خانه خاص %~% توئی امشب یتاق دار خلاص

5 سرعت برق این براق تراست %~% برنشین کامشب این یتاق تراست

6 چونکه تیر یتاقت آوردم %~% به جنیبت براقت آوردم

7 مهد بر چرخ ران که ماه توئی %~% بر کواکب دوان که شاه توئی

8 شش جهت را ز هفت ms004 بیخ برآر %~% نه فلک را به چار میخ برآر

9 بگذران از سماک چرخ سمند %~% قدسیان را درآر سر به کمند

10 عطر سایان شب به کار تواند %~% سبز پوشان در انتظار تواند

11 نازنینان مصر این پر کار %~% بر تو عاشق شدند یوسف‌وار

12 خیز تا در تو یک نظاره کنند %~% هم کف و هم ترنج پاره کنند

13 آسمان را به زیر پایه خویش %~% طره نو کن ز جعد سایه خویش

14 بگذران مرکب از سپهر بلند %~% درکش ایوان قدس را به کمند

15 شبروان را شکوفه ده چو چراغ %~% تازه روباش چون شکوفه باغ

16 شب شب تست و وقت وقت دعاست %~% یافت خواهی هرآنچه خواهی خواست

17 تازه‌تر کن فرشتگان را فرش %~% خیمه زن بر سریر پایه عرش

18 عرش را دیده برفروز به نور %~% فرش را شقه در نورد ز دور

19 تاج بستان که تاجور تو شدی %~% بر سرآی از همه که سر تو شدی

20 سر برآور به سر فراختنی %~% دو جهان خاص کن به تاختنی

21 راه خویش از غبار خالی کن %~% عزم درگاه لایزالی کن

22 تا به حق‌القدوم آن قدمت %~% بر دو عالم روان شود علمت

23 چون محمد ز جبرئیل به راز %~% گوش کرد این پیام گوش نواز

24 زان سخن هوش را تمامی داد %~% گوش را حلقه غلامی داد

25 دو امین بر امانتی گنجور %~% این ز دیو آن ز دیو مردم دور

26 آن امین خدای در تنزیل %~% واین امین خرد به قول و دلیل

27 آن رساند آنچه بود شرط پیام %~% وین شنید آنچه بود سر کلام

28 در شب تیره آن سراج منیر %~% شد ز مهر مراد نقش پذیر

29 گردن از طوق آن کمند نتافت %~% طوق زر جز چنین نشاید یافت

30 برق کردار بر براق نشست %~% تازیش زیر و تازیانه به دست

31 چون در آورد در عقابی پای %~% کبک علوی خرام جست ms005 ز جای

32 برزد از پای پر طاووسی %~% ماه بر سر چو مهد کاووسی

33 می‌پرید آنچنان کزان تک و تاب %~% پر فکند از پیش چهار عقاب

34 هرچه را دید زیر گام کشید %~% شب لگد خورد و مه لگام کشید

35 وهم دیدی که چون گذارد گام %~% برق چون تیغ بر کشد ز نیام

36 سرعت عقل در جهانگردی %~% جنبش روح در جوانمردی

37 بود باراهواریش همه لنگ %~% با چنین پی فراخیش همه تنگ

38 با تکش سیر قطب خالی شد %~% گر جنوبی و گر شمالی شد

39 در مسیرش سماک آن جدول %~% کاه رامح نمود و گاه اعزل

40 چون محمد به رقص پای براق %~% در نبشت این صحیفه را اوراق

41 راه دروازه جهان برداشت %~% دوری از دور آسمان برداشت

42 می‌برید از منازل فلکی %~% شاهراهی به شهپر ملکی

43 ماه را در خط حمایل خویش %~% داد سر سبزی از شمایل خویش

44 بر عطارد ز نقره کاری دست %~% رنگی از کوره رصاصی بست

45 زهره را از فروغ مهتابی %~% برقعی برکشید سیمابی

46 گرد راهش به ترکتاز سپهر %~% تاج زرین نهاد بر سر مهر

47 سبز پوشید چون خلیفه شام %~% سرخ پوشی گذاشت بر بهرام

48 مشتری را ز فرق سر تا پای %~% دردسر دید و گشت صندل سای

49 تاج کیوان چو بوسه زد قدمش %~% در سواد عبیر شد علمش

50 او خرامان چو باد شبگیری %~% برهیونی چو شیر زنجیری

51 هم رفیقش ز ترکتاز افتاد %~% هم براقش ز پویه باز افتاد

52 منزل آنجا رساند کز دوری %~% دید در جبرئیل دستوری

53 سر برون زد ز مهد میکائیل %~% به رصدگاه صوراسرافیل

54 گشت از آن تخت نیز رخت گرای %~% رفرف و سدره هردو ماند به جای

55 همرهان را به نیمه ره بگذاشت %~% راه دریای بی‌خودی برداشت

56 قطره بر قطره زان محیط گذشت %~% قطر بر قطر هر چه بود نوشت

57 چون درآمد ms006 به ساق عرش فراز %~% نردبان ساخت از کمند نیاز

58 سر برون زد ز عرش نورانی %~% در خطرگاه سر سبحانی

59 حیرتش چون خطر پذیری کرد %~% رحمت آمد لگام گیری کرد

60 قاب قوسین او در آن اثنا %~% از دنی رفت سوی او ادنی

61 چون حجاب هزار نور درید %~% دیده در نور بی‌حجاب رسید

62 گامی از بود خود فراتر شد %~% تا خدا دیدنش میسر شد

63 دید معبود خویش را به درست %~% دیده از هر چه دیده بود بشست

64 دیده بر یک جهت نکرد مقام %~% کز چپ و راست می‌شنید سلام

65 زیر و بالا و پیش و پس چپ و راست %~% یک جهت گشت و شش جهت برخاست

66 شش جهت چون زبانه تیز کند %~% هم جهان هم جهت گریز کند

67 بی جهت با جهت ندارد کار %~% زین جهت بی جهت شد آن پرگار

68 تا نظر بر جهت نقاب نبست %~% دل ز تشویش و اضطراب نرست

69 جهت از دیده چون نهان باشد %~% دیدن بی‌جهت چنان باشد

70 از نبی جز نفس نبود آنجا %~% همه حق بود و کس نبود آنجا

71 همگی را جهت کجا سنجد %~% در احاطت جهت کجا گنجد

72 شربت خاص خورد و خلعت خاص %~% یافت از قرب حق برات خلاص

73 جامش اقبال و معرفت ساقی %~% هیچ باقی نماند در باقی

74 بامدارای صد هزار درود %~% آمد از اوج آن مدار فرود

75 هرچه آورد بذل یاران کرد %~% وقف کار گناهکاران کرد

76 ای نظامی جهان پرستی چند %~% بر بلندی برای پستی چند

77 کوش تا ملک سرمدی یابی %~% وان ز دین محمدی یابی

78 عقل را گر عقیده دارد پاس %~% رستگاری به نور شرع شناس

1 چون اشارت رسید پنهانی %~% از سرا پرده سلیمانی

2 پر گرفتم چو مرغ بال گشای %~% تا کنم بر در سلیمان جای

3 در اشارت چنان نمود برید %~% که هلالی برآورد از شب ms007 عید

4 آنچنان کز حجاب تاریکی %~% کس نبیند در او ز باریکی

5 تا کند صید سحرسازی تو %~% جاودان را خیال بازی تو

6 پلپلی چند را بر آتش ریز %~% غلغلی در فکن به آتش تیز

7 مومی افسرده را در این گرمی %~% نرم گردان ز بهر دل نرمی

8 مهد بیرون جهان ازین ره تنگ %~% پای کوبی بس است بر خر لنگ

9 عطسه‌ای ده ز کلک نافه گشای %~% تا شود باد صبح غالیه سای

10 باد گو رقص بر عبیر کند %~% سبزه را مشک در حریر کند

11 رنج بر وقت رنج بردن تست %~% گنج شه در ورق شمردن تست

12 رنج برد تو ره به گنج برد %~% ببرد گنج هر که رنج برد

13 تاک انگور تا نگرید زار %~% خنده خوش نیارد آخر کار

14 مغز بی‌استخوان ندید کسی %~% انگبینی کجاست بی‌مگسی

15 ابر بی آب چند باشی چند %~% گرم داری تنور نان در بند

16 پرده بر بند و چابکی بنمای %~% روی بکران پردگی بگشای

17 چون برید از من این غرض درخواست %~% شادمانی نشست و غم برخاست

18 جستم از نامه‌های نغز نورد %~% آنچه دل را گشاده داند گرد

19 هرچه تاریخ شهر یاران بود %~% در یکی نامه اختیار آن بود

20 چابک اندیشه رسیده نخست %~% همه را نظم داده بود درست

21 مانده زان لعل ریزه لختی گرد %~% هر یکی زان قراضه چیزی کرد

22 من از آن خرده چو گهر سنجی %~% بر تراشیدم این چنین گنجی

23 تا بزرگان چو نقد کار کنند %~% از همه نقدش اختیار کنند

24 آنچ ازو نیم گفته بد گفتم %~% گوهر نیم سفته را سفتم

25 وانچ دیدم که راست بود و درست %~% ماندمش هم برآن قرار نخست

26 جهد کردم که در چنین ترکیب %~% باشد آرایشی ز نقش غریب

27 بازجستم ز نامه‌های نهان %~% که پراکنده بود گرد جهان

28 زان سخنها که تازیست و دری %~% در ms008 سواد بخاری و طبری

29 وز دگر نسخها پراکنده %~% هر دری در دفینی آکنده

30 هر ورق کاوفتاد در دستم %~% همه را در خریطه‌ای بستم

31 چون از آن جمله در سواد قلم %~% گشت سر جمله‌ام گزیده بهم

32 گفتمش گفتنی که بپسندند %~% نه که خود زیرکان بر او خندند

33 دیر این نامه را چو زند مجوس %~% جلوه زان داده‌ام به هفت عروس

34 تا عروسان چرخ اگر یک راه %~% در عروسان من کنند نگاه

35 از هم آرایشی و هم کاری %~% هر یکی را یکی کند یاری

36 آخر از هفت خط که یار شود %~% نقطه‌ای بر نشان کار شود

37 نقشبند ارچه نقش ده دارد %~% سر یک رشته را نگهدارد

38 یک سر رشته گر ز خط گردد %~% همه سررشته‌ها غلط گردد

39 کس برین رشته گرچه راست نرفت %~% راستی در میان ماست نرفت

40 من چو رسام رشته پیمایم %~% از سر رشته نگذرد پایم

41 رشته یکتاست ترسم از خطرش %~% خاصه ز اندازه برده‌ام گهرش

42 در هزار آب غسل باید کرد %~% تا به آبی رسی که شاید خورد

43 آبی انداختند و مردم شد %~% آب انداخته بسی گم شد

44 من کزان آب در کنم چو صدف %~% ارزم آخر به مشتی آب و علف

45 سخنی خوشتر از نواله نوش %~% کی سخاسوی من ندارد گوش

46 در سخاو سخن چه می‌پیچم %~% کار بر طالع است و من هیچم

47 نسبت عقربی است با قوسی %~% بخل محمود بذل فردوسی

48 اسدی را که بودلف بنواخت %~% طالع و طالعی بهم در ساخت

49 من چه می‌گویم این چه گفت منست %~% کبم از ابر و درم از عدنست

50 صدف از ابر گر سخا بیند %~% ابر نیز از صدف وفا بیند

51 کابر آنچ از هوا نثار کند %~% صدفش در شاهوار کند

52 این سخن را که جاه می‌خواهم %~% مدد از فیض شاه می‌خواهم

53 هرچه او را ms009 عیار یا عددیست %~% سبب استقامتش مددیست

54 ور مدد پیش بارگه باشد %~% چار در چار شانزده باشد

55 جبرئیلم به جنی قلمم %~% بر صحیفه چنین کشد رقمم

56 کین فسون را که جنی آموز است %~% جامه نو کن که فصل نوروز است

57 آنچنان کن ز دیو پنهانش %~% که نبیند مگر سلیمانش

58 زو طلب کن مرا که فخر من اوست %~% من کیم بازمانده لختی پوست

59 موم سادم ز مهر خاتم دور %~% خالی از انگبین و از زنبور

60 تا سلیمان ز نقش خاتم خویش %~% مهر من بر چه صورت آرد بیش

61 روی اگر سرخ و گر سیاه بود %~% نقشبندش دبیر شاه بود

62 بر من آن شد که در سخن سنجی %~% ده دهی زر دهم نه ده پنجی

63 نخرد گر کسی عبیر مرا %~% مشک من مایه بس حریر مرا

64 زان نمطها که رفت پیش از ما %~% نوبری کس نداد بیش از ما

65 نغز گویان که گفتنی گفتند %~% مانده گشتند و عاقبت خفتند

66 ما که اجری تراش آن گرهیم %~% پند واگیر داهیان دهیم

67 گرچه ز الفاظ خود به تقصیریم %~% در معانی تمام تدبیریم

68 پوست بی‌مغز دیده‌ایم چو خواب %~% مغز بی‌پوست داده‌ایم چو آب

69 با همه نادری و نو سخنی %~% برنتابیم روی از آن کهنی

70 حاصلی نیست زین در آمودن %~% جز به پیمانه باد پیمودن

71 چیست کانرا من جواهرسنج %~% بر نسنجیدم از جواهر و گنج

72 برگشادم بسی خزانه خاص %~% هم کلیدی نیافتم به خلاص

73 با همه نزلهای صبح نزول %~% هم به استغفر اللهم مشغول

74 ای نظامی مسیح تو دم تست %~% دانش تو درخت مریم تست

75 چون رطب ریز این درخت شدی %~% نیک بادت که نیک‌بخت شدی

1 ای دل از این خیال سازی چند %~% به خیالی خیال بازی چند

2 از سر این خیال درگذرم %~% دور به ز این خیالها نظرم

3 آنچه مقصود شد در ms010 این پرگار %~% چار فصل است به ز فصل بهار

4 اولین فصل آفرین خدای %~% کافرینش به فضل اوست به پای

5 واندگر فصل خطبه نبوی %~% کین کهن سکه زو گرفت نوی

6 فصل دیگر دعای شاه جهان %~% کان دعا در برآورد ز دهان

7 فصل آخر نصیحت آموزی %~% پادشه را به فتح و فیروزی

8 پادشاهی که ملک هفت اقلیم %~% دخل دولت بدو کند تسلیم

9 حجت مملکت به قول و به قهر %~% آیتی در خدا یگانی دهر

10 خسرو تاج بخش تخت نشان %~% بر سر تاج و تخت گنج فشان

11 عمده مملکت علا الدین %~% حافظ و ناصر زمان و زمین

12 نام او رتبت علا دارد %~% گر گذشت از فلک روا دارد

13 فلک بی علا چه باشد پست %~% در علا بی فلک بلندی هست

14 شاه کرپ ارسلان کشور گیر %~% به ز آلپ ارسلان به تاج و سریر

15 مهدیی کافتاب این مهد است %~% دولتش ختم آخرین عهد است

16 رستمی کز فلک سواری رخش %~% هم بزرگ است و هم بزرگی بخش

17 همسر آسمان و هم کف ابر %~% هم به تن شیر و هم به نام هژبر

18 قفل هستی چو در کلید آمد %~% عالم از جوهری پدید آمد

19 اوست آن عالمی که از کف خویش %~% هردم آرد هزار جوهر بیش

20 صحف گردون ز شرح او ورقی %~% عرق دریا ز فیض او عرقی

21 بحر و بر هردو زیر فرمانش %~% بری و بحری آفرین خوانش

22 سربلندی چنان بلند سریر %~% کز بلندیش خرد گشت ضمیر

23 در بزرگی برابر ملک است %~% وز بلندی برادر فلک است

24 بر تن دشمنان برقع دوز %~% برق شمشیر اوست برقع سوز

25 نسل اقسنقری مؤید ازو %~% اب وجد با کمال ابجد ازو

26 فتح بر خاک پای او زده فرق %~% فتنه در آب تیغ او شده غرق

27 آب او آتش از اثیر انگیز %~% خاک او باد را ms011 عبیر آمیز

28 در نبردش که شیر خارد دم %~% اسب دشمن به سر شود نه به سم

29 در صبوحش که خون رز ریزد %~% زاب یخ بسته آتش انگیزد

30 حربه را چون به حرب تیز کند %~% روز را روز رستخیز کند

31 چون در کان جود بگشاید %~% گنج بخشد گناه بخشاید

32 شه چو دریاست بی‌دروغ و دریغ %~% جزر و مدش به تازیانه و تیغ

33 هرچه آرد به زخم تیغ فراز %~% به سر تازیانه بخشد باز

34 مشتری‌وار بر سپهر بلند %~% گور کیوان کند به سم سمند

35 گر ندیدی بر اژدها شیری %~% وافتابی کشیده شمشیری

36 شاه را بین که در مصاف و شکار %~% اژدها صورتست و شیر سوار

37 ناچخش زیر اژدهای علم %~% اژدها را چو مار کرده قلم

38 تنگی مطرحش به تیر دو شاخ %~% کرده بر شیر شرزه گور فراخ

39 نوک تیرش به هر کجا که بتافت %~% گه جگر دوخت گناه موی شکافت

40 بازی خرس برده از شمشیر %~% خرس بازی در آوریده به شیر

41 شیرگیری ولیک نز مستی %~% شیرگیری به اژدها دستی

42 گرگ درنده را به کوه سهند %~% دست و پائی به یک دو شاخ افکند

43 شه چو از گرگ دست و پا برده %~% شیر با او به دست و پا مرده

44 تیرش از دست گرگ و پای پلنگ %~% برسم گور کرده صحرا تنگ

45 صیدگاهش ز خون دریا جوش %~% گاه گرگینه گه پلنگی پوش

46 بر گرازی که تیغ راند تیز %~% گیرد از زخم او گراز گریز

47 چون به چرم کمان درآرد زور %~% چرم را بر گوزن سازد گور

48 کند ارپای در نهد به مصاف %~% سنگ را چون عقیق زهره شکاف

49 آن نماید به تیغ زهراندود %~% کاسمان از زمین برآرد دود

50 اوست در بزم ورزم یافته نام %~% جان ده و جان ستان به تیغ و به جام

51 خاک تیره ز روشنائی او ms012 %~% چشم روشن به آشنائی او

52 ناف خلقش چو کلک رسامان %~% مشک در جیب و لعل در دامان

53 گشته از مشک و لعل او همه جای %~% مملکت عقد بند و غالیه‌سای

54 از قبای چنو کله‌داری %~% ز آسمان تا زمین کله‌واری

55 وز کمان چنو جهان‌گیری %~% چرخ نه قبضه کمترین تیری

56 زان بزرگی که در سگالش اوست %~% چار گوهر چهار بالش اوست

57 دشمنش چون درخت بیخ زده %~% بر در او به چار میخ زده

58 ز آفتاب جلال اوست چو ماه %~% روی ما سرخ و روی خصم سیاه

59 چه عجب کافتاب زرین نعل %~% کوه را سنگ داد و کانرا لعل

60 گوهر کان حرم دریده اوست %~% کان گوهر درم خریده اوست

61 داد جرعش به کوه و دریا قوت %~% نام این در نشان آن یاقوت

62 پاس دار دو حکم در دو سرای %~% ضابط حکم خلق و حکم خدای

63 می‌پذیرد ز فیض یزدان ساز %~% می‌رساند به بندگانش باز

64 چون جهان زو گرفت پیروزی %~% فرخی بادش از جهان روزی

65 همه روزش خجسته باد به فال %~% پادشاهیش را مباد زوال

66 نظم اولاد او به سعد نجوم %~% در بدر باد تا ابد منظوم

67 از فروغ دو صبح زیبا چهر %~% باد روشن چو آفتاب سپهر

68 دو ملک زاده بلند سریر %~% این جهان‌جوی و آن ولایت‌گیر

69 این فریدون صفت به دانش ورای %~% وان به کیخسروی رکیب گشای

70 نقش این بر طراز افسروگاه %~% نصرت‌الدین ملک محمد شاه

71 نام آن بر فلک ز راه رصد %~% گشته من بعدی اسمه احمد

72 دایم این را ز نصرتست کلید %~% وان ز فتح فلک شدست پدید

73 نصرت این را به تربیت کاری %~% فلک آنرا به تقویت داری

74 این ز نصرت زده سه پایه بخت %~% فلک آنرا چهار پایه تخت

75 چشم شه زیر چرخ مینائی %~% باد روشن بدین دو بینائی

76 دور ملکش بدین دو ms013 قطب جلال %~% منتظم باد بر جنوب و شمال

77 دولتش صید و صید فربه باد %~% روزش از روز و شب به باد

78 باد محجوبه نقاب شبش %~% نور صبح محمدی نسبش

79 این چو آبادی چرخ باد بجود %~% وان شده ختم امهات وجود

80 نام این خضر جاودانی باد %~% حکم آن آب زندگانی باد

81 در حفاظ خط سلیمانی %~% عرش بلقیس باد نورانی

82 سایه شه که هست چشمه نور %~% زان گل و گلستان مبادا دور

83 ازلی شد جهان پناهی او %~% ابدی باد پادشاهی او

84 ای کمر بسته کلاه تو بخت %~% زنده‌دار جهان به تاج و به تخت

85 شب به پاس تو هندویست سیاه %~% بسته بر گرد خود جلاجل ماه

86 صبح مفرد رو حمایل کش %~% در رکابت نفس برآرد خوش

87 شام دیلم گله که چاکر تست %~% مشکبو از کیائی در تست

88 روز رومی چو شب شود زنگی %~% گر برونش کنی ز سرهنگی

89 در همه سفره کاسمان دارد %~% اجری مملکت دو نان دارد

90 کمتر اجری خور ترا به قیاس %~% قوت هفت اختر است جرعه کاس

91 خاتم نصرت الهی را %~% ختم بر تست پادشاهی را

92 آسمان کافتاب ازو اثریست %~% بر میان تو کمترین کمریست

93 مه که از چرخ تخت زر کرده است %~% با سریر تو سر به سر کرده است

94 آب باران که اصل پاکی شد %~% با تو چون چشم شور خاکی شد

95 لعل با تیغ تو خزف رنگی %~% کوه با حلم تو سبک سنگی

96 پادشاهان که در جهان هستند %~% هر یک ابری به دست بر بستند

97 جز یک ابر تو کابر نیسانیست %~% آن دیگر ابرها زمستانیست

98 خوان نهند آنگهی که خون بخورند %~% نان دهند آنگهی که جان ببرند

99 تو بر آن کس که سایه‌اندازی %~% دیر خوانی و زود بنوازی

100 قدر اهل هنر کسی داند %~% که هنر نامه‌ها بسی خواند

101 آنکه عیب از ms014 هنر نداند باز %~% زو هنرمند کی پذیرد ساز

102 ملک را ز آفرینشت شرفست %~% وآفرین‌نامه‌ای به هر طرفست

103 در یزک داری ولایت جود %~% دولت تست پاسدار وجود

104 رونقی کز تو دید دولت و دین %~% باغ نادیده ز ابر فروردین

105 گر کیان را به طالع فرخ %~% هفت خوان بود با دوازده رخ

106 آسمان با بروج او به درست %~% هفت خوان و دوازده رخ تست

107 همه عالم تنست و ایران دل %~% نیست گوینده زین قیاس خجل

108 چونکه ایران دل زمین باشد %~% دل ز تن به بود یقین باشد

109 زان ولایت که مهتران دارند %~% بهترین جای بهتران دارند

110 دل توئی وین مثل حکایت تست %~% که دل مملکت ولایت تست

111 ای به خضر و سکندری مشهور %~% مملکت را ز علم و عدل تو نور

112 ز آهنی گر سکندر آینه ساخت %~% خضر اگر سوی آب حیوان تاخت

113 گوهر آینه است سینه تو %~% آب حیوان در آبگینه تو

114 هر ولایت که چون تو شه دارد %~% ایزد از هر بدش نگه دارد

115 زان سعادت که در سرت دانند %~% مقبل هفت کشورت خوانند

116 پنجمین کشور از تو آبادان %~% وز تو شش کشور دیگر شادان

117 همه مرزی ز مهربانی تو %~% به تمنای مرزبانی تو

118 چار شه داشتند چار طراز %~% پنجمین شان توئی به عمر دراز

119 داشت اسکندر ارسطاطالیس %~% کز وی آموخت علمهای نفیس

120 بزم نوشیروان سپهری بود %~% کز جهانش بزرگمهری بود

121 بود پرویز را چه باربدی %~% که نوا صد نه صدهزار زدی

122 وان ملک را که بد ملکشه نام %~% بود دین‌پروری چو خواجه نظام

123 تو کز ایشان به افسری داری %~% چون نظامی سخنوری داری

124 ای نظامی بلند نام از تو %~% یافته کار او نظام از تو

125 خسروان دیگر زکان گزاف %~% می‌زنند از خزینه بخشی لاف

126 دانه در خاک شور می‌ریزند %~% سرمه در چشم کور می‌بیزند ms015

127 در گل شوره دانه افشانی %~% بر نیارد مگر پشیمانی

128 در زمینی درخت باید کشت %~% کاورد میوه‌ای چو باغ بهشت

129 باده چون خاک را دهد ساقی %~% نام دهقان کجا بود باقی

130 جز تو کز داد و دانشت حرمیست %~% کیست کو را به جای خود کرمیست

131 من که الحق شناختم به قیاس %~% کاهل فرهنگ را تو داری پاس

132 نخری زرق کیمیاسازان %~% نپذیری فریب طنازان

133 نقش این کارنامه ابدی %~% در تو بستم به طالع رصدی

134 مقبل آن کس که دخل دانه او %~% بر چنین آورد به خانه او

135 کابد الدهر تا بود بر جای %~% باشد از نام او صحیفه گشای

136 نه چنان کز پس قرانی چند %~% قلمش درکشد سپهر بلند

137 چونکه پختم به دور هفت هزار %~% دیگ پختی چنین به هفت افزار

138 نوشش از بهر جان فروزی تست %~% نوش بادت بخور که روزی تست

139 چاشنی گیریش به جان کردم %~% وانگهی بر تو جانفشان کردم

140 ای فلکها به خویش تو بلند %~% هم فلک زاد و هم فلک پیوند

141 بر فلک چون پرم که من زمیم %~% کی رسم در فرشته کادمیم

142 خواستم تا به نیشکر قلمی %~% سبزه رویانم از سواد زمی

143 از شکر توشه‌های راه کنم %~% تا شکر ریز بزم شاه کنم

144 گز نیم محرم شکر ریزی %~% پاس دار شهم به شب خیزی

145 آفتابست شاه عالمتاب %~% دیده من شده برابرش آب

146 آفتاب ار توان بر آب زدن %~% آب نتوان بر آفتاب زدن

147 چشم با چشمه‌گر نمی‌سازد %~% با خیالش خیال می‌بازد

148 چیست کان نیست در خزینه شاه %~% به جز این نقد نو رسیده ز راه

149 دستگاهیش ده به سم سمند %~% تا شود پایگاهش از تو بلند

150 کشته کوه کابر ساقی اوست %~% خوردن آب چه ندارد دوست

151 من که محتاج آب آن دستم %~% از دگر آبها دهان بستم

152 نقص در باشد ms016 اربها کنمش %~% هم به تسلیم شه رها کنمش

153 گر نیوشی چو زهره راه نوم %~% کنی انگشت کش چو ماه نوم

154 ورنه بینی که نقش بس خردست %~% باد ازین گونه گل بسی بردست

155 عمر بادت که داد و دین داری %~% آن دهادت خدا که این داری

156 هرچه نیک اوفتد ز دولت تست %~% عهد آن چیز باد بر تو درست

157 وآنچه دور افتد از عنایت تو %~% دور باد از تو و ولایت تو

158 باد تا بر سپهر تابد هور %~% دوستت دوستکام و دشمن کور

159 دشمنانت چنان که با دل تنگ %~% سنگ بر سر زنند و سر بر سنگ

160 بیشیت هست بیش دانی باد %~% وز همه بیش زندگانی باد

161 از حد دولت تو دست زوال %~% دور و مهجور باد در همه حال

1 آنچه او هم نوست و هم کهن است %~% سخن است و در این سخن سخن است

2 ز آفرینش نزاد مادر کن %~% هیچ فرزند خوبتر ز سخن

3 تا نگوئی سخنوران مردند %~% سر به آب سخن فرو بردند

4 چون بری نام هر کرا خواهی %~% سر برآرد ز آب چون ماهی

5 سخنی کو چو روح بی‌عیب است %~% خازن گنج خانه غیب است

6 قصه ناشینده او داند %~% نامه نانبشته او خواند

7 بنگر از هرچه آفرید خدای %~% تا ازو جز سخن چه ماند به جای

8 یادگاری کز آدمیزاد است %~% سخن است آن دگر همه باد است

9 جهد کن کز نباتی و کانی %~% تا به عقلی و تا به حیوانی

10 باز دانی که در وجود آن چیست %~% کابدالدهر می‌تواند زیست

11 هر که خود را چنانکه بود شناخت %~% تا ابد سر به زندگی افراخت

12 فانی آن شد که نقش خویش نخواند %~% هرکه این نقش خواند باقی ماند

13 چون تو خود را شناختی بدرست %~% نگذری گرچه بگذری ز نخست

14 وانکسان کز وجود بی خبرند %~% زین درآیند ms017 وزان دگر گذرند

15 روزنه بی‌غبار و در بی‌دود %~% کس نبیند در آفتاب چه سود

16 هست خشنود هر کس از دل خویش %~% نکند کس عمارت گل خویش

17 هرکسی در بهانه تیز هش است %~% کس نگوید که دوغ من ترش است

18 بالغانی که بلغه کارند %~% سر به جذر اصم فرو نارند

19 صاحب مایه دوربین باشد %~% مایه چون کم بود چنین باشد

20 مرد با مایه را گر آگاهست %~% شحنه باید که دزد در راهست

21 خواجه چین که نافه‌بار کند %~% مشگر از انگژه حصار کند

22 پر هدهد به زیر پر عقاب %~% گوی برد از پرندگان به شتاب

23 ز آفت ایمن نیند ناموران %~% بی خطر هست کار بی‌خطران

24 مرغ زیرک به جستجوی طعام %~% به دو پای اوفتد همی در دام

25 هرکجا چون زمین شکم خواریست %~% از زمین خورد او شکم‌واریست

26 با همه خورد و برد ازین انبار %~% کم نیاید جوی به آخر کار

27 جو به جو هرچه زوستانی باز %~% یک به یک هم بدو رسانی باز

28 شمع وارت چو تاج زر باید %~% گریه از خنده بیشتر باید

29 آن مفرح که لعل دارد و در %~% خنده کم شد است و گریه پر

30 هر کسی را نهفته یاری هست %~% دوستی هست و دوستداری هست

31 خرد است آن کز او رسد یاری %~% همه داری اگر خرد داری

32 هرکه داد خرد نداند داد %~% آدمی صورتست و دیو نهاد

33 وان فرشته که آدمی لقب است %~% زیرکانند و زیرکی عجب است

34 در ازل بود آنچه باید بود %~% جهد امروز ما ندارد سود

35 کار کن زانکه به بود به سرشت %~% کار و دوزخ ز کاهلی و بهشت

36 هرکه در بند کار خود باشد %~% با تو گر نیک نیست بد باشد

37 با تن مرد بد کند خویشی %~% در حق دیگران بداندیشی

38 همتی را که هست نیک اندیش %~% نیکوئی پیشه ms018 نیکی آرد پیش

39 آنچنان زی که گر رسد خاری %~% نخوری طعن دشمنان باری

40 این نگوید سرآمد آفاتش %~% وان نخندد که هان مکافاتش

41 گرچه دست تو خود نگیرد کس %~% پای بر تو فرو نکوبد بس

42 آنکه رفق تواش به یاد بود %~% به از آن کز غم تو شاد بود

43 نان مخور پیش ناشتا منشان %~% ور خوری جمله را به خوان بنشان

44 پیش مفلس زر زیاده مسنج %~% تا نه پیچد چو اژدها بر گنج

45 گر بود باد باد نوروزی %~% به که پیشش چراغ نفروزی

46 آدمی نز پی علف خواریست %~% از پی زیرکی و هشیاریست

47 سگ بر آن آدمی شرف دارد %~% که چو خر دیده بر علف دارد

48 کوش تا خلق را به کار آئی %~% تا به خلقت جهان بیارائی

49 چون گل آنبه که خوی خوشداری %~% تا در آفاق بوی خوش داری

50 نشنیدی که آن حکیم چه گفت %~% خواب خوش دید هرکه او خوش خفت

51 هرکه بدخو بود گه زادن %~% هم برآن خوست وقت جان دادن

52 وانکه زاده بود به خوش خوئی %~% مردنش هست هم به خوش‌روئی

53 سخت‌گیری مکن که خاک درشت %~% چون تو صد را ز بهر نانی کشت

54 خاک پیراستن چه کار بود %~% حامل خاک خاکسار بود

55 گر کسی پرسدت که دانش پاک %~% ز آدمی خیزد آدمی از خاک

56 گو گلاب از گل و گل از خارست %~% نوش در مهره مهره در مارست

57 با جهان کوش تا دغا نزنی %~% خیمه در کام اژدها نزنی

58 دوستی ز اژدها نشاید جست %~% کاژدها آدمی خورد به درست

59 گر سگی خود بود مرقع‌پوش %~% سگ دلی را کجا کند فرموش

60 دوستانی که با نفاق افتند %~% دشمنان را هم اتفاق افتند

61 چون مگس بر سیه سپید خزند %~% هردو را رنگ برخلاف رزند

62 به کز این ره زنان کناره کنی %~% برخود این چار بند ms019 پاره کنی

63 در چنین دور کاهل دین پستند %~% یوسفان گرگ و زاهدان مستند

64 نتوان برد جان مگر به دو چیز %~% به بدی و به بد پسندی نیز

65 حاش لله که بندگان خدای %~% این چنین بند بر نهند به پای

66 از پی دوزخ آتش انگیزند %~% نفط جویند و طلق را ریزند

67 خیز تا فتنه زیر پای آریم %~% شرط فرمانبری به جای آریم

68 به جوی زر نیازمندی چند %~% هفت قفلی و چاربندی چند

69 لاله را بین که باد رخت ربود %~% از پی یک دو قلب خون‌آلود

70 چو درمنه درم ندارد هیچ %~% باد در پیکرش نیارد هیچ

71 گنج بر سر مشو چو ابر سفید %~% پای بر گنج باش چون خورشید

72 تا زمینی کز ابر تر گردد %~% از زمین بوش تو به زر گردد

73 کیسه زر بر آفتاب فشان %~% سنگ در لعل آفتاب نشان

74 تو به زر چشم روشنی و به دست %~% چشم روشن کن جهان خردست

75 زر دو حرفست هردو بی‌پیوند %~% زین پراکنده چند لافی چند

76 دل مکن چون زمین زر آگنده %~% تا نگردی چو زر پراگنده

77 هر نگاری که زر بود بدنش %~% لاجوردی رزند پیرهنش

78 هر ترازو که گرد زر گردد %~% سنگسار هزار در گردد

79 کرده گیرت به هم به بانگی چند %~% از حلال و حرام دانگی چند

80 آمده لاابالیی برده %~% سیم کش زنده سیم کش مرده

81 زر به خوردن مفرح طربست %~% چون نهی رنج و بیم را سبب‌ست

82 آنکه خود را ز رنج و بیم کشی %~% زر پرستی بود نه سیم کشی

83 ابلهی بین که از پی سنگی %~% دوست با دوست می‌کند جنگی

84 به که دل زان خزانه برداری %~% که ازو رنج و بیم برداری

85 تشنه را کی نشاط راه افتد %~% کی زید گر در آب چاه افتد

86 آنچ زو بگذرد و بگذاری %~% چند بندی و چند ms020 برداری

87 خانه دیو شد جهان بشتاب %~% تا نگردی چو دیو خانه خراب

88 خانه دیو دیو خانه بود %~% گر خود ایوان خسروانه بود

89 چند حمالی جهان کردن %~% در زمین حمل زر نهان کردن

90 گر سه حمال کارگر داری %~% چار حمال خانه برداری

91 خاک و بادی که با تو مختلف‌ست %~% خاک بی‌الف و باد بی‌الف‌ست

92 خار کز نخل دور شد تاجش %~% به که سازند سیخ تتماجش

93 آری آنرا که در شکم دهلست %~% برگ تتماج به ز برگ گلست

94 به که دندان کنی ز خوردن پر %~% تا گرامی شوی چو دانه در

95 شانه کو را هزار دندانست %~% دست در ریش هر کسی زانست

96 تا رسیدن به نوشداروی دهر %~% خورد باید هزار شربت زهر

97 بر در این دکان قصابی %~% بی جگر کم نواله‌ای یابی

98 صد جگر پار شده به هر سوئی %~% تا در آمد پهی به پهلوئی

99 گردن صد هزار سر بشکست %~% تا یکی گر دران ز گردن رست

100 آن یکی پا نهاده بر سر گنج %~% وین ز بهر یکی قراضه برنج

101 نیست چون کار بر مرادکسی %~% بی‌مرادی به از مراد بسی

102 هر مرادی که دیر یابد مرد %~% مژده باشد به عمر دیر نورد

103 دیر زی به که دیر یابد کام %~% کز تمامیست کار عمر تمام

104 لعل کو دیر زاد دیر بقاست %~% لاله کامد سبک سبک برخاست

105 چند چون شمع مجلس افروزی %~% جلوه‌سازی و خویشتن‌سوزی

106 پای بگشای ازین بهیمی سم %~% سر برون آر ازین سفالین خم

107 از سر این شاخ هفت بیخ بزن %~% وز سم این نعل چار میخ بکن

108 بر چنین چاره بوریا بر سر %~% مرده چون سنگ و بوریا مگذر

109 زنده چون برق میر تاخندی %~% جان خدائی به از تنومندی

110 گر مریدی چنانک رانندت %~% بر رهی رو که پیر خوانندت

111 از مریدان بی‌مراد مباش %~% در توکل کم ms021 اعتقاد مباش

112 من که مشکل گشای صد گرهم %~% دهخدای ده و برون دهم

113 گر درآید ز راه مهمانی %~% کیست کو در میان نهد خوانی

114 عقل داند که من چه می‌گویم %~% زین اشارت که شد چه می‌جویم

115 نیست از نیستی شکست مرا %~% گله زانکس که هست هست مرا

116 ترکیم را در این حبش نخرند %~% لاجرم دو غبای خوش نخورند

117 تا در این کوره طبیعت پز %~% خامیی داشتم چو میوه رز

118 روزگارم به حصر می می‌خورد %~% تو تیاهای حصر می می‌کرد

119 چون رسیدم به حد انگوری %~% می‌خورم نیشهای زنبوری

120 می که جز جرعه زمین نبود %~% قدر انگور بیش ازین نبود

121 بر طریقی روم که رانندم %~% لاجرم آب خفته خوانندم

122 آب گویند چون شود در خواب %~% چشمه زر بود نه چشمه آب

123 غلطند آب خفته باشد سیم %~% یخ گواهی دهد بر این تسلیم

124 سیم را کی بود مثابت زر %~% فرق باشد ز شمس تا به قمر

125 سیم بی یا ز مس نمونه بود %~% خاصه آنگه که باژگونه بود

126 آهن من که زرنگار آمد %~% در سخن بین که نقره کار آمد

127 مرد آهن فروش زر پوشد %~% کاهنی را به نقره بفروشد

128 وای بر زرگری که وقت شمار %~% زرش از نقره کم بود به عیار

129 از جهان این جنایتم سخت است %~% کز هنر نیست دولت از بخت است

130 آن مبصر که هست نقدشناس %~% نیم جو نیستش ز روی قیاس

131 وآنکه او پنبه از کتا نشناخت %~% آسمان را ز ریسمان نشناخت

132 پر کتان و قصب شد انبارش %~% زر به صندوق و خز به خروارش

133 چون چنین است کار گوهر و سیم %~% از فراغت چه برد باید بیم

134 چند تیمار ازین خرابه کشیم %~% آفتابی در آفتابه کشیم

135 آید آواز هر کس از دهلیز %~% روزی آواز ما برآید نیز

136 چون من این قصه ms022 چند کس گفتند %~% هم در آن قصه عاقبت خفتند

137 واجب آن شد که کار دریابم %~% گر نگیرد چو دیگران خوابم

138 راه رو را بسیچ ره شرطست %~% تیز راندن ز بیمگه شرطست

139 می‌روم من خرم نمی‌آید %~% خود شدن باورم نمی‌آید

140 آنگه از رفتنم خبر باشد %~% کاشیانم برون در باشد

141 چند گویای بی خبر بودن %~% دیده در بسته در بر آمودن

142 یک ره از دیدها فرامش باش %~% محرم راز باش و خامش باش

143 تا بدانی که هر چه می‌دانی %~% غلطی یا غلط همی‌خوانی

144 پیل بفکن که سیل ره کندست %~% پیلکیهای چرخ بین چندست

145 خاک را پیل چرخ کرده مغاک %~% به چنین پیل گل ندارد باک

146 بنگر اول که آمدی ز نخست %~% زآنچه داری چه داشتی به درست

147 آن بری زین دو پیل ناوردی %~% کاولین روز با خود آوردی

148 وام دریا و کوه در گردن %~% با فلک رقص چون توان کردن

149 کوش تا وام جمله باز دهی %~% تا تو مانی و یک ستور تهی

150 چون ز بار جهان نداری جو %~% در جهان هرکجا که خواهی رو

151 پیش ازانت فکند باید رخت %~% کافسرت را فرو کشند از تخت

152 روز باشد که صد شکوفه پاک %~% از غبار حسد فتد بر خاک

153 من که چون گل سلاح ریخته‌ام %~% هم ز خار حسد گریخته‌ام

154 تا مگر دلق پوشی جسدم %~% طلق ریزد بر آتش حسدم

155 ره در این بیمگاه تا مردن %~% این چنین می‌توان به سر بردن

156 چون گذشتم ازین رباط کهن %~% گو فلک را هرآنچه خواهی کن

157 چند باشی نظامیا دربند %~% خیز و آوازه‌ای برآر بلند

158 جان درافکن به حضرت احدی %~% تا بیابی سعادت ابدی

159 گوش پیچیدگان مکتب کن %~% چون در آموختند لوح سخن

160 علم را خازن عمل کردند %~% مشکل کاینات حل کردند

161 هرکسی راه خوابگاهی رفت %~% چون که هنگام خوابش آمد ms023 خفت

1 ای پسر هان و هان ترا گفتم %~% که تو بیدار شو که من خفتم

2 چون گل باغ سرمدی داری %~% مهر نام محمدی داری

3 چون محمد شدی ز مسعودی %~% بانک برزن به کوس محمودی

4 سکه بر نقش نیکنامی بند %~% کز بلندی رسی به چرخ بلند

5 تا من آنجا که شهر بند شوم %~% از بلندیت سر بلند شوم

6 صحبتی جوی کز نکونامی %~% در تو آرد نکو سرانجامی

7 همنشینی که نافه بوی بود %~% خوبتر زانکه یافه گوی بود

8 عیب یک همنشست باشد و بس %~% کافکند نام زشت بر صد کس

9 از در افتادن شکاری خام %~% صد دیگر در اوفتند به دام

10 زر فرو بردن یکی محتاج %~% صد شکم را درید در ره حاج

11 در چنین ره مخسب چون پیران %~% گرد کن دامن از زبون گیران

12 تا بدین کاخ باژگونه نورد %~% نفریبی چو زن که مردی مرد

13 رقص مرکب مبین که رهوارست %~% راه بین تا چگونه دشوارست

14 گر بر این ره پری چو باز سپید %~% دیده بر راه دار چون خورشید

15 خاصه کاین راه راه نخچیر است %~% آسمان با کمان و با تیر است

16 آهنت گرچه آهنیست نفیس %~% راه سنگست و سنگ مغناطیس

17 بار چندان بر این ستور آویز %~% که نماند بر این گریوه تیز

18 چون رسد تنگیئی ز دور دو رنگ %~% راه بر دل فراخ دار نه تنگ

19 بس گره کو کلید پنهانیست %~% پس درشتی که دروی آسانیست

20 ای بسا خواب کو بود دلگیر %~% واصل آن دل خوشیست در تعبیر

21 گرچه پیکان غم جگر دوزست %~% درع صبر از برای این روزست

22 عهد خود با خدای محکم‌دار %~% دل ز دیگر علاقه بی‌غم دار

23 چون تو عهد خدای نشکستی %~% عهده بر من کز این و آن رستی

24 گوهر نیک را ز عقد مریز %~% وآنکه بد گوهرست ازو بگریز

25 بدگهر ms024 با کسی وفا نکند %~% اصل بد در خطا خطا نکند

26 اصل بد با تو چون شود معطی %~% آن نخواندی که اصل لایخطی

27 کژدم از راه آنکه بدگهرست %~% ماندنش عیب و کشتنش هنرست

28 هنرآموز کز هنرمندی %~% در گشائی کنی نه در بندی

29 هرکه ز آموختن ندارد ننگ %~% در برآرد ز آب و لعل از سنگ

30 وانکه دانش نباشدش روزی %~% ننگ دارد ز دانش‌آموزی

31 ای بسا تیز طبع کاهل کوش %~% که شد از کاهلی سفال فروش

32 وای بسا کور دل که از تعلیم %~% گشت قاضی‌القضات هفت اقلیم

33 نیم خورد سگان صید سگال %~% جز به تعلیم علم نیست حلال

34 سگ به دانش چو راست رشته شود %~% آدمی شاید ار فرشته شود

35 خویشتن را چو خضر بازشناس %~% تا خوری آب زندگانی به قیاس

36 آب حیوان نه آب حیوانست %~% جان با عقل و عقل با جانست

37 جان چراغست و عقل روغن او %~% عقل جانست و جان ما تن او

38 عقل با جان عطیه احدیست %~% جان با عقل زنده ابدیست

39 حاصل این دو جز یکی نبود %~% کان دو داری در این شکی نبود

40 تا از ین دو به آن یکی نرسی %~% هیچکس را مگو که هیچ کسی

41 کان یکی یافتی دو را کم زن %~% پای بر تارک دو عالم زن

42 از سه بگذر که محملی نه قویست %~% از دو هم در گذر که آن ثنویست

43 سر یک رشته گیر چون مردان %~% دو رها کن سه را یکی گردان

44 تا ز ثالث ثلثه جان نبری %~% گوی وحدت بر آسمان نبری

45 زین دو چون کم شدی فسانه مگوی %~% چون یکی یافتی بهانه مجوی

46 تا بدین پایه دسترس باشد %~% هرچ ازین بگذرد هوس باشد

47 تا جوانی و تندرستی هست %~% آید اسباب هر مراد به دست

48 در سهی سرو چون شکست آید %~% مومیائی کجا به دست آید ms025

49 تو که سرسبزی جهان داری %~% ره کنون رو که پای آن داری

50 در ره دین چونی کمر بربند %~% تا سرآمد شوی چو سرو بلند

51 من که سرسبزیم نماند چو بید %~% لاله زرد و بنفشه گشت سپید

52 باز ماندم ز نا تنومندی %~% از کله‌داری و کمر بندی

53 خدمتی مردوار می‌کردم %~% راستی را کنون نه آن مردم

54 روزگارم گرفت و بست چنین %~% عادت روزگار هست چنین

55 نافتاده شکسته بودم بال %~% چون فتادم چگونه باشد حال

56 احمدک را که رخ نمونه بود %~% آبله بر دمد چگونه بود

57 گرچه طبعم ز سایه بر خطرست %~% سایبانم شمایل هنرست

58 سایه‌ای در جهان ندارد کس %~% کو بره نیست پیش و گرگ از پس

59 هیچکس ننگرم ز من تأمن %~% که نشد پیش دوست و پس دشمن

60 چون قفا دوستند مشتی خام %~% روی خود در که آورم به سلام

61 گرچه برنائی از میان برخاست %~% چه کنم حرص همچنان برجاست

62 تا تن سالخورده پیر ترست %~% آز او آرزوپذیر ترست

63 گوئی این سکه نقد ما دارد %~% یا همه کس خود این بلا دارد

64 بازدار ای دوا کن دل من %~% از زمین بوس هر کسی گل من

65 تیرگی چند روشنائی ده %~% چون شکستیم مومیائی ده

66 آنچه زو خاطرم پریشانست %~% بکن آسان که بر تو آسانست

67 گردنی دارم از رسن رسته %~% مکنم زیر بار خس خسته

68 من که قانع شدم به دانه خویش %~% سرورم چون صدف به خانه خویش

69 سروری به که یار من باشد %~% سرپرستی چه کار من باشد

70 شیر از آن پایه بزرگی یافت %~% که سر از طوق سرپرستی تافت

71 نانی از خوان خود دهی به کسان %~% به که حلوا خوری ز خوان خسان

72 صبح چون برکشید دشنه تیز %~% چند خسبی نظامیا برخیز

73 کان نو کن زرنج خویش مرنج %~% باز کن بر جهانیان در گنج

1 ms026 گوهر آمای گنج خانه راز %~% گنج گوهر چنین گشاید باز

2 کاسمان را ترازوی دو سرست %~% در یکی سنگ و در یکی گهرست

3 از ترازوی او جهان دو رنگ %~% گه گهر بر سر آورد گه سنگ

4 صلب شاهان همین اثر دارد %~% بچه یا سنگ یا گهر دارد

5 گاهی آید ز گوهری سنگی %~% گاه لعلی ز کهربا رنگی

6 گوهر و سنگ شد به نسبت و نام %~% نسبت یزدگرد با بهرام

7 آن زد و این نواخت این عجبست %~% سنگ با لعل و خار با رطبست

8 هرکه را این شکسته پائی داد %~% آن لطف کرد و مومیائی داد

9 روز اول که صبح بهرامی %~% از شب تیره برد بدنامی

10 کوره تابان کیمیای سپهر %~% کاگهی بودشان ز ماه و ز مهر

11 در ترازوی آسمان سنجی %~% باز جستند سیم ده پنجی

12 خود زر ده دهی به چنگ آمد %~% در ز دریا گهر ز سنگ آمد

13 یافتند از طریق پیروزی %~% در بزرگی و عالم افروزی

14 طالعش حوت و مشتری در حوت %~% زهره با او چو لعل با یاقوت

15 ماه در ثور و تیر در جوزا %~% اوج مریخ در اسد پیدا

16 زحل از دلو با قوی رائی %~% خصم را داده باد پیمائی

17 ذنب آورده روی در زحلش %~% وآفتاب اوفتاده در حملش

18 داده هر کوکبی شهادت خویش %~% همچو برجیس بر سعادت خویش

19 با چنین طالعی که بردم نام %~% چون به اقبال زاده شد بهرام

20 پدرش یزدگرد خام اندیش %~% پختگی کرد و دید طالع خویش

21 کانچه او می‌پزد همه خامست %~% تخم بیداد بد سرانجامست

22 پیش از آن حالتش به سالی بیست %~% چند فرزند بود و هیچ نزیست

23 حکم کردند راصدان سپهر %~% کان خلف را که بود زیبا چهر

24 از عجم سوی تازیان تازد %~% پرورشگاه در عرب سازد

25 مگر اقبال از آن طرف یابد %~% هرکس از بقعه‌ای شرف ms027 یابد

26 آرد آن بقعه دولتش به مثل %~% گرچه گفتند للبقاع دول

27 پدر از مهر زندگانی او %~% دور شد زو ز مهربانی او

28 چون سهیل از دیار خویشتنش %~% تخت زد در ولایت یمنش

29 کس فرستاد و خواند نعمان را %~% لاله لعل داد بستان را

30 تا چو نعمان کند گل افشانی %~% گردد آن برگ لاله نعمانی

31 آلت خسرویش بر دوزد %~% ادب شاهیش درآموزد

32 برد نعمانش از عماری شاه %~% کرد آغوش خود عماری ماه

33 چشمه‌ای را ز بحر نامی‌تر %~% داشت از چشم خود گرامی‌تر

34 چون برآمد چهار سال برین %~% گور عیار گشت شیر عرین

35 شاه نعمان نمود با فرزند %~% کای پسر هست خاطرم دربند

36 کاین هوا خشک وین زمین گرمست %~% وین ملک‌زاده نازک و نرمست

37 پرورشگاه او چنان باید %~% کز زمین سر به آسمان ساید

38 تا در آن اوج برکشد پرو بال %~% پرورش یابد از نسیم شمال

39 در هوای لطیف جای کند %~% خواب و آرام جان‌فزای کند

40 گوهر فطرتش بماند پاک %~% از بخار زمین و خشگی خاک

1 رفت منذر به اتفاق پدر %~% بر چنین جستجوی بست کمر

2 جست جائی فراخ و ساز بلند %~% ایمن از گرمی و گداز و گزند

3 کانچنان دز در آن دیار نبود %~% وآنچه بد جز همان به کار نبود

4 اوستادان کار می‌جستند %~% جای آن کارگاه می‌شستند

5 هرکه بر شغل آن غرض برخاست %~% آن نمودار ازو نیامد راست

6 تا به نعمان خبر رسید درست %~% کانچنان پیشه‌ور که در خور تست

7 هست نام‌آوری ز کشور روم %~% زیرکی کو ز سنگ سازد موم

8 چابکی چرب دست و شیرین کار %~% سام دستی و نام او سمنار

9 دستبردش همه جهان دیده %~% به همه دیده‌ای پسندیده

10 کرده چندین بنا به مصر و به شام %~% هر یکی در نهاد خویش تمام

11 رومیان هندوان پیشه او %~% چینیان ریزه‌چین تیشه او

12 ms028 گرچه بناست وین سخن فاشست %~% او ستاد هزار نقاشست

13 هست بیرون ازین به رأی و قیاس %~% رصدانگیز و ارتفاع‌شناس

14 نظرش بر فلک تنیده لعاب %~% از دم عنکبوت اصطرلاب

15 چون بلیناس روم صاحب رای %~% هم رصد بند و هم طلسم گشای

16 آگه از روی بستگان سپهر %~% از شبیخون ماه و کینه مهر

17 ساز این شغل ازو توانی یافت %~% کاین چنین کسوت او تواند بافت

18 طاقی از گل چنان برآراید %~% کز ستاره چراغ برباید

19 چون که نعمان بدین طلبکاری %~% گرم دل شد ز نار سمناری

20 کس فرستاد و خواند زان بومش %~% هم برومی فریفت از رومش

21 چونکه سمنار سوی نعمان رفت %~% رغبت کار شد یکی در هفت

22 آنچه مقصود بود از او درخواست %~% وانگهی کرد کار او را راست

23 آلتی کان رواق را شایست %~% ساختند آنچنان که می‌بایست

24 پنجه کارگر شد آهن سنج %~% بر بنا کرد کار سالی پنج

25 تا هم آخر به دست زرین چنگ %~% کرد سیمین رواقی ازگل و سنگ

26 کوشکی برج برکشیده به ماه %~% قبله گاه همه سپید و سیاه

27 کارگاهی به زیب و زرکاری %~% رنگ ناری و نقش سمناری

28 فلکی پای گرد کرده به ناز %~% نه فلک را به گرد او پرواز

29 قطبی از پیکر جنوب و شمال %~% تنگلوشای صدهزار خیال

30 مانده را دیدنش مقابل خواب %~% تشنه را نقش او برابر آب

31 آفتاب ار بر او فکندی نور %~% دیده را در عصابه بستی حور

32 چون بهشتش درون پر آسایش %~% چون سپهرش برون پر آرایش

33 صقلش از مالش سریشم و شیر %~% گشته آیینه‌وار عکس پذیر

34 در شبانروزی از شتاب و درنگ %~% چون عروسان برآمدی به سه رنگ

35 یافتی از سه رنگ ناوردی %~% ازرقی و سپیدی و زردی

36 صبحدم ز آسمان ازرق پوش %~% چون هوا بستی ازرقی بر دوش

37 کافتاب آمدی برون زنورد %~% چهره چون ms029 آفتاب کردی زرد

38 چون زدی ابر کله بر خورشید %~% از لطافت شدی چو ابر سفید

39 با هوا در نقاب یک رنگی %~% گاه رومی نمود و گه زنگی

40 چونکه سمنار از آن عمل پرداخت %~% خوبتر زانکه خواستند به ساخت

41 ز آسمان برگذشت رونق او %~% خور به رونق شد از خورنق او

42 داد نعمان به نعمتیش نوید %~% که به یک نیمه زان نداشت امید

43 از شتر بارهای پر زر خشک %~% وز گرانمایه‌های گوهر و مشک

44 بیشتر زانکه در شمار آید %~% تا دگر وقت‌ها به کار آید

45 چوب اگر بازداری از آتش %~% خام ماند کباب سختی کش

46 دست بخشنده کافت درمست %~% حاجب الباب درگه کرمست

47 مرد بنا که آن نوازش دید %~% وعده‌های امیدوار شنید

48 گفت اگر زان چه وعده دادم شاه %~% پیش از این شغل بودمی آگاه

49 نقش این کارگاه چینی کار %~% بهترک بستمی در این پرگار

50 بیشتر بردمی در اینجا رنج %~% تا به من شاه بیش دادی گنج

51 کردمی کوشکی که تا بودی %~% روزش از روز رونق افزودی

52 گفت نعمان چو بیش یابی چیز %~% به از این ساختن توانی نیز

53 گفت اگر بایدت به وقت بسیچ %~% آن کنم کین برش نباشد هیچ

54 این سه رنگ است آن بود صد رنگ %~% آن زیاقوت باشد این از سنگ

55 این به یک گنبدی نماید چهر %~% آن بود هفت گنبدی چو سپهر

56 روی نعمان ازین سخن بفروخت %~% خرمن مهر و مردمی را سوخت

57 پادشاه آتشی‌ست کز نورش %~% ایمن آن شد که دید از دورش

58 واتش او گلی است گوهربار %~% در برابر گل است و در بر خار

59 پادشه همچو تاک انگورست %~% در نپیچد دران کز او دورست

60 وانکه پیچد در او به صد یاری %~% بیخ و بارش کند به صد خواری

61 گفت اگر مانمش به زور و به زر %~% به ازینی کند ms030 به جای دگر

62 نام و صیت مرا تباه کند %~% نامه خویش را سیاه کند

63 کارداران خویش را فرمود %~% تا برند از دز افکنندش زود

64 کارگر بین که خاک خونخوارش %~% چون فکند از نشانه کارش

65 کرد قصری به چند سال بلند %~% به زمانیش ازو زمانه فکند

66 آتش انگیخت خود به دود افتاد %~% دیر بر بام رفت و زود افتاد

67 بی‌خبر بود از اوفتادن خویش %~% کان بنا برکشید صد گز بیش

68 گر ز گور خودش خبر بودی %~% یک به دست از سه گز نیفزودی

69 تخت پایه چنان توان بر برد %~% که چو افتی ازو نگردی خرد

70 نام نعمان بدان بنای بلند %~% از بلندی به مه رساند کمند

71 خاک جادوی مطلقش می‌خواند %~% خلق رب‌الخورنقش می‌خواند

1 چون خورنق به فر بهرامی %~% روضه‌ای شد بدان دلارامی

2 کاسمان قبله زمین خواندش %~% وافرینش بهار چین خواندش

3 آمدند از خبر شنیدن او %~% صدهزار آدمی به دیدن او

4 هرکه می‌دیدش آفرین می‌گفت %~% آستانش به آستین می‌رفت

5 بر سدیر خورنق از هر باب %~% بیتهائی روانه گشت چو آب

6 تا یمن تاب شد سهیل سپهر %~% آن پرستش نه ماه دید و نه مهر

7 عدنی بود در درافشانی %~% یمنی پر سهیل نورانی

8 یمن از نقش او که نامی شد %~% در جهان چون ارم گرامی شد

9 شد چو برج حمل جهان آرای %~% خاصه بهرام کرده بودش جای

10 چونکه بر شد به بام او بهرام %~% زهره برداشت بر نشاطش جام

11 کوشگی دید کرده چون گردون %~% آفتابش درون و ماه برون

12 آفتاب از درون به جلوه‌گری %~% مه ز بیرون چراغ رهگذری

13 بر سر او همیشه باد وزان %~% دور از آن باد کوست باد خزان

14 چون فرو دید چار گوشه کاخ %~% ساحتی دید چون بهشت فراخ

15 از یکی سو رونده آب فرات %~% به گوارندگی چو آب حیات

16 وز دیگر سوی ms031 سدره جوی سدیر %~% دهی انباشته به روغن و شیر

17 بادیه پیش و مرغزار از پس %~% بادش از نافه برگشاده نفس

18 بود نعمان بر آن کیانی بام %~% به تماشا نشسته با بهرام

19 گرد بر گرد آن رواق بهشت %~% سرخی لاله دید و سبزی کشت

20 همه صحرا بساط شوشتری %~% جایگاه تذرو و کبک دری

21 گفت از این خوبتر چه شاید بود %~% به چنین جای شاد باید بود

22 بود دستورش آن زمان بر دست %~% دادگر پیشه‌ای مسیح پرست

23 گفت کایزد شناختن به درست %~% خوشتر از هرچه در ولایت تست

24 گر تو زان معرفت خبرداری %~% دل از این رنگ و بوی برداری

25 زآتش‌انگیز آن شراره گرم %~% شد دل سخت کوش نعمان نرم

26 تا فلک برکشیده هفت حصار %~% منجنیقی چنین نشد بر کار

27 چونکه نعمان شد از رواق به زیر %~% در بیابان نهاد روی چو شیر

28 از سر گنج و مملکت برخاست %~% دین و دنیا بهم نیاید راست

29 رخت بربست از آن سلیمانی %~% چون پری شد ز خلق پنهانی

30 کس ندیدش دیگر به خانه خویش %~% اینت کیخسرو زمانه خویش

31 گرچه منذر بسی نمود شتاب %~% هاتف دولتش نداد جواب

32 داشت سوکی چنانک باید داشت %~% روزکی چند را به غم بگذاشت

33 غم بسی خورد و جای غم بودش %~% که سیه گشت خانه زان دودش

34 چون نبود از سریر و تاج گزیر %~% باز مشغول شد به تاج و سریر

35 جور بس کرد و داد پیش آورد %~% ملک را برقرار خویش آورد

36 بر سپهداریش به ملک و سپاه %~% خلعت و دلخوشی رسید ز شاه

37 داشت بهرام را چو جان عزیز %~% چون پدر بلکه زو نکوتر نیز

38 پسری خوب داشت نعمان نام %~% شیر یک دایه خورده با بهرام

39 از سر همدمی و همسالی %~% نشدی یک زمان ازو خالی

40 از یکی تخته حرف خواندندی %~% در یکی بزم ms032 در فشاندندی

41 هیچ روزی چو آفتاب از نور %~% این از آن آن ازین نگشتی دور

42 شاهزاده در آن حصار بلند %~% پرورش می‌گرفت سالی چند

43 جز به آموختن نبودش رای %~% بود عقلش به علم راهنمای

44 تازی و پارسی و یونانی %~% یاد دادش مغ دبستانی

45 منذر آن شاه با مهارت و مهر %~% آیتی بود در شمار سپهر

46 بود هفت اختر و دوازده برج %~% پیش او سرگشاده درج به درج

47 به خط هندسی عمل کرده %~% چون مجسطی هزار حل کرده

48 راصد چرخ آبگون بوده %~% قطره تا قطره قطر پیموده

49 از نهانخانهای دوراندیش %~% باز داده خبر به خاطر خویش

50 چون که شهزاده را به عقل و برای %~% دانش آموز دید و رمز گشای

51 تخت و میلش نهاد پیش به مهر %~% دروی آموخت رازهای سپهر

52 هر ضمیری که آن نهانی بود %~% گر زمینی گر آسمانی بود

53 همه را یک به یک بهم بردوخت %~% چون بهم جمله شد درو آموخت

54 تا چنان بهره‌مند شد بهرام %~% کاصل هر علم را شناخت تمام

55 در نمودار زیچ و اصطرلاب %~% درکشیدی ز روی غیب نقاب

56 باز چون تخت و میل بنهادی %~% گره از کار چرخ بگشادی

57 چون هنرمند شد بگفت و شنید %~% هنرآموزی سلاح گزید

58 در سلاح و سواری و تک و تاز %~% گوی برد از سپهر چوگان باز

59 چون از آن پایه نیز گشت بزرگ %~% پنجه شیر کند و گردن گرگ

60 تیغ صبح از سنان گزاری او %~% سپر افکند با سواری او

61 آنچنان دوخت سنگ خاره به تیر %~% که ندوزند پرنیان و حریر

62 تیر اگر بر نشانه‌ای راندی %~% جعبه را برنشانه بنشاندی

63 تیغ اگر برزدی به تارک سنگ %~% آب گشتی و لیک آتش رنگ

64 پیش نیزه‌ش گر ارزنی بودی %~% به سنانش چو حلقه بربودی

65 نیزه‌ش از حلق شیر حلقه‌ربای %~% تیغش از قفل گنج حلقه ms033 گشای

66 در نظرگاه راست اندازی %~% یغلقش را به موی شد بازی

67 هرچه دیدی و گرچه بودی دور %~% زدی ار سایه بود آن گر نور

68 وآنچه او هم ندید در پرتاب %~% دولتش زد بر آنچه دید صواب

69 شیر پاسان پاسگاه رمه %~% لاف شیی ازو زدند همه

70 گاه بر ببر ترکتازی کرد %~% گاه با شیر شرزه بازی کرد

71 در یمن هر کجا سخن راندند %~% همه نجم الیمانیش خواندند

1 چون سهیل جمال بهرامی %~% از ادیم یمن ستد خامی

2 روی منذر از آن نشاط و نعیم %~% یافت آنچ از سهیل یافت ادیم

3 گشت نعمان و منذر از هنرش %~% این به شفقت برادر آن پدرش

4 پدری و برادری بگذار %~% آن رهی وین غلام در همه کار

5 این رقیبش به دانش آموزی %~% وان رفیقش به مجلس افروزی

6 این به علم استواریش داده %~% وان نشاط سواریش داده

7 تا چنان شد بزرگی بهرام %~% کز زمینش برآسمان شد نام

8 کارش الا می و شکار نبود %~% با دگر کارهاش کار نبود

9 مرده گور بود در نخچیر %~% مرده را کی بود ز گور گزیر

10 هر کجا تیرش از کمان بشتافت %~% گور چشمی ز چشم گوری یافت

11 اشقری باد پای بودش چست %~% به تک آسوده و به گام درست

12 پر برآورده پای از اندامش %~% دست پرکن شکسته از گامش

13 ره‌نوردی که چون نبشتی راه %~% گوی بردی ز مهر و قرصه ز ماه

14 کرده با جنبش فلک خویشی %~% باد را داده منزلی پیشی

15 پیچ صد مار داده بود دمش %~% گور صد گور کنده بودسمش

16 شه برو تاختی به وقت شکار %~% با دگر مرکبش نبودی کار

17 اشقر گور سم چو زین کردی %~% گور برگردش آفرین کردی

18 باز ماندی به تک ستوران را %~% سفتی از سم سرین گوران را

19 وقت وقتی که از ملالت کار %~% زین برو کردی آن هژیر ms034 سوار

20 گشتی از نعل او شکارستان %~% نقش بر نقش چون نگارستان

21 بیشتر زانکه سنگ دارد وزن %~% پشته‌ها ریختی ز گور و گوزن

22 روی صحرا به زیر سم ستور %~% گور گشتی ز بس گریوه گور

23 شه بر آن اشقر گریوه نورد %~% کز شتابش ندید گردون گرد

24 چون کمند شکار بگرفتی %~% گور زنده هزار بگرفتی

25 بیشتر گور کاورید به بند %~% یا به بازو فکند یا به کمند

26 گور اگر صد گرفت پشتاپشت %~% کمتر از چار ساله هیچ نکشت

27 خون آن گور کرده بود حرام %~% که نبودش چهار سال تمام

28 نام خود داغ کرد بر رانش %~% داد سرهنگی بیابانش

29 هرکه زان گور داغدار یکی %~% زنده بگرفتی از هزار یکی

30 چون که داغ ملک بر او دیدی %~% گرد آزار او نگردیدی

31 بوسه بر داغگاه او دادی %~% بندیی را ز بند بگشادی

32 ما که با داغ نام سلطانیم %~% ختلی آن به که خوش ترک رانیم

33 آنچنان گورخان به کوه و به راغ %~% گور که داغ دید رست ز داغ

34 در چنین گورخانه موری نیست %~% که برو داغ دست زوری نیست

35 روزی اندر شکارگاه یمن %~% با دلیران آن دیار و دمن

36 شه که بهرام گور شد نامش %~% گوی برد از سپهر و بهرامش

37 می‌زد از نزهت شکار نفس %~% منذرش پیش بود و نعمان پس

38 هر یکی در شکوه پیکر او %~% مانده حیران از پای تا سر او

39 گردی از دور ناگهان برخاست %~% کاسمان با زمین یکی شد راست

40 اشقر انگیخت شهریار جوان %~% سوی آن گرد شد چو باد روان

41 دید شیری کشیده پنجه زور %~% در نشسته به پشت و گردن گور

42 تا ز بالا در آردش به زمین %~% شه کمان برگرفت و کرد کمین

43 تیری از جعبه سفته پیکان جست %~% در زه آورد و درکشید درست

44 سفته بر سفت شیر و ms035 گور نشست %~% سفت و از هردو سفت بیرون جست

45 تا بسوفار در زمین شد غرق %~% پیش تیری چنان چه درع و چه درق

46 شیر و گور اوفتاد و گشت هلاک %~% تیر تا پر نشست در دل خاک

47 شاه کان تیر برگشاد ز شست %~% ایستاد و کمان گرفت به دست

48 چون عرب زخمی آنچنان دیدند %~% در عجم شاهیش پسندیدند

49 هرکه دیده بر آن شکار زدی %~% بوسه بر دست شهریار زدی

50 بعد از آن شیر زور خواندندش %~% شاه بهرام گور خواندندش

51 چون رسیدند سوی شهر فراز %~% قصه شیر و گور گشت دراز

52 گفت منذر به کار فرمایان %~% تا به پرگار صورت آرایان

53 در خورنق نگاشتند به زر %~% صورت گور زیر و شیر زبر

54 شه زده تیر و جسته ز اندو شکار %~% در زمین غرق گشته تا سوفار

55 چون نگارنده این رقم بنگاشت %~% هرکه آن دید جانور پنداشت

56 گفت بر دست شهریار جهان %~% آفرینهای کردگار جهان

1 روزی از روضه بهشتی خویش %~% کرد بر می روانه کشتی خویش

2 باده‌ای چند خورد سردستی %~% سوی صحرا شد از سرمستی

3 به شکار افکنی گشاد کمند %~% از پی گور کند گوری چند

4 از بسی گور کو به زور گرفت %~% همه دشت استخوان گور گرفت

5 آخرالامر مادیان گوری %~% آمد افکند در جهان شوری

6 پیکری چون خیال روحانی %~% تازه‌روئی گشاده پیشانی

7 پشت مالیده‌ای چو شوشه زر %~% شکم اندوده‌ای به شیر و شکر

8 خط مشکین کشیده سر تا دم %~% خال بر خال از سر بن تا سم

9 درکشیده به جای زناری %~% برقعی از پرند گلناری

10 گوی برده زهم تکان طللش %~% برده گوی از همه تنش کفلش

11 آتشی کرده با گیاخویشی %~% گلرخی در پلاس درویشی

12 ساق چون تیر غازیان به قیاس %~% گوش خنجر کشیده چون الماس

13 سینه‌ای فارغ از گریوه‌ای دوش %~% گردنی ایمن از کناره گوش

14 ms036 سیرم پشتش از ادیم سیاه %~% مانده زین کوهه را میان دو راه

15 عطف کیمختش از سواد ادیم %~% یافت آنچ از سواد یابد سیم

16 پهلو از پیه و گردن از خون پر %~% این برنج از عقیق و آن از در

17 خز حمری تنیده بر تن او %~% خون او در دوال گردن او

18 رگ آن خون بر او دوال انداز %~% راست چون زنگی دوالک باز

19 کفلی با دمش به دم‌سازی %~% گردنی با سمش به سربازی

20 گور بهرام دید و جست به زور %~% رفت بهرام گور از پی گور

21 گوری الحق دونده بود و جوان %~% گور گیران پسش چو شیر دوان

22 ز اول روز تا به گاه زوال %~% گور می‌رفت و شیر در دنبال

23 شاه از آن گور بر نتافت ستور %~% چون توان تافتن عنان از گور

24 گور از پیش و گورخان از پس %~% گور و بهرام گور و دیگر کس

25 تا به غاری رسید دور از دشت %~% که برو پای آدمی نگذشت

26 چون درآمد شکار زن به شکار %~% اژدها خفته دید بر در غار

27 کوهی از قیر پیچ پیچ شده %~% بر شکار افکنی بسیچ شده

28 آتشی چون سیاه دود به رنگ %~% کاورد سر برون ز دود آهنگ

29 چون درختی در او نه بار و نه برگ %~% مالک دوزخ و میانجی مرگ

30 دهنی چون دهانه غاری %~% جز هلاکش نه در جهان کاری

31 بچه گور خورده سیر شده %~% به شکار افکنی دلیر شده

32 شه چو بر رهگذر بلا را دید %~% اژدها شد که اژدها را دید

33 غم گور از نشاط گورش برد %~% دست برران نهاد و پای فشرد

34 در تعجب که این چه نخجیر است %~% و ایدر آوردنم چه تدبیر است

35 شد یقینش که گور غمدیده %~% هست ازان اژدها ستمدیده

36 خواند شه را که دادگر داند %~% کز ستمگاره داد بستاند

37 گفت ms037 اگر گویم اژدهاست نه گور %~% زین خیانت خجل شوم در گور

38 من و انصاف گور و دادن داد %~% باک جان نیست هرچه بادا باد

39 از میان دو شاخهای خدنگ %~% جست مقراضه فراخ آهنگ

40 در کمان سپید توز نهاد %~% بر سیاه اژدها کمین گشاد

41 اژدها دیده باز کرده فراخ %~% کآمد از شست شاه تیر دو شاخ

42 هردو چشمه در آن دو چشم نشست %~% راه بینش برآفرینش بست

43 بدو نوک سنان سفته شاه %~% سفته شد چشم اژدهای سیاه

44 چونکه میدان بر اژدها شد تنگ %~% شه درآمد به اژدها چو نهنگ

45 ناچخی راند بر گلوش دلیر %~% چون بر اندام گور پنجه شیر

46 اژدها را درید کام و گلو %~% ناچخ هشت مشت شش پهلو

47 بانگی از اژدها برآمد سخت %~% در سر افتاد چون ستون درخت

48 شه نترسید از آن شکنج و شکوه %~% ابرکی ترسد از گریوه کوه

49 سر به آهن برید از اهریمن %~% کشته و سر بریده به دشمن

50 از دمش برشکافت تا به دمش %~% بچه گور یافت در شکمش

51 بیگمان شد که گور کین اندیش %~% خواندش از بهر کینه خواهی خویش

52 چنبری کرد پیش یزدان پشت %~% کاژدها کشت و اژدهاش نکشت

53 خواست تا پای بر ستور آرد %~% رخش در صیدگاه گور آرد

54 گور چون شاه را ندید قرار %~% آمد از دور و در خزید به غار

55 شه دگرباره در گرفتن گور %~% شد در آن غار تنگنای به زور

56 چون قدر مایه شد به سختی و رنج %~% یافت گنجی و بر فروخت چو گنج

57 خسروانی نهاده چندین خم %~% چون پری روی بسته از مردم

58 گورخان را چو گور در خم کرد %~% رفت از آن گورخانه پی گم کرد

59 شه چو بر قفل گنج یافت کلید %~% و اژدها را ز گنج خانه برید

60 آمد از تنگنای غار برون %~% گشت جویای راه و ms038 راهنمون

61 ساعتی بود و خاصگان سپاه %~% به طلب آمدند از پی شاه

62 چون یکایک به شاه پیوستند %~% گرد بر گرد شاه صف بستند

63 شاه فرمود تا کمر بندان %~% هم دلیران و هم تنومندان

64 راه در گنجدان غار کنند %~% گنج بیرون برند و بار کنند

65 سیصد اشتر ز بختیان جوان %~% شد روانه به زیر گنج روان

66 شه که با خود حساب گور کند %~% و اژدها را اسیر گورکند

67 لاجرم عاقبت به پا رنجش %~% هم سلامت دهند و هم گنجش

68 چون به قصر خورنق آمد باز %~% گنج پرداز شد بنوش و بناز

69 ده شتر بار از آن به حضرت شاه %~% ارمغانی روانه کرد به راه

70 ده دیگر به منذر و پسرش %~% داد با آن طرایف دگرش

71 صرف کرد آن همه به بی خوفی %~% فارغ از مشرفان و مستوفی

72 وین چنین چند گنج خانه گشاد %~% به عزیزی ستد به خواری داد

73 گفت منذر که نقش‌بند آید %~% باز نقشی ز نوبر آراید

74 نقش بند آمد و قلم برداشت %~% صورت شاه و اژدها بنگاشت

75 هرچه کردی بدین صفت بهرام %~% بر خورنق نگاشتی رسام

1 شاه روزی رسیده بود ز دشت %~% در خورنق به خرمی می‌گشت

2 حجره‌ای خاص دید در بسته %~% خازن از جستجوی آن رسته

3 شه در آن حجره نانهاده قدم %~% خاصگان و خزینه‌داران هم

4 گفت این خانه قفل بسته چراست %~% خازن خانه کو کلید کجاست

5 خازن آمد به شه سپرد کلید %~% شاه چون قفل بر گشاد چه دید

6 خانه‌ای دید چون خزانه گنج %~% چشم بیننده زو جواهر سنج

7 خوشتر از صد نگار خانه چین %~% نقش آن کارگاه دست گزین

8 هرچه در طرز خرده کاری بود %~% نقش دیوار آن عماری بود

9 هفت پیکر در او نگاشته خوب %~% هر یکی زان به کشوری منسوب

10 دختر رای هند فورک نام %~% پیکری خوبتر ز ms039 ماه تمام

11 دخت خاقان بنام یغما ناز %~% فتنه لعبتان چین و طراز

12 دخت خوارزم شاه نازپری %~% کش خرامی بسان کبک دری

13 دخت قلاب شاه نسرین نوش %~% ترک چینی طراز رومی پوش

14 دختر شاه مغرب آزریون %~% آفتابی چو ماه روز افزون

15 دختر قیصر همایون رای %~% هم همایون و هم به نام همای

16 دخت کسری ز نسل کیکاووس %~% درستی نام و خوب چون طاوس

17 در یکی حلقه حمایل بست %~% کرده این هفت پیکر از یک دست

18 هر یکی با هزار زیبائی %~% گوهر افروز نور بینائی

19 در میان پیکری نگاشته نغز %~% کان همه پوست بود وین همه مغز

20 نوخطی در نشانده در کمرش %~% غالیه خط کشیده بر قمرش

21 چون سهی سرو برفراخته سر %~% زده در سیم تاج تا به کمر

22 آن بتان دیده برنهاده بدو %~% هر یکی دل به مهر داده بدو

23 او در آن لعبتان شکر خنده %~% وانهمه پیش او پرستنده

24 بر نوشته دبیر پیکر او %~% نام بهرام گور بر سر او

25 کان چنانست حکم هفت اختر %~% کاین جهان جوی چون برآرد سر

26 هفت شهزاده راز هفت اقلیم %~% در کنار آورد چو در یتیم

27 مانه این دانه را به خود کشتیم %~% آنچه اختر نمود بنوشتیم

28 گفت تا باشد از نمونش رای %~% گفتن از ما و ساختن ز خدای

29 شاه بهرام کین فسانه بخواند %~% در فسون فلک شگفت بماند

30 مهر آن دختران زیباروی %~% در دلش جای کرده موی به موی

31 مادیانان گشن و فحل شموس %~% شیرمردی جوان و هفت عروس

32 رغبت کام چون فزون فکند %~% دل تقاضای کام چون نکند

33 گرچه آن کارنامه راه زدش %~% شادمانی شد از یکی به صدش

34 زانکه بر عمرش استواری داد %~% بر مرادش امیدواری داد

35 در مدارای مرد کار کند %~% هرچه او را امیدوار کند

36 شه چو زان خانه رخت بیرون برد ms040 %~% قفل بر زد به خازنش بسپرد

37 گفت اگر بشنوم که هیچکسی %~% قفل ازین در جدا کند نفسی

38 هم در این خانه خون او ریزم %~% سرش از گردنش درآویزم

39 در همه خیل خانه از زن و مرد %~% سوی آن خانه کس نگاه نکرد

40 وقت وقتی که شاه گشتی مست %~% سوی آن در شدی کلید به دست

41 در گشادی و در شدی به بهشت %~% دیدی آن نقشهای خوب سرشت

42 مانده چون تشنه‌ای برابر آب %~% به تمنای آن شدی در خواب

43 تا برون شد سر شکارش بود %~% کامد آن خانه غمگسارش بود

1 چون ز بهرام گور با پدرش %~% باز گفتند منهیان خبرش

2 که به سر پنجه شیر گیر شداست %~% شیر برنا و گرگ پیر شداست

3 شیر با او چو سگ بود به نبرد %~% کو همی ز اژدها برآرد گرد

4 دیو بندد به خم خام کند %~% کوه ساید به زیر سم سمند

5 ز آهن الماس او حریر کند %~% واهنش سنگ را خمیر کند

6 پدر از آتش جوانی او %~% مرگ خود دید زندگانی او

7 کرد از آن شیر آتشین بیشه %~% همچو شیران ز آتش اندیشه

8 از نظرگاه خویش ماندش دور %~% گرچه ناقص بود نظر بی نور

9 بود بهرام روز و شب به شکار %~% گاه بر باد و گاه باده گسار

10 به شکار و به می شتابنده %~% در یمن چون سهیل تابنده

11 کرد شاه یمن ز غایت مهر %~% حکم او را روان چو حکم سپهر

12 از سر دانش و کفایت خویش %~% حاکمش کرد بر ولایت خویش

13 دادش از چند گونه گوهر و تیغ %~% جان اگر خواست هم نداشت دریغ

14 هرچه بایستش از جواهر و گنج %~% بود و یک جو نبودش انده و رنج

15 زان عنایت که بود در سفرش %~% یاد نامد ولایت پدرش

16 دور چون در نبشت روزی چند %~% بازیی نو نمود چرخ ms041 بلند

17 یزدگرد از سریر سیر آمد %~% کار بالا گرفته زیر آمد

18 تاج و تختی که یافت از پدران %~% کرد با او همان که با دگران

19 چون تهی شد سر سریر ز شاه %~% انجمن ساختند شهر و سپاه

20 کز نژادش کسی رها نکنند %~% خدمت مار و اژدها نکنند

21 گرچه بهرام سربلندی داشت %~% دانش و تیغ و زورمندی داشت

22 از جنایت کشیدن پدرش %~% دیده کس ندید در هنرش

23 گفت هر کس در او نظر نکنیم %~% وز پدر مردنش خبر نکنیم

24 کان بیابانی عرب پرورد %~% کار ملک عجم نداند کرد

25 تازیان را دهد ولایت و گنج %~% پارسی‌زادگان رسند به رنج

26 کس نمی‌خواست کو شود بر گاه %~% چون خدا خواست بر نهاد کلاه

27 پیری از بخردان گزین کردند %~% نام او داور زمین کردند

28 گرچه نز جنس تاجداران بود %~% هم به گوهر ز شهریاران بود

29 تاج بر فرق سر نهادندش %~% کمر هفت چشمه دادندش

30 چونکه بهرام‌گور یافت خبر %~% کاسمان دور خویش برد به سر

31 دوری از سر نمود دیگر بار %~% برخلاف گذشته آمد کار

32 از سر تخت و تاج شد پدرش %~% کس نبد تخت گیر و تاجورش

33 پای بیگانه در میان آمد %~% شورشی تازه در جهان آمد

34 اول آیین سوگواری داشت %~% نقش پیروزه بر عقیق نگاشت

35 وانگه آورد عزم آنکه چو شیر %~% برکشد بر مخالفان شمشیر

36 تیغ بر دشمنان دراز کند %~% در پیکار و کینه باز کند

37 باز گفتا چرا ددی سازم %~% اول آن به که بخردی سازم

38 گرچه ایرانیان خطا کردند %~% کز دل آزرم ما رها کردند

39 در دل سختشان نخواهم دید %~% نرمی آرم که نرمیست کلید

40 با همه سگدلی شکار منند %~% گوسپندان مرغزار منند

41 گرچه در پشم خویشتن خسبند %~% همه در پنبه‌زار من خسبند

42 به که بد عهد و سنگدل باشند %~% تا ز من عاقبت خجل باشند ms042

43 از خیانت رسد خجالت مرد %~% وز خجالت دریغ باشد و درد

44 به جز آن هرچه بینی از خواری %~% باشد آن نوعی از ستمگاری

45 بی‌خردوار اگر شدند ز دست %~% به خروشان کنم خدیو پرست

46 مرد کز صید ناصبور افتد %~% تیر او از نشانه دور افتد

1 بس کن ای جادوی سخن پیوند %~% سخن رفته چند گوئی چند

2 چون گل از کام خود برار نفس %~% کام تو عطرسازی کام تو بس

3 آنچنان رفت عهد من ز نخست %~% باکه با آنکه عهد اوست درست

4 کانچه گوینده دگر گفتست %~% ما به می خوردنیم و او خفتنست

5 بازش اندیشه مال خود نکنم %~% بد بود بد خصال خود نکنم

6 تا توانم چو باد نوروزی %~% نکنم دعوی کهن دوزی

7 گرچه در شیوه گهر سفتن %~% شرط من نیست گفته واگفتن

8 لیک چون ره به گنج خانه یکیست %~% تیرها گر دو شد نشانه یکیست

9 چون نباشد ز باز گفت گزیر %~% دانم انگیخت از پلاس حریر

10 دو مطرز به کیمیای سخن %~% تازه کردند نقدهای کهن

11 آن ز مس کرد نقره نقره خاص %~% وین کند نقره را به زر خلاص

12 مس چو دیدی که نقره شد به عیار %~% نقره گر زر شود شگفت مدار

13 عقد پیوند این سریر بلند %~% این چنین داد عقد را پیوند

14 که چو بهرام‌گور گشت آگاه %~% زانچ بیگانه‌ای ربود کلاه

15 بر طلب کردن کلاه کیان %~% کینه را در گشاد و بست میان

16 داد نعمان منذرش یاری %~% در طلب کردن جهانداری

17 گنج از آن بیشتر که شاید گفت %~% گوهر افزون از آنکه شاید سفت

18 لشگر انگیخت بیش از اندازه %~% کینه‌ور تیز گشت و کین تازه

19 از یمن تا عدن ز روی شمار %~% در هم افتاد صدهزار سوار

20 همه پولاد پوش و آهن خای %~% کین کش و دیو بند و قلعه گشای

21 هر یکی در ms043 نورد خود شیری %~% قایم کشوری به شمشیری

22 در روارو فتاد موکب شاه %~% نم به ماهی رسید و گرد به ماه

23 ناله کرنای و روئین خم %~% در جگر کرده زهره‌ها را گم

24 کوس روئین بلند کرد آواز %~% زخمه بر کاسه ریخت کاسه‌نواز

25 کوه و صحرا ز بس نفیر و خروش %~% بر طبقهای آسمان زد جوش

26 لشگری بیشتر ز مور و ملخ %~% گرم کینه چو آتش دوزخ

27 پایگه جوی تخت شاه شدند %~% وز یمن سوی تختگاه شدند

28 آگهی یافت تخت گیر جهان %~% کاژدهائی دگر گشاد دهان

29 بر زمین آمد آسمان را میل %~% وز یمن سر برآورید سهیل

30 شیر نر پنجه برگشاد به زور %~% تا کند خصم را چو گور به گور

31 تخت گیرد کلاه بستاند %~% بنشیند غبار بنشاند

32 نامداران و موبدان سپاه %~% همه گرد آمدند بر در شاه

33 انجمن ساختند و رای زدند %~% سرکشی را به پشت پای زدند

34 رای ایشان بدان کشید انجام %~% که نویسند نامه بر بهرام

35 هرچه فرمود عقل بنوشتند %~% پوست ناکنده دانه را کشتند

36 کاتب نامه سخن پرداز %~% در سخن داد شرح حال دراز

37 نامه چون شد نبشته پیچیدند %~% رفتن راه را بسیچیدند

38 چون رسیدند و آمدند فرود %~% شاه نو را زمانه داد درود

39 حاجیان دل به کارشان دادند %~% بار جستند و بارشان دادند

40 داد بهرام شاه دستوری %~% تا فراتر شوند ازان دوری

41 پیش رفتند با هزار هراس %~% سجده بردند و داشتند سپاس

42 آن کزان جمله گوی دانش برد %~% بر سر نامه بوسه داد و سپرد

43 نامه را مهر برگشاد دبیر %~% خواند بر شهریار کشور گیر

1 اول نامه بود نام خدای %~% گمرهان را به فضل راهنمای

2 کردگار بلندی و پستی %~% نیستی یافته به در هستی

3 ز آدمی تا به جمله جانوران %~% وز سپهر بلند و کوه گران

4 همه را در نگارخانه جود ms044 %~% قدرت اوست نقشبند وجود

5 در تمنای هیچ پیوندی %~% نیست بیرون ازو خداوندی

6 آفرینش گره گشاده اوست %~% و آفرین مهر بر نهاده اوست

7 اوست دارنده زمین و زمان %~% پیرو حکم او همین و همان

8 چون فرو گفت آفرین پیوند %~% آفرین ز آفریدگار بلند

9 گفت بر شاه و شاهزاده درود %~% کای برآورده سر به چرخ کبود

10 هم ملک فرو هم ملک‌زاده %~% داد مردی و مردمی داده

11 من که هستم در اصل کسری نام %~% کسر چون گیرم از خصومت خام

12 هم هنرمند و هم جهاندیده %~% هم به چشم جهان پسندیده

13 از هنرمندیم نوازد بخت %~% بی‌هنر کی رسد به تاج و به تخت

14 سر بلندیم هست و تاج و سریر %~% نبود هیچ سر بلند حقیر

15 گرچه صاحب ولایت زمیم %~% پیشوای پری و آدمیم

16 هم بدین خسروی نیم خشنود %~% کانگبینی است سخت زهرآلود

17 آنقدر داشتم ز توش و توان %~% کاخترم بود ازو همیشه جوان

18 به اگر بودمی بدان خرسند %~% کز خطر دور نیست جای بلند

19 لیکن ایرانیان به زور و به شرم %~% نرم کردندم از نوازش گرم

20 داشتندم بر آنکه شاه شوم %~% گردن افراز تاج و گاه شوم

21 ملک را پاسدارم از تبهی %~% پاسبانیست این نه پادشهی

22 این مثل در فسانه سخت نکوست %~% کارزو دشمنست عالم دوست

23 از چنین عالمی تو بی‌خبری %~% مالک‌الملک عالم دگری

24 خوشتر آید ترا کیابی گور %~% از هزاران چنین کیائی شور

25 جرعه‌ای باده بر نوازش رود %~% بهتر از هرچه زیر چرخ کبود

26 کار جز باده و شکارت نیست %~% با صداع زمانه کارت نیست

27 راست خواهی جهان تو داری و بس %~% که نداری غم ولایت کس

28 شب و شبگیر در شکار و شراب %~% گاه با خورد خوش گهی با خواب

29 نه چو من روز و شب ز شادی دور %~% از پی کار خلق در رنجور

30 گاهم ms045 اندوه دوستان پیشه %~% گاهی از دشمنان در اندیشه

31 کمترین محنت آنکه با چو تو شاه %~% تیغ باید زدن ز بهر کلاه

32 ای خنک جان عیش پرور تو %~% کز چنین فتنه دور شد در تو

33 کاش کان پیشه کار من بودی %~% تا مگر کار من بیاسودی

34 کردمی عیش و لهو ساختمی %~% به می و رود جان نواختمی

35 این نگویم که دوری از شاهی %~% داری از دین و دولت آگاهی

36 وارث مملکت توئی بدرست %~% ملک میراث پادشاهی تست

37 لیکن از خامکاری پدرت %~% سایه چتر دور شد ز سرت

38 کان نکردست با رعیت خویش %~% کان شکایت کسی بیارد پیش

39 از بزه کردنش عجب ماندند %~% بزه‌گر زین جنایتش خواندند

40 از بسی جور کو به خون ریزی %~% گاه تندی نمود و گه تیزی

41 کس بر این تخمه آفرین نکند %~% تخم کاری در این زمین نکند

42 چون نخواهد ترا به شاهی کس %~% به کز این پایه بازگردی پس

43 آتش گرم یابی ارجوشی %~% آهن سرد کوبی ار کوشی

44 من خود از گنجهای پنهانی %~% وقت حاجت کنم زرافشانی

45 آنچه برگ ترا پسند بود %~% خرج آن بر تو سودمند بود

46 نگذارم به هیچ تدبیری %~% در کفاف تو هیچ تقصیری

47 نایبی باشم ازتو در شاهی %~% بنده فرمان به هرچه درخواهی

48 چون ز من خلق نیز گردد سیر %~% خود ولایت تراست بی‌شمشیر

1 چونکه خواننده خواند نامه تمام %~% جوش آتش برآمد از بهرام

2 باز خود را به صد توانائی %~% داد چون زیرکان شکیبائی

3 با چنان گرمیی نکرد شتاب %~% بعد از اندیشه باز داد جواب

4 کانچه در نامه کاتبان راندند %~% گوش کردم چو نامه بر خواندند

5 گرچه کاتب نبوده چابک دست %~% پند گوینده را عیاری هست

6 آنچه بر گفته شد ز رای بلند %~% می‌پسندم که هست جای پسند

7 من که در پیش من چه خاک و چه سیم ms046 %~% سر فرو ناورم به هفت اقلیم

8 لیک ملکی که ماندم از پدران %~% عیب باشد که هست با دگران

9 گر پدر دعوی خدائی کرد %~% من خدا دوستم خرد پرورد

10 هست بسیار فرق در رگ و پوست %~% از خدا دوست تا خدائی دوست

11 من به جرم نکرده معذورم %~% کز بزهکاری پدر دورم

12 پدرم دیگر است و من دگرم %~% کان اگر سنگ بود من گهرم

13 صبح روشن ز شب پدید آید %~% لعل صافی ز سنگ می‌زاید

14 نتوان بر پدر گوائی داد %~% که خداتان از او رهائی داد

15 گر بدی کرد چون به نیکی خفت %~% از پس مرده بد نباید گفت

16 هرکجا عقل پیش رو باشد %~% بد بد گو ز بد شنو باشد

17 هرکه او در سرشت بد گهرست %~% گفتنش بد شنیدنش بترست

18 بگذرید از جنایت پدرم %~% بگذارید از آنچه بی‌خبرم

19 من اگر چشم بدنگیرد راه %~% عذر خواهم از آنچ رفت گناه

20 پیش از این گر چو غافلان خفتم %~% اینک اینک به ترک آن گفتم

21 مقبلی را که بخت یار بود %~% خفتنش تا به وقت کار بود

22 به که با خواب دیده نستیزد %~% خسبد اما به وقت برخیزد

23 خواب من گرچه بود خوابی سخت %~% از سرم هم نبود خالی بخت

24 کرد بیدار بختیم یاری %~% دادم از خواب سخت بیداری

25 بعد ازین روی در بهی دارم %~% دل ز هر غفلتی تهی دارم

26 نکنم بی‌خودی و خودکامی %~% چون شدم پخته کی کنم خامی

27 مصلحان را نظر نواز شوم %~% مصلحت را به پیش باز شوم

28 در خطای کسی نظر نکنم %~% طمع مال و قصد سر نکنم

29 از گناه گذشته نارم یاد %~% با نمودار وقت باشم شاد

30 باشما آن کنم که باید کرد %~% وز شما آن خورم که شاید خورد

31 ناورم رخنه در خزینه کس %~% دل دشمن کنم هزینه و بس

32 نیک رای ms047 از درم نباشد دور %~% بد و بد رای را کنم مهجور

33 جز به نیکان نظر نیفروزم %~% از بدآموز بدنیاموزم

34 دور دارم ز داوری آزرم %~% آن کنم کز خدای دارم شرم

35 زن و فرزند و ملک و مال همه %~% بر من ایمن‌تر از شبان و رمه

36 نان کس را به زور نگشایم %~% بلکه نانش به نان‌بر افزایم

37 نبرد دیو آرزوم از راه %~% آرزو را گرو کنم به گناه

38 ننمایم به چشم بیننده %~% آنچه نپسندد آفریننده

39 چون شه این گفت ورایها شد راست %~% پیرتر موبد از میان برخاست

40 گفت ما را تو از خداوندی %~% هم خرد بخش و هم خردمندی

41 هرچه گفتی ز رای خوب سرشت %~% خردش بر نگین دل بنوشت

42 سر تو زیبی که سروری همه را %~% سر شبان هم تو شایی این رمه را

43 تاجداری سزای گوهر تست %~% تاج با ماست لیک بر سر تست

44 زند گشتاسبی به جز تو که خواند %~% زنده‌دار کیان به جز تو که ماند

45 زند گشتاسبی به جز تو که خواند %~% زنده‌دارکیان به جز تو که ماند

46 تخمه بهمنی و دارائی %~% ازتو می‌پاید آشکارائی

47 میوه نو توئی سیامک را %~% یادگار اردشیر بابک را

48 تا کیومرث از سریر و کلاه %~% می‌رود نسبت تو شاه به شاه

49 ملک با تو به اختیاری نیست %~% در جهان جز تو تاجداری نیست

50 موبدان گر نوند و گر کهنند %~% همه از یک زبان در این سخنند

51 لیک ما بندگان در این بندیم %~% که گرفتار عهد و سوگندیم

52 با نشیننده‌ای که دارد تخت %~% دست عهدی شدست ما را سخت

53 که نخواهیم تاج بی‌سر او %~% بر نتابیم چهره از در او

54 حجتی باید استوار کنون %~% کارد آن عهد را ز عهده برون

55 تا در آیین خود خجل نشویم %~% نشکند عهد و تنگدل نشویم

56 شاه بهرام کاین جواب شنید %~% پاسخی ms048 دادشان چنانکه سزید

57 گفت عذر از شما روا نبود %~% عاقل آن به که بی وفا نبود

58 این مخالف که تخت گیر شماست %~% طفل من شد اگرچه پیر شماست

59 تاجش از سر چنان به زیر آرم %~% که یکی موی ازو نیازارم

60 گرچه موقوف نیست شاهی من %~% بر مدارا و عذر خواهی من

61 شاهم و شاهزاده تا جمشید %~% ملک میراث من سیاه و سپید

62 تاج و تخت آلتست و شاهی نه %~% آلتی خواه باش و خواهی نه

63 هرکه شد تاجدار و تخت‌نشین %~% تاج او آسمان و تخت زمین

64 تخت جمشید و تاج افریدون %~% هردو دایم نماند تا اکنون

65 هرکرا مایه بود سر به فراخت %~% از پی خویش تاج و تختی ساخت

66 من که بر تاج و تخت ره دانم %~% تیغ دارم به تیغ بستانم

67 جای من گر گرفت غداری %~% عنکبوتی تنید بر غاری

68 اژدهائی رسید بر در غار %~% وآنگه از عنکبوت خواهد بار

69 مور کی جنس جبرئیل بود %~% پشه کی مرد پای پیل بود

70 گور چندان زند ترانه دلیر %~% که ننالند سپید مهره شیر

71 نزد خورشید خاصه برج حمل %~% این چنین صد چراغ را چه محل

72 خر که با بالغان زبون گردد %~% چون به طفلان رسد حرون گردد

73 من به سختی به خانه دگران %~% خانه من به دست خانه بران

74 خورش خصم شهد یا شکر است %~% خورد من یا دلست یا جگر است

75 تیغ و دشنه به از جگر خوردن %~% دشنه بر ناف و تیغ برگردن

76 همه ملک عجم خزانه من %~% در عرب مانده خیلخانه من

77 گاه منذر فرستدم خوانی %~% گاه نعمان فدا کند جانی

78 نان دهانم بدین کله‌داری %~% نان خورانم بدان گنه کاری

79 من چو شیر جوان ولایت گیر %~% جای من کی رسد به روبه پیر

80 کی منم کی برد مخالف تاج %~% جز به کی‌زاده کی دهند ms049 خراج

81 هست جای کیان سزای کیان %~% جز کیان را مباد جای کیان

82 شاه مائیم و دیگران رهیند %~% ما پریم آن دیگر کسان تهیند

83 شاه باید که لشگر انگیزد %~% از سواری چه گرد برخیزد

84 می که پیر مغان ز دست نهاد %~% جز به پور مغان نشاید داد

85 نیک دانید کان چه می‌گویم %~% راست کاری و راستی جویم

86 لیک از راه نیک پیمانی %~% نز سر سرکشی و سلطانی

87 آن کنم من که وفق رای شماست %~% رای من جستن رضای شماست

88 وانکه گفتید حجتی باید %~% که بدو عهد بسته بگشاید

89 حجت آنست کز میان دو شیر %~% بهره آنرا بود که هست دلیر

90 بامدادان دو شیر غرنده %~% خورشی در شکم نیاکنده

91 وحشی تیز چنگ خشم‌آلود %~% کز دم آتشین برآرد دود

92 شیر دار آورد به میدانگاه %~% گرد بر گرد صف کشند سپاه

93 تاج شاهان ز سر به زیر نهند %~% در میان دو شرزه شیر نهند

94 هرکه تاج از دو شیر بستاند %~% خلقش آنروز تاجور داند

95 چون سخن گفته شد به رفق و به راز %~% سخن دلفریب طبع نواز

96 نامه را مهر خود نهاد بر او %~% شرح و بسطی تمام داد بر او

97 به پرستندگان خویش سپرد %~% تا برندش چنانکه باید برد

98 شه‌پرستان که مهر شه دیدند %~% وان سخنهای نغز بشنیدند

99 بازگشتند سوی خانه خویش %~% صورت شاه نو نهاده به پیش

100 گشته هریک ز مهربانی او %~% عاشق فر خسروانی او

101 همه گفتند شاه بهرامست %~% که ملک گوهر و ملک نامست

102 نتوان برخلاف او بودن %~% آفتابی به گل بر اندودن

103 تند شیریست آن نبرده سوار %~% کاژدها را کند به تیر شکار

104 چون شود تند شیر پنجه گشای %~% هیچکس پیش او ندارد پای

105 بستاند سریر و تاج به زور %~% سروران را برد به پای ستور

106 به که گرمی در او نیاموزیم %~% آتش ms050 کشته بر نیفروزیم

107 قصه شیر و برگرفتن تاج %~% به چنین شرط نیست او محتاج

108 لیکن این شیر حجتی است بزرگ %~% کاگهی ماندهد ز روبه و گرگ

109 سوی درگه شدند جمله ز راه %~% باز گفتند شرط شاه به شاه

110 نامه خواندند و حال بنمودند %~% یک سخن بر شنوده نفزودند

111 پیر تخت آزمای تاج‌پرست %~% تاج بنهاد و زیر تخت نشست

112 گفت ازان تاج و تخت بی‌زارم %~% که ازو جان به شیر بسپارم

113 به که زنده شوم ز تخت به زیر %~% تا شوم کشته در میان دو شیر

114 مرد زیرک کجا دلیر خورد %~% طعمه‌ای کز دهان شیر خورد

115 وارث مملکت به تیغ و به جام %~% هیچکس نیست جز ملک بهرام

116 وارث ملک را دهید سریر %~% صاحب افسر جوان بهست که پیر

117 من ازین شغل درکشیدم دست %~% نیستم شاه لیک شاه‌پرست

118 پاسخ آراستند ناموران %~% کای سر خسروان و تاج‌سران

119 شرط ما با تو در خداوندی %~% نیست الا بدین خردمندی

120 چون به فرمان ما شدی بر تخت %~% هم به فرمان ما رها کن رخت

121 نیست بازی ز شیر بردن تاج %~% تا چه شب بازی آورد شب داج

122 شرط او را به جای خویش آریم %~% شیر بندیم و تاج پیش آریم

123 گر بترسد سریر عاج تراست %~% ور شود کشته نیز تاج تراست

124 گر شود چیر و تاج بردارد %~% وز ولایت خراج بردارد

125 در خور تخت و آفرین باشد %~% لیک هیهات اگر چنین باشد

126 ختم قصه بر این شد آخر کار %~% کانچه شرطست نگذرد ز قرار

127 روز فردا چو در شمار آید %~% شاه با شیر در شکار آید

1 بامدادان که صبح زرین تاج %~% کرسی از زر نهاد و تخت از عاج

2 کار داران و کار فرمایان %~% هم قوی‌دست و هم قوی‌رایان

3 از عرب تا عجم سوار شدند %~% سوی شیران کارزار شدند

4 شیرداران ms051 دو شیر مردم خوار %~% یله کردند بر نشانه کار

5 شیر با شیر درهم افکندند %~% گور بهرام گور می‌کندند

6 شیر داری ازان میانه دلیر %~% تاج بنهاد در میان دو شیر

7 تاج زر در میان شیر سیاه %~% چون به کام دو اژدها یک ماه

8 مه به آواز طشت رسته ز میغ %~% نه به طشت تهی به طشت و به تیغ

9 می‌زدند آن دو شیر کینه سگال %~% بر زمین چون دو اژدها دنبال

10 یعنی این تاج زر ز ما که برد %~% غارت از شیر و اژدها که برد

11 آگهی‌شان نه ز آهنین جگری %~% شیرگیری و اژدها شکری

12 گرد بر گرد آن دو شیر عظیم %~% کس یک آماجگه نگشت از بیم

13 فتوی آن شد که شیر دل بهرام %~% سوی شیران کند نخست خرام

14 گر ستاند ز شیر تاج اوراست %~% جام زرین و تخت عاج اوراست

15 ورنه از تخت رای بردارد %~% روی بر سوی جای خویش آرد

16 شاه بهرام ازین قرار نگشت %~% سوی شیر آمد از تنیزه دشت

17 در در و دشت هیچ پشته نبود %~% که بران پشته شیر کشته نبود

18 سر صد شیر کنده بود زیال %~% بود عمرش هنوز بیست و دو سال

19 آنکه صد شیر ازو زبون باشد %~% او زبون دو شیر چون باشد

20 در کمر چست کرد عطف قبا %~% در دم شیر شد چو باد صبا

21 بانگ بر زد به تند شیران زود %~% وز میان دو شیر تاج ربود

22 چونکه شیران دلیریش دیدند %~% شیرگیری و شیریش دیدند

23 حمله بردند چون تنومندان %~% دشنه در دست و تیغ در دندان

24 تا سر تاجور به چنگ آرند %~% بر جهانگیر کار تنگ آرند

25 شه به تادیبشان چو رای افکند %~% سر هردو به زیر پای افکند

26 پنجه‌شان پاره کرد و دندان خرد %~% سرو تاج از میان شیران برد

27 تاج بر سر نهاد و شد ms052 بر تخت %~% بختیاری چنین نماید بخت

28 بردن تاجش از میان دو شیر %~% روبهان را ز تخت کرد به زیر

1 طالع تخت و پادشاهی او %~% فرخ آمد ز نیک خواهی او

2 پیش از آن راصد ستاره‌شناس %~% از پی بخت بود داشته پاس

3 اسدی بود کرده طالع تخت %~% طالعی پایدار و ثابت و سخت

4 آفتابی در اوج خویش بلند %~% در قران با عطاردش پیوند

5 زهره در ثور و مشتری در قوس %~% خانه از هردو گشته چون فردوس

6 در دهم ماه و در ششم بهرام %~% مجلس آراسته به تیغ و به جام

7 دست کیوان شده ترازوسنج %~% سخته از خاک تا به کیوان گنج

8 چون بدین طالع مبارک فال %~% رفت بر تخت شاه خوب خصال

9 از بسی لعل ریخت با در %~% کشتی بخت شد چو دریا پر

10 گنجداران فزون زحد شمار %~% گنج بر گنج ساختند نثار

11 آنکه اول سریر شاهی داشت %~% بیعت شهری و سپاهی داشت

12 چونکه دید آن شکوه بهرامی %~% کافسر و تخت شد بدو نامی

13 اول او گفتش از کهان و مهان %~% شاه آفاق و شهریار جهان

14 موبدانش شه جهان خواندند %~% خسروانش خدایگان خواندند

15 همچنین هر که آشکار و نهفت %~% آفرینی به قدر خود می‌گفت

16 شاه چون سر بلند عالم گشت %~% سربلندیش از آسمان بگذشت

17 خطبه عدل خویشتن برخواند %~% لؤلؤتر ز لعل تازه فشاند

18 گفت کافسر خدای داد به من %~% این خدا داد شاد باد به من

19 بر خدا خوانم آفرین و سپاس %~% کافرین باد بر خدای شناس

20 پشت بر نعمت خدا نکنم %~% شکر نعمت کنم چرا نکنم

21 تاج برداشتن ز کام دو شیر %~% از خدا دانم آن نه از شمشیر

22 چون رسیدم به تخت و تاج بلند %~% کارهائی کنم خدای پسند

23 آن کنم گر خدای بگذارد %~% که زمن هیچکس نیازارد

24 مگر آن کو گناه‌کار بود %~% دزد ms053 و خونی و راهدار بود

25 با من ای خاصگان درگه من %~% راست خانه شوید چون ره من

26 از کجی به که روی برتابید %~% رستگاری به راستی یابید

27 گر نگیرید گوش راست به دست %~% ای بسا گوش چپ که خواهد خست

28 روزکی چند چون برآسایم %~% در انصاف و عدل بگشایم

29 آنچه ما را فریضه افتادست %~% ظلم را ظلم و داد را دادست

30 نیست از هیچ مردمیم هراس %~% به جز از مردم خدای شناس

31 اعتمادی نمی‌کنم بر کس %~% بر خدای اعتماد کردم و بس

32 طاعت هیچکس ندارم دوست %~% به جز از طاعتی که طاعت اوست

33 تا بماند به جای چرخ کبود %~% باد بر خفتگان دهر درود

34 بیش از اندازه سیاه و سپید %~% زندگان را ز ما امان و امید

35 کار من جز درود و داد مباد %~% هرک ازین شاد نیست شاد مباد

36 چون شه انصاف خویش کرد پدید %~% سجده شکر کرد هر که شنید

37 یک دو ساعت نشست بر سر تخت %~% پس به خلوت کشید از آنجا رخت

38 عدل می‌کرد و داد می‌فرمود %~% خلق ازو راضی و خدا خشنود

39 انجمن با بزرگواران کرد %~% استواری به استواران کرد

40 چون ز بهرام‌گور تاج و سریر %~% سازور گشت و شد شکوه پذیر

41 کمر هفت چشمه را در بست %~% بر سر تخت هفت پایه نشست

42 چینی‌ئی بر برش چو سینه باز %~% رومیی بر تنش به رسم طراز

43 واو به خوبی ز روم باج‌ستان %~% به نکوئی ز چین خراج ستان

44 چار بالش نهاده چون جمشید %~% پنج نوبت رسانده بر خورشید

45 رسم انصاف در جهان آورد %~% عدل را سر بر آسمان آورد

46 کرد با دادپروران یاری %~% با ستمکارگان ستمکاری

47 قفل غم را درش کلید آمد %~% کامد او فرخی پدید آمد

48 کار عالم ز نو گرفت نوا %~% بر نفسها گشاده گشت هوا

49 گاو نازاده ms054 گشت زاینده %~% آب در جویها فزاینده

50 میوه‌ها بر درخت بار گرفت %~% سکه‌ها بر درم قرار گرفت

51 حل و عقل جهان بدو شد راست %~% دو هوائی ز مملکت برخاست

52 پادشه زادگان به هر طرفی %~% یافتند از شکوه او شرفی

53 کارداران ز حمل کشور او %~% حمل‌ها ریختند بر در او

54 قلعه داران خزینها بردند %~% قلعه را با کلید بسپردند

55 هرکسی روزنامه نو می‌کرد %~% جان به توقیع او گرو می‌کرد

56 او چو در کار مملکت پرداخت %~% هرکسی را به قدر پایه نواخت

57 کار بی‌رونقان بساز آورد %~% رفتگان را به ملک باز آورد

58 ستم گرگ برگرفت از میش %~% باز را کرد با کبوتر خویش

59 از سر فتنه برد مستیها %~% کرد کوته دراز دستیها

60 پایه گاه دشمنان به شکست %~% بر جهان داد دوستان را دست

61 مردمی کرد در جهان داری %~% مردمی به ز مردم آزاری

62 خصم را نیز چون ادب کردی %~% ده بکشتی یکی نیازردی

63 کادمی را به وقت پروردن %~% کشتن اولی‌تر است از آزردن

64 مردمی کرد و مردم اندوزی %~% هیچکس را نماند بی‌روزی

65 دید کین خیل خانه خاکی %~% نارد الا غبار غمناکی

66 خویشتن را به عشوه کش می‌داشت %~% عیش خود را به عشوه خوش می‌داشت

67 ملک بی‌تکیه را شناخته بود %~% تکیه بر ملک عشق ساخته بود

68 روزی از هفته کار سازی کرد %~% شش دیگر به عشقبازی کرد

69 نفس از عاشقی برون نزدی %~% عشق را در زدی و چون نزدی

70 کیست کز عاشقی نشانش نیست %~% هرکه را عشق نیست جانش نیست

71 سکه عشق شد خلاصه او %~% عاشقان مونسان خاصه او

72 کار و باری بر آسمان او را %~% زیر فرمان همه جهان او را

73 او جهان را به خرمی می‌خورد %~% داد می‌داد و خرمی می‌کرد

74 گنج در حضرتش روانه شده %~% غارت تیغ و تازیانه شده

75 آوریدی جهان به تیغ فراز ms055 %~% به سر تازیانه دادی باز

76 ملک ازو گرچه سبز شاخی داشت %~% او چو خورشید پی فراخی داشت

77 مردمان از غرور نعمت و مال %~% تکیه کردند بر فراخی سال

78 شکر یزدان ز دل رها کردند %~% شفقت از سینه‌ها جدا کردند

79 هرگهی کافریدگان خدای %~% شکر نعمت نیاورند به جای

80 آن فراخی شود بر ایشان تنگ %~% روزی آرند لیک از آهن و سنگ

81 سالی از دانه بر نرستن شاخ %~% تنگ شد دانه بر جهان فراخ

82 برخورش تنگی آنچنان زد راه %~% کادمی چون ستور خورد گیاه

83 تنگدل شد جهان از آن تنگی %~% یافت نان عزت‌گران سنگی

84 باز گفتند قصه با بهرام %~% که در آفاق تنگیی است تمام

85 مردمان همچو گرگ مردم‌خوار %~% گاه مردم خورند و گه مردار

86 شاه چون دید قدر دانه بلند %~% در انبار برگشاد زبند

87 سوی هر شهر نامه‌ای فرمود %~% که دراواز ذخیره چیزی بود

88 تا امینان شهر جمع آیند %~% در انبار بسته بگشایند

89 با توانگر به نرخ در سازند %~% بی‌درم را دهند و بنوازند

90 وانچه ز انبار خانه ماند باز %~% پیش مرغان نهند وقت نیاز

91 تا در ایام او ز بی‌خوردی %~% کس نمیرد زهی جوانمردی

92 آنچه از دانه بود در بارش %~% هر کسی می‌کشید از انبارش

93 اشترانش ز مرز بیگانه %~% می‌کشیدند نو به نو دانه

94 جهد می‌کرد و گنج می‌پرداخت %~% چاره کار هرکسی می‌ساخت

95 لاجرم چارسال بی‌بر و کشت %~% روزی خلق بر خزینه نوشت

96 کارش آن بود کان کیائی یافت %~% از چنان پیشه پادشائی یافت

97 جمله خلق جان ز تنگی برد %~% جز یکی تن که او به تنگی مرد

98 شاه از آن مرد بینوا مرده %~% تنگدل شد چو آب افسرده

99 روی از آن رنج در خدای آورد %~% عذر تقصیر خود به جای آورد

100 گفت کای رزق بخش جانوران %~% رزق بخشیدنت نه چون دگران

101 به یکی ms056 قدرت خدائی خویش %~% بیش را کم کنی و کم را بیش

102 ناید از من و گرچه کوشم دیر %~% کاهوئی را کنم به صحرا سیر

103 توئی آن کز برات پیروزی %~% یک به یک خلق را دهی روزی

104 گر ز تنگی تنی ز جانوران %~% مرد جرمی مرا نبود در آن

105 کز حسابش خبر نبود مرا %~% چونکه مرد او خبر چه سود مرا

106 شاه چون شد چنین تضرع ساز %~% هاتفی دادش از درون آواز

107 کایزد از بهر نیک رائی تو %~% برد فترت ز پادشائی تو

108 چون تو در چار سال خرسندی %~% مرده‌ای را ز فاقه نپسندی

109 چار سالت نوشته شد منشور %~% کز دیار تو مرگ باشد دور

110 از بزرگان ملک او تا خرد %~% کس شنیدم که چارسال نمرد

111 فرخ آن شه که او به نعمت و ناز %~% مرگ را داشت از رعیت باز

112 هرکه میزاد در جهان میزیست %~% دخل بی‌خرج شد ازین به چیست

113 از خلایق که گشته بود انبوه %~% بی‌عمارت نه دشت ماند و نه کوه

114 از صفاهان شنیده‌ام تا ری %~% خانه بر خانه شد تنیده چونی

115 بام بر بام اگر شدی خواهان %~% کوری از ری شدی به اسپاهان

116 گر ترا این حدیث روشن نیست %~% عهده بر روایست بر من نیست

117 بود نعمت خورندگان بسیار %~% لیک نعمت فزون ز نعمت خوار

118 مردم ایمن شده به دشت و به کوه %~% ناز و عشرت کنان گروه گروه

119 بر کشیده صفی دو فرسنگی %~% بربطی و ربابی و چنگی

120 حوضه می به گرد هر جوئی %~% مجلسی در میان هر کوئی

121 هرکسی می خرید و تیغ فروخت %~% درع آهن درید و زرکش دوخت

122 خلق یکبارگی سلاح نهاد %~% همه را تیغ و تیر رفت از یاد

123 هر کرا بود برگ عشرت ساز %~% عیش می‌کرد با تنعم و ناز

124 وانکه برگش نبود شه فرمود %~% او ز ms057 بخت و جهان از او خشنود

125 هرکسی را گماشت بر کاری %~% دادش از عیش روز بازاری

126 روز فرمود تا دو قسمت کرد %~% نیمه‌ای کسب و نیمه‌ای می‌خورد

127 هفت سال از جهان خراج افکند %~% بیخ هفتاد ساله غم برکند

128 شش هزار اوستاد دستان ساز %~% مطرب و پای کوب و لعبت باز

129 گرد کرد از سواد هر شهری %~% داد هر بقعه را ازان بهری

130 تا به هرجا که رخت کش باشند %~% خلق را خوش کنند و خوش باشند

131 داشت دور زمانه طالع ثور %~% صاحبش زهره زهره صاحب دور

132 در چنان دور غم کجا باشد %~% که درو زهره کدخدا باشد

1 شاه روزی شکار کرد پسند %~% در بیابان پست و کوه بلند

2 اشقر گور سم به صحرا تاخت %~% شور می‌کرد و گور می‌انداخت

3 مشتری را ز قوس باشد جای %~% قوس او گشت مشتری پیمای

4 از سواران پره بسته به دشت %~% رمه گور سوی شاه گذشت

5 شاه در مطرح ایستاده چو شیر %~% اشقرش رقص برگرفته به زیر

6 دستش از زه نثار در می‌کرد %~% شست خالی و تیر پر می‌کرد

7 بر زمین ز آهن بلارک تیر %~% گاهی آتش فکند و گه نخجیر

8 چون بود ران گور و باده ناب %~% آتشی باید از برای کباب

9 یاسج شه که خون گوران ریخت %~% مگر آتش ز بهر آن انگیخت

10 گرمی ناچخش به زخم درشت %~% پخته می‌کرد هرکرا می‌کشت

11 وانچه زو درگذشت هم نگذاشت %~% یا پیش کرد یا پیش برداشت

12 داشت به خود کنیزکی چون ماه %~% چست و چابک به همرکابی شاه

13 فتنه نامی هزار فتنه در او %~% فتنه شاه و شاه فتنه بر او

14 تازه‌روئی چو نو بهار بهشت %~% کش خرامی چو باد بر سر کشت

15 انگبینی به روغن آلوده %~% چرب و شیرین چو صحن پالوده

16 با همه نیکوئی سرود سرای %~% رود سازی به رقص ms058 چابک پای

17 ناله چون بر نوای رود آورد %~% مرغ را از هوا فرود آورد

18 بیشتر در شکار و باده و رود %~% شاه از او خواستی سماع و سرود

19 ساز او چنگ و ساز خسرو تیر %~% این زدی چنگ و آن زدی نخچیر

20 گور برخاست از بیابان چند %~% شاه بر گور گرم کرد سمند

21 چون درآمد به گور تیز آهنگ %~% تند شیری کمان گرفته به چنگ

22 تیر در نیم گرد شست نهاد %~% پس کمان درکشید و شست گشاد

23 بر کفل گاه گور شد تیرش %~% بوسه بر خاک داد نخچیرش

24 در یکی لحظه زان شکار شگفت %~% چند را کشت و چند را بگرفت

25 وان کنیزک ز ناز و عیاری %~% در ثنا کرد خویشتن‌داری

26 شاه یک ساعت ایستاد صبور %~% تا یکی گور شد روانه ز دور

27 گفت کای تنگ چشم تاتاری %~% صید ما را به چشم می ناری

28 صید ما کز صفت برون آید %~% در چنان چشم تنگ چون آید

29 گوری آمد بگو که چون تازم %~% وز سرش تاسمش چه اندازم

30 نوش لب زان منش که خوی بود %~% زن بد و زن گزافه گوی بود

31 گفت باید که رخ برافروزی %~% سر این گور در سمش دوزی

32 شاه چون دید پیچ پیچی او %~% چاره‌گر شد ز بد بسیچی او

33 خواست اول کمان گروهه چو باد %~% مهره‌ای در کمان گروهه نهاد

34 صید را مهره درفکند به گوش %~% آمد از تاب مهره مغز به جوش

35 سم سوی گوش برد صید زبون %~% تا ز گوش آرد آن علاقه برون

36 تیر شه برق شد جهان افروخت %~% گوش و سم را به یکدیگر بردوخت

37 گفت شه باکنیزک چینی %~% دستبردم چگونه می بینی

38 گفت پر کرده شهریار این کار %~% کار پر کرده کی بود دشوار

39 هرچه تعلیم کرده باشد مرد %~% گرچه دشوار شد بشاید کرد

40 رفتن ms059 تیر شاه برسم گور %~% هست از ادمان نه از زیادت زور

41 شاه را این شنیده سخت آمد %~% تبر تیز بر درخت آمد

42 دل بدان ماه بی‌مدارا کرد %~% کینه خویش آشکارا کرد

43 پادشاهان که کینه کش باشند %~% خون کنند آن زمان که خوش باشند

44 با چه آهو که اسب زین نکنند %~% چه سگی را که پوستین نکنند

45 گفت اگر مانمش ستیزه‌گرست %~% ور کشم این حساب ازان بترست

46 زن کشی کار شیر مردان نیست %~% که زن از جنس هم نبردان نیست

47 بود سرهنگی از نژاد بزرگ %~% تند چون شیر و سهمناک چو گرگ

48 خواند شاهش به نزد خویش فراز %~% گفت رو کار این کنیز بساز

49 فتنه بارگاه دولت ماست %~% فتنه کشتن ز روی عقل رواست

50 برد سرهنگ داد پیشه ز پیش %~% آن پری چهره را به خانه خویش

51 خواست تا کار او بپردازد %~% شمع‌وار از تنش سر اندازد

52 آب در دیده گفتش آن دلبند %~% کاینچنین ناپسند را مپسند

53 مکن ار نیستی تو دشمن خویش %~% خون من بیگنه به گردن خویش

54 مونس خاص شهریار منم %~% مز کنیزانش اختیار منم

55 تا بدان حد که در شراب و شکار %~% جز منش کس نبود مونس و یار

56 گر ز گستاخیی که بود مرا %~% دیو بازیچه‌ای نمود مرا

57 شه ز گرمی سیاستم فرمود %~% در هلاکم مکوش زودا زود

58 روزکی چند صبر کن به شکیب %~% شاه را گو به کشتمش به فریب

59 گر بدان گفته شاه باشد شاد %~% بکشم خون من حلالت باد

60 ور شود تنگدل ز کشتن من %~% ایمنی باشدت به جان و به تن

61 تو ز پرسش رهی و من ز هلاک %~% زاد سروی نیوفتد بر خاک

62 روزی آید اگرچه هیچکسم %~% کانچه کردی به خدمتت برسم

63 این سخن گفت و عقد باز گشاد %~% پیش او هفت پاره لعل نهاد

64 هر یکی زان ms060 خراج اقلیمی %~% دخل عمان ز نرخ او نیمی

65 مرد سرهنگ از آن نمونش راست %~% از سر خون آن صنم برخاست

66 گفت زنهار سر ز کار مبر %~% با کسی نام شهریار مبر

67 گو من این خانه را پرستارم %~% کار میکن که من بدین کارم

68 من خود آن چارها که باید ساخت %~% سازم ار خواهدت زمانه نواخت

69 بر چنین عهد رفتشان سوگند %~% این ز بیداد رست و آن ز گزند

70 بعد یک هفته چون رسید به شاه %~% شاه از او باز جست قصه ماه

71 گفت مه را به اژدها دادم %~% کشتم از اشک خونبها دادم

72 آب در چشم شهریار آمد %~% دل سرهنگ با قرار آمد

73 بود سرهنگ را دهی معمور %~% جایگاهی ز چشم مردم دور

74 کوشکی راست برکشیده به اوج %~% از محیط سپهر یافته موج

75 شصت پایه رواق منظر او %~% کرده جای نشست بر سر او

76 بود بر وی همیشه جای کنیز %~% به عزیزان دهند جای عزیز

77 ماده گاوی دران دو روز بزاد %~% زاد گوساله‌ای لطیف نهاد

78 آن پری چهره جهان افروز %~% برگرفتی به گردنش همه روز

79 پای در زیر او بیفشردی %~% پایه پایه به کوشک بر بردی

80 مهر گوساله کش بود به بهار %~% ماه گوساله کش که دید بیار

81 همه روز آن غزال سیم اندام %~% برد گوساله را ز خانه به بام

82 روز تا روز از این قرار نگشت %~% کارگر بود چون ز کار نگشت

83 تا به جائی رسید گوساله %~% که یکی گاو گشت شش ساله

84 همچنانه آن بت گلندامش %~% بردی از زیر خانه بر بامش

85 هیچ رنجش نیامدی زان بار %~% زآنکه خو کرده بود با آن کار

86 هرچه در گاو گوشت می‌افزود %~% قوت او زیاده‌تر می‌بود

87 روزی آن تنگ چشم با دل تنگ %~% بود تنها نشسته با سرهنگ

88 چار گوهر ز گوش گوهر کش %~% برگشاد آن ms061 نگار حورافش

89 گفت کاین نقدها ببر بفروش %~% چون بها بستدی به یار خموش

90 گوسفندان خر و بخور و گلاب %~% وآنچه باید ز نقل و شمع و شراب

91 مجلسی راست کن چو روضه حور %~% از شراب و کباب و نقل و بخور

92 شه چو آید بدین طرف به شکار %~% از رکابش چو فتح دست مدار

93 دل درانداز و جان پذیری کن %~% یک زمانش لگام‌گیری کن

94 شاه بهرام خوی خوش دارد %~% طبع آزاد ناز کش دارد

95 چون ببیند نیازمندی تو %~% سر در آرد به سربلندی تو

96 بر چنین منظری ستاره سریر %~% گاه شهدش دهیم و گاهی شیر

97 گر چنین کار سودمند شود %~% کار ما هردو زو بلند شود

98 مرد سرهنگ لعل ماند به جای %~% کانچنانش هزار داد خدای

99 رفت و از گنجهای پنهانی %~% یک به یک ساخت برگ مهمانی

100 خوردهای ملوک‌وار سره %~% مرغ و ماهی و گوسپند و بره

101 راح و ریحان که مجلس آراید %~% نوش و نقلی که بزم را شاید

102 همه اسباب کار ساخت تمام %~% تا کی آید به صیدگه بهرام

1 شاه بهرام روزی از سر تخت %~% برد سوی شکار صحرا رخت

2 پیشتر زانکه رفت و صید انداخت %~% صید بین تا چگونه صیدش ساخت

3 چون بر آن ده گذشت کان سرهنگ %~% داشت آن منظر بلند آهنگ

4 دید نزهتگهی گران پایه %~% سبزه در سبزه سایه در سایه

5 باز پرسید کاین دیار کراست %~% ده خداوند این دیار کجاست

6 بود سرهنگ خاص پیش رکاب %~% چون ز خسرو چنین شنید خطاب

7 بر زمین بوسه داد و برد نماز %~% گفت کای شهریار بنده نواز

8 بنده دارد دهی که داده تست %~% لطفش از جرعه‌ریز باده تست

9 شاه اگر جای آن پسند کند %~% بنده پست را بلند کند

10 بی‌تکلف چنانکه عادت اوست %~% سنت رأی با سعادت اوست

11 سر درآرد بدین دریچه تنگ ms062 %~% سربلند جهان شود سرهنگ

12 دارم از داده عنایت شاه %~% کوشکی برکشید سر تا ماه

13 باغ در باغ گرد بر گردش %~% خلد مولی و روضه شاگردش

14 گر خورد شاه باده بر سر او %~% خاک بوسد ستاره بر در او

15 گرد شه خانه را عبیر دهد %~% مگسم شهد و گاو شیر دهد

16 شاه چون دید کو ز یک رنگی %~% پیش برد آن سخن به سرهنگی

17 گفت فرمان تراست کار بساز %~% تا ز نخچیر گه من آیم باز

18 داد سرهنگ بوسه بر سر خاک %~% رفت و زنگار کرد از آینه پاک

19 منظر از فرش چون بهشت آراست %~% کرد هر زینتی که باید راست

20 چون شهنشه ز صیدگاه رسید %~% باز چترش به اوج ماه رسید

21 میزبان از نوردهای گزین %~% کسوت رومی و طرایف چین

22 فرش بر فرش چند جامه نغز %~% کز فروغش گشاده شد دل و مغز

23 زیر ختلی خرام شاه افکند %~% بر سر آن نثار گوهر چند

24 شاه بر شد به شصت پایه رواق %~% دید طاقی به سر بلندی طاق

25 طرح کرده رخش خورنق را %~% فرش افکنده چرخ ازرق را

26 میزبان آمد آنچه باید کرد %~% از گلاب و بخور و شربت و خورد

27 چون شه از خوردهای خوش پرداخت %~% می روان کرد و بزم شادی ساخت

28 شاه چون خورد ساغری دو سه می %~% از گل جبهتش برآمد خوی

29 گفت کای میزبان زرین کاخ %~% جایگاهت خوش است و برگ فراخ

30 لیکن این شصت پایه کاخ بلند %~% کاسمان بر سرش رود به کمند

31 از پس شصت سال کز تو گذشت %~% چون توانی به زیر پای نوشت

32 میزبان گفت شاه باقی باد %~% کوثرش باده حور ساقی باد

33 این ز من نیست طرفه من مردم %~% از چنین پایه مانده کی گردم

34 طرفه آن شد که دختریست چو ماه %~% نرم و نازک چو خز و ms063 قاقم شاه

35 نره گاوی چو کوه بر گردن %~% آرد آینجا گه علف خوردن

36 شصت پایه چنان برد یکدست %~% که نسازد به هیچ پایه نشست

37 گاوی آنگه چه گاو چون پیلی %~% نکشد پیه خویش را میلی

38 به خدا گر در این سپاه کسی %~% از زمین برگرایدش نفسی

39 زنی آنگه به شصت پایه حصار %~% بر برد چون عجب نباشد کار

40 چونکه سرهنگ این حکایت گفت %~% شه سرانگشت خود به دندان سفت

41 گفت از اینگونه کار چون باشد %~% نبود ور بود فسون باشد

42 باورم ناید این سخن به درست %~% تا نبینم به چشم خویش نخست

43 وآنگه از مرد میزبان درخواست %~% تا کند دعوی سخن را راست

44 میزبان کاین شنید رفت به زیر %~% کرد با گاو کش حکایت شیر

45 سیمتن وقت را شناخته بود %~% پیش از آن کار خویش ساخته بود

46 زیور و زیب چینیان بربست %~% داد گل را خمار نرگس مست

47 ماه را مشک راند بر تقویم %~% غمزه را داد جادوئی تعلیم

48 چشم را سرمه فریب کشید %~% ناز را بر سر عتیب کشید

49 سرو را رنگ ارغوانی داد %~% لاله را قد خیزرانی داد

50 در بر آمود سرو سیمین را %~% بست بر ماه عقد پروین را

51 درج یاقوت را به در یتیم %~% کرد چون سیب عاشقان به دو نیم

52 تاج عنبر نهاد بر سر دوش %~% طوق غبغب کشید تا بن گوش

53 زنگی زلف و خال هندو رنگ %~% هردو بر یک طرف ستاده به جنگ

54 شه که تختش بود ز تخته عاج %~% ناگزیرش بود ز تخت وز تاج

55 شبه خال بر عقیق لبش %~% مهر زنگی نهاده بر رطبش

56 فرقش از دانهای در خوشاب %~% بسته گرد مه از ستاره نقاب

57 گوهر گوش گوهر آویزش %~% کرده بازار عاشقان تیزش

58 ماه را در نقاب کافوری %~% بسته چون در سمن گل سوری

59 چونکه ماه ms064 دو هفته از سر ناز %~% کرد هر هفت از آنچه باید ساز

60 پیش آن گاو رفت چون مه بدر %~% ماه در برج گاو یابد قدر

61 سر فرو برد و گاو را برداشت %~% گاو بین تا چگونه گوهر داشت

62 پایه بر پایه بر دوید به بام %~% رفت تا تخت پایه بهرام

63 گاو بر گردن ایستاد به پای %~% شیر چون گاو دید جست ز جای

64 در عجب ماند کاین چه شاید بود %~% سود او بود و در نیافت چه سود

65 مه ز گردن نهاد گاو به زیر %~% به کرشمه چنان نمود به شیر

66 کانچه من پیش تو به تنهائی %~% پیشکش کردم از توانائی

67 در جهان کیست کو به زور و به رای %~% از رواقش برد به زیر سرای

68 شاه گفت این نه زورمندی تست %~% بلکه تعلیم کرده‌ای ز نخست

69 اندک اندک به سالهای دراز %~% کرده بر طریق ادمان ساز

70 تا کنونش ز راه بی‌رنجی %~% در ترازوی خویشتن سنجی

71 سجده بردش نگار سیم اندام %~% با دعائی به شرط خویش تمام

72 گفت بر شه غرامتی‌ست عظیم %~% گاو تعلیم و گور بی‌تعلیم

73 من که گاوی برآورم بر بام %~% جز به تعلیم بر نیارم نام

74 چه سبب چون زنی تو گوری خرد %~% نام تعلیم کس نیارد برد

75 شاه تشنیع ترک خود بشناخت %~% هندوی کرد و پیش او در تاخت

76 برقع از ماه باز کرد و چو دید %~% ز اشک بر مه فشاند مروارید

77 در کنارش گرفت و عذر انگیخت %~% وآن گل از نرگس آب گل می‌ریخت

78 از بدو نیک خانه خالی کرد %~% با پریرخ سخن سگالی کرد

79 گفت اگر خانه گشت زندانت %~% عذر خواهم هزار چندانت

80 آتش گر زدم ز خود رائی %~% من از آن سوختم تو بر جائی

81 چون ز فتنه گران تهی شد جای %~% پیش خود فتنه را نشاند از پای

82 ms065 فتنه بنشست و برگشاد زبان %~% گفت کای شهریار فتنه نشان

83 ای مرا کشته در جدائی خویش %~% زنده کرده به آشنائی خویش

84 غمت از من نماند هیچ به جای %~% کوه را غم در آورد از پای

85 خواست رفتن از مهربانی من %~% در سر مهر زندگانی من

86 شه چو بر گوش گور در نخجیر %~% آن سم سخت را بدوخت به تیر

87 نه زمین کز گشادن شستش %~% آسمان بوسه داد بر دستش

88 من که بودم در آن پسند صبور %~% چشم بد را ز شاه کردم دور

89 هرچه را چشم در پسند آرد %~% چشم زخمی در او گزند ارد

90 غبنم آمد که اژدهای سپهر %~% تهمت کینه بر نهاد به مهر

91 شاه را آن سخن چنان بگرفت %~% کز دلش در میان جان بگرفت

92 گفت حقا که راست گوئی راست %~% بر وفای تو چند چیز گواست

93 مهرهائی چنان به اول بار %~% عذرهائی چنین به آخر کار

94 ای هزار آفرین بر آن گهری %~% کارد ز طبع این چنین هنری

95 این گهر پاره گشته بود به سنگ %~% گر نبودی حفاظ آن سرهنگ

96 خواند سرهنگ را و خوشدل کرد %~% دست در گردنش حمایل کرد

97 تحفهای بزرگوارش داد %~% بر یکی در عوض هزارش داد

98 از پس چند چیزهای لطیف %~% ری بدو داد با دگر تشریف

99 شد سوی شهر شادی انگیزان %~% کرد در بزم خود شکرریزان

100 موبدان را به شرط پیش آورد %~% ماه را در نکاح خویش آورد

101 بود با او به لهو و عشرت و ناز %~% تا برین رفت روزگار دراز

1 چون برآمد ز ماه تا ماهی %~% نام بهرام در شهنشاهی

2 دل قوی شد بزرگواران را %~% زنده شد نام نامداران را

3 زرد گوشان به گوشه‌ها مردند %~% سر به آب سیه فرو بردند

4 بود پیری بزرگ نرسی نام %~% هم لقب با برادر بهرام

5 هم قوی رأی و ms066 هم تمام اندیش %~% کارها را شناخته پس و پیش

6 نسلش از نسل شاه دارا بود %~% وین نه پنهان که آشکارا بود

7 شاه ازو یک زمان نبودی دور %~% شاه را هم رفیق و هم مستور

8 سه پسر داشت اوی و هر پسری %~% بسر خویش عالم هنری

9 آنکه مه بود ازان سه فرزندش %~% نام کرده پدر زراوندش

10 شه عیارش یکی به صد کرده %~% موبد موبدان خود کرده

11 غایت اندیش بود و راه‌شناس %~% پارسائیش را نبود قیاس

12 وان دگر مشرف ممالک بود %~% باج خواه همه مسالک بود

13 کرده شاه از درستی قلمش %~% نافذالامر جمله عجمش

14 وآن سه دیگر به شغل شهر و سپاه %~% نایب خاصتر به حضرت شاه

15 شه برایشان عمل رها کرده %~% عاملان با عمل وفاکرده

16 او همه شب به باده بزم افروز %~% عاملانش به کار خود همه روز

17 آسیاوار گرد خود می‌تاخت %~% هرچه اندوخت باز می‌انداخت

18 گرد عالم شد این حکایت فاش %~% تیز شد تیشه‌ها ز بهر تراش

19 گفت هرکس که مست شد بهرام %~% دین به دینار داد و تیغ به جام

20 با حریفان به می در افتاده است %~% حاصلش باد و خوردنش باده است

21 هرکسی را بران طمع برخاست %~% که شود کار ملک بر وی راست

22 خان خانان روانه گشت ز چین %~% تا شود خانه گیر شاه زمین

23 در رکابش چو اژدهای دمان %~% بود سیصدهزار سخت کمان

24 ستد از نایبان شاه به قهر %~% جمله ملک ماورا النهر

25 زاب جیحون گذشت و آمد تیز %~% در خراسان فکند رستاخیز

26 شه چو زان ترکتاز یافت خبر %~% اعتمادی ندید بر لشگر

27 همه را دید دست پرور ناز %~% دست از آیین جنگ داشته باز

28 وانک بودند سروران سپاه %~% یکدلیشان نبود در حق شاه

29 هریکی در نهفتهای نورد %~% پیشرو کرده سوی خاقان مرد

30 طبع با شاه خویش بد کرده %~% چاره ملک ms067 و مال خود کرده

31 گفته ما بنده نیکخواه توایم %~% قصد ره کن که خاک راه توایم

32 شاه عالم توئی به ما به خرام %~% پاشاهی نیاید از بهرام

33 تیغ اگر بایدت در او آریم %~% ورنه بندش کنیم و بسپاریم

34 منهیی زانکه نامه داند خواند %~% این سخن را به سمع شاه رساند

35 شاه از ایرانیان طمع برداشت %~% مملکت را به نایبان بگذاشت

36 خویشتن رفت و روی پنهان کرد %~% با چنان حربه حرب نتوان کرد

37 در جهان گرم شد که شاه جهان %~% روی کرد از سپاه و ملک نهان

38 مرد خاقان نبود و لشگر او %~% به هزیمت گریخت از بر او

39 چون به خاقان رسید پیک درود %~% که شه آمد ز تخت خویش فرود

40 از کلاه و کمر تو داری بخت %~% پای درنه نه تاج‌مان و نه تخت

41 خان خانان چو گوش کرد پیام %~% کز جهان ناپدید شد بهرام

42 داشت از تیغ و تیغ بازی دست %~% فارغانه به رود و باده نشست

43 غم دشمن نخورد و می می‌خورد %~% کارهای نکردنی می‌کرد

44 آنچه از خصم خویش نپسندید %~% کرد تا خصم او بر او خندید

45 شاه بهرام روز و شب به شکار %~% قاصدانش روانه بر سر کار

46 از سپهدار چین خبر می‌جست %~% تا خبر داد قاصدش به درست

47 کو ز شاه ایمن است و فارغ بال %~% شاه را سخت فرخ آمد فال

48 زانهمه لشگرش به گاه بسیچ %~% بود سیصد سوار و دیگر هیچ

49 هریکی دیده و آزموده به جنگ %~% بر زمین اژدها در آب نهنگ

50 همه یکدل چو نار صد دانه %~% گرچه صد دانه از یکی خانه

51 شاه با خصم حقه سازی کرد %~% مهره پنهان و مهره بازی کرد

52 آتشی خواست خصم دودش داد %~% خواب خرگوش داد و زودش داد

53 تیر خوش کرد بر نشانه او %~% کاگهی داشت از فسانه او

54 ms068 بر سرش ناگهان شبیخون برد %~% گرد بالای هفت گردون برد

55 در شبی تیره کز سیه‌کاری %~% کرد با چشمها سیه‌ماری

56 شبی از پیش برگرفته چراغ %~% کوه و صحرا سیه‌تر از پر زاغ

57 گفتیی صدهزار زنگی مست %~% سو به سو می‌دوید تیغ به دست

58 مردم از بیم زنگیی که دوید %~% چشم بگشاد اگرچه هیچ ندید

59 چرخ روشن دل سیاه حریر %~% چون خم زر سرش گرفته به قیر

60 در شبی عنبرین بدین خامی %~% کرد بهرام جنگ بهرامی

61 در دلیران چین گشاد عنان %~% جمله بر گه به تیغ و گه بسنان

62 تیر بر هر کجا زدی حالی %~% تیر گشتی ز تیر خور خالی

63 از خدنگش که خاره را می‌سفت %~% چشم پرهیز دشمنان می‌خفت

64 زخم دیدند و تیر پیدا نی %~% تیر پیدا و زخمی آنجا نی

65 همه گفتند کاین چه تدبیر است %~% تیر بی‌زخم و زخم بی‌تیر است

66 تا چنان شد که کس به یک فرسنگ %~% گرد میدان او نیامد تنگ

67 او چو ابری به هر طرف می‌گشت %~% دشت ازو کوه و کوه ازو شده دشت

68 کشت چندان از آن سپاه به تیر %~% که زمین نرم شد ز خون چو خمیر

69 بر تن هرکه رفت پیکانش %~% رخت برداشت از تنش جانش

70 صبح چون تیغ آفتاب کشید %~% طشت خون آمد از سپهر پدید

71 تیغ بی‌خون و طشت چون باشد %~% هرکجا تیغ و طشت خون باشد

72 از بسی خون که خون خدایش مرد %~% جوی خون رفت و گوی سر می‌برد

73 وز بسی تن که تیغ پی می‌کرد %~% زهره صفرا و زهره قی می‌کرد

74 تیر مار جهنده در پیکار %~% بد بود چون جهنده باشد مار

75 شاه بهرام در میان مصاف %~% نوک تیرش چو موی موی شکاف

76 تیغ اگر بر زدی به فرق سوار %~% تا کمر گه شکافتی چو خیار

77 ور به تحریف تیغ دادی بیم ms069 %~% مرد را کردی از کمر به دو نیم

78 تیغ از اینسان و تیر از انسان بود %~% شاید از خصم ازو هراسان بود

79 ترک از این ترکتاز ناگه او %~% وآنچنان زخم سخت بر ره او

80 همه را در بهانه گاه گریز %~% تیغها کند گشت و تکها تیز

81 آهن شه چو سخت جوشی کرد %~% لشگر ترک سست کوشی کرد

82 شه نمودار فتح را به شناخت %~% تیغ می‌راند و تیر می‌انداخت

83 درهم افکندشان به صدمه تیغ %~% گفتی او باد بود و ایشان میغ

84 لشگر خویش را به پیروزی %~% گفت هان روزگار و هان روزی

85 باز کوشید تا سری بزنیم %~% قلبگه را ز جایگه بکنیم

86 حمله بردند جمله پشتاپشت %~% شیر در زیر و اژدها در مشت

87 لشگری بیشتر ز ریگ و ز خاک %~% گشت از صدمهای خویش هلاک

88 میمنه رفت و میسره بگریخت %~% قلب در ساقه مقدمه ریخت

89 شاه را در ظفر قوی شد دست %~% قلب و دارای قلب را بشکست

90 سختی پنجه سیه شیران %~% کوفته مغز نرم شمشیران

91 تیر چون مار بیوراسب شده %~% زو سوار افتاده اسب شده

92 لشگر ترک را ز دشنه تیز %~% تا به جیحون رسید گرد گریز

93 شاه چندان گرفت گوهر و گنج %~% که دبیر آمد از شمار برنج

94 گشت با فتح ازان ولایت باز %~% با رعیت شده رعایت ساز

95 بر سر تخت شد به پیروزی %~% بر جهان تازه کرد نوروزی

96 هرکسی پیش او زمین می‌رفت %~% در خور فتح آفرین می‌گفت

97 پهلوی خوان پارسی فرهنگ %~% پهلوی خواند بر نوازش چنگ

98 شاعران عرب چو در خوشاب %~% شعر خواندند بر نشید رباب

99 شاه فرهنگ دان شعر شناس %~% بیش از آن دادشان که بود قیاس

100 کرد از آن گنج و آن غنیمت پر %~% وقف آتشکده هزار شتر

101 در به دامن فشاند و زر به کلاه %~% بر سر موبدان آتشگاه ms070

102 داد چندان زر از خزانه خویش %~% که به گیتی نماند کس درویش

1 روزی از طالع مبارک بخت %~% رفت بهرم‌گور بر سر تخت

2 هرکجا شاه و شهریاری بود %~% تاج بخشی و تاجداری بود

3 همه در زیر تخت پایه شاه %~% صف کشیدند چون ستاره و ماه

4 شه زبان برگشاد چون شمشیر %~% گفت کای میر و مهتران دلیر

5 لشگر از بهر صلح باید و جنگ %~% کاین نباشد چه آدمی و چه سنگ

6 از شما کیست کو به هیچ نبرد %~% مردیی کان ز مردم آید کرد

7 من که از دهر بر گزیدمتان %~% در کدامین مصاف دیدمتان

8 کامد از هیچکس چنان کاری %~% کاید از پر دلی و عیاری

9 از سر تیغتان به وقت گزند %~% بر کدامین مخالف آمد بند

10 یا که دیدم که پای پیش نهاد %~% دشمنی بست و کشوری بگشاد

11 این زند لاف کایرجی گهرم %~% وان به دعوی که آرشی هنرم

12 این ز گیو آن ز رستم آرد نام %~% این نه کنیت هژبر و آن ضرغام

13 کس ندیدم که کارزاری کرد %~% چون گه کار بود کاری کرد

14 خوشتر آن شد که هرکسی به نهفت %~% گوید افسوس شاه ما که بخفت

15 می‌خورد وز کسی نیارد یاد %~% از چنین شه کسی نباشد شاد

16 گرچه من می‌خورم چنان نخورم %~% که ز مستی غم جهان نخورم

17 گر خورم حوضه می از کف حور %~% تیغم از جوی خون نباشد دور

18 برق‌وارم به وقت بارش میغ %~% به یکی دست می به دیگر تیغ

19 می‌خورم کار مجلس آرایم %~% تیغ را نیز کار فرمایم

20 خواب خرگوش من نهفته بود %~% خصم را بیند ارچه خفته بود

21 خنده و مستیم به تأویلست %~% خنده شیر و مستی پیلست

22 شیر در وقت خنده خون ریزد %~% کیست کز پیل مست نگریزد

23 ابلهان مست و بی‌خبر باشند %~% هوشیاران می دگر باشند

24 آنکه در ms071 عقل پستیش نبود %~% می‌خورد لیک مستیش نبود

25 بر سر باده چونکه رای آرم %~% تاج قیصر به زیر پای آرم

26 چون منش را به باده تیز کنم %~% بر سر خصم جرعه‌ریز کنم

27 دوستان را چو در می‌آویزم %~% گنج قارون ز آستین ریزم

28 دشمنان را گهی که بیخ زنم %~% به کبابی جگر به سیخ زنم

29 نیک‌خواهان من چه پندارند %~% کاختران سپهر بیکارند

30 من اگر چند خفته باشم و مست %~% بخت بیدار من به کاری هست

31 به چنین خوابها که من مستم %~% خواب خاقان نگر که چون بستم

32 به یکی پی غلط که افشردم %~% رخت هندو نگر که چون بردم

33 سگ بود کو ز ناتوانی خویش %~% خوش نخسبد به پاسبانی خویش

34 اژدها گرچه خسبد اندر غار %~% شیر نر بر درش نیابد بار

35 شه چو این داستان خوش بر گفت %~% روی آزادگان چو گل بشکفت

36 همه سر بر زمین نهادندش %~% پاسخی عاجزانه دادندش

37 کانچه شه گفت با کمربندان %~% هست پیرایه خردمندان

38 همه راحرز جان و تن کردیم %~% حلقه گوش خویشتن کردیم

39 تاج بر فرق شه خدای نهاد %~% کوشش خلق باد باشد باد

40 سرورانی که سروری کردند %~% با تو بسیار همسری کردند

41 هیچکس با تو تاجور نشدند %~% همه در سر شدند و سر نشدند

42 آنچه ما بنده دیده‌ایم ز شاه %~% کس ندیدست از سپید و سیاه

43 دیو را بست و اژدها را سوخت %~% پیل را کشت و کرگدن را دوخت

44 شیر بگذار و گور نخچیرست %~% دام و دد خود نشانه تیرست

45 به جز او کیست کو به وقت شکار %~% گردن گور درکشد به کنار

46 گاه سازد هدف ز خال پلنگ %~% گاه دندان کند ز کام نهنگ

47 گه در ابروی هند چین فکند %~% گه به هندی سپاه چین شکند

48 گه ز فغفور باج بستاند %~% گه ز قیصر خراج بستاند

49 گرچه شیر ms072 افکنان بسی بودند %~% کز دهن مغز شیر پالودند

50 شیر مرد اوست کو به سیصد مرد %~% قهر سیصد هزار دشمن کرد

51 قصه خسروان پیشینه %~% هست پیدا ز مهر و از کینه

52 گر برآورد هر کسی نامی %~% بود با لشگری به ایامی

53 در مصافی چنین به چندان مرد %~% آنچه او کرد کس نیارد کرد

54 چون ز شاهان شمار برگیرند %~% زو یکی با هزار برگیرند

55 هریکی را یکی نشان باشد %~% او به تنها همه جهان باشد

56 لخت بر هر سری که سخت کند %~% چون در طارمش دو لخت کند

57 تیرش ار سوی سنگ خاره شود %~% سنگ چون ریگ پاره‌پاره شود

58 نوش بخشد به مهره مار سنان %~% مار گیرد به اژدهای عنان

59 هر تنی کو خلاف او سازد %~% شمع‌وارش زمانه بگدازد

60 سر که بر تیغ او برون آید %~% زان سر البته بوی خون آید

61 مستی او نشان هشیاریست %~% خواب او خواب نیست بیداریست

62 وان زمانی که می‌پرست شود %~% او خورد می عدوش مست شود

63 اوست از جمله خلق داناتر %~% بر همه نیک و بد تواناتر

64 کاردان اوست در زمانه و بس %~% نیست محتاج کاردانی کس

65 تا زمین زیر چرخ دارد پای %~% بر فلک باد حکم او را جای

66 هم زمین در پناه سایه او %~% هم فلک زیر تخت پایه او

67 کاردانان چو این سخن گفتند %~% پیش یاقوت کهربا سفتند

68 شاه نعمان از آن میان برخاست %~% بزم شه را به آفرین آراست

69 گفت هرجا که تخت شاه رسد %~% گرچه ماهی بود به ماه رسد

70 آدمی کیست تا به تارک شاه %~% راست یا کج کند حساب کلاه

71 افسر ایزد نهاد بر سر تو %~% سبز باد از سر تو افسر تو

72 ما که مولای بارگاه توایم %~% سرور از سایه کلاه توایم

73 از تو داریم هرچه ما را هست %~% بر تر و خشک ما ms073 تو داری دست

74 از عرب تا عجم به مولائی %~% سر فشانیم اگر بفرمائی

75 مدتی هست کز هنرمندی %~% بر در شه کنم کمربندی

76 چون شدم سر بزرگ درگاهش %~% یافتم راه توشه از راهش

77 کر مثالم دهد به معذوری %~% تا به خانه شوم به دستوری

78 لختی از رنج ره برآسایم %~% چون رسد حکم شاه باز آیم

79 گر نه تا زنده‌ام به خدمت شاه %~% سر نگردانم از پرستش گاه

80 شاه فرمود تا ز گوهر و گنج %~% دست خازن شود جواهرسنج

81 آورد تحفهای سلطانی %~% مصری و مغربی و عمانی

82 حمل‌داران در آمدند به کار %~% حمل بر حمل ساختند نثار

83 زر به خروار و مشک نافه به گیل %~% وز غلام و کنیز چندین خیل

84 مرتفع جامه‌های قیمت مند %~% بیشتر زانکه گفت شاید چند

85 تازی اسبان پارسی پرورد %~% همه دریا گذار و کوه نورد

86 تیغ هندی و ذرع داودی %~% کشتی جود راند بر جودی

87 لعل و در بیش از آنکه قدر و قیاس %~% داندش در فروش و لعل شناس

88 گوهر آموده تاجی از سر خویش %~% با قبائی ز دخل ششتر بیش

89 داد تا زان دهش رخش رخشید %~% وز یمن تا عدن به او بخشید

90 با چنین نعمتی ز درگه شاه %~% رفت نعمان چو زهره از بر ماه

1 شه به ناز و نشاط شد مشغول %~% کز ده و گیر گشته بود ملول

2 کار هریک چنانکه بود به ساخت %~% پس به تدبیر کار خود پرداخت

3 به فراغت به کام دل بنشست %~% دشمنان زیر پای و می در دست

4 یادش آمد حدیث آن استاد %~% کان صفت کرده بود پیشین یاد

5 وان سراچه که هفت پیکر بود %~% بلکه ار تنگ هفت کشور بود

6 مهر آن دختران حور سرشت %~% در دلش تخم مهربانی کشت

7 کورش آنگه ز هفت جوش نشست %~% کامد آن هفت کیمیاش به دست

8 ms074 اولین دختر از نژاد کیان %~% بود لیکن پدر شده ز میان

9 خواستش با هزار خواسته بیش %~% گوهری یافت هم ز گوهر خویش

10 پس به خاقان روانه کرد برید %~% برخی از مهر و برخی از تهدید

11 دخترش خواست با خزانه و تاج %~% بر سر هردو هفت ساله خراج

12 داد خاقان خراج و دختر و چیز %~% حمل دینار و گنج گوهر نیز

13 وانگهی ترکتاز کرد به روم %~% در فکند آتشی دران بر و بوم

14 قیصر از بیم بر نزد نفسی %~% دخترش داد و عذر خواست بسی

15 کس فرستاد سوی مغرب شاه %~% با زر مغربی و افسر و گاه

16 دخت او نیز در کنار آورد %~% زیرکی بین که چو به کار آورد

17 چون سهی سرو برد ازان بستان %~% رفت از آنجا به ملک هندستان

18 دختر رای را به عقل و به رای %~% خواست و آورد کام خویش به جای

19 قاصدش رفت و خواست از خوارزم %~% دختر خوب روی در خور بزم

20 همچنان نامه کرد بر سقلاب %~% خواست زیبا رخی چو قطره آب

21 چون ز کشور خدای هفت اقلیم %~% هفت لعبت ستد چو در یتیم

22 از جهان دل به شادمانی داد %~% داد عیش خوش و جوانی داد

1 روزی از صبح فتح نورانی %~% آسمان بر گشاده پیشانی

2 فرخ و روشن و جهان افروز %~% خنک آن روز یاد باد آن روز

3 شه به خوبی چو روی دلبندان %~% مجلسی ساخت با خردمندان

4 روز خانه نه روز بستان بود %~% کاولین روزی از زمستان بود

5 شمع و قندیل باغها مرده %~% رخت و بنگاه باغبان برده

6 بانگ دزدیده بلبلان را زاغ %~% بانگ دزدی در آوریده به باغ

7 زاغ جز هندوی نسب نبود %~% دزدی از هندوان عجب نبود

8 زاغ مانده به باغ بی‌بلبل %~% خار مانده به یادگار از گل

9 داده نقاش باد شبگیری %~% آب را حلقهای زنجیری

10 ms075 تاب سرما که برد از آتش تاب %~% آب را تیغ و تیغ را کرد آب

11 دمه پیکان آبدار به دست %~% چشم را سفت و چشمه را می‌بست

12 شیر در جوش چون پنیر شده %~% خون در اندام زمهریر شده

13 کوه قاقم زمین حواصل پوش %~% چرخ سنجاب درکشیده به دوش

14 بر بهائم ددان کمین کرده %~% پوست کنده به پوستین کرده

15 رستنی در کشیده سر به زمین %~% نامیه گشته اعتکاف نشین

16 کیمیا کاری جهان دو رنگ %~% لعل آتش نهفته در دل سنگ

17 گل ز حکمت به کوزه‌ای پوده %~% گل حکمت به سر بر اندوه

18 زیبقیهای آبگینه آب %~% تخته بر تخته گشته نقره ناب

19 در چنین فصل تاب‌خانه شاه %~% داشته طبع چار فصل نگاه

20 ار بسی بویهای عطرآمیز %~% معتدل گشته باد برف انگیز

21 میوه‌ها و شرابهای چو نوش %~% مغز را خواب داده دل را هوش

22 آتش انگیخته ز صندل و عود %~% دود گردش چو هندوان به سجود

23 آتشی زو نشاط را پشتی %~% کان گوگرد سرخ زردشتی

24 خونی از جوش منعقد گشته %~% پرنیانی به خون در آغشته

25 فندقی رنگ داده عنابش %~% گشته شنگرف سوده سیمایش

26 سرخ سیبی دل از میان کنده %~% به دلش ناردانه آکنده

27 کهربائی ز قیر کرده خضاب %~% آفتابی ز مشک بسته نقاب

28 ظلمتی کشته از نواله نور %~% لاله‌ای رسته از کلاله حور

29 ترکی از اصل رومیان نسبش %~% قره‌العین هندوان لقبش

30 مشعل یونس و چراغ کلیم %~% بزم عیسی و باغ ابراهیم

31 شوشهای ز کال مشگین رنگ %~% گرد آتش چو گرد آینه زنگ

32 آن سیه رنگ و این عقیق صفات %~% کان یاقوت بود در ظلمات

33 گوهرش داده دیدها را قوت %~% زرد و سرخ و کبود چون یاقوت

34 نو عروسی شراره زیور او %~% عنبرینه ز کال در بر او

35 حجله و بزمه‌ای به زر کاری %~% حجله عودی و بزمه گلناری ms076

36 گرد آن بزمه پرند زده %~% کبک و دراج دست بند زده

37 بر سر آتش از سر خاصی %~% فاخته پر فشان به رقاصی

38 زردی شعله در بخار گیاه %~% گنج زر بود زیر مار سیاه

39 دوزخی و بهشتیش مشهور %~% دوزخ از گرمی و بهشت از نور

40 دوزخ اهل کاروان کنشت %~% روضه راه رهروان بهشت

41 زند زردشت نغمه ساز بر او %~% مغ چو پروانه خرقه‌باز بر او

42 آب افسرده را گشاده مسام %~% ای دریغا چرا شد آتش نام

43 خانه سرسبزتر ز سایه سرو %~% باده گلرنگ‌تر از خون تذرو

44 ریخته آسمان فاخته گون %~% از هوا فاخته ز فاخته خون

45 باده در جام آبگینه گهر %~% راست چون آب خشک و آتش تر

46 گور چشمان شراب می‌خوردند %~% ران گوران کباب می‌کردند

47 شاه بهرام گور با یاران %~% باده می‌خورد چون جهان داران

48 می و نقل و سماع و یاری چند %~% میگساری و غمگساری چند

49 راح گلگون چو گلشکر خنده %~% پخته گشته در آتش زنده

50 مغزها در سماع گرم شده %~% دل ز گرمی چو موم نرم شده

51 زیرکان راه عیش می‌رفتند %~% نکته‌های لطیف می‌گفتند

52 هر گرانمایه‌ای ز مایه خویش %~% گفت حرفی به قدر پایه خویش

53 چون سخن در سخن مسلسل گشت %~% بر زبان سخنوری بگذشت

54 کین درج کاسمان شه دارد %~% وین دقیقه که او نگه دارد

55 هیچکس را ز خسروان جهان %~% کس ندیداست آشکار و نهان

56 هست ما را ز فر تارک او %~% همه چیز از پی مبارک او

57 ایمنی هست و تندرستی هست %~% تنگی دشمن و فراخی دست

58 تندرستی و ایمنی و کفاف %~% این سه مایه‌ست و آن دیگر همه لاف

59 تن چو پوشیده گشت و حوصله پر %~% در جهان گونه لعل باش و نه در

60 ما که مثل تو پادشا داریم %~% همه داریم چون ترا داریم

61 کاشکی چاره‌ای در آن ms077 بودی %~% که ز ما چشم بدنهان بودی

62 گردش اختر و پیام سپهر %~% هم بدین فرخی نمودی چهر

63 طالع خوشدلی زره نشدی %~% عیش بر خوشدلان تبه نشدی

64 تا همه ساله شاه بودی شاد %~% خرمن عیش را نبردی باد

65 شادمان جان شاه می‌باید %~% جان ما گر فدا شود شاید

66 چون سخن گو سخن به پایان برد %~% هر کسی دل بدان سخن بسپرد

67 دور کرد آن دم از در آن دمه را %~% دلپسند آمد آن سخن همه را

68 در میان بود مردی آزاده %~% مهتر آئین و محتشم زاده

69 شیده نامی به روشنی چون شید %~% نقش پیرای هر سیاه و سپید

70 اوستادی به شغل رسامی %~% در مساحت مهندسی نامی

71 از طبیعی و هندسی و نجوم %~% همه در دست او چو مهره موم

72 خرده کاری به کار بنائی %~% نقشبندی به صورت آرائی

73 کز لطافت چو کلک و تیشه گشاد %~% جان زمانی ستد دل از فرهاد

74 کرده شاگردی خرد به درست %~% بوده سمنارش اوستاد نخست

75 در خورنق ز نغز کاریها %~% داده با اوستاد یاریها

76 چون در آن بزم شاه را خوش دید %~% در زبان آب و در دل آتش دید

77 زد زمین بوس و گشت شاه‌پرست %~% چون زمین بوسه داد باز نشست

78 گفت اگر باشدم ز شه دستور %~% چشم بد دارم از دیارش دور

79 کاسمان سنجم و ستاره‌شناس %~% آگه از کار اختران به قیاس

80 در نگارندگی و گلکاری %~% وحی صنعت مراست پنداری

81 نسبتی گیرم از سپهر بلند %~% که نیارد به روی شاه گزند

82 تا بود در نشاط خانه خاک %~% ز اختران فلک ندارد باک

83 جای در حرزگاه جان دارد %~% بر زمین حکم آسمان دارد

84 وان چنانست کز گزارش کار %~% هفت پیکر کنم چو هفت حصار

85 رنگ هر گنبدی جداگانه %~% خوشتر از رنگ صد صنم خانه

86 شاه را هفت نازنین صنمست %~% هریکی ms078 را ز کشوری علمست

87 هست هر کشوری به رکن و اساس %~% در شمار ستاره‌ای به قیاس

88 هفته را بی‌صداع گفت و شنید %~% روزهای ستاره هست پدید

89 در چنان روزهای بزم افروز %~% عیش سازد به گنبدی هر روز

90 جامه همرنگ خانه در پوشد %~% با دلارام خانه می‌نوشد

91 گر برین گفته شاه کار کند %~% خویشتن را بزرگوار کند

92 تا بود عمر بر نشانه کار %~% باشد از عمر خویش برخوردار

93 شاه گفتا گرفتم این کردم %~% خانه زرین در آهنین کردم

94 عاقبت چون همی بباید مرد %~% اینهمه رنجها چه باید برد

95 وانچه گفتی که گنبد آرایم %~% خانه را همچنان به پیرایم

96 اینهمه خانه‌های گام و هواست %~% خانه خانه آفرین به کجاست

97 در همه گرچه آفرین گویم %~% آفریننده را کجا جویم

98 باز گفت این سخن خطا گفتم %~% جای جای آفرین چرا گفتم

99 آنکه در جا نشایدش دیدن %~% همه جایش توان پرستیدن

100 این سخن گفت شاه و گشت خموش %~% زان هوس در دماغش آمد جوش

101 زانکه در کارنامه سمنار %~% دید در شرح هفت پیکر کار

102 کان پری پیکران هفت اقلیم %~% داشت در درج خود چو در یتیم

103 در گرفت این سخن به شاه جهان %~% کاگهی داشت از حساب نهان

104 در جواب سخن نکرد شتاب %~% روزکی چند را نداد جواب

105 چون برین گفته رفت روزی چند %~% شبده را خواند شاه شیدا بند

106 آنچه پذرفته بود ازو درخواست %~% کرد کارش چنانکه باید راست

107 گنجی آماده کرد و برگ سپرد %~% تا برد رنج اگر تواند برد

108 روزی از بهر شغل رسامی %~% بهره‌مند از بقای بهرامی

109 مرد اخترشناس طالع بین %~% کرد بر طالعی خجسته گزین

110 شیده بر طالعی خجسته نهاد %~% کرد گنبد سرای را بنیاد

111 تا دو سال آنچنان بهشتی ساخت %~% که کسش از بهشت وا نشناخت

112 چون چنان هفت گنبد گهری %~% کرد گنبدگری ms079 چنان هنری

113 هریکی را به طبع و طالع خویش %~% شرط اول نگاهداشت به پیش

114 چون شه آمد بدید هفت سپهر %~% به یکی جای دست داده به مهر

115 دید کافسانه شد به جمله دیار %~% آنچنان نعمان نمود با سمنار

116 ناپسند آمد اهل بینش را %~% کشتن آن صنع آفرینش را

117 تا شود شاد شیده از بهرام %~% شهر بابک به شیده داد تمام

118 گفت نعمان اگر خطائی کرد %~% کان عقوبت بر آشنائی کرد

119 عدل من عذر خواه آن ستمست %~% آن نه از بخل و این نه از کرمست

120 کار عالم چنین تواند بود %~% زو یکی را زیان یکی را سود

121 یاری از تشنگی کباب شود %~% یار دیگر غریق آب شود

122 همه در کار خویش حیرانند %~% چاره جز خامشی نمی‌دانند

123 چونکه بهرام کیقباد کلاه %~% تاج کیخسروی رساند به ماه

124 بیستونی ز ناف ملک انگیخت %~% کانچه فرهاد کرد ازو بگریخت

125 در چنان بیستون هفت ستون %~% هتف گنبد کشید بر گردون

126 شد در آن باره فلک پیوند %~% باره‌ای دید بر سپهر بلند

127 هفت گنبد درون آن باره %~% کرده بر طبع هفت سیاره

128 رنگ هر گنبدی ستاره‌شناس %~% بر مزاج ستاره کرده قیاس

129 گنبدی کو ز قسم کیوان بود %~% در سیاهی چو مشک پنهان بود

130 وانکه بودش ز مشتری مایه %~% صندلی داشت رنگ و پیرایه

131 وانکه مریخ بست پرگارش %~% گوهر سرخ بود در کارش

132 وانکه از آفتاب داشتش خبر %~% زرد بود از چه از حمایل زر

133 وانکه از زیب زهره یافت امید %~% بود رویش چو روی زهره سپید

134 وانکه بود از عطاردش روزی %~% بود پیروزه‌گون ز پیروزی

135 وانکه مه کرده سوی برجش راه %~% داشت سرسبزیی ز طلعت شاه

136 برکشیده بر این صفت پیکر %~% هفت گنبد به طبع هفت اختر

137 هفت کشور تمام در عهدش %~% دختر هفت شاه در مهدش

138 کرده هر دختری ms080 به رنگ و به رای %~% گنبدی را ز هفت گنبد جای

139 وز نمودار خانه تا بفریش %~% کرده همرنگ روی گنبد خویش

140 روز تا روز شاه فرخ بخت %~% در سرای دگر نهادی رخت

141 شنبه آنجا که قسم شنبه بود %~% وآن دگرها چنان کز آن به بود

142 چون به نیروی رأی فرزانه %~% مجلس آراستی به هر خانه

143 هرکجا جام باده نوشیدی %~% جامه همرنگ خانه پوشیدی

144 بانوی خانه پیش بنشستی %~% جلوه برداشتی ز هر دستی

145 تا دل شاه را چگونه برد %~% شاه حلوای او چگونه خورد

146 گفتی افسانهای مهرانگیز %~% که کند گرم شهوتان را تیز

147 گرچه زینگونه برکشید حصار %~% جان نبرد از اجل به آخر کار

148 ای نظامی ز گلشنی بگریز %~% که گلش خار گشت و خارش تیز

149 با چنین ملک ازین دو روزه مقام %~% عاقبت بین چگونه شد بهرام

1 چونکه بهرام شد نشاط پرست %~% دیده در نقش هفت پیکر بست

2 روز شنبه ز دیر شماسی %~% خیمه زد در سواد عباسی

3 سوی گنبد سرای غالیه فام %~% پیش بانوی هند شد به سلام

4 تا شب آنجا نشاط و بازی کرد %~% عود سازی و عطرسازی کرد

5 چون برافشاند شب به سنت شاه %~% بر حریر سپید مشک سیاه

6 شاه ازان نوبهار کشمیری %~% خواست بوئی چو باد شبگیری

7 تا ز درج گهر گشاید قند %~% گویدش مادگانه لفظی چند

8 زان فسانه که لب پر آب کند %~% مست را آرزوی خواب کند

9 آهوی ترک چشم هندو زاد %~% نافه مشک را گره بگشاد

10 گفت از اول که پنج نوبت شاه %~% باد بالای چار بالش ماه

11 تا جهان ممکنست جانش باد %~% همه سرها بر آستانش باد

12 هرچه خواهد که آورد در چنگ %~% دولتش را در آن مباد درنگ

13 چون دعا ختم کرد برد سجود %~% برگشاد از شکر گوارش عود

14 گفت و از شرم در زمین می‌دید ms081 %~% آنچه زان کس نگفت و کس نشنید

15 که شنیدم به خردی از خویشان %~% خرده‌کاران و چابک‌اندیشان

16 که ز کدبانوان قصر بهشت %~% بود زاهد زنی لطیف سرشت

17 آمدی در سرای ما هر ماه %~% سر به سر کسوتش حریر سیاه

18 بازجستند کز چه ترس و چه بیم %~% در سوادی تو ای سبیکه سیم

19 به که ما را به قصه یار شوی %~% وین سیه را سپید کار شوی

20 بازگوئی ز نیک خواهی خویش %~% معنی آیت سیاهی خویش

21 زن چو از راستی ندید گزیر %~% گفت کاحوال این سیاه حریر

22 چونکه ناگفته باز نگذارید %~% گویم ارزان که باورم دارید

23 من کنیز فلان ملک بودم %~% که ازو گرچه مرد خوشنودم

24 ملکی بود کامگار و بزرگ %~% ایمنی داده میش را با گرگ

25 رنجها دیده باز کوشیده %~% وز تظلم سیاه پوشیده

26 فلک از طالع خروشانش %~% خوانده شاه سیاه پوشانش

27 داشت اول ز جنس پیرایه %~% سرخ و زردی عجب گرانمایه

28 چون گل باغ بود مهمان دوست %~% خنده می‌زد چو سرخ گل در پوست

29 میهمانخانه‌ای مهیا داشت %~% کزثری روی در ثریا داشت

30 خوان نهاده بساط گسترده %~% خادمانی به لطف پرورده

31 هرکه آمد لگام گیر شدند %~% به خودش میهمان پذیر شدند

32 چون به ترتیب خوان نهادندش %~% در خور پایه نزل دادندش

33 شاه پرسید ازو حکایت خویش %~% هم ز غربت هم از ولایت خویش

34 آن مسافر هران شگفت که دید %~% شاه را قصه کرد و شاه شنید

35 همه عمرش بران قرار گذشت %~% تا نشد عمرش از قرار نگشت

36 مدتی گشت ناپدید از ما %~% سر چو سیمرغ درکشید از ما

37 چون بر این قصه برگذشت بسی %~% زو چو عنقانشان نداد کسی

38 ناگهان روزی از عنایت بخت %~% آمد آن تاجدار بر سر تخت

39 از قبا و کلاه و پیرهنش %~% پای تا سر سیاه بود تنش

40 تا جهان داشت ms082 تیزهوشی کرد %~% بی‌مصیبت سیاه پوشی کرد

41 در سیاهی چو آب حیوان زیست %~% کس نگفتش که این سیاهی چیست

42 شبی از مشفقی و دلداری %~% کردم آن قبله را پرستاری

43 بر کنارم نهاد پای به مهر %~% گله می‌کرد از اختران سپهر

44 کاسمان بین چه ترکتازی کرد %~% با چو من خسروی چه بازی کرد

45 از سواد ارم برید مرا %~% در سواد قلم کشید مرا

46 کس نپرسید کان سواد کجاست %~% بر سر سیمت این سواد چراست

47 پاسخ شاه را سگالیدم %~% روی در پای شاه مالیدم

48 گفتم ای دستگیر غم‌خواران %~% بهترین همه جهانداران

49 بر زمین یاریی کرا باشد %~% کاسمان را به تیشه بتراشد

50 باز پرسیدن حدیث نهفت %~% هم تو دانی و هم توانی گفت

51 صاحب من مرا چو محرم یافت %~% لعل را سفت و نافه را بشکافت

52 گفت چون من در این جهانداری %~% خو گرفتم به میهمانداری

53 از بد و نیک هرکرا دیدم %~% سرگذشتی که داشت پرسیدم

54 روزی آمد غریبی از سر راه %~% کفش و دستار و جامه هرسه سیاه

55 نزل او چون به شرط فرمودم %~% خواندم و حشمتش بیفزودم

56 گفتم ای من نخوانده نامه تو %~% سیه از بهر چیست جامه تو

57 گفت بگذار از این سخن بگذر %~% که ز سیمرغ کس نداد خبر

58 گفتمش بازگو بهانه مگیر %~% خبرم ده ز قیروان و ز قیر

59 گفت باید که داریم معذور %~% کارزوئیست این ز گفتن دور

60 زین سیاهی خبر ندارد کس %~% مگر آن کاین سیاه دارد و بس

61 کردمش لابهای پنهانی %~% من عراقی و او خراسانی

62 با وی از هیچ لابه در نگرفت %~% پرده از روی کار بر نگرفت

63 چون زحد رفت خواستاری من %~% شرمش آمد ز بیقراری من

64 گفت شهریست در ولایت چین %~% شهری آراسته چو خلد برین

65 نام آن شهر شهر مدهوشان %~% تعزیت خانه سیه پوشان

66 مردمانی همه ms083 به صورت ماه %~% همه چون ماه در پرند سیاه

67 هرکرا زان شهر باده‌نوش کند %~% آن سوادش سیاه‌پوش کند

68 آنچه در سر نبشت آن سلبست %~% گرچه ناخوانده قصه‌ای عجبست

69 گر به خون گردنم بخواهی سفت %~% بیشتر زین سخن نخواهم گفت

70 این سخن گفت و رخت بر خر بست %~% آرزوی مرا در اندر بست

71 چون بران داستان غنود سرم %~% داستان گوی دور شد ز برم

72 قصه گو رفت و قصه ناپیدا %~% بیم آن بد که من شوم شیدا

73 چند ازین قصه جستجو کردم %~% بیدق از هر سوئی فرو کردم

74 بیش از آن کرده بود فرزین بند %~% که بر آن قلعه بر شوم به کمند

75 دادم اندیشه را به صبر فریب %~% تا شکیبد دلم نداد شکیب

76 چند پرسیدم آشکار و نهفت %~% این خبر کس چنانکه بود نگفت

77 عاقبت مملکت رها کردم %~% خویشی از خانه پادشا کردم

78 بردم از جامه و جواهر و گنج %~% آنچه ز اندیشه باز دارد رنج

79 نام آن شهر باز پرسیدم %~% رفتم وآنچه خواستم دیدم

80 شهری آراسته چو باغ ارم %~% هریک از مشک برکشیده علم

81 پیکر هریکی سپید چو شیر %~% همه در جامه سیاه چو قیر

82 در سرائی فرو نهادم رخت %~% بر نهادم ز جامه تخت به تخت

83 جستم احوال شهر تا یک سال %~% کس خبر وا نداد ازآن احوال

84 چون نظر ساختم ز هر بابی %~% دیدم آزاده مرد قصابی

85 خوب روی و لطیف و آهسته %~% از بد هر کسی زبان بسته

86 از نکوئی و نیک رائی او %~% راه جستم به آشنائی او

87 چون بهم صحبتش پیوستم %~% به کله داریش کمر بستم

88 دادمش نقدهای رو تازه %~% چیزهائی برون ز اندازه

89 روز تا روز قدرش افزودم %~% آهنی را به زر بر اندودم

90 کردمش صید خویش موی به موی %~% گه به دنیا و گه به دیبا روی

91 ms084 مرد قصاب از آن زرافشانی %~% صید من شد چو گاو قربانی

92 آنچنان کردمش به دادن گنج %~% کامد از بار آن خزانه به رنج

93 برد روزی مرا به خانه خویش %~% کرد برگی ز رسم و عادت بیش

94 اولم خوان نهاد و خورد آورد %~% خدمتی خوب در نورد آورد

95 هرچه بایست بود بر خوانش %~% به جز از آرزوی مهمانش

96 چون ز هرگونه خوردها خوردیم %~% سخن از هر دری فرو کردیم

97 میزبان چون ز کار خوان پرداخت %~% بیش از اندازه پیشکشها ساخت

98 وانچه من دادمش به هم پیوست %~% پیشم آورد و عذر خواه نشست

99 گفت چندین نورد گوهر و گنج %~% بر نسنجیده هیچ گوهر سنج

100 من که قانع شدم به اندک سود %~% این همه دادنم ز بهر چه بود

101 چیست پاداش این خداوندی %~% حکم کن تا کنم کمربندی

102 جان یکی دارم ار هزار بود %~% هم در این کفه کم عیار بود

103 گفتم ای خواجه این غلامی چیست %~% پخته‌تر پیشم آی خامی چیست

104 در ترازوی مرد با فرهنگ %~% این محقر چه وزن دارد و سنگ

105 به غلامان دست پروردم %~% به کرشمه اشارتی کردم

106 تا دویدند و از خزانه خاص %~% آوریدند نقدهای خلاص

107 زان گرانمایه نقدهای درست %~% بیش از آن دادمش که بود نخست

108 مرد کاگه نبد ز نازش من %~% در خجالت شد از نوازش من

109 گفت من خود ز وامداری تو %~% نرسیدم به حق گزاری تو

110 دادیم نعمتی دگرباره %~% جای شرمست چون کنم چاره

111 داده‌ای تو نه زان نهادم پیش %~% تا رجوع افتدت به داده خوش

112 زان نهادم که این چنین گنجی %~% نبود بی جزا و پارنجی

113 چون تو بر گنج گنج افزودی %~% من خجل گشتم ار تو خشنودی

114 حاجتی گر به بنده هست بیار %~% ور نه اینها که داده‌ای بر دار

115 چون قوی دل شدم به یاری او %~% گشتم ms085 آگه ز دوستداری او

116 باز گفتم بدو حکایت خویش %~% قصه شاهی و ولایت خویش

117 کز چه معنی بدین طرف راندم %~% دست بر پادشاهی افشاندم

118 تا بدانم که هر که زین شهرند %~% چه سبب کز نشاط بی‌بهرند

119 بی‌مصیبت به غم چرا کوشند %~% جامهای سیه چرا پوشند

120 مرد قصاب کاین سخن بشنید %~% گوسپندی شد و ز گرگ رمید

121 ساعتی ماند چون رمیده دلان %~% دیده بر هم نهاده چون خجلان

122 گفت پرسیدی آنچه نیست صواب %~% دهمت آنچنانکه هست جواب

123 شب چو عنبر فشاند بر کافور %~% گشت مردم ز راه مردم دور

124 گفت وقتست کانچه می‌خواهی %~% بینی و یابی از وی آگاهی

125 خیز ا بر تو راز بگشایم %~% صورت نانموده بنمایم

126 این سخن گفت و شد ز خانه برون %~% شد مرا سوی راه راهنمون

127 او همی شد من غریب از پس %~% وز خلایق نبود با ما کس

128 چون پری زاد می برید مرا %~% سوی ویرانه‌ای کشید مرا

129 چون در آن منزل خراب شدیم %~% چون پری هردو در نقاب شدیم

130 سبدی بود در رسن بسته %~% رفت و آورد پیشم آهسته

131 بسته کرده رسن در آن پرگار %~% اژدهائی به گرد سله مار

132 گفت یک دم درین سبد بنشین %~% جلوه‌ای کن بر آسمان و زمین

133 تا بدانی که هرکه خاموشست %~% از چه معنی چنین سیه پوشست

134 آنچه پوشیده شد ز نیک و بدت %~% ننماید مگر که این سبدت

135 چون دمی دیدم از خلل خالی %~% در نشستم در آن سبد حالی

136 چون تنم در سبد نوا بگرفت %~% سبدم مرغ شد هوا بگرفت

137 به طلسمی که بود چنبر ساز %~% برکشیدم به چرخ چنبر باز

138 آن رسن کش به لیمیا سازی %~% من بیچاره در رسن بازی

139 شمع وارم رسن به گردن چست %~% رسنم سخت بود و گردن سست

140 چون اسیری ز بخت خود مهجور %~% رسن ms086 از گردنم نمی‌شد دور

141 من شدم بر خره به گردن خرد %~% خر بختم شد و رسن را برد

142 گرچه بود از رسن به تاب تنم %~% رشته جان نشد جز آن رسنم

143 بود میلی برآوریده به ماه %~% که ز بر دیدنش فتاد کلاه

144 چون رسید آن سبد به میل بلند %~% رسنم را گره رسید به بند

145 کار سازم شد و مرا بگذاشت %~% کرم افغان بسی و سود نداشت

146 زیر و بالا چو در جهان دیدم %~% خویشتن را بر آسمان دیدم

147 آسمان بر سرم فسون خوانده %~% من معلق چو آسمان مانده

148 زان سیاست که جان رسید به ناف %~% دیده در کار ماند زهره شکاف

149 سوی بالا دلم ندید دلیر %~% زهره آن کرا که بیند زیر

150 دیده بر هم نهادم از سر بیم %~% کرده خود را به عاجزی تسلیم

151 در پشیمانی از فسانه خویش %~% آرزومند خویش و خانه خویش

152 هیچ سودم نه زان پشیمانی %~% جز خدا ترسی و خدا خوانی

153 چون بر آمد بر این زمانی چند %~% بر سر آن کشیده میل بلند

154 مرغی آمد نشست چون کوهی %~% کامدم زو به دل در اندوهی

155 از بزرگی که بود سرتاپای %~% میل گفتی در اوفتاده ز جای

156 پر و بالی چو شاخهای درخت %~% پایها بر مثال پایه تخت

157 چون ستونی کشیده منقاری %~% بیستونی و در میان غاری

158 هردم آهنگ خارشی می‌کرد %~% خویشتن را گزارشی می‌کرد

159 هر پری را که گرد می‌انگیخت %~% نافه مشک بر زمین می‌ریخت

160 هر بن بال را که می‌خارید %~% صدفی ریخت پر ز مروارید

161 او شده بر سرین من در خواب %~% من در او مانده چون غریق در آن

162 گفتم ار پای مرغ را گیرم %~% زیر پای آورد چو نخجیرم

163 ور کنم صبر جای پر خطر است %~% کافتم زیر و محنتم زبر است

164 بی‌وفائی ز ناجوان مردی %~% کرد ms087 با من دمی بدین سردی

165 چه غرض بودش از شکنجه من %~% کاین چنین خرد کرد پنجه من

166 مگر اسباب من ز راهش برد %~% به هلاکم بدین سبب بسپرد

167 به که در پای مرغ پیچم دست %~% زین خطر گه بدین توانم رست

168 چونکه هنگام بانگ مرغ رسید %~% مرغ و هر وحشیی که بود رمید

169 دل آن مرغ نیز تاب گرفت %~% بال برهم زد و شتاب گرفت

170 دست بردم به اعتماد خدای %~% و آن قوی پای را گرفتم پای

171 مرغ پا گرد کرد و بال گشاد %~% خاکیی را بر اوج برد چو باد

172 ز اول صبح تا به نیمه روز %~% من سفر ساز و او مسافر سوز

173 چون به گرمی رسید تابش مهر %~% بر سر ما روانه گشت سپهر

174 مرغ با سایه هم نشستی کرد %~% اندک اندک نشاط پستی کرد

175 تا بدانجای کز چنان جائی %~% تا زمین بود نیزه بالائی

176 بر زمین سبزه‌ای به رنگ حریر %~% لخلخه کرده از گلاب و عبیر

177 من بر آن مرغ صد دعا کردم %~% پایش از دست خود رهاکردم

178 اوفتادم چو برق با دل گرم %~% بر گلی نازک و گیاهی نرم

179 ساعتی نیک ماندم افتاده %~% دل به اندیشه‌های بد داده

180 چون از آن ماندگی برآسودم %~% شکر کردم که بهترک بودم

181 باز کردم نظر به عادت خویش %~% دیدم آن جایگاه را پس و پیش

182 روضه‌ای دیدم آسمان زمیش %~% نارسیده غبار آدمیش

183 صدهزاران گل شکفته درو %~% سبزه بیدار و آب خفته درو

184 هر گلی گونه گونه از رنگی %~% بوی هر گلی رسیده فرسنگی

185 زلف سنبل به حلقه‌های کمند %~% کرده جعد قرنفلش را بند

186 لب گل را به گاز برده سمن %~% ارغوان را زبان بریده چمن

187 گرد کافور و خاک عنبر بود %~% ریگ زر سنگلاخ گوهر بود

188 چشمه‌هائی روان بسان گلاب %~% در میانش عقیق و در ms088 خوشاب

189 چشمه‌ای کاین حصار پیروزه %~% کرده زو آب و رنگ دریوزه

190 ماهیان در میان چشمه آب %~% چون درمهای سیم در سیماب

191 کوهی از گرد او زمرد رنگ %~% بیشه کوه سرو و شاخ و خدنگ

192 همه یاقوت سرخ بد سنگش %~% سرخ گشته خدنگش از رنگش

193 صندل و عود هر سوئی بر پای %~% باد ازو عود سوز و صندل سای

194 حور سر در سرشتش آورده %~% سر گزیت از بهشتش آورده

195 ارم آرام دل نهادش نام %~% خوانده مینوش چرخ مینو فام

196 من که دریافتم چنین جائی %~% شاد گشتم چو گنج پیمائی

197 از نکوئی در او عجب ماندم %~% بر وی الحمدللهی خواندم

198 گردبر گشتم از نشیب و فراز %~% دیدم آن روضه‌های دیده نواز

199 میوه‌های لذیذ می‌خوردم %~% شکر نعمت پدید می‌کردم

200 عاقبت رخت بستم از شادی %~% زیر سروی چو سرو آزادی

201 تا شب آنجایگه قرارم بود %~% نشدم گر هزار کارم بود

202 اندکی خوردم اندکی خفتم %~% در همه حال شکر می‌گفتم

203 چون شب آرایشی دگرگون ساخت %~% کحلی اندوخت قرمزی انداخت

204 بر سر کوه مهر تافته تافت %~% زهره صبح چون شکوفه شکافت

205 بادی آمد ز ره فشاند غبار %~% بادی آسوده‌تر ز باد بهار

206 ابری آمد چو ابر نیسانی %~% کرد بر سبزها در افشانی

207 راه چون رفته گشت و نم زده شد %~% همه راه از بتان چو بتکده شد

208 دیدم از دور صدهزاران حور %~% کز من آرام و صابری شد دور

209 یک جهان پر نگار نورانی %~% روح‌پرور چو راح ریحانی

210 هر نگاری بسان تازه بهار %~% همه در دستها گرفته نگار

211 لب لعلی چو لاله در بستان %~% لعلشان خونبهای خوزستان

212 دست و ساعد پر از علاقه زر %~% گردن و گوش پر ز لؤلؤ تر

213 شمعهائی به دست شاهانه %~% خالی از دود و گاز و پروانه

214 آمدند از کشی و رعنائی %~% با هزاران هزار ms089 زیبائی

215 بر سر آن بتان حور سرشت %~% فرش و تختی چو فرش و تخت بهشت

216 فرش انداختند و تخت زدند %~% راه صبرم زدند و سخت زدند

217 چون زمانی بر این گذشت نه دیر %~% گفتی آمد مه از سپهر به زیر

218 آفتابی پدید گشت از دور %~% کاسمان ناپدید گشت از نور

219 گرد بر گرد او چو حور و پری %~% صدهزاران ستاره سحری

220 سرو بود او کنیزکان چمنش %~% او گل سرخ و آن بتان سمنش

221 هر شکر پاره شمعی اندر دست %~% شکر و شمع خوش بود پیوست

222 پر سهی سرو گشت باغ همه %~% شب چراغان با چراغ همه

223 آمد آن بانوی همایون بخت %~% چون عروسان نشست بر سر تخت

224 عالم آسوده یکسر از چپ و راست %~% چون نشست او قیامتی برخاست

225 پس به یک لحظه چون نشست به جای %~% برقع از رخ گشود و موزه ز پای

226 شاهی آمد برون ز طارم خویش %~% لشگر روم و زنگش از پس و پیش

227 رومی و زنگیش چو صبح دو رنگ %~% رزمه روم داد و بزمه زنگ

228 تنگ چشمی ز تنگ چشمی دور %~% همه سروی ز خاک و او از نور

229 بود لختی چو گل سرافکنده %~% به جهان آتش در افکنده

230 چون زمانی گذشت سر برداشت %~% گفت با محرمی که دربر داشت

231 که ز نامحرمان خاک‌پرست %~% می‌نماید که شخصی اینجاهست

232 خیز و بر گرد گرد این پرگار %~% هرکه پیش آیدت به پیش من آر

233 آن پریزاده در زمان برخاست %~% چون پری می‌پرید از چپ و راست

234 چون مرا دید ماند از آن بشگفت %~% دستگیرانه دست من بگرفت

235 گفت برخیز تا رویم چو دود %~% بانوی بانوان چنین فرمود

236 من بدان گفته هیچ نفزودم %~% کارزومند آن سخن بودم

237 پر گرفتم چو زاغ با طاوس %~% آمدم تا به جلوه‌گاه عروس

238 پیش رفتم ز روی ms090 چالاکی %~% خاک بوسیدمش من خاکی

239 خواستم تا به پای بنشینم %~% در صف زیر جای بگزینم

240 گفت برخیز جای جای تو نیست %~% پایه بندگی سزای تو نیست

241 پیش چون من حریف مهمان دوست %~% جای مهمان ز مغز به که ز پوست

242 خاصه خوبی و آشنا نظری %~% دست پرورد رایض هنری

243 بر سریر آی و پیش من بنشین %~% سازگارست ماه با پروین

244 گفتم ای بانوی فریشته خوی %~% با چو من بنده این حدیث مگوی

245 تخت بلقیس جای دیوان نیست %~% مرد آن تخت جز سلیمان نیست

246 من که دیوی شدم بیابانی %~% چون کنم دعوی سلیمانی

247 گفت نارد بها بهانه مگیر %~% با فسون خوانده‌ای فسانه مگیر

248 همه جای آن تست و حکم تراست %~% لیک با من نشست باید و خاست

249 تا شوی آگه ز نهانی من %~% بهرهابی ز مهربانی من

250 گفتمش همسر تو سایه تست %~% تاج من خاک تخت پایه تست

251 گفت سوگندها به جان و سرم %~% که برآیی یکی زمان ببرم

252 میهمان منی تو ای سره مرد %~% میهمان را عزیز باید کرد

253 چون به جز بندگی ندیدم رای %~% ایستادم چو بندگان بر پای

254 خادمی دست من گرفت به ناز %~% بر سریرم نشاند و آمد باز

255 چون نشستم بر آن سریر بلند %~% ماه دیدم گرفتمش به کمند

256 با من آن مه به خوش زبانیها %~% کرد بسیار مهربانیها

257 پس بفرمود کاورند به پیش %~% خوان و خوردی ز شرح دادن بیش

258 خوان نهادند خازنان بهشت %~% خوردهائی همه عبیر سرشت

259 خوان ز پیروزه کاسه از یاقوت %~% دیده را زو نصیب و جان را قوت

260 هرچه اندیشه در گمان آورد %~% مطبخی رفت و در میان آورد

261 چون فراغت رسیدمان از خورد %~% از غذاهای گرم و شربت سرد

262 مطرب آمد روانه شد ساقی %~% شد طرب را بهانه در باقی

263 هر نسفته دری دری می‌سفت ms091 %~% هر ترانه ترانه‌ای می‌گفت

264 رقص میدان گشاد و دایره بست %~% پر در آمد به پای و پویه به دست

265 شمع را ساختند بر سر جای %~% و ایستادند همچو شمع به پای

266 چون ز پا کوفتن برآسودند %~% دستبردی به باده بنمودند

267 شد به دادن شتاب ساقی گرم %~% برگرفت از میان وقایه شرم

268 من به نیروی عشق و عذر شراب %~% کردم آنها که رطلیان خراب

269 وان شکر لب ز روی دمسازی %~% باز گفتی نکرد از آن بازی

270 چونکه دیدم به مهر خود رایش %~% اوفتادم چو زلف در پایش

271 بوسه بر پای یار خویش زدم %~% تا مکن بیش گفت بیش زدم

272 مرغ امید بر نشست به شاخ %~% گشت میدان گفتگوی فراخ

273 عشق می‌باختم ببوس و به می %~% به دلی و هزار جان با وی

274 گفتمش دلپسند کام تو چیست %~% نامداریت هست نام تو چیست

275 گفت من ترک نازنین اندام %~% نازنین ترکتاز دارم نام

276 گفتم از همدمی و هم کیشی %~% نامها را به هم بود خویشی

277 ترکتاز است نامت این عجبست %~% ترکتازی مرا همین لقبست

278 خیز تا ترک‌وار در تازیم %~% هندوان را در آتش اندازیم

279 قوت جان از می مغانه کنیم %~% نقل و می نوش عاشقانه کنیم

280 چون می تلخ و نقل شیرین هست %~% نقل برخوان نهیم و می بر دست

281 یافتم در کرشمه دستوری %~% کز میان دور گردد آن دوری

282 غمزه می‌گفت وقت بازی تست %~% هان که دولت به کار سازی تست

283 خنده می‌داد دل که وقت خوشست %~% بوسه بستان که یار ناز کشست

284 چونکه بر گنج بوسه بارم داد %~% من یکی خواستم هزارم داد

285 گرم گشتم چنانکه گردد مست %~% یار در دست و رفته کار از دست

286 خونم اندر جگر به جوش آمد %~% ماه را بانگ خون به گوش آمد

287 گفت امشب به بوسه قانع باش %~% بیش از ms092 این رنگ آسمان متراش

288 هرچه زین بگذرد روا نبود %~% دوست آن به که بی‌وفا نبود

289 تا بود در تو ساکنی بر جای %~% زلف کش گاز گیر و بوسه ربای

290 چون بدانجا رسی که نتوانی %~% کز طبیعت عنان بگردانی

291 زین کنیزان که هر یکی ماهیست %~% شب عشاق را سحرگاهیست

292 آنکه در چشم خوبتر یابی %~% وارزو را درو نظر یابی

293 حکم کن کز خودش کنم خالی %~% زیر حکم تو آورم حالی

294 تا به مولائیت کمر بندد %~% به شبستان خاص پیوندند

295 کندت دلبری و دلداری %~% هم عروسی و هم پرستاری

296 آتشت را ز جوش بنشاند %~% آبی از بهر جوی ما ماند

297 گر دگر شب عروس نوخواهی %~% دهمت بر مراد خود شاهی

298 هر شبت زین یکی گهر بخشم %~% گر دگر بایدت دگر بخشم

299 این سخن گفت و چون ازین پرداخت %~% مشفقی کرد و مهربانی ساخت

300 در کنیزان خود نهانی دید %~% آنکه در خورد مهربانی دید

301 پیش خواند و به من سپرد به ناز %~% گفت برخیز و هرچه خواهی ساز

302 ماه بخشیده دست من بگرفت %~% من در آن ماه روی مانده شگفت

303 کز شگرفی و دلبری و کشی %~% بود یاری سزای نازکشی

304 او همی‌رفت و من به دنبالش %~% بنده زلف و هندوی خالش

305 تا رسیدم به بارگاهی چست %~% در نشد تا مرا نبرد نخست

306 چون در آن قصر تنگ بار شدیم %~% چون بم و زیر سازگار شدیم

307 دیدم افکنده بر بساط بلند %~% خوابگاهی ز پرنیان و پرند

308 شمعهای بساط بزم افروز %~% همه یاقوت ساز و عنبر سوز

309 سر به بالین بستر آوردیم %~% هردو برها ببر در آوردیم

310 یافتم خرمنی چو گل دربید %~% نازک و نرم و گرم و سرخ و سپید

311 صدفی مهر بسته بر سر او %~% مهر بر داشتم ز گوهر او

312 بود تا گاه روز در بر من ms093 %~% پر ز کافور و مشک بستر من

313 گاه روز او چو بخت من برخاست %~% ساز گرمابه کرد یک یک راست

314 غسل گاهم به آبادانی کرد %~% کز گهر سرخ بود و از زر زرد

315 خویشتن را به آب گل شستم %~% در کلاه و کمر چو گل رستم

316 آمدم زان نشاطگاه برون %~% بود یک‌یک ستاره بر گردون

317 در خزیدم به گوشه‌ای خالی %~% فرض ایزد گزاردم حالی

318 آن عروسان و لعبتان سرای %~% همه رفتند و کس نماند به جای

319 من بر آن سبزه مانده چون گل زرد %~% بر لب مرغزار و چشمه سرد

320 سر نهادم خمار می در سر %~% بر گل خشک با گلاله تر

321 خفتم از وقت صبح تا گه شام %~% بخت بیدار و خواجه خفته به کام

322 آهوی شب چو گشت نافه گشای %~% صدفی شد سپهر غالیه‌سای

323 سر برآوردم از عماری خواب %~% بنشستم چو سبزه بر لب آب

324 آمد آن ابرو باد چون شب دوش %~% این درافشان و آن عبیرفروش

325 باد می‌رفت و ابر می‌افشاند %~% این سمن کاشت و آن بنفشه نشاند

326 چون شد آن مرغزار عنبر بوی %~% آب گل سر نهاد جوی به جوی

327 لعبتان آمدند عشرت ساز %~% آسمان بازگشت لعبت باز

328 تختی از تخته زر آوردند %~% تخت پوشی ز گوهر آوردند

329 چون شد انگیخته سریر بلند %~% بسته شد بر سرش بساط پرند

330 بزمی آراستند سلطانی %~% زیور بزم جمله نورانی

331 شور و آشوبی از جهان برخاست %~% آمدند آن جماعت از چپ و راست

332 در میان آن عروس یغمائی %~% برده از عاشقان شکیبائی

333 بر سر تخت شد قرار گرفت %~% تخت ازو رنگ نوبهار گرفت

334 باز فرمود تا مرا جستند %~% نامم از لوح غایبان شستند

335 رفتم و بر سریر خواندندم %~% هم به آیین خود نشاندندم

336 هم به ترتیب و ساز روز دگر %~% خوان نهادند و خوردها بر سر ms094

337 هر ابائی که در خورد به بساط %~% وآورد در خورنده رنگ نشاط

338 ساختند آنچنان که باید ساخت %~% چونکه هرکس از آن خورش پرداخت

339 می نهادند و چنگ ساخته شد %~% از زدن رودها نواخته شد

340 نوش ساقی و جام نوشگوار %~% گرم‌تر کرد عشق را بازار

341 در سر آمد نشاط سرمستی %~% عشق با باده کرد همدستی

342 ترک من رحمت آشکارا کرد %~% هندوی خویش را مدارا کرد

343 رغبت افزود در نواختنم %~% مهربان شد به کار ساختنم

344 کرد شکلی به غمزه با یاران %~% تا شدند از برش پرستاران

345 خلوتی آنچنان و یاری نغز %~% تابم از دل در اوفتاد به مغز

346 دست بردم چو زلف در کمرش %~% درکشیدم چو عاشقان به برش

347 گفت هان وقت بی‌قراری نیست %~% شب شب زینهار خواری نیست

348 گر قناعت کنی به شکر و قند %~% گاز می‌گیر و بوسه در می‌بند

349 به قناعت کسی که شاد بود %~% تا بود محتشم نهاد بود

350 وانکه با آرزو کند خویشی %~% اوفتد عاقبت به درویشی

351 گفتمش چاره کن ز بهر خدای %~% کابم از سر گذشت و خار از پای

352 هست زنجیر زلف چون قیرت %~% من ز دیوانگان زنجیرت

353 در به زنجیر کن ترا گفتم %~% تا چو زنجیریان نیاشفتم

354 شب به آخر رسید و صبح دمید %~% سخن ما به آخری نرسید

355 گر کشی جانم از تو نیست دریغ %~% اینک اینک سر آنک آنک تیغ

356 این همه سر کشیدن از پی چیست %~% گل نخندید تا هوا نگریست

357 جوی آبی و آب جویت من %~% خاکی و آب دست شویت من

358 تشنه‌ای را که او گلوده تست %~% آب در ده که آب در ده تست

359 ندهی آب من بقای تو باد %~% آب من نیز خاک پای تو باد

360 خاکیی را بگیر کابی برد %~% آب جوئی در آب جوئی مرد

361 قطره‌ای به تشنگی مگداز %~% تشنه‌ای ms095 را به قطره‌ای بنواز

362 رطبی در فتاده گیر به شیر %~% سوزنی رفته در میان حریر

363 گر جز اینست کار تا خیزم %~% خاک در چشم آرزو ریزم

364 مرغی انگاشتم نشست و پرید %~% نه خر افتاده شد نه خیک درید

365 پاسخم داد کامشبی خوش باش %~% نعل شبدیز گو در آتش باش

366 گر شبی زین خیال گردی دور %~% یابی از شمع جاودانی نور

367 چشمه‌ای را به قطره‌ای مفروش %~% کاین همه نیش دارد آن همه نوش

368 در یک آرزو به خود در بند %~% همه ساله به خرمی می‌خند

369 بوسه میگیر و زلف و می‌انداز %~% نرد رو با کنیزکان می‌باز

370 باغ داری به ترک باغ مگوی %~% مرغ با تست شیر مرغ مجوی

371 کام دل هست و کامرانی هست %~% در خیانت گری چه آری دست

372 امشبی با شکیب ساز و مکوش %~% دل بنه بر وظیفه شب دوش

373 من ازین پایه چون به زیر آیم %~% هم به دست آیم ارچه دیر آیم

374 ماهی از حوضه ار بشست آری %~% ماه را دیرتر به دست آری

375 چون گران دیدمش در آن بازی %~% کردم آهستگی و دمسازی

376 دل نهادم به بوسه چو شکر %~% روزه بستم به روزهای دگر

377 از سر عشوه باده می‌خوردم %~% بر سر تابه صبر می‌کردم

378 باز تب کرده را در آمد تاب %~% رغبتم تازه شد به بوس و شراب

379 چون دگرباره ترک دلکش من %~% در جگر دید جوش آتش من

380 کرد از آن لعبتان یکی را ساز %~% کاید و آتشم نشاند باز

381 یاری الحق چنانکه دل خواهد %~% دل همه چیز معتدل خواهد

382 خوشدل آن شد که باشدش یاری %~% گر بود کاچکی چنان باری

383 رفتم آن شب چنانکه عادت بود %~% وان شب کام دل زیادت بود

384 تا گه روز قند می‌خوردم %~% با پری دست بند می‌کردم

385 روز چون جامه کرد گازر شوی %~% رنگرزوار شب ms096 شکست سبوی

386 آن همه رنگهای دیده فریب %~% دور گشت از بساط زینت و زیب

387 در تمنا که چون شب آید باز %~% می‌خورم با بتان چین و طراز

388 زلف ترکی برآورم به کمر %~% دلنوازی درافکنم به جگر

389 گه خورم با شکر لبی جامی %~% گه بر آرم ز گلرخی کامی

390 چون شب آمد غرض مهیا بود %~% مسندم بر تراز ثریا بود

391 چندگاه این چنین برود و به می %~% هر شبم عیش بود پی در پی

392 اول شب نظاره‌گاهم نور %~% وآخر شب هم آشیانم حور

393 روز بودم به باغ و شب به بهشت %~% خاک مشگین و خانه زرین خشت

394 بودم اقلیم خوشدلی را شاه %~% روز با آفتاب و شب با ماه

395 هیچ کامی نه کان نبود مرا %~% بخت بود کان نمود مرا

396 چون در آن نعمتم نبود سپاس %~% حق نعمت زیاده شد ز قیاس

397 ورق از حرف خرمی شستم %~% کز زیادت زیادتی جستم

398 چون بسی شب رسید وعده ماه %~% شب جهان بر ستاره کرد سیاه

399 عنبرین طره سرای سپهر %~% طره ماه درکشید به مهر

400 ابرو بادی که آمدی زان پیش %~% تازه کردند تازه‌روئی خویش

401 شورشی باز در جهان افتاد %~% بانگ زیور بر آسمان افتاد

402 وآن کنیزان به رسم پیشینه %~% سیب در دست و نار در سینه

403 آمدند آن سریر بنهادند %~% حلقه بستند و حلق بگشادند

404 آمد آن ماه آفتاب نشان %~% در بر افکنده زلف مشک‌فشان

405 شمعها پیش و پس به عادت خویش %~% پس رها کن که شمع باشد پیش

406 با هزاران هزار زینت و ناز %~% بر سر بزمگاه خود شد باز

407 مطربان پرده را نوا بستند %~% پرده‌داران به کار بنشستند

408 ساقیان صرف ارغوانی رنگ %~% راست کردند بر ترنم چنگ

409 شاه شکر لبان چنان فرمود %~% کاورید آن حریف ما را زود

410 باز خوبان به ناز بردندم %~% به خداوند خود ms097 سپردندم

411 چون مرا دید مهربان برخاست %~% کرد بر دست راست جایم راست

412 خدمتش کردم و نشستم شاد %~% آرزوی گذشته آمد یاد

413 خوان نهادند باز بر ترتیب %~% بیش از اندازه خوردهای غریب

414 چون ز خوانریزه خورده شد روزی %~% می در آمد به مجلس افروزی

415 از کف ساقیان دریا کف %~% درفشان گشت کامهای صدف

416 من دگرباره گشته واله و مست %~% زلف او چون رسن گرفته به دست

417 باز دیوانم از رسن رستند %~% من دیوانه را رسن بستند

418 عنکبوتی شدم ز طنازی %~% وان شب آموختم رسن‌بازی

419 شیفتم چون خری که جو بیند %~% یا چو صرعی که ماه نو بیند

420 لرز لرزان چو دزد گنج‌پرست %~% در کمرگاه او کشیدم دست

421 دست بر سیم ساده میسودم %~% سخت می‌گشت و سست می‌بودم

422 چون چنان دید ماه زیبا چهر %~% دست بر دست من نهاد به مهر

423 بوسه زد دستم آن ستیزه‌حور %~% تا ز گنجینه دست کردم دور

424 گفت بر گنج بسته دست میاز %~% کز غرض کوتهست دست دراز

425 مهر برداشتن ز کان نتوان %~% کان به مهر است چون توان نتوان

426 صبر کن کان تست خرما بن %~% تا به خرما رسی شتاب مکن

427 باده می‌خور که خود کباب رسد %~% ماه می بین که آفتاب رسد

428 گفتم ای آفتاب گلشن من %~% چشمه نور و چشم روشن من

429 صبح رویت دمیده چون گل باغ %~% چون نمیرم برابرت چو چراغ

430 می‌نمائی به تشنه آب شکر %~% گوئی آنگه که لب بدوز و مخور

431 چون درآمد رخت به جلوه‌گری %~% عقل دیوانه شد که دید پری

432 نعلک گوش را چو کردی ساز %~% نعل در آتشم فکندی باز

433 با شبیخون ماه چون کوشم %~% آفتابی به ذره چون پوشم

434 دست چون دارمت که در دستی %~% اندهی نیستم چو تو هستی

435 از زمینی تو من هم از زمیم %~% گر تو هستی پری ms098 من آدمیم

436 لب به دندان گزیدنم تا چند %~% وآب دندان مزیدنم تا چند

437 چاره‌ای کن که غم رسیده کسم %~% تا یک امشب به کام دل برسم

438 بس که جانم به لب رسیده ز درد %~% بوسه گرم ده مده دم سرد

439 بختم از یاری تو کار کند %~% یاری بخت بختیار کند

440 گوئی انده مخور که یار توام %~% کار خود کن که من به کار توام

441 کار ازین صعب‌تر که بار افتاد %~% وارهان وارهان که کار افتاد

442 گرچه آهو سرینی ای دلبند %~% خواب خرگوش دادنم تا چند

443 ترسم این پیر گرگ روبه‌باز %~% گرگی و روبهی کند آغاز

444 شیر گیرانه سوی من تازد %~% چون پلنگی به زیرم اندازد

445 آرزوهاست با تو بگذارم %~% کارزوی خود از تو بردارم

446 گر در آرزوم در بندی %~% میرم امشب در آرزومندی

447 ناز میکش که ناز مهمانان %~% تاجداران کشند و سلطانان

448 چون شکیبم نماند دیگربار %~% گفت چونین کنم تو دست بدار

449 ناز تو گر به جان بود بکشم %~% گر تو از خلخی من از حبشم

450 چه محل پیش چون تو مهمانی %~% پیشکش کردن را این چنین خوانی

451 لیکن این آرزو که می‌گوئی %~% دیریابی و زود می‌جوئی

452 گر براید بهشتی از خاری %~% آید از چون منی چنین کاری

453 وگر از بید بوی عود آید %~% از من اینکار در وجود آید

454 بستان هرچه از منت کامست %~% جز یکی آرزو که آن خامست

455 رخ ترا لب ترا و سینه ترا %~% جز دری آن دگر خزینه ترا

456 گر چنین کرده‌ای شبت بیش است %~% این چنین شب هزار در پیش است

457 چون شدی گرم دل ز باده خام %~% ساقیی بخشمت چو ماه تمام

458 تا ازو کام خویش برداری %~% دامن من ز دست بگذاری

459 چون فریب زبان او دیدم %~% گوش کردم ولیک نشیندم

460 چند کوشیدم از سکونت و شرم %~% آهنم ms099 تیز بود و آتش گرم

461 بختم از دور گفت کای نادان %~% (لیس قریه ورا عبادان)

462 من خام از زیادت اندیشی %~% به کمی اوفتادم از بیشی

463 گفتم ای سخت کرده کار مرا %~% برده یکبارگی قرار مرا

464 صدهزار آدمی در این غم مرد %~% که سوی گنج راه داند برد

465 من که پایم فروشداست به گنج %~% دست چون دارم ارچه بینم رنج

466 نیست ممکن که تا دمی دارم %~% سر زلف ز دست بگذارم

467 یا بر این تخت شمع من بفروز %~% یا چو تختم به چارمیخ بدوز

468 یا بر این نطع رقص کن برخیز %~% یا دگر نطع خواه و خونم ریز

469 دل و جانی و هوش و بینائی %~% از تو چون باشدم شکیبائی

470 غرضی کز تو دلستان یابم %~% رایگانست اگربه جان یابم

471 کیست کو گنج رایگان نخرد %~% وارزوئی چنین به جان نخرد

472 شمع‌وار امشبی برافروزم %~% کز غمت چون چراغ می‌سوزم

473 سوز تو زنده دادم چو چراغ %~% زنده با سوز و مرده هست به داغ

474 آفتاب ار بگردد از سر سوز %~% تنگ روزی شود ز تنگی روز

475 این نه کامست کز تو می‌جویم %~% خوابی از بهر خویش می‌گویم

476 مغز من خفته شد درین چه شکیست %~% خفته و مرده بلکه هردو یکیست

477 گرنه چشمم رخ ترا دیدی %~% این چنین خوابها کجا دیدی

478 گر بر آنی که خون من ریزی %~% تیز شو هان که خون کند تیزی

479 وانگه از جوش خون و آتش مغز %~% حمله بردم بران شکوفه نغز

480 در گنجینه را گرفتم زود %~% تا کنم لعل را عقیق آمود

481 زارزوئی چنانکه بود نداشت %~% لابها کرد و هیچ سود نداشت

482 در صبوری بدان نواله نوش %~% مهل می‌خواست من نکردم گوش

483 خورد سوگند کین خزینه تراست %~% امشب امید و کام دل فرداست

484 امشبی بر امید گنج بساز %~% شب فردا خزینه می‌پرداز

485 صبر کردن ms100 شبی محالی نیست %~% آخر امشب شبیست سالی نیست

486 او همی‌گفت و من چو دشنه تیز %~% در کمر کرده دست کور آویز

487 خواهشی کو ز بهر خود می‌کرد %~% خارشم را یکی به صد می‌کرد

488 تا بدانجا رسید کز چستی %~% دادم آن بند بسته را سستی

489 چونکه دید او ستیزه کاری من %~% ناشکیبی و بی‌قراری من

490 گفت یک لحظه دیده را در بند %~% تا گشایم در خزینه قند

491 چون گشادم بر آنچه داری رای %~% در برم گیر و دیده را بگشای

492 من به شیرینی بهانه او %~% دیده بر بستم از خزانه او

493 چون یکی لحظه مهلتش دادم %~% گفت بگشای دیده بگشادم

494 کردم آهنگ بر امید شکار %~% تا درآرم عروس را به کنار

495 چونکه سوی عروس خود دیدم %~% خویشتن را در آن سبد دیدم

496 هیچکس گرد من نه از زن و مرد %~% مونسم آه گرم و بادی سرد

497 مانده چون سایه‌ای ز تابش نور %~% ترکتازی ز ترکتازی دور

498 من درین وسوسه که زیر ستون %~% جنبشی زان سبد گشاد سکون

499 آمد آن یار و زان رواق بلند %~% سبدم را رسن گشاد ز بند

500 لخت چون از بهانه سیر آمد %~% سبدم زان ستون به زیر آمد

501 آنکه از من کناره کرد و گریخت %~% در کنارم گرفت و عذر انگیخت

502 گفت اگر گفتمی ترا صد سال %~% باورت نامدی حقیقت حال

503 رفتی و دیدی آنچه بود نهفت %~% این چنین قصه با که شاید گفت

504 من درین جوش گرم جوشیدم %~% وز تظلم سیاه پوشیدم

505 گفتمش کای چو من ستمدیده %~% رای تو پیش من پسندیده

506 من ستمدیده را به خاموشی %~% ناگزیر است ازین سیه‌پوشی

507 رو پرند سیاه نزد من آر %~% رفت و آورد پیش من شب تار

508 در سر افکندم آن پرند سیاه %~% هم در آن شب بسیچ کردم راه

509 سوی شهر خود آمدم دلتنگ ms101 %~% بر خود افکنده از سیاهی رنگ

510 من که شاه سیاه پوشانم %~% چون سیه ابر ازان خروشانم

511 کز چنان پخته آرزوی به کام %~% دور گشتم به آرزوئی خام

512 چون خداوند من ز راز نهفت %~% این حکایت به پیش من برگفت

513 من که بودم درم خریده او %~% برگزیدم همان گزیده او

514 با سکندر ز بهر آب حیات %~% رفتم اندر سیاهی ظلمات

515 در سیاهی شکوه دارد ماه %~% چتر سلطان از آن کنند سیاه

516 هیچ رنگی به از سیاهی نیست %~% داس ماهی چو پشت ماهی نیست

517 از جوانی بود سیه موئی %~% وز سیاهی بود جوان روئی

518 به سیاهی بصر جهان بیند %~% چرگنی بر سیاه ننشیند

519 گر نه سیفور شب سیاه شدی %~% کی سزاوار مهد ماه شدی

520 هفت رنگست زیر هفتو رنگ %~% نیست بالاتر از سیاهی رنگ

521 چون که بانوی هند با بهرام %~% باز پرداخت این فسانه تمام

522 شه بر آن گفته آفرینها گفت %~% در کنارش گرفت و شاد بخفت

1 چو گریبان کوه و دامن دشت %~% از ترازوی صبح پر زر گشت

2 روز یکشنبه آن چراغ جهان %~% زیر زر شد چو آفتاب نهان

3 جام زر بر گرفت چون جمشید %~% تاج زر برنهاد چون خورشید

4 بست چون زرد گل به رعنائی %~% کهربا بر نگین صفرائی

5 زر فشانان به زرد گنبد شد %~% تا یکی خوشدلیش در صد شد

6 خرمی را در او نهاد بنا %~% به نشاط می و نوای غنا

7 چون شب آمد نه شب که حجله ناز %~% پرده عاشقان خلوت ساز

8 شه بدان شمع شکر افشان گفت %~% تا کند لعل بر طبرزد جفت

9 خواست تا سازد از غنا سازی %~% در چنان گنبدی خوش آوازی

10 چون ز فرمان شه گزیر نبود %~% عذر یا ناز دل پذیر نبود

11 گفت رومی عروس چینی ناز %~% کی خداوند روم و چین و طراز

12 تو شدی زنده‌دار ms102 جان ملوک %~% عز نصره خدایگان ملوک

13 هرکه جز بندگیت رای کند %~% سر خود را سبیل پای کند

14 چون دعا را گزارشی سره کرد %~% دم خود را بخور مجمره کرد

15 گفت شهری ز شهرهای عراق %~% داشت شاهی ز شهریاران طاق

16 آفتابی به عالم افروزی %~% خوب چون نوبهار نوروزی

17 از هنر هرچه در شمار آید %~% وان هنرمند را به کار آید

18 داشت با آن همه هنرمندی %~% دل نهاد از جهان به خرسندی

19 خوانده بود از حساب طالع خویش %~% تا نه بیند بلا و درد سری

20 همچنان مدتی به تنهائی %~% ساخت با یک تنی و یکتائی

21 چاره آن شد که چار و ناچارش %~% مهربانی بود سزاوارش

22 چندگونه کنیز خوب خرید %~% خدمت کس سزای خویش ندید

23 هریکی تا به هفته کم و بیش %~% پای بیرون نهادی از حد خویش

24 سر برافراختی به خاتونی %~% خواستی گنجهای قارونی

25 بود در خانه کوژپشتی پیر %~% زنی از ابلهان ابله گیر

26 هر کنیزی که شه خریدی زود %~% پیره‌زن در گزاف دیدی سود

27 خواندی آن نو خریده را از ناز %~% بانوی روم و نازنین طراز

28 چون کنیز آن غرور دیدی پیش %~% باز ماندی ز رسم خدمت خویش

29 ای بسا بوالفضول کز یاران %~% آورد کبر در پرستاران

30 منجنیقی بود به زیور و زیب %~% خانه ویران کن عیال فریب

31 شاه چندان که جهد بیش نمود %~% یک کنیزک به جای خویش نبود

32 هرکه را جامه‌ای ز مهر بدوخت %~% چونکه بد مهر دید باز فروخت

33 شاه بس کز کنیزکان شد دور %~% به کنیزک فروش شد مشهور

34 از برون هر کسی حسابی ساخت %~% کس درون حساب را نشناخت

35 شه ز بس جستجوی تافته شد %~% بی‌مرادی که باز یافته شد

36 نه ز بی‌طالعی به زن بشتافت %~% نه کنیزی چنانکه باید یافت

37 دست از آلوده دامنان می‌شست %~% پاک دامن جمیله‌ای می‌شست

38 ms103 تا یکی روز مرد برده فروش %~% برده خر شاه را رساند به گوش

39 کامد است از بهار خانه چین %~% خواجه‌ای با هزار حورالعین

40 دست ناکرده چندگونه کنیز %~% خلخی دارد و ختائی نیز

41 هریکی از چهره عالم افروزی %~% مهر سازی و مهربان سوزی

42 در میانه کنیزکی چو پری %~% برده نور از ستاره سحری

43 سفته گوشی چو در ناسفته %~% در فروشش بها به جان گفته

44 لب چو مرجان ولیک لؤلؤبند %~% تلخ پاسخ ولیک شیرین خند

45 چون شکر ریز خنده بگشاید %~% خاک تا سالها شکر خاید

46 گرچه خوانش نواله شکرست %~% خلق را زو نواله جگرست

47 من که این شغل را پذیره شدم %~% زان رخ و زلف و خال خیره شدم

48 گر تو نیز آن جمال و دلبندی %~% بنگری فارغم که بپسندی

49 شاه فرمود کاورد نخاس %~% بردگان را به شاه برده‌شناس

50 رفت و آورد و شاه در همه دید %~% با فروشنده کرد گفت و شنید

51 گرچه هریک به چهره ماهی بود %~% آنکه نخاس گفت شاهی بود

52 زانچه گوینده داده بود خبر %~% خوبتر بود در پسند نظر

53 با فروشنده گفت شاه بگوی %~% کاین کنیزک چگونه دارد خوی

54 گر بدو رغبتی کند رایم %~% هرچه خواهی بها بیفزایم

55 خواجه چین گشاده کرد زبان %~% گفت کین نوشبخش نوش لبان

56 جز یکی خوی زشت و آن نه نکوست %~% کارزو خواه را ندارد دوست

57 هرچه باید ز دلبری و جمال %~% همه دارد چنانکه بینی حال

58 هرکه از من خرد به صد نازش %~% بامدادان به من دهد بازش

59 کاورد وقت آرزو خواهی %~% آرزو خواه را به جان کاهی

60 وانکه با او مکاس بیش کند %~% زود قصد هلاک خویش کند

61 بد پسند آمدست خوی کنیز %~% تو شنیدم که بد پسندی نیز

62 او چنین و تو آنچنان بگذار %~% سازگاری کجا بود در کار

63 از من او را خریده ms104 گیر به ناز %~% داده گیرم چو دیگرانش باز

64 به که از بیع او بداری دست %~% بینی آن دیگران که لایق هست

65 هرکه طبعت بدو شود خشنود %~% بی‌بها در حرم فرستش زود

66 شاه در هرکه دید ازان پریان %~% نامدش رغبتی چو مشتریان

67 جز پریچهره آن کنیز نخست %~% در دلش هیچ نقش مهر نرست

68 ماند حیران در آنکه چون سازد %~% نرد با خام دست چون بازد

69 نه دلش می‌شد از کنیزک سیر %~% نه ز عیبش همی‌خرید دلیر

70 عاقبت عشق سر گرائی کرد %~% خاک در چشم کدخدائی کرد

71 سیم در پای سیم ساق کشید %~% گنبد سیم را به سیم خرید

72 در یک آرزو به خود در بست %~% کشت ماری وز اژدهائی رست

73 وان پری رو به زیر پرده شاه %~% خدمت اهل پرده داشت نگاه

74 بود چون غنچه مهربان در پوست %~% آشکارا ستیز و پنهان دوست

75 جز در خفت و خیز کان دربست %~% هیچ خدمت رها نکرد از دست

76 خانه‌داری و اعتماد سرای %~% یک‌یک آورد مشفقانه به جای

77 گرچه شاهش چو سرو بالا داد %~% او چو سایه به زیر پای افتاد

78 آمد آن پیره‌زن به دم دادن %~% خامه خام را به خم دادن

79 بانگ بر زد بر آن عجوزه خام %~% کز کنیزیش نگذراند نام

80 شاه از آن احتراز کو می‌ساخت %~% غور دیگر کنیزکان بشناخت

81 پیرزن را ز خانه بیرون کرد %~% به افسونگر نگر چه فسون کرد

82 تا چنان شد به چشم شاه عزیز %~% که شد از دوستی غلام کنیز

83 گرچه زان ترک دید عیاری %~% همچنان کرد خویشتن‌داری

84 تا شبی فرصت آنچنان افتاد %~% کاتشی در دو مهربان افتاد

85 پای شه در کنار آن دلبند %~% در خزیده میان خز و پرند

86 قلعه آن در آب کرده حصار %~% وآتش منجنیق این بر کار

87 شاه چون گرم گشت از آتش تیز %~% گفت با آن ms105 گل گلاب انگیز

88 کاری رطب دانه رسیده من %~% دیده جان و جان دیده من

89 سرو با قامتت گیاه فشی %~% طشت مه با تو آفتابه کشی

90 از تو یک نکته می‌کنم درخواست %~% کانچه پرسم مرا بگوئی راست

91 گر بود پاسخ تو راست عیار %~% راست گردد مرا چو قد تو کار

92 وانگه از بهر این دل‌انگیزی %~% کرد بر تازه گل شکرریزی

93 گفت وقتی چو زهره در تسدیس %~% با سلیمان نشسته بد بلقیس

94 بودشان از جهان یکی فرزند %~% دست و پایش گشاده از پیوند

95 گفت بلقیس کای رسول خدای %~% من و تو تندرست سر تا پای

96 چیست فرزند ما چنین رنجور %~% دست و پائی ز تندرستی دور

97 درد او را دوا شناختنیست %~% چون‌شناسی علاج ساختنیست

98 جبرئیلت چو آورد پیغام %~% این حکایت بدو بگوی تمام

99 تا چو از حضرت تو گردد باز %~% لوح محفوظ را بجوید راز

100 چاره‌ای کو علاج را شاید %~% به تو آن چاره ساز بنماید

101 مگر این طفل رستگار شود %~% به سلامت امیدوار شود

102 شد سلیمان بدان سخن خوشنود %~% روزکی چند منتظر می‌بود

103 چونکه جبریل گشت هم نفسش %~% باز گفت آنچه بود در هوسش

104 رفت و آورد جبرئیل درود %~% از که از کردگار چرخ کبود

105 گفت کاین را دوا دو چیز آمد %~% وان دو اندر جهان عزیز آمد

106 آنکه چون پیش تو نشیند جفت %~% هردو را راستی بباید گفت

107 آنچنان دان کزان حکایت راست %~% رنج این طفل بر تواند خاست

108 خواند بلقیس را سلیمان زود %~% گفته جبرئیل باز نمود

109 گشت بلقیس ازین سخن شادان %~% کز خلف خانه می‌شد آبادان

110 گفت برگوی تا چه خواهی راست %~% تا بگویم چنانکه عهد خداست

111 باز پرسیدش آن چراغ وجود %~% کی جمال تو دیده را مقصود

112 هرگز اندر جهان ز روی هوس %~% جز به من رغبت تو بود به کس

113 ms106 گفت بلقیس چشم بد ز تو دور %~% زانکه روشنتری ز چشمه نور

114 جز جوانی و خوبیت کاین هست %~% بر همه پایگه تو داری دست

115 خوی خوش روی خوش نوازش خوش %~% بزم تو روضه و تو رضوان فش

116 ملک تو جمله آشکار و نهان %~% مهر پیغمبریت حرز جهان

117 با همه خوبی و جوانی تو %~% پادشاهی و کامرانی تو

118 چون ببینم یکی جوان منظور %~% از تمنای بد نباشم دور

119 طفل بی‌دست چون شنید این راز %~% دستها سوی او کشید دراز

120 گفت ماما درست شد دستم %~% چون گل از دست دیگران رستم

121 چون پری دید در پری‌زاده %~% دید دستی به راستی داده

122 گفت کای پیشوای دیو و پری %~% چون هنر خوب و چون خرد هنری

123 بر سر طفل نکته‌ای بگشای %~% تا ز من دست و از تو یابد پای

124 یک سخن پرسم ارنداری رنج %~% کز جهان با چنین خزینه و گنج

125 هیچ بر طبع ره زند هوست %~% که تمنا بود به مال کست

126 گفت پیغمبر خدای پرست %~% کانچه کس را نبود ما را هست

127 ملک و مال خزینه شاهی %~% همه دارم ز ماه تا ماهی

128 با چنین نعمتی فراخ و تمام %~% هرکه آید به نزد من به سلام

129 سوی دستش کنم نهفته نگاه %~% تا چه آرد مرا به تحفه زراه

130 طفل کاین قصه گفته آمد راست %~% پای بگشاد و از زمین برخاست

131 گفت بابا روانه شد پایم %~% کرد رای تو عالم آرایم

132 راست گفتن چو در حریم خدای %~% آفت از دست برد و رنج از پای

133 به که ما نیز راستی سازیم %~% تیر بر صید راست اندازیم

134 بازگو ای ز مهربانان فرد %~% کز چه معنی شدست مهر تو سرد

135 من گرفتم که می‌خورم جگری %~% در تو از دور می‌کنم نظری

136 تو بدین خوبی و پری‌چهری %~% خو چرا کرده‌ای به بد ms107 مهری

137 سرو نازنده پیش چشمه آب %~% به هنر از راسنتی ندید جواب

138 گفت در نسل ناستوده ما %~% هست یک خصلت آزموده ما

139 کز زنان هر که دل به مرد سپرد %~% چون زه زادن رسید زاد و بمرد

140 مرد چون هر زنی که از ما زاد %~% دل چگونه به مرگ شاید داد

141 در سر کام جان نشاید کرد %~% زهر در انگبین نشاید خورد

142 بر من این جان از آن عزیزترست %~% که سپارم بدانچه زو خطرست

143 من که جان دوستم نه جانان دوست %~% با تو از عیبه برگشادم پوست

144 چون ز خوان اوفتاد سرپوشم %~% خواه بگذار و خواه بفروشم

145 لیک من چون ضمیر ننهفتم %~% با تو احوال خویشتن گفتم

146 چشم دارم که شهریار جهان %~% نکند نیز حال خویش نهان

147 کز کنیزان آفتاب جمال %~% زود سیری چرا کند همه سال

148 ندهد دل به هیچ دلخواهی %~% نبرد با کسی به سر ماهی

149 هرکه را چون چراغ بنوازد %~% باز چون شمع سر بیندازد

150 بر کشد بر فلک به نعمت و ناز %~% بفکند در زمین به خواری باز

151 شاه گفت از برای آنکه کسی %~% با من از مهر بر نزد نفسی

152 همه در بند کار خود بودند %~% نیک پیش آمدند و بد بودند

153 دل چو با راحت آشنا کردند %~% رنج خدمت گری رها کردند

154 هر کسی را به قدر خود قدمیست %~% نان میده نه قوت هر شکمیست

155 شکمی باید آهنین چون سنگ %~% کاسیاش از خورش نیاید تنگ

156 زن چو مرد گشاده رو بیند %~% هم بدو هم به خود فرو بیند

157 بر زن ایمن مباش زن کاهست %~% بردش باد هر کجا راهست

158 زن چو زر دید چون ترازوی زر %~% به جوی با جوی در آرد سر

159 نار کز نار دانه گردد پر %~% پخته لعل و نپخته باشد در

160 زن چو انگور و طفل ms108 بی گنهست %~% خام سرسبز و پخته روسیهست

161 مادگان در کده کدو نامند %~% خامشان پخته پخته‌شان خامند

162 عصمت زن جمال شوی بود %~% شب چو مه یافت ماهروی بود

163 از پرستندگان من در کس %~% جز خود آراستن ندیدم و بس

164 در تو دیدم به شرط خدمت خویش %~% که زمان تا زمان نمودی بیش

165 لاجرم گرچه از تو بی کامم %~% بی تو یک چشم زد نیارامم

166 شاه از این چند نکته‌های شگفت %~% کرد بر کار و هیچ در نگرفت

167 شوخ چشم از سر بهانه نرفت %~% تیر بر چشمه نشانه نرفت

168 همچنان زیر بار دلتنگی %~% می‌برید آن گریوه سنگی

169 کرد با تشنگی برابر آب %~% او صبوری و روزگار شتاب

170 پیرزن کان بت همایونش %~% کرده بود از سرای بیرونش

171 آگهی یافت از صبوری شاه %~% که بدان آرزو نیابد راه

172 عاجزش کرده نو رسیده زنی %~% از تنی اوفتاده تهمتنی

173 گفت وقتست اگر به چاره‌گری %~% رقص دیوان برآورم به پری

174 رخنه در مهد آفتاب کنم %~% قلعه ماه را خراب کنم

175 تا دگر زخم هیچ تیر زنی %~% نرسد بر کمان پیرزنی

176 با شه افسونگرانه خلوت خواست %~% رفت و کرد آن فسون که باید راست

177 در مکافات آن جهان افروز %~% خواند بر شه فسون پیرآموز

178 گفت اگر بایدت که کره خام %~% زیر زین تو زود گردد رام

179 کره رام کرده را دو سه‌بار %~% پیش او زین کن و به رفق بحار

180 رایضانی که کره رام کنند %~% توسنان را چنین لگام کنند

181 شاه را این فریب چست آمد %~% خشت این قالبش درست آمد

182 شوخ و رعنا خرید نوش لبی %~% مهره بازی کنی و بوالعجبی

183 برده پرور ریاضتش داده %~% او خود از اصل نرم سم زاده

184 باشه از چابکی و دمسازی %~% صد معلق زدی به هر بازی

185 شاه با او تکلفی در ساخت %~% به تکلف گرفته‌ای ms109 می‌باخت

186 وقت بازی در آن فکندی شست %~% وقت حاجت بدین کشیدی دست

187 ناز با آن نمود و با این خفت %~% جگر آنجا و گوهر اینجا سفت

188 رغبت آمد زرشک آن خفتن %~% در ناسفته را به در سفتن

189 گرچه از راه رشک داده شاه %~% گرد غیرت نشست بر رخ ماه

190 از ره و رسم بندگی نگذشت %~% یک سر موی از آنچه بود نگشت

191 در گمان آمدش که این چه فنست %~% اصل طوفان تنور پیرزنست

192 ساکنی پیشه کرد و صبر نمود %~% صبر در عاشقی ندارد سود

193 تا شبی خلوت آن همایون چهر %~% فرصتی یافت با شه از سر مهر

194 گفت کایخسرو فرشته نهاد %~% داور مملکت به دین و به داد

195 چون شدی راستگوی و راست‌نظر %~% بامن از راه راستی مگذر

196 گرچه هر روز کان گشاید کام %~% اولش صبح باشد آخر شام

197 تو که روز ترا زوال مباد %~% شب تو جز شب وصال مباد

198 صبح‌وارم چو دادی اول نوش %~% از چه گشتی چو شام سرکه فروش

199 گیرم از من نخورده گشتی سیر %~% به چه انداختیم در دم شیر

200 داشتی تا ز غصه جان نبرم %~% اژدهائی برابر نظرم

201 کشتنم را چه در خورد ماری %~% گر کشی هم به تیغ خود باری

202 به چنین ره که رهنمون بودت %~% وین چنین بازیی که فرمودت

203 خبرم ده که بی‌خبر شده‌ام %~% تا نپرم که تیز پر شده‌ام

204 به خدا و به جان تو سوگند %~% که ازین قفل اگر گشائی بند

205 قفل گنج گهر بیندازم %~% با به افتاد شاه در سازم

206 شاه از آنجا که بود دربندش %~% چون که دید اعتماد سوگندش

207 حال از آن ماه مهربان ننهفت %~% گفتنی و نگفتنی همه گفت

208 کارزوی تو بر فروخت مرا %~% آتشی درفکند و سوخت مرا

209 سخت شد دردم از شکیبائی %~% وز تنم دور شد توانائی

210 تا ms110 همان پیرزن دوا بشناخت %~% پیرزن وارم از دوا بنواخت

211 به دروغم مزوری فرمود %~% داشت ناخورده آن مزور سود

212 آتش انگیختن به گرمی تو %~% سختیی بد برای نرمی تو

213 نشود آب جز به آتش گرم %~% جز به آتش نگردد آهن نرم

214 گر نه ز آنجا که با تو رای منست %~% درد تو بهترین دوای منست

215 آتش از تو بود در دل من %~% پیرزن در میانه دودافکن

216 چون شدی شمع‌وار با من راست %~% دود دودافکن از میان برخاست

217 کافتاب من از حمل شد شاد %~% کی ز بردالعجوزم آید یاد

218 چند ازین داستان طبع نواز %~% گفت و آن نازنین شنید به ناز

219 چون چنان دید ترک توسن خوی %~% راه دادش به سرو سوسن بوی

220 بلبلی بر سریر غنچه نشست %~% غنچه بشکفت و گشت بلبل مست

221 طوطیی دید پر شکر خوانی %~% بی‌مگس کرد شکر افشانی

222 ماهیی را در آبگیر افکند %~% رطبی در میان شیر افکند

223 بود شیرین و چربیی عجبش %~% کرد شیرین حوالت رطبش

224 شه چو آن نقش راپرند گشاد %~% قفل زرین ز درج قند گشاد

225 دید گنجینه‌ای به زر درخورد %~% کردش از زیب‌های زرین زرد

226 زردیست آنکه شادمانی ازوست %~% ذوق حلوای زعفرانی ازوست

227 آن چه بینی که زعفران زردست %~% خنده بین زانکه زعفران خوردست

228 نور شمع از نقاب زردی تافت %~% گاو موسی بها به زردی یافت

229 زر که زردست مایه طربست %~% طین اصفر عزیز ازین سببست

230 شه چو این داستان شنید تمام %~% در کنارش گرفت و خفت به کام

1 چونکه روز دوشنبه آمد شاه %~% چتر سرسبز برکشید به ماه

2 شد برافروخته چو سبز چراغ %~% سبز در سبز چون فرشته باغ

3 رخت را سوی سبز گنبد برد %~% دل به شادی و خرمی بسپرد

4 چون برین سبزه زمردوار %~% باغ انجم فشاند برگ بهار

5 زان خردمند سرو سبز آرنگ %~% خواست تا ms111 از شکر گشاید تنگ

6 پری آنگه که برده بود نماز %~% بر سلیمان گشاد پرده راز

7 گفت کایجان ما به جان تو شاد %~% همه جانها فدای جان تو باد

8 خانه دولتست خرگاهت %~% تاج و تخت آستان درگاهت

9 تاج را سربلندی از سر تست %~% بخت را پایگاهی از در تست

10 گوهرت عقد مملکت را تاج %~% همه عالم به درگهت محتاج

11 چون دعا گفت بر سریر بلند %~% برگشاد از عقیق چشمه قند

12 گفت شخصی عزیز بود به روم %~% خوب و خوشدل چو انگبین در موم

13 هرچه باید در آدمی ز هنر %~% داشت آن جمله نیکوی بر سر

14 با چنان خوبی و خردمندی %~% بود میلش به پاک پیوندی

15 مردمان در نظر نشاندندش %~% بشر پرهیزگار خواندندش

16 می‌خرامید روزی از سر ناز %~% در رهی خالی از نشیب و فراز

17 بر رهش عشق ترکتازی کرد %~% فتنه با عقل دست‌یازی کرد

18 پیکری دید در لفافه خام %~% چون در ابر سیاه ماه تمام

19 فارغ از بشر می‌گذشت به راه %~% باد ناگه ربود برقع ماه

20 فتنه را باد رهنمون آمد %~% ماه از ابر سیه برون آمد

21 بشر کان دید سست شد پایش %~% تیر یک زخمه دوخت برجایش

22 صورتی دید کز کرشمه مست %~% آنچنان صدهزار توبه شکست

23 خرمنی گل ولی به قامت سرو %~% شسته روئی ولی به خون تذرو

24 خواب غمزش به سحر کاری خویش %~% بسته خواب هزار عاشق بیش

25 لب چو برگ گلی که تر باشد %~% برگ آن گل پر از شکر باشد

26 چشم چون نرگسی که خفته بود %~% فتنه در خواب او نهفته بود

27 عکس رویش به زیر زلف به تاب %~% چون حواصل به زیر پر عقاب

28 خالی از زلف عنبر افشان‌تر %~% چشمی از خال نامسلمان‌تر

29 با چنان زلف و خال دیده فریب %~% هیچ دل را نبود جای شکیب

30 آمد از بشر بی‌خود آوازی ms112 %~% چون ز طفلی که بر گرد گازی

31 ماه تنها خرام از آن آواز %~% بند برقع بهم کشید فراز

32 پی تعجیل برگرفت به پیش %~% کرده خونی چنان به گردن خویش

33 بشر چون باز کرد دیده ز خواب %~% خانه بر رفته دید و خانه خراب

34 گفت اگر بر پیش روم نه رواست %~% ور شکیبا شوم شکیب کجاست

35 چاره کام هم شکیبائیست %~% هرچه زین درگذشت رسوائیست

36 شهوتی گر مرا ز راه ببرد %~% مردم آخر ز غم نخواهم کرد

37 ترک شهوت نشان دین باشد %~% شرط پرهیزگاری این باشد

38 به که محمل برون برم زین کوی %~% سوی بین‌المقدس آرم روی

39 تا خدائی که خیر و شر داند %~% بر من این کار سهل گرداند

40 رفت از آنجا و برگ راه بساخت %~% به زیارتگه مقدس تاخت

41 در خداوند خود گریخت ز بیم %~% کرد خود را به حکم او تسلیم

42 تا چنان داردش ز دیو نگاه %~% که بدو فتنه را نباشد راه

43 چون بسی سجده زد بران سر خاک %~% بازگشت از حریم خانه پاک

44 بود همسفره‌ای دران راهش %~% نیک خواهی به طبع بدخواهش

45 نکته‌گیری به کار نکته شگفت %~% بر حدیثی هزار نکته گرفت

46 بشر با او چو نیک و بد گفتی %~% او بهر نکته‌ای برآشفتی

47 کاین چنین باید آن چنان شاید %~% کس زبان بر گزاف نگشاید

48 بشر گوینده را ز خاموشی %~% داده بد داروی فراموشی

49 گفت نام تو چیست تا دانم %~% پس ازینت به نام خود خوانم

50 پاسخش داد و گفت نام رهی %~% بشر شد تا تو خود چه نام نهی

51 گفت بشری تو ننگ آدمیان %~% من ملیخا امام عالمیان

52 هرچه در آسمان و در زمیست %~% وآنچه در عقل و رای آدمیست

53 همه دانم به عقل خویش تمام %~% واگهی دارم از حلال و حرام

54 یک تنم بهتر از دوازده تن %~% یک فنی بوده در ms113 دوازده فن

55 کوه و دریا و دشت و بیشه و رود %~% هرچه هستند زیر چرخ کبود

56 اصل هریک شناختم به درست %~% کین وجود از چه یافت و آن ز چه رست

57 از فلک نیز و آنچه هست در او %~% آگهم نارسیده دست بر او

58 در هر اطراف کاوفتد خطری %~% دانم آنرا به تیزتر نظری

59 گر رسد پادشاهیی به زوال %~% پیش از آن دانمش به پنجه سال

60 ور درآید به دانه کم بیشی %~% من به سالی خبر دهم پیشی

61 نبض و قاروره را چنان دانم %~% کافت تب ز تن بگردانم

62 چون به افسون در آتش آرم نعل %~% کهربا را کنم به گوهر لعل

63 سنگ از اکسیر من گهر گردد %~% خاک در دست من به زر گردد

64 باد سحری چو بردمم ز دهن %~% مار پیسه کنم ز پیسه رسن

65 کان هر گنج کافرید خدای %~% منم آن گنج را طلسم گشای

66 هرچه پرسند از آسمان و زمین %~% هم از آن آگهی دهم هم ازین

67 نیست در هیچ دانش آبادی %~% فحل و داناتر از من استادی

68 چون ازین برشمرد لافی چند %~% خیره شد بشر از آن گزافی چند

69 ابری از کوه بردمید سیاه %~% چون ملیخا در ابر کرد نگاه

70 گفت کابری سیه چراست چو قیر %~% وابر دیگر سپید رنگ چو شیر

71 بشر گفتا که حکم یزدانی %~% این چنین پر کند تو خود دانی

72 گفت ازین بگذر این بهانه بود %~% تیر باید که بر نشانه بود

73 ابر تیره دخان محترقست %~% بر چنین نکته عقل متفقست

74 وابر کو شیرگون و در فامست %~% در مزاجش رطوبتی خامست

75 جست بادی ز بادهای نهفت %~% باز بنگر که بوالفضول چه گفت

76 گفت برگو که بادجنبان چیست %~% خیره چون گاو و خر نباید زیست

77 گفت بشر اینهم از قضای خداست %~% هیچ بی حکم او نگردد راست

78 گفت ms114 در دست حکمت آر عنان %~% چند گوئی حدیث پیر زنان

79 اصل باد از هوا بود به یقین %~% که بجنباندش به خار زمین

80 دید کوهی بلند و گفت این کوه %~% از دگرها چرا بود به شکوه

81 گفت بشر ایزدیست این پیوند %~% که یکی پست و دیگریست بلند

82 گفت بازم ز حجت افکندی %~% نقش تا چند بر قلم بندی

83 ابر چون سیل هولناک آرد %~% کوه را سیل در مغاک آرد

84 وانکه تیغش بر اوج دارد میل %~% دورتر باشد از گذرگه سیل

85 بشر بانگی بر او زد از سر هوش %~% گفت با حکم کردگار مکوش

86 من نه کز سر کار بی‌خبرم %~% در همه علمی از تو بیشترم

87 لیک علت به خود نشاید گفت %~% ره بپندار خود نباید رفت

88 ما که در پرده ره نمی‌دانیم %~% نقش بیرون پرده می‌خوانیم

89 پی غلط راندن اجتهادی نیست %~% بر غلط خواندن اعتمادی نیست

90 ترسم این پرده چون براندازند %~% با غلط خواندگان غلط بازند

91 به که با این درخت عالی شاخ %~% نشود دست هرکسی گستاخ

92 این عزیمت که بشر بر وی خواند %~% هم دران دیو بوالفضولی ماند

93 روزکی چند می‌شدند بهم %~% وانفضولی نکرد یک مو کم

94 در بیابان گرم و بی‌آبی %~% مغزشان تافته ز بی‌خوابی

95 می‌دویدند با نفیر و خروش %~% تا رسیدند از آن زمین به جوش

96 به درختی سطبر و عالی شاخ %~% سبز و پاکیزه و بلند و فراخ

97 سبزه در زیر او چو سبز حریر %~% دیده از دیدنش نشاط پذیر

98 آکنیده خمی سفال درو %~% آبی‌الحق خوش و زلال درو

99 چون که دید آن فضول آب زلال %~% همچو ریحان تر میان سفال

100 گفت با بشر کای خجسته رفیق %~% باز پرسم بگو که از چه طریق

101 این سفالین خم گشاده دهان %~% تا به لب هست زیر خاک نهان

102 وآب این خم بگو که تا به ms115 کجاست %~% کوه پایه نه گرد او صحراست

103 گفت بشر از برای مزد کسی %~% کرده باشد که کرده‌اند بسی

104 تا نگردد به صدمه‌ای به دو نیم %~% در زمین آکنیده‌اند ز بیم

105 گفت تا پاسخ تو زین نمطست %~% هرچه گوئی و گفته‌ای غلطست

106 آری آری کسی ز بهر کسی %~% کشد آبی به دوش هر نفسی

107 خاصه در وادیی که از تف و تاب %~% صد در صد درو نیابی آب

108 این وطنگاه دامیارانست %~% جای صیاد و صید کارانست

109 آب این خم که در نشاخته‌اند %~% از پی دام صید ساخته‌اند

110 تا چو غرم و گوزن و آهو و گور %~% در بیابان خورند طعمه شور

111 تشنه گردند و قصد آب کنند %~% سوی این آبخور شتاب کنند

112 مرد صیاد راه بسته بود %~% با کمان در کمین نشسته بود

113 بزند صید را به خوردن آب %~% کند از صید زخم خورده کباب

114 بندها را چنین گشای گره %~% تا نیوشنده بر تو گوید زه

115 بشر گفت ای نهفته گوی جهان %~% هرکسی را عقیده‌ایست نهان

116 من و تو زآنچه در نهان داریم %~% به همه کس ظن آنچنان داریم

117 بد میندیش گفتمت پیشی %~% عاقبت بد کند بداندیشی

118 چون بران آب سفره بگشادند %~% نان بخوردند و آب در دادند

119 آبی‌الحق به تشنگان در خورد %~% روشن و خوشگوار و صافی و سرد

120 بانگ بر بشر زد ملیخا تیز %~% که از آنسو ترک‌نشین برخیز

121 تا در این آب خوشگوار شوم %~% شویم اندام و بی‌غبار شوم

122 از عرقهای شور تن فرسای %~% چرک بر من نشسته سر تا پای

123 چرک تن را ز تن فرو شویم %~% پاک و پاکیزه سوی ره پویم

124 وانگه این خم به سنگ پاره کنم %~% صید را از گزند چاره کنم

125 بشر گفت ای سلیم دل برخیز %~% در چنین خم مباش رنگ‌آمیز

126 آب او خورده با دل‌انگیزی %~% چرک ms116 تن را چرا در او ریزی

127 هرکه آبی خورد که بنوازد %~% در وی آب دهن نیندازد

128 سرکه نتوان بر آینه سودن %~% صافیی را به درد آلودن

129 تا دگر تشنه چون به تاب رسد %~% زآب نوشین او به آب رسد

130 مرد بد رأی گفت او نشنید %~% گوهر زشت خویش کرد پدید

131 جامه بر کند و جمله بر هم بست %~% خویشتن گرد کرد و در خم جست

132 چون درون شد نه خم که چاهی بود %~% تا بن چه دراز راهی بود

133 با اجل زیرکی به کار نشد %~% جان بسی کند و رستگار نشد

134 ز آب خوردن تنش به تاب افتاد %~% عاقبت غرقه شد در آب افتاد

135 بشر از آنسو نشسته دل زده تاب %~% از پی آب کرده دیده پرآب

136 گفت باز این حرام زاده خام %~% کرد بر من سلام خویش حرام

137 ترسم این چرگن نمونه خصال %~% آرد آلودگی به آب زلال

138 آب را چرک او کند به درنگ %~% وانگهی در سفال دارد سنگ

139 این بداندیشی از بدان آید %~% نه ز پاکان و بخردان آید

140 هیچکس را چنین رفیق مباد %~% این چنین سفله جز غریق مباد

141 چون درین گفتگوی زد نفسی %~% مرد نامد برین گذشت بسی

142 سوی خم شد به جستجوی رفیق %~% واگهی نه که خواجه گشت غریق

143 غرقه‌ای دید جان او شده گم %~% سر چون خم نهاده بر سر خم

144 طرفه در ماند کاین چه شاید بود %~% چوبی از شاخ آن درخت ربود

145 هم به بالای نیزه‌ای کم و بیش %~% ساده کردش به چنگ و ناخن خویش

146 چون مساحت گران دریائی %~% زد در آن خم به آب پیمائی

147 خم رها کن که دید چاهی ژرف %~% سر به آجر بر آوریده شگرف

148 نیمه خم نهاده بر سر او %~% تا دده کم شود شناور او

149 برکشید آن غریق را به شتاب ms117 %~% در چه خاک بردش از چه آب

150 چون در انباشتش به خاک و به سنگ %~% بر سرینش نشست با دل تنگ

151 گفت کان گربزی ورایت کو %~% وان درفش گره گشایت کو

152 وانهمه دعویت به چاره‌گری %~% با دد و دیو و آدمی و پری

153 وانکه گفتی ز هفت چرخ بلند %~% غیب را سر در آورم به کمند

154 کو شد آن دعوی دوازده فن %~% وانهمه مردی ای نه مرد و نه زن

155 وان نمودن که بنگرم پیشی %~% کارها را به چابک اندیشی

156 چاهی آنگاه سر گشاده به پیش %~% چون ندیدی به دور بینی خویش

157 وانکه ما را بر آنچنان آبی %~% فصلها گفته شد ز هر بابی

158 فصل ما گر به هم شماری داشت %~% آن نگفتیم کاصل کاری داشت

159 هرچه در آب آن خم افکندیم %~% آتش اندر خم خود آگندیم

160 نقش آن کارگه دگرگون بود %~% از حساب من و تو بیرون بود

161 تا فلک رشته را گره دادست %~% بر سر رشته کس نیفتادست

162 گرچه هرچه اندر آن نمط گفتیم %~% هردو ز اندیشه غلط گفتیم

163 تو بدان غرقه‌ای و من رستم %~% که تو شاکر نه‌ای و من هستم

164 تو که دام بهایمش خواندی %~% چون بهایم به دام درماندی

165 من به نیکی بدو گمان بردم %~% نیک من نیک بود و جان بردم

166 این سخن گفت و از زمین برخاست %~% رخت او باز جست از چپ و راست

167 رفت و برداشت یک به یک سلبش %~% دق مصری عمامه قصبش

168 چونکه مهر از نورد بازگشاد %~% کیسه‌ای زان میان به زیر افتاد

169 زر مصری درو هزار درست %~% زان کهن سکه‌ها که بود نخست

170 مهر بنهاد و مهر ازو برداشت %~% همچنان سر به مهر خود بگذاشت

171 گفت شرط آن بود که جامه او %~% با زر و زینت و عمامه او

172 جمله در بندم و نگهدارم %~% به ms118 کسی کاهل اوست بسپارم

173 باز پرسم سرای او به کجاست %~% برسانم به آنکه اهل سراست

174 چون زمن نامد استعانت او %~% نکنم غدر در امانت او

175 گر من آن‌ها کنم که او کردست %~% هم از آنها خورم که او خوردست

176 همچنان آن نورد را در بست %~% چونکه در بسته شد گرفت به دست

177 رهروی در گرفت و راه نوشت %~% سوی شهر آمد از کرانه دشت

178 چون درآسود یک دو روز به شهر %~% داد ز خواب و خورد خود را بهر

179 آن عمامه به هر کسی بنمود %~% که خداوند این که شاید بود

180 زاد مردی عمامه را بشناخت %~% گفت لختی رهت بباید تاخت

181 در فلان کوی چندمین خانه %~% هست کاخی بلند و شاهانه

182 در بزن کان در آستانه اوست %~% بی‌گمان شو که خانه خانه اوست

183 بشر با جامه و عمامه و زر %~% سوی آن خانه شد که یافت خبر

184 در زد آمد شکر لبی دلبند %~% باز کرد آن در رواق بلند

185 گفت کاری و حاجتی بنمای %~% تا بر آرم چنانکه باشد رای

186 بشر گفتا بضاعتی دارم %~% بانوی خانه کو که بسپارم

187 گر درون آمدن به خانه رواست %~% تا درآیم سخن بگویم راست

188 که ملیخای آسمان فرهنگ %~% از زمانه چو ریو دید و چه رنگ

189 زن درون بردش از برون سرای %~% بر کنار بساط کردش جای

190 خویشتن روی کرد زیر نقاب %~% گفت برگو سخن که هست صواب

191 بشر هر قصه‌ای که بود تمام %~% گفت با ماهروی سیم اندام

192 آن به هم صحبتی رسیدن او %~% در هنرها سخن شنیدن او

193 وان برآشفتش چو بد مستان %~% دعوی انگیختن به هر دستان

194 وان به هر چیز بدگمان بودن %~% خوبیی را به زشتی آلودن

195 وان چه از بهر دیگران کندن %~% خویشتن را دران چه افکندن

196 وان شدن چون محیط موج زنش %~% عاقبت ماندن ms119 آب در دهنش

197 چون فرو گفت هرچه دید همه %~% وآنچه زان بی‌وفا شنید همه

198 گفت کاو غرقه شد بقای تو باد %~% جای او خاک خانه جای تو باد

199 جیفه‌ای کاب شسته بودش پاک %~% در سپردم به گنج خانه خاک

200 رخت او هرچه بود در بستم %~% واینک اینک گرفته در دستم

201 جامه و زر نهاد حالی پیش %~% کرد روشن درست کاری خویش

202 زن زنی بود کاردان و شگرف %~% آن ورق باز خواند حرف به حرف

203 ساعتی زان سخن پریشان گشت %~% آبی از چشم ریخت و زآب گذشت

204 پاسخش داد کای همیون رای %~% نیک مردی ز بندگان خدای

205 آفرین بر حلال زادگیت %~% بر لطیفی و رو گشادگیت

206 که کند هرگز این جوانمردی %~% که تو در حق بی کسان کردی

207 نیک مردی نه آن بود که کسی %~% ببرد انگبینی از مگسی

208 نیک‌مرد آن رود که در کارش %~% رخنه نارد فریب دینارش

209 شد ملیخا و تن به خاک سپرد %~% جان به جائی که لایق آمد برد

210 آنچه گفتی ز بد پسندان بود %~% راست گفتی هزار چندان بود

211 بود کارش همه ستمگاری %~% بی‌وفائی و مردم آزاری

212 کرد بسیار جور بر زن و مرد %~% بر چنانی چنین بود درخورد

213 به عقیدت جهود کینه سرشت %~% مار نیرنگ و اژدهای کنشت

214 سالها شد که من برنجم ازو %~% جز بدی هیچ بر نسنجم ازو

215 من به بالین نرم او خفته %~% او به من بر دروغها گفته

216 من ز بادش سپر فکنده چو میغ %~% او کشیده چو برق بر من تیغ

217 چون خدا دفع کردش از سر من %~% رفت غوغای محنت از در من

218 گر بد ار نیک بود روی نهفت %~% از پس مرده بد نشاید گفت

219 پای او از میانه بیرون شد %~% حال پیوند ما دگرگون شد

220 تو از آنجا که مرد کار منی %~% به ms120 زناشوئی اختیار منی

221 مایه و ملک هست و ستر و جمال %~% به ازین کی رسد به جفت حلال

222 به نکاحی که آن خدا فرمود %~% کار ما را فراهم آور زود

223 من به جفتی ترا پسندیدم %~% که جوانمردی ترا دیدم

224 تو به من گر ارادتی داری %~% تا کنم دعوی پرستاری

225 قصه شد گفته حسب حال اینست %~% مال دارم بسی جمال اینست

226 وانگهی برقع از قمر برداشت %~% مهر خشک از عقیق‌تر برداشت

227 بشر چون خوبی و جمالش دید %~% فتنه چشم و سحر خالش دید

228 آن پری‌چهره بود کاول روز %~% دیده بودش چنان جهان افروز

229 نعره‌ای زد چنانکه رفت از هوش %~% حلقه در گوش یار حلقه به گوش

230 چون چنان دید نوش لب بشتافت %~% بوی خوش کرد و جان او دریافت

231 هوش رفته چو هوش یافته شد %~% سرش از تاب شرم تافته شد

232 گفت اگر شیفتم ز عشق پری %~% تا به دیوانگی گمان نبری

233 گر بود دیو دیده افتاده %~% من پری دیدم ای پری‌زاده

234 وین که بینی نه مهر امروزست %~% دیر باشد که در من این سوزست

235 که فلان روز در فلان ره تنگ %~% برقعت را ربود باد از چنگ

236 من ترا دیدم و ز دست شدم %~% می وصلت نخورده مست شدم

237 سوختم در غم نهانی تو %~% رفت جانم ز مهربانی تو

238 گرچه یک دم نرفتی از یادم %~% با کسی راز خویش نگشادم

239 چونکه صبرم در اوفتاد ز پای %~% رفتم و در گریختم به خدای

240 تا خدایم به فضل و رحمت خویش %~% آورید آنچه شرط باشد پیش

241 چون نکردم طمع چو بوالهوسان %~% در حریم جمال و مال کسان

242 دولتی کو جمال و مالم داد %~% نز حرام اینک از حلالم داد

243 زن چو از رغبت وی آگه شد %~% رغبتش زآنچه بد یکی ده شد

244 بشر کان حور پیکرش بنواخت %~% رفت ms121 بیرون و کار خویش بساخت

245 گشت با او به شرط کاوین جفت %~% نعمتی یافت شکر نعمت گفت

246 با پریچهره کام دل می‌راند %~% بر خود افسون چشم بد می‌خواند

247 از جهودی رهاند شاهی را %~% دور کرد از کسوف ماهی را

248 از پرندش غیار زردی شست %~% برگ سوسن ز شنبلیدش رست

249 چون ندید از بهشتیان دورش %~% جامه سبز دوخت چون حورش

250 سبزپوشی به از علامت زرد %~% سبزی آمد به سرو بن در خورد

251 رنگ سبزی صلاح کشته بود %~% سبزی آرایش فرشته بود

252 جان به سبزی گراید از همه چیز %~% چشم روشن به سبزه گردد نیز

253 رستنی را به سبزی آهنگست %~% همه سر سبزیی بدین رنگست

254 قصه چون گفت ماه بزم آرای %~% شه در آغوش خویش کردش جای

1 روزی از روزهای دیماهی %~% چون شب تیر مه به کوتاهی

2 از دگر روز هفته آن به بود %~% ناف هفته مگر سه‌شنبه بود

3 روز بهرام و رنگ بهرامی %~% شاه با هردو کرده هم نامی

4 سرخ در سرخ زیوری بر ساخت %~% صبحگه سوی سرخ گنبد تاخت

5 بانوی سرخ روی سقلابی %~% آن به رنگ آتشی به لطف آبی

6 به پرستاریش میان در بست %~% خوش بود ماه آفتاب‌پرست

7 شب چو منجوق برکشید بلند %~% طاق خورشید را درید پرند

8 شاه از آن سرخ سیب شهدآمیز %~% خواست افسانه‌ای نشاط‌انگیز

9 نازنین سر نتافت از رایش %~% در فشاند از عقیق در پایش

10 کای فلک آستان درگه تو %~% قرص خورشید ماه خرگه تو

11 برتر از هر دری که بتوان سفت %~% بهتر از هر سخن که بتوان گفت

12 کس به گردت رسید نتواند %~% کور باد آنکه دید نتواند

13 چون دعائی چنین به پایان برد %~% لعل کان را به کان لعل سپرد

14 گفت کز جمله ولایت روس %~% بود شهری به نیکوی چو عروس

15 پادشاهی درو عمارت ساز %~% دختری داشت پروریده به ms122 ناز

16 دلفریبی به غمزه جادو بند %~% گلرخی قامتش چو سرو بلند

17 رخ به خوبی ز ماه دلکش‌تر %~% لب به شیرینی از شکر خوشتر

18 زهره‌ای دل ز مشتری برده %~% شکر و شمع پیش او مرده

19 تنگ شکر ز تنگی شکرش %~% تنگدل‌تر ز حلقه کمرش

20 مشک با زلف او جگرخواری %~% گل ز ریحان باغ او خاری

21 قدی افراخته چو سرو به باغ %~% روئی افروخته چو شمع و چراغ

22 تازه روئیش تازه‌تر ز بهار %~% خوب رنگیش خوبتر ز نگار

23 خواب نرگس خمار دیده او %~% ناز نسرین درم خریده او

24 آب گل خاک ره پرستانش %~% گل کمر بند زیر دستانش

25 به جز از خوبی و شکر خندی %~% داشت پیرایه هنرمندی

26 دانش آموخته ز هر نسقی %~% در نبشته ز هر فنی ورقی

27 خوانده نیرنگ نامهای جهان %~% جادوئیها و چیزهای نهان

28 درکشیده نقاب زلف بروی %~% سرکشیده ز بارنامه شوی

29 آنکه در دور خویش طاق بود %~% سوی جفتش کی اتفاق بود

30 چون شد آوازه در جهان مشهور %~% کامداست از بهشت رضوان حور

31 ماه و خورشید بچه‌ای زادست %~% زهره شیر عطاردش دادست

32 رغبت هرکسی بدو شد گرم %~% آمد از هر سوئی شفاعت نرم

33 این به زور آن به زر همی‌کوشید %~% و او زر خود به زور می‌پوشید

34 پدر از جستجوی ناموران %~% کان صنم را رضا ندید در آن

35 گشت عاجز که چاره چون سازد %~% نرد با صد حریف چون بازد

36 دختر خوبروی خلوت ساز %~% دست خواهندگان چو دید دراز

37 جست کوهی در آن دیار بلند %~% دور چون دور آسمان ز گزند

38 داد کردن بر او حصاری چست %~% گفتی از مغز کوه کوهی رست

39 پوزش انگیخت وز پدر درخواست %~% تا کند برگ راه رفتن راست

40 پدر مهربان از آن دوری %~% گرچه رنجید داد دستوری

41 تا چو شهدش ز خانه گردد دور %~% در نیاید ms123 ز بام و در زنبور

42 نیز چون در حصار باشد گنج %~% پاسبان را ز دزد ناید رنج

43 وان عروس حصاری از سر ناز %~% کرد کار حصار خویش بساز

44 چون بدان محکمی حصاری بست %~% رفت و چون گنج در حصار نشست

45 گنج او چون در استواری شد %~% نام او بانوی حصاری شد

46 دزد گنج از حصار او عاجز %~% کاهنین قلعه بد چو رویین دز

47 او در آن دز چو بانوی سقلاب %~% هیچ دز بانو آن ندیده به خواب

48 راه بربسته راه داران را %~% دوخته کام کامگاران را

49 در همه کاری آن هنر پیشه %~% چاره‌گر بود و چابک اندیشه

50 انجم چرخ را مزاج شناس %~% طبعها را بهم گرفته قیاس

51 بر طبایع تمام یافته دست %~% راز روحانی آوریده به شست

52 که ز هر خشک و تر چه شاید کرد %~% چون شود آب گرم و آتش سرد

53 مردمان را چه می‌کند مردم %~% وانجمن را چه می‌دهد انجم

54 هرچه فرهنگ را به کار آید %~% وآدیمزاد را بیاراید

55 همه آورده بود زیر نورد %~% آن بصورت زن و به معنی مرد

56 چون شکیبنده شد در آن‌باره %~% دل ز مردم برید یکباره

57 کرد در راه آن حصار بلند %~% از سر زیرکی طلسمی چند

58 پیکر هر طلسم از آهن و سنگ %~% هر یکی دهره‌ای گرفته به چنگ

59 هرکه رفتی بدان گذرگه بیم %~% گشتی از زخم تیغها به دو نیم

60 جز یکی کو رقیب آن دز بود %~% هرکه آن راه رفت عاجز بود

61 و آن رقیبی که بود محرم کار %~% ره نرفتی مگر به گام شمار

62 گر یکی پی‌غلط شدی ز صدش %~% اوفتادی سرش ز کالبدش

63 از طلسمی بدو رسیدی تیغ %~% ماه عمرش نهان شدی در میغ

64 در آن‌باره کاسمانی بود %~% چون در آسمان نهانی بود

65 گر دویدی مهندسی یک ماه %~% بر درش چون فلک نبردی ms124 راه

66 آن پری پیکر حصارنشین %~% بود نقاش کارخانه چین

67 چون قلم را به نقش پیوستی %~% آب را چون صدف گره بستی

68 از سواد قلم چو طره حور %~% سایه را نقش برزدی بر نور

69 چون در آن برج شهربندی یافت %~% برج از آن ماه بهره‌مندی یافت

70 خامه برداشت پای تا سر خویش %~% بر پرندی نگاشت پیکر خویش

71 بر سر صورت پرند سرشت %~% به خطی هرچه خوب‌تر بنوشت

72 کز جهان هر کرا هوای منست %~% با چنین قلعه‌ای که جای منست

73 گو چو پروانه در نظاره نور %~% پای در نه سخن مگوی از دور

74 بر چنین قلعه مرد باید بار %~% نیست نامرد را درین دز کار

75 هرکرا این نگار می‌باید %~% نه یکی جان هزار می‌باید

76 همتش سوی راه باید داشت %~% چار شرطش نگاه باید داشت

77 شرط اول درین زناشوئی %~% نیکنامی شدست و نیکوئی

78 دومین شرط آن که از سر رای %~% گردد این راه را طلسم گشای

79 سومین شرس آنکه از پیوند %~% چون گشاید طلسمها را بند

80 در ین در نشان دهد که کدام %~% تا ز در جفت من شود نه ز بام

81 چارمین شرط اگر به جای آرد %~% ره سوی شهر زیرپای آرد

82 تا من آیم به بارگاه پدر %~% پرسم از وی حدیثهای هنر

83 گر جوابم دهد چنانکه سزاست %~% خواهم او را چنانکه شرط وفاست

84 شوی من باشد آن گرامی مرد %~% کانچه گفتم تمام داند کرد

85 وانکه زین شرط بگذرد تن او %~% خون بی‌شرط او به گردن او

86 هرکه این شرط را نکو دارد %~% کیمیای سعادت او دارد

87 وانکه پی بر سخن نداند برد %~% گر بزرگست زود گردد خرد

88 چون ز ترتیب این ورق پرداخت %~% پیش آنکس که اهل بود انداخت

89 گفت برخیز و این ورق بردار %~% وین طبق پوش ازین طبق بردار

90 بر در شهر شو به ms125 جای بلند %~% این ورق را به تاج در دربند

91 تا ز شهری و لشگری هرکس %~% کافتدش بر چو من عروس هوس

92 به چنین شرط راه برگیرد %~% یا شود میر قلعه یا میرد

93 شد پرستنده وان ورق برداشت %~% پیچ بر پیچ راه را بگذاشت

94 بر در شهر بست پیکر ماه %~% تا درو عاشقان کنند نگاه

95 هرکه را رغبت اوفتد خیزد %~% خون خود را به دست خود ریزد

96 چون به هر تخت گیر و تاجوری %~% زین حکایت رسیده شد خبری

97 بر تمنای آن حدیث گزاف %~% سر نهادند مرم از اطراف

98 هرکس از گرمی جوانی خویش %~% داد بر باد زندگانی خویش

99 هرکه در راه او نهادی گام %~% گشتی از زخم تیغ دشمن کام

100 هیچ کوشنده‌ای به چاره و رای %~% نشد آن قلعه را طلسم گشای

101 وانکه لختی نمود چاره‌گری %~% هم فسونش ز چاره شد سپری

102 گرچه بگشاد از آن طلسمی چند %~% بر دگرها نگشت نیرومند

103 از سر بی‌خودی و بیرائی %~% در سر کار شد به رسوائی

104 بی‌مرادی کزو میسر شد %~% چند برنای خوب در سر شد

105 کس از آن ره خلاص دیده نبود %~% همه ره جز سر بریده نبود

106 هر سری کز سران بریدندی %~% به در شهر برکشیدندی

107 تا ز بس سر که شد بریده به قهر %~% کله بر کله بسته شد در شهر

108 گرد گیتی چو بنگری همه جای %~% نبود جز به سور شهر آرای

109 وان پریرخ که شد ستیزه حور %~% شهری آراسته به سر نه به سور

110 نارسیده به سایه در او %~% ای بسا سر که رفت در سر او

111 از بزرگان پادشا زاده %~% بود زیبا جوانی آزاده

112 زیرک و زورمند و خوب و دلیر %~% صید شمشیر او چه گور و چه شیر

113 روزی از شهر شد به سوی شکار %~% تا شکفته شود چو تازه بهار

114 دید ms126 یک نوش نامه بر در شهر %~% گرد او صد هزار شیشه زهر

115 پیکری بسته بر سواد پرند %~% پیکری دلفریب و دیده پسند

116 صورتی کز جمال و زیبائی %~% برد ازو در زمان شکیبائی

117 آفرین گفت بر چنان قلمی %~% کاید از نوکش آنچنان رقمی

118 گرد آن صورت جهان آرای %~% صد سر آویخته ز سر تا پای

119 گفت ازین گوهر نهنگ آویز %~% چون گریزم که نیست جای گریز

120 زین هوسنامه گر به دارم دست %~% آورد در تنم شکیب شکست

121 گر دلم زین هوس به در نشود %~% سر شود وین هوس ز سر نشود

122 بر پرند ارچه صورتی زیباست %~% مار در حلقه خار در دیباست

123 این همه سر بریده شد باری %~% هیچکس را به سر نشد کاری

124 سر من نیز رفته گیر چه سود %~% خاکیی کشته گیر خاک آلود

125 گر نه زین رشته باز دارم دست %~% سر برین رشته باز باید بست

126 گر دلیری کنم به جان سفتن %~% چون توانم به ترک جان گفتن

127 باز گفت این پرند را پریان %~% بسته‌اند از برای مشتریان

128 پیش افسون آنچنان پریی %~% نتوان رفت بی‌فسون گریی

129 تا زبان بند آن پری نکنم %~% سر درین کار سرسری نکنم

130 چاره‌ای بایدم نه خرد بزرگ %~% تا رهد گوسفندم از دم گرگ

131 هرکه در کار سخت گیر شود %~% نظم کارش خلل‌پذیر شود

132 در تصرف مباش خرداندیش %~% تازیانی بزرگ ناید پیش

133 ساز بر پرده جهان می‌ساز %~% سست می‌گیر و سخت می‌انداز

134 دلم از خاطرم خراب‌ترست %~% جگرم از دلم کباب‌ترست

135 به چنین دل چگونه باشم شاد %~% وز چنین خاطری چه آرم یاد

136 این سخن گفت و لختی انده خورد %~% وز نفس برکشید بادی سرد

137 آب در دیده زآن نظاره گذشت %~% نطع با تیغ دید و سر با طشت

138 این هوس را چنانکه بود نهفت %~% با کس اندیشه‌ای که داشت نگفت ms127

139 روز و شب بود با دلی پر سوز %~% نه شبش شب بد و نه روزش روز

140 هر سحرگه به آرزوی تمام %~% تا در شهر برگرفتی گام

141 دید آن پیکر نوآیین را %~% گور فرهاد و قصر شیرین را

142 آن گره را به صد هزار کلید %~% جست و سررشته‌ای نگشت پدید

143 رشته‌ای دید صدهزارش سر %~% وز سر رشته کس نداد خبر

144 گرچه بسیار تاخت از پس و پیش %~% نگشاد آن گره ز رشته خویش

145 کبر ازآن کار بر کناره نهاد %~% روی در جستجوی چاره نهاد

146 چاره‌سازی هر طرف می‌جست %~% که ازو بند سخت گردد سست

147 تا خبر یافت از خردمندی %~% دیو بندی فرشته پیوندی

148 در همه توسنی کشیده لگام %~% به همه دانشی رسیده تمام

149 همه همدستی اوفتاده او %~% همه در بسته‌ای گشاده او

150 چون جوانمرد ازان جهان هنر %~% از جهان دیدگان شنید خبر

151 پیش سیمرغ آفتاب شکوه %~% شد چو مرغ پرنده کوه به کوه

152 یافتش چون شکفته گلزاری %~% در کجا در خرابتر غاری

153 زد به فتراک او چو سوسن دست %~% خدمتش را چو گل میان در بست

154 از سر فرخی و فیروزی %~% کرد از آن خضر دانش‌آموزی

155 چون از آن چشمه بهره یافت بسی %~% برزد از راز خویشتن نفسی

156 زان پریروی و آن حصار بلند %~% وانکه زو خلق را رسید گزند

157 وان طلسمی که بست بر ره خویش %~% وان فکندن هزار سر در پیش

158 جمله در پیش فیلسوف کهن %~% گفت و پنهان نداشت هیچ سخن

159 فیلسوف از حسابهای نهفت %~% هرچه در خورد بود با او گفت

160 چون شد آن چاره‌جوی چاره‌شناس %~% باز پس گشت با هزار سپاس

161 روزکی چند چون گرفت قرار %~% کرد با خویشتن سگالش کار

162 زالت راه آن گریوه تنگ %~% هرچه بایستش آورید به چنگ

163 نسبتی باز جست روحانی %~% کارد از سختیش به آسانی

164 ms128 آنچنان کز قیاس او برخاست %~% کرد ترتیب هر طلسمی راست

165 اول از بهر آن طلبکاری %~% خواست از تیز همتان یاری

166 جامه را سرخ کرد کاین خونست %~% وین تظلم ز جور گردونست

167 چون به دریای خون درآمد زود %~% جامه چون دیده کرد خون‌آلود

168 آرزوی خود از میان برداشت %~% بانگ تشنیع از جهان برداشت

169 گفت رنج از برای خود نبرم %~% بلکه خونخواه صدهزار سرم

170 یا ز سرها گشایم این چنبر %~% یا سر خویشتن کنم در سر

171 چون بدین شغل جامه در خون زد %~% تیغ برداشت خیمه بیرون زد

172 هرکه زین شغل یافت آگاهی %~% کامد آن شیردل به خون‌خواهی

173 همت کارگر دران در بست %~% کو بدان کار زود یابد دست

174 همت خلق ورای روشن او %~% درع پولاد گشت بر تن او

175 وانگهی بر طریق معذوری %~% خواست از شاه شهر دستوری

176 پس ره آن حصار پیش گرفت %~% پی تدبیر کار خویش گرفت

177 چون به نزدیک آن طلسم رسید %~% رخنه‌ای کرد و رقیه‌ای بدمید

178 همه نیرنگ آن طلسم بکند %~% برگشاد آن طلسم را پیوند

179 هر طلسمی که دید بر سر راه %~% همه را چنبر او فکند به چاه

180 چون ز کوه آن طلسمها برداشت %~% تیغ‌ها را به تیغ کوه گذاشت

181 بر در حصار شد در حال %~% دهلی را کشید زیر دوال

182 وان صدا را به گرد بارو جست %~% کند چون جای کنده بود درست

183 چون صدا رخنه را کلید آمد %~% از سر رخنه در پدید آمد

184 زین حکایت چو یافت آگاهی %~% کس فرستاد ماه خرگاهی

185 گفت کای رخنه بنده راه گشای %~% دولتت بر مراد راهنمای

186 چون گشادی طلسم را ز نخست %~% در گنجینه یافتی به درست

187 سر سوی شهر کن چو آب روان %~% صابری کن دو روز اگر بتوان

188 تا من آیم به بارگاه پدر %~% آزمایش کنم ترا به هنر

189 ms129 پرسم از تو چهار چیز نهفت %~% گر نهفته جواب دانی گفت

190 با توام دوستی یگانه شود %~% شغل و پیوند بی‌بهانه شود

191 مرد چون دید کامگاری خویش %~% روی پس کرد و ره گرفت به پیش

192 چون به شهر آمد از حصار بلند %~% از در شهر برکشید پرند

193 در نوشت و به چاکری بسپرد %~% آفرین زنده گشت و آفت مرد

194 جمله سرها که بود بر در شهر %~% از رسنها فرو گرفت به قهر

195 داد تا بر وی آفرین کردند %~% با تن کشتگان دفین کردند

196 شد سوی خانه با هزار درود %~% مطرب آورد و برکشید سرود

197 شهریان بر سرش نثار افشان %~% همه بام و درش نگار افشان

198 همه خوردند یک به یک سوگند %~% که اگر شه نخواهد این پیوند

199 شاه را در زمان تباه کنیم %~% بر خود او را امیر و شاه کنیم

200 کان سرما برید و سردی کرد %~% وین سرما رهاند و مردی کرد

201 وز دگر سو عروس زیباروی %~% شادمان شد به خواستاری شوی

202 چون شب از نافه‌های مشک سیاه %~% غالیه سود بر عماری ماه

203 در عماری نشست با دل خوش %~% ماه در موکبش عماری کش

204 سوی کاخ آمد ز گریوه کوه %~% کاخ ازو یافت چون شکوفه شکوه

205 پدر از دیدنش چو گل به شکفت %~% دختر احوال خویش ازو ننهفت

206 هرچه پیش آمدش ز نیک و ز بد %~% کرد با او همه حکایت خود

207 زان سواران کزو پیاده شدند %~% چاه کندند و درفتاده شدند

208 زان هزبران که نام او بردند %~% وز سر عجز پیش او مردند

209 تا بدانجا که آن ملک زاده %~% بود یکباره دل بدو داده

210 وانکه آمد چو کوه‌پای فشرد %~% کرد یک‌یک طلسمها را خرد

211 وانکه بر قلعه کامگاری یافت %~% وز سر شرط رفته روی نتافت

212 چون سه شرط از چهار شرط نمود %~% تا چهارم چگونه خواهد ms130 بود

213 شاه گفتا که شرط چارم چیست %~% پرسم از وی به رهنمونی بخت

214 گر بدو مشکلم گشاده شود %~% تاج بر تارکش نهاده شود

215 ور درین ره خرش فروماند %~% خرگه آنجا زند که او داند

216 واجب آن شد که بامداد پگاه %~% بر سر تخت خود نشیند شاه

217 خواند او را به شرط مهمانی %~% من شوم زیر پرده پنهانی

218 پرسم او را سؤال سربسته %~% تا جوابم فرستد آهسته

219 شاه گفتا چنین کنیم رواست %~% هرچه آن کرده‌ای تو کرده ماست

220 بیشتر زین سخن نیفزودند %~% در شبستان شدند و آسودند

221 بامدادان که چرخ مینا رنگ %~% گرد یاقوت بردمید به سنگ

222 مجلس آراست شه به رسم کیان %~% بست بر بندگیش بخت میان

223 انجمن ساخت نامداران را %~% راستگویان و رستگاران را

224 خواند شهزاده را به مهمانی %~% بر سرش کرد گوهرافشانی

225 خوان زرین نهاده شد در کاخ %~% تنگ شد بارگه ز برگ فراخ

226 از بسی آرزو که بر خوان بود %~% آن نه خوان بود کارزودان بود

227 از خورشها که بود بر چپ و راست %~% هرکس آب خورد کارزو درخواست

228 چون خورش خورده شد به اندازه %~% شد طبیعت به پرورش تازه

229 شاه فرمود تا به مجلس خاص %~% بر محکها زنند زر خلاص

230 خود درون رفت و جای خوش بماند %~% میهمان را به جای خویش نشاند

231 پیش دختر نشست روی به روی %~% تا چه بازیگری کند با شوی

232 بازی‌آموز لعبتان طراز %~% از پس پرده گشت لعبت باز

233 از بناگوش خود دو لؤلؤی خرد %~% برگشاد و به خازنی بسپرد

234 کین به مهمان ما رسان به شتاب %~% چون رسانیده شد به یار جواب

235 شد فرستاده پیش مهمان زود %~% وآنچه آورده بد بدو بنمود

236 مرد لؤلؤی خرد بر سنجید %~% عیره کردش چنانکه در گنجید

237 زان جوهر که بود در خور آن %~% سه دیگر نهاد بر سر آن ms131

238 هم بدان پیک نامه‌ور دادش %~% سوی آن نامور فرستادش

239 سنگدل چون که دید لؤلؤ پنج %~% سنگ برداشت گشت لؤلؤ سنج

240 چون کم و بیش دیدشان به عیار %~% هم برآن سنگ سودشان چو غبار

241 قبضه‌واری شکر بران افزود %~% آن در و آن شکر به یکجا سود

242 داد تا نزد میهمان بشتافت %~% میهمان باز نکته را دریافت

243 از پرستنده خواست جامی شیر %~% هردو دروی فشاند و گفت بگیر

244 شد پرستنده سوی بانوی خویش %~% وان ره آورد را نهاد به پیش

245 بانو آن شیر بر گرفت و بخورد %~% وآنچه زو مانده بد خمیر بکرد

246 برکشیدش به وزن اول بار %~% یک سر موی کم نکرد عیار

247 حالی انگشتری گشاد ز دست %~% داد تا برد پیک راه پرست

248 مرد بخرد ستد ز دست کنیز %~% پس در انگشت کرد و داشت عزیز

249 داد یکتا دری جهان افروز %~% شب چراغی به روشنائی روز

250 باز پس شد کنیز حور نژاد %~% در یکتا به لعل یکتا داد

251 بانو آن در نهاد بر کف دست %~% عقد خود را ز یک دگر بگسست

252 تا دری یافت هم طویله آن %~% شبچراغی هم از قبیله آن

253 هردو در رشته‌ای کشید بهم %~% این و آن چون یکی نه بیش و نه کم

254 شد پرستنده در به دریا داد %~% بلکه خورشید را ثریا داد

255 چون که بخرد نظر بران انداخت %~% آن دو هم عقد را ز هم نشناخت

256 جز دوئی در میان آن در خوشاب %~% هیچ فرقی نبد به رونق و آب

257 مهره‌ای ازرق از غلامان خواست %~% کان دویم را سوم نیامد راست

258 بر سر در نهاد مهره خرد %~% داد تا آنکه آورید ببرد

259 مهربانش چو مهره با در دید %~% مهر بر لب نهاد وخوش خندید

260 ستد آن مهره و در از سر هوش %~% مهره در دست بست و در در گوش ms132

261 با پدر گفت خیز و کار بساز %~% بس که بر بخت خویش کردم ناز

262 بخت من بین چگونه یار منست %~% کاین چنین یاری اختیار منست

263 همسری یافتم که همسر او %~% نیست کس در دیار و کشور او

264 ما که دانا شدیم و دانا دوست %~% دانش ما به زیر دانش اوست

265 پدر از لطف آن حکایت خوش %~% با پری گفت کای فریشته وش

266 آنچه من دیدم از سئوال و جواب %~% روی پوشیده بود زیر نقاب

267 هرچه رفت از حدیثهای نهفت %~% یک به یک با منت بیاید گفت

268 نازپرورده هزار نیاز %~% پرده رمز بر گرفت ز راز

269 گفت اول که تیز کردم هوش %~% عقد لؤلؤ گشادم از بن گوش

270 در نمودار آن دو لؤلؤ ناب %~% عمر گفتم دو روزه شد دریاب

271 او که بر دو سه دیگر بفزود %~% گفت اگر پنج بگذرد هم زود

272 من که شکر به در درافزودم %~% وآن در و آن شکر به هم سودم

273 گفتم این عمر شهوت‌آلوده %~% چون در و چون شکر بهم سوده

274 به فسون و به کیمیا کردن %~% که تواند ز هم جدا کردن

275 او که شیری در آن میان انداخت %~% تا یکی ماند و دیگری بگداخت

276 گفت شکر که با در آمیزد %~% به یکی قطره شیر برخیزد

277 من که خوردم شکر ز ساغر او %~% شیر خواری بدم برابر او

278 وانکه انگشتری فرستادم %~% به نکاح خودش رضا دادم

279 او که داد آن گهر نهانی گفت %~% که چو گوهر مرا نیابی جفت

280 من که هم عقد گوهرش بستم %~% وا نمودم که جفت او هستم

281 او که در جستجوی آن دو گهر %~% سومی در جهان ندید دگر

282 مهره ازرق آورید به دست %~% وز پی چشم بد در ایشان بست

283 من که مهره به خود برآمودم %~% سر به مهر رضای او بودم

284 مهره مهر ms133 او به سینه من %~% مهر گنج است بر خزینه من

285 بروی از پنچ راز پنهانی %~% پنج نوبت زدم به سلطانی

286 شاه چون دید توسنی را رام %~% رفته خامی به تازیانه خام

287 کرد بر سنت زناشوئی %~% هرچه باید ز شرط نیکوئی

288 در شکر ریز سور او بنشست %~% زهره را با سهیل کابین بست

289 بزمی آراست چون بساط بهشت %~% بزمگه را به مشک و عود سرشت

290 کرد پیرایه عروسی راست %~% سرو و گل را نشاند و خود برخاست

291 دو سبک روح را به هم بسپرد %~% خویشتن زان میان گرانی برد

292 کان کن لعل چون رسید به کان %~% جان کنی را مدد رسید از جان

293 گاه رخ بوسه داد و گاه لبش %~% گاه نارش گزید و گه رطبش

294 آخر الماس یافت بر در دست %~% باز بر سینه تذرو نشست

295 مهره خویش دید در دستش %~% مهر خود در دو نرگس مستش

296 گوهرش را به مهر خود نگذاشت %~% مهر گوهر ز گنج او برداشت

297 زیست با او به ناز و کامه خویش %~% چون رخش سرخ کرد جامه خویش

298 کاولین روز بر سپیدی حال %~% سرخی جامه را گرفت به فال

299 چون بدان سرخی از سیاهی رست %~% زیور سرخ داشتی پیوست

300 چون به سرخی برات راندندش %~% ملک سرخ جامه خواندندش

301 سرخی آرایشی نو آیینست %~% گوهر سرخ را بها زاینست

302 زر که گوگرد سرخ شد لقبش %~% سرخی آمد نکوترین سلبش

303 خون که آمیزش روان دارد %~% سرخ ازآن شد که لطف جان دارد

304 در کسانیکه نیکوئی جوئی %~% سرخ روئیست اصل نیکوئی

305 سرخ گل شاه بوستان نبود %~% گر ز سرخی درو نشان نبود

306 چون به پایان شد این حکایت نغز %~% گشت پر سرخ گل هوا را مغز

307 روی بهرام از آن گل افشانی %~% سرخ شد چون رحیق ریحانی

308 دست بر سرخ گل کشد دراز %~% در کنارش ms134 گرفت و خفت به ناز

1 چارشنبه که از شکوفه مهر %~% گشت پیروزه‌گون سواد سپهر

2 شاه را شد ز عالم افروزی %~% جامه پیروزه‌گون ز پیروزی

3 شد به پیروزه گنبد از سر ناز %~% روز کوتاه بود و قصه دراز

4 زلف شب چون نقاب مشکین بست %~% شه ز نقابی نقیبان رست

5 خواست تا بانوی فسانه سرای %~% آرد آیین بانوانه به جای

6 گوید از راه عشقبازی او %~% داستانی به دلنوازی او

7 غنچه گل گشاد سرو بلند %~% بست بر برگ گل شمامه قند

8 گفت کای چرخ بنده فرمانت %~% واختر فرخ آفرین خوانت

9 من و بهتر ز من هزار کنیز %~% از زمین بوسی تو گشته عزیز

10 زشت باشد که پیش چشمه نوش %~% درگشاید دکان سرکه‌فروش

11 چون ز فرمان شاه نیست گزیر %~% گویم ار شه بود صداع پذیر

12 بود مردی به مصر ماهان نام %~% منظری خوبتر ز ماه تمام

13 یوسف مصریان به زیبائی %~% هندوی او هزار یغمائی

14 جمعی از دوستان و همزادان %~% گشته هریک به روی او شادان

15 روزکی چند زیر چرخ کبود %~% دل نهادند بر سماع و سرود

16 هریک از بهر آن خجسته چراغ %~% کرده مهمانیی به خانه و باغ

17 روزی آزاده‌ای بزرگ نه خرد %~% آمد او را به باغ مهمان برد

18 بوستانی لطیف و شیرین کار %~% دوستان زو لطیف‌تر صدبار

19 تا شب آنجا نشاط می‌کردند %~% گاه می گاه میوه می‌خوردند

20 هر زمان از نشاط پرورشی %~% هردم از گونه دگر خورشی

21 شب چو از مشک برکشید علم %~% نقره را قیر درکشید قلم

22 عیش خوش بودشان در آن بستان %~% باده در دست و نغمه در دستان

23 هم در آن باغ دل گرو کردند %~% خرمی تازه عیش نو کردند

24 بود مهتابی آسمان افروز %~% شبی الحق به روشنائی روز

25 مغز ماهان چو گرم شد ز شراب %~% تابش ماه دید و گردش آب

26 گرد ms135 آن باغ گشت چون مستان %~% تا رسید از چمن به نخلستان

27 دید شخصی ز دور کامد پیش %~% خبرش داد از آشنائی خویش

28 چون که بشناختش همالش بود %~% در تجارت شریک مالش بود

29 گفت چون آمدی بدین هنگام %~% نه رفیق و نه چاکر و نه غلام

30 گفت کامشب رسیدم از ره دور %~% دلم از دیدنت نبود صبور

31 سودی آورده‌ام برون ز قیاس %~% زان چنان سود هست جای سپاس

32 چون رسیدم به شهر بیگه بود %~% شهر در بسته خانه بیره بود

33 هم در آن کاروانسرای برون %~% بر دم آن‌بار مهر کرده درون

34 چون شنیدم که خواجه مهمانست %~% آمدم باز رفتن آسانست

35 گر تو آیی به شهر به باشد %~% داور ده صلاح ده باشد

36 نیز ممکن بود که در شب داج %~% نیمه سودی نهان کنیم از باج

37 دل ماهان ز شادمانی مال %~% برگرفت آن شریک را دنبال

38 در گشادند باغ را ز نهفت %~% چون کسی‌شان ندید هیچ نگفت

39 هردو در پویه گشته باد خرام %~% تا ز شب رفت یک دو پاس تمام

40 پیش می‌شد شریک راه نورد %~% او به دنبال می‌دوید چو گرد

41 راه چون از حساب خانه گذشت %~% تیر اندیشه از نشانه گذشت

42 گفت ماهان ز ما به فرضه نیل %~% دوری راه نیست جز یک میل

43 چار فرسنگ ره فزون رفتیم %~% از خط دایره برون رفتیم

44 باز گفتا مگر که من مستم %~% بر نظر صورتی غلط بستم

45 او که در رهبری مرا یارست %~% راه دانست و نیز هشیارست

46 همچنان می‌شدند در تک و تاب %~% پس رو آهسته پیشرو به شتاب

47 گرچه پس رو ز پیش رو می‌ماند %~% پیش رو باز مانده را می‌خواند

48 کم نکردند هردو زان پرواز %~% تا بدان گه که مرغ کرد آواز

49 چون پر افشاند مرغ صبحگهی %~% شد دماغ شب از خیال تهی

50 دیده مردم ms136 خیال پرست %~% از فریب خیال بازی رست

51 شد ز ماهان شریک ناپیدا %~% ماند ماهان ز گمرهی شیدا

52 مستی و ماندگی دماغش سفت %~% مانده و مست بود بر جا خفت

53 اشک چون شمع نیم‌سوز فشاند %~% خفته تا وقت نیم روز بماند

54 چون ز گرمای آفتاب سرش %~% گرمتر گشت از آتش جگرش

55 دیده بگشاد بر نظاره راه %~% گرد بر گرد خویش کرد نگاه

56 باغ گل جست و گل به باغ ندید %~% جز دلی با هزار داغ ندید

57 غار بر غار دید منزل خویش %~% مار هر غار از اژدهائی بیش

58 گرچه طاقت نماند در پایش %~% هم به رفتن پذیره شد رایش

59 پویه می‌کرد و زور پایش نه %~% راه می‌رفت و رهنمایش نه

60 تا نزد شاه شب سه پایه خویش %~% بود ترسان دلش ز سایه خویش

61 شب چو نقش سیاه‌کاری بست %~% روزگار از سپیدکاری رست

62 بی‌خود افتاد بر در غاری %~% هر گیاهی به چشم او ماری

63 او در آن دیوخانه رفته ز هوش %~% کامد آواز آدمیش به گوش

64 چون نظر برگشاد دید دوتن %~% زو یکی مرد بود و دیگر زن

65 هردو بر دوش پشتها بسته %~% می‌شدند از گرانی آهسته

66 مرد کو را بدید بر ره خویش %~% ماند زن را به جای و آمد پیش

67 بانگ بر زد برو که هان چه کسی %~% با که داری چو باد هم نفسی

68 گفت مردی غریب و کارم خام %~% هست ماهان گوشیارم نام

69 گفت کاینجا چگونه افتادی %~% کین خرابی ندارد آبادی

70 این بر و بوم جای دیوانست %~% شیر از آشوبشان غریوانست

71 گفت لله و فی الله‌ای سره مرد %~% آن کن از مردمی که شاید کرد

72 که من اینجا به خود نیفتادم %~% دیو بگذار کادمیزادم

73 دوش بودم به ناز و آسانی %~% بر بساط ارم به مهمانی

74 مردی آمد که من همال توام %~% از شریکان ملک ms137 و مال توام

75 زان بهشتم بدین خراب افکند %~% گم شد از من چو روح گشت بلند

76 با من آن یار فارغ از یاری %~% یا غلط کرد یا غلط کاری

77 مردمی کم تو از برای خدای %~% راه گم کرده را به من بنمای

78 مرد گفت ای جوان زیباروی %~% به یکی موی رستی از یک موی

79 دیو بود آنکه مردمش خوانی %~% نام او هایل بیابانی

80 چون تو صد آدمی زره بر دست %~% هریکی بر گریوه مردست

81 من و این زن رفیق و یار توایم %~% هردو امشب نگاهدار توایم

82 دل قوی کن میان ما به خرام %~% پی ز پی بر مگیرد و گام از گام

83 رفت ماهان میان آن دو دلیل %~% راه را می‌نوشت میل به میل

84 تا دم صبح هیچ دم نزدند %~% جز پی یکدگر قدم نزدند

85 چون دهل بر کشید بانگ خروس %~% صبح بر ناقه بست زرین کوس

86 آندو زندان که بی کلید شدند %~% هردو از دیده ناپدید شدند

87 باز ماهان در اوفتاد ز پای %~% چون فرو ماندگان بماند به جای

88 روز چون عکس روشنائی داد %~% خاک بر خون شب گوائی داد

89 گشت ماهان در آن گریوه تنگ %~% کوه بر کوه دید جای پلنگ

90 طاقتش رفت از آنکه خورد نبود %~% خورشی جز دریغ و درد نبود

91 بیخ و تخم گیا طلب می‌کرد %~% اندک اندک به جای نان می‌خورد

92 باز ماندن ز راه روی نداشت %~% ره نه و رهروی فرو نگذاشت

93 تا شب آن روز رفت کوه به کوه %~% آمد از جان و از جهان به ستوه

94 چون جهان سپید گشت سیاه %~% راهرو نیز باز ماند ز راه

95 در مغاکی خزید و لختی خفت %~% روی خویش از روند کان نهفت

96 ناگه آواز پای اسب شنید %~% بر سر راه شد سواری دید

97 مرکب خویش گرم کرده سوار %~% در دگر دست ms138 مرکبی رهوار

98 چون درآمد به نزد ماهان تنگ %~% پیکری دید در خزیده به سنگ

99 گفت کای ره‌نشین زرق نمای %~% چه کسی و چه جای تست اینجای

100 گر خبر باز دادی از رازم %~% ور نه حالی سرت بیندازم

101 گشت ماهان ز بیم او لرزان %~% تخمی افشاند چون کشاورزان

102 گفت کای ره‌نورد خوب خرام %~% گوش کن سرگذشت بنده تمام

103 وآنچه دانست از آشکار و نهفت %~% چون نیوشنده گوش کرد بگفت

104 چون سوار آن فسانه زو بشنید %~% در عجب ماند و پشت دست گزید

105 گفت بردم به خویشتن لاحول %~% که شدی ایمن از هلاک دو هول

106 نر و ماده و غول چاره گرند %~% کادمی را ز راه خود ببرند

107 در مغاک افکنند و خون ریزند %~% چون شود بانگ مرغ بگریزند

108 ماده هیلا و نام نر غیلاست %~% کارشان کردن بدی و بلاست

109 شکر کن کز هلاکشان رستی %~% هان سبک باش اگر کسی هستی

110 بر جنیبت نشین عنان درکش %~% وز همه نیک و بد زبان درکش

111 بر پیم باد پای را میران %~% در دل خود خدای را می‌خوان

112 عاجز و یاوه گشت زان در غار %~% بر پر آن پرنده گشت سوار

113 آنچنان بر پیش فرس می‌راند %~% که ازو باد باز پس می‌ماند

114 چون قدر مایه راه بنوشتند %~% وز خطرگاه کوه بگذشتند

115 گشت پیدا ز کوه‌پایه پست %~% ساده دشتی چگونه چون کف دست

116 آمد از هر طرف نوازش رود %~% ناله بربط و نوای سرود

117 بانگ از آن سو که سوی ما به خرام %~% نعره زین سو که نوش بادت جام

118 همه صحرا به جای سبزه و گل %~% غول در غول بود و غل در غل

119 کوه و صحرا ز دیو گشته ستوه %~% کوه صحرا گرفته صحرا کوه

120 بر نشسته هزار دیو به دیو %~% از در و دشت برکشید غریو

121 همه چون دیو ms139 باد خاک انداز %~% بلکه چون دیو چه سیاه و دراز

122 تا بدانجا رسید کز چپ و راست %~% های و هوئی بر آسمان برخاست

123 صفق و رقص برکشیده خروش %~% مغز را در سر آوریده به جوش

124 هر زمان آن خروش می‌افزود %~% لحظه تا لحظه بیشتر می‌بود

125 چون برین ساعتی گذشت ز دور %~% گشت پیدا هزار مشعل نور

126 ناگه آمد پدید شخصی چند %~% کالبدهای سهمناک و بلند

127 لفچهائی چو زنگیان سیاه %~% همه قطران قبا و قیر کلاه

128 همه خرطوم دار و شاخ‌گرای %~% گاو و پیلی نموده در یکجای

129 هریکی آتشی گرفته به دست %~% منکر و زشت چون زبانی مست

130 آتش از حلقشان زبانه زنان %~% بیت گویان و شاخشانه زنان

131 زان جلاجل که دردم آوردند %~% رقص در جمله عالم آوردند

132 هم بدان زخمه کان سیاهان داشت %~% رقص کرد آن فرس که ماهان داشت

133 کرد ماهان در اسب خویش نظر %~% تا ز پایش چرا برآمد پر

134 زیر خود محنت و بلائی دید %~% خویشتن را بر اژدهائی دید

135 اژدهائی چهارپای و دو پر %~% وین عجبتر که هفت بودش سر

136 فلکی کو به گرد ما کمرست %~% چه عجب کاژدهای هفت سرست

137 او بران اژدهای دوزخ وش %~% کرده بر گردنش دو پای بکش

138 وآن ستمگاره دیو بازی گر %~% هر زمانی بازیی نمود دگر

139 پای می‌کوفت با هزار شکن %~% پیچ در پیچ‌تر ز تاب رسن

140 او چو خاشاک سایه پرورده %~% سیلش از کوه پیش در کرده

141 سو به سو می‌فکند و می‌بردش %~% کرد یکباره خسته و خردش

142 می‌دواندش ز راه سرمستی %~% می‌زدش بر بلندی و پستی

143 گه برانگیختش چو گوی از جای %~% گه به گردن درآوریدش پای

144 کرد بر وی هزار گونه فسوس %~% تا به هنگام صبج و بانگ خروس

145 صبح چون زد دم از دهانه شیر %~% حالی از گردنش فکند به زیر

146 ms140 رفت و رفت از جهان نفیر و خروش %~% دیگهای سیه نشست ز جوش

147 چون ز دیو اوفتاد دیو سوار %~% رفت چون دیو دیدگان از کار

148 ماند بی‌خود در آن ره افتاده %~% چون کسی خسته بلکه جان داده

149 تا نتفسید از آفتاب سرش %~% نه ز خود بود و نز جهان خبرش

150 چون ز گرمی گرفت مغزش جوش %~% در تن هوش رفته آمد هوش

151 چشم مالید و از زمین برخاست %~% ساعتی نیک دید در چپ و راست

152 دید بر گرد خود بیابانی %~% کز درازی نداشت پایانی

153 ریگ رنگین کشیده نخ بر نخ %~% سرخ چون خون و گرم چون دوزخ

154 تیغ چون بر سری فراز کشند %~% ریگ ریزند و نطع باز کشند

155 آن بیابان علم به خون افراخت %~% ریگ از آن ریخت نطع از آن انداخت

156 مرد محنت کشیده شب دوش %~% چون تنومند شد به طاقت و هوش

157 یافت از دامگاه آن ددگان %~% کوچه راهی به کوی غمزدگان

158 راه برداشت می‌دوید چو دود %~% سهم زد زان هوای زهرآلود

159 آنچنان شد که تیر در پرتاب %~% باز ماند از تکش به گاه شتاب

160 چون درآمد به شب سیاهی شام %~% آن بیابان نوشته بود تمام

161 زمی سبز دید و آب روان %~% دل پیرش چو بخت گشت جوان

162 خورد از آن آب و خویشتن را شست %~% وز پی خواب جایگاهی جست

163 گفت به گر به شب برآسایم %~% کز شب آشفته می‌شود رایم

164 من خود اندر مزاج سودائی %~% وین هوا خشک و راه تنهائی

165 چون نباشد خیالهای درشت %~% خاطرم را خیال‌بازی کشت

166 خسبم امشب ز راه دمسازی %~% تا نبینم خیال شب بازی

167 پس ز هر منزلی و هر راهی %~% باز می‌جست عافیت گاهی

168 تا به بیغوله‌ای رسید فراز %~% دید نقیبی درو کشیده دراز

169 چاهساری هزار پایه درو %~% ناشده کس مگر که سایه درو

170 شد ms141 در آن چاهخانه یوسف‌وار %~% چون رسن پایش اوفتاده ز کار

171 چون به پایان چاهخانه رسید %~% مرغ گفتی به آشیانه رسید

172 بی خطر شد از آن حجاب نهفت %~% بر زمین سر نهاد و لختی خفت

173 چون درامد ز خواب نوشین باز %~% کرد بالین خوابگه را ساز

174 دیده بگشاد بر حوالی چاه %~% نقش می‌بست بر حریر سیاه

175 یک درم وار دید نور سپید %~% چون سمن بر سواد سایه بید

176 گرد آن روشنائی از چپ و راست %~% دید تا اصل روشنی ز کجاست

177 رخنه‌ای دید داده چرخ بلند %~% نور مهتاب را بدو پیوند

178 چون شد آگه که آن فواره نور %~% تابد از ماه و ماه از آنجا دور

179 چنگ و ناخن نهاد در سوراخ %~% تنگیش را به چاره کرد فراخ

180 تا چنان شد که فرق تا گردن %~% می‌توانست ازو برون کردن

181 سر برون کرد و باغ و گلشن دید %~% جایگاهی لطیف و روشن دید

182 رخنه کاوید تا به جهد و فسون %~% خویشتن را ز رخنه کرد برون

183 دید باغی نه باغ بلکه بهشت %~% به ز باغ ارم به طبع و سرشت

184 روضه گاهی چو صد نگار درو %~% سرو و شمشاد بی‌شمار درو

185 میوه دارانش از برومندی %~% کرده با خاک سجده پیوندی

186 میوه‌هائی برون ز اندازه %~% جان ازو تازه او چو جان تازه

187 سیب چون لعل جام‌های رحیق %~% نار بر شکل درجهای عقیق

188 به چه گوئی بر آگنیده به مشک %~% پسته با خنده‌تر از لب خشک

189 رنگ شفتالو از شمایل شاخ %~% کرده یاقوت سرخ و زرد فراخ

190 موز با لقمه خلیفه به راز %~% رطبش را سه بوسه برده به گاز

191 شکر امرود در شکر خندی %~% عقد عناب در گهر بندی

192 شهد انجیر و مغز بادامش %~% صحن پالوده کرده در جامش

193 تاک انگور کج نهاده کلاه %~% دیده در حکم خود سپید و ms142 سیاه

194 ز آب انگور و نار آتش گون %~% همچو انگور بسته محضر خون

195 شاخ نارنج و برگ تاره ترنج %~% نخلبندی نشانده بر هر کنج

196 بوستان چون مشعبد از نیرنگ %~% خربزه حقه‌های رنگارنگ

197 میوه بر میوه سیب و سنجد و نار %~% چون طبرخون ولی طبرزد وار

198 چونکه ماهان چنان بهشتی یافت %~% دل ز دوزخ سرای دوشین تافت

199 او دران میوه‌ها عجب مانده %~% خورده برخی و برخی افشانده

200 ناگه از گوشه نعره‌ای برخاست %~% که بگیرید دزد را چپ و راست

201 پیری آمد ز خشم و کیه به جوش %~% چوبدستی بر آوریده به دوش

202 گفت کای دیومیوه دزد کئی %~% شب به باغ آمده ز بهر چئی

203 چند سالست تا در این باغم %~% از شبیخون دزد پی داغم

204 تو چه خلقی چه اصل دانندت %~% چونی و کیستی که خوانندت

205 چون به ماهان بر این حدیث شمرد %~% مرد مسکین به دست و پای بمرد

206 گفت مردی غریبم از خانه %~% دور مانده به جای بیگانه

207 با غریبان رنج دیده به ساز %~% تا فلک خواندت غریب نواز

208 پیر چون دید عذر سازی او %~% کرد رغبت به دلنوازی او

209 چوبدستی نهاد زود ز دست %~% فارغش کرد و پیش او بنشست

210 گفت برگوی سرگذشته خویش %~% تا چه دیدی ترا چه آمد پیش

211 چه ستم دیده‌ای ز بی‌خردان %~% چه بدی کرده‌اند با تو بدان

212 چونکه ماهان ز روی دلداری %~% دید در پیر نرم گفتاری

213 کردش آگه ز سرگذشته خویش %~% وز بلاها که آمد او را پیش

214 آن ز محنت به محنت افتادن %~% هر شبی دل به محنتی دادن

215 وان سرانجام ناامید شدن %~% گه سیاه و گهی سپید شدن

216 تا بدان چاه و آن خجسته چراغ %~% که ز تاریکیش رساند به باغ

217 قصه خود یکان یکان برگفت %~% کرد پیدا بر او حدیث نهفت

218 پیرمرد از شگفتی ms143 کارش %~% خیره شد چون شنید گفتارش

219 گفت بر ما فریضه گشت سپاس %~% کایمنی یافتی ز رنج و هراس

220 زان فرومایه گوهران رستی %~% به چنین گنج خانه پیوستی

221 چونکه ماهان ز رفق و یاری او %~% دید بر خود سپاس‌داری او

222 باز پرسید کان نشیمن شوم %~% چه زمین است وز کدامین بوم

223 کان قیامت نمود دوش به من %~% کافرینش نداشت گوش به من

224 آتشی برزد از دماغم دود %~% کانهمه شور یک شراره نمود

225 دیو دیدم ز خود شدم خالی %~% دیو دیده چنان شود حالی

226 پیشم آمد هزار دیو کده %~% در یکی صد هزار دیو و دده

227 این کشید آن فکند و آنم زد %~% دده و دیو هر دو بد در بد

228 تیرگی را ز روشنی است کلید %~% در سیاهی سپید شاید دید

229 من سیه در سیه چنان دیدم %~% کز سیاهی دیده ترسیدم

230 ماندم از کار خویش سرگشته %~% دهنم خشک و دیده‌تر گشته

231 گاهی از دست دیده نالیدم %~% گاه بر دیده دست مالیدم

232 می‌زدم گام و می‌بریدم راه %~% این به لاحول و آن بسم‌الله

233 تا ز رنجم خدای داد نجات %~% ظلمتم شد بدل به آب حیات

234 یافتم باغی از ارم خوشتر %~% باغبانی ز باغ دلکش‌تر

235 ترس دوشینم از کجا برخاست %~% وامشبم کام ایمنی ز کجاست

236 پیر گفت ای ز بند غم رسته %~% به حریم نجات پیوسته

237 آن بیابان که گرد این طرفست %~% دیو لاخی مهول و بی علفست

238 وان بیابانیان زنگی سار %~% دیو مردم شدند و مردم خوار

239 بفریبند مرد را ز نخست %~% بشکنندش شکستنی به درست

240 راست خوانی کنند و کج بازند %~% دست گیرند و در چه اندازند

241 مهرشان رهنمای کین باشد %~% دیو را عادت این چنین باشد

242 آدمی کو فریب ناک بود %~% هم ز دیوان آن مغاک بود

243 وین چنین دیو در جهان چندند %~% کابلهند و ms144 بر ابلهان خندند

244 گه دروغی به راستی پوشند %~% گاه زهری در انگبین جوشند

245 در خیال دروغ بی مددیست %~% راستی حکم نامه ابدیست

246 راستی را بقا کلید آمد %~% معجز از سحر از آن پدید آمد

247 ساده دل شد در اصل و گوهر تو %~% کین خیال اوفتاد در سر تو

248 اینچنین بازیی کریه و کلان %~% ننمایند جز به ساده‌دلان

249 ترس تو بر تو ترکتازی کرد %~% با خیالت خیال بازی کرد

250 آن همه بر تو اشتلم کردن %~% بود تشویش راه گم کردن

251 گر دلت بودی آن زمان بر جای %~% نشدی خاطرت خیال نمای

252 چون از آن غولخانه جان بردی %~% صافی آشام تا کی از دردی

253 مادر انگار امشب زادست %~% و ایزدت زان جهان به ما دادست

254 این گرانمایه باغ مینو رنگ %~% که به خون دل آمدست به چنگ

255 ملک من شد دران خلافی نیست %~% در گلی نیست کاعترافی نیست

256 میوه‌هائیست مهر پرورده %~% هر درختی ز باغی آورده

257 دخل او آنگهی که کم باشد %~% زو یکی شهر محتشم باشد

258 بجز اینم سرا و انبارست %~% زر به خرمن گهر به خروارست

259 این همه هست و نیست فرزندم %~% که دل خویشتن درو بندم

260 چون ترا دیدم از هنرمندی %~% در تو دل بسته‌ام به فرزندی

261 گر بدین شادی ای غلام تو من %~% کنم این جمله را به نام تو من

262 تا درین باغ تازه می‌تازی %~% نعمتی می‌خوری و می‌نازی

263 خواهمت آنچنان که رای بود %~% نو عروسی که دلربای بود

264 دل نهم بر شما و خوش باشم %~% هرچه خواهید نازکش باشم

265 گر وفا می‌کنی بدین فرمان %~% دست عهدی بده بدین پیمان

266 گفت ماهان چه جای این سخنست %~% خار بن کی سزای سرو بنست

267 چون پذیرفتم به فرزندی %~% بنده گشتم بدین خداوندی

268 شاد بادی که کردیم شادان %~% ای به تو خان و مانم آبادان ms145

269 دست او بسه داد شاد بدو %~% وآنگهی دست خویش داد بدو

270 پیر دستش گرفت زود به دست %~% عهد و میثاق کرد و پیمان بست

271 گفت برخیز میهمان برخاست %~% بردش از دست چپ به جانب راست

272 بارگاهی بدو نمود بلند %~% گسترش‌های بارگاه پرند

273 صفحه‌ای تا فلک سر آورده %~% گیلویی طاق او برآورده

274 همه دیوار و صحن او ز رخام %~% به فروزندگی چو نقره خام

275 پیشگاهی فراخ و اوجی تنگ %~% از بسی شاخ سرو و بید و خدنگ

276 درگهی بسته بر جناح درش %~% کاسمان بوسه داد بر کمرش

277 پیش آن صفه کیانی کاخ %~% رسته صندل بنی بلند و فراخ

278 شاخ در شاخ زیور افکنده %~% زیورش در زمین سر افکنده

279 کرده بر وی نشستگاهی چست %~% تخت بسته به تخته‌های درست

280 فرشهائی کشیده بر سر تخت %~% نرم و خوش بو چو برگهای درخت

281 پیر گفتش برین درخت خرام %~% ور نیاز آیدت به آب و طعام

282 سفره آویخته است و کوزه فرود %~% پر زنان سپید و آب کبود

283 من روم تا کنم ز بهر تو ساز %~% خانه‌ای خوش کنم ز بهر تو باز

284 تا نیایم صبور باش به جای %~% هیچ ازین خوابگه فرود میای

285 هرکه پرسد ترا به گردان گوش %~% در جوابش سخن مگوی و خموش

286 به مدارای هیچکس مفریب %~% از مراعات هر کسی به شکیب

287 گر من آیم ز من درستی خواه %~% آنگهی ده مرا به پیشت راه

288 چون میان من وتو از سر عهد %~% صحبتی تازه شد چو شیر و چو شهد

289 باغ باغ تو خانه خانه تست %~% آشیان من آشیانه تست

290 امشب از چشم بد هراسان باش %~% همه شبهای دیگر آسان باش

291 پیر چون داد یک به یک پندش %~% داد با پند نیز سوگندش

292 نردبان پایه دوالین بود %~% کز پی آن بلند بالین بود

293 گفت بر شو ms146 دوال سائی کن %~% یکی امشب دوال پائی کن

294 وز زمین برکش آن دوال دراز %~% تا نگردد کسی دوالک باز

295 امشب از مار کن کمر سازی %~% بامدادان به گنج کن بازی

296 گرچه حلوای ما شبانه رسید %~% زعفرانش به روز باید دید

297 پیر گفت این و رفت سوی سرای %~% تا بسازد ز بهر مهمان جای

298 رفت ماهان بران درخت بلند %~% برکشید از زمین دوال کمند

299 بر سریر بلند پایه نشست %~% زیر پایش همه بلندان پست

300 در چنان خانه معنبر پوش %~% شد چو باد شمال خانه فروش

301 سفره نان گشاد و لختی خورد %~% از رقاق سپید و گرده زرد

302 خورد از آن سرد کوزه به آب زلال %~% پرورش یافته به باد شمال

303 چون بر آن تخت رومی آرایش %~% یافت از فرش چینی آسایش

304 شاخ صندل شمامه کافور %~% از دلش کرد رنج سودا دور

305 تکیه زد گرد باغ می‌نگریست %~% ناگه از دور تافت شمعی بیست

306 نو عروسان گرفته شمع به دست %~% شاه نو تخت شد عروس پرست

307 هفده سلطان درآمدند ز راه %~% هفده خصل تمام برده ز ماه

308 هر یک آرایشی دگر کرده %~% قصبی بر گل و شکر کرده

309 چون رسیدند پیش صفه باغ %~% شمع بردست و خویشتن چو چراغ

310 بزمه‌ای خسروانه بنهادند %~% پیشگاه بساط بگشادند

311 شمع بر شمع گشت روی بساط %~% روی در روی شد سرور و نشاط

312 آن پریرخ که بود مهترشان %~% دره‌التاج عقد گوهرشان

313 رفت و بر بزمگاه خاص نشست %~% دیگران را نشاند هم بر دست

314 برکشیدند مرغ‌وار نوا %~% درکشیدند مرغ را ز هوا

315 برد آوازشان ز راه فریب %~% هم ز ماهان و هم ز ماه شکیب

316 رقص در پایشان به زخمه گری %~% ضرب در دستشان به خانه بری

317 بادی آمد نمود دستانها %~% درگشاد از ترنج پستانها

318 در غم آن ترنج طبع گشای %~% مانده ماهان ز ms147 دور صندل سای

319 کرد صد ره که چاره‌ای سازد %~% خویشتن زان درخت اندازد

320 با چنان لعبتان حور سرشت %~% بی قیامت در اوفتد به بهشت

321 باز گفتار پیرش آمد یار %~% بند بر صرعیان طبع نهاد

322 وان بتان همچنان دران بازی %~% می‌نمودند شعبده سازی

323 چون زمانی نشاط بنمودند %~% خوان نهادند و خورد را بودند

324 خوردهائی ندیده آتش و آب %~% کرده خوشبو به مشک و عود و گلاب

325 زیربائی به زعفران و شکر %~% ناربائی ز زیربا خوشتر

326 بره شیر مست بلغاری %~% ماهی تازه مرغ پرواری

327 گردهای سپید چون کافور %~% نرم و نازک چو پشت و سینه حور

328 صحن حلوای پروریده به قند %~% بیشتر زانکه گفت شاید چند

329 وز کلیچه هزار جنس غریب %~% پرورش یافته به روغن و طیب

330 چون بدین گونه خوانی آوردند %~% خوان مخوان بل جهانی آوردند

331 شاه خوبان به نازنینی گفت %~% طاق ما زود گشت خواهد جفت

332 بوی عود آیدم ز صندل خام %~% سوی آن عود صندلی به خرام

333 عود بوئی بر اوست عودی پوش %~% صندل‌آمیز و صندلی بر دوش

334 شب چو عود سیاه و صندل زرد %~% عود ما را به صندلش پرورد

335 مغز ما را ز طیب هست نصیب %~% طیبتی نیز خوش بود با طیب

336 می‌نماید که آشنا نفسی %~% بر درختست و می‌پزد هوسی

337 زیر خوانش ز روی دمسازی %~% تا کند با خیال ما بازی

338 گر نیاید بگو که خوان پیشست %~% مهر آن مهربان ازان بیشست

339 که بخوان دست خویش بگشاید %~% مگر آنگه که میهمان آید

340 خیز تا برخوری ز پیوندش %~% خوان نهاده مدار در بندش

341 نازنین رفت سوی صندل شاخ %~% دهنی تنگ و لابهای فراخ

342 بلبل آسا بر او درود آورد %~% وز درختش چو گل فرود آورد

343 میهمان خود که جای کش بودش %~% بر چنان رقص پای خوش بودش

344 شد به دنبال آن ms148 میانجی چست %~% گو بدان کار خود میانجی جست

345 زان جوانی که در سر افتادش %~% نامد از پند پیر خود یادش

346 چون جوان جوش در نهاد آرد %~% پند پیران کجا به یاد آرد

347 عشق چون برگرفت شرم از راه %~% رفت ماهان به میهمانی ماه

348 ماه چون دید روی ماهان را %~% سجده بردش چو تخت شاهان را

349 با خودش بر بساط خاص نشاند %~% این شکر ریخت وان گلاب افشاند

350 کرد با او به خورد هم‌خوانی %~% کاین چنین است شرط مهمانی

351 وز سر دوستی و اخلاصش %~% دادهر دم نواله خاصش

352 چون فراغت رسیدشان از خوان %~% جام یاقوت گشت قوت روان

353 ساغری چند چون ز می خوردند %~% شرم را از میانه پی کردند

354 چون ز مستی درید پرده شرم %~% گشت بر ماه مهر ماهان گرم

355 لعبتی دید چون شکفته بهار %~% نازنینی چو صد هزار نگار

356 نرم و نازک بری چو لور و پنیر %~% چرب و شیرین تزی ز شکر و شیر

357 رخ چو سیبی که دلپسند بود %~% در میان گلاب و قند بود

358 تن چو سیماب کاوری در مشت %~% از لطافت برون رود ز انگشت

359 در کنار آن‌چنان که گل در باغ %~% در میان آن‌چنان که شمع و چراغ

360 زیور مه نثار گشته بر او %~% مهر ماهان هزار گشته بر او

361 گه گزیدش چو قند را مخمور %~% گه مزیدش چو شهد را زنبور

362 چونکه ماهان به ماه در پیچید %~% ماه چهره ز شرم سر پیچید

363 در برآورد لعبت چین را %~% گل صد برگ و سرو سیمین را

364 لب بران چشمه رحیق نهاد %~% مهر یاقوت بر عقیق نهاد

365 چون دران نور چشم و چشمه قند %~% کرد نیکو نظر به چشم پسند

366 دید عفریتی از دهن تا پای %~% آفریده ز خشمهای خدای

367 گاو میشی گراز دندانی %~% کاژدها کس ندید چندانی

368 ز اژدها ms149 در گذر که اهرمنی %~% از زمین تا به آسمان دهنی

369 چفته پشتی نغوذ بالله کوز %~% چون کمانی که برکشند به توز

370 پشت قوسی و روی خرچنگی %~% بوی گندش هزار فرسنگی

371 بینیی چون تنور خشت پزان %~% دهنی چون لوید رنگرزان

372 باز کرده لبی چو کام نهنگ %~% در برآورده میهمان را تنگ

373 بر سر و رویش آشکار و نهفت %~% بوسه می‌داد و این سخن می‌گفت

374 کای به چنگ من اوفتاده سرت %~% وی به دندان من دریده برت

375 چنگ در من زدی و دندان هم %~% تا لبم بوسی و زنخدان هم

376 چنگ و دندان نگر چو تیغ و سنان %~% چنگ و دندان چنین بود نه چنان

377 آن همه رغبتت چه بود نخست %~% وین زمان رغبتت چرا شد سست

378 لب همان لب شدست بوسه بخواه %~% رخ همان رخ نظر مبند ز ماه

379 باده از دست ساقیی مستان %~% کاورد سیکیی به صد دستان

380 خانه در کوچه‌ای مگیر به مزد %~% که دران کوچه شحنه باشد دزد

381 ای چان این‌چنین همی شاید %~% تا کنم آنچه با تو می‌باید

382 گر نسازم چنانکه درخور تست %~% پس چنانم که دیده‌ای ز نخست

383 هر دم آشوبی این‌چنین می‌کرد %~% اشتلمهای آتشین می‌کرد

384 چونکه ماهان بینوا گشته %~% دید ماهی به اژدها گشته

385 سیم ساقی شده گراز سمی %~% گاو چشمی شده به گاو دمی

386 زیر آن اژدهای همچون قیر %~% می‌شد از زیرش آب معنی گیر

387 نعره‌ای زد چو طفل زهره شکاف %~% یا زنی طفلش اوفتاده ز ناف

388 وان گراز سیه چو دیو سپید %~% می‌زد از بوسه آتش اندر بید

389 تا بدانگه که نور صبح دمید %~% آمد آواز مرغ و دیو رمید

390 پرده ظلمت از جهان برخاست %~% وان خیالات از میان برخاست

391 آن خزف گوهران لعل نمای %~% همه رفتند و کس نماند به جای

392 ماند ماهان فتاده بر در کاخ %~% تا ms150 بدانگه که روز گشت فراخ

393 چون ز ریحان روز تابنده %~% شد دگر بار هوش یابنده

394 دیده بگشاد دید جائی زشت %~% دوزخی تافته به جای بهشت

395 نالشی چند مانده نال شده %~% خاک در دیده خیال شده

396 زان بنا کاصل او خیالی بود %~% طرفش آمد که طرفه حالی بود

397 باغ را دید جمله خارستان %~% صفه را صفری از بخارستان

398 سرو و شمشادها همه خس و خار %~% میوه‌ها مور و میوه داران مار

399 سینه مرغ و پشت بزغاله %~% همه مردارهای ده ساله

400 نای و چنگ و رباب کارگران %~% استخوانهای گور و جانوران

401 وان تتق‌های گوهر آموده %~% چرمهای دباغت آلوده

402 حوضهای چو آب در دیده %~% پارگینهای آب گندیده

403 وانچه او خورده بود و باقی ماند %~% وانچه از جرعه ریز ساقی ماند

404 بود حاشا ز جنس راحتها %~% همه پالایش جراحتها

405 وانچه ریحان و راح بود همه %~% ریزش مستراح بود همه

406 بازماهان به کار خود درماند %~% بر خود استغفراللهی برخواند

407 پای آن نی که رهگذار شود %~% روی آن نی که پایدار شود

408 گفت با خویشتن عجب کاریست %~% این چه پیوند و این چه پرگاریست

409 دوش دیدن شکفته بستانی %~% دیدن امروز محنتستانی

410 گل نمودن به ما و خار چه بود %~% حاصل باغ روزگار چه بود

411 واگهی نه که هرچه ما داریم %~% در نقاب مه اژدها داریم

412 بینی ار پرده را براندازند %~% کابلهان عشق باچه می‌بازند

413 این رقمهای رومی و چینی %~% زنگی زشت شد که می‌بینی

414 پوستی برکشیده بر سر خون %~% راح بیرون و مستراح درون

415 گر ز گرمابه برکشند آن پوست %~% گلخنی را کسی ندارد دوست

416 بس مبصر که مار مهره خرید %~% مهره پنداشت مار در سله دید

417 بس مغفل در این خریطه خشک %~% گره عود یافت نافه مشک

418 چونکه ماهان ز چنگ بدخواهان %~% رست چون من ز قصه ماهان

419 ms151 نیت کار خیر پیش گرفت %~% توبه‌ها کرد و نذرها پذرفت

420 از دل پاک در خدای گریخت %~% راه می‌رفت و خون ز رخ می‌ریخت

421 تا به آبی رسید روشن و پاک %~% شست خود را و رخ نهاد به خاک

422 سجده کرد و زمین به خواری رفت %~% با کس بیکسان به زاری گفت

423 کای گشاینده کار من بگشای %~% وی نماینده راه من بنمای

424 تو گشائیم کار بسته و بس %~% تو نمائیم ره نه دیگر کس

425 نه مرا رهنمای تنهائی %~% کیست کورا تو راه ننمائی

426 ساعتی در خدای خود نالید %~% روی در سجده گاه خود مالید

427 چونکه سر برگفت در بر خویش %~% دید شخصی به شکل و پیکر خویش

428 سبز پوشی چو فصل نیسانی %~% سرخ روئی چو صبح نورانی

429 گفت کای خواجه کیستی به درست %~% قیمتی گوهرا که گوهر تست

430 گفت من خضرم ای خدای پرست %~% آمدم تا ترا بگیرم دست

431 نیت نیک تست کامد پیش %~% می‌رساند ترا به خانه خویش

432 دست خود را به من ده از سر پای %~% دیده برهم ببند و باز گشای

433 چونکه ماهان سلام خضر شنید %~% تشنه بود آب زندگانی دید

434 دست خود را سبک به دستش داد %~% دیده در بست و در زمان بگشاد

435 دید خود را دران سلامتگاه %~% کاولش دیو برده بود ز راه

436 باغ را درگشاد و کرد شتاب %~% سوی مصر آمد از دیار خراب

437 دید یاران خویش را خاموش %~% هریک از سوگواری ازرق پوش

438 هرچه ز آغاز دید تا فرجام %~% گفت با دوستان خویش تمام

439 با وی آن دوستان که خو کردند %~% دید کازرق ز بهر او کردند

440 با همه در موافقت کوشید %~% ازرقی راست کرد و در پوشید

441 رنگ ازرق برو قرار گرفت %~% چون فلک رنگ روزگار گرفت

442 ازرق آنست کاسمان بلند %~% خوشتر از رنگ او نیافت پرند

443 هر ms152 که همرنگ آسمان گردد %~% آفتابش به قرص خوان گردد

444 گل ازرق که آن حساب کند %~% قرصه از قرص آفتاب کند

445 هر سوئی کافتاب سر دارد %~% گل ازرق در او نظر دارد

446 لاجرم هر گلی که ازرق هست %~% خواندش هندو آفتاب پرست

447 قصه چون گفت ماه زیبا چهر %~% در کنارش گرفت شاه به مهر

1 روز پنجشنبه است روزی خوب %~% وز سعادت به مشتری منسوب

2 چون دم صبح گفت نافه گشای %~% عود را سوخت خاک صندل سای

3 بر نمودار خاک صندل فام %~% صندلی کرد شاه جامه و جام

4 آمد از گنبد کبود برون %~% شد به گنبد سرای صندل گون

5 باده خورشد ز دست لعبت چین %~% واب کوثر ز دست حورالعین

6 تا شب از دست حور می می‌خورد %~% وز می خورده خرمی می‌کرد

7 صدف این محیط کحلی رنگ %~% چو برآمود در به کام نهنگ

8 شاه ازان تنگ چشم چین پرورد %~% خواست کز خاطرش فشاند گرد

9 بانوی چین ز چهره چین بگشاد %~% وز رطب جوی انگبین بگشاد

10 گفت کای زنده از تو جان جهان %~% برترین پادشاه پادشهان

11 بیشتر زانکه ریگ در صحراست %~% سنگ در کوه و آب در دریاست

12 عمر بادت که هست بختت یار %~% بادی از عمر و بخت برخوردار

13 ای چو خورشید روشنائی بخش %~% پادشا بلکه پادشائی بخش

14 من خود اندیشناک پیوسته %~% زین زبان شکسته و بسته

15 و آنگهی پیش راح ریحانی %~% کرد باید سکاهن افشانی

16 لیک چون شه نشاط جان خواهد %~% وز پی خنده زعفران خواهد

17 کژ مژی را خریطه بگشایم %~% خنده‌ای در نشاطش افزایم

18 گویم ار زانکه دلپذیر آید %~% در دل شاه جایگیر آید

19 چون دعا کرد ماه مهر پرست %~% شاه را بوسه داد بر سر دست

20 گفت وقتی ز شهر خود دو جوان %~% سوی شهری دگر شدند روان

21 هریکی در جوال گوشه خویش %~% کرده ms153 ترتیب راه توشه خویش

22 نام این خیر و نام آن شر بود %~% فعل هریک به نام درخور بود

23 چون بریدند روزکی دو سه راه %~% توشه‌ای را که داشتند نگاه

24 خیر می‌خورد و شر نگه می‌داشت %~% این غله می‌درود و آن می‌کاشت

25 تا رسیدند هر دو دوشادوش %~% به بیابانی از بخار بجوش

26 کوره‌ای چون تنور از آتش گرم %~% کاهن از وی چو موم گشتی نرم

27 گرمسیری ز خشک ساری بوم %~% کرده باد شمال را به سموم

28 شر خبر داشت کان زمین خراب %~% دوریی درد و ندارد آب

29 مشکی از آب کرده پنهان پر %~% در خریطه نگاهداشت چو در

30 خیر فارغ که آب در راهست %~% بی‌خبر کاب نیست آن چاهست

31 در بیابان گرم و راه دراز %~% هر دو می‌تاختند با تک و تاز

32 چون به گرمی شدند روزی هفت %~% آب شر ماند و آب خیر برفت

33 شر که آن آبرا ز خیر نهفت %~% با وی از خیر و شر حدیث نگفت

34 خیر چون دید کو ز گوهر بد %~% دارد آبی در آبگینه خود

35 وقت وقت از رفیق پنهانی %~% می‌خورد چون رحیق ریحانی

36 گرچه در تاب تشنگی می‌سوخت %~% لب به دندان ز لابه برمی‌دوخت

37 تشنه در آب او نظر می‌کرد %~% آب دندانی از جگر می‌خورد

38 تا به حدی که خشک شد جگرش %~% باز ماند از گشادگی نظرش

39 داشت با خود دو لعل آتش رنگ %~% آب دارنده و آبشان در سنگ

40 می‌چکید آب ازان دو لعل نهان %~% آب دیده ولی نه آب دهان

41 حالی آن لعل آبدار گشاد %~% پیش آن ریگ آبدار نهاد

42 گفت مردم ز تشنگی دریاب %~% آتشم را بکش به لختی آب

43 شربتی آب از آن زلال چو نوش %~% یا به همت ببخش یا بفروش

44 این دو گوهر در آب خویش انداز %~% گوهرم را به آب خود بنواز

45 ms154 شر که خشم خدای باد بر او %~% نام خود را ورق گشاد بر او

46 گفت کز سنگ چشمه بر متراش %~% فارغم زین فریب فارغ باش

47 می‌دهی گوهرم به ویرانی %~% تا به آباد شهر بستانی

48 چه حریفم که این فریب خورم %~% من ز دیو آدمی فریب‌ترم

49 نرسد وقت چاره سازی من %~% مهره تو به حقه بازی من

50 صد هزاران چنین فسون و فریب %~% کرده‌ام از مقامری به شکیب

51 نگذارم که آب من بخوری %~% چون به شهر آیی آب من ببری

52 آن گهر چون ستانم از تو به راز %~% کز منش عاقبت ستانی باز

53 گهری بایدم که نتوانی %~% کز منش هیچ گونه بستانی

54 خبر گفت آن چه گوهر است بگوی %~% تا سپارم به دست گوهرجوی

55 گفت شر آن دو گوهر بصرست %~% کاین ازان آن از این عزیزترست

56 چشمها را به من فروش به آب %~% ور نه زین آبخورد روی بتاب

57 خیر گفت از خدا نداری شرم %~% کاب سردم دهی به آتش گرم

58 چشمه گیرم که خوشگوار بود %~% چشم کندن بگو چه کار بود

59 چون من از چشم خود شوم درویش %~% چشمه گر صد شود چه سود از بیش

60 چشم دادن ز بهر چشمه نوش %~% چون توان آب را به زر بفروش

61 لعل بستان و آنچه دارم چیز %~% بدهم خط بدانچه دارم نیز

62 به خدای جهان خورم سوگند %~% که بدین داوری شوم خرسند

63 چشم بگذار بر من ای سره مرد %~% سرد مهری مکن به آبی سرد

64 گفت شر کاین سخن فسانه بود %~% تشنه را زین بسی بهانه بود

65 چشم باید گهر ندارد سود %~% کین گهر بیش از این تواند بود

66 خیر در کار خویش خیره بماند %~% آب چشمی بر آب چشمه فشاند

67 دید کز تشنگی بخواهد مرد %~% جان ازان جایگه نخواهد برد

68 دل گرمش به آب سرد فریفت %~% تشنه‌ای کو ms155 کز آب سرد شکیفت

69 گفت برخیز تیغ و دشنه بیار %~% شربتی آب سوی تشنه بیار

70 دیده آتشین من برکش %~% واتشم را بکش به آبی خوش

71 ظن چنین برد کز چنان تسلیم %~% یابد امیدواری از پس بیم

72 شر که آن دید دشنه باز گشاد %~% پیش آن خاک تشنه رفت چو باد

73 در چراغ دو چشم او زد تیغ %~% نامدش کشتن چراغ دریغ

74 نرگسی را به تیغ گلگون کرد %~% گوهری را ز تاج بیرون کرد

75 چشم تشنه چو کرده بود تباه %~% آب ناداده کرد همت راه

76 جامه و رخت و گوهرش برداشت %~% مرد بی دیده را تهی بگذاشت

77 خیر چون رفته دید شر ز برش %~% نبد آگاهیی ز خیر و شرش

78 بر سر خون و خاک می‌غلتید %~% به که چشمش نبد که خود را دید

79 بود کردی ز مهتران بزرگ %~% گله‌ای داشت دور از آفت گرگ

80 چارپایان خوب نیز بسی %~% کانچنان چارپا نداشت کسی

81 خانه‌ای هفت و هشت با او خویش %~% او توانگر بد آن دگر درویش

82 کرد صحرا نشین کوه نورد %~% چون بیابانیان بیابان گرد

83 از برای علف به صحرا گشت %~% گله را می‌چراند دشت به دشت

84 هر کجا دیدی آبخورد و گیاه %~% کردی آنجا دو هفته منزلگاه

85 چون علف خورد جای را می‌ماند %~% گله بر جانب دگر می‌راند

86 از قضا را دران دو روز نه دیر %~% پنجه آنجا گشاده بود چو شیر

87 کرد را بود دختری به جمال %~% لعبتی ترک چشم و هندو خال

88 سروی آب از رگ جگر خورده %~% نازنینی به ناز پرورده

89 رسن زلف تا به دامن بیش %~% کرده مه را رسن به گردن خویش

90 جعد بر جعد چون بنفشه باغ %~% به سیاهی سیه‌تر از پر زاغ

91 سحر غمزش که بود از افسون مست %~% بر فریب زمانه یافته دست

92 خلق از آن سحر بابلی ms156 کردن %~% دلنهاده به بابلی خوردن

93 شب ز خالش سواد یافته بود %~% مه ز تابندگیش تافته بود

94 تنگی پسته شکر شکنش %~% بوسه را راه بسته بر دهنش

95 آن خرامنده ماه خرگاهی %~% شد طلبکار آب چون ماهی

96 خانیی آب بود دور از راه %~% بود ازان خانی آب آن به نگاه

97 کوزه پر کرد ازاب آن خانی %~% تا برد سوی خانه پنهانی

98 ناگهان ناله‌ای شنید از دور %~% کامد از زخم خورده‌ای رنجور

99 بر پی ناله شد چو ناله شنید %~% خسته در خاک و خون جوانی دید

100 دست و پائی ز درد می‌افشاند %~% در تضرع خدای را می‌خواند

101 نازنین را ز سر برون شد ناز %~% پیش آن زخم خورده رفت فراز

102 گفت ویحک چه کس توانی بود %~% این‌چنین خاکسار و خون‌آلود

103 این ستم بر جوانی تو که کرد %~% وینچنین زینهار بر تو که خورد

104 خیر گفت ای فرشته فلکی %~% گر پری زاده‌ای وگر ملکی

105 کار من طرفه بازیی دارد %~% قصه من درازیی دارد

106 مردم از تشنگی و بی آبی %~% تشنه را جهد کن که دریابی

107 آب اگر نیست رو که من مردم %~% ور یکی قطره هست جان بردم

108 ساقی نوش لب کلید نجات %~% دادش آبی به لطف آب حیات

109 تشنه گرم دل ز شربت سرد %~% خورد بر قدر آنکه شاید خورد

110 زنده شد جان پژمریده او %~% شاد گشت آن چراغ دیده او

111 دیده‌ای را کنده بود ز جای %~% درهم افکند و بر نام خدای

112 گر خراشیده شد سپیدی توز %~% مقله در پیه مانده بود هنوز

113 آنقدر زور دید در پایش %~% که برانگیخت شاید از جایش

114 پیه در چشم او نهاد و ببست %~% وز سر مردمی گرفتش دست

115 کرد جهدی تمام تا برخاست %~% قایدش گشت و برد بر ره راست

116 تا بدانجا که بود بنگه او %~% مرد بی دیده بود همره ms157 او

117 چاکری را که اهل خانه شمرد %~% دست او را به دست او سپرد

118 گفت آهسته تا نرنجانی %~% بر در ما برش به آسانی

119 خویشتن رفت پیش مادر زود %~% سرگذشتی که دید باز نمود

120 گفت مادر چرا رها کردی %~% کامدی با خودش نیاوردی

121 تا مگر چاره‌ای نموده شدی %~% کاندکی راحتش فزوده شدی

122 گفت کاوردم ار به جان برسد %~% چشم دارم که این زمان برسد

123 چاکری کو به خانه راه آورد %~% خسته را سوی خوابگاه آورد

124 جای کردند و خوان نهادنش %~% شوربا و کباب دادندش

125 مرد گرمی رسیده با دم سرد %~% خورد لختی و سر نهاد به درد

126 کرد کامد شبانگه از صحرا %~% تا خورد آنچه بشکند صفرا

127 دید چیزی که آن نه عادت بود %~% جوش صفراش ازان زیادت بود

128 بیهشی خسته دید افتاده %~% چون کسی زخم خورده جان داده

129 گفت کین شخص ناتوان از کجاست %~% واینچین ناتوان و خسته چراست

130 آنچه بر وی گذشته بود نخست %~% کس ندانست شرح آن به درست

131 قصه چشم کندنش گفتند %~% که به الماس جزع او سفتند

132 کرد چون دیدگان جگر خسته %~% شد ز بی دیده‌ای نظر بسته

133 گفت کز شاخ آن درخت بلند %~% باز بایست کرد برگی چند

134 کوفتن برگ و آب ازو ستدن %~% سودن آنجا وتاب ازو ستدن

135 گر چنین مرهمی گرفتی ساز %~% یافتی دیده روشنائی باز

136 رخنه دیده گرچه باشد سخت %~% به شود زاب آن دو برگ درخت

137 پس نشان داد کاندرخت کجاست %~% گفت از آن آبخورد که خانی ماست

138 هست رسته کهن درختی نغز %~% کز نسیمش گشاده گردد مغز

139 ساقش از بیخ برکشیده دو شاخ %~% دوریی در میان هردو فراخ

140 برگ یک شاخ ازو چو حله حور %~% دیده رفته را درآرد نور

141 برگ شاخ دگر چو آب حیات %~% صرعیان را دهد ز صرع نجات

142 چون ms158 ز کرد آن شنید دختر کرد %~% دل به تدبیر آن علاج سپرد

143 لابه‌ها کرد و از پدر درخواست %~% تا کند برگ بینوائی راست

144 کرد چون دید لابه کردن سخت %~% راه برداشت رفت سوی درخت

145 باز کرد از درخت مشتی برگ %~% نوشداروی خستگان از مرگ

146 آمد آورد نازنین برداشت %~% کوفت چندانکه مغز باز گذاشت

147 کرد صافی چنانکه درد نماند %~% در نظرگاه دردمند فشاند

148 دارو و دیده را بهم دربست %~% خسته از درد ساعتی بنشست

149 دیده بر بخت کارساز نهاد %~% سر به بالین تخت باز نهاد

150 بود تا پنج روز بسته سرش %~% و آن طلاها نهاده بر نظرش

151 روز پنجم خلاص دادندش %~% دارو از دیده برگشادندش

152 چشم از دست رفته گشت درست %~% شد به عینه چنانکه بود نخست

153 مرد بی دیده برگشاد نظر %~% چون دو نرگس که بشکفد به سحر

154 خیر کان خیر دید برد سپاس %~% کز رمد رسته شد چو گاو خراس

155 اهل خانه ز رنج دل رستند %~% دل گشادند و روی بربستند

156 از بسی رنجها که بر وی برد %~% مهربان گشته بود دختر کرد

157 چون دو نرگس گشاد سرو بلند %~% درج گوهر گشاده گشت ز بند

158 مهربان‌تر شد آن پریزاده %~% بر جمال جوان آزاده

159 خیر نیز از لطف رسانی او %~% مهربان شد ز مهربانی او

160 گرچه رویش ندیده بود تمام %~% دیده بودش به وقت خیز و خرام

161 لفظ شیرین او شنیده بسی %~% لطف دستش بدو رسیده بسی

162 دل درو بسته بود و آن دلبند %~% هم درو بسته دل زهی پیوند

163 خیر با کرد پیر هر سحری %~% بستی از راه چاکری کمری

164 به شتربانی و گله‌داری %~% کردی آهستگی و هشیاری

165 از گله دور کردی آفت گرگ %~% داشتی پاس جمله خرد و بزرگ

166 کرد صحرا رو بیابانی %~% چون از او یافت آن تن‌آسانی

167 به تولای خود عزیزش ms159 کرد %~% حاکم خان و مان و چیزش کرد

168 خیر چون شد به خانه در گستاخ %~% قصه جستجوی گشت فراخ

169 باز جستند حال دیده او %~% کز که بود آن ستم رسیده او

170 خیر از ایشان حدیث شر ننهفت %~% هرچه بودش ز خیر و شر همه گفت

171 قصه گوهر و خریدن آب %~% کاتش تشنگیش کرد کباب

172 وانکه از دیده گوهرش برکند %~% به دگر گوهرش رساند گزند

173 این گهر سفت و آن گهر برداشت %~% واب ناداده تشنه را بگذاشت

174 کرد کان داستان شنید ز خیر %~% روی بر خاک زد چو راهب دیر

175 کانچنان تند باد بی اجلی %~% نرساند این شکوفه را خللی

176 چون شنیدند کان فرشته سرشت %~% چه بلا دید ازان زبانی زشت

177 خیر از نام گشت نامی‌تر %~% شد بر ایشان ز جان گرامی‌تر

178 داشتندش چنانکه باید داشت %~% نازنین خدمتش به کس نگذاشت

179 روی بسته پرستشی می‌کرد %~% آب می‌داد و آتشی می‌خورد

180 خیر یکباره دل بدو بسپرد %~% از وی آن جان که باز یافت نبرد

181 کرد بر یاد آن گرامی در %~% خدمت گاو و گوسپند و شتر

182 گفت ممکن نشد که این دلبند %~% با چو من مفلسی کند پیوند

183 دختری را بدین جمال و کمال %~% نتوان یافت بی خزینه و مال

184 من که نانشان خورم به درویشی %~% کی نهم چشم خویش بر خویشی

185 به ازان نیست کز چنین خطری %~% زیرکانه برآورم سفری

186 چون بر این قصه هفته‌ای بگذشت %~% شامگاهی به خانه رفت از دشت

187 دل ز تیمار آن عروس به رنج %~% چون گدائی نشسته بر سر گنج

188 تشنه و در برابر آب زلال %~% تشنه‌تر زانکه بود اول حال

189 آنشب از رخنه‌ای که داشت دلش %~% ز آب دیده شکوفه کرد گلش

190 گفت با کرد کای غریب نواز %~% از غریبان بسی کشیدی ناز

191 نور چشمم بنا نهاده تست %~% دل و جان ms160 هر دو باز داده تست

192 چون به خوان ریزه تو پروردم %~% نعمت از خوان تو بسی خوردم

193 داغ تو برتر از جبین منست %~% شکر تو بیش از آفرین منست

194 گر بجوئی درون و بیرونم %~% بوی خوان تو آید از خونم

195 خوان بر سر بر این ندارم دست %~% سر بر خوان اگر بخواهی هست

196 بیش از این میهمان نشاید بود %~% نمکی بر جگر نشاید سود

197 بر قیاس نواله خواری تو %~% ناید از من سپاس داری تو

198 مگرم هم به فضل خویش خدای %~% دهد آنچه آورم حق تو بجای

199 گرچه تیمار یابم از دوری %~% خواهم از خدمت تو دستوری

200 دیرگاهست کز ولایت خویش %~% دورم از کار و از کفایت خویش

201 عزم دارم که بامداد پگاه %~% سوی خانه کنم عزیمت راه

202 گر به صورت جدا شوم ز برت %~% نبرد همتم ز خاک درت

203 چشم دارم به چون تو چشمه نور %~% که ز دوری دلم نداری دور

204 همتم را گشاده بال کنی %~% وانچه خوردم مرا حلال کنی

205 چون سخن گو سخن به آخر برد %~% در زد آتش به خیل خانه کرد

206 گریه کردی از میان برخاست %~% های هائی فتاد در چپ و راست

207 کرد گریان و کرد زاده بتر %~% مغزها خشک و دیده‌ها شد تر

208 از پس گریه سر فرو بردند %~% گوئی آبی بدند کافسردند

209 سر برآورد کرد روشن رای %~% کرد خالی ز پیشکاران جای

210 گفت با خیر کای جوان به هوش %~% زیرک و خوب و مهربان و خموش

211 رفته گیرت به شهر خود باری %~% خورده از همرهی دگر خاری

212 نعمت و ناز و کامگاری هست %~% بر همه نیک و بد تو داری دست

213 نیک مردان به بد عنان ندهند %~% دوستان را به دشمنان ندهند

214 جز یکی دختر عزیز مرا %~% نیست و بسیار هست چیز مرا

215 دختر مهربان خدمت دوست ms161 %~% زشت باشد که گویمش نه نکوست

216 گرچه در نافه است مشک نهان %~% آشکاراست بوی او به جهان

217 گر نهی دل به ما و دختر ما %~% هستی از جان عزیزتر بر ما

218 بر چنین دختری به آزادی %~% اختیارت کنم به دامادی

219 وانچه دارم ز گوسفند و شتر %~% دهمت تا ز مایه گردی پر

220 من میان شما به نعمت و ناز %~% می‌زیم تا رسد رحیل فراز

221 خیر کین خوشدلی شنید ز کرد %~% سجده‌ای آنچنانکه شاید برد

222 چون بدین خرمی سخن گفتند %~% از سر ناز و دلخوشی خفتند

223 صبح هرون صفت چو بست کمر %~% مرغ نالید چون جلاجل زر

224 از سر طالع همایون بخت %~% رفت سلطان مشرقی بر تخت

225 کرد خوشدل ز خوابگه برخاست %~% کرد کار نکاح کردن راست

226 به نکاحی که اصل پیوندست %~% تخم اولاد ازو برومندست

227 دختر خویش را سپرد به خیر %~% زهره را داد با عطارد سیر

228 تشنه مرده آب حیوان یافت %~% نور خورشید بر شکوفه بتافت

229 ساقی نوش لب به تشنه خویش %~% شربتی داد از آب کوثر بیش

230 اولش گرچه آب خانی داد %~% آخرش آب زندگانی داد

231 شادمان زیستند هر دو به هم %~% زآنچه باید نبود چیزی کم

232 عهد پیشینه یاد می‌کردند %~% وآنچه‌شان بود شاد می‌خوردند

233 کرد هر مایه‌ای که با خود داشت %~% بر گرانمایگان خود بگذاشت

234 تا چنان شد که خان و مان و رمه %~% به سوی خیر بازگشت همه

235 چون از آن مرغزار آب و درخت %~% برگرفتند سوی صحرا رخت

236 خیر شد زی درخت صندل بوی %~% که ازو جانش گشت درمان جوی

237 نه ز یک شاخ کز ستون دو شاخ %~% چید بسیار برگهی فراخ

238 کرد از آن برگها دو انبان پر %~% تعبیه در میان بار شتر

239 آن یکی بد علاج صرع تمام %~% وان دگر خود دوای دیده به نام

240 با کس احوال ms162 برگ باز نگفت %~% آن دوا را ز دیده داشت نهفت

241 تا به شهری شتافتند ز راه %~% که درو صرع داشت دختر شاه

242 گرچه بسیار چاره می‌کردند %~% به نمی‌شد دریغ می‌خوردند

243 هر پزشگی که بود دانش بهر %~% آمده بر امید شهر به شهر

244 تا برند از طریق چاره‌گری %~% آفت دیو را ز پیش پری

245 پادشه شرط کرده بود نخست %~% که هرانکو کند علاج درست

246 دختر او را دهم به آزادی %~% ارجمندش کنم به دامادی

247 وانکه بیند جمال این دختر %~% نکند چاره سازی درخور

248 بر وی از تیغ ترکتاز کنم %~% سرش از تن به تیغ باز کنم

249 بی دوائی که دید آن بیمار %~% کشت چندین پزشک در تیمار

250 سر بریده شده هزار طبیب %~% چه ز شهری چه مردمان غریب

251 این سخن گشت در ولایت فاش %~% لیک هر یک به آرزوی معاش

252 سر خود را به باد برمی‌داد %~% در پی خون خویش می‌افتاد

253 خیر کز مردم این سخن بشنید %~% آن خلل را خلاص با خود دید

254 کس فرستاد و پادشه را گفت %~% کز ره این خار من توانم رفت

255 نبرم رنج او به فضل خدای %~% واورم با تو شرط خویش به جای

256 لیک شرط آن بود به دستوری %~% کز طمع هست بنده را دوری

257 این دوا را که رای خواهم کرد %~% از برای خدای خواهم کرد

258 تا خدایم به وقت پیروزی %~% کند اسباب این غرض روزی

259 چونکه پیغام او رسید به شاه %~% شاه دادش به دست بوسی راه

260 خیر شد خدمتی به واجب کرد %~% شاه پرسید و گفت کای سره مرد

261 چیست نام تو گفت نامم خیر %~% کاخترم داد از سعادت سیر

262 شاه نامش خجسته دید به فال %~% گفت کای خیرمند چاره سگال

263 در چنین شغل نیک فرجامت %~% عاقبت خیر باد چون نامت

264 وانگه او را به محرمی بسپرد ms163 %~% تا به خلوت سرای دختر برد

265 پیکری دید خیر چون خورشید %~% سروی ازباد صرع گشته چو بید

266 گاو چشمی چو شیر آشفته %~% شب نیاسوده روز ناخفته

267 اندکی برگ ازان خجسته درخت %~% داشت با خود گره برو زده سخت

268 سود و زان سوده شربتی برساخت %~% سرد و شیرین که تشنه را بنواخت

269 داد تا شاهزاده شربت خورد %~% وز دماغش فرو نشست آن گرد

270 رست ازان ولوله که سودا بود %~% خوردن و خفتنش به یک جا بود

271 خیر چون دید کان شکفته بهار %~% خفت و ایمن شد از نهیب غبار

272 شد برون زان سرای مینوفش %~% سر سوی خانه کرد با دل خوش

273 وان پری‌رخ سه روز خفته بماند %~% با پدر حال خود نگفته بماند

274 در سیم روز چونکه سر برداشت %~% خورد آن چیزها که درخور داشت

275 شه که این مژده‌اش به گوش رسید %~% پای بی کفش در سرای دوید

276 دختر خویش را به هوش و به رای %~% دید بر تخت در میان سرای

277 روی بر خاک زد به دختر گفت %~% کی به جز عقل کس نیافته جفت

278 چونی از خستگی و رنجوری %~% کز برت باد فتنه را دوری

279 دختر شرمگین ز حشمت شاه %~% بر خود آیین شکر داشت نگاه

280 شاه رفت از سرای پرده برون %~% اندهش کم شد و نشاط فزون

281 داد دختر به محرمی پیغام %~% تا بگوید به شاه نیکو نام

282 که شنیدم که در جریده جهد %~% پادشا را درست باشد عهد

283 چون به هنگام تیغ تارک سای %~% شرط خویش آورید شاه به جای

284 با سری کو به تاج شد در خورد %~% عهد خود را درست باید کرد

285 تا چو عهدش بود به تیغ درست %~% به گه تاج هم نباشد سست

286 صد سر ازتیغ یافت گزند %~% گو یکی سر به تاج باش بلند

287 آنکه زو شد مرا علاج ms164 پدید %~% وز وی این بند بسته یافت کلید

288 کار او را به ترک نتوان گفت %~% کز جهانم جز او نباشد جفت

289 به که ما دل ز عهد نگشاییم %~% وز چنین عهده‌ای برون آییم

290 شاه را نیز رای آن برخاست %~% که کند عهد خویشتن را راست

291 خیر آزاده را به حضرت شاه %~% باز جستند و یافتند به راه

292 گوهری یافته شمردندش %~% در زمان نزد شاه بردندش

293 شاه گفت ای بزرگوار جهان %~% رخ چه داری ز بخت خویش نهان

294 خلعت خاص دادش از تن خویش %~% از یکی مملکت به قیمت بیش

295 بجز این چند زینت دگرش %~% کمر زر حمایل گهرش

296 کله بستند گرد شهر و سرای %~% شهریان ساختند شهر آرای

297 دختر آمد ز طاق گوشه بام %~% دید داماد را چو ماه تمام

298 چابک و سرو قد و زیبا روی %~% غالیه خط جوان مشگین موی

299 به رضای عروس و رای پدر %~% خیر داماد شد به کوری شر

300 بر در گنج یافت سلطان دست %~% مهر آنچش درست بود شکست

301 عیش ازان پس به کام دل می‌راند %~% نقش خوبی و خوشدلی می‌خواند

302 شاه را محتشم وزیری بود %~% خلق را نیک دستگیری بود

303 دختری داشت دلربای و شگرف %~% چهره چون خون زاغ بر سر برف

304 آفت آبله رسیده به ماه %~% ز ابله دیده‌هاش گشته تباه

305 خواست دستوریی در آن دستور %~% که دهد خیر چشم مه را نور

306 هم به شرطی که شاه کرد نخست %~% کرد مه را دوای خیر درست

307 وان دگر نیز گشت با او جفت %~% گوهری بین که چند گوهر سفت

308 یافت خیر از نشاط آن سه عروس %~% تاج کسری و تخت کیکاوس

309 گاه با دختر وزیر نشست %~% بر همه کام خویش یافته دست

310 چشم روشن گهی به دختر شاه %~% کاین چو خورشید بود و آن چون ماه

311 شادمانه گهی ms165 به دختر کرد %~% به سه نرد ازجهان ندب می‌برد

312 تا چنان شد که نیکخواهی بخت %~% برساندش به پادشاهی و تخت

313 ملک آن شهر در شمار گرفت %~% پادشاهی برو قرار گرفت

314 از قضا سوی باغ شد روزی %~% تا کند عیش با دل افروزی

315 شر که همراه بود در سفرش %~% گشت سر دلش قضای سرش

316 با جهودی معاملت می‌ساخت %~% خیر دید آن جهود را بشناخت

317 گفت این شخص را به وقت فراغ %~% از پس من بیاورید به باغ

318 او سوی باغ رفت و خوش بنشست %~% کرد پیش ایستاده تیغ به دست

319 شر درآمد فراخ کرده جبین %~% فارغ از خیر بوسه داد زمین

320 گفت خیرش بگو که نام تو چیست %~% ایکه خواهد سر تو بر تو گریست

321 گفت نامم مبشر سفری %~% در همه کارنامه هنری

322 خیر گفتا که نام خویش بگوی %~% روی خود را به خون خویش بشوی

323 گفت بیرون ازین ندارم نام %~% خواه تیغم نمای و خواهی جام

324 گفت خیر ای حرامزاده خس %~% هست خونت حلال بر همه کس

325 شر خلقی که با هزار عذاب %~% چشم آن تشنه کندی از پی آب

326 وان بتر شد که در چنان تابی %~% بردی آب وندادیش آبی

327 گوهر چشم و گوهر کمرش %~% هر دو بردی و سوختی جگرش

328 منم آن تشنه گهر برده %~% بخت من زنده بخت تو مرده

329 تو مرا کشتی و خدای نکشت %~% مقبل آن کز خدای گیرد پشت

330 دولتم چون خدا پناهی داد %~% اینکم تاج و تخت شاهی داد

331 وای بر جان تو که بد گهری %~% جان بری کرده‌ای و جان نبری

332 شر که در روی خیر دید شناخت %~% خویشتن زود بر زمین انداخت

333 گفت زنهار اگرچه بد کردم %~% در بد من مبین که خود کردم

334 آن نگر کاسمان چابک سیر %~% نام من شر نهاد و نام تو خیر

335 ms166 گر من آن با تو کرده‌ام ز نخست %~% کاید از نام چون منی به درست

336 با من آن کن تو در چنین خطری %~% کاید از نام چون تو ناموری

337 خیرکان نکته رفت بر یادش %~% کرد حالی ز کشتن آزادش

338 شر چو از تیغ یافت آزادی %~% می‌شد و می‌پرید از شادی

339 کرد خونخواره رفت بر اثرش %~% تیغ زد وز قفا برید سرش

340 گفت اگرخیر هست خیراندیش %~% تو شری جز شرت نیاید پیش

341 در تنش جست و یافت آن دو گهر %~% تعبیه کرده در میان کمر

342 آمد آورد پیش خیر فراز %~% گفت گوهر به گوهر آمد باز

343 خیر بوسید و پیش او انداخت %~% گوهری ار به گوهری بنواخت

344 دست بر چشم خود نهاد و بگفت %~% کز تو دارم من این دو گوهر جفت

345 این دو گوهر بدان شد ارزانی %~% کاین دو گوهر بدوست نورانی

346 چونکه شد کارهای خیر به کام %~% خلق ازو دید خیرهای تمام

347 دولت آنجا که راهبر گردد %~% خار خرما و خاره زر گردد

348 چون سعادت بدو سپرد سریر %~% آهنش نقره شد پلاس حریر

349 عدل را استوار کاری داد %~% ملک را بر خود استواری داد

350 برگهائی کزان درخت آورد %~% راحت رنجهای سخت آورد

351 وقت وقت از برای دفع گزند %~% تاختی سوی آن درخت بلند

352 آمدی زیر آن درخت فرود %~% دادی آن بوم را سلام و درود

353 بر هوای درخت صندل بوی %~% جامه را کرده بود صندل شوی

354 جز به صندل خری نکوشیدی %~% جامه جز صندلی نپوشیدی

355 صندل سوده درد سر ببرد %~% تب ز دل تابش از جگر ببرد

356 ترک چینی چو این حکایت چست %~% به زبان شکسته کرد درست

357 شاه جای از میان جان کردش %~% یعنی از چشم بد نهان کردش

1 روز آدینه کاین مقرنس بید %~% خانه را کرد از آفتاب سپید

2 شاه با زیور سپید ms167 به ناز %~% شد سوی گنبد سپید فراز

3 زهره بر برج پنجم اقلیمش %~% پنج نوبت زنان به تسلیمش

4 تا نزد بر ختن طلایه زنگ %~% شه ز شادی نکرد میدان تنگ

5 چون شب از سرمه فلک پرورد %~% چشم ماه و ستاره روشن کرد

6 شاه ازان جان نواز دل داده %~% شب نشین سپیده‌دم زاده

7 خواست تا از صدای گنبد خویش %~% آرد آواز ارغنونش پیش

8 پس ازان کافرینی آن دلبند %~% خواند بر تاج و بر سریر بلند

9 وان دعاها که دولت افزاید %~% وانچنان تاج و تخت را شاید

10 گفت شه چون ز بهر طبیعت خواست %~% آنچه از طبیعت من آید راست

11 مادرم گفت و او زنی سره بود %~% پیره‌زن گرگ باشد او بره بود

12 کاشنائی مرا ز همزادان %~% برد مهمان که خانش آبادان

13 خوانی آراسته نهاد به پیش %~% خوردهائی چه گویم از حد بیش

14 بره و مرغ و زیربای عراق %~% گردها و کلیچها و رقاق

15 چند حلوا که آن نبودش نام %~% برخی از پسته برخی از بادام

16 میوه‌های لطیف طبع فریب %~% از ری انگور و از سپاهان سیب

17 بگذر از نار نقل مستان بود %~% خود همه خانه نار پستان بود

18 چون به اندازه زان خورش خوردیم %~% به می آهنگ پرورش کردیم

19 درهم آمیختیم خنداخند %~% من و چون من فسانه گوئی چند

20 هرکسی سرگذشتی از خود گفت %~% یکی از طاق و دیگری از جفت

21 آمد افسانه تا به سیمبری %~% شهد در شیر و شیر در شکری

22 دلفریبی که چون سخن گفتی %~% مرغ و ماهی بران سخن خفتی

23 برگشاد از عقیق چشمه نوش %~% عاشقانه برآورید خروش

24 گفت شیرین سخن جوانی بود %~% کز ظریفی شکرستانی بود

25 عیسیی گاه دانش آموزی %~% یوسفی وقت مجلس افروزی

26 آگه از علم و از کفایت نیز %~% پارسائیش بهتر از همه چیز

27 داشت باغی به شکل باغ ارم ms168 %~% باغها گرد باغ او چو حرم

28 خاکش از بوی خوش عبیر سرشت %~% میوه‌هایش چو میوه‌های بهشت

29 همه دل بود چون میانه نار %~% همه گل بود بی میانجی خار

30 تیز خاری که در گلستان بود %~% از پی چشم زخم بستان بود

31 آب در زیر سروهای جوان %~% سبزه در گرد آبهای روان

32 مرغ در مرغ برکشیده نوا %~% ارغنون بسته در میان هوا

33 سرو بن چون زمردین کاخی %~% قمریی بر سریر هر شاخی

34 زیر سروش که پای در گل بود %~% به نوا داده هرکه را دل بود

35 برکشیده ز خط پرگارش %~% چار مهره به چار دیوارش

36 از بناهای برکشیده به ماه %~% چشم بد را نبود در وی راه

37 در تمنای آنچنان باغی %~% بر دل هر توانگری داغی

38 مرد هر هفته‌ای ز راه فراغ %~% به تماشا شدی به دیدن باغ

39 سرو پیراستی سمن کشتی %~% مشک سودی و عنبر آغشتی

40 تازه کردی به دست نرگس جام %~% سبزه را دادی از بنفشه پیام

41 ساعتی گرد باغ برگشتی %~% باز بگذاشتی و بگذشتی

42 رفت روزی به وقت پیشین گاه %~% تا دران باغ روضه یابد راه

43 باغ را بسته دید در چون سنگ %~% باغبان خفته بر نوازش چنگ

44 باغ پر شور ازان خوش آوازی %~% جان نوازان درو به جان بازی

45 رقص بر هر درختی افتاده %~% میوه دل برده بلکه جان داده

46 خواجه کاواز عاشقانه شنید %~% جانش حاضر نبود و جامه درید

47 نه شکیبی که برگراید سر %~% نه کلیدی که برگشاید در

48 در بسی کوفت کس نداد جواب %~% سرو در رقص بود و گل در خواب

49 گرد بر گرد باغ برگردید %~% در همه باغ هیچ راه ندید

50 بر در خویشتن چو بار نیافت %~% رکن دیوار خویشتن بشکافت

51 شد درون تا کند تماشائی %~% صوفیانه برآورد پائی

52 گوش بر نغمه ترانه نهد %~% دیدن باغ را بهانه نهد ms169

53 شورش باغ بنگرد که ز کیست %~% باغ چونست و باغبان را چیست

54 زان گلی چند بوستان افروز %~% که در آن بوستان بدند آنروز

55 دو سمن سینه بلکه سیمین ساق %~% بر در باغ داشتند یتاق

56 تا بران حور پیکران چو ماه %~% چشم نامحرمی نیابد راه

57 چون درون رفت خواجه از سوراخ %~% یافتندش کنیزکان گستاخ

58 زخم برداشتند و خستندش %~% دزد پنداشتند و بستندش

59 خواجه در داده تن بدان خواری %~% از چه از تهمت گنه کاری

60 بعد از آزردنش به چنگ و به مشت %~% بانگهائی برو زدند درشت

61 کای ز داغ تو باغ ناخشنود %~% نیست اینجا نقیب باغ چه سود

62 چون به باغ کسان دراید دزد %~% زدنش هست باغبان را مزد

63 ما که لختی به چوب خستیمت %~% شاید ار دست و پای بستیمت

64 تا تو ای نقب‌زن درین پرگار %~% درگذاری درایی از دیوار

65 مرد گفتا که باغ باغ منست %~% بر من این دود از چراغ منست

66 با دری چون دهان شیر فراخ %~% چون درایم چو روبه از سوراخ

67 هرکه در ملک خود چنین آید %~% ملک ازو زود بر زمین آید

68 چون کنیزان نشان او دیدند %~% وز نشانهای باغ پرسیدند

69 یافتندش دران گواهی راست %~% مهر بنشست و داوری برخاست

70 صاحب باغ چون شناخته شد %~% هر دو را دل به مهر آخته شد

71 آشتی کردنش روا دیدند %~% زانکه با طبعش آشنا دیدند

72 شاد گشتند از آشنائی او %~% سعی کردند در رهایی او

73 دست و پایش ز بند بگشادند %~% بوسه بر دست و پای او دادند

74 عذرها خواستند بسیارش %~% هر دو یکدل شدند در کارش

75 پس به عذری که خصم یار شود %~% رخنه باغ استوار شود

76 خار بردند و رخنه را بستند %~% وز شبیخون رهزنان رستند

77 بنشستند پیش خواجه به ناز %~% باز گفتند قصه‌ها دراز

78 که درین باغ چون شکفته ms170 بهار %~% که ازو خواجه باد برخوردار

79 میهمانیست دلستانان را %~% ماهرویان و مهربانان را

80 هر زن خوبرو که در شهرست %~% دیده را از جمال او بهرست

81 همه جمع آمده درین باغند %~% شمع بی دود و نقش بی داغند

82 عذر آنرا که با تو بد کردیم %~% خاک در آبخورد خود کردیم

83 خیز و با ما یکی زمان به خرام %~% تا براری ز هرکه خواهی کام

84 روی درکش به کنج پنهانی %~% شادمان بین دران گل افشانی

85 هر بتی را که دل درو بندی %~% مهر بروی نهی و بپسندی

86 آوریمش به کنج خانه تو %~% تا نهد سر بر آستانه تو

87 خواجه ارکان سخن به گوش آمد %~% شهوت خفته در خروش آمد

88 گرچه در طبع پارسائی داشت %~% طبع با شهوت آشنائی داشت

89 مردیش مردمیش را بفریفت %~% مرد بود از دم زنان نشکیفت

90 با سمن سینگان سیم اندام %~% پای برداشت بر امید تمام

91 تا به جائی رسیدشان ناورد %~% که بدانجای دل قرار آورد

92 پیش آن شاهدان قصر بهشت %~% غرفه‌ای بود برکشیده ز خشت

93 خواجه بر غرفه رفت و بست درش %~% بازگشتند رهبران ز برش

94 بود در ناف غرفه سوراخی %~% روشنی تافته درو شاخی

95 چشم خواجه ز چشمه سوراخ %~% چشمه تنگ دید و آب فراخ

96 کرده بر هر طرف گل افشانی %~% سیم ساقی و نار پستانی

97 روشنانی چراغ دیده همه %~% خوشتر از میوه رسیده همه

98 هر عروس از ره دل‌انگیزی %~% کرده بر سور خود شکر ریزی

99 اژدهائی نشسته بر گنجش %~% به ترنجی رسیده نارنجش

100 نار پستان بدید و سیب زنخ %~% نام آن سیب بر نبشته به یخ

101 بود در روضه گاه آن بستان %~% چمنی بر کنار سروستان

102 حوضه‌ای ساخته ز سنگ رخام %~% حوض کوثر بدو نوشته غلام

103 می‌شد آبی چو آب دیده در او %~% ماهیانی ستم ندیده در او

104 گرد آن ms171 آبدان رو شسته %~% سوسن و نرگس و سمن رسته

105 آمدند آن بتان خرگاهی %~% حوض دیدند و ماه با ماهی

106 گرمی آفتاب تافته‌شان %~% واب چون آفتاب یافته‌شان

107 سوی حوض آمدند ناز کنان %~% گره از بند فوطه باز کنان

108 صدره کندند و بی نقاب شدند %~% وز لطافت چو در در آب شدند

109 می‌زدند آب را به سیم مراد %~% می نهفتند سیم را به سواد

110 ماه و ماهی روانه هردو در آب %~% ماه تا ماهی اوفتاده به تاب

111 ماه در آب چون درم ریزد %~% هر کجا ماهیی است برخیزد

112 ماه ایشان در آن درم ریزی %~% خواجه را کرد ماهی انگیزی

113 ساعتی دست بند می‌کردند %~% پر سمن ریشخند می‌کردند

114 ساعتی بر ببر در افشردند %~% ناز و نارنج را کرو کردند

115 این شد آن را به مار می‌ترساند %~% مار می‌گفت و زلف می‌افشاند

116 بیستون همه ستون انگیز %~% کشته فرهاد را به تیشه تیز

117 جوی شیری که قصر شیرین داشت %~% سر بدان حوضهای شیرین داشت

118 خواجه کان دید جای صبر نبود %~% یاری و یارگی نداشت چه سود

119 بود چون تشنه‌ای که باشد مست %~% آب بیند بر او نیابد دست

120 یا چو صرعی که ماه نو بیند %~% برجهد گاه و گاه بنشیند

121 سوی هر سرو قامتی می‌دید %~% قامتی نی قیامتی می‌دید

122 رگ به رگ خونش از گرفتن جوش %~% از هر اندام برکشید خروش

123 ایستاده چو دزد پنهانی %~% وانچه دانی چنانکه می‌دانی

124 خواست تا در میان جهد گستاخ %~% مرغش از رخنه مارش از سوراخ

125 لیک مارش نکرد گستاخی %~% از چه از راه تنگ سوراخی

126 شسته رویان چو روی گل شستند %~% چون سمن بر پرند گل رستند

127 آسمان‌گون پرند پوشیدند %~% بر مه آسمان خروشیدند

128 در میان بود لعبتی چنگی %~% پیش رومی رخش همه زنگی

129 آفتابی هلال غبغب او %~% رطبی ناگزیده کس لب او

130 ms172 غمزش از غمزه تیز پیکان‌تر %~% خندش از خنده شکر افشان‌تر

131 اوفتاده ز سرو پر بارش %~% نار در آب و آب در نارش

132 به فریبی هزار دل برده %~% هرکه دیده برابرش مرده

133 چون به دستان زدن گشادی دست %~% عشق هشیار و عقل گشتی مست

134 خواجه بر فتنه‌ای چنان از دو %~% فتنه‌ترزانکه هندوان بر نور

135 زاهد از راه رفت پنهانی %~% کافری بین زهی مسلمانی

136 بعد یک ساعت آن دو آهو چشم %~% کاتش برق بودشان در پشم

137 واهوانگیز آن ختن بودند %~% آهوان را به یوز بنمودند

138 آمدند از ره شکر باری %~% کرده زیر قصب گله داری

139 خواجه را در خجابگه دیدند %~% حاجبانه و کار پرسیدند

140 کز همه لعبتان حور نژاد %~% میل تو بر کدام حور افتاد

141 خواجه نقشی که در پسند آورد %~% در میان دو نقشبند آورد

142 این نگفته هنوز برجستند %~% گفتی آهو نه شیر سرمستند

143 آن پریزاده را به تنبل و رنگ %~% آوریدند با نوازش چنگ

144 به طریقی که کس گمان نبرد %~% ور برد زان دو شحنه جان نبرد

145 طرفه را چون به غرفه پیوستند %~% غرفه را طرفه بین که دربستند

146 خواجه زان بی‌خبر که او اهلست %~% یار او اهل و کار او سهلست

147 وان بت چنگزن که تاخته بود %~% کار او را چو چنگ ساخته بود

148 گفته بودندش آن دو مایه ناز %~% قصه خواجه کنیز نواز

149 وان پری پیکر پسندیده %~% دل درو بسته بود نادیده

150 چون درو دید ازان بهی‌تر بود %~% آهنش سیم و سیم او زر بود

151 خواجه کز مهر ناشکیب آمد %~% با سهی سرو در عتیب آمد

152 گفت نام تو چیست گفتا بخت %~% گفت جایت کجاست گفتا تخت

153 گفت اصل تو چیست گفتا نور %~% گفت چشم بد از تو گفتا دور

154 گفت پردت چه پرده گفتا ساز %~% گفت شیوت چه شیوه گفتا ناز

155 گفت ms173 بوسه دهیم گفتا شصت %~% گفت هان وقت هست گفتا هست

156 گفت آیی به دست گفتا زود %~% گفت باد این مراد گفتا بود

157 خواجه را جوش از استخوان برخاست %~% شرم و رعنائی از میان برخاست

158 زلف دلبر گرفت چون چنگش %~% در بر آورد چون دل تنگش

159 بوسه و گاز بر شکر می‌زد %~% از یکی تا ده و ز ده تا صد

160 گرم شد بوسه در دل‌انگیزی %~% داد گرمی نشاط را تیزی

161 خاست تا نوش چشمه را خارد %~% مهر از آب حیات بردارد

162 چون درامد سیاه شیر به گور %~% زیر چنگ خودش کشید به زور

163 جایگه سست بود سختی یافت %~% خشت بر خشت رخنه‌ها بشکافت

164 غرفه دیرینه بد فرود آمد %~% کار نیکان به بد نینجامد

165 این ز مویی و آن به مویی رست %~% این ازین سو شد آن ازان سو جست

166 تا نبینندشان بران سر راه %~% دور گشتند ازان فراخیگاه

167 خواجه گوشه گرفت از آن غم و درد %~% رفت در گوشه‌ای و غم می‌خورد

168 شد کنیزک نشست با یاران %~% بر دو ابرو گره چو غمخواران

169 رنجهای گذشته پیش نهاد %~% چنگ را بر کنار خویش نهاد

170 ناله چنگ را چو پیدا کرد %~% عاشقان را ز ناله شیدا کرد

171 گفت کز چنگ من به ناله رود %~% باد بر خستگان عشق درود

172 عاشق آن شد که خستگی دارد %~% به درستی شکستگی دارد

173 عشق پوشیده چند دارم چند %~% عاشقم عاشقم به بانگ بلند

174 مستی و عاشقیم برد ز دست %~% صبر ناید ز هیچ عاشق مست

175 گرچه بر جان عاشقان خواریست %~% توبه در عاشقی گنه کاریست

176 عشق با توبه آشنا نبود %~% توبه در عاشقی روا نبود

177 عاشق آن به که جان کند تسلیم %~% عاشقان را ز تیغ تیز چه بیم

178 ترک چنگی چو درز لعل افشاند %~% حسب حالی بدین صفت برخواند

179 آن دو ms174 گوهر که رشته کش بودند %~% در نشاط و سماع خوش بودند

180 در دل افتادشان که درد و چراغ %~% تند بادی رسیده است به باغ

181 یوسف یاوه گشته را جستند %~% چون زلیخا ز دامنش رستند

182 باز جستندش از حقیقت کار %~% داد شرحی که گریه آرد بار

183 هر دو تشویر کار او خوردند %~% باز تدبیر کار او کردند

184 کامشب این جایگه وطن سازیم %~% از تو با کار کس نپردازیم

185 نگذاریم بر بهانه خویش %~% که کس امشب رود به خانه خویش

186 مگر آن ماه را که دلبر تست %~% امشب اندر کنارگیری چست

187 روز روشن سپید کار بود %~% شب تاریک پرده‌دار بود

188 کاین سخن گفته شد روانه شدند %~% با بتان بر سر فسانه شدند

189 شب چو زیر سمور انقاسی %~% کرد پنهان دواج بر طاسی

190 تیغ یک میخ آفتاب گذشت %~% جوشن شب هزار میخی گشت

191 آمدند آن بتان وفا کردند %~% وان صنم را بدو رها کردند

192 سرو تشنه به جوی آب رسید %~% آفتابی به ماهتاب رسید

193 جای خالی و آنچنان یاری %~% که کند صبر در چنان کاری

194 خواجه را در عروق هفت اندام %~% خون به جوش آمده به جستن کام

195 وانچه گفتن نشایدش با کس %~% با تو گفتم نعوذبالله و بس

196 خواست تا در به لعل سفته شود %~% طوق با طاق هر دو جفته شود

197 گربه وحشی از سر شاخی %~% دید مرغی به کنج سوراخی

198 جست بر مرغ و بر زمین افتاد %~% صدمه‌ای بر دو نازنین افتاد

199 هر دو جستند دل رمیده ز جای %~% تاب در دل فتاده تک در پای

200 دور گشتند نا رسیده به کام %~% تابه پخته بین که چون شد خام

201 نوش لب رفت پیش نوش لبان %~% چنگ را برگرفت نیم شبان

202 چنگ می‌زد به چنگ در می‌گفت %~% کارغوان آمد و بهار شکفت

203 سرو بن برکشید قد بلند ms175 %~% خنده گل گشاد حقه قند

204 بلبل آمد نشست بر سر شاخ %~% روز بازار عیش گشت فراخ

205 باغبان باغ را مطرا کرد %~% شاهی آمد درو تماشا کرد

206 جام می‌دید و برگرفت به دست %~% سنگی افتاد و جام را بشکست

207 ای به تاراج برده هرچه مراست %~% جز به تو کار من نگردد راست

208 گرچه با تو ز کار خود خجلم %~% بی توی نیست در حساب دلم

209 راز داران پرده سازش %~% آگهی یافتند از رازش

210 باز رفتند و غصه می‌خوردند %~% خواجه را جستجوی می‌کردند

211 باز رفتند و غصه می‌خوردند %~% خواجه را جستجوی می‌کردند

212 خواجه چون بندگان روغن دزد %~% در رهش حجره‌ای گرفته به مزد

213 در خزیده به جویباری تنگ %~% زیر شمشاد و سرو بید و خدنگ

214 خیره گشته ز خام تدبیری %~% بر دمیده ز سوسنش خیری

215 باز جستند از آنچه داشت نهفت %~% یک به یک با دو رازدار بگفت

216 فرض گشت آن نهفته کاران را %~% که به یاری رسند یاران را

217 بازگشتند و راه بگشادند %~% آب گل را به گل فرستادند

218 آمد آن دستگیر دستان ساز %~% مهر نوکرده مهربان را باز

219 خواجه دستش گرفت و رفت از پیش %~% تا به جائی که دید لایق خویش

220 تاک بر تاک شاخهای درخت %~% بسته بر اوج کله تخت به تخت

221 زیر آن تخت پادشاهی تاخت %~% به فراغت نشستنگاهی ساخت

222 دلستان را به مهر پیش کشید %~% چون دل اندر کنار خویش کشید

223 زاد سروی بدان خرامانی %~% چون سمن بر بساط سامانی

224 در کنارش کشید و شادی کرد %~% سرو باگل قران بادی کرد

225 خواجه را مه درآمده به کنار %~% دست بر کار و پای رفته ز کار

226 مهره خواجه خانه گیر شده %~% همبساطش گرو پذیر شده

227 چون بران شد که قلعه بستاند %~% آتشی را به آب بنشاند

228 موش دشتی مگر ز تاک بلند ms176 %~% دیده بد آخته کدوئی چند

229 کرد چون مرغ بر رسن پرواز %~% از کدوها رسن برید به گاز

230 بر زمین آمد آنچنان حبلی %~% هر کدوئی به شکل چون طبلی

231 بانگ آن طبل رفت میل به میل %~% طبل و آنگه چه طبل طبل رحیل

232 باز بانگ اندر اوفتاد به هوز %~% آهو آزاد شد ز پنجه یوز

233 خواجه پنداشت کامدست به جنگ %~% شحنه با کوس و محتسب با سنگ

234 کفش بگذاشت و راه پیش گرفت %~% باز دنبال کار خویش گرفت

235 وان صنم رفت با هزار هراس %~% پیش آن همدمان پرده شناس

236 چون زمانی بران نمود درنگ %~% پرده در گشت و ساخت پرده چنگ

237 گفت گفتند عاشقان باری %~% رفت یاری به دیدن یاری

238 خواست کز راه آرزومندی %~% یابد از وصل او برومندی

239 در کنارش کشد چنانکه هواست %~% سرخ گل در کنار سرو رواست

240 از ره سینه و زنخدانش %~% سیب و ناری خورد ز بستانش

241 دست بر گنج در دراز کند %~% تا در گنج خانه باز کند

242 به طبرزد شکر برامیزد %~% به طبرخون ز لاله خون ریزد

243 ناگه آورد فتنه غوغایی %~% تا غلط شد چنان تمنایی

244 ماند پروانه را در انده نور %~% تشنه‌ای گشت از آب حیوان دور

245 ای همه ضرب تو به کج بازی %~% ضربه‌ای زن به راست اندازی

246 تو مرا پرده کج دهی و رواست %~% نگذرم با تو من ز پرده راست

247 کاین غزل گفته شد چو دمسازان %~% زو خبر یافتند همرازان

248 سوی خواجه شدند پوزش ساز %~% یافتندش کشیده پای دراز

249 شرم زد گشته دل رمیده شده %~% بر سر خاک آرمیده شده

250 به نوازش گری و دلداری %~% برکشیدندش از چنان خواری

251 حال پرسیده شد حکایت کرد %~% آنچه در دوزخ آورد دم سرد

252 چاره سازان به چارهای خودش %~% دور کردند از خیال بدش

253 بر دل بسته بند بگشادند %~% بی ms177 دلی را به وعده دل دادند

254 که درین کار کاردان‌تر باش %~% مهربانی و مهربان‌تر باش

255 وقت کار آشیانه جائی ساز %~% کافت آنجا نیاورد پرواز

256 ما خود از دور پی نگهداریم %~% پاس دارانه پاس ره داریم

257 آمدند آنگهی پذیره کار %~% پیش آن سرو قد گل رخسار

258 تا دگر باره ترکتازی کرد %~% خواجه را یافت دلنوازی کرد

259 آمد از خواجه بار غم برداشت %~% خواجه کان دید خواجگی بگذاشت

260 سر زلفش گرفت چون مستان %~% جست بیغوله‌ای در آن بستان

261 بود در کنج باغ جائی دور %~% یاسمن خرمنی چو گنبد نور

262 برکشیده علم به دیواری %~% بر سرش بیشه در بنش غاری

263 خواجه به زان نیافت بارگهی %~% ساخت اندر میانه کارگهی

264 یاسمن را ز هم درید بساز %~% نازنین را درو کشید به ناز

265 بند صدرش گشاد و شرم نهفت %~% بند صدری دگر که نتوان گفت

266 خرمن گل درآورید به بر %~% مغز بادام در میان شکر

267 میل در سرمه‌دان نرفته هنوز %~% بازیی باز کرد گنبد کوز

268 روبهی چند بود در بن غار %~% به هم افتاده از برای شکار

269 گرگی آورده راه بر سرشان %~% تا کند دور سر ز پیکرشان

270 روبهان از حرام خواری گرگ %~% کافتی بود سهمناک و بزرگ

271 به هزیمت شدند و گرگ از پس %~% راهشان بر بساط خواجه و بس

272 بر دویدند بر دو چاره سگال %~% روبهان پیش و گرگ در دنبال

273 خواجه را بارگه فتاد از پای %~% دید لشگرگهی و جست از جای

274 خود ندانست کان چه واقعه بود %~% سو به سو می‌دوید خاک آلود

275 دل پر اندیشه و جگر پر خون %~% تا چگونه رود ز باغ برون

276 آن دو سروش برابر افتادند %~% کان همه نار و نرگسش دادند

277 دامن دلبرش گرفته به چنگ %~% چون دری در میانه دو نهنگ

278 بانگ بر وی زدند کاین چه فنست %~% در ms178 خصال تو این چه اهرمنست

279 چند برهم زنی جوانی را %~% کشتی از کینه مهربانی را

280 با غریبی ز روی دمسازی %~% نکند هیچکس چنین بازی

281 چند بار امشبش رها کردی %~% چند نیرنگ و کیمیا کردی

282 او به سوگند عذرها می‌خواست %~% نشنیدند ازو حکایت راست

283 تا ز بنگه رسید خواجه فراز %~% شمع را دید در میان دو گاز

284 در خجالت ز سرزنش کردن %~% زخم این و قفای آن خوردن

285 گفت زنهار دست ازو دارید %~% یار آزرده را میازارید

286 گوهر او ز هر گنه پاکست %~% هر گناهی که هست ازین خاکست

287 چابکان جهان و چالاکان %~% همه هستند بنده پاکان

288 کار ما را عنایت ازلی %~% از خطا داده بود بی خللی

289 وان خللها که کرد ما را خرد %~% آفتی را به آفتی می‌برد

290 بخت ما را چو پارسائی داد %~% از چنان کار بد رهائی داد

291 آنکه دیوش به کام خود نکند %~% نیک شد هیچ نیک بد نکند

292 بر حرام آنکه دل نهاده بود %~% دور اینجا حرام زاده بود

293 با عروسی بدین پریچهری %~% نکند هیچ مرد بدمهری

294 خاصه آن کو جوانیی دارد %~% مردی و مهربانیی دارد

295 لیک چون عصمتی بود در راه %~% نتوان رفت باز پیش گناه

296 کس ازان میوه‌دار برنخورد %~% که یکی چشم بد درو نگرد

297 چشم صد گونه دام و دد بر ما %~% حال ازینجا شدست بد بر ما

298 آنچه شد شد حدیث آن نکنم %~% و آنچه دارم بدو زیان نکنم

299 توبه کردم به آشکار و نهان %~% در پذیرفتم از خدای جهان

300 که اگر در اجل بود تأخیر %~% وین شکاری بود شکار پذیر

301 به حلالش عروس خویش کنم %~% خدمتش ز آنچه بود بیش کنم

302 کار بینان که کار او دیدند %~% از خدا ترسیش بترسیدند

303 سر نهادند پیش او بر خاک %~% کافرین بر چنان عقیدت پاک

304 که درو ms179 تخم نیکوئی کارند %~% وز سرشت بدش نگه دارند

305 ای بسا رنجها که رنج نمود %~% رنج پنداشتند و راحت بود

306 و ای بسا دردها که بر مردست %~% همه جاندارویی دران دردست

307 چون برآمد ز کوه چشمه نور %~% کرد از آفاق چشم بد را دور

308 صبج چون عنکبوت اصطرلاب %~% بر عمود زمین تنید لعاب

309 بادی آمد به کف گرفته چراغ %~% باغبان را به شهر برد ز باغ

310 خواجه برزد علم به سلطانی %~% رست ازان بند و بنده فرمانی

311 ز آتش عشقبازی شب دوش %~% آمده خاطرش چو دیگ به جوش

312 چون به شهر آمد از وفاداری %~% کرد مقصود را طلبکاری

313 ماه دوشینه را رساند به مهد %~% بست کابین چنانکه باشد عهد

314 در ناسفته را به مرجان سفت %~% مرغ بیدار گشت و ماهی خفت

315 گر بینی ز مرغ تا ماهی %~% همه را باشد این هواخواهی

316 دولتی بین که یافت آب زلال %~% وانگهی خورد ازو که بود حلال

317 چشمه‌ای یافت پاک چون خورشید %~% چون سمن صافی و چو سیم سپید

318 در سپیدیست روشنائی روز %~% وز سپیدیست مه جهان افروز

319 همه رنگی تکلف اندودست %~% جز سپیدی که او نیالودست

320 هرچ از آلودگی شود نومید %~% پاکیش را لقب کنند سپید

321 در پرستش به وقت کوشیدن %~% سنت آمد سپید پوشیدن

322 چون سمن سینه زین سخن پرداخت %~% شه در آغوش خویش جایش ساخت

323 وین چنین شب بسی به ناز و نشاط %~% سوی هر گنبدی کشید بساط

324 به روی این آسمان گنبدساز %~% کرده درهای هفت گنبد باز

1 چون به تثلیث مشتری و زحل %~% شاه انجم ز حوت شد به حمل

2 سبزه خضر وش جوانی یافت %~% چشمه آب زندگانی یافت

3 ناف هر چشمه رود نیلی شد %~% هر سبیلی به سلسبیلی شد

4 مشک برگشت خاک عودی پوش %~% نافه خر گشت باد نافه فروش

5 اعتدال هوای نوروزی %~% راست ms180 رو شد به عالم افروزی

6 باد نوروزی از قباله نو %~% با ریاحین نهاد جان به گرو

7 رستنی سر برون زد از دل خاک %~% زنگ خورشید گشت از آینه پاک

8 شبنم از دامن اثیر نشست %~% گرمی اندام زمهریر شکست

9 برف کافوری از گریوه کوه %~% رود را زاب دیده داد شکوه

10 سبزه گوهر زدود بینش را %~% داد سرسبزی آفرینش را

11 نرگس‌تر به چشم خواب آلود %~% هر کرا چشم بود خواب ربود

12 باد صبح از نسیم نافه گشای %~% بر سواد بنفشه غالیه سای

13 سرو کز سایه بادبانه زده %~% جعد شمشاد را به شانه زده

14 چشم نیلوفر از شکنجه خواب %~% جان در انداخته به قلعه آب

15 غنچه‌های نو از شکوفه شاخ %~% کرده لؤلوا چو برگ لاله فراخ

16 سوسن از بهر تاج نرگس مست %~% شوشه زر نهاده بر کف دست

17 از شمایل شمامه‌های بهار %~% بی‌قیامت ستاره کرده نثار

18 شنبلید سرشک در دیده %~% زعفران خورده باز خندیده

19 کاتب الوحی گل به آب حیات %~% بر شقایق به خون نوشته برات

20 برگ نسرین به گوهر آمودن %~% شاخ سوسن به توتیا سودن

21 جعد بر جعد بسته مرزنگوش %~% دیلم آسا فکنده بر سر دوش

22 گشته هم برگ و هم گیا راضی %~% این به مقراضه آن به مقراضی

23 سنبل از خوشهای مشگ انگیز %~% برقرنفل گشاده عطسه تیز

24 داده خیری به شرط هم عهدی %~% یاسمن را خط ولیعهدی

25 بوی سیسنبر از حرارت خویش %~% عقرب چرخ را گداخته نیش

26 غنچه با چشم گاو چشم به ناز %~% مرغ با گوش پیلگوش به راز

27 گل کافور بوی مشک نسیم %~% چون بناگوش یار در زر و سیم

28 مشک بید از درخت عود نشان %~% گاه کافور و گاه مشک فشان

29 ارغوان و سمن برابر دید %~% رایتی برکشیده سرخ و سپید

30 ز آفت بید برگ بادخزان %~% شاخ پر برگ بید دست گزان

31 ms181 گل کمر بسته در شهنشاهی %~% خاک چون باد در هوا خواهی

32 بلبل آواز برکشیده چو کوس %~% همه شب تا به وقت بانگ خروس

33 سرخ گل را به سبز میدانی %~% پنج نوبت زنان به سلطانی

34 برسر سرو بانگ فاختگان %~% چون طرب رود دلنواختگان

35 نای قمری به ناله سحری %~% خنده برده ز کام کبک دری

36 بانگ دراج بر حوالی کشت %~% کرده تقطیع بیتهای بهشت

37 زند باف از بهشت نامه زند %~% در شب آورد و خواند حرفی چند

38 عندلیب از نوای تیز آهنگ %~% گشته باریک چون بریشم چنگ

39 باغ چون لوح نقشبند شده %~% مرغ و ماهی نشاط‌مند شده

40 شاه بهرام در چنین روزی %~% کرد شاهانه مجلس افروزی

41 از نمودار هفت گنبد خویش %~% گنبدی ز آسمان فراخته بیش

42 چاربندی رسید پیکی چست %~% راه شش طاق هفت گنبد جست

43 چون درآمد در آن بهشتی کاخ %~% شد دلش چون در بهشت فراخ

44 کرد بر خسروآفرین دراز %~% کافرین کرده بود برد نماز

45 گفت باز از نگارخانه چین %~% جوش لشگر گرفت روی زمین

46 ماند پیمان شاه را فغفور %~% شد دگر ره ز نیک عهدی دور

47 چینیان را وفا نباشد و عهد %~% زهرناک اندرون و بیرون شهد

48 لشگری تیغ برکشیده به اوج %~% تا به جیحون رسیده موج به موج

49 سیلی آمد گرفت صحرائی %~% هر نهنگی درو چو دریائی

50 گر شه این شغل را بدارد پاس %~% چینیان خون ما خورند به طاس

51 شه چو از فتنه یافت آگاهی %~% در بلا دید عافیت خواهی

52 پیشتر زانکه در سرآید دام %~% دامن از می کشید و دست از جام

53 رای آن زد که از کفایت و رای %~% خصم را چون به سر درارد پای

54 جز به گنج و سپه ندید پناه %~% کالت نصرت است گنج و سپاه

55 چون سپه باز جست پنج ندید %~% چون به گنجینه رفت گنج ندید ms182

56 هم تهی دید گنج آکنده %~% هم سلیح و سپه پراکنده

57 ماند عاجز چو شیر بی دندان %~% طوق زنجیر و مملکت زندان

58 شه شنیدم که داشت دستوری %~% ناخدا ترسی از خدا دوری

59 نام خود کرده زان جریده که خواست %~% راست روشن ولی نه روشن و راست

60 روشن و راستیش بس باریک %~% راستی کوژ و روشنی تاریک

61 داده شه را به نام نیک غرور %~% واو ز تعلیق نیکنامی دور

62 تا وزارت به حکم نرسی بود %~% در وزارت خدای ترسی بود

63 راست روشن چو زو وزارت برد %~% راستی‌ها و روشنی‌ها مرد

64 شه چو مشغول شد به نوش و به ناز %~% او به بیداد کرد دست دراز

65 فتنه می‌ساخت مصلحت می‌سوخت %~% ملک می‌جست و مال می‌اندوخت

66 نایب شاه را به زر و به زیب %~% داد بر کیمیای فتنه فریب

67 گفت خلق آرزو طلب شده‌اند %~% شوخ و گستاخ و بی‌ادب شده‌اند

68 نعمت ما ز راه سیریشان %~% داده در کار ما دلیریشان

69 گر نمالیمشان به رأی و به هوش %~% ملک را چشم بد بمالد گوش

70 مردمانی بدند و بد گهرند %~% یوسفانی ز گرگ و سگ بترند

71 گرگ را گرگ بند باید کرد %~% رقص روباه چند باید کرد

72 خاکیانی که زاده ز میند %~% ددگانی به صورت آدمیند

73 ددگان بر وفا نظر ننهند %~% حکم را جز به تیغ سرننهند

74 خوانده باشی ز درس غمزدگان %~% که سیاوش چه دید از ددگان

75 جاه جمشید خوار چون کردند %~% سر دارا به دار چون کردند

76 مالشان حوضه است و ایشان سیر %~% گندد آب را به حوض ماند دیر

77 آب کز خاک تیره‌فش گردد %~% هم به تدبیر خاک خوش گردد

78 شاه اگر مست خصم هشیارست %~% شحنه گر خفته دزد بیدارست

79 چون سیاست زیاد شاه شود %~% پادشاهی برو تباه شود

80 از شهی کو سیاست انگیزد %~% دشمن و دیو هر ms183 دو بگریزد

81 دیو باشد رعیت گستاخ %~% چون گذاری نهند پای فراخ

82 جهد آن کن که از سیاست خویش %~% نشکنی رونق ریاست خویش

83 نفریبی به آشنائی کس %~% کس خود تیغ خودشناسی و بس

84 شه به امید ماست باده پرست %~% من قلم دارم و تو تیغ به دست

85 از تو قهر آید و زمن تدبیر %~% هر که گویم گرفتنی است بگیر

86 محتشم را به مال مالش کن %~% بیدرم را به خون سگالش کن

87 نیک و بد هر دو هست بر تو حلال %~% از بدان جان ستان ز نیکان مال

88 خوار کن خلق را به جاه و به چیز %~% تا بمانی به چشم خلق عزیز

89 چون رعیت زبون و خوار بود %~% ملک پیوسته برقرار بود

90 نایب شه ز روی سرمستی %~% کرد با او به جور همدستی

91 به جفائی که او نمودش راه %~% جور می‌کرد بر رعیت شاه

92 تا به حدی که خواری از حد برد %~% هیچکس را به هیچ کس نشمرد

93 در ستمکارگی پی افشردند %~% می‌گرفتند و خانه می‌بردند

94 در ده و شهر جز نفیر نبود %~% سخنی جز گرفت و گیر نبود

95 تا در آن مملک به اندک سال %~% هیچکس را نه ملک ماند و نه مال

96 همه را راست روشن از کم و بیش %~% راست و روشن ستد به رشوت خویش

97 از زر و گوهر و غلام و کنیز %~% در ولایت نماند کس را چیز

98 اوفتاد از کمی نه از بیشی %~% محتشم‌تر کسی به درویشی

99 خانه‌داران ز جور خانه بران %~% خانه خویش مانده بر دگران

100 شهری و لشگری ز جان بستوه %~% همه آواره گشته کوه به کوه

101 در نواحی نه گاو ماند و نه کشت %~% دخل را کس فذالکی ننوشت

102 چون ولایت خراب شد حالی %~% دخل شاه از خزانه شد خالی

103 جز وزیری که خانه بودش و گنج %~% حاصل ms184 کس نبود جز غم و رنج

104 شاه را چون به ساز کردن جنگ %~% گنج و لشگر نبود شد دلتنگ

105 منهیان را یکان یکان به درست %~% یک به یک حال آن خرابی جست

106 کس ز بیم وزیر عالم سوز %~% آنچه شب رفت و انگفت به روز

107 هرکسی عذری از دروغ انگیخت %~% کاین تهی دست گشت و آن بگریخت

108 بر زمین هیچ دخل و دانه نماند %~% لاجرم گنج در خزانه نماند

109 شد ز بی مکسبی و بی مالی %~% ملک شه از مؤدیان خالی

110 شه چو شفقت برد فراز آیند %~% بر عملهای خویش باز آیند

111 شاه را آن بهانه سیر نکرد %~% لیک بی وقت جنگ شیر نکرد

112 از بد گنبد جفا پیشه %~% کرد چندانکه باید اندیشه

113 ره به سامان کار خویش نبرد %~% جهد خود با زمانه پیش نبرد

1 شه چو تنگ آمدی ز تنگی کار %~% یک سواره برون شدی به شکار

2 صید کردی و شادمانه شدی %~% چون شدی شاد سوی خانه شدی

3 چون شد آن روز غم عنان گیرش %~% رغبت آمد به سوی نخجیرش

4 یک تنه سوی صید رفت برون %~% تا ز دل هم به خون بشوید خون

5 کرد صیدی چنانکه بودش رای %~% غصه را دست بست و غم را پای

6 چون ز صید پلنگ و شیر و گراز %~% خواست تا سوی خانه گردد باز

7 در تک و تاب زانکه تاخته بود %~% مغزش از تشنگی گداخته بود

8 گرد برگرد آن زمین بشتافت %~% آب تا بیش جست کمتر یافت

9 دید دودی چو اژدهای سیاه %~% سر برآورده در گرفتن ماه

10 کوهه بر کوهه پیچ پیچ کنان %~% برصعود فلک بسیچ کنان

11 گفت آن دود گرچه زاتش خاست %~% از فروزندش آب باید خواست

12 چون بر آن دود رفت گامی چند %~% خرگهی دید برکشیده بلند

13 گله گوسفند سم تا گوش %~% گشته در آفتاب یخنی جوش ms185

14 سگی آویخته ز شاخ درخت %~% بسته چون سنگ دست و پایش سخت

15 سوی خرگاه راند مرکب تیز %~% دید پیری چو صبح مهرانگیز

16 پیر چون دید میهمان برجست %~% به پرستشگری میان دربست

17 چون زمین میهمان پذیری کرد %~% و آسمان را لگام‌گیری کرد

18 اولش پیشکش درود آورد %~% وانگه از مرکبش فرود آورد

19 هر چه در خانه داشت ما حضری %~% پیشش آورد و کرد لابه گری

20 گفت شک نیست کاین چنین خوانی %~% نیست درخورد چون تو مهمانی

21 لیک از آبادی اینطرف دورست %~% خوان اگر بینواست معذورست

22 شه چو نان پاره شبان را دید %~% شربتی آب خورد و دست کشید

23 گفت نان آنگهی خورم که نخست %~% زانچه پرسم خبردهی به درست

24 کین سگ بسته مستمند چراست %~% شیرخانه است گرگ بند چراست

25 پیر گفت ای جوان زیبا روی %~% گویمت آنچه رفت موی به موی

26 این سگی بود پاسبان گله %~% من بدو کرده کار خویش یله

27 از وفاداری و امینی او %~% شاد بودم به همنشینی او

28 گر کله دور داشتی همه سال %~% دزد را چنگ و گرگ را چنگال

29 من بدو داده حرز خانه خویش %~% خوانده او را نه سگ شبانه خویش

30 و او به دندان و چنگ دشمن سوز %~% بازوی آهنین من شب و روز

31 گر من از دشت رفتمی سوی شهر %~% گله از پاس او گرفتی بهر

32 ور شدی شغل من به شهر دراز %~% گله را او به خانه بردی باز

33 چند سالم یتاق داری کرد %~% راست بازی و راست کاری کرد

34 تا یکی روز بر صحیفه کار %~% گله را نقش بر زدم به شمار

35 هفت سر گوسفند کم دیدم %~% غلطم در حساب ترسیدم

36 بعد یک هفته چون شمردم باز %~% هم کم آمد به کس نگفتم راز

37 پاس می‌داشتم به رای و به هوش %~% در خطای کسم نیامد گوش

38 ms186 گر چه می‌داشتم به شبها پاس %~% نشدم هیچ شب حریف شناس

39 وانک آگاه‌تر به کار از من %~% پاسبان‌تر هزار بار از من

40 باز چون کردم آن شمار درست %~% هم کم آمد چنانکه روز نخست

41 همه شب خاطرم به غم می‌بود %~% کز گله گوسفند کم می‌بود

42 ده ده و پنج پنچ می‌پرداخت %~% چون یخی کو به آفتاب گداخت

43 تا به حدی که عامل صدقات %~% آنچه ماند از منش ستد به زکات

44 اوفتادم من بیابانی %~% از گله صاحبی به چوپانی

45 نرم کرد آن غم درشت مرا %~% در جگر کار کرد و کشت مرا

46 گفتم این رخنه گر ز چشم بدست %~% دستکار کدام دام و ددست

47 با سگی این چنین که شیری کرد %~% کیست کاین آشنا دلیری کرد

48 تا یکی روز بر کناره آب %~% خفته بودم درآمدم از خواب

49 همچنان سرنهاده بر سر چوب %~% دست و پائی کشیده بی آشوب

50 ماده گرگی ز دور دیدم چست %~% کامد و شد سگش برابر سست

51 خواند سگ را به سگ زبانی خویش %~% سگ دویدش به مهربانی پیش

52 گرد او گشت و گرد می‌افشاند %~% گه دم و گه دبوس می‌جنباند

53 عاقبت بر سرین گرگ نشست %~% کام دل راند و رفت کار از دست

54 آمد و خفت و آرمید تنش %~% مهر حق السکوت بر دهنش

55 گرگ چون رشوه داده بود ز پیش %~% جست حق القدوم خدمت خویش

56 گوسفندی قوی که سر گله بود %~% پایش از بار دنبه آبله بود

57 برد و خوردش به کمترین نفسی %~% وین چنین رشوه خورده بود بسی

58 سگ ملعون به شهوتی که براند %~% گله‌ای را به دست گرگ بماند

59 گله‌ای را که کارسازی کرد %~% در سر کار عشقبازی کرد

60 چند نوبت معاف داشتمش %~% او خطا کرد و من گذاشتمش

61 تا هم آخر گرفتمش با گرگ %~% بستمش بر چنین خطای بزرگ

62 ms187 کردمش در شکنجه زندانی %~% تاکند بنده بنده فرمانی

63 سگ من گرگ راه بند منست %~% بلکه قصاب گوسفند منست

64 بر امانت خیانتی بردوخت %~% وان امینی به خائنی بفروخت

65 رخصت آن شد که تا نخواهد مرد %~% از چنین بند جان نخواهد برد

66 هر که با مجرمان چنین نکند %~% هیچکس بر وی آفرین نکند

67 شاه بهرام ازان سخندانی %~% عبرتی برگرفت پنهانی

68 این سخن رمز بود چون دریافت %~% خورد چیزی و سوی شهر شتافت

69 گفت با خود کزین شبانه پیر %~% شاهی آموختم زهی تدبیر

70 در نمودار آدمیت من %~% من شبانم گله رعیت من

71 این که دستور تیزبین منست %~% در حفاظ گله امین منست

72 چون نماند اساس کار درست %~% از امین رخنه باز باید جست

73 تا بگوید که این خرابی چیست %~% اصل و بنیاد این خرابی کیست

74 چون به شهر آمد از گماشتگان %~% خواست مشروح بازداشتگان

75 چون در آن روزنامه کرد نگاه %~% روز بر وی چو نامه گشت سیاه

76 دید سرگشته یک جهان مجروح %~% نام هر یک نبشته در مشروح

77 گفته در شرح‌های ماتم و سور %~% کشتن از شه شفاعت از دستور

78 نام شه را به جور بد کرده %~% نیکنامی به نام خود کرده

79 شاه دانست کان چه شیوه گریست %~% دزد خانه به قصد خانه بریست

80 چون سگی کو گله به گرگ سپرد %~% شیون انگیخت با شبانه کرد

81 خود سگان در سگی چنین باشند %~% بخروشند چونکه بخراشند

82 مصلحت دید بازداشتنش %~% روز کی ده فرو گذاشتنش

83 گفت اگر مانمش به منصب خویش %~% کس به رفعش قلم نیارد پیش

84 چون ز حشمت کنم درش را دور %~% در شب تیره به نماید نور

85 بامدادان که روز روشن گشت %~% شب تاریک فرش خود بنوشت

86 صبح یک زخمی دو شمشیری %~% داد مه را ز خون خود سیری

87 بارگه بر سپهر زد بهرام %~% بار خود کرد ms188 بر خلایق عام

88 مهتران آمدند از پس و پیش %~% صف کشیدند بر مراتب خویش

89 راست روشن درآمد از در کاخ %~% رفت بر صدرگاه خود گستاخ

90 شه در او دید خشمناک و درشت %~% بانگ برزد چنانکه او را کشت

91 کای همه ملک من خراب از تو %~% رفته رونق ز ملک و آب از تو

92 گنج خود را به گوهر آکندی %~% گوهر و گنج من پراکندی

93 ساز و برگ از سپه گرفتی باز %~% تا سپه را نه برگ ماند و نه ساز

94 خانه بندگان من بردی %~% پای در خون هرکس افشردی

95 از رعیت بجای رسم و خراج %~% گه کمر خواستی و گاهی تاج

96 حق نعمت گذاشتی از یاد %~% نیست شرمت ز من که شرمت باد

97 هست بر هر کسی به ملت خویش %~% کفر نعمت ز کفر ملت پیش

98 حق نعمت شناختن در کار %~% نعمت افزون دهد به نعمت خوار

99 از تو بر من چه راست روشن گشت %~% راستی رفت و روشنی بگذشت

100 لشگر و گنج را رساندی رنج %~% تا نه لشگر به جای ماند و نه گنج

101 چه گمان برده‌ای که وقت شراب %~% غافلانه مرا رباید خواب

102 رخنه سازی تو دست مستان را %~% بشکنی پای زیردستان را

103 بهر من باد خاک اگر بهرام %~% تیغ فرمش کند چون گیرد جام

104 گر ز خود غافلم به باده و رود %~% نیستم غافل از سپهر کبود

105 زین سخن صد هزار چنبر ساخت %~% همه در گردن وزیر انداخت

106 پس بفرمود تا زبانی زشت %~% سوی دوزخ دواندش ز بهشت

107 از عمامه کمند کردنش %~% در کشیدند و بند کردنش

108 پای در کنده دست در زنجیر %~% این چنین کس وزر بود نه وزیر

109 چون بدان قهرمان در آمد قهر %~% شه منادی روانه کرد به شهر

110 تا ستمدیدگان در آن فریاد %~% داد خواهند و شه دهدشان داد

111 ms189 چون شنیدند جمله خیل و سپاه %~% سرنهادند سوی حضرت شاه

112 شه به زندانیان چنین فرمود %~% کز دل دردناک خون آلود

113 هرکسی جرم خود پدید کند %~% بند خود را بدان کلید کند

114 بندیان ز بند جسته برون %~% آمدند از هزار شخص فزون

115 شاه از آن جمله هفت شخص گزید %~% هر یکی را ز حال خود پرسید

116 گفت با هر یکی گناه تو چیست %~% از کجائی و دودمان تو کیست

1 اولین شخص گفت با بهرام %~% کای شده دشمن تو دشمن کام

2 راست روشن به زخمهای درشت %~% در شکنجه برادرم را کشت

3 وانچه بود از معاش و مرکب و چیز %~% همه بستد حیات و حشمت نیز

4 هرکس از خوبی و جوانی او %~% سوخت بر غبن زندگانی او

5 چون من انگیختم خروش و نفیر %~% زان جنایت مرا گرفت وزیر

6 کو هواخواه دشمنان بود است %~% تو چنینی و او چنان بود است

7 غوریی تند را اشارت کرد %~% تا مرا نیز خانه غارت کرد

8 بند بر پای من نهاد به زور %~% کرد بر من سرای را چون گور

9 آن برادر به جور جان برده %~% وین برادر به دست وپا مرده

10 کرده زندانیم کنون سالیست %~% روی شاهم خجسته‌تر فالیست

11 شاه را چون ز گفت آن مظلوم %~% آنچه دستور کرد شد معلوم

12 هر چه دستور ازو به غارت برد %~% جمله با خونبها بدو بسپرد

13 کردش آزاد و دلخوشی دادش %~% بر سر شغل خود فرستادش

14 کرد شخص دوم دعای دراز %~% در زمین بوس شاه بنده نواز

15 گفت باغیم در کیائی بود %~% کاشنائیش روشنائی بود

16 چون بساط بهشت سبز و فراخ %~% کله بر کله میوه‌ها بر شاخ

17 در خزان داده نوبهار مرا %~% وز پدر مانده یادگار مرا

18 روزی از راه آتشین داغی %~% سوی باغ من آمد آن باغی

19 میهمان کردمش به میوه و می %~% میهمانی سزای ms190 خدمت وی

20 هر چه در باغ بود و در خانه %~% پیش او ریختم به شکرانه

21 خورد و خندید و خفت و آرامید %~% وز شراب آنچه خواست آشامید

22 چون زمانی به گرد باغ بگشت %~% خواست کز عشق باغ گیرد دشت

23 گفت بر من فروش باغت را %~% تا دهم روشنی چراغت را

24 گفتم این باغ را که جان منست %~% چون فروشم که عیشدان منست

25 هرکسی را در آتشی داغیست %~% من بی چاره را همین باغیست

26 باغ پندار کان تست مدام %~% من ترا باغبان نه بلکه غلام

27 هر گهی کافتدت به باغ شتاب %~% میوه خور باده نوش بر لب آب

28 و آنچه خیزد ز مطبخ چو منی %~% پیشت آرم به دست سیم تنی

29 گفت ازین در گذر بهانه مساز %~% باغ بفروش و رخت وا پرداز

30 جهد بسیار شد به شور و به شر %~% باغ نفروختم به زور و به زر

31 عاقبت چون ز کینه شد سرمست %~% تهمتی از دروغ بر من بست

32 تا بدان جرم از جنایت خویش %~% باغ را بستد از من درویش

33 وز پی آن که در تظلم گاه %~% این تظلم نیاورم بر شاه

34 کرد زندانیم به رنج وبال %~% وین سخن را کمینه رفت دو سال

35 شه بدو باغ دادو گشت آباد %~% خانه و باغ داد چون بغداد

36 گفت زندانی سوم با شاه %~% کای ترا سوی هرچه خواهی راه

37 بنده بازارگان دریا بود %~% روزیم زان سفر مهیا بود

38 رفتمی گه گهی به دریا بار %~% سودها دیدمی در آن بسیار

39 چون شناسا شدم به دانائی %~% در بدو نیک در دریائی

40 لؤلؤئی چندم اوفتاد به چنگ %~% شب چراغ سحر به رونق و رنگ

41 آمدم سوی شهر حوصله پر %~% چشم روشن بدان علاقه در

42 خواستم کان علاقه بفروشم %~% وزبها گه خورم گهی پوشم

43 چون وزیر ملک خبر بشنید %~% کان من ms191 بود عقد مروارید

44 خواند و از من خرید با صد شرم %~% در بها داشتم بسی آزرم

45 چونکه وقت بها رسید فراز %~% گونه گونه بهانه کرد آغاز

46 من بها خواستم به غصه و درد %~% او نیاورد جز بهانه سرد

47 روزکی چندم از سیاه و سپید %~% عشوه بر عشوه داد و من به امید

48 واخر الامر خواند پنهانم %~% کرد با خونیان به زندانم

49 بر گناهم یکی بهانه شمرد %~% کان بها را بدان بهانه ببرد

50 عوض عقد من که برد از دست %~% دست و پایم به عقده‌ها در بست

51 او ز من گوهر آوریده به چنگ %~% من ازو در شکنجه مانده چو سنگ

52 او درآورده در شکنج کلاه %~% من صدف‌وار مانده در بن چاه

53 شد سه سال این زمان که در بندم %~% روی شه دیده دید و خرسندم

54 شه ز گنج وزیر بد گوهر %~% گوهرش باز داد و زر بر سر

55 چهارمین شخص با هزار هراس %~% گفت کای درخور هزار سپاس

56 مطربی عاشقم غریب و جوان %~% بربطی خوش زنم چو آب روان

57 مهربان داشتم نوآیینی %~% چینیی بلکه درد بر چینی

58 مهرش از ماه روشنی برده %~% روز چون شب برابرش مرده

59 هیچ را نام کرده کین دهنست %~% نوش در خنده کین شکر شکنست

60 خوبیش از بهار زیبا روی %~% خانه و باغ برده رویاروی

61 گله گیلی کشان به دامانش %~% سرو را لوح در دبستانش

62 در ولایت درم خریده من %~% وز ولینعمتان دیده من

63 برده رونق به تیز بازاری %~% تار زلفش ز مشک تاتاری

64 از من آموخته ترنم ساز %~% زدنش دلفریب و روح نواز

65 هر دو با یکدیگر به یک خانه %~% گرم صحبت چو شمع و پروانه

66 من بدو زنده دل چو شب به چراغ %~% او به من شادمان چو سبزه به باغ

67 روشن و راست همچو شمع از نور %~% راست روشن ms192 ز بنده کردش دور

68 شمع را در سرای خویش افروخت %~% دل پروانه را به آتش سوخت

69 چون بر آشفتم از جدائی او %~% راه جستم به روشنائی او

70 بند بر من نهاد خنداخند %~% یعنی آشفته را بباید بند

71 او عروس مرا گرفته به ناز %~% من به زندان به صد هزار نیاز

72 چار سالست کز ستمگاری %~% داردم بی‌گنه بدین خواری

73 شاه حالی بدو سپرد کنیز %~% نه تهی بلکه با فراوان چیز

74 بر عروسیش داد شیر بها %~% با عروسش ز بند کرد رها

75 شخص پنجم به شاه انجم گفت %~% کای فلک با چهار طاق تو جفت

76 من رئیس فلان رصد گاهم %~% کز مطیعان دولت شاهم

77 شده شغلم به کشور آرائی %~% حلقه در گوش من به مولائی

78 داده بود ایزدم به دولت شاه %~% نعمت و حشمتی ز مال و ز جاه

79 از پی جان درازی شه شرق %~% کردم آفاق را به شادی غرق

80 از دعا زاد راه می‌کردم %~% خیری از بهر شاه می‌کردم

81 خرم و تازه شهر و کوی به من %~% اهل دانش نهاده روی به من

82 دادم از مملکت فروزی خویش %~% هر کسی را برات روزی خویش

83 تنگدستان ز من فراخ درم %~% بیوگان سیر و بیوه زادان هم

84 هر که زر خواست زرپذیر شدم %~% و آنکه افتاد دستگیر شدم

85 هیچ درمانده در نماند به بند %~% تا رهائی ندادمش ز گزند

86 هر چه آمد ز دخل دهقانان %~% صرف می‌شد به خرج مهمانان

87 دخل و خرجی چنانکه باید بود %~% خلق راضی ز من خدا خشنود

88 چون وزیر این سخن به گوش آورد %~% دیگ بیداد را به جوش آورد

89 کد خدائیم را ز دست گشاد %~% دست بر مال و ملک بنده نهاد

90 گفت کین مال دست رنج تو نیست %~% بخشش تو به قدر گنج تو نیست

91 یا به اکسیر کوره تافته‌ای %~% یا ms193 به خروار گنج یافته‌ای

92 قسمت من چنانکه باید داد %~% بده ارنه سرت دهم بر باد

93 هر معیشت که بنده داشت تمام %~% همه بستد بدین بهانه خام

94 و آخر کار دردمندم کرد %~% بنده خود بدم به بندم کرد

95 پنج سال است تا در این زندان %~% دورم از خانمان و فرزندان

96 شاه فرمود تا به نعمت و ناز %~% بر سر ملک خویشتن شد باز

97 چون به شخص ششم رسید شمار %~% در سر بخت خود شکست خمار

98 کرد بر شه دعای پیروزی %~% کای ز خلق تو خلق را روزی

99 من یکی کرد زاده لشگریم %~% کز نیاگان خویش گوهریم

100 بنده هست از سپاهیان سپاه %~% پدرم بود نیز بنده شاه

101 خدمت شاه می‌کنم به درست %~% پدرم نیز کرده بود نخست

102 از پی دشمنان شه پیوست %~% می‌دوم جان و تیغ بر کف دست

103 شاه نان پاره‌ای به منت خویش %~% بنده را داده بد ز نعمت خویش

104 بنده آن نان به عافیت می‌خورد %~% بر در شاه بندگی می‌کرد

105 خاص کردش وزیر جافی رای %~% با جفا هیچکس ندارد پای

106 بنده صاحب عیال و مال نداشت %~% بجز آن مزرعه منال نداشت

107 چند ره پیش او شدم به نفیر %~% کز برای خدای دستم گیر

108 تا عیاری به عدل بنماید %~% بر عیالان من ببخشاید

109 یا چو اطلاقیان بی‌نانم %~% روزیی نو کند ز دیوانم

110 بانگ برزد به من که خامش باش %~% رنگ خویش از خدنگ خویش تراش

111 شاه را نیست با کس آزاری %~% تا کند وحشتی و پیکاری

112 دشمنی بر درش نیامد تنگ %~% تا به لشگر نیاز باشد و جنگ

113 پیشه کاهلان مگیر بدست %~% کار گل کن که تندرستی هست

114 توشه گر نیست بر زیاده مکوش %~% اسب و زین و سلاح را بفروش

115 گفتم از طبع دیو رای بترس %~% عجز من بین و از خدای بترس

116 منمای ms194 از کمی و کم رختی %~% من سختی رسیده را سختی

117 تو همه شب کشیده پای به ناز %~% من به شمشیر کرده دست دراز

118 گر تو در ملک می‌زنی قلمی %~% من به شمشیر می‌زنم قدمی

119 تو قلم می‌زنی به خون سپاه %~% من زنم تیغ با مخالف شاه

120 مستان از من آنچه شه فرمود %~% گرنه فتراک شه بگیرم زود

121 گرم شد کز من این خطاب شنید %~% بر من بی قلم دوات کشید

122 گفت کز ابلهی و نادانی %~% چون کلوخم به آب ترسانی

123 گه به زرقم همی کنی تقلید %~% گه به شاهم همی دهی تهدید

124 شاه را من نشانده‌ام بر گاه %~% نیست بی خط من سپید و سیاه

125 سر شاهان به زیر پای منست %~% همه را زندگی برای منست

126 گر تولا به من نکردندی %~% کرکسان مغزشان بخوردندی

127 این بگفت و دوات بر من زد %~% اسب و ساز و سلیح من بستد

128 پس به دژخیم خونیان دادم %~% سوی زندان خود فرستادم

129 قرب شش سال هست بلکه فزون %~% تا دلم پر غمست و جان پر خون

130 شاه بنواختش به خلعت و ساز %~% جاودان باد شاه بنده نواز

131 چون لبش را به لطف خندان کرد %~% رسم اقطاع او دو چندان کرد

132 هفتمین شخص چون رسید فراز %~% بر لب از شکر شه کشید طراز

133 گفت منک از جهان کشیدم دست %~% زاهدی رهروم خدای پرست

134 تنگدستی فراخ دیده چو شمع %~% خویشتن سوخته برابر جمع

135 عاقبت را جریده بر خوانده %~% دست بر شغل گیتی افشانده

136 از همه خورد و خواب بی بهرم %~% قائم اللیل و صائم الدهرم

137 روز ناخورده کاب و نانم نیست %~% شب نخفته که خان و مانم نیست

138 در پرستش گهی گرفته قرار %~% نیستم جز خداپرستی کار

139 هر که را بنگرم رضا جویم %~% هر که یاد آرمش دعا گویم

140 کس فرستاد سوی من ms195 دستور %~% خواند و رفتم مرا نشاند از دور

141 گفت بر تو مرا گمان بدست %~% گر عذابت کنم بجای خودست

142 گفتم ای سیدی گمان تو چیست %~% تا به ترتیب تو توانم زیست

143 گفت می‌ترسم از دعای بدت %~% مرگ می‌خواهم از خدای خودت

144 کز سر کین وری و بدخوئی %~% در حق من دعای بد گوئی

145 زان دعای شبانه شبگیری %~% ترسم افتد بدین هدف تیری

146 پیشتر زان کز آتش کینت %~% در من افتد شرار نفرینت

147 دست تو بندم از دعا کردن %~% دست تنها نه دست با گردن

148 زیر بندم کشید و باک نداشت %~% غم این جان دردناک نداشت

149 هفت سالم درین خراس افکند %~% در دو پایم کلید و داس افکند

150 بند بر دست من کمند زده %~% من بر افلاک دست بند زده

151 او فرو بسته از دعا دستم %~% من بر او دست مملکت بستم

152 او مرا در حصار کرده به فن %~% من بر ایوان او حصار شکن

153 چون خدایم به رفق شاه رساند %~% خوشدلی را دگر بهانه نماند

154 شاه در بر گرفت زاهد را %~% شیر کافر کش مجاهد را

155 گفت جز نکته‌ای که ترس خداست %~% راست روشن نگفت چیزی راست

156 لیک دفع دعا چنان نکنند %~% حکم زاهد چو رهزنان نکنند

157 آن‌که آن بد به جای خود می‌کرد %~% خویشتن را دعای بد می‌کرد

158 تا دعای بدش به آخر کار %~% هم سر از تن ربود و هم دستار

159 از تر و خشک هر چه داشت وزیر %~% گفت با زاهد آن تست بگیر

160 زاهد آن فرش داده را بنوشت %~% زد یکی چرخ و چرخ‌وار به گشت

161 گفت از این نقدها که آزادم %~% بهترم ده که بهترت دادم

162 رقص برداشت بی مقطع ساز %~% آن‌چنان‌شد که کس ندیدش باز

163 رهروان آنگه آنچنان بودند %~% کز زمین سر بر آسمان سودند

164 این گروه ار چه آدمی ms196 نسبند %~% همه دیوان آدمی لقبند

165 تا می‌پخته یافتن در جام %~% دید باید هزار غوره خام

166 پخته آنست کز چنین خامان %~% برکشد جیب و درکشد دامان

1 چون زمین از گلیم گرد آلود %~% سایه گل بر آفتاب اندود

2 شه درین خشت خانه خاکی %~% خشت نمناک شد ز غمناکی

3 راه می‌جست بر مصالح کار %~% تا ز گل چون برد درشتی خار

4 درجفای جهان نظاره کنان %~% مصلحت را به عدل چاره کنان

5 چون ز کار وزیرش آمد یاد %~% دست از اندیشه بر شقیقه نهاد

6 تا سحر گه نخفت ازان خجلی %~% دیده برهم نزد ز تنگ دلی

7 چون درین کوزه سفال سرشت %~% چشمه آفتاب ریحان کشت

8 شه چو باران رسیده ریحانی %~% کرد بر تشنگان گل افشانی

9 داد فرمان که تخت بار زنند %~% بر در بارگاه دار زنند

10 عام را بار داد و خود بنشست %~% خاصگاه ایستاده تیغ بدست

11 سربلندان ملک را بنشاند %~% عدل را ناقه بر بلندی راند

12 جمع کرد از خلایق انبوهی %~% برکشید از نظارگاه کوهی

13 آن جفا پیشه را که بود وزیر %~% پای تا سر کشیده در زنجیر

14 زنده بردار کرد و باک نبرد %~% تا چو دزدان به شرمساری مرد

15 گفت هر ک آن‌چنان سرافرازد %~% روزگارش چنین سراندازد

16 از خیانتگریست بدنامی %~% وز بدی هست بد سرانجامی

17 ظالمی کانچنان نماید شور %~% عادلانش چنین کنند به گور

18 تا نگوئی که عدل بی یار است %~% آسمان و زمین بدین کار است

19 هر که میخ و کدینه پیش نهاد %~% کنده بر دست و پای خویش نهاد

20 پس از این داوری نمای بزرگ %~% یاد کرد از سگ و شبانه و گرگ

21 و آن شبان را بخواند و شاهی داد %~% نیک بختی و نیک خواهی داد

22 سختی از کار مملکت برداشت %~% برکسی زوردست کس نگذاشت

23 تا نه بس دیر از چنان تدبیر %~% آهنش زر ms197 شد و پلاس حریر

24 لشگر و گنج شد بر او انبوه %~% این ز دریا گذشت و آن از کوه

25 چون به خاقان رسیده شد خبرش %~% باز پس شد نداد درد سرش

26 کس فرستاد و عذر خواست بسی %~% بر نزد بی رضای او نفسی

27 گفت کان کشتنی که شاهش کشت %~% آفتی بود فتنه را هم پشت

28 سوی ما نامه کرد و ما را خواند %~% فصلهائی به دلفریبی راند

29 تا بدان عشوه‌های طبع فریب %~% ازمن ساده طبع برد شکیب

30 گفت کان پر ز راست و ره خالی %~% کاین بخوانی شتاب کن حالی

31 شه ز مستی بدان نپردازد %~% کابی از دست بر رخ اندازد

32 من کمر بسته‌ام به دمسازی %~% از تو تیغ و ز من سراندازی

33 چون خبرهای شاه بشنیدم %~% کارها بر خلاف آن دیدم

34 شه به هنگام آشتی و نبرد %~% کارهائی کند که شاید کرد

35 من همان سفته گوش حلقه کشم %~% با خود از چین و با تو از حبشم

36 دخترم خود کنیز خانه تست %~% تاج من خاک آستانه تست

37 وانچه آن خائن خرابی خواه %~% به شکایت نبشته بود ز شاه

38 همه طومارها بهم در پیخت %~% داد تا پیک پیش خسرو ریخت

39 شه چو برخواند نامهای وزیر %~% تیز شد چون قلم به دست دبیر

40 بر هلاکش سپاسداری کرد %~% کار ازان پس به استواری کرد

41 پیکر عدل چون به دیده شاه %~% عبرت انگیخت از سپید و سیاه

42 شاه کرد از جمال منظر او %~% هفت پیکر فدای پیکر او

43 بیخ دیگر خیالها برکند %~% دل درو بست و شد بدو خرسند

1 لعل پیوند این علاقه در %~% کز گهر کرد گوش گیتی پر

2 گفت چون هفت گنبد از می و جام %~% آن صدا باز داد با بهرام

3 عقل در گنبد دماغ سرش %~% داد از ین گنبد روان خبرش

4 کز صنم خانه‌های گنبد ms198 خاک %~% دور شو کز تو دور باد هلاک

5 گنبد مغز شاه جوش گرفت %~% کز فسون و فسانه گوش گرفت

6 دید کین گنبد بساط نورد %~% از همه گنبدی برآرد گرد

7 هفت گنبد بر آسمان بگذاشت %~% اوره گنبد دیگر برداشت

8 گنبدی کز فنا نگردد پست %~% تا قیامت برو بخفتد مست

9 هفت موبد بخواند موبد زاد %~% هفت گنبد به هفت موبد داد

10 در زد آتش به هر یکی ناگاه %~% معنی آن شد که کردش آتشگاه

11 سرو بن چون به شصت رسید %~% یاسمن بر سر بنفشه دمید

12 از سر صدق شد خدای پرست %~% داشت از خویشتن پرستی دست

13 روزی از تخت و تاج کرد کنار %~% رفت با ویژگان خود به شکار

14 در چنان صید و صید ساختنش %~% بود بر صید خویش تاختنش

15 لشگر از هر سوئی پراکندند %~% هر یکی گور و آهو افکندند

16 میل هر یک به گور صحرائی %~% او طلبکار گور تنهائی

17 گور جست از برای مسکن خویش %~% آهو افکند لیک از تن خویش

18 گور و آهو مجوی ازین گل شور %~% کاهوش آهوست و گورش گور

19 عاقبت گوری از کناره دشت %~% آمد و سوی گورخان بگذشت

20 شاه دانست کان فرشته پناه %~% سوی مینوش می‌نماید راه

21 کرد بر گور مرکب انگیزی %~% داد یکران تند را تیزی

22 از پی صید می‌نمود شتاب %~% در بیابان و جایهای خراب

23 پر گرفته نوند چار پرش %~% وز وشاقان یکی دو بر اثرش

24 بود غاری در آن خرابستان %~% خوشتر از چاه یخ به تابستان

25 رخنه ژرف داشت چون ماهی %~% هیچکس را نه بر درش راهی

26 گور در غار شد روان و دلیر %~% شاه دنبال او گرفته چو شیر

27 اسب در غار ژرف راند سوار %~% گنج کیخسروی رساند به غار

28 شاه را غار پرده‌دار شده %~% و او هم آغوش یار غار شده

29 وان وشاقان به پاسداری ms199 شاه %~% بر در غار کرده منزلگاه

30 نه ره آن‌که در خزند به غار %~% نه سرباز پس شدن به شکار

31 دیده بر راه مانده با دم سرد %~% تاز لشگر کجا برآید گرد

32 چون زمانی بران کشید دراز %~% لشگر از هر سوئی رسید فراز

33 شاه جستند و غار می‌دیدند %~% مهره در مغز مار می‌دیدند

34 آن وشاقان ز حال شاه جهان %~% باز گفتند آنچه بود نهان

35 که چو شه بر شکار کرد آهنگ %~% راند مرکب بدین کریچه تنگ

36 کس بدین داوری نشد یاور %~% وین سخن را نداشت کس باور

37 همه گفتند کاین خیال بدست %~% قول نابالغان بی‌خرد است

38 خسرو پیلتن به نام خدای %~% کی در این تنگنای گیرد جای

39 و آگهی نه که پیل آن بستان %~% دید خوابی و شد به هندوستان

40 بند بر پیلتن زمانه نهاد %~% پیل بند زمانه را که گشاد

41 بر نشان دادن خلیفه تخت %~% می‌زدند آن وشاقگان را سخت

42 ز آه آن طفلگان دردآلود %~% گردی از غار بردمید چو دود

43 بانگی آمد که شاه در غارست %~% باز گردید شاه را کارست

44 خاصگانی که اهل کار شدند %~% شاه جویان درون غار شدند

45 غار بن بسته بود و کس نه پدید %~% عنکبوتیان بسی مگس نه پدید

46 صدره از آب دیده شستندش %~% بلکه صد باره باز جستندش

47 چون ندیدند شاه را در غار %~% بر در غار صف زدند چو مار

48 دیدها را به آب تر کردند %~% مادر شاه را خبر کردند

49 مادر آمد چو سوخته جگری %~% وز میان گم شده چنان پسری

50 جست شه را نه چون کسان دگر %~% کو به جان جست و دیگران به نظر

51 گل طلب کرد و خار در بریافت %~% تا پسر بیش جست کمتر یافت

52 زر فرو ریخت پشته پشته چو کوه %~% تا کنند آن زمین گروه گروه

53 چاه کند و به کنج ms200 راه نیافت %~% یوسف خویش را به چاه نیافت

54 زان زمینها که رخنه کرد عجوز %~% مانده آن خاک رخنه رخنه هنوز

55 آن شناسندگان که دانندش %~% غار بهرام گور خوانندش

56 تا چهل روز خاک می‌کندند %~% در جهان گورکن چنین چندند

57 شد زمین کنده تا دهانه آب %~% کسی آن گنج را ندید به خواب

58 آنکه او را بر آسمان رختست %~% در زمین باز جستنش سخت

59 در زمین جرم و استخوان باشد %~% و آسمانی بر آسمان باشد

60 هر جسد را که زیر گردونست %~% مادری خاک و مادری خونست

61 مادر خون بپرورد در ناز %~% مادر خاک ازو ستاند باز

62 گرچه بهرام را دو مادر بود %~% مادر خاک ازو ستاند باز

63 کانچنانش ستد که باز نداد %~% ساز چاره به چاره ساز نداد

64 مادر خون ز جور مادر خاک %~% کرد خود را به درد و رنج هلاک

65 چون تبش برزد از دماغش جوش %~% آمد آواز هاتفیش به گوش

66 کی به غفلت چو دام و دد پویان %~% شیر مرغان غیب را جویان

67 به تو یزدان ودیعتی بسپرد %~% چونکه وقت آمد آن ودیعت برد

68 بر وداع ودیعت دگران %~% خویشتن را مکش چو بی‌خبران

69 باز پس گرد و کارخویش بساز %~% دست کوتاه کن ز رنج دراز

70 چون ز هاتف چنین شنید پیام %~% مهر برداشت مادر از بهرام

71 رفت و آن دل که داشت دربندش %~% کرد مشغول کار فرزندش

72 تاج و تختش به وارثان بسپرد %~% هر که زو وارثی بماند نمرد

73 ای ز بهرام گور داده خبر %~% گور بهرام جوی ازین بگذر

74 نه که بهرام گور باما نیست %~% گور بهرام نیز پیدا نیست

75 آن چه بینی که وقتی از سر زور %~% نام داغی نهاد بر تن گور

76 داغ گورش مبین به اول بار %~% گور داغش نگر به آخر کار

77 گر چه پای هزار گور شکست %~% آخر از ms201 پایمال گور نرست

78 خانه خاکدان دو در دارد %~% تا یکی را برد یکی آرد

79 ای سه گز خاک و پهنی تو گزی %~% چار خم در دکان رنگرزی

80 هر نواله که معده تو پزد %~% خلطی آن را به رنگ خود برزد

81 از سرو پای تا به گردن و گوش %~% هست ازین چار خلط عاریه پوش

82 بر چنین رنگهی عاریه ساز %~% چه نهی دل که داد باید باز

83 غایبانی که روی بسته شدند %~% از چنین رنگ و بوی رسته شدند

84 تا قیامت قیام ننماید %~% کس رخ بسته باز نگشاید

85 ره ره خوف و شب شب خطرست %~% شحنه خفتست و دزد بر گذرست

86 خاکساران به خاک سیر شوند %~% زیر دستان به دست زیر شود

87 چون تو باری ز دست بالایی %~% زیر هر دست خون چه پالائی

88 آسمان زیر دست خواهی خیز %~% پای بالا نه از زمین بگریز

89 میرو و هیچگونه باز مبین %~% تا نیفتی از آسمان به زمین

90 انجم آسمان حمایل تست %~% چیستند آنهمه وسایل تست

91 تنگی جمله را مجال توئی %~% تنگلوشای این خیال توئی

92 هر یک از تو گرفته تمثالی %~% تو چه‌گیری ز هر یکی فالی

93 آنچه آنهاکند توئی آن نور %~% وانچه اینها خرد توئی زان دور

94 جز یکی خط که نقطه پرور تست %~% آن دگر حرفها ز دفتر تست

95 آفرین را توئی فرشته پاس %~% و آفریننده را دلیل شناس

96 نیک مردی ببین که بد نشوی %~% با ددانی نگر که دد نشوی

97 آنچه داری حساب نیک و بدست %~% و آنچه خواهی ولایت خردست

98 یا دری زن که قحط نان نبود %~% یا چنان شو که کس چنان نبود

99 دیده کو در حجاب نور افتد %~% ز آسمان و فرشته دور افتد

100 چاشنی گیر آسمان زمیست %~% میزبان فرشته آدمیست

101 روی ازین چار سوی غم برتاب %~% چند ازین خاک و باد و ms202 آتش و آب

102 حجره‌ای با چهار دود آهنگ %~% بر دل و دیده چون نباشد تنگ

103 دو دری شد چون کوی طراران %~% چار بندی چو بند عیاران

104 پیش ازان کت برون کنند ز ده %~% رخت بر گاو و بار بر خر نه

105 ره به جان رو که کالبد کندست %~% بار کم کن که بارکی تندست

106 مرده‌ای را که حال بد باشد %~% میل جان سوی کالبد باشد

107 وانکه داند که اصل جانش چیست %~% جان او بی جسد تواند زیست

108 تانپنداری ای بهانه بسیچ %~% کاین جهان و آن جهان و دیگرهیچ

109 طول و عرض وجود بسیارست %~% وانچه در غور ماست این غارست

110 هست چند آفریده زینها دور %~% کاگهی نیستشان ز ظلمت و نور

111 آفرینش بسی است نیست شکی %~% و آفریننده هست لیک یکی

112 نقش این هفت لوح چار سرشت %~% ز ابتدا جز یکی قلم ننبشت

113 گر نه هفت ار چهار صد باشد %~% زیر یک داد و یک ستد باشد

114 اولین نقطه و آخرین پرگار %~% از یکی و یکی نگردد کار

115 در دویها مبین و در وصلش %~% در یکی بین و در یکی اصلش

116 هر دوی اول از یکی شد راست %~% هم یکی ماند چون دوی برخاست

117 هر که آید درین سپنج سرای %~% بایدش باز رفتن از سرپای

118 در وی آهسته رو که تیز هشست %~% دیر گیر است لیک زود کشست

119 گر چه در داوری زبونکش نیست %~% از حسابش کسی فرامش نیست

120 گر کنی صد هزار باز چست %~% نخوری بیش از آنکه روزی توست

121 حوضه‌ای دارد آسمان یخ بند %~% چند ازین یخ فقع گشائی چند

122 در هوائی کزان فسرده شوی %~% پیش از آن زنده شو که مرده شوی

123 آنکه چون چرخگرد عالم گشت %~% عاقبت جمله را گذاشت و گذشت

124 عالم هیچکس به هیچش کشت %~% چرخ پیچان به چرخ پیچش گشت

125 ms203 از غرضهای این جهانی خویش %~% باز برخور به زندگانی خویش

126 تا چو شمشیر و تیر جان آهنج %~% هرچ ازانت برد نداری رنج

127 از جهان پیش ازانکه در گذری %~% جان ببر تا ز مرگ جان ببری

128 خانه را خوار کن خورش را خرد %~% از جهان جان چنین توانی برد

129 در دو چیز است رستگاری مرد %~% آنکه بسیار داد و اندک خورد

130 هر که در مهتری گذارد گام %~% زین دو نام آوری برارد نام

131 هیچ بسیار خوار پایه ندید %~% هیج کم ده به پایگه نرسید

132 دره محتسب که داغ نهست %~% از پی دوغ کم دهان دهست

133 در چنین ده کسی دها دارد %~% که بهی را به از بها دارد

134 در جهان خاص و عام هر دو بسیست %~% نه که خاص این جهان ز بهر کسیست

135 چه توان دل در آن عمل بستن %~% کو به عزل تو باشد آبستن

136 هر عمارت که زیر افلاکست %~% خاک بر سر کنش که خود خاکست

137 بگذر از دام اوی و دیر مباش %~% منبرت دار شد دلیر مباش

138 زنده رفتن به دار بر هوسست %~% زنده بر دار یک مسیح بست

139 گر زمینی رسد به چرخ برین %~% هم زمینش فرو کشد به زمین

140 گر کسی بر فلک رساند تاج %~% هفت کشور کشد به زیر خراج

141 بینیش ناگهان شبی مرده %~% سر فرو برده درد سر برده

142 خاک بی خسف لاابالی نیست %~% گنج دانش ز مار خالی نیست

143 رطبی کو که نیستش خاری %~% یا کجا نوش مهره بی ماری

144 حکم هر نیک و بد که در دهرست %~% زهر در نوش و نوش در زهرست

145 که خورد نوش پاره‌ای در پیش %~% کز پی آن نخورد باید نیش

146 نیش و نوش جهان که پیش و پسست %~% دردم و در دم یکی مگسست

147 نبود در حجاب ظلمت و نور %~% مهره خر ز ms204 مهر عیسی دور

148 کیست کو بر زمین فرازد تخت %~% کاخرش هم زمین نگیرد سخت

149 یارب آن ده که آرد آسانی %~% ناورد عاقبت پشیمانی

150 بر نظامی در کرم بگشای %~% در پناه تو سازش جای

151 اولش داده‌ای نکو نامی %~% آخرش ده نکو سرانجامی

1 چون فروزنده شد به عکس و عیار %~% نقد این گنجه خیز رومی کار

2 نام شاهنشهی برو بستم %~% کاب گیرد ز نقش او دستم

3 شاه رومی قبای چینی تاج %~% جزیتش داده چین و روم خراج

4 یافته از ره اصول و فروع %~% بخت ایشوع و رای بختیشوع

5 بر زمین بوسش آسمان بر پای %~% و آفرینش ز جاه او بر جای

6 در نظامی که آسمان دارد %~% اجری مملکت دو نان دارد

7 زان مروت که بوی مشک دهد %~% لؤلؤتر چو خاک خشک دهد

8 از زمین تا اثیر درد و کفست %~% صافی او شد که مایه شرفست

9 در ذهب دادنش به سائل خویش %~% زر مصری ز ریگ مکی بیش

10 تیغش آن کرده در صلابت سنگ %~% کاتش تیز با تراش خدنگ

11 بید برگش به نوک موی شکاف %~% نافه کوه را فکنده ز ناف

12 درعش از دست صبح نیزه گشای %~% نیزش از درع ماه حلقه ربای

13 شش جهت بر قبای او زرهی %~% هفت چرخ از کمند او گرهی

14 ای نظامی امیدوار به تو %~% نظم دوران روزگار به تو

15 زمی از قدرت آسمان داند %~% و آسمانت هم آسمان خواند

16 دور و نزدیگ چون در آب سپهر %~% تیز و آهسته چون در آینه مهر

17 قائم عهد عالمی به درست %~% قائم نامده فکنده تست

18 با همه چون ملک بر آمده‌ای %~% وز همه چون فلک سر آمده‌ای

19 این چنین نامه بر تو شاید بست %~% کز تو جای بلند نامی هست

20 چونکه شد لعل بسته بر تاجش %~% بر تو بستم ز بیم تاراجش

21 گر به سمع ms205 تو دلپسند شود %~% چون سریر تو سربلند شود

22 خار کان انگبین بر او رانند %~% زیرکانش ترانگبین خوانند

23 میوه‌ای دادمت ز باغ ضمیر %~% چرب و شیرین چو انگبین در شیر

24 ذوق انجیر داده دانه او %~% مغز بادام در میانه او

25 پیش بیرونیان برونش نغز %~% وز درونش درونیان را مغز

26 حقه‌ای بسته پر ز در دارد %~% وز عبارت کلید پر دارد

27 در دران رشته سر گرای بود %~% که کلیدش گره گشای بود

28 هر چه در نظم او ز نیک و بدست %~% همه رمز و اشارت خردست

29 هر یک افسانه‌ای جداگانه %~% خانه گنج شد نه افسانه

30 آنچه کوتاه جامه شد جسدش %~% کردم از نظم خود دراز قدش

31 وآنچه بودش درازی از حد بیش %~% کوتهی دادمش به صنعت خویش

32 کردم این تحفه را گزارش نغز %~% اینت چرب استخوان شیرین مغز

33 تا دراری به حسن او نظری %~% جلوه‌ای دادمش به هر هنری

34 لطف بسیار دخل اندک خرج %~% کرده در هر دقیقه درجی درج

35 دست ناکرده دلستانی چند %~% بکر چون روی غنچه زیر پرند

36 مصرعی زر و مصرعی از در %~% تهی از دعوی و ز معنی پر

37 تا بدانند کز ضمیر شگرف %~% هر چه خواهم دراورم به دو حرف

38 وانچه بر هفت کنج خانه راز %~% بستم آرایشی فراخ و دراز

39 غرض آن شد که چشم از آرایش %~% در فراخی پذیرد آسایش

40 آنچه بینی که بر بساط فراخ %~% کرده‌ام چشم و گوش را گستاخ

41 تنگ چشمان معنیم هستند %~% که رخ از چشم تنگ بربستند

42 هر عروسی چو گنج سر بسته %~% زیر زلفش کلید زر بسته

43 هر که این کان گشاد زر باید %~% بلکه در یابد آن که دریابد

44 من که نقاش نیشکر قلمم %~% رطب افشان نخل این حرمم

45 نی کلکم ز کشتزار هنر %~% به عطارد رساند سنبل تر

46 سنبله کرد سنبلم را ms206 خاص %~% گرچه القاص لایحب القاص

47 چون من از قلعه قناعت خویش %~% شاه را گنج زر کشیدم پیش

48 در ادا کردن زر جایز %~% وامدار منست روئین دز

49 وامداری نه کز تهی شکمی %~% دز روئین بود ز بی در می

50 کاهن تیز آن گریوه سنگ %~% لعل و الماس ریخت صد فرسنگ

51 لعل بر دست دوستان به قیاس %~% وز پی پای دشمنان الماس

52 آن نه دز کعبه مسلمانیست %~% مقدس رهروان روحانیست

53 میخ زرین و مرکز زمی است %~% نام رویین دزش ز محکمی است

54 یافت دریافت نارسیده او %~% زهره را هم زره دریده او

55 جبل الرحمه زان حریم دریست %~% بو قبیس از کلاه او کمریست

56 ابدی باد خط این پرگار %~% زان بلند آفتاب نقطه قرار

57 در دزی چون حصار پیوندند %~% نامه‌ای بر کبوتری بندند

58 تا برد نامه را کبوتر شاد %~% بر آنکس که او رسد فریاد

59 من که در شهر بند کشور خویش %~% بسته دارم گریز گه پس و پیش

60 نامه در مرغ نامه بربستم %~% کو رساند به شاه من رستم

61 ای فلک بر در تو حلقه به گوش %~% هم خطا پوش و هم خطائی پوش

62 چون مرا دولت تو یاری کرد %~% طبع بین تا چه سحرکاری کرد

63 از پس پانصد و نود سه بران %~% گفتم این نامه را چو ناموران

64 روز بر چارده ز ماه صیام %~% چار ساعت ز روز رفته تمام

65 باد بر تو مبارک این پیوند %~% تا نشینی بر این سریر بلند

66 نوشی آب حیات ازین ابیات %~% زنده مانی چو خضر از آب حیات

67 ای که در ملک جاودان بادی %~% ملک با عمر و عمر با شادی

68 گر نرنجی ز راه معذوری %~% گویمت نکته‌ای به دستوری

69 بزمهای تو گرچه رنگینست %~% آنچه بزم مخلد است اینست

70 هر چه هست از حساب گوهر و گنج %~% راحت اینست و آن ms207 دگر همه رنج

71 آن اگر صد کشد به پانصد سال %~% دیر زی تو که هم رسد به زوال

72 وین خزینه که خاص درگاهست %~% ابدالدهر با تو همراهست

73 این سخن را که شد خرد پرورد %~% بر دعای تو ختم خواهی کرد

74 دولتی باش هر کجا باشی %~% در رکابت فلک به فراشی

75 دولتت را که بر زیارت باد %~% خاتم کار بر سعادت باد

هفت پيكر

هفت پيكر

نبذة عن الكتاب

الفهرس