1 ای که روز و شب زنی از علم لاف %~% هیچ بر جهلت نداری اعتراف

2 ادعای اتباع دین و شرع %~% شرع و دین مقصود دانسته به فرع

3 و آن هم استحسان و رأی از اجتهاد %~% نه خبر از مبدا و نه از معاد

4 بر ظواهر گشته قائل چون عوام %~% گاه ذم حکمت و گاهی کلام

5 گه تنیدت بر ارسطالیس گاه %~% بر فلاطون طعن کردن بی‌گناه

6 دعوی فهم علوم و فلسفه %~% نفی یا اثباتش از روی سفه

7 تو چه از حکمت به دست آورده‌ای %~% حاش لله ار تصور کرده‌ای

8 چیست حکمت طائر قدسی شدن %~% سیر کردن در وجود خویشتن

9 ظلمت تن طی نمودن بعد از آن %~% خویش را بردن سوی انوار جان

10 پا نهادن در جهان دیگری %~% خوشتری زیباتری بالاتری

11 کشور جان و جهان تازه‌ای %~% کش جهان تن بود دروازه‌ای

12 خالص و صافی شوی از خاک پاک %~% نه ز آتش خوف و نه از آب پاک

13 هر طرف وضع رشیقی در نظر %~% هر طرف طور انیقی جلوه‌گر

14 هر طرف انوار فیض لایزال %~% حسن در حسن و جمال اندر جمال

15 حکمت آمد گنج مقصود ای حزین! %~% لیک اگر با فقه و زهد آید قرین

16 فقه و زهد ار مجتمع نبود به هم %~% کی توان زد در ره حکمت قدم

17 فقه چبود آنچه محتاجی بر آن %~% هر صباح و شام بل آنا فن

18 فقه چبود زاد راه سالکین %~% آنکه شد بی‌زاد گشت از هالکین

19 زهد چه تجرید قلب از حب غیر %~% تا تعلق نایدت مانع ز سیر

20 گر رسد مالی نگردی شادمان %~% ور رود هم نبودت با کی از آن

21 لطف دانی آنچه آید از خدا %~% خواه ذل و فقر خواه عز و غنا

22 هر که او را این صفت حالی نشد %~% دل ز حب ماسوی خالی نشد

23 نفی «لاتأسوا علی ms01 ما فاتکم» %~% یأس آوردش شده از راه گم

24 نیست با وجه زهادت معتبر %~% نقد باغ و راغ و گاو و اسب و خر

25 گرچه اینها غالبا سد رهند %~% پای‌بند ناقصان گمرهند

26 آنکه گشت آگاه و شد واقف ز حال %~% داند از دنیا بود بس انفعال

27 مال دنیا را معین خود مدان %~% ای محدث «فاحذروا» را هم بخوان

28 حب دنیا گرچه رأس هر خطاست %~% اهل دنیا را در آن بس خیرهاست

29 حب آن رأس الخطیات آمدست %~% بین حب الشی و الشی فرق هست

30 سیب طعمش قوت دل می‌دهد %~% گه ز رنگش طفل را دل می‌جهد

31 عاقل آن را بهر قوت می‌خورد %~% بهر رنگش طفل حسرت می‌برد

32 پس مدار کارها عقل است عقل %~% گر نداری باور اینک راه نقل

1 عابدی از قوم اسرائیلیان %~% در عبادت بود روزان و شبان

2 روی از لذات جسمی تافته %~% لذت جان در عبادت یافته

3 قطعه‌ای از ارض بود او را مکان %~% کز سرای خلد می‌دادی نشان

4 صیت عابد رفت تا چرخ کبود %~% بس که بودی در رکوع و در سجود

5 قدسیی از حال او شد باخبر %~% کرد اندر لوح اجر او نظر

6 دید اجری بس حقیر و بس قلیل %~% سر او را خواست از رب جلیل

7 وحی آمد کز برای امتحان %~% وقتی از اوقات با وی بگذران

8 پس ممثل گشت پیش او ملک %~% تا کند ظاهر عیارش بر محک

9 گفت عابد: کیستی احوال چیست %~% زانکه با ناجنس نتوان کرد زیست

10 گفت: مردی از علایق رسته‌ای %~% چون تو دل بر قید طاعت بسته‌ای

11 حسن حالت دیدم و حسن مکان %~% آمدم تا با تو باشم یک زمان

12 گفت عابد: آری این منزل خوش است %~% لیک با وی عیب زشتی نیز هست

13 عیب آن باشد که آن زیبا علف %~% خودبخود صد حیف می‌گردد تلف

14 از برای رب ms02 ما نبود حمار %~% این علفها تا چرد فصل بهار

15 گفت قدسی: چونکه بشنید این مقال %~% نیست ربت را خری ای بی‌کمال

16 بود مقصود ملک از این کلام %~% نفی خر اندر خصوص آن مقام

17 عابد این فهمید یعنی نیست خر %~% نه در اینجا و نه در جای دگر

18 گفت: حاشا! این سخن دیوانگان %~% این چنین بی‌ربط آمد بر زبان

19 پیش هر سبزه خری می‌داشتی %~% خوش بود تا در چرا بگماشتی

20 گر نبودی خر که اینها را چرید %~% این علفها را چرا می‌آفرید

21 گفت قدسی: هست خر نی خلق را %~% حق منزه از صفات خلق را

22 پس ملک هردم صد استغفار برد %~% گرچه وی را ناقص و جاهل شمرد

23 با وجود نفی اقرار وجود %~% چون علفخوارش تصور کرده بود

24 بی‌تجارب از کیا را علم نیست %~% کز علف حیوان تواند کرد زیست

25 هان تأمل کن در این نقل شریف %~% که در آن پنهان بود سر لطیف

26 عابد اول در میان خلق بود %~% کسب آداب و عبادت می‌نمود

27 ورنه چون داند عبادت چون کند %~% بر چه ملت طاعت بی‌چون کند

28 در اوان خلطه را خلق جهان %~% دیده بود او آنچه دیده دیگران

29 بعد از آن کرد او تجرد اختیار %~% چون ندیده به ز طاعت هیچ کار

30 بود عقلش فاسد و ناقص ولی %~% نه فساد ظاهر و نقص جلی

31 مرد عابد دیده بد خر را بسی %~% هر یکی را لیک در دست کسی

32 گفت: اینها خود همه از مردم است %~% هر یک از سعی خود آورده به دست

33 مالک ملک آمده هر کس به عقل %~% در تمسک دست ما را نیست دخل

34 چون شد اینها جمله ملک دیگری %~% پس نباشد حضرت رب را خری

35 او ندانسته که کل از حق بود %~% جمله را حق مالک مطلق بود

36 هر که را ملکیست از ابنا ms03 اوست %~% هر که را مالیست از اعطا اوست

37 نزع و ایتایش به وفق حکمت است %~% هر که را گه عزت و گه ذلت است

38 هر کجا باشد وجود خر به کار %~% می‌کند ایجاد از یک تا هزار

39 هرچه خواهد می‌کند پیدا بکن %~% بی‌علاج و آلت حرف و سخن

40 عقل عابد را چو این عرفان نبود %~% با ملک کرد آنچنان گفت و شنود

41 هان! مخند ای نفس بر عابد ز جهل %~% هان مدان رستن ز نقص عقل سهل

42 در کمین خود نشینی گر دمی %~% خویش را بینی کم از عابد همی

43 گر تو این اموال دانی مال رب %~% بهر چه در غصب داری روز و شب

44 گر بود در عقد قلبت آنکه نیست %~% مال جز مال خدا پس ظلم چیست

45 آنچه داری مال حق دانی اگر %~% پس به چشم عاریت در وی نگر

46 زان به هر وجهی که خواهی نفع گیر %~% داده بهر انتفاع او را معیر

47 لیک نه وجهی که مالک نهی کرد %~% تا شوی از خجلت آن روی زرد

48 گر نکردی این لوازم را ادا %~% دعوی ملزوم کردن دان خطا

49 عابد اندر عقل گرچه بود سست %~% بود اخلاص و عباداتش درست

50 کان ملک تا آن زمان آمد پدید %~% علت نقصان اجر وی بدید

51 تا که آخر در خلال گفتگو %~% کرد استنباط ضعف عقل او

52 هست در عقل تو نیز این اختلال %~% نفی خر کرد او ز حق تو نفی مال

53 در تو آیا هست اخلاص و عمل %~% پس چه خندی بر وی ای نفس دغل!

1 چیست دانی عقل در نزد حکیم %~% مقتبس نوری ز مشکوة قدیم

2 از برای نفس تا سازد عیان %~% از معانی آنچه می‌تابد بر آن

3 چون جمال عقل عین ذات اوست %~% نیستش محتاج عینی کو نکوست

4 بلکه ذاتش هم لطیف و هم نکوست %~% دیگران را ms04 نیز نیکویی به اوست

5 پس اگر گویی چرا نیکوست عقل %~% خواهمت گفتن: نکو زان روست عقل

6 جان و عقل آمد بعینه جان نور %~% که بود از عین ذات او ظهور

7 او بذاته ظاهر آمد نی به ذات %~% فهم کن تا وارهی از مشکلات

8 نیر اعظم دو باشد: شمس و عقل %~% جسم و جان باشند عقل و شرع و نقل

9 نور عقلانی فزون از شمس دان %~% زانکه این تابد به جسم و آن به جان

10 نور عقلانی کند تنویر دل %~% نور شمسانی کند تنویر گل

11 شمس بر ظاهر همین تابان بود %~% لیک باطن از خرد ریان بود

12 گر تو وصف عقل از من نشنوی %~% گوش کن ابیات چند از مثنوی

1 « مشورت می‌کرد شخصی با یکی %~% تا یقینش رو نماید بی‌شکی

2 گفت: ای خوشنام! غیر من بجو %~% ماجرای مشورت با من بگو

3 من عدوم مر تو را با من مپیچ %~% نبود از رأی عدو پیروز هیچ

4 رو کسی جو که تو را او هست دوست %~% دوست بهر دوست لاشک خیر جوست

5 من عدوم چاره نبود کز منی %~% کژ روم با تو نمایم دشمنی

6 حارسی از گرگ جستن شرط نیست %~% جستن از غیر محل ناجستنی است

7 من تو را بی‌هیچ شکی دشمنم %~% من تو را کی ره نمایم ره زنم

8 هر که باشد همنشین دوستان %~% هست در گلخن میان بوستان

9 هر که با دشمن نشیند در ز من %~% هست اندر بوستان در گولخن

10 دوست را مازار از ما و منت %~% تا نگردد دوست خصم و دشمنت

11 خیر کن با خلق از بهر خدا %~% یا برای جان خود ای کدخدا

12 تا هماره دوست بینی در نظر %~% در دلت ناید ز کین ناخوش صور

13 چون که کردی دشمنی پرهیز کن %~% مشورت با یار مهرانگیز کن

14 گفت: می‌دانم تو را ای بوالحسن %~% که تویی ms05 دیرینه دشمن دار من

15 لیک مرد عاقلی و معنوی %~% عقل تو نگذاردت که کج روی

16 طبع خواهد تا کشد از خصم کین %~% عقل بر نفس است بند آهنین

17 آید و منعش کند واداردش %~% عقل چون شحنه است در نیک و بدش

18 عقل ایمانی چو شحنه عادل است %~% پاسبان و حاکم شهر دل است

19 همچو گربه باشد او بیدار هوش %~% دزد در سوراخ ماند همچو موش

20 در هر آنجا که برآرد موش دست %~% نیست گربه ور بود آن مرده است

21 گربه چون شیر شیرافکن بود %~% عقل ایمانی که اندر تن بود

22 غره او حاکم درندگان %~% نعره او مانع چرندگان

23 شهر پر دزد است و پر جامه کنی %~% خواه شحنه باش گو و خواه نی

24 عقل در تن حاکم ایمان بود %~% که ز بیمش نفس در زندان بود

25 عقل دو عقل است اول مکسبی %~% که در آموزی چو در مکتب صبی

26 از کتاب و اوستاد و فکر و ذکر %~% وز معانی و علوم خوب و بکر

27 عقل تو افزون شود بر دیگران %~% لیک تو باشی ز حفظ آن گران

28 لوح حافظ تو شوی در دور و گشت %~% لوح محفوظ است کاو زین در گذشت

29 عقل دیگر بخشش یزدان بود %~% چشمه آن در میان جان بود

30 چون ز سینه آب دانش جوش کرد %~% نی شود گنده نه دیرینه نه زرد

31 ور ره نقبش بود بسته چه غم %~% کو همی جوشد ز خانه دم به دم

32 عقل تحصیلی مثال جویها %~% کان رود در خانه‌ای از کویها

33 چون که راهش بسته شد شد بینوا %~% تشنه ماند و زار با صد ابتلا

34 از درون خویشتن جو چشمه را %~% تا رهی از منت هر ناسزا

35 جهد کن تا پیر عقل و دین شوی %~% تا چو عقل کل تو باطن بین شوی

36 از عدم چون عقل ms06 زیبا رو نمود %~% خلقتش داد و هزاران عز فزود

37 عقل چون از عالم غیبی گشاد %~% رفت افزود و هزاران نام داد

38 کمترین زان نامهای خوش نفس %~% این که نبود هیچ او محتاج کس

39 گر به صورت وا نماید عقل رو %~% تیره باشد روز پیش نور او

40 ور مثال احمقی پیدا شود %~% ظلمت شب پیش او روشن بود

41 کاو ز شب مظلم‌تر و تاری‌تر است %~% لیک خفاش شقی ظلمت خر است

42 اندک اندک خوی کن با نور روز %~% ورنه چون خفاش مانی بی‌فروز

43 عاشقی هر جا شکال و مشکلی است %~% دشمنی هرجا چراغ مقبلی است

44 ظلمت اشکال زان جوید دلش %~% تا که افزونتر نماید حاصلش

45 تا تو را مشغول آن مشکل کند %~% وز نهاد زشت خود غافل کند

46 عقل ضد شهوت است ای پهلوان %~% آنکه شهوت می‌تند عقلش مخوان

47 وهم خوانش آنکه شهوت را گداست %~% وهم قلب و نقد زر عقلهاست

48 بی‌محک پیدا نگردد وهم و عقل %~% هر دو را سوی محک کن زود نقل

49 این محک قرآن و حال انبیا %~% چون محک هر قلب را گوید: بیا

50 تا ببینی خویش را ز آسیب من %~% که نه‌ای اهل فراز و شیب من

51 عقل را گر اره‌ای سازد دو نیم %~% همچو زر باشد در آتش او به سیم»

1 عقلها را داده ایزد اعتداد %~% مختلف اقدار بر حسب مواد

2 شعله‌ها هریک به حدی منتهی است %~% مشعلی از شمع جستن ابلهی است

3 پس ز هر نفسی فروغی ممکن است %~% چون به فعل آید توانی گفت هست

4 سعی می‌کن تا به فعل آید تمام %~% ورنه خواهی بود ناقص والسلام

5 سعی و تحصیل است و فکر اعتبار %~% ترک شغلی کان تو را نبود به کار

6 برحذر بودن ز طغیان هوا %~% زانکه افتد عقل از آن در صعبها

7 عبرتی گیر از چراغی ای غنی %~% در ms07 غبار ابر در کم روغنی

8 هان تو بگشا چشم عبرت گیر خود %~% ساز عبرت رهنمای سیر خود

9 امتیاز آدمی از گاو و خر %~% هم به فکر و عبرت آمد ای پسر!

10 چون شدی بی‌بهره از فکر ای دغل %~% دان که «کا لانعام» باشی بل أضل

11 فکر یک ساعت تو را در امر دین %~% افضل آمد از عبادات سنین

12 ای خوشا نفسی که عبرت گیر شد %~% در علاج نفس با تدبیر شد

13 تقوی قلب و صلاح واقعی %~% هم به فکر و عبرت است ای المعی

14 ای رمیده طبع تو از ذی صلاح %~% کرده‌ای خود غیبت نیکان مباح

15 عالمی گر پیرو سنت شود %~% مقصدش زان پیروی غربت شود

16 چون رسد وقت نماز از جا جهد %~% ترک صحبت داده شغل از کف نهد

17 گوئیش: مرد ریاکاری بود %~% اهل مشرب را به دل باری بود

18 ور ز قید شرع بینی وا شده %~% لاابالی گشته بی‌پروا شده

19 در عبادت کرده عادت چون صبی %~% آخر وقت و اقل واجبی

20 صحبت هر صنف کافتد اتفاق %~% باشد اندر وسعت خلقش وفاق

21 نامیش با مشرب و بی‌ساخته %~% گوئیش: اصلا ریا نشناخته

22 بس سبکروح و لطیف و بامزه است %~% گوئیا نان و پنیر و خربزه است

1 ای که هستی روز و شب جویای علم %~% تشنه و غواص در دریای علم

2 رفته در حیرت که حد علم چیست %~% از کتب آیا کدامین خواندنی است

3 هر کسی نوعی از آن را رو کند %~% علم بر وفق طبیعت خو کند

4 آن یکی گوید: حساب و هندسه %~% جمله وهم است و خیال و وسوسه

5 و آن دگر گوید که: هان علم اصول %~% فدیه باشد بر خدا و بر رسول

6 کاش حد علم را دانستمی %~% تا از این تشویش و حیرت رستمی

7 گر تو را مقصود علم مطلق است %~% حد آن نزد قدیم ms08 بر حق است

8 علم مطلق بی‌حد و بی‌منتهاست %~% حد بی‌حد باز بی‌حد را سزاست

9 ور بود مقصود تو ای حق پرست %~% حد علمی کان کمال انفس است

10 علم آن باشد که بنماید رهت %~% علم آن باشد که سازد آگهت

11 علم آن باشد که بشناسی به وی %~% لطف و فیض قادر و قیوم و حی

12 پس بدانی قدرت بی‌حد او %~% فیض و جود و نعمت بی‌عد او

13 آن به تعظیم آردت بی‌اختیار %~% وین کند در جمله حال امیدوار

14 بی‌تصنع حب خود در دل کند %~% بی‌تکلف بر عمل مایل کند

15 چون ز روی شوق کردی بندگی %~% آن زمان داری نشان زندگی

16 آنکه در طاعت دلش افسرده است %~% گر به ظاهر زنده باطن مرده است

17 قوم جهال ار عبادت می‌کنند %~% بیشتر از روی عادت می‌کنند

18 یا عوامی را به خود داعی بود %~% یا برای دنیوی ساعی بود

1 بی‌نمازی با یکی از اهل راز %~% خواست گوید علت ترک نماز

2 گفت : هر وقتی که کردم قصد آن %~% آفتی آمد به مالم ناگهان

3 و آن دگر گفتش که من کردم نماز %~% مدتی بسیار و شبهای دراز

4 تا برون آیم ز فقر و احتیاج %~% گیرد آن دکان و بازارم رواج

5 حاصلی از وی توقع داشتم %~% چون نشد یکبارگی بگذاشتم

6 این بود احوال جهال ای عزیز! %~% این بودشان پایه قدر و تمیز

7 واجبی را در خیال این گمرهان %~% کرده‌اند از جهل خود ممکن گمان

8 داده نسبت بخل یا غفلت به وی %~% در مقایل خویش را دانسته شی

9 غیر ممکن کی ز ممکن کرد فرق %~% آنکه در دریای تشبیه است غرق

10 تا نشد اوصاف امکانیش فهم %~% کی تواند دید کوته دست وهم

11 ساحت عزت چه سان داند بری %~% از خلا و سطح و بعد جوهری

12 تا ندانسته است اعراض عدد %~% بر چه معنی خواهدش گفتی احد ms09

13 هرچه گوید در رضا و در غضب %~% زان منزه‌دان جناب قدس رب

14 گرچه تقدیس خداوند صمد %~% از ره تقلید هم ممکن بود

15 زان جهت گوییم: جمعی از عوام %~% یافته در سلک اسلام انتظام

16 لیک این اسلام حکم ظاهر است %~% تا برون آید ز گبر و بت‌پرست

17 گرنه فضل از حق خود دارد قبول %~% کی شود مقبول تقلید اصول

18 بلکه آن تقلید هم از مشکلات %~% اصل مطلب چون بود از غامضات

19 ز آن نبی مجمل رساند اول پیام %~% که در آن منظور بودش خاص و عام

20 رفته رفته عقلها چون شد قوی %~% یافت بسطی مجملات معنوی

21 آنکه از علم سیر دارد خبر %~% کرده در اقوال معصومین نظر

22 دیده اجمالات و تفصیلاتشان %~% در تکلم مختلف حالاتشان

23 سائلی پرسید از تفویض و جبر %~% تا شناسد کیست در امت چو گبر

24 گفت: تفویض آنکه اعمال تمام %~% حق مفوض کرده باشد بر آنام

25 راست گفت این نیز تفویضی بدست %~% لیک آن نه کز پیمبر واردست

26 چون نبودش تاب استعداد و درک %~% کرد زان تفسیر این تفیض درک

1 ای خوشا نفسی که شد در جستجو %~% بس تفحص کرد حق را کو به کو

2 در همه حالات حق منظور داشت %~% حق ورا دانست ناحق را گذاشت

3 گر چنینی هر کتابی را بخوان %~% عاقبت مأجوری خود را بدان

4 ورنه حق مقصود داری ای خبیث %~% بر تو حجت باشد این علم حدیث

5 رو تتبع کن وجود رأیها %~% تا شوی واقف مکانهای خطا

6 این چنین فرموده شاه علم و دین %~% هادی عرفان امیرالمؤمنین

7 هان نگویی فلسفه کل حق بود %~% آنکه گوید کافر مطلق بود

8 آری! از وی می‌کند در دل خطور %~% بس معانی کز دهانت بوده دور

9 چون تصور کردش آنکو المعی است %~% دید دانست آنچه خود را واقعی است

10 چون تواند کرد عقل اثبات شی ms10 %~% تا نمی‌فهمند شرح رسم وی

11 هم برین منوال دان ابطال آن %~% این بود قانون عقل جاودان

1 ای لوای اجتهاد افراشته %~% روزه هر روز عادت ساخته

2 اهل وحدت را به شقوت کرده حکم %~% بسته‌شان در ربقه صم و بکم

3 هان مشو مغرور بر افعال خود %~% هان مشو مسرور بر احوال خود

4 این عبادتهای تو مقبول نیست %~% تا ندانی عاقبت کار تو چیست

5 ای بسا نعلی که وارون بسته شد %~% شیشه امن نفوس اشکسته شد

6 گبر چندین ساله‌ای در حین نزع %~% کرد بر حقیقت اسلام قطع

7 عابدی با شد و مد و کش و فش %~% بهر ترسا بچه‌ای شد باده‌کش

8 کار با انجام کار است و سرشت %~% ختم کاشف از سرشت خوب و زشت

9 ای بسا بدطینت و نیکوخصال %~% ای بسا خوش طینت و ناخوش فعال

10 طینت بد آنکه در علم ازل %~% رفته از وی ختم بر کفر و دغل

1 دست او طوق گردن جانت %~% سر برآورده از گریبانت

2 به تونزدیکتر ز حبل ورید %~% تو در افتاده در ضلال بعید

3 چند گردی به گرد هر سر کوی %~% درد خود را دوا هم از او جوی

4 «لا» نهنگی است کاینات آشام %~% عرش تا فرش در کشیده به کام

5 هر کجا کرده آن نهنگ آهنگ %~% از من و ما نه بوی ماند و نه رنگ

6 نقطه‌ای زین دوایر پرگار %~% نیست بیرون ز دور این پرگار

7 چه مرکب در این فضا چه بسیط %~% هست حکم فنا به جمله محیط

8 بلکه مقراض قهرمان حق است %~% قاطع وصل کلمان حق است

9 هندوی نفس راست غل دو شاخ %~% تنگ کرده برو جهان فراخ

10 دارد از «لا» فروغ نور قدم %~% گرچه «لا» داشت تیرگی عدم

11 چون کند «لا» بساط کثرت طی %~% دهد «الا» ز جام وحدت می

1 می‌برد تا به خدمت ذوالمن %~% کش کشانش دوشاخه در ms11 گردن

2 دو نهال است رسته از یک بیخ %~% میوه‌شان نفس و طبع را توبیخ

3 کرسی «لا» مثلثی است صغیر %~% اندر او مضمحل جهان کبیر

4 هرکه رو از وجود محدث تافت %~% ره به کنجی از آن مثلث یافت

5 عقل داند ز تنگی هر کنج %~% که در او نیست ما و من را گنج

6 «بوحنیفه» چه در معنی سفت %~% نوعی از باده را مثلث گفت

7 هست بر رای او به شرح هدی %~% آن مثلث مباح و پاک ولی

8 این مثلث به کیش اهل فلاح %~% واجب و مفترض بود نه مباح

9 زان مثلث هر آنکه زد جامی %~% شد ز مستی زبون هر خامی

10 زین مثلث هرآنکه یک جرعه %~% خورد بختش به نام زد قرعه

11 جرعه راحتش به جام افتاد %~% قرعه دولتش به نام افتاد

1 هان مدان بیگار تکلیفان عام %~% هان! مدان ضایع رسالات و پیام

2 باید اول آید از حق نهی و امر %~% غیر مختص نه به زید ونه به عمرو

3 ز استماع آن دو تا بارز شده است %~% شوق مکنونی که در نیک و بد است

4 امر و نهی شرع و عقل و دین ز رب %~% شرط شوق این و آن دان نه سبب

5 شرط اصلا محدث مشروط نیست %~% گرچه از بهر حدوثش بودنی است

6 گر نباشد بارش نام از سما %~% از زمین کی روید اقسام گیا

7 گل به فیض عام روید از زمین %~% لیک این باشد چنان و آن چنین

8 این یکی خارست آن یک گل به ذات %~% هر یکی دارد ز ذات خود صفات

9 سنبل و گل بهر روییدن دمید %~% خار و خس را بهر تون او آفرید

10 بارش اینها را چنین حالات داد %~% پس به بارش حال ذات از وی نزاد

11 گر نکردی فهم بگذر زین مقال %~% خویش را ضایع مکن اندر جلال

1 هر یک از موجود ms12 با طوری وجود %~% بهر او موجود شد انسان نمود

2 بود امر ممکنی از ممکنات %~% در ازل ممتاز از غیرش به ذات

3 بود اما بودنی علمی و بس %~% حد علم ارچه نشد مفهوم کس

4 مأخذ کل قدرت بی‌منتهی است %~% بی‌کم و بی‌کیف و أین و متی است

5 داشت از حق بهر حق را هم ظهور %~% خواهی ار تمثیل وی چون ظل و نور

6 ظل قدرت بود کل قبل الوجود %~% هم ز حق از بهر حق معلوم بود

7 چون معانیشان ز یکدیگر جداست %~% گر تو ماهیاتشان خوانی رواست

8 زانکه ماهیت ز ماهو مشتق است %~% زان به هر یک صدق تشبیه حق است

9 آنچه می‌گویم همه تقریب دان %~% نیست جز تقریب در وسع بیان

10 این بیانات و شروح ای حق شناس %~% جمله تمثیل و مجاز است و قیاس

11 وه! چه نیکو گفت دانای حکیم %~% از پی تمثیل قدوس و قدیم:

12 ای برون از فکر و قال و قیل من %~% خاک بر فرق من و تمثیل من

1 داشت هر ذاتی چو در علم ازل %~% خواهش خود را به نوعی از عمل

2 بالسان حال کرد از حق سؤال %~% تا میسر سازدش در لایزال

3 گر میسر خیر شد توفیق دان %~% گر میسر شر بشد خذلانش خوان

4 نی میسر این جز الحان سؤال %~% گرچه بی‌مسول فعل آمد محال

5 لوم پس عائد به اهل شر بود %~% ذیل عدل حق از آن اطهر بود

6 لم این مرموز اسرار خداست %~% خوض دادن عقل را در وی خطاست

7 گر به علم و حکمت حق قائلی %~% بر تو منحل می‌شود بی‌مشکلی

8 ورنه اول رو تتبع کن علوم %~% خاصه تشریح و ریاضی و نجوم

9 بین چه حکمتهاست در دور سپهر %~% بین چه حکمتهاست در تنویر مهر

10 بین چه حکمتهاست در خلق جهان %~% بین چه حکمتهاست در تعلیم جان

11 بین چه حکمتهاست ms13 در خلق نبات %~% بین چه حکمتهاست در این میوه‌جات

12 صافی این علمها خواهی اگر %~% رو به «توحید مفضل» کن نظر

13 کاندر آن از خان علم اله %~% بشنوی با حق بیان ای مرد راه

14 علم و دانش جمله ارث انبیاست %~% انبیا را علم از نزد خداست

15 خواندن صوری نشد صورت پذیر %~% از معانی تنیست دانا را گزیر

16 نفس چون گردد مهیای قبول %~% علم از ایشان می‌کند در پی نزول

17 غایتش گاهی میانجی حاصل است %~% مثل عقلی کاو به ایشان واصل است

18 عقل از بند هوی چون وارهد %~% روی وجهت سوی علیین کند

19 انبیا را چیست تعلیم عقول %~% گوش کن گر نیستی ز اهل فضول

20 کشف سر است آنچه بتوانند دید %~% نقل ذکر است آنچه باشدشان شنید

1 بار الها ما ظلوم و هم جهول %~% از تو می‌خواهیم تسلیم عقول

2 زانکه عقل هر که را کامل کنی %~% خیر دارینی بدو واصل کنی

3 عقل چون از علم کامل می‌شود %~% وز تعلم علم حاصل می‌شود

4 در تعلم هست دانا ناگزیر %~% استفاضه باید از شیخ کبیر

5 پس مرا یارب به دانایی رسان %~% تا ز شر جمله باشم در امان

6 تا به دل فائز شود از فیض پیر %~% مر گرسنه آنچه از نان و پنیر

نان أو پنير

نان أو پنير

نبذة عن الكتاب

الفهرس