1 الا ای نیوشنده هوشیار %~% یکی نغز گفت آرمت گوش دار

2 به گیتی بسی رفت گفت و شنید %~% که تا آفرینش چسان شد پدید

3 به اندازه وهم خود هر کسی %~% سخن‌های بیهوده راند بسی

4 چو مرد از خرد ره نداند برون %~% خرد را شمارد همی رهنمون

5 گرش از خرد راه بیرون بدی %~% شناساییش لختی افزون بدی

6 نبینی مگرکودک شیرخوار %~% که بادام و جوزش نهی در کنار

7 ابا پوست بگذاردش در دهان %~% نداندکه مغزش بود در میان

8 همی خاید آن جوز و بادام را %~% به ناکام رنجه کندکام را

9 ولیکن پس از یک دو سال دگر %~% که لختی شود دانشش بیشتر

10 چو بادام و جوزش نهی در کنار %~% شود مغز را زان میان خواستار

11 بیندازد آن پوست را از برون %~% که تا مغز پیدا شود از درون

12 تو آن طفلی و وهم تو کام تو %~% زمین و زمان جوز و بادام تو

13 نبینی در آن بودنی‌های نغز %~% همی پوست خایی ابر جای مغز

14 مگر فیض عشقت شود رهنمون %~% که تا مغز از پوست آری برون

15 کس این مغز را باز داند ز پوست %~% که با خویش دشمن شود بهر دوست

16 کسی پا گذارد درین دایره %~% کش از عشق در جان فتد نایره

17 کسی راز این پرده داند درست %~% که بی‌پرده جان برفشاند نخست

18 تنی گردد آگه ز سر خدای %~% که از جان و دل سر نماید فدای

19 نیندیشد از تیغ و تیر و کمان %~% نپرهیزد از زخم گرز و سنان

20 ننالد گر از زخم تیر درشت %~% شود تنش بر گونه خارپشت

21 نپرسد گرش تیر و خنجر زنند %~% نترسد گرش پتک بر سر زنند

22 و گر خیمه سوزندش و بارگاه %~% نگردد ز سوز درون دادخواه

23 پسر را اگرکشته بیند به پیش %~% غم دل نهان دارد از جان خویش

24 وگر ms1 خسته بیند برادر به تیغ %~% ببندد زبان از فسوس و دریغ

25 و گر دختران بسته بیند به بند %~% و یا خواهران را سر اندر کمند

26 نگوید به جز شکر پروردگار %~% نموید بر آن بستگان زار زار

27 و گر تیر بارند بر پیکرش %~% همان شور یزدان بود بر سرش

28 و گر اسب تازند بر پیکرش %~% بجنبد ز شادی دل اندر برش

29 چنین درد در خورد هر مرد نیست %~% کسی حز حسین اهل این درد نیست

30 ندیدی که در عرصه کربلا %~% چسان بود صابر به چندین بلا

31 لب تشنه جان داد نزد فرات %~% چو اسکندر از شوق آب حیات

32 ز یکسو تنش گشته آماج تیر %~% ز یکسو زن و خواهرانش اسیر

33 زنان سیه‌پوش از خیمه گاه %~% سیه کرده آفاق از دود آه

34 ز یکسو بهشتی رخان دستگیر %~% درون دوزخ و آهشان زمهریر

35 سکینه به زنجیر و زینب به بند %~% رقیه بغل عابدین در کمند

36 چو برک گل از غم خراشیده روی %~% چو اوراق سنبل پریشیده موی

37 رخ از خون چو تاج خروسان شده %~% نگارین چو کف عروسان شده

38 یکی را رخ از زخم سیلی فکار %~% یکی را کف از خون دل پرنگار

39 یکی را دو رخ نیلی از ضرب مشت %~% یکی را سر نیزه بالای پشت

40 یکی ژاله پاشید بر لاله برگ %~% یکی خسته عناب را از تگرگ

41 یکی بر رخ از زلف بگشوده تاب %~% چو دود پراکنده بر آفتاب

42 ولی این همه زجر بی‌اجر نیست %~% که زخمی که جانان زند زجر نیست

43 مگر دیده باشی به عشق مجاز %~% که معشوق با عاشق آید به راز

44 بخندد همی عاشق از زخم یار %~% کزین زخم زخمی قوی‌تر بیار

45 وگر جز به عاشق نماید ستم %~% دو چشمش شود خیره و دل دژم

46 به معشوق زیبا درشتی کند %~% بدان خوبرو ساز زشتی کند ms2

47 پس ایدون ز آیین عشق مجاز %~% ز عشق حقیقی توان جست راز

48 که مشتاق یزدان بلاجو بود %~% خوشست از بلا چون بلازو بود

49 بلا هست تخم و ولا هست بر %~% به اندازه تخم خیزد ثمر

50 هر آنکس که افزون بلاکش بود %~% فزون‌تر دلش در بلا خوش بود

51 بلاکش زرست و بلا آتشست %~% زر پاک بی‌غش در آتش خوشست

52 حیات روان در هلاک تنست %~% از آن رو که جان را بدن دشمنست

53 نفرساید ار دانه در زیر خاک %~% نیارد در آخر ثمرهای پاک

54 همان روشنست این سخن نزد جمع %~% که از سوز دل سرفرازست شمع

55 همان آهنست آنکه انجام کار %~% به چنگال حیدر شود ذوالفقار

56 ولیکن از آن پس که آهنگران %~% زنندش‌ا به سر بتکهای گران

57 اگر خون نگردد غذا در جگر %~% ز ادراک در مغز نبود اثر

58 نه آن نطفه است آدمی را نخست %~% که باید ز رجس تن خویش شست

59 کز اول شود خون به زهدان مام %~% از آن پس بنه ماه ماهی تمام

60 نه سنگست کاخر به چندین گداز %~% شود روشن آیینه دلنواز

61 ولی نیست او را بلا سودمند %~% که طینت بود زشت و نادلپسند

62 نه هر دانه‌ای میوه تر دهد %~% نه هر نی به بنگاله شکر دهد

63 نه هر قطره‌ای در صدف در شود %~% نه هرگز ریاحی بود حر شود

64 نه هر زن بود در سعادت بتول %~% نه هر مردی اندر شرافت رسول

65 نه هر کس که شد کشته در کربلا %~% بود در قیامت ز اهل ولا

66 بسی بد حسین نام در کوفیان %~% که شد کشته و شد به دوزخ روان

67 نه هرکس که او را بود نام نیک %~% بود در قیامت سرانجام نیک

68 بانوی شه قبله اهل حرم %~% گلبن رضوان گل باغ ارم

69 مهرفلک شیفته چهر او %~% زهره و مه مشتری مهر او ms3

70 زلفش گردون و رخش آفتا‌ب %~% موی همه چین و به چین مشک ناب

71 راهزن زهره دو هاروت او %~% لعل جگر خون ز دو یاقوت او

72 آینه حسن عروسان بکر %~% پرده‌نشین‌تر ز عروسان فکر

73 پردگیان فلکی برده‌اش‌ %~% پرده‌نشینان همه پرورده‌اش

74 لعلش در پرده ره جان زده %~% پرده یاقوت به مرجان زده

75 در طرب قدش در بوستان %~% پرده قمری زده سرو روان

76 خواجه خاتون ختنی روی او %~% ترک فلک خال دو هندوی او

77 تابستان چون به شمیران چمید %~% درکنف خسرو ایران خزید

78 روزی از بس که هواگم شد %~% روهینا موم صفت نرم شد

79 خاطرش‌ از گرما بیتاب گشت %~% زآتش خورشید گلش آب گشت

80 از پی راحت سوی سرداب شد %~% آهوی چشمش به شکر خواب شد

81 مطبخی از بهر طعام سره %~% داشت قضا را بره‌ای نادره

82 آهوی چین شیفته چشم او %~% نرم‌تر از موی بتان پشم او

83 دنبه او چون کفل گور نر %~% بلکه به نسبت قدری چرب‌تر

84 تالی مشک ختنی پشک او %~% مغز جهان عطسه زن از مشک او

85 بی‌خبر از مطبخی آن شیر مست %~% رسته شد از بند و به سرداب جست

86 بره به خلوتگه خورشید شد %~% ثور به سر منزل ناهید شد

87 خورشید آرد به سوی بره‌رو‌ی %~% لیک ندیدم بره خورشید جوی

88 لاجرم آن بره آهو خرام %~% کرد چو در بنگه آهو مقام

89 چون بره کز گرگ فتد در گریز %~% هر طرفی آمد در جست و خیز

90 آهوی بزم ملک شیرگیر %~% آنکه کند شیران ز آهو اسیر

91 کرد بدو رو که دلیرت که کرد %~% راست بگو ای بره شیرت که کرد

92 تا که ترا گفت که شیدا شوی %~% در برگی گرگ زلیخا شوی

93 عادت گرگان بهل ای شیر مست %~% تا نرسد بر تو ز شیران شکست

94 غفلت خرگوشیت از سر بهل %~% همچو پلنگان چه شوی ms4 شیر دل

95 شیر نیی بگذر ازین فکر خام %~% کاهوی وامانده در آری به دام

96 شیر شود صید دو آهوی من %~% روبهکا خیره میا سوی من

97 شیر زنم ای بره شیر مست %~% شیرزنان را که کند زیر دست

98 آن بره نازک نغز سره %~% مات شد از آن سخنان یکسره

99 بار دگر از دو لب نوشخند %~% خواست که سازد بره را گرگ بند

100 گفت که ای انسی وحشی خرام %~% چشم تو آورده ددان را به دام

101 چند در این خانه چرا می‌کنی %~% جلوه درین طرفه سرا می‌کنی

102 بهر من این خانه خریدست شاه %~% تا نبرد کس سوی این خانه راه

103 فارغ از اندوه شد آمد شوم %~% روز و شب آسوده درا و بغنوم

104 خانه گر از تست من اینجا که‌ام %~% خفته به سرداب ز بهر چه‌ام

105 ور ز من این خانه تو پس کیستی %~% جلوه‌کنان هر طرف از چیستی

106 بره کش از هوش تهی بود مغز %~% گوش فرا ده بدان گفت نغز

107 آن سخنان را چو ز خاتون شنود %~% یک‌ دو سه عسطه زد و برجست زود

108 همچو کسی کز پی تقلید کس %~% بجهد و خنبک زند از پیش و پس

109 جست ز هر سوی و همی زد عطاس %~% مهره در افکند تو گفتی به طاس‌

110 بانوی شه آهوک سیمبر %~% خیره شدش چشم پلنگی به سر

111 گفتش کای بره ز بس ریمنی %~% مانا کز تخمه اهریمنی

112 روبهکا بس کن ازین مکر و بند %~% شیر ژیان را چه کنی ریشخند

113 خرس نیی خرسک بازی چرا %~% خصم نیی دوست گدازی چرا

114 این همه تقلید چو عنتر چه بود %~% عطسه‌ئی مغز مکرر چه بود

115 تا که ترا گفت که موذی نیی %~% بره نیی لاشک بوزینه‌ای

116 عطسه‌زنان چند ز جا می‌جهی %~% گه به زمین گه به هوا می‌جهی

117 بس کن ازین گرگ دلی‌ ms5 ای بره %~% چند به خورشید کنی مسخره

118 تا کی چون موش نمایی دغل %~% گربه حیلت بفکن از بغل

119 بار خدایی که ترا بره کرد %~% گرگ صفت از چه ترا غره کرد

120 الغرض از شومی‌ات ای شوم بخت %~% من کشم این لحظه ازین خانه رخت

121 این تو و این خانه و این جایگاه %~% این من و از کید تو جستن پناه

122 سگ بسرایی چو نماید قرار %~% نیست در آن خانه ملک را گذار

123 طوطی همدم نشود با غراب %~% شب چو درآید برود آفتاب

124 گیرم این خانه بهشتی بود %~% چون تو کنی جای کنشتی بود

125 گر تو درین خانه نمایی مقر %~% گرچه بهشتست نماید سقر

126 جنت از آن گشته مهذب بسی %~% زانکه در او نیست معذب کسی

127 هرکه به مردم برساند گزند %~% گرگش‌ دان گرچه بود گوسفند

128 ای دل از معنی هر قصه‌ای %~% کوش که باری ببری حصه‌ای

129 قصدم ازین قصه نبد یکسره %~% صحبت بانو و سرا و بره

130 بانو روحست و سرا روزگار %~% بره همان سیرت ناسازگار

131 جا چو کند سیرت بد در بدن %~% روح گریزد به ضرورت ز تن

132 کوش که از سیرت بد وارهی %~% تا به سرای ابدی پا نهی

133 هرکه به جان سیرت بد ترک کرد %~% صحبت نیکان جهان درک کرد

مثنوي

مثنوي

نبذة عن الكتاب

الفهرس