واین سصراع در تاریخ قتل ایشان وارد شده . مصرع: «پنج کم از زمرهآ عثمانیان».

القصه که صلاح کافهآ عباد در تسلیم نمودن سلطان بایزید[322] و9 اولاد بود و

~~ندباب نزاع10 با خوندگار و فتح ابواب اصلاح و ملاحظهٔ‌ روزگار و بدین سبب وسیلهٔ‌ اسباب

~~نظام وصلاح اهل عالم به لطف مسبب لم یزل از تتق غیب جلوهگر شد واز هاتف لاریب

~~ندای بشارت انتمای «الصلح خیر»11 به مسامع جهانیان رسید واز عجایب حالات و غرایب

~~صور آنکه همین عبارت خیر بشارت کلام مجید جل قایله الحمید تاریخ همین سال واقع شده

~~و مرحومی قاضی عطاءالله ورامینی بدین معنی ملهم گشته ودر رشتهآ نظم درآورده. نظم12:

از پی آسایش خلق جهان %~% خسرو جمقدر و شه کامران

صلح نمودند بهم اختیار %~% شد زبیان جنگ و جدل بر کنار

خلقی از این صلح وصفا شادمان %~% داده بهم مژدهآ امن وامان

سنهی اقبال درین کهنه دیر چون پی تاریخ گرفتم قلم %~% نازده از کلک

هنوز این رقم %~% غلغله انداخت که «الصلح خیر»*

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0455.jpg)

# 434 %~% شاه طهماسب اول

وهم درین سال دربیستم شهر ربیع الثانی داودبیگ ولدلواصات اگرجی با جمعی از

~~از تاوران2 ازگرجستان به درگاه همایون آمده به شرف اسلام سرافرازگشت و منظور عنایات

~~بی غایات وملحوظ عواطف بلانهایات3 شده حکومت ولایت، تفلیس به وی مرجوع گشت.

وهم درین سال نواب سلطان حسین میرزاولد نواب غفران پناه بهرام سیرزا با جمعی از

~~خواص سپاهی احرام زیارت روضهٔ‌ مقدسهٔ‌ منورهآ عرش منزلە2آ رضیهٔ‌ رضویه علی راقدها: الف

~~الف سلام وتحیه بسته7، چون به حوالی ولایت زاوه ومحولات رسید8 این خبر به نواب

~~جهانبانی؟ سلطان ابراهیم میرزا که برادر اعیانی وی بود وحکوستمشهد مقدسه10 به او11متعلق

~~بود رسید12، درساعت جمعی از مقربان خودرا به اقامت بسیار از12 مربیات وتنقلات ومیوه وسایر

~~اشربه و اطعمه پیشتر فرستاده خود درساعت مشحون تا14 حوالی رباط خاکستر به استقبال

~~رفته برادر را به آیین هرچه تمامتر به موضع طرق رسانیده1. آنگاه16 امر فرمود که خواص و

~~عوام شهر به استقبال بیرون آمده17گاوهای گردون و شعبده بازان از حدوحصر افزون بر سر

~~راه آوردند. بعد از آن به اتفاق به شهر داخل شده به حمام تشریف فرمودند. بعد از غسل

~~طواف18 وتغییر لباس واحرام زیارت19 آن عتبهآ گردون اقتباس به سعادت زیارت سرافراز شدند.

~~نواب کامرانی برادر جانیرا به چهارباغ آورده در آنجا به مراسم خدست20 و لوازم ضیافت

~~اقدام نمود. نواب سلطان حسین میرزا همه روزه به شرف زیارت ذات گرامی2 را شرف ازدیاد

~~داده بعد از فراغ آن سیرها و صحبتهای خسروانه و قپاق و چوگان بازی پادشاهانه اشتغال

~~میفرمود. چون قریب بیست روزانه22 از آن گذشت ارادهآ خاطر عاطر سیرزایی آن بود که

~~چندروزی23 دیگر در آن بلدهآ منورء2 به زیارتو طاعات25 اقدام فرمایند. درین اثنا، شاطری از26

~~وی که27 به اردوی همایون فرستاده بودند آمده28 خبر رحلت شاهزاده سلطانم را مخفی به

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0456.jpg)

# اعلاصة التواریخ %~% 435

~~نواب عالی رسانیده[3 32] نواب میرزایی اظهار آن واقعهآ هایله به والد مؤلف نمود1 فرمودند2

~~که به برادرم اظهار مکن که دیگر3 صلاح توقف نمی بینم. همان روز بی گمان وداع روضهآ مقدسهآ منوره

~~کرده بیرون فرمودند. نواب سلطان ابراهیم میرزا وی را مشایعت کرده مراجعت فرمود و

~~سلطان حسین میرزا به واسطهآ دغدغه که مبادا توقف او حسب الامر اعلی دربلادخراسان، واقع

~~شود به ایلغار تمام خودرا به قندهار رسانید.

و هم درین سال علیسلطان از بک بعضی از الکای اسفراین و نیشابوررا تاخته

~~به جانب خوارزم معاودت نمود. وهم درین سال قزاقخان از دارالسلطنهآ هرات برادرخودرا

~~حسین قلی به تاخت ولایت هزاره فرستاد. وی آن دیار را تاخته واگوسفند و اموال بسیار

~~گرفته به هرات معاودت نمود وقرب سه هزار8 اسب9 درآن سنر از ایشان تلف شد. و هم در

~~چهارشنبه10 غرهآ شهر جمادی الاولسنهآ مذکوره سوندک بیگ افشار قورچی باشی که از جملهآ

~~صوفیان جیلانی بود وسنش از نود متجاوز بود فوت شد. جسدش را به مشهد مقدس مزکی

~~نقل کرده و در پایین پای مبارک حضرت امام علیه السلام میانهآ قاضی جهان11 و میراسدالله صدر

~~دفن کردند و در اواسط ربیع الآخر یادگار12 محمدبیگ موسیلو ترخان13 ولد مرجومک سلطان

~~من امیرخان ترکمان که حاکم ساوه بود رحلت نمود.

ودر شنبه بیست و دوم صفر سنهآ مذکوره ،میرفیض الله قاضی معسکر ظفر اثر و در جمعه

~~هفتم شهر مذ کور قاضی عماد اصفهانی ناظر بیوتات خاصهآ شریفه و در پنجشنبه بیست و هشتم

~~ذی قعدهآ سنهآ مسطور مرحومی میرزا کافی منشی اردوبادی که به انواع خصایل حمیده و اوصاف

~~پسندیده آراسته بود فوت گشتند* وهم در شهر مذکور سال مزبور استادی مولانا مالک دیلمی

~~که از افاضل زمان و در اکثر علوم سرآمد اکفاء واقران بود و در شعر وخط وحسن اختلاط

~~ودرویشی قرین خود نداشت از این عالم فانی به سرای جاودانی رحلت فرمود و در تاریخ،

# بعضی از شعراگفتهاند . شعر10: صدحیف از جهان رفت مالک یگانه عصر %~% خطاط بود و شاعر درویش بود وسالک

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0457.jpg)

# 3 %~% شاه طهماسب اول

~~یاقوت عصر خود بود روزی که ازجهان رفت تاریخ فوت او شد «یاقوت عصر مالک،

در مقبرهآ مزار امامزاده شاه حسین مدفون شد.

وهم درین سال شاه عالم پناه والد مؤلفرا از وزارت نواب سلطان ابراهیم میرزا به اغوای

~~معصوم بیگ صفوی معزول ساخته خواجه میرزا بیگ سابقیاکه وزیر* قورچی باشی بذکوربود

~~به جای وی تعیین فرمودند و مشارالیه به مشهد مقدس معلی آمد:. مولانا سعین3 استرآبادی

~~قصیدهای که به جهت والد مؤلف در سلک نظم کشیده بود اشعاری بدان کرده دوبیت4 ازآن

~~قصیده ثبت افتاد. نظم:

سلیم النفس قمی میر منشی %~% خلاف باب وی از باب ما نیست

نمیفهمد عتل7 بین ذلک %~% که غصبمنصب ازآداب7مانیست

و هم درین سال علی قلی خلیفهٔ‌ مهردار ذوالقدر ولد شاهقلی خلیفه از حکومت

~~دارالمؤمنین قم معزول شد واز سی سال متجاوز بود که حکومت آن ولایت بدیشان ستعلق بود

~~[324] واز ابتدای این سال حکومت آنجا به ولی خلیفه شاملو مفوض گشت.

سال چهلم ازسلطنت آن بر گزیدهآ خالق افلاک وانجم، نوروز

تنگوزئیل روزپنجشنبه شانزدهم شهر رجبسنه 970

سابقا مذکور شد که سلطان سلیمان خواندگاره و سلطان سلیم ولداو تکلفی که در

~~برابر تسلیم سلطان بایزید و اولاد نسبت به خاقان سکندر شان نموده بودند و مقرر فرموده بودند

~~که از10 ارض روم بعد از بردن سلطان بایزید و اولاد11آن وجه را با دیگر هدایا و تحف به

~~خدمت خلاصهٔ‌ اولاد شاه نجف آورند. چون شاه فریدون شان حسب الابر خسرو سلیمان مکان

~~سلطان بایزید و اولادرا تسلیم13 نمود، خوندگار جعفربیگ کنگرلواستاجلورا که به رسالت

~~رفته بود13مشمول عواطف پادشاهانه گردانیده الیاس بیگ را که از جملهآ مقربانش بود، با

~~تحفهای خوب14 و تبرکات مرغوب و وجه معهود که پانصدهزار اشرفی قبروسی15که عبارت

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0458.jpg)

# اخلاصة التواریخ %~% 437

~~از سی هزارا تومان شد با چهل اسب بدو همه بازینهای مرصع و جلهای زربفت و مخمل3

~~و بسیاری از نفایس و امتعهٔ‌ روم و فرنگ و مصر ویمن به درگاه شاه عالم پناه [فرستادند].

~~ایلچیان3 در روز یکشنبه نوزد هم شهر صفر سنهآ مذکوره در ایوان چهل ستون دارالسلطنهآ قزوین

~~تحف و هدایارا به نظر اشرف درآورده دو کلمه که در باب عذرخواهی، مردمی و همراهی

~~نواب شاهی به خط شریف خود نوشته بودنده اینست:

« اعلیحضرت اوغلم شاه طهماسب حضرتلرنه سلام ودعاالندن سوز اول نسبته که

~~اومیلی6 ایدی یرینه برمیشز ستدام عمراوله سیز7 امید که صلح وصلاح قیاسته دنکج8 باقی

~~اوله بحق النون والصاد. بندهآ خداسلیمان».

شاه جم جاه از آن اشرفی10 ه1 و تحف وهدایا به هریک ازشاهزادگان عالم آرا وامراو

~~وزراء وکافهآ طبقات سادات وعلما واکابر و11فضلا وقورچیان علی اختلاف درجاتهم چیزی

~~انعام فرمود12 و به جهت سلاطین ماوراءالنهر مثل پیرمحمدخان حاکم بلخ وعبدالله خان

~~والی بخارا وسلطان سعیدخان حاکم سمرقند نیز13 برسبیل ارمغان و یادبود چیزی فرستادند.

وهم دراین سال عیسیخان لوند که سابق شمهای از ارتقاء جاه وشان او مذکورگشت

~~و به رتبهآ فرزندی شاه جم جاه سرافراز شد14، بر تمامی امرا وارکان دولت مقدم سی نشست و

~~هرساله مبلغ شش هفت هزارتومان از الکا وانعامات به واسطهآ همین که از کفر بدر آمده به شرف

~~اسلام فایزء اگشته بود، دروجه او مقرر بود. اتفاقا به اغوا واضلال بعضی از مشرکان بیایمان

~~و خدعه16 و تلبیس ایشان با خود قرار17 ارتداد وفرار داده از احسان وعواطف شاهی چشم

~~پوشیده، آنگاه یکدویی از ملازمان محرم او18 این معنی رابه مسامع عزوجلال رسانیدند. شاه جم جاه

~~به ایوان آمده امر کردند که اوراگرفتند19. قورچیان حسبالامرهمایون اوراگرفته در شانزدهم

~~شهر جمادی الاول سال مذکور به قلعهٔ‌ الموت برده در انبار حبس نمودند20 . وهم در سیزدهم

~~شهر رجب21سنهآ مذکوره میرتقی الدین محمد[325] صدر ازصدارت معزول گشته به اردبیل22

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0459.jpg)

# 438 %~% شاه طهماسب اول

~~رفت و مبلغی کلی برو تحمیل نمودند و مشارالیه چندروزی* در اردو متواری شده به اردبیل

~~رفت. در شهر ذیقعدهآ سنهآ مذکوره شاه عالم پناه صدارت ممالک محروسه و قضای عسکررا

~~مبعض ساخته مملکت عراق و فارس و خوزستان را به امیر محمد یوسف که دختر زادهآ

~~میر محمد یوسف مشهور بود و2 پسر میرحسن3 استرآبادی قاضی هرات استرابادی که به

~~انواع فضایل وکمالات آراسته و پیراسته ودر آن اوان تدریس اردوی همایون به وی متعلق

~~بود شفقت فرمودند و خواجه افضل * ترکه را که جامع معقول و منقول بود قاضی، معسکر

~~نمودند و صدارت ولایت خراسان5 وآذربایجان و شروان را در اواسط شهر ذی حجه* به میر

~~سید علی شوشتری مرعشی ولد مرحومی میراسدالله صدر عنایت نمودند و میر علاء الملک مرعشی را

~~که از افاضل زمان و وحید عصر و اوان بود، قاضی معسکر نمودند3 . چون مشارالیه درشوشتر

~~بود، برادرش میر عبدالوهاب در پایهآ سریر اعلی حاضر بود به نیابت وی به امر مذکور

~~اشتغال نمود.

وهم درین سال سیادت پناه استادی خلیفه* اسدالله متولی آستانهٔ‌ مقدسهٔ‌ منورهآ عرش

~~منزله7 در آن روضهآ مقدسه به جوار رحمت ایزدی پیوست. وی از سادات عظیم الشأن وخلفای

~~رفیع المکان دارالسلطنهآ اصفهان بود وبه انواع خصایل وفضایل آراسته در جامعیت علوم

~~عقلی ونقلی از اکثر علمای مشهد مقدس رجحان و تفوق داشت ذهن8 دراکش کشاف

~~غوامض معارف یقینی و فهم به ادراکش حلال مشکلات مسایل دینی. باوجود استجماع فضایل

~~ودانش در فن شعر سرآمد شعرای زمان واز نظارهآ جوانان رعنا وگلرخان زیبا همیشه محظوظ

~~و فرحان بود. این اشعار از افکار ویاست. شعر9:

وه چه حالست که آن آتش سوزان زبرم.1 %~% زودتر سی رود11 و بیشترم میسوزد

و12 این بیت در جواب شعر مولانا شریف تبریزی در بدیهه از نتایج طبع اوست.

~~ییت13

چشمی که به حالم زره لطف گشودی %~% خواهم که به آن چشم نبینی همه کس را

مولانا شریفهم چنین گفته: نظم14.

روزی که دهم جان و فغانی نکند کس %~% معلوم شود بی کسی من همه کس را

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0460.jpg)

# حلاصة التواریخ واین1 ابیات ازو نیز برزبانهاست. %~% 3

شمعی که بسوخت جانغم پروردم %~% تاگفت که پروانهآ خویشت کردم

میمیرم اگر نمیمیروم نزدیکش %~% میسوزم اگر بگرد او می گردم

درد دل گر2 برسم بیش توای جان گویم %~% من به جان تانرسم کی غم جانان گویم

تقید3 به شرع و پرهیزگاری وی به مثابهای بود که4 با وجود کثرت و6 ازدحام مشایخ

~~و6فضلا وعلما، شاه جم جاه شیخ الاسلاسی مشهدمقدس را به اورجوع فرموده بودند. میرمرحوم

~~مدت ده سال تولیت که در منزل بالینگاه آرامگاه2 داشتند، چون شایبه و8 دغدغه در آن منزل

~~فرسوده بودند یک رکعت از صلوة خمسه در آنجا نگذاردند9 وصبح وظهر وعشا را درآن روضهآ

~~عرش آسا10 گذراندند11 واز آب قنات سناباد که از صحن جاریست به دستور وضووغسل نفرمودند

~~واز سر کار حضرت عمله12 وفعلهآ او انگشت برطعام وشربت13 نزدند و اوقات خود14 به محصولی که

~~در اصفهان داشت از آنجاء1 آورده می گذرانید12 . [326] اوصاف حمیده واخلاق پسندیدهآ

~~میرمرحوم بسیاراست . وی ملکی صفت بود. فقیردر خدمت وی گاهی قضایای شرح شمسیه مباحثه17

~~می کرد. قوت حافظهآ سیرنهایت نداشت و تماسی عبارت کتب متداوله در ذکر او بود. ازوی

~~استماع افتاد که مباحث علت ومعلول در دارالایمان کاشان بامولانا احمد18 ابیوردی مباحثه

~~یشد اتفاقا نسخهآ سبحوث19 عنه فوت شد من به کتابت20 آن مبحث من اوله الی آخره مشغول

~~شدم. چون بانسخهآ دیگر مقابله شد چیزی ترک وزاید نیفتاده بود21 . سن شریف آن حضرتمابین

~~ستین وسبعین . از میرهر گز فرزندی نشد وعقبی ازونماند در پای22 پایین آن حضرت مدفنی جهت

~~خود ترتیب داده مدفون شد. رحمة الله علیه رحمة واسعه.

هم23 درین سال میر عبدالوهاب شوشتری به تولیت آستانهآ مقدسه مقرر شده به آنجانب

~~رفت. وهم در اواخر24 این سال اسیر غیب سلطان استاجلوبه زیارت مشهد مقدس رفت. چون بدان

~~جانب رسید، نواب سرحومی سلطان ابراهیم میرزاعرضهای نوشته به درگاه عالم پناهفرستاد26 سضمون

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0461.jpg)

# 4 %~% شاه طهماسب اول

~~آنکه در بیماری شاه1 عالمیان نذرکردهام که به گرد سرشاه فریدون فرگردم. شاه عالمیان اورا

~~طلب کرده ایالت مشهد مقدس را به امیر غیب بیگ شفقت فرمودندو تولیت دارالارشاد اردبیل

~~را نامزد نواب میرزایی کردند. مشارالیه چون به سمنان رسید بنابر ظرافتی که قاضی محمد1 رازی

~~شبی به تقریب در مجلس خلدآیین مذ کور ساخت که باوجود قلعهآ قهقهه تولیت حظیرهٔ‌ مقدسه

~~به چه کار می آیدشاه عالم پناه فسخ آن عزیمت نموده حکومت ولایت قاین را بدو عنایت نموده

~~حکم مطاع عز اصدار یافت که به خراسان معاودت نماید از خطهآ سمنان مراجعت نمود .

وهم درین سال مولانا قطبالدین بغدادی که به جلنجو اشتهار داشت واین لقب را

~~استاد البشر امیر غیاثالدین منصور که وی از جملهآ تلامذهآ او بود بر او گذاشته بود در روز

~~دوشنبه بیست وهفتم شهر رجب رحلت نمود. مولانا از اجلای علمای زمان بود و در فن انشاء

~~وعبارت آرایی عربی وفارسی سرآمد منشیان بلاغت شعار ودرا شیوهآ سخنوری مقتدای سخنوران

~~فصاحت آثار بود ودر خدمت شاه عالمیان پناه تقرب تمامداشت. نعش اورا از قزوین به مشهد

~~مقدس نقل فرمودند.

وهم در آخر روزجمعه هشتم شهر شعبان سنهٔ‌ مذکوره حکیم نورالدین ولدمرحومی

~~مولانا کمال الدین حسین طبیب که در علوم عقلیه فرید دهر و وحید عصر بود وهیچ سسئله از

~~مسائل دقیقه در معرض مباحثه و مذاکره نیفتاد که از درج ضمیر اصابت تأثیرش به جواهر زواهر

~~تصرفاتدلپذیر متجلی نگشت و هیچ نکتهای ازنکات درمیان نیامد که چون کمرخوبان به در ولآلی

~~ذهن وقادش ترصیع نیافت . حدت فهم وفطانت عالیش نه7 درآن مرتبه بود که قلم دوزبان

~~شمهای ازآن در سلک بیان تواند آورد ومهارت وممارست او در علوم حکمی خصوصا تجریدو

~~حاشیه آن زیاده از دیگر علوم بود؛ [327] بعداز والد ماجدش به طبابت شاه دین پناه سالها

~~اشتغال داشت وبهشرف زیارته حج بیتالله الحرام و مدینهآ مشرفه ومشاهده متبر کهائمه

~~علیهم؟ السلام سرافرازگشت؛ آخرالامر استعدادواهلیت آناندازهدر امور ملکی بهم رسانید که خاقان

~~سکندر نشان تکلیف وکالت بهاو نموده قبول نکرد، از عالم بی مدار انتقال نمود. مولانا

~~محتشم کاشی در تاریخ آن10 واقعه گفته: خ1

دلا بنگر این نامحابا فلک را %~% که شد تاچه غایت به بیدادمایل

زروی زمین شوری انگیخت آسان %~% که کار زمین وزمان کرد مشکل

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0462.jpg)

~~علواصة التواریخ

# چسان دست آن سنکدل اداشت یارا %~% که خوشید را روبینداید2 از گل

# اجل شد دلیرا ینچنین3 هم که ریزد %~% به کام مسیح، زمان زهر قاتل

# انیس سلاطین جلیس6 خواقین %~% سپهر معارف جهان فضایل

# مسیحا دمی کزدمش روح رفته %~% شدی بازدر پیکر مرغ بسمل

# سمی نبی نوردین7 ماه حکمت %~% محمد ملک ذات7 قدسی شمایل

# عکیمی که سد ستین علا جش %~% سیان حیات واجل بوده حایل

# افاضل پناهی که آثار فیضش %~% شدی کمترین ذره خورشید کامل

# جو شهباز8 روح بلند آشیانش %~% به همت فکند از جنان جهان ظل

# نمودند از بهر تاریخ فوتش %~% به دیباچهآ خاطر وصفحهآ دل

# حکیمان رقم1 سرور اهل عالم.1 %~% افاضل پناهان، پناه افاضل

~~سال11 چهل ویکم ازسلطنت آن خسروسپهر رفعت، نوروزسیچتان ئیل

شنبه بیست وهفتم شهررجب احدی و سبعین12 وتسعمائة

~~درین سال خجسته خصال معصوم13 بیگ صفوی راکه وکیل السلطنه بود با بعضی

~~سرای در خانه به جهت تأدیب میرسر ادخان والی ولایت مازندران بدانجا فرستادند. چول

~~مشارالیه4 بدان حوالی رسید، میرمرادخان در مقام شفاعت وعجزء1 درآمده خوف و بیم بسیار

~~برو مستولی گشت عرضهای به درگاه عرش اشتباه فرستاد که مراچه حد ویر که در برابرفوجی

~~از عساکر منصوره12 درآیم. اگر مقصود شاه عاقبتمخمود ودیت مازندرانست، به هر که عنایت

~~فرمایند میسپارم. شعر:

# چوشد فهم ازآن 18 انقیاد تمام %~% به پاداش آن شاه گردون غلام

# قوی پایه کردش بهطبل وعلم %~% به او کرد تاجسعادت کرم

~~شنوات نموده در مقام ادا شد.

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0463.jpg)

445 %~% شاه طهماسب اول وهم درین سال پیر محمدخان بن جانی بیگ سلطان که والی بلدهآ بلخ بود با سپاه

~~بیشمار به حوالی مشهد مقدس معلی آمده1 چندروز در حوالی شهر در دربناوقان ومزار میرعلی

~~آمو توقف نمودند. دلاوران جنگجو وبهادران رزمجوی2 بامشهدیان تندخوی3 مکررا از دروازه

~~بیرون آمده دستبردها نمودند. چون محل حصاد غله و پروردن پالیز و پنبه بود، سادات عظام

~~ونقبای کرام صلاح در صلح دیده چند نفراز سادات پیر4 فلک وارباب را سیادت پناهین نقابت

~~دستگاهین میرزا ابوطالب رضوی ومیرغیاثالدین محمد ومیرشریف موسوی نزد پیرمحمدخان

~~(328) فرستادند وبه جهت او از قسم مأکولات چیزی چند بردند. سشارالیه از آمدن نادم

~~شده مقرر کرد که لشکری او خرابی ونقصان به مزروعات آن نواحی نرسانند واز روی اخلاص

~~نذر بدان آستانهآ مقدسه فرستاده به جهت هر کدام از سادات مذ کوره سقرلاطی کبود به رسم خلعت

~~ارسال داشت وخود طبل مراجعت کوفته به جانب بلخ در حرکت آمده وبه عذرخواهی این

~~بیراهی تولک بهادر خال7 خوذ را به درگاه شاه گیتی پناه فرستاد. شاهعالمیان او را نوازشات

~~فرموده حسین قلی بیگ شاملو که در آنزمان یساول باشی دیوان بود همراه وی به رسم رسالت

~~به بلخ فرستاد.

وهم درین سال علی سلطان ازبک با برادر زادهاش ابوالخان به تاخت ونهب ولایات8

~~خراسان آمده به نواحی مشهدمقدس مزکی رفته در موضع طرق نزول نمودند وبه تعیین یورت و

~~مقام اشتغال دادند که امرایی که در سشهد مقدس بودند بیرون آمده برایشان حمله نمودندو

~~جمعی کثیراز ازبکان به قتل آمدند. چون شب به میان آمد، غازیان به شهرد رآسده خوف تمام درجوف

~~علی سلطان استیلایافته صبح آن روز خایب10 وخاسر به جانب دیارخود توجه نمود.

وهم درین سال جمعی از اعیان بلاد ماوراءالنهر وسلاطین چنگیزی به عزم احرام حج

~~به دارالسلطنهآ قزوین آمده، بعداز رعایت مرخص شده11 به جانب حجازروان12 شدند. وهم درین

~~سال سلطان محمودخان والی بکر ابوالمکارم نامی را باانواع پیشکش و تحفه به درگاه گیتی-

~~پناه فرستاد13 . فرستاده وی14در روز پنجشنبه چهاردهم ذیحجه بهشرف پای بوس شاه عالیجاه

~~سرافراز شد. آنگاه رعایت یافته مرخص گشت. سلطان محمودخان مرد شیعه بود، سطلقا تقیه

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0464.jpg)

~~خلاصة التواریخ

~~تمی کرد عرضه به نواب سلطان ابراهیم میرزا نوشته فرستاده بود که اگرمن نسبت به سلاطین جغنای

~~نوکر وسلازمم اسا به خاندان مرتضوی ودودمان صفوی کمینه غلام به اخلاصم وچند مرتبه

~~قنادیل طلا1 وشمعدان بزرگ طلابه آستانهآ سقد سهآ عرش منزلت فرستاد2*. مرحوسی میرزا

~~قاسم جنابدی در وقایع حالات آن خاندان3 ستوده صفات نسخهای در سلک نظم در آورده این

~~ابیات از آنجاست. نظم4:

# الا ای فلک قدر گردون بقام %~% حریم درت کعبهآ خاص وعام

# جو خورشید تابنده روشن ضمیر %~% به تیغ وبها ندیشه اقلیم گیر

# توخان زمانی وعالم تراست %~% همه ملک دلها مسلم تراست

# نظر کردهآ شیر یزدان تویی %~% کمر بستهآ شاه مردان تویی

# به کف تیغ شاه ولایت تراست %~% زشاه ولایت حمایت تراست

# توپی سایهآ رحمت ذوالجلال %~% تویی آفتاب سپهر کمال

# عجب کوکبی عرش پیرایهای %~% که هم آفتابی وهم سایهای

# بود قصر قدرت به آنسان بلند %~% که کوته بود مهررا زو کمند

# همایی که در سایهای کرده جای %~% بود بر سر آسمان سایه سای

# چو خورشیدمهرسلیمان تراست %~% زمین وفلک زیر فرمان تراست

# بود نغمه در کلک من بلبلی %~% که دارد تمنای وصل گلی

# زمانی چوگل بازکن گوش هوش %~% که بلبل زشوقت برآرد خروش [329]

# زکلکم به هرگوشه آوازه ای %~% زسن گوش کن قصه تازهای

# زشاهان دهر آشکار و نهان %~% سخن یادگاراست ویس درجهان

# سخن گرنبودی درین رهگذر %~% نماندی زشاهان عالم اثر

# سخن کز سیاهی نشان میدهد %~% زلال حیاتست وجان مید هبد

# دعای سیحا سخن بود وبس %~% که میداد جان مرده رادرنفس

# رسد کوه را گر صدایی به گوش %~% شود7 ذی حیات وبرآرد خروش

# سخن اندرین عرصهآ بی کران %~% پیامی است ازحق به پیغمبران

~~نبی از سخن صاحب راز شد

~~بهصد معجزش بود اگر دسترس

~~به فرقان نگر کاندرین تنگنای

~~کلام آلهی سخن نازلست

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0465.jpg)

# درین کهنه مأوای دیرین بنا %~% بقای سخن فارغست از فنا

# ز روی شرف بر سپهر کمال %~% سخن آفتابی بود بیزوال

# اگر گفت فردوسی نادار %~% حکایات جمعی زدین برکنار

# مرا این گرانمایه درهای بکر %~% گر آمد به ساحل زدریای فکر

# تعالی الله از غایت مقبلی %~% بهمدح علی بود وآل علی

# در آنروز کز طبع در یانشان %~% همی دارم ازگوهر ودرنشان

# نخستین زشهنامهآ شاه دین %~% شدم درفشان از یسا رویمین

# چو کردم به معجز قلم را علم %~% دو شهنامه سر زد مرااز قلم

# دولوحم که بروجه دلخواه بود %~% یکی مهر بود و یکی ماه بود

# بهسال همایون وبخت سعید %~% شدم شادمان از دو فرخنده عید

# چنان نسخهای راکه برداشتم %~% بهدعوی سر قدرش افراشتم

# زلوح وقلم شوری انگیختم %~% زطاق سپهرش در آویختم

# قلم را که مشکین رقم کردهام %~% به شهنامه خوانی1 علم کردهام

# من امروز استاد2 فردوسیم %~% چه حاجت که گردون3 نهد کرسیم

# اگر زانکه صنعتگران را به کار %~% زکرسی نشستن بود اعتبار

# زعرش برین زینت وزین یافت %~% شرقنامهآ قاب واقوسین یافت

# من اکنون به وصف شه از روی فرش %~% دعایی فرستادهام زیر عرش

# که بوسیده جای نبی بی حجاب %~% دعای من آنجا شود مستجاب

# دگر بارش آرم به اقلیمفرش %~% چو وحیی، که آیدزبالای عرش

# ازآن حرزجانش دهم ساز وبرگ %~% که باشد دلش فارغ از یادمرگ

# زشهنامه خوانی چو پرداختم %~% سخن را به گردون سرافراختم

# هنرپیشه فردوسی هوشمند %~% که بودششکایت زچرخ بلند

# گرا امروز بودی چومن گنج سنج %~% به مداحی شاه با تاج وگنج

# چومن دور گردون7 بکام دلش %~% شدی کام دل از سخن حاصلش8

# زحرف شکایت زبانش خموش %~% زشکر آلهی دلش در خروش

# چه خورشید گشتی چنان فیض ناک %~% که از دامنش ریختی زر به خاک

# گرفتم به کف کلک معجز طراز %~% ز لیلی ومجنون شدم نکتهساز

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0466.jpg)

~~علاصة التواریخ

# قلم کرده در ساحری خامه را %~% دو نوبت رقم کردم آن ناه را

# شداین نکته ظاهر که نقاش چین %~% کشد نقش آخر به از اولین

# چو آن حجت نامور شد سجل %~% از آن خوشتر آمد! که سی خواست دل

# رساندم2 سریر سخن را به ماه %~% قدم بر قدم عارفی را به راه

# شدم از دوات وقلم چاره جوی %~% ازآن کرده چوگان و3 زین کرده گوی

# به دعوی مراگوی و چوگان به دست %~% زدم گوی معنی زهر کس که هست

# پس آنگه در سحر را کرده باز %~% زشیرین و خسرو شدم قصه ، ساز

# سوادم کهشد برفلک سایه سای %~% عطارد به چشم خودش داد جای[330]

# دگر ره مرا خامهآ دلنواز %~% شد از قصە2آ شاهرخ نکته ساز

# به وصفش هزاران درشاهوار %~% سرا سر زد از طبع دریا نثار

# س آنگه قلم را علم ساختم %~% یکی نسخهآ تازه پرداختم

# راه شرف نسخهآ بوالعجب %~% که بود از فلک بر سپهرش لقب

# چودیدم خطابی چنان مستطاب %~% ز روی صوابش نوشتم جواب

# ر آراستم خوان اندیشه را %~% صلایی زدم هر هنرپیشه را

# ی کلک من طوطی دیگر است %~% زفیض سخن طعمهاش شکر است

# تجارت کنان از پی دوستان7 %~% ز واسط8 فتادم به هندوستان

# گشادم در بخزن بی قیاس %~% که آید خریدار گو هرشناس

# شبی کز شرفچون شبقدر بود %~% شب قدرمن بهتر از بدربود

# شبی اینچنین رفته چشمم به خواب %~% که آمد به خوابم یکی آفتاب

# عجب آفتابی خضر نام9 او %~% زلال بقا رشحه جام او

# سلامش چو کردم علیه السلام %~% نظر کرده سویم به لطف تمام

# تراشیده کلکی به دستم سپرد %~% بهسوی سخن بردنم راه برد

~~در اندیشه بودم که تدبیر چیست

~~که آمد یکی نامهآ نامدار

~~ابوالفتح محمود خان کز سپهر

~~به لوح قلم کرده حرفی رقم

~~عجب نامهای مایهآشادیی

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0467.jpg)

# 4 %~% شاه طهماسب اول

# چنین آرزو کرده جان جهان %~% که احوال او آشکار ونهان

# کنم تظم وفرمان گذاری کنم %~% بهفرمان او جانسپاری کنم

# چودیدم که فرمان خدای زمان %~% چه وچیست 1 کاید فرو زآسمان

# به امید این کار بر خاستم %~% از اقبال وی یاوری خواستم

# که این نامهآ نامور چون فکار %~% به پایان رسانم زآغاز2 کار

# زهی خان 2گردون اساسی که هست %~% چو خورشید عالم ترازیر دست

# به وصفتآ سه گوهرمناسب به حال %~% مرا سر زد ازطبع دریا سثال

# برانم کزان زیب افسرکنم %~% پس از هر حکایت مکررکنم

# زمن این سهزر زیور گوش کن %~% زدریای گوهر فراموش کن

# ترا نام محمود وبخت ارجمند %~% مقام تو محمود وقدرت بلند

# از آنجا که اقبال و بختت عطاست %~% ایاز تو محمود غزنی سزاست7

# ترا کوکب بخت مسعود باد %~% سرانجام کارتومحمود باد

# بیا ساقی این7 دلبر نوش لب %~% بده بادهام بهر عیش وطرب

# زنوشین لب خود مرا چاره ساز %~% که از نقل ومی سازدم بی نیاز

~~وهم درین سال شاه با اقبال تولیت مشهد مقدس معلی را با8 وزارت مملکت به سرحومی

~~میرسید علی رضوی قمی که تصدی4 بعضی محال خالصه وقضای دارالسلطنهآ قزوین10 بهوی

~~متعلق بود مرحمت فرمودند. مشارالیه در اوایل شهر رمضان مذکوره احرام آن روضه11آ عرش

~~منزله12 بسته متوجه شد.

~~وهم در شب13 نوروز این سال مهدعلیاخانش14 خانم همشیرهآ نواب مالک رقاب اعلی

~~به عالم بقاپیوست. زوجش10 مرتضی12ممالک اسلام شاه17 نعمت الله بهنیت زیارت حج مرخص

~~شده متوجه بغداد شد وتعش خانم را به موجب وصیتش در حایر معلی در تحت قبه18آ ابراهیم

~~سجاب:1 دفن نمود. چون ارادهآ هدایت پناه مشارالیه آن بود که از راهبر» به زیارت رود، پاشای

~~بغداد آنراموقوف به عرض خوندگارداشت ومحل فوت شد. بالضروره وی بعداز [331] تشرف

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0468.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 447

~~زیارت آن مشاهدمقدسات عود نموده در راه پهلو بربستر ناتوانی نهاد روز به روز ضعیف ونحیف

~~گشته چون به ولایت همدان رسید، درصباح جمعه دهم ذی حجه به عالم جاودانی1 رحلت نمود.

~~نعش اورا به کربلای معلی نقل نموده درجنب زوجهاش در همان مکان شریف مدفون گشت*

~~ولادتش در شب پنجشنبه سیزدهم شهر شوال سنه اثنی عشر وتسعمائة. مدت عمرش شصت

~~سال. یکی از شعرادر تاریخ فوت وی اینچنین یافته. «مصرع2: «شاه باقی زندهآ هر دو سرای»

~~سال3 چهل و دوم ازفرمان فرمایی سلطان سلاطین نشان * و کیخسروسلیمان مکان اثنی

وسبعین وتسعمائة نوروز اودیئیل روز یکشنبه هشتم شهرشعبان العادل

درین سال فرخنده فال در شهر صفر شهریار که خودرا به سربداران سبزوار منسوب

~~می ساخت ودر سلک وزرای علی سلطان ازبک خود را در آورده بود وقلعهآ خبوشان که درتصرف

~~غازیان بود به تغلیب، بهدست آورده مدتی درآن متحصن بود، اتفاقا قلعه را به اقوام خودسپرده

~~بهدیدن علی سلطان رفته بود؛ جمعی از بردم خبوشان به سرداری قمریاز روی دولتخواهیشاه

~~عالی دروازه را بسته بعضی از اقوام واتباع شهریار سربدار را به قتل آورده فوجی را از قلعه

~~بیرون کردند و کلید قلعه را به درگاه شاه جم جاه فرستادند. آنگاه علی سلطان بابعضی از ازبکان

~~بهحوالی آن قلعه آمده چون امید6 فتحی ندید طبل مراجعت کوفته7 به الکای خود رفت8 وشاه

~~عالیجاه به جلدوی این، پهلوان قمری را سلطنت داده الکای کلیدر وبعضی ازآن نواحی رابه تیول

~~او عنایت فرمود9 وحکوست10 قلعه کلیدر واسفراین11 بهایغود بیگ چاوشلو مفوض گشت. ودر روز

~~سهشنبه بیست و یکم شهرصفر سنهآمذکوره خبررفتن علی سلطان ازبک به جانب ولایت فسابه درگاه

~~عالم آرارسید. حکم مطاع عز اصدار یافت که امرای عظام بعداز صفر متوجه خراسانشده یه

~~اسرای نامی که قبل ازاین برسر الکای مازندران رفته بودند حکم قضا تفاذ شرف صدوریافت که

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0469.jpg)

# 48 %~% شاهطهماسب اول

~~توجه نمودند وعزیمت رایات فتح آیات بدان حدود مقررشداما درعقدهآ تعویق افتاد. وچون

~~اخبار ظلم وطغیان وکفران نعمت قزاق1خان تکلو که بعداز پدرش محمدخان در دارالسلطنهٔ‌

~~هرات شیوع تمام یافته2 بود ومکررا حقیقت به مسامع عزوجلال رسید ارادهآ خاطرعاطر فیض

~~ماثر شاه جم جاه بدان متعلق شد که اول امرای عظام به سرداری نواب میرزایی سلطان ابراهیم

~~در ولایت خواف جمع شده معاملهآ قزاق راتنقیح داده رفع تعدی وتطاول اوازآن بلدهآ جنت آسانمایند

~~و روز چهارشنبه پانزدهم شهر جمادی الاولسنهآ مذکور احکام مطاع لازم الاتباع درین باب عز

~~اصدار یافته3 ملازم معصوم بیگصفوی و کیل به خراسانآمد، وحکم اشرف به نفاد پیوست [332]

~~که سلطان حسین میرزاء حاکم قندهار جمعی از لشکریان خود وبدیع الزمان میرزاحاکم الکای

~~سیستان به عسکر ظفر اثر حاضرگردند2. سلطان ابراهیم میرزاومعصوم بیگ صنوی وامیرخان

~~ترکمان حاکم همدان و ولی خلیفهآ شاسلو حاکم قم وشاهقلی سلطان افشار حاکم کرمان و

~~نظر بنگ استاجلو حاکم سلطانیه وامسیر اصلان بیگ افشار حاکم* بعضی محال اصفهان و

~~صدرالدین خان ولدمعصوم بیگ وارس سلطان روملو حاکم7 ولایت ری وحید ربیگ ترکمان

~~حاکم ساوه و خلیل بیگ کرد و سایر اسرا9 ولشکریان خراسان در رکاب ظفر انتساب روان

~~گشتند ومقرر شده بود که اول اورا به انقیاد وتسلیم وسلوک طریق مستقیم دلالت کنند11 . أگر

~~طوقطوع وحلقهآ اخلاص در گردن وگوش او انداخته و برقبول تقبیل آستان معلی نشان که

~~سجده گاه سلاطین زمان است اقبال نماید وپنجهزار سوار همراه امرا نماید13 که متوجه اردو

~~گردند شرایط اعزاز واحترام او به جای آورند، واگر برخلافاین عمل نماید13 ، برسراو رفته در

~~دفع ورفع او کوشند. نواب میرزایی و14معصوم بیگ صفوی به موجب فرمان شاهی چیزی به تزاق

~~برگشته روزگار نوشته در جواب بوی صدقی15 ازو نشنیدند بالاخره کوچ بر کوچ تاغوریان رفتند.

درآن اثنا که خبر آمدن میرزا وامرا بهشهر رسید، مصطنی بیگ و16 مسیب بیگبرادران

~~قزاق در مقام قصد او درآمده ،چون کاری پیش نتوانستند برد باجمعی از دولتخواهان تکلو از

~~شهربیرون آمده خودرا بهصافی ولی خلیفه روملو حاکم ولایت غوریان رسانیدند . قزاق چون

~~برین معنی آگاه شد، حسین قلی بیگ برادر فدوی خود را باجمعی کثیر ازعقب برادران17 به جانب

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0470.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 449

~~قراول امراء بدان حوالی رسیده ، ستعاقب آن ولی خلیفهآ شاملو بدان معر که رسیده جمعی کثیر

~~قریب به هزار وهشتصد کس از مردم قزاق پرنفاق کشته شده بقیة السیفی سرخود گرفته

~~متفرقشدند. این خبرچون به قزاق رسید، مقارن آن امرا به سرعت تمام در رباط پریان که تا

~~شهر سه فرسخ است نزول فرمودند . تتمهآ لشگرش متفرق به اطراف ولایات رفته قزاق بامعدودی چند

~~نواب2 شاهزاده عالم وعالمیان سلطان محمدمیرزا ونور حدقهٔ‌ جهانیان سلطان حسین3 میرزا

~~پسرش را برداشته به قلعهآ اختیارالدین متحصن شده جعفر بیگ ولد قزاق حیران وپریشان عاجز

~~شده پدر راگذاشته باجمعی بقیة السیف، به جانب بلخ گریخت. پیرمحمد خانوالی آنجا دست

~~رد برسینهآ امید6 او نهاده ، بالضروره از آنجا به جانب هند روانشد.

امرای عظام در سلازمت نواب ابوالفتح7 سلطان ابراهیم بهرام به دارالسلطنهآ هرات

~~در آمده در عصر روز جمعه شانزد هم جمادی الثانی سنهآ مذکورهآ به در قلعه رفته شاهزادهای

~~عالمیان را باقزاق بیرون آوردند. ازصحیح القولی استماع افتاد که در محلی که قزاق بیرون

~~آمد، معصوم بیگ تکلیف نمود که اسب بکشند که خان سوار شود وی8 در جواب گفت که

~~اگر خان سوار می توانست شد شما نمیتوانستید آسد. قزاق [333]) به مرض باد فتح مبتلا

~~بود درین اواخر9 به استسقا گرفتار گشته بود. در خلال این احوال درسلخ رجب به عالم آخرت

~~رحلت نمود. اسراسراو10 پر کاه کرده به درگاه عالم پناهفرستادند11 . درتاریخ آن12 واقعه گفتهاند که: 13

# از طور قزاق لعین وزتابعان گمرهش %~% باید گرفتن عبرت و گردشک از دل پاک14 رفت

# از دولت شاه جهان اقبال سابر جمله بود %~% کفران نعمت درربود از چنگ آن اقبال مفت

# ادبارشان بگرفتوین15 تا ریخ جستم عقل گفت %~% دونان کافرنعمت1 ازبهرزوال جمله گفت

وهم در اوایل این سال، در شب پنجشنبه دوازدهم شهر شعبان المعظم، شاه آگاه

~~حضرت صاحب العصر والزمان وخلیفة الرحمن علیه صلوات من الله المنان در خواب دیدند که

~~اشارهآ بابشاره به رفع بعضی از مبتدعات17 فرموده بودند وصباح آنروز به ایوان چهل ستون آمده تمامی

~~سادات وعلما وافاضل وامرا وارکان دولت قاهره را طلب فرموده شرح رؤیای صالحه را نقل

~~فرمودند وتمغاوات کل ممالک محروسه را که قریب به سی هزار تومان میشد و هرساله به سر کار

~~خاصه واصل می گشت بخشید ونواب این عطیه را به ارواح قدسهآ حضرات عالیات ایمهآ هدی

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0471.jpg)

# 5 %~% شاه طهماسباول

~~علیهم1 التحیة والثناهدیه فرمودند ودرین باب پروانجات مؤکد به لعنت زامه نوشته2 به اطراف

~~واعاظم بلاد فرستاده امر فرمودند که3 برسنگ نقش نمایند و له الحمد و المنه که این نوع

~~مکرمتی که از هیچ یک ازسلاطین جهان وخواقین دوران سرنزده از آنزمان، تاحال که تاریخ

~~هجری به نهصد ونود وچهار رسید همچنان دردودمان آن پادشاه عالیشان برقرار است. شعر:

نشان نماندزتمغا بغیرازآنداغی %~% که در درونهآ تمغاچی ازغم تمغاست8

وهمچنین مبلغهای کلیه از وجوهات تابعه مال* وخراج که از قدیم الایام تا پیش ازین

~~بدچندسال داخل ابواب المال شده بودوعجزهٔ‌ بیچاره1 ازآن ممر پایمال عمال بودند تصدق

~~قرموده مال اصناف ومحترفه اکثر بلاد را مؤکد به لعنت نامه بخشیدند وسبلغی دیگر از مال

~~وجوه منهیات چون شرابخانه وقمارخانه وامثال ذلک مسدود فرمودند وسالهاست که رفع ومنع آن

~~بهدرع10 شده

وهم درین سال استادی مولانا نظام الدین11 شاه محمود زرین قلم نیشابوری در12

~~مشهد مقدسهآ رضیهآ رضویه علی راقدهاالف الف سلام وتحیه13 از عالم فانی به سرای جاودانی

~~انتقال فرمود ودر جنب قبر مرحومی مولانا سلطانعلی مشهدی در پایین پای حضرت علیه السلام

~~نزدیک پنجرهآ گنبد میر علیشیر مدفون گشته، این ابیات از اشعار 14 مولانااست. بیت:

آلهی همه عمر محمود کاتب %~% اگر چه به عصیان سیه کرده دفتر

به عرف خطایش خط عفودرکش %~% به حق علی ابن موسی بن جعفر

شرح فضایل وکمالات مولانا15 در تذکرة الشعرا ثبت افتاده.16

سال17* چهل وسیم از سلطنت آن بر گزیدهآ خالق افلاک وانجم سنهآ ثلث وسبعین

وتسعمائة نوروز پارس ئیل روز پنجشبه نوزدهم شهرشعبان العادل

در اول این سال خبر رفتن امرای عظام در ملازمت شاهزاده ابراهیم بهرام18 به هرات

~~ومقارنهآ آن مژدهآ فوت قزاق نمک به حرام به سسامع عزوجلال رسید. شاه کامیاب به واسطهآ محبتی و

~~الفتی که بدان بلدهآ خلد19 مانند داشتند ،سیادت پناه20محبوب القلوبی میرگنش21 قمی را که

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0472.jpg)

# خلاصة العواریخ %~% 51

~~قرابت تمام به والدین سستهام1 داشت ودر سلک فیوج ومقربان[334] ومخصوصان شاه عالمیان

~~بود مقرر نمود که به دارالسلطنه رفته جهت هریک از شاهزادهها3 و امرا* واهالی آن ولایت

~~خلعت برده، درآن خطهآ فاخره سمنوپزی نمایند وبهآ والد مؤلف میرمنشی که در سلک ملازیان

~~درگاه عالم پناه منخرط بود اسرفرمود که درین باب مسوده4 حکم همایون نماید. وی امتثالا

~~لاسره العالی مضمون فرموده اشرف6 را بدین عبارت رقم نموده بسیار مستحسن خاطر اشرف

~~افتاد.

«فرسان همایون شرف نفادیافت آنکه چون بلدهآ فردوس صفات دارالسلطنهآ هرات صانها الله

~~تعالی عن الآفات که به لطافت آب و هوا و نظافت7 گلرخان سمن سیما رشک گلستان ارم

~~وغیرت8 بلاد عالم است4 در مبادی سلطنت روزافزون مقر عزوجلال نواب همایون مابوده و

~~نهال بلند اقبال دولت بی زوال ما درآن آب وهوا نشوونما یافته اول مملکتی که اعلیحضرت

~~خاقان جم جاه فردوس سکان علیین آشیانی10شاه باباام11 انارالله برهانه نامزد13 همایون ما کرده

~~آن شهر دلپذیر وبلدهآ بی نظیر بود وگوئیا آن بلدهآ ارم نشان وطن مالوف مااست. نظم13:

شهر هری چشم وچراغ بلاد %~% جای شهانست که آباد باد

هر که نهادست دروپای خویش %~% کرده فراسوش زمأوای خویش

کان نمک ساده رخانش همه %~% اهل هنرپیرو جوانش همه

وهمیشه خاطر اشرف اعلی مستوجه انتظام حال وفراغ بال سکنه ومتوطنه14 آنجا بوده و

~~هست واز تاریخ بیست وهشت5 اسال تاحال به واسطهآ ظلم وتعدی محمدخان تکلوو قزاق17

~~آن حرامزادهآ سگ، اهل آن ملک دلشکسته وپریشان خاطربودهاند17 وبه سیرهای بهجت انگیز و

~~جشنهای فرح آسیز که مقتضای وضع دلگشای وهوای نشاط افزای آنجا است نپرداختهاند و

~~چون درین اوقات به یمن توفیقات آلهی و اسداد حضرات18 مقدسات سدره مرتبات صلوات الله

~~و19 سلامه علیهم اجمعین دست تعدی و تظلم آن سگ حراسزادهآ نمک به حرام از سر خواص وعوام

~~آن شهر جنت نشان کوتاه شد20، انشاءالله تعالی بعداز این روز به روز به یمن 21معدلت و عنایت

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0473.jpg)

# 52 %~% شاه طهماسب اول

~~خواهد بود چنانچه آن شهر دلپذیررشک بلاد عالم است، مردم آن ملک محسود اهل ربع مسکون

~~خواهندگشت. باید که اهالی واعیان وجمهور ساکنان وعموم متوطنان آن بلدهآ فرح فزا به شکرانهآ

~~این عطیه وتلافی وتدارک ایام گذشته همیشه به فراغت وحضور وعیش و سرور اوقات گذرانند

~~خصوصا درین ایام نشاط انگیز فرح آمیز بهار که وقت سرور وهنگام سوراست1، در باغات3 بهسیرهای

~~مرغوب ودر شهر به جشنهای مطلوب مشغولی نمایند و چنانچه رسم و قاعدهٔ‌ آن مملکت2

~~است، در هرمحله از محلات صحبت سمنوبزی را به نوعی که از زمان پادشاه مرحوم سلطان

~~حسین میرزا، تااین زمان واقع نشده6 باشد منتظم2 سازند. فرزندان اعز8 ارشد کامکار وامرای

~~عظام رفیع مقدار اهل آن ملک را هواداری نموده آنچه از اسباب صحبت خواهند مدد کاری

~~نمایند وهریک از امرای عظام در هرمحله که باشند اهل محله خودرا به تعصب مدد نموده

~~[335] تزیین وآرایش جشن ایشان نهایت اهتمام به جای آورند و از جشنهای بزرگ جدا جدا

~~سمنو بخش نواب همایون8 از هرمحله مصحوب به کس خودو9 یک نفر از سلازم سیری10 که

~~همراهی و مدد کاری آن جمله نموده باشد فرستند که ایشان را به خلعت ونوازش شاهانه

~~سرافراز فرموده روانه سازیم. شریعت ورفعت دستگاه قاضی قطبالدین حسن بونی11 کلانتر

~~دارالسلطنهآ هرات وتوابع نهایت سعی واهتمام درین اسربه جا آورده به تفصیل بنویسند که در

~~چندمحله صحبت سمنوپزی واقع شده هریک از امرا در کدام محله ساکن بودند وبه چه نوع امداد

~~و همراهی وهوا داری اهل محله خود به جای آوردهاند. عامه مقیمان وجمهور ساکنان دارا -

~~السلطنهآ مزبوراز اناث و ذکور به عنایت بی غایت خسروانه سرافراز شده در دعاگویی دوام

~~دولت روز افزون افزایند. سیادت مآب عمدة الندما میرگنش که از اهل طرب وارباب نشاط است

~~فرستادیم که به اتفاق زبدهآ بیگهای آفاق14 آغای چینی مرتب آن صحبت کثیرالبهجت باشند.»

چون شاه3 کامیاب خاطر همایون10 از خلعت ونوازش 16 امرا واهالی آن بلدهآ بهشت آسا

~~فارغ ساخت متوجه قرار مهام آن مملکت شد وایالت آنجا را به اسیر غیب بیگ استاجلو که حاکم

~~ولایت مشهد مقدس بود شفقت 7 نمود و دارایی مشهد مقدسهآ متبر که را به دستور به نواب

~~شاهزادهآ سلیم ابوالفتح18 میرزا سلطان ابراهیم تفویض فرسود وامر مسطاع عز اصدار یافت که

~~نواب شاهزادگان عالم وعالمیان ابوالغالب سلطان محمدمیرزا وابوالنصر* سلطان محمد19حسن

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0474.jpg)

# علاصة التواریخ %~% 53

~~میرزا به درگاه معلی آیند وامرای عظام سذکوره به همان قاعده در رکاب* نصرت آیات1 میرزایی

~~سلطان ابراهیم میرزا به جانب نسا2 وباورد3 روند. چون امرای عظام در ملازمت شاهزادهٔ‌

~~مشتری احتشام علم عزیمت به صوب نسا وباورد برافراختند در بیست وششم ربیع الاول سنهآ

~~سذ کوره بدانجا رفتند. ابوالخان ولد دین محمد سلطان ازبک که از قرب جنود ظفر نشان ایشان

~~خبر یافت دانست که طاقت مقاومت ندارد. لاجرم به قلعهآ ابیورد تحصن جسته در سقام قلعه داری

~~امرای عالی کمند همت، برتسخیر کنگرهآ قلعه انداخته پس از وصول به ظاهر آن حصار آغاز

~~محاصره2 ومحاربه کردند.

سپاه ابوالخان بابراد رانش پاینده محمدخان و جلال خان باغازیان دوچار شده جنگ

~~نموده وشکست خورده خود را به قلعه انداختند. بالاخره از غایت خوف و بیم تمام صلاح در

~~مصالحه2 دیدند. ابوالخان به لطایف الحیل کس نزدارباب دول فرستاده امان طلبید وقسم یاد

~~نمود که من بعد تا زنده باشد ترک یرتاولی کرده دیگربه تاخت خراسان نیاید و هرساله پیشکش7

~~به درگاه گیتی پناه ارسال دارد. شاهزادهآ نامدارمظفر لوا ابوالفتح سلطان ابراهیم سیرزا وامرای

~~کشورگشا8 ملتمس وی را سبذول داشته استمالت بهوی نوشته الکای ابیورد را به دستور برو مسلم

~~داشتند وحقیقت را عرضه داشت نموده پیرقلی بیگ شاملو شکی* ملازم نواب میرزایی به درگاه

~~معلی آورد واز آنجا متوجه مشهد مقدس معلی شدند. [336]

وهم درین سال علی سلطان بن الوش خان بن9محمد امین بن یادگار بن میرشیخ اوغلن بن

~~حاجی تولی10 اوغلن11 بن عرب اوغلن بن فولاد اوغلن بن ایبه خواجه بن بختای بن بلغان بن

~~شیبان بن جوجی13 بن چنگیزخان ارادهآ تاخت استرآباد نموده چون بدانحوالی رسید در اواخر

~~شهر رجب سنه مذکوره در گذشت. در هفدهم شهر شعبان سنه مذکوره سلازم خلیل خان قاجار

~~حاکم استرآباد این خبر را به پایهآ سریر خلافت مصیر رسانید و بعد ازین پای از تاخت خراسان

~~بریدهشد*. حاجم خان بعدازوی بربلاد خوارزم مستولی گشت.

وهم درین سال غفران پناه مرحومی میرتقی الدین محمد صدر اصفهانی در14 دارالارشاد

~~اردبیل به جوار رحمت ایزدی پیوست . نعشش را نقل حایر کربلای معلی نموده ودر جنب

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0475.jpg)

# 654 %~% شاه طهماسب اول

~~شیخشاه اصفهانی گفته. نظم.

از هاتف غیب این شنیدم %~% کز دار فنا تقی2 دین رفت

در صدف سیادت امروز %~% چون قطرهآ آب در زمین رفت3

او رفت وبه دل هزار حسرت %~% صد حیف ازو که اینچنین رفت

چون بود زطیبین اولاد %~% سوی حضرات طاهرین رفت

تاریخ وفات او چو جستم %~% گفتند بگو بزرگ دین رفت

وهم درین سال در روزشنبه بیست وسیوم شهر ربیع الثانی نواب شاهزادگی ابوالغالب

~~سلطان محمد میرزا ونور حدقهآ جهانیان سلطان حسن میرزاء ولد او به دارالسلطنهآ قزوین داخل

~~شده ،جمیع شاهزادهها وامرا واعیان وجمهور وساکنان خطهآ قزوین تا بید ستان استقبال فرمودند

~~ونقبا وسادات مشهد مقدس معلی مقدمهم6 میرشریف موسوی کلانتر مشهد* مقدس معلی در

~~ملازمت شاهزادهٔ‌ سپهر اعتلا بودند. وهم درین سال در شهرربیع الثانی خبر فوت عبداللهخان

~~بن قراخان7 که ازعمهآ شاه8 جمجاه به وجود آمده بود وخواهر آنشاه نیکو پریخان خانم درحبالهآ

~~او بود، از شروان به درگاه شاه عالمیان رسید که در همین ماه رحلت نموده.

هم درین سال شاه ملکی خصال مهد علیایی فخرالنسا بیگم صبیه مرحومی میرعبد الله

~~مازندرانی را در عقد نکاح شاهزادهآ بافلاح ابوالغالب سلطان محمد میرزا در آورده در شب شنبه

~~دهم ماه شعبان دارایی دارالسلطنهآ هرات به نواب شاهزادگی شفقت فرمودند وللگی وی را به

~~شاه قلی سلطان یکان12 استاجلو مرحمت نمودند و مقرر فرمودند که للهآ مذکور شاهزاده را

~~با مخدومزادهآ 13 سلطان حسن14میرزا16 برداشته متوجه دارالسلطنهآ مذ کوره گردد.

وهم درینسال ارس16 سلطان روملو که حاکم بعضی از ولایات ری بود معزول شده

~~به ایالت شیروان17 منصوب شد والکایری را به پیره18 سحمد بیگ چاوشلو شفقت فرمودند و یعقوب

~~بیگ یوزباشی افشار را امارت داده داروغگیتبریز را ناسزد او فرمودند . وهم درین سال آقا

~~جمالی ولدآقا کمالی کرمانی که سالها در خدمت شاه عالم آرا تقرب تمام داشت به واسطهآ

~~بعضی از اعمال ناصواب گرفتار کردار خود شد، در روزچهارشنبه دوم شهر صفرمغضوب گشت

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0476.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 55.

~~[337] ودر روز جمعه چهارم شهرمذکور حسب الامرشاه عالمیان میرسید عنی خطیب محتسب

~~اورا تخته کلاه نموده در سیدان وبازار گردانید ودر روزپنجشنبه پنجم شاه قلی سقا به واسطهآ ترک

~~ادب ومکالمهٔ‌ بی موقع آنقدرلت خورد1 که به عالم آخرت پیوست ودر روزچهارشنبه غرهآ شهر

~~رجب سنهآ مذکوره آقاجمالی را2 باجمعی از غازیان خنوسلو2 که کلمهآ رده گفته بودند به قلعهآ

~~الموت برده در انبار انداختند وجمعی دیگر ازآن مرتدان را4 به قتل رسانیدند ودرشبشنبه سلخ

~~شهر جمادی الاول سنهآ مزبور خواجه میرزابیگ مشهور به تبنکوز که وزیر شاهولی سلطان

~~تاتی7 اغلی ذوالقدر حاکم شیراز بود ودر مجلس خلدآیین شاه باتمکین دخل تمام پیدا کرده

~~بود بهتیر 8 زدند و9 مشخصشد که فرموده آقایان ذوالقدر است که باحاکم شیراز نزاع دارند.1

~~ومومی الیه در روز چهارشنبه دهم شهر جمادی الثانی سال مذکور در گذشت. خانهآ اورا مهرزده

~~ضبط اسوال او فرمودند و کس به شیراز به جهت پیروی او فرستاده برادرش محمد مقیم را طلب

~~تمودند او11 ازترس گریخته به عتبات عالیات رفت. وهم درین روز به رفاقت خواجه تبنکوز، ارشتی آقا

~~که مقر ومنازع وی بود تاب اقامت بی او نیاورده بار رحلت به عالم آخرت دربست.

وهم درین روز خواجه ضیاءالدین سلمانی اصفهانی وزیر عبدالله خان را به امارت پناه

~~شاهقلی سلطان یکان گیرانیدند به مبلغ هفت هزارتومان و ایاز خلیفهآ غلام خان مذکور رابه

~~مبلغ پنجهزارتومان وسایر ملازمان خان را به مرتبهآ حال گیرانیدند.

وهم درین سال در محل ظهر روز یکشنبه بیست وسیوم شهررمضان المبارک سنهآ

~~مسطوره علامی سرتضی ممالک اسلامی سیرسید شریف باقی12 دردارالسلطنهآ قزوین رحلت نمود.

~~وی به غایت فاضل ودر نهایت ادراک وحدت فهم بود و به وزارت عراق منصوب و در خدمت

~~اشرف کمال* تقرب13 وعزت داشت ودختر زادهآ میر عبدالباقی یزدی و ازاولاد14 میر سیدشریف

~~علامه بود. بذل تمام میفرمود ودر ترتیب اطعمه10آ متنوعه تکلفات12 تمام مینمود چنانچه یک

~~طبق طعام را قرب دوتوسان خرج می کرد و عنبر ومشک داخل می نمود. باوجود17 رسم الوزاره

~~ومنافع وزارت ومحصولات کلانتری شیراز همه ساله چهارصد18 پانصدتومان قرض می کردو

~~همیشه همچون دارالقضا در منزل او از غرما ومتقاضیان غوغا بود .وی جامع جمیع علوم و

~~حیثیات بود. «حیف سید19 شریف باقی حیف» موافق تاریخست. باوجودحسب ونسب سزاجش

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0477.jpg)

# 45 %~% شاه طهماسب آول

~~شرارت وبدنفسی را طالب وطبعش به تعزبر وخانه خرابی مسلمانان راغب1. در ایام حیات نسخه

~~برتقریر وتصرف خلق ممالک محروسه شاهی نوشته توفیق مساعدت نمی نمود که به نظراشرف

~~در آورد ودر هنگام احتضار وگذشتگی از روزگار غدار وصیت نمود که چون زحمتی کشیدهام

~~شاه عالمیان امرار نظری برنسخهآ تقریر من اندازد2 . نعوذ بالله من اعماله وشرورانفسه3 و تجاوز

~~عن سیاته. نعش میرزا بهصحرای کربلا نقل نموده درآنجاگنبدی ساخته دفن نمودند واز آنجا

~~بهمدینهآ مشرفه نقل نمودند. وهم در روز شنبه میجدهم شهر رجب سنهآ مذ کوره حکایتی که

~~میرسیدعلی خطیب [338] محتسب از زبان قاضی جهان گرمرودی محضر نمود، اورا تخته

~~کلاه کرده بود در دیوان پرسش شد واو را بامولانا اسد تبریزی مقید نموده بعداز چندمدت خبر

~~فوت قاضی جهان از قلعه رسید. قاضی میرک فرارکرده به روم رفت واو نیز درآن صوب فوت شد.

~~قاضی زادها بهغایت عالم وفاضل بودند. از ابنای زمان به حدت فهم وپا کیزگی بحث7 سمتاز

~~و پرهیزگار و به واسطهآ سوء عقیدت و ناپاکی طینت در عنفوان جوانی به سختی و صعوبت

~~رحلت نمودند. وهم درروز دوشنبه هفتم8 شهر جمادی الثانی سنهآ مذکوره اقبال9 پناه مرحومی

~~معصوم بیک صفوی باامرای عظام مثل امیرخان ترکمان ونظر سلطان استاجلو از سفر خیر اثر

~~خراسان مراجعت نموده به پای بوس10 بندگان اشرف شاه جم جاه سرافرازگشته درمنازل خود قرار

~~گرفتند. وهم در اوایل این سال مصطفی بیگ ومسسیب بیگ برادران قزاق تکلو که به درگاه

~~عالم پناه آمده بودند به شرف امارت سرافراز شدند. الکای قبلهآ شروان به مصطفی بیگ شفقتشد.

~~قریهآ خاوهآ ری ونواحی وخالصهآ آنجا به مواجب1 وتیول مسیب بیگ مقررگشت وغازبان تکلورا

~~جمع نموده به الکای خود رفتند. وهم درین سال محمدخان بیگ ذوالقدر که از اعیان ذوالقدران12 بود

~~به رتبهآ امارت سرافراز ساخته شیراز را بدو دادند وشاهولی سلطان تاتیاغلی را عزل نموده ،

~~مشارالیه به درگاه عرش اشتباه آمد و مبلغی کلی ازو به علت آنکه به ملازمان چیزی نداده می طلبیدند.

سال13 چهل وچها رم از فرسان* فرسایی* شاه عالم پناه برسویر حشمت وجاه

نوروز توشقان ثیل بعضها اربع وسبعین وتسعمائة

درین سال شاهدین پناه شاهزادهآ عالیجاه ابوالغالب سلطان محمدمیرزا را بانور حدیقهٔ‌

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0478.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 157

~~عهانیان سلطان حسن1 سیرزا مقرر نمود2 که یکان شاهقلی استاجلو لله را2 برداشته متوجه

~~دارالسلطنهآ هرات شود. للهآ مذکور شاهزادهای عالمیان را برداشته در ساعات سعد متوجه

~~بلاد خراسان گشت. چون این خبر به ماوراء النهر رسید، اسکند رخان والی بخارا فرزندان وامرای

~~خودرا جمع ساخته در باب تاخت ولایات خراسان باایشان قرعهآ مشورت در میان انداخت.

~~فرزندان واسرا وارکان دولت به عرض وی رسانیدند که چون شاهزاده سلطان محمدمیرزا متوجه

~~هرات است اولی آنست که سررا اوگرفته شاید دستبردی توانیم نمود. عبداللهخان که ارشد

~~اولاد اسکندرخان بود؛:

به پیش پدر شد گشاده میان %~% دل آکنده ازکین کمربرمیان

که شایسته جنگ شیران سنم %~% هماورد سالارایران منم

بنابر حکم پدر بالشکر بسیاراز آب آمویه عبور نموده به خراسان درآید. چون خبر ترب

~~اصول شاهزادهآ، صاحب اقبال به حوالی تربت زاوه شنید بدان جانب در حرکت آمد. چون

~~کثر ملازمان شاهزاده وآقایان لله به واسطهٔ‌ کوچ خود متفرق وپیش و پس بودند، بنابرین

~~شاهقلی سلطان لله صلاح درآن دید که شاهزادههارا برداشته به قلعهآ تربت متحصن گردد. در

~~روز چهارشنبه چهارم جمادی الاول سنهآ سذکوره سلطان در [339] ملازمت شاهزادگان6 به

~~تلعه درآسده ازبکان درحوالی قلعه فرود آسدند وحصار را سرکز وار در میان گرفته مداخل و

~~سخارج آنرا مسدود ساختند. چون این7 خبر به اطراف بلاد خراسان رفت، اسرای عظام خراسان از

~~خواف وباخزر وجام تا سشهد مقدس وآن نواحی وحاکم استرآباد فوجفوج به قدغن وسرعت تمام

~~بالشکربیکران ستوجه قلعهآ تربت شدندواین8 خبر در یازده روز بهپایهآ سریر خلافت مصیر در

~~روز سهشنبه سیزدهم مذکور رسید، شاه عالم پناه مقرر فرمود که خود متوجه یورش خراسان شده

~~از مبداء فیاض و آمداد حضرات مطهرات میسه و توکل کل به درگاه ذوالجلال والافضال

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0479.jpg)

# 458 %~% شاه طهماسب اول

~~وفریاد رس متعال نموده از غایت به عجز بینوایی جبین نیازا برزمین خشوع و خضوع نهاده دست

~~تضرع وابتهال بهحضرت کریم بنده نوازگشاد* ومترصدخبر خیراثرومژدهآ فتح وظفر می بود.

~~آنگاه شجاع بیک ولد مصطفی سلطان2 ورساق وملازمش مرادبیگ بابیست نفر از دلاوران

~~به حوالی قلعه آمده جنگ کنان خودرا به درون قلعه انداختند. ازبکان ازاین معنی خایف وهراسان

~~گشته قرب پانزده روز در جوار حصار روزگار گذرانیدند وشاهد فتح جلوه نمی نمود. بالضروره از

~~تسخیر قلعه ناامیدگشته مرتبهٔ‌ اول خسروخان بیمشورت باعبدالله خان و رفقا کوچ کرده روانهآ

~~دیارخود گردید روز دیگر عبدالله خان که ملاحظه کرد که شروع در رفتن شد خود نیز طبل

~~مراجعت کوفته علم عزیمت بلکه هزیمت به صوب بخارابرافراخت . چون یهآب مرغاب رسید،3 بند

~~آنرا خراب کرد کوچ به کوچ روانهآ بخارا گردید ونواب شاهزادهای عالمیان سالما غانما0 از

~~تنگنای مخاطرات بیرون آمده روانهآ دارالسلطنه گردیدند واین خبر در روز پنجشنبه سیزد هم

~~شهر جمادی الثانی سنهآ مذکوره به پایهآ سریر خلافت مصیر آمد. شاه عالم پناه خوشحال و

~~فارغ البال گشته سجدات شکر ایزدی به جای آورده شوری عجیب در میانهآ مردم افتاد.

وهم درین سال سلطان سلیمان پادشاه روم باسپاه فراوان وگروه بی پایان به جانب غزای

~~فرنگیان به طرفدیار کفار روانه گردید. در اثنای راه پرتو پاشا را بافوجی جنود جرار به تسخیر

~~قلعهآ کوله ارسال نمود و پاشای7 مذکور آن قلعه راگرفته بهاردو سراجعت نمود. سلطان سلیمان

~~در حوالی قلعه سکت شادروان عظمت واقتدار براوج فلک دوار برافراخت. چون عساکر جرار

~~قلعه را مر کزواردر میان گرفتند وآن قلعهای بود بربالای کوه رفیع واقع2 ودر ستانت واستحکام

~~در آفاق شایع ودر استواری آب روی سد سکندر برده ودر ارتفاع دست در کمربند ناهید زده8:

چو کوه پرشکوه عرش پایه %~% که بر بامفلک افکند سایه

عقابش باهمای مهر هم پر %~% پلنگش بانهنگ چرخ همسر [360]

فلک چون پشته9آ پیرامن او %~% که گرد آمد زگرد داسن او10

مبارزان جنودروم از جوانب هجوم کرده به انداختن توپ وتفنگشروع نموده11 :

تفنگ آتش افشان درین کهنه طاق %~% زدودش12 فلک تیره مه درمحاق

رومیان هرچند کوشش نموده امارات فتح وعلامات ظفر به هیچ وجه ظاهرنمی شد.

~~پاشایان رفیع جاه و ملازمان درگاه خواندگاری13 از عدم تسخیر قلعه مضطربشده آخرنقب

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0480.jpg)

# لعلاصة التواریخ %~% 14

~~به زیرآن سد حدید زدند واندرون آنرا پرازباروت کرده آتش انداختند واجزای بروج از هم

~~ستلاشی شد:

از آن آتش فتنه برج حصار %~% برافروخته همچو گلهای نار

درآن قلعه یکسر مشوش همه %~% چو اهل جهنم درآتش همه

حصارا چنان کرد از آتش قصور %~% زتاب تجلی فروریخت طور

پس ازآن که قلعه سسخر شد، رومیان به زخم شمشیرآبدارجمعی کثیراز کفار رابه دارالبوار

~~فرستادند و اسوال و غنیمت بسیار به دست ایشان افتاد. آنگاه که سلطان سلیمان در حوالی

~~قلعه سکتوار بود عرض مرض برجوهر ذاتش مستولی گشته زمان زمان ضعفش در تزاید می بود.

~~لاجرم آن پادشاه کثیرالحشم چهارم شهر محرم سنهآ مذکوره در حوالی* قلاع بیچ دل برآن

~~واقعهآ ناگزیر که لازمهآ ذات صغیر وکبیر است نهاده محمد پاشا راکه وزیر اعظم بود طلبیده

~~سفارش بلاد روم به وی نمود وسلطان سلیم را ولی2 عهدخود گردانیده ودر روز متوجه عالم آخرت

~~گردید ودر تاریخ واقعه او بعضی از شعرا گفتهاند. نظم3:

خواندگار جان بیمار از ترس شاه داده %~% ازترس شاهداده خواندگاره جان بیمار

آخرد عای ابرار برکند بیخ عمرش %~% بر کندبیخ عمرش آخردعای ابرار

آن ظالم ستمکار رفت ازجهان به زاری %~% رفت ازجهان به زاری آن ظالم ستمکار

آمد6 زوال خواندگار 7تا ریخ آن چودیدم %~% تاریخ آن8 چودیدم آمدزوال خواندگار

مدت رندگانیش10 هفتاد وچهارسال بود زمان سلطنتش چهل وهشتسال. ممالکی که1

~~خود بعضی فتح نموده بود واز سابق بدو رسیده13 عراق عرب و بصره* ودیار بکر وداوایلی

~~گرجستان ودیا رذوالقد روحلب وشام و سصرو قرامان وتکه ایلی وآنادولی که عبارت ازسیواس وتوقات

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0481.jpg)

# 465 %~% شاه طهماسب اول

~~خود خوانده برسریر سلطنت جلوس فرمود. بعدازآن روانهآ معسکر شد چون بدان حدود رسید

~~اکثر سپاه به استقبال استعجال نموده اورا به بارگاه پادشاهی در آوردندو1 بعدازآن ظاهرشد که

~~سلطان سلیمان فوت شده سلطان سلیم پادشاه گشت والف ونون مزیدتان که زاید بودساقط شد.

~~آنگاه نعش خواندگار به دارالسلطنهآ قسطنطنیه نقل نموده3 ودر ایازیه که مدفن آل عثمانست

~~دقن گردید4 . سلطان سلیم چون برسریر سلطنت وفرمان فرمایی بلاد وممالک موروثی نشست کاری

~~که کرد این بود که به واسطهآ حقوق [341] وامداد شاه نیکونهاد یکی از ملازمان خود

~~محمدبیگ که در سلک متفرقه منخرط بود به رسالت ورخصت سلطنت5 به خدمت آن اعلیحضرت

~~فرستاد. محمدبیگ2 متفرقه به سرعت7 هرچه تماستر ستوجه پایهآ سریر خلافت مصیر گردیده از

~~قلاع بیچ به دارالسلطنهآ قزوین آمد. شاه جم جاه بدین مژده دلخواه امرفرمود که شهر وبازار نورا

~~که در میدان سعادت مجددا احداث یافته بود آیین بسته در روز دوشنبه بیستم شهر شعبان

~~سنهآ مزبوره8 تمامی امرا وارکان دولت وترک وتاجیک وغریب9 وشهری تاسونک.1 وزویار

~~استقبال نموده ایلچی را به اعزاز تمام به شهر آورده در همین روزبه عتبه بوسیشاه عالم پناه سرافراز

~~گشت ومکتوبی که خواندگارمشتمل براظهار محبت وصداقت وخصوصیت نوشتهاند از روی

~~تعظیم وتکریم تمام گذرانید12.

شاه جم جاه ایلچی مذکور را مشمول عواطف بی دریغ گردانیده رعایت بسیار فرمودند و

~~او را در شهر شوال سنهآ مذکوره مرخص ساخته به جانب بلاد روم روانه ساخت و کس از عقب

~~شاه هقلی سلطان استاجلو حاکم چخورسعد فرستاد که آمده متوجه ایلچیگری و روانهآ درگاه

~~خواندگاری13 گردد وشروع در نوشتن کتابات14 یکی در باب پرسش تعزیت ودیگری در تهنیت

~~سلطنت فرمودند. وهم در اوایل این سال شاه خجسته خصال به واسطهآ سوء مزاجی که از نواب

~~جهانبانی اسلطان ابراهیم میرزا پیدا کرده بود بهجهت کتابات ناملایم که به مصاحبان نوشته

~~بود به نظر اشرف در آمده بود، اورا از حکومت مشهد مقدس سعلی عزل فرموده سبزوار را بدو

~~عنایت فرمودند وایالت مشهد مقدس را باللگی شاهزادگی سلطان سلیمان میرزا به شاه ولی سلطان

~~تاتی اغلی مرحمت نموده او را منظور12 عنایات گردانید ندومرحوسی میرسیدعلی رضوی قمی را

~~فرمودند که از تولیت آستانهآ عرش منزلت* معزول باشد. تولیت را دوقسم ساخته سر کارواجبی

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0482.jpg)

# علاصة التواریخ %~% 61:

~~وسنتی را تعیین فرمودندا وحضرت نقابت پناه میر ابوالولی انجو2 ومیر عبد الله بدلا4 رامقرر فرسودند

~~وایشان به اتفاق متوجه مشهد مقدس معلی شدند.

وهم درین سال در غرهآ شهر ذی الحجة، الحرام سنهآ مذکوره مؤلف را توفیق مساعدت

~~نموده به زیارت عتبات عالیات سدره مرتبات سرافرازگشت. وهم درین سال یولقلی بیگ ذوالقدر

~~که اول ایشک آقاسی سرحومهآ شاهزاده سلطانم بود وشاه جم جاه او را ایالت داده دیلمان گیلان

~~رابه تیول اوشغقت فرموده6 بود، گیلکان جمعیت نموده در دیلمان او را به قتل آوردند. و هم

~~درین سال توشقان ئیل، میرگنش2 قمی از سفر هرات و خراسان معاودت نموده انیس مجلس

~~خاص شاه کامیاب گردید واو را جای7 ملا قطب قصه خوان شفقت فرمودند8 در منصف شهر

~~صفر سنهآ خمسین9 وسبعین وتسعمأئة10 رحلتنمود. نعشش11 راحسب الفرمان12 هما یون به کربلا13

~~نقل نموده در خیمهگاه دفن نمودند. خاقان اسکندر4 نشان پروانچهآ اشرف به اسکندر پاشا که

~~درآن اوان والی عراق عرب بود نوشته فرستاده، چه مقرر بود که پاشایان سرحد ممالک

~~خواندگاری16 به احکام مطاوعه در هرباب که عزاصدار می یافت[342] اطاعتمی فرمودند.

~~چون خاقان جنت مکان جمیع اکابر واعیان ممالک محروسه از فارس وکرمان وخراسان و

~~عراق وآذربایجان وشروان را در دارالسلطنهآ قزوین جمع* فرموده بودند،17 از جملهآ آنها نقبای

~~مشهد مقدس معلی سزکی میرشریف موسوی ومیرزا ابوالقاسم رضوی بود هردو درین سال بیمار

~~شده میرشریف در دا رالسلطنهآ قزوین18 به دار بقا رحلت نمود ومیرزا ابوالقاسم به واسطه تغییر

~~آب وهوا تابسطام وهزار جریب رفته19 آنجا فوت شد نعش هردو را نقل20 به مشهد مقدس

~~نموده در دارالحفاظ مدفون گشتند رحمة علیهما رحمة ومغفرة واسعه.

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0483.jpg)

# 6 %~% شاه طهماسب اول

سال1 چهل وپنجم از سلطنت آن بر گزیدهآ اولاد مروج مذهب حق

سنهآ خمسین وسبعین و تسعمائه بعضها لوی ئیل

نوروز این سال روز پنجشنبه عاشر ماه مبارک رمضان. درین سال خان احمد پادشاه

~~والی گیلان سراز ربقهآ اطاعت وفرمان پیچیده قدم جرأت ومخالفت در وادی طغیان نهاد2 باوجود

~~آبا واجداد عظام او راحقوق بسیار برین دودمان ولایت مکان و همیشه باج گذار وفرمانبردار

~~بودند. چون دهپانزده سال شاه ملکی خصال در دارالسلطنهآ قزوین رحل اقامت داشتند واز

~~محل سکنای خان احمد تا دارالسلطنه دوسه روزه راه بود هرگز مشارالیه احرام درگاه معلی3

~~نبسته باآنکه مکررآ از ارکان دولت قاهره اشعار به آمدن شد، وی تجاهل نموده5 اغماض عین

~~نمود وحضرت مرحمت پناهی قاضی محمد* و رامینی2 صریحا قصیده ای مشتمل برین7 گفته ارسال داشت.

# قصیده8 ، شعر: به روزگار خداوند گار فخر جهان %~% به عینه همچو1 بهشت است عرصهآ جیلان

# توان بهشت برین خواندنش که هست درو %~% همیشه فیض بهاری ونیست فصل خزان

# مدام تازه وخرم بود چور وضه10آ عدن %~% مدام با گل و ریحان بود چوباغ جنان

# بنفشه گشته دوتا ازپی خشوع وخضوع %~% چو دیده نرگس بینا درو شد حیران

# چنار دست برآورده است آمین را11 %~% بهر دعاکه کند بلبل هزار زبان

# بزرگ وخرد12 زلطف هوادماغ ترند13 %~% وزین سبب ممه درعشر تند پیر وجوان

# دو رسم هست به گیلان که هیچ جانبود %~% که آن دو رسم نکویستوشیوهآ ایشان

# گه رعیت والی رعیت اندهمه %~% گه مجادله اسپهاهیند در میدان

# اگر بهشت برین خوانمش عجب نبود %~% برین حدیث دلیل است حجت14 وبرهان

# دلیل آنگه کسی را به کس نباشد کار %~% درو به هیچ جهت از مطالب قرآن

# چه حجتی به ازین کاندرو بود والی %~% سپهر مشرق و مغرب ستوده احمدخان

# ضعیف رابرهاندز جور فاقه وفقر %~% ازین قوی تربرهان نکردهاند بیان

# چواهل مصر که بودند بنده10 یوسف را %~% کنند ازدل وجان بندگیش اهل جهان

# فرید دهربه کسب فضایل و اخلاق17 %~% وحید عصر به جمع فواضل واحسان

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0484.jpg)

~~حلاصة التواریخ

# بودبه علم وعمل بینظیر درعالم %~% بود به فضل وادب بیعدیل در دوران

# کسی فضایل او را چسان شمارکند %~% به عمر وحکمت اگر فی المثل بود لقمان

# ولیک شمهای ارحکمتش کند ظاهر %~% که هست ناسخ احکام فرقهآ یونان

# وگر اراده نماید زصد رسد رسدش2 چو زین نهد به سمند افاده درجلوش %~%

دود هزار ارسطو به رسم شاگردان [343] %~% چوسند باد وفلاطون هزار هندسه خوان

# جسارتی3 کنم وحاضرانه حرف زنم %~% که دست 4 برد به شطرنج غایبانه توان

# ترا بهعون آلهی نصیب شد که دهی %~% رواج مذهب اثنیعشر بدین عنوان

# از این5 سببشده روح نبی زتوراضی %~% یقین که شاه کرم نیز هست تابعشان6

# علی الخصوص که باشد حقوق دیرینه %~% به دولتی که نیابد خلل به هیچ زمان

# حقوق ماضی وحال شما درین دولت %~% همیشه حالی7 شاهنشه است8 در ازمان

# به حق حق که مکن حق خویش را باطل %~% خدای را که مکن سود را بدل به زیان

# به استناد بیارم موافق این حال %~% به رسم عاریه بیتی زگفتهآ سلمان

# به حضرت تو حدیث نهانی است مرا %~% عیان بگویم اگر باشدم مجال بیان

# نراز شاه ولایت چواین فنوح رسید %~% مکن خلاف برای ولایت وتومان

# بهرچه شاه کند اسر10سرحمتدانش %~% بهرچه حکم کند آن سعادت خوددان

# نعوذ بالله اگر غیر ازین به فعل آید %~% بگو1 چه حمل کند کس درویجز طغیان

# شنیدهای کهچه بیغا ره2 با یزید نمود %~% به شاه ما که فزون باد عمرش از امکان

~~شهی که خانهآ خود را به چنگ درنارد13 چگونه جنگ تواند به قیصر وخاقان

# از وچو سنشأ بیغاره 14 راسؤال کند %~% یکی زجملهآ خاصان شاه عالیمان

# کدام خانه که آن نیست درتصرف شاه %~% جواب داد که آن خانه عرصهآ جیلان

# چنان رسید جوابش که شاه عرش جناب %~% معاف داشت به ایشان بهحق خدمتشان

# جواب داددگرباره کاین سخن دوراست %~% چراکه هرکه حقوقش بود درین دوران ،

~~چرا به حضرت اعلی نمیشود حاضرمفارفت زچنین حضرتی چگونه توان

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0485.jpg)

# عروس ناطقه پوشیده رواز ین معنی %~% اگر جوابی داری روان کنش 1 عریان %~% شاه طیماسب اول

# خدایگاناگرنه حقوق خدمت را 2 %~% کند ملاحظه این شاه عرصه3آ ایران

# به یک عتیب4 کندبیخ بیشهآ عالم %~% به یک نهیب کند کوه بازمین یکسان

# سپهر قدرا لایق بهحال خویش مبین %~% که در برابر این رحمت و همه احسان

# کنی مکابره ازبهرملک ومال و منال %~% به یکدگر شکنی عهد وبیعت و پیمان

# درین قصیده دو مصراع انوری بشنو %~% که یک کتابسخن گفتش بود آسان

# بزرگوارا حال زمانه یکسانست %~% که بدچونیک برآید زدفتر حدثان

# کنون که قوت گفتار وعرض حالت هست %~% به دستیاری الطاف وسایهآ یزدان

# به پیش آی ومهمات خویش راوبساز %~% به رغم جمع بداندیش و نیک برگذران

# به درگهی که شود تنگ وقت برشاهان %~% بود حدیث فلاطون به نزدشان هذیان6

# جم اقتدا را از من چرا نمی پرسی %~% که ای تهی زخرد یاوه گوی هرزه دهان

# ترا چه حد که نصحیت کنی سلاطین را %~% ترا چه حد سخن در برابر شامان

# که عرضه داشت کنم حال رابدین تقریب %~% به حضرتی که مصون باد ازهمه نقصان

~~کهشاه دولت ودین کمترین غلامان را]364] روانه خواست که سازد به رسم ایلچیان

# که هرچه درره اخلاص ولایق دولت %~% بود بهعرض رسانم به وجه7 استحسان 8

# که گرروا بود ازقوتش به فعل آری %~% و گرنه باردگر خود نیاورم به زبان

# سکن به قول کسان گوش وروبراه آور %~% چنانچه روبره آورد خان عرش مکان

# که هراراده که فرمایی ازنهال اسید %~% رسد به حاصل وبرهاخوری زحاصل آن

# فلک جنابالایق به دولت آمدنست %~% به درگهی که محل سعادتست وامان

# وگر چنانچه در اندیشهای دورافتی %~% که رعب سایه9شاهان به غایتست گران

# توانم این سخن آوردنم به موقف عرض %~% به خدمت شه عالم پناه در پنهان

# که فکر بدنکند در حق خداوندی %~% به هیچ وجه مؤکد به لعتت وایمان

# چو شاه عهد کند از ره قسم به کلام %~% چوباورش نکند پس نباشدش ایمان

# زدست بنده چنین کار برنمیآید %~% اگر نه شاه مرا خواندی حسن ترخان

# چو مدعا به خدا وندگار شد معروض %~% بجز دعا نبود کارم آشکار ونهان .1

# چوتر ملازم ترخان بود ازآن ترسم %~% که ناگهانشود آزگفته های من ترخان

# همیشه تا که سراید هزار از سرحال %~% مدام تا که در آید به باغ گل خندان

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0486.jpg)

~~لاصة العواریخ

~~چوگل بهباغ ایالت هزار سال بخند بهظل دولت شاهی هزار سال بمان

~~خان احمد بعد از مطالعهٔ‌ مضامین این قعیده واطلاع برتمهید مقدمات ونصایح سنجیده

~~اغماض عین از آن مقدمه2 نموده در جواب قصیدهای در سلک تحریر کشیده باتحف وهدایا به درگاه

~~پادشاه عالم آراء فرستاد. قصیده3 وی اینست، قصیده:

~~چنین که کشتی من اوفتاده د رگرداب فغان که سوخت مرا جان زآتش هجران

%~% هزار درد سراو تمام بی درمان %~% گسست لنگر وازکف ربود ضعف عنان

~~و گرنه چاره کارم نیتوانم کرد به غیر غرق شدن چارهای نمیدانم شهی

که جز بد طریق کنایه سرنزند %~% بیان اسم شریفش زقیصر وخاقان %~% به

غیرمرحمت شاه وقت ونوح زمان %~% مگر که نوح نجاتم دهد ازین طوفان

# گرفته روم و دگر عنقریب میگیرد %~% خراج ملک چورو آورد به هندوستان

# چو راه سدح شه کاسیاب دیدم سخت %~% کشید پای تخیل زفکر ووادی آن

# به کنج فکرت بودم، نشسته سر درجیب %~% دسی که بودم از اندوه دهر بی ساسان

# رسید قاصد و ازیار مشفقی آورد %~% کتابتی که برداز دلم6 غم هجران

# نه ناسه ایست که آن عالمیست پرگوهر %~% که منتقع زلالی3 اوست گوش جهان

# برابر است بهم روز وشب در آن عالم %~% چو آنزمان که بود آفتاب در میزان

# سغیدیش به گشایش بیاض چهرهٔ‌ روز %~% سیاهیش به نمایش خط رخ جانان

# زپای تا سر آن گشتم و ندیدم عیب %~% بغیر از آنکه درو رفته ذکری7 ازگیلان

# سکوکه لالهآ اینجا خوشست وگل دلکش %~% مگو که نرگس اوتازه است وخوش ریحان

# که لاله ساخته ساغر تهی زبادهآ عیش %~% زجام خویش چو نرگس فتاده در یرقان

# دهان گل بهم از تشنگی نمیآید %~% فتاده سوسن آزاد را زکار8 زبان

~~به باغ غنچه چو طفلان بی غذا مانده سحاب راچوشده شیر خشکدر پستان

# زظلم دی به چمن آنقدرگریسته است %~% که هیچ آب نمانده به چشم تابستان

# زحال مردم گیلان سخن چوهرسیدی %~% حدیث چند بگویم اگرکنی اذعان

~~درین دیار چوطفلان کسی که خانه کله

~~همه چو ات شوردهالت دور آرآب

~~همه چو صورت دیوار دامید آز قوت

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0487.jpg)

# ستاده جمله زحسرت چوخاک پابرجا %~% زبس که باده صفت گشتهاند سرگردان %~% شاه طهماسب اول

# زآه سینه اشان1 خشک گشته دریاها %~% زآب دیدهاشان2 کوهها شده عمان

# جزیتشان2 همه ثابت چومال گبرویهود %~% به آنکه هیچ] ازبنها نیامده کفران

# چرا به مذهب شیعی روندسنی چند %~% چو کار کافر وسسلم بودیهم یکسان

# چو لطف شاه به رومیه بیشتر باشد %~% مدد همی طلبند از حنیفه وعثمان

# به نزد شاه اگر بایزید گفته بدم %~% یقین که بوده درین امر تابع شیطان

# چه شک که دشمن جانست بانبی بوجهل %~% چه جای شبعه که خصم است باعلی مروان

# منم غلام علی بایزید دشمن من %~% کدام خصم برین کس نمینهد4 بهتان

# تمام دشمن شاهند سربسر آن قوم %~% که مینهند براحباب تهمت عصیان

# ولیکنسبت طغیان به بنده هر که کند %~% نکرده غیر جنون در طبیعتش طغیان

# به عذر نامدنم5 حرف چندمی گویم %~% حدیث آمدنم چون که آمده به میان

# محب صادق هرگز وصال6 جونبود %~% چو نیست مهر ومحبت به بعد وقرب مکان

# به روزوصل همه عاشقند7 وصادق نیست8 %~% مکرکسی که بود پایدار در هجران

# مو صخست خلوص طویتم برشاه %~% چو حب ویس قرن پیش صاحب قرآن

# بدین حدیث که گفتم گرت تشفی9 نیست %~% بهمدعای خودم هست حجت وبرهان

# دلیل آنکه زاحسان ومرحمت هرگز %~% کسی که عاقل بوده نبوده سرگردان

# حکایتی ز اوان قدیم گویم باز %~% برای آنکه شود مشکلت از آن آسان

# شنیدهام که زسانی به روزگار قدیم %~% کشیده بودستم10 از میا نه تابه کران

# نمانده راه خصوست میان بره و شیر %~% گذشته عهد عداوت سیان گرگ وشبان

# که ناگهان زقضا استر11 ضعیفی را %~% گذر فتاد به زنجیر عدل نوشروان

# سئوال کرد انوشیروان که از پیداد %~% که آمد است که یابد زظله دهر امان

# یکی زخیل ادب چون زشاه رخصت یافت %~% بهشرح حال ز روی ادب گشاد زبان

# چو شاهقصه شنیداز کمال داددهی12 %~% مثال داد که حاضر کنند صاحب آن

# زگنج وزر بدهند آنقدر که او خواهد %~% خرنداستر13 وسازند14 بعد از آن ترخان

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0488.jpg)

# حلاصة التواریخ که هرکه ازستم دهر رویما آرد %~% نشایذ آنکه کشد بار

معنت دوران %~% 467

# اگرچه رفت انوشیروان ازین عالم %~% پراست ازکرم او دهان پیر وجوان

# دگربه مفلس چون حج نمیشود واجب %~% نه واجب است به من طوف درگه سلطان

# مرا رسیده زفقر رسول میراثی %~% چنانکه نیست حقیقت به هیچکس پنهان 1

# برای آمدنم2 چونکه استطاعت نیست %~% زشاه خویش چرا حال خود کنم کتمان

# به مصطفی معلی که زراز آن خواهم3 %~% که روزنام کنم صرف شاه ازدل وجان

# و گرته داده زرومال دهر4 راسه طلاق %~% علی که حامی دین بود وهادی ایمان

# به طرزشرع نبی آن نمی شود که شود %~% طلاق داده والد حلال فرزندان

# کدام درد بگویم چه شرح غصه دهم %~% چو عمر را به غم وغصه می رسدپایان

# زمان احمد ماضی کسی که می آمد %~% دو روز ناشده کارش رسد بدین عنوان

# که گرنه رویز درگاه شاه باید تافت %~% همانزمان بگریزد برهنه و عریان

# گهی به زجرستانند مالشان اتراک %~% گهی به عنف دوانند جانب دیوان

# تمام عمر در آن ملک کارشان اینست %~% که لت خورند وننالند هیچ چون سندان

# کشند جور وجفا وبه آنقدر شادند %~% به4 بود لطف ووفا در خریطهآ امکان

# یسی نمانده که کارم کشد به نومیدی %~% اگرچه آیه لاتقنطوا است در قرآن

# کنونکه می روداز حد بنده گستاخی %~% زبان ببندم یاخود نیاورم9 به زبان

# جواب نامهآ یا ریست جمله این ابیات %~% بدیهه آمده یکدم به جلوهگاه بیان

# زلطف اهل سخن اینجنین نه پندارند %~% که کردهام به فراغت تتبع سلمان

# اگر زمانی احوال شاه دین پرسد %~% بگویم آنچه بگفتم برای روز چنان

# مناسب آنکه ازین پس10 دعایشاه کنم %~% چوشکر متعم واجب شدست برانسان

# همیشه تامتوالی رسد زحکم قضا %~% به باغ نوبت عدل بهار وظلم خزان

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0489.jpg)

# 468 %~% شاه طهماسب اول

~~که کس بفرستد ومردم خود را ازگیلان بیه پس که نسبتی به گیلان بیه پیش والکای او

~~نداشت وسلطنت آنجا1 به مظفر سلطان واولاد او متعلق بود باز گردانند. بعد از آنکه سردم خود

~~را از آنجا بیرون آورده باشد2 کس2 به درگاهگیتی پناه، فرستاده التماس که داشته باشد عرض

~~اا نمایده که به انجاح مقرون خواهد شد. غرض شاه عالم پناه ازین حکم امتحان خان احمد بود که

~~ملاحظه فرمایند که در مقام اطاعت وانقیاداست یامخالفت خواهد کرد. وی از غایت6 غفلت

~~قبول این معنی نکرده پسرش را فرستاد که لشکر جمع نماید7 وبه واسطهآ آنکه در هوای گرم ستوجه

~~لاهیجانگشته بود بیمارشد ودر همان بیماری؟ رحلت نمود10 وخود متعافب آن رفت ولشکر

~~جمع نموده به الکای بیه پس وبه حوالی گسکر11 رفت وبااین همه نافرمانی شاه عالی از آن اغماض

~~کرده و12 کورحسن یساول مجلس بهشت آیین [را] که مرد صلاح اندیش بود فرستادند که اورا

~~نصیحت نموده ازین خیالات فاسد بازگرداند12 ، مدتی او را به روی خود نگذاشت ودر

~~آن اثناکور شاه علی14 روملو را که مرد پیش بین بود نزد او فرستادند وحکمی نوشته بودند

~~قبول نکرد. کور حسن از نزد خان احمد به درگاه معلیآمد16 مخالفت اورا16 که مشاهده نموده

~~بود به مسامع عز وجلال رسانید. بنابر آن آتش غضب جهانسوز اشتعال گرفته امیره ساسان رابا

~~جمعی به گسکر فرستاد که خان احمد او را از آن دیار اخراج کرده بود.

امیره 12 ساسان باجمعی از دلاوران ناگهان به گسکر در آمدند. در آن اوان سپهسالار

~~سعید که از جانب خان احمد والی آن دیار بود بهقدم مقابله ومقاتله پیش آمده جنگ صعب

~~نمود. امیره ساسان به نیروی دولت18قاهره ودولت بی زوال براو غالب آمده سپهسالار سعیدرا با

~~جمعی از ملازمان به راه عدم فرستاد . چون این خبر به شاه عالم پناه رسید، صدرالدین خان صفوی

~~وبایندرخان طالش رابا جمعی از دلیران به جانب رشت روانه گردانید19 . کیارستم که از قبل خان

~~احمد20 حاکم آن دیار بودو غیر از خود کسی را به نظر در نمی آوردوخان احمددروادی او اعتقاد

~~تمام داشت، شعر21 :

گمانش چنان بود کورستم است %~% ویا آفتاب سپیده دمست،

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0490.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 65

~~اسرای مذکور برسراو ریخته کیا رستم را دستگیر نموده باجمعی به درگاه گیتی پناه فرستادند

~~شاه عالم پناه باوجود این همه اعمال ناپسند1 خان احمد2، کیارستم و رفیقان را به خلعت

~~شاهانه سرافراز فرسوده رعایت او به جهت آنکه حرمت وسیرت خان احمددر میان روزگار به جا

~~باشد نمودند واز دو جهت خونبهای کیارستم3 مقرر فرمودند، یکی به واسطهآ آنکه گفته بوده که

~~بهرام میرزا هم به گیلان آمدودیگر آنکه در مقابل اسرای مذکوره درآمده جنگ نمود4

بس ازآن [347] شاه عالیمان جمشیدخان ولد سلطان محمودخان که وی ازخواهرش

~~خانش خانم به وجود آمده تربیت کرده خیل وحشم وطبل وعلم بدوشفقت فرمود. شعرء:

بهطبل وعلم سر فرازیش داد %~% زخلق جهان بینیازیش داد

سی سلطنت ریخت در جام او %~% برآسد به چرخ برین نام او

رسید از شرف تابحایی سرش %~% که شد نسر طایر پرافسرش

~~والکای گیلان بیه پس که همیشه به آبا واجداد جمشیدخان مستعلق بود2 وشاه عالمیان چند روزی

~~بنابر مقتضی7 و مصلحت زمان بریده بهخان احمدپادشاه داده بودند باز به دستور به جمشیدخان

~~شنقت فرمودند وفرمودند که الکای موروثی خان احمد از و باشد و کسیم8ازونگیرند9 . خان احمد

~~جمیع ولایت بیه پس را سوای کوچسفان10 به تصرفو کلای جمشید خان داد و کوچسفان را که

~~از قدیم الایام داخل الکای بیه پس است خودنگاه داشت. چون ندادن11 الکای مذکور ماده

~~نزاعی بود شاه عالم پناه یولقلی بیگ* ذوالقدر راکه سابقا ایشک آقاسی مرحومه شاهزاده

~~سلطانم بود ودر آن اوان به سلطنت وامارت سرافرازگشته صاحب پانصد نفرملازم بود فرستادند2

~~که کوچسفان را گرفته13 ازوی به جمشید خان دهدوخود واسطه میانهآ جمشیدخان وخان14 احمدبوده و

~~نگذارد که فیمابین نزاعی واقع شود.

چون یولقلی بیگ را به صلاح اندیشی مقرر فرموده بودند، امر مطاع لازم الاتباع چنان

~~عزاصدار یافته بود که به کوچسفان نرود و در رشت15 توقف کند و حکم اشرف را باکس خود

~~نزدخان احمد فرستد . یولقلی بیگ باپنجاه نفر به رشتآمده وزیر خود نزد خان احمد فرستاد هنوز

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0491.jpg)

# 70 %~% شاه طهماسب اول

~~کس وی1 به خان احمد نرسیده2 بود شکار ماهی را بهانه ساخته بدان حدود رفت وکمان و

~~تیر به لشگریان خود قسعت نموده بازگشت، وزیر یولقلی بیگ را مقید ساخته جمعی راهمراه شاه

~~منصور3 نموده برسر یولقلی بیگ فرستاد . آن بی عاقبت شاه منصور را باده دوازده هزار پیاده

~~برسر یولقلی بیگ غافل ریخته وی را با شاه قلی بیگقورچی ادهغلی، ذوالقدر که تحصیلدار وجه

~~کسیم بیه پس بود وبدین معاملات کاری نداشت بابیست نقردیگر در دوم شهر ذیحجة-

~~الحرام سنه اربع وسبعین وتسعمائة به قتل آوردند. شعر7:

پشه چو بزشد برندفیل را %~% باهمهمردی وصلابت که اوست

باوجود این همه اعمال ناپسندیده وقباحات بیحد که در عرض یکدوسه ماه از خان

~~احمد متعاقب یکدیگر به ظهور رسید وبعضی کتابات ناملایم به خط وی که به سولانا عبدالرزاق

~~گیلانی که صدارت او به وی متعلق بود ودر درگاه معلی می بود نوشته ظاهر شد، شاه عالمیان8

~~دیگر باره ترحم به حال او فرموده نسبت سنیهٔ‌ حضرات عالیات مطهرات علیهم السلام عمل

~~نموده موافق کریمهآ «والکاظمین الغیظو العافین عن الناس والله یحب المحسنین10» امر11فرمودند

~~که. ازگیلان بیرون آمده از سمالک عراق وفارس وکرمان هر کدام که اراده نماید در آنجا

~~توطن اختیار نموده به طریق سادات عالی درجات سایر سمالک محروسه که اکثر12 صدتومان و

~~یکصدوپنجاه تومان سیورغال13 ووظیفه دارند مبلغ پانصد تومان هرساله سیورغال به او شفقت

~~فرمایند [348] که از سرفراغت خاطر در آنجا نشسته اوقات به فراغت گذراند وحکم همایون را

~~مصحوب میرعلی اکبر ولد میرهادی موسوی فرستادند. خان احمد در مقابل در آمده گفت گیلان

~~ملک موروثی منست ومدت سیصد وپنجاه سالست که در تصرف داریم؛ الحال مملکت خود را

~~به کسی نمی دهم.

چون این خبر به شاه والاگهر رسید، لاجرم سستحق غصب پادشاهاته گشتد14 حکم

~~جهانمطاع لازم الاتباع به دفع ورفع او عزا صدار یافت که پیادهآ بسیار از بلاد آذربایجان وعراق

~~متوجه پایهآ سریراعلی گردند10 به اتفاق اسرای عظام متوجه گیلان گشته آن بلادرا مسخرگردانند.

~~خان احمد از وصول جنود قزلباش متوهم گشته از کرده وگفته نادم گردید. ایلچیان به درگاه معلی

~~فرستاد ودر مقام شفاعت وزاری درآمد واز طغیان طوفان به زورق خلاص پناه جست. ایلچیان وی

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0492.jpg)

# جلاصة التواریخ %~% 471

~~چون به پایهآ سریر خلافت مصیر رسیدند، هرچنددر استرضای خاطر آن اعلیحضرت کوشیدند فایدهای

~~برآن مترتب نشد زیرا که صورت فریب وخداع1 او در ضمیر منیر شاه دین پناه انطباق و

~~پرتو حیله و سکرش برآینهآ خاطر معاینه2 تافته بود. بنابرآن ایلچیان را بی مراد ومقصود رخصت

~~انصراف ارزانی داشت وفرمان لازم الاذعان عز صدور یافت که غازیان از دو جانب متوجه

~~گیلان شوند. شاهزاده سلطان مصطفی میرزا وامیر خان موسیلو حاکم همدان ومحمدقلی

~~خلیفهآ مهردار ونظر بیگ استاجلولله6آ شاهزادهآ مذکور وحیدر سلطانتر کمان حاکم ساوه و ولی

~~خلیفهآ شاملو6 حاکم قم وامیر غیب سلطان استاجلو حاکم کردستان ولرستان واحمد خلیفهآ

~~وقادار شاملو حاکم سنقور وحمزه خلیفهآ طالش8 واز امرای لشگر آذربا یجان ابراهیم بیگ زیاد

~~اغلی قاجار ولشکر قراباغ خلیفهٔ‌ انصار حاکم قراچه داغ9 وابراهیم خلیفهآ آلپاوت ولشکر

~~چخور سعدوصد رالدین خان ولد اعتماد الدوله معصوم بیگ ولشکر طوالش ومغانات وبایندر

~~خان10حاکم آستانە11آ اردبیل وزینل بیگ ذوالقدر ولد ابراهیمخان وفرخ بیگ حاجی لر1

~~وزینل بیگ اوریاد وحسن بیگ بی13 وامرا ولشکرگیلان بیه پس و14 گسکر، جمشیدخان حاکم

~~گیلان بیه پس احمد سلطان سپه سالار بیه پس، امیر سلطان حاکم گسکر و کامران میرزا حاکم

~~کوتم وشاهمیر سلطان سپهسالار، باپیادههای آذربایجان از راه کوچسفان به لاهیجان روند.

~~قبل از اجتماع اسرای عالیشان، اسیرخان ترکمان ونظر سلطان وحمزه سلطان طالش از دارالسلطنهٔ‌

~~قزوین در روز سهشتبه 27 شهر صفر16مذکوره با جنود ظفر قرین بیرون آمده در چهار فرسخی

~~شهر نزول نمودند. آنگاه استماع افتاد که خان احمد باسپاه بیحد در دیلمان نزول کرده امرای

~~مذکوره6 ایاعساکر منصوره برسر آن جماعت ایلغار نموده خان احمد در گرداب تفکر و غرقاب

~~تحیر افتاده ازبیم جان خودرا به لا هیجان انداخت. غازیان خرگاه وسراپرده وبارگاه او را متصرف

~~شده به دیلمان در آمدند. آنگاه مرحومی معصوم بیگ صفوی وکیل حسب الامرشاه17 عالی در

~~وز شنبه18 نهم شهر ربیع الاول سنهآ مذکوره از عقب امرا علم عزیمت به صوب لاهیجان

~~برافراخت.

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0493.jpg)

# 7 %~% شاه طهماسب اول

خان احمد امیرا جهانگیر سپفسالار لاهیجان وشاه منصور سپهسالار دیلمان

~~و لشتنشاه2 را باده هزار سوار [349] وپیاده به استقبال امرا ارسال نمود. ایشان در جایی2 تنگ

~~تخته بند کرده که به اصطلاح ایشان بیه سر، می گویند جمعی کثیر را آنجا گذاشتند که نگذارند

~~که لشکر از آنجا عبور نماید مستعدقتال وجدال بوده باشند. امرای عظام باسپاه زیاده ازچون و

~~چند به آن تخته بند رسیدند آن تخته بند را از هم پاشیده مخالفان بی استقبال سیف وسنان راه فرار

~~پیش گرفتند وهمعنان یأس وحرمان به لاهیجان رفتند. غازیان یکصد وپنجاه نفرا از آن قوم بدگهر

~~را به قتل آورده سیصد وپنجاه نفر دیگر را دستگیر کرده در لاهیجان متمکن گردیدندودر آنروز یک

~~کس از غازیان ودو نفر از لشکر بیه پس در میانه بهقتل رسیده بودند وجمعی که7 از عقب

~~گریختگان رفته بودند برسرخان احمد می رسند. وی در آن محل طعامی که دربار داشته گذاشته

~~بهمیان جنگل می گریزد وولایات گیلان خصوصا دیلمان که دارالسلطنه است وسمام و خرگام8

~~ولشتنشاه؟ وانبوه وفا را10 ورود بارو کیسم11 بی آنکه کسی از غازیان یا رعیت کشته شود به تصرف

~~عساکر متصوره در آمد. آنگاه شاهزادهآ عالیمقدار سلطان12 سصطفی سیرزا وسایر اسراکه درعقب

~~بودند بدیشان ملحق شدند. معصوم بیگ نیز باآنکه امرای آذربایجان به او13 سلحق نشده بودند

~~از آن طرف به اتفاق ولدش صدرالدین خان وبایندرخان طالش وزینل بیگ ذوالقدر وحمزه

~~خلیقهآ طالش،1 وسایراسرای آذربایجان روانهآ لاهیجانشدند چون به کنار آب قزل اوزن رسیدند،

~~جهت آسانی عبور عسکر به ساختن پل قیام نموده در آنجا جمشیدخان ولشکرگیلان بیه پس و

~~گسکر بدیشان ملحق شدند15 . از آنجا صدرالدین خان رو زینل بیگ ذوالقدر واحمد سلطان

~~سپهسالاربیه بس12 وامیر سلطان حاکم گسکر و حمزه خلیفه به جهت آنکه خان در آنجا برسر

~~راهی در جایی سخت تخته بندی دیگر ساخته جمعی دیگر از امرای خود را به محافظت آن باز

~~داشته بود امرای مذکوره بی17 ملاحظه وتوقف به اندک توجهی ایشان را شکست داده در

~~همان روز به لاهیجان واردوی معصوم بیگ داخل شدند. خاناحمد چون از توجه سپاه بیعدد

~~آگاه شد، باآنکه هنوز18 بیست هزار کس سوای جماعتی که شکست خورده بودند برسر او حاضر

~~بودند دیگر تاب مقاومت نیاورده راه فرار به جبال اشکور19 که محالسخت ومحکمه20 وقلعه

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0494.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 7

~~ایشانست پیش گرفت وخود را بدانجا کشانید. تیرش1که چون باز2 به قصد کبوتر3جان مخالف

~~پرواز می کرد چون! صعوه به آشیانهٔ‌ خفیه پنهان شد وکمانش که درکمین اعدادهن باز

~~مینمود ازوهم خویش درکیش فرو رفت و نیزهاش که روز جدال به سرفرازی علم وثابت قدم

~~بود سر در لحاف غلاف کشید. شمشیرش که برسر دشمن مایل بود چون حرزیمانی7 حمایل

~~گردید8. سپرش که در پیش گرزعد و حایل بود چون توشهدان کاروان به پشت حامل گردید؟.

~~آنگاه روز دیگر سعصوم بیگ بااسرای رفیق وهمهآ لشگر قراباغ وقراچه داغ بهم ملحق شده بعد

~~از چند روزکه شاهزاده مصطفی با جمعی از امرا10 در دیلمان نشسته بودند، حسب الحکم

~~[350] اعلی همه کوچ کرده از راه کلاردشت که الکای ملک اویس رستمداری که دامادخان

~~احمد وقوم سلک بهمن بود به جانب تنکاین علم عزیمت برافراختند بدر راه پیره محمد11 بیگ

~~استاجلو واسیر اصلان بیگ افشار واسکندر بیگ افشار وحمزه بیگ ولدخمیس بیگ افشار و

~~شرفحان ولد شمس الدین خان کرد که قبل ازین امر شده بود که از راه تنکابن به گیلان روند

~~به10 امرای عظام ملحق شدند13 و قلاع والکای ملک اویس14 را که اول به تسخیر وفتح آن

~~مأسوربودند گرفته به ملک سلطان بوسعید که برادره1 وی بوددادندوتمامی اسوال واسباب وجهات وطلا6

~~آلات ونقره آلات ملک اویس را17 که در قلعها جمع کرده بود جهت18 سر کارخاصهآ شریفه ضبط19

~~نمودند وهمگی امرای منصور20 به اتفاق به الکای تنکابن رفته الکای مذکورا2 و گرجیان22 و

~~گلیجان ورانکوه بی مزاحمی و منازعی به تحت تصرف اولیای دولت قاهره در آوردند. القصه

~~اسرای عالی تبار 22 بیمشقت ومزاحمت اغیار2 تمامی20 ممالک گیلان را به طریق عروس در

~~آغوش در آورده سوای دومحل که یکی را تخته سرویکی را اشکور می گویند ومحل اعتمادو

~~پناهخان احمد بود.

بعد از آن شاه عالمیان مرادخان ولد تیمورخان منتشا26 سلطان و جعفربیگ کنگرلو»2

~~وامام قلی بیگ ولد بدرخان استاجلو وامرای خورده واسیرزاده خلیل بیگ ولد شمخال سلطان با

~~سیصد تفر از ملازمان پدرش وپیره یولقلی بیگ برادر حسین بیگ یوزباشی باملازمان یوزباشی

~~مذکور ومقربان درگاه وسلمان28 میرزا پسر زادهآ عبدالله خان باتماسی تفنگچیان به الکای دیلمان

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0495.jpg)

# 474 %~% شاه طهماسب اول

~~فرستادند که در الکای دیلمان و سمام نشسته1 به هرچه امر مطاع لازم الاتباع صادرگردد3

~~عمل نمایند وشاهزادهآ مظفر لوا سلطان مصطفی میرزا با3 امرای رفیق در تنکابن، نشسته بعضی

~~دیگر از اسرا در لاهیجان باشند چون آزوقه وخورش بی حدونهایتاست وتماسی ولایات گیلان را

~~متصرفاند آنقدر توقف5 نمایند که تمامی کوهها را برف گرفته سرماشود و برگ درختهای جنگل

~~ریخته بعد از آن به کوه اشکوریورش نمایند وخان احمدرا بدست آورند.

چند روز باعث توقف همینشد. در خلال این احوال بعضی ازگیلکان وسپاهیان دیلمان و

~~توابع وکو که و کیسم وخرگام وبعضی محال دیگر که آن را بابا کوه وقلعهآ سره سرة می گویند و

~~دره هادارد در کمال استحکام وسیتقناق کرده بودندتاموازی بیست هزارخانه وارد رآنجاجمع آسده 7 بود،

~~ازپی آزوقی8 به تنگ آمده کس نزدخان احمدفرستادند کهمددی به ایشان رساند. خان احمد به داعیهآ

~~آنکه به سمیان ایشان آید، کس به اطراف وجوانب فرستاد9 که خورش و آذوقهآ چندروزه10 جهت ایشان بهم

~~رساند وخود به سقتاق11 مذکور آمده بود. درآن اثنا معصوم بیگ از آمدن اوخبر یافته بی توقف

~~صدرالدین خان ولد خود را سرکرده ساخت و به اتفاق کیا احمد سلطان سپهسالار بیه پس و

~~بایندرخان طالش وامیره12 سلطان حاکم گسکر و میرزا کامران حاکم کوهدم13 وشاهمیر* سلطان

~~حاکم شعر امرای مذکوره1آ ایلغار کرده نزدیک به صبح سیقناق [351] رسیدندو10درآنجاهر

~~چوب وتخته که بربالای هم اتداخته بودندوبه اصطلاح ایشان کله16 بست کرده بودند از هم ریخته

~~بهسقناق مذکور در آمدند وددهخان احمد شاهمیر17 نام که درگاه سالار بزرگ لاهیجان بودو

~~امیر بهادر عموی شاه منصور18 بادو سه نفر از امرای او به قتل رسانیدند. گیلکان19 در آنمحل20

~~نیز تاب مقاومت واقامت نیاورده وگریزان شدند.

خان احمد در چنان محل عود در کنار داشته با استادزیتون عودی مشق عود سی رسانیده

~~مضطرب وسراسیمه گشته، عود رادر قاب گذاشته وبه نو کری داده که همراه او برداردوخود باسه چهار

~~نفرسوار شده رو به گریز نهاد و چون برف عظیم با ریده بوداسب او به برف فرو رفت2 . بالضروره

~~اسب راگذاشته وعود را انذاخته پیاده با نفری33 چند خود را باز به جبال اشکور انداخت. شاه

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0496.jpg)

# خلاصة التواریخ %~% 75

~~منصور در آن سعر که تیری برپاخورده بود از آنجا بیرون رفت ویه واسطهآ آنکه تریا کی بود وشب

~~تریاک نیافته در3 میان برف وسرما مانده بهمرض خون شکم گرفتار شد و به همان مرض فوت

~~شد ومردمی که در دره وسقناق مذکور بودند امان طلبیده همگی با امر اواعیان که آن حدود بودند

~~نزد معصوم بیگ رفتند وبعضی دیگر به درگاه شاه3 عالم پناه آمدندوامیر جهانگیر ومولانا میر حسین

~~که اظهار یکجهتی ودولتخواهی نموده بود ومنتظر وقت و فرصت بودند دراین محل فرصت را

~~غنیمت دانسته بافرزندان و کوج ومتعلقان به اردوی امرا ملحق شدند2 . بعد از چندروز که برفهای

~~عظیم بارید و برگ درختان ریخته شد، جنگلها سادهگشت راه گریز برخان احمد مسدودگشته

~~محل آن شد که اسرا یورش کرده او را بدست در آورند7. در آن ایام که آفتاب عالمتاب، در

~~سیم درجه جدی رسیده بود و9 شدت سرما وبرودت به نهایت انجامیده، شعر 10.

کوه قا قم زمین حواصل پوش %~% چرخ ستجاب درکشیده بدوش

داده نقاش باد شبگیری %~% [وجهآ آب] راگره گیری

~~شاه عالم پناه الله قلی سلطان ایجک اغلی استاجلواللهآ شاهزاده سلطان12محمود میرزا وخلیل خان

~~افشار حاکم کوه کیلویه13 را باقورچیان وتفنگچیان خاصهآ شریفه از دارالسلطنهآ فزوین به جانب

~~جبال اشکور مأمور ساختند که رفته بالشکری که همراه مرادخان درجاگرود14 بودند از طرف

~~بالابه15 اشکور روند و شاهزاده سلطان مصطفی میرزا ومعصوم بیگ صنویاز دو طرف باامرای

~~رفیق از پایین درهها را16 جدا جدا بایکدیگر قسمت نموده هرمیری از دره بالا رفته به هرعنوان

~~که دانند خان احمد را بهدست آورند12 و آن وادی دور و دراز پر از نشیب و فراز بود18 و

~~جنگلهای بی عدد مخوف وپشتهای بیحد که زمین آن چون چشم نابینا نه در روز از نوز آفتاب

~~بهره داشت ونه در شب از شعاع قمر حظی، نظم19:

کسی ندیده فرازش مگر به چشم رهین

زبیم دیو بهدل درهمی گداخت ضمیر

چوبیشه بیشه درو درزهای خاروخسک

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0497.jpg)

# 276 %~% شاه طهه اسب اول

~~در آن اثنا برفی عظیم که از سینهآ اسب می گذشت1 بارید2 وتاغایت هرگز کسی ازگریوهآ

~~اشکور نگذشته بود و تمام لشکر به یکبار از آن محل نتوانستند گذشت. الله قلی سلطان با

~~قورچیان وتفنگچیان2 پیشتر از خلیل خانبرف را کوفته از آنجاگذشتند وبهاشکور رفتند. الله قلی

~~سلطان که از اشکور کوچ کرده از کریوهآ سخت سرگذشته خلیل خان آن روز از کریوه رود با رگذشته

~~به اشکور رفت ودر آن شب نیز برف، عظیمی بارید که هم کریوهآ رودباروهم کریوهآ سخته سر

~~بند شد وخلیلخان در اشکور ماند ودر آنجا میرملک سپهسالار الکای مذکور یکجهتی نموده

~~به استقبال آمد وبیش لشکر افتاد6 وچرخچی شد وبه اتفاق الله قلی سلطان وقورچیان وتفنگچیان

~~به طلب خان احمد روان گشت7. [2 30] شاهزاده سلطان مصطفی میرزاومعصوم بیگ8 محمدقلی

~~خلیقهآ مهردار به تنکابن فرستادند9 که در آنجا خانه کوچ ومتعلقان خان احمد با10ملک اویس و

~~مردم او ودیگرامراواعیان ایشان که ظاهرشده بودندبه دست آوردوشاهزادگی11 واسرای عالی والله قلی

~~سلطان وقورچیان و تفنگچیان از بالا12اطراف و جوانب13 خان احمدرا بهم قسمت نموده او را به

~~طریق جرگه4 اشکار در میان گرفتند. وی با دو نفر غلام و دوازده نفر تفنگچی گریخته به

~~سخت سررفته10 در آنجا متواری گشت. الله قلی سلطان پیروی نموده محل و مقام او را معلوم

~~کرد ومیانهآ ایشان چهار پنج فرسخ راه16دشوار بوده. حسام بیگ ولد17 بیرام بیگ قرامانی را با

~~شصت نفر از جوانان جلد کار آمدنی پیشتر برسرخان احمد فرستاد وخود نیز در عقب روانهشد.

~~حسام بیگ باجماعت دو فرسخ راه که طی نمود به محلی رسید که دیگر سواره رفتن ممکن تبود

~~بنابرین پیاده شد وروانه گشت. هجده نفر کار آمدنی از آن جماعت باحسام بیگ مانده قریب

~~به نقاره سحری بی خبر18 برسرخان احمد آمده او در خانه می بوده با ته پیراهن از بیم جان گریخته

~~به طویله رفت وتفنگچیانی11که بااو بودند تفنگها راگذاشته متفرقمی گردند20 . حسام بیگ بعداز

~~تفحص او را در طویله گرفته دستگیر نمودودر روز جمعه21ه 2 شهر مذکور خبر به درگاه معلی

~~رسید وهمان شب معاودت نموده نزد الله قلی آوردند واین قضیه در شب سه شنبه بیست ودوم

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0498.jpg)

# الفلاصة التوارهخ %~% 77

~~شهر جمادی الثانی سنه مذکوره به وقوع انجامید . * اسرای عظام که درسلازمت شاهزادهآ عالی مقام

~~به فتح گیلان ماسور بودند خان احمد را با اسوال1 و اسباب ودفاین و خزاین در روز سه شنبه

~~ششم شهر رجبسنهآ مذکوره به درگاه عالم پناه آوردند

شاه عالمیان به ایوان در آمده خان احمد را از پایین ایوان ازحوالی محجر وسرحوض

~~بازداشته، بعداز آن اورا به سیدهاشم صفوی یوزباشی سپردند* وی قریب به دوسه ماهدر بالا2خانه

~~وی به چشم3 محبوس بود. و در باب فتح گیلان و گرفتاری وی میرفارغی تاریخی پیدا

~~نموده4آ ثبت افتاد. شعر:6

گیلان چو شد سسخر شاه ملک2 سپاه %~% جاکرد عیش وخوشدلی اندر جوان وپیر

خان احمدی 7که حاکم آن مرزوبوم بود %~% شاهش8 به پایمردی اقبال دستگیر

دوران سقیدش چوبدین گونه یافت گفت %~% تاریخ قید اوشده خان احمد اسیر

~~آنگاه او را روانهآ قلعهآ قهقه گردانیدند وحکومت بلاد گیلان را به الله قلی سلطان ایچک اغلی استاجلو

~~واسکندربیگ افشار وحمزه بیگ طالش وزینل بیگ ذوالقدر وشرفخان کرد شفقت فرمودند.

~~ومولانا عبد الرزاق گیلانی که صدارت خان احمد بهوی متعلق بود ومدتی ازقبل او در درگاه سعلی

~~می بود و در شهر رجب سنهآ مذکوره که در دارالسلطنهآ قزوین مقید بود به قلعهآ خرسک

~~فرستادند وبعد از چند11مدت که در آنجا بود چون فلو نیایی12 بود به مقارقت فلونیا جان تسلیم

~~نمود. خان احمد درین مرتبه سی ودوسال درگیلان سلطنت13 نموده بوده باقی احوال وی در

~~محلش14ذ کر خواهد شد10 . سابقا مذکورگشت که چون سلطان سلیم برسریرسلطنت متمکن شد

~~محمد بیگ متفرقه را به درگاه عالم پناه فرستاد. شاه جم جاه مقررنمود که شاهقلی سلطان استاجلو

~~حا کم چخور سعد که بهوفور عقل ودانش وقاعده وآداب12 و کثرت شوکت وجمعیت امتیاز تمام

~~دارد به ایلچیگری17 روم18 رفته تعزبه19 فوت سلطان سلیمان وتهنیت جلوس سلطنت سلطان

~~سلیم به تقدیم رساند ومدت هشت ماه تمام شاه خجسته فرجام اوقات صرف کتابت آن نموده

~~کتایت مذکور را موافق سلیقهآ خود به اتمام رسانیدند وتمام تاجیکان20 از عمال ومقربان وفضلا

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0499.jpg)

# 78 %~% شاه طهماسب اول

~~وشعرا مسودات نظم ونثر را به سمع1 انور می رسانیدند، هرچه از آن نوشتهاخوش می فرسودند

~~بیرون مینوشتند. مؤلف این نسخه در خدمت والد خود میرمنشی قمی در آن مجلس بهشت-

~~آیین داخل بود؛ چون در سرعت کتابت دستی تمام دارد، شاه غفران پناه اکثر آن خدمت رابه

~~غلامزادهآ حقیقی خود3 میفرمود وآن مکتوب صداقت اسلوب در باب تهیه در طول هفتاد زرع

~~بود واصل آن راکه، شاهقلی سلطان باد یگرتحف[302] وتبر کات مثل سایبان اندرون عنابیء

~~باف مصور بیرون مخمل قرمزی فرنگی باف یزدی کویزه2 مرصع قاضی کوچک مشرف که از

~~شاگردان استادی مولانامالک دیلمی بود کتابت نمود.7

«بسم الله الرحمن الرحیم کل امرذی بال لم یبداء فیه بسم الله الرحمن الرحیم فهوابتر

~~..... شعر:

# شکر وسپاس احد ذوالجلال %~% آن صمدلم یزل لایزال

چون بگشاییسردرج سخن %~% اولش از نام خداوند کن

برسر هرنامه که نام خداست %~% موجب انجام همه مدعاست

برسر هرنامه که آن نام نیست %~% هیچ در آن نامه سرانجام نیست

~~الحمدلله رب العالمین والصلوة والسلام علی خیر خلقه محمدوآله اجمعین . شعر1:

# ای قبای پادشاهی راست بربالای تو %~% تاج شاهی را فروغ از لولوی لالای تو

# آفتاب فتح را هردم طلوعی می دهد %~% ازکلاه خسروی رخسارسه سیمای تو

# جلوهگاه طایر اقبال گردد هرطرف %~% سایه اندازد11 همای چترگردون سای تو

# در زسوم شرع وحکمت باهزاران اختلاف %~% نکتهای هرگزنشد فوتاز دل دانای تو

# آب حیوانش زمنقار بلاغت می چکد %~% طوطی خوش لهجه یعنی کلک شکرخای تو

# گرچه خورشید فلک چشم وچراغ عالمست %~% روشنایی بخش چشم اوست خاک پای تو

# آنچه اسکندرطلب کردوندادش روزگار %~% جرعهای بود از زلال جام روح افزای تو

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0500.jpg)

~~اعلاصة التواریخ

~~عرض حاجت درحریم حرستت محتاج نیست راز کس مخفی نماند با فروغ رای اتو

~~خسروا پیرانه سرحافظ جوانی می کند برامید لطف جانبخش جهان بخشای تو

~~قواقل صد هزاران دعا که درگلستان حبت و بوستان مودت دم از هوای2 دلگشای

~~وجال3 «صد قواما عاهذوا لله علیه،» زند ورواحل هزاران ثناکه از روایح روح فزایش تسیم

~~محادقت وشمیم مخالصت «ومن اوفی بما عاهد علیه الله فسیوتیه اجرا عظیما6» وزد مذکور

~~مجلس اعلی ومحفل معلی اعلیحضرت عطارد فطنت قمرطلعت، حاوی شمایل «ولقد خلقنا

~~الانسان فی احسن تقویم»7 حایز خصایل «اذجاء ربه بقلب سلیم8»، خاقان والاقدر سلیمان مکان.

# بعرة سلیمان سکان شاه صباحب قران %~% پناه زمین پادشاه زمنان

# پدربرپدر شاه جم اقتدار %~% سلاطبن و فرمان ده وکامکار

# جهان گیر کیخسرو دادگر %~% که تخت سلیمان ازویافت فر

# تخلق10 به اخلاق یزدانیش %~% رساند بهفرسلیما نیش

# بلند آفتابی که خورشید وماه %~% بجویند از سایهآ او پناه

# مه را تیش آفتاب بلند %~% همه عالم ازنوراو بهره مند

# همایی که برچتر اوکرده جای %~% شده فرخ از سایهآ او همای

# چگویم در او صاف آن سرفراز %~% که هست آفتاب ازصفت بینیاز

# چگوته ددم شرح الطاف او %~% که عقل است حیران اوصاف11 او

# که مثلش زشاهان فرخنده فر %~% نبودست زین پیش و نبود دگر

# زهی برتو نازنده12 فهم وخرد %~% خدایت نگهدار13از چشم بد

# فلک تازکتم عدم شد پدید %~% نظیر تو صاحبقرانی ندید

# درین کاخ فیروزهآ چار در زاقبال تو یافت عالم مدار %~% به اقبال تو

نیست شاه14 دگر %~% به درگاه تو چون سکندر هزار [304]

# بود چاکرت والی چین وزنگ %~% غلامان تو خسروان قرنگ

# جهانت سراسر به زیرنگین %~% به فرمان تو جمله روی زمین

# خدای جهان آفرین یاورت %~% همه خسروان جهان چاکرت

# ترا جاودان بادیزدان پناه %~% به کام توگردند خورشید و ماه

![image filename](./1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh_V01_0501.jpg)

1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh

كتاب 1026AhmadIbrahimiHusayni.KhulasatTawarikh

نبذة عن الكتاب

الفهرس