مقدمة

ابیات2

از آن آرزو زرد و بیمار ماند

سیه روی گشت ms001 و نگونسار ماند

شعر

نه بیم از خلایق نه شرم از خداوند

شعر

به گیتی ز کس نشنود آفرین

شعر

کش بود در شیوهآ انصاف روی

عیب را بگذارد و بیند هنر

شعر

و زهر دونام ماند چو سیمرغ و کیمیا PageV01P003

از دشمنان خصومت و از دوستان جفا

بی حجتی کنند همه صحبتم رها

شعا

ای عقل خجل نیستم از هیچ ندانی

شعر

به سالها دهدم غم خوشی به ساعتها

که مایه هست زیانم ازین بضاعتها PageV01P004

کجا کسی که کند پیش او شفاعتها

همه به سفله ودون داده استطاعتها

بیت

تو که با دشمن این نظر داری2

فواهر الاخبار

قرب نود سال بود رهبر این راه

یا ملک الموت قد و صلت الی الله

گفت که ای شیخ الف یر حمک الله

صبر کن اندر فراق صبرک الله2 PageV01P010

شعر

داد مردی نداد همچو تو کس

جواهر الاخبار

بیت

سر فتنه دارد چو گیسوی یار3

بیت

خانهآ محنت و مکان ضرر

بیت

باید به چشم همچو تویی دستگاه داشت

جواهر الاخبار

مصراع

شعر

ز آسمان فلک اختری مبارک فال

شعر

شعر

ننگ بادا تیغ را زین پس غنودن درنیام

خون دشمن خواب نوشین باد بر جسمم حرام

شعر

یافت قفل غم از فاتحهآ صبح کلید

بود بادی که کسی بر شکم شیشه دمید

کز گلستان امل هم گل مقصود بچید

گر دلم دی زکف حادثه یک درد چشید

بختم امروز قضا کرد و ازو کینه کشید

نقل:

نقل:

نقل:

عواهر الاخبار

شعر

که مهری است تابان ز اوج کمال PageV01P018

نبیند زوالی ز دور سپهر

کزو تازه شد ملت هشت و چار [284ب]

که مهدی هادی نماید ظهور

شعر

کدام روز که آن را فلک به شب نرساند

ابیات3

جهانبانی که زیبا شد بدو تاج جهانبانی PageV01P019

پناه ملک و پشت ملت و سد مسلمانی

شعر

کمان می کردش از ابرو اسارت

بیت

چنان برفت که باد صبا چنان نرود

و اربعة اسمآکلهم علی

و موسی اجونی اینی لهم ولی

شعر

نیارد فکند آفتاب بلند

که بر خاک ریزش سر انداختند

مواهر الاخبار

کشتنی کشته شد چه بهتر ازین

نواهر خبار

شعر

مبارز برون آمد از هر دو سوی

دو دریای آتش به جوش آمدند

از گیتی قیامت بر انگیختند

بسی خلق را برده از خویشتن

کدویش سر و باده از خون ناب

رباعی

رخسارهآ دولت تو گلگون بادا

هرروز ز روز دیگر افزون بادا4

شعر

دنیا به نزد همت فرزانه اندکیست

عواهر الاخبار

شعر

بر فلک مطلق اعتماد مکن

در جهان جاه و رفعتت بخشد

بر سرت خاک ذلت افشاند

شعر

که مرادات جمله دست دهد

چون سعادت دهد بساط مکن

گشته دست آزمای دولت حق PageV01P035

جواهر الاخبار

سالها جام جم به دست تو بود

خویش را باختی کسی چه کند

شعر

کزین سان گلی چشم گیتی ندید

شعر

چراغی روشن از نور الهی

به طالع تا جداری تخت گیری

شعر

گرفت دور ممالک نظام از رایش

[291ب] به یمن طلعت میمون ماه سیمایش

شعر

محیط عنایت در آمد به جوش

به شکرانه بسیار زر داد و سیم

که آمد درخت امیدم ms026 به بار

شعر

به اسطرلاب فکرت کرده مدخل

شعر

جاوید باش در کنف لطف کردگار

دولت مطیع و چرخ مساعد فلک به کام

شعر

زین گونه واقعه نه کسی دید و نی شنید

شعر

تا که من خاک شوم بی تو در آتش بادم

شعر

جرعهآ عیش همه بر سنگ زد

این همه شاهان به دل خاک برد

کاسهآ سرهاست به خون آمده

ع

برو بپرس که کسری روزگار چه برد PageV01P044

شعر

بز دود غبار ظلم از روی زمین

از خسرودین طلب چوشد «خسرودین»1

تا شده مهرخر به PageV01P045

شعر

باقی به ذکر خیر بود نام آدمی PageV01P046

چون عاقبت فناست سرانجام آدمی

نام نکوست حاصل ایام آدمی

بیت

جهان گستر جهان آرا جهان بخش وجهان آئین

فی التاریخ

جا بعد شاه غازی بر تخت زر گرفتی PageV01P049

تواهر الاخبار

تاریخ سلطنت شد «جای پدر گرفتی» (930)

بیت

سر صدور بود هرکجا که دارد پای

بیت

کاتب و نقاش و قزوینی وخرا

[297ب] بیت

از پای تا به سر همه مردی و مردمی

شعر

ز توفیق در بر گرفته قبا

جوانمرد و صاحب دل و پارسا

رباعی

رفتی تو ز هجر تو سیه شد روزم

[298الف] ایام ترا بکشت و من می سوزم

زدند آتش به کون حیز او خوش

بگو تاریخ آن حیز در آتش (930)

صد رهت بینم و گویم که خیالست مگر

سایه در پای من افتد که مرا نیز ببر

در آب و در آتش ز پا تا به فرق

یکی درج مشحون چو گل از چمن

نهادند پادر طریق فساد

حزشتند از آب آمویه نیز

به یکباره شد ملک ایران خراب PageV01P055

تواهر الاخبار

چو شیر دمان کرده آهنگ صید

چو دلهای عشاق ویران ازوست

خرامان شو از جا به عمر دراز1

سر فتنه دارد چو گیسوی ms043 یار

زهر سو بلایی دگر سرزده2

شعر

اجل باز خون خوردن از سر گرفت

کدویش سر و باده اش خون ناب

شعر

مبارز برون آمد از هر دو سوی

دو دریای آتش به جوش آمدند

از گیتی قیامت بر انگیختند

که از نعل اسبان بر آمد شرار

مه آسمان تخت طهماسب شاه

به سوی خراسان چو آب حیات

چو داود شد در زره جلوه ساز1

تواهر الاخبار

شعر

به بسیاری از ریگ صحرا فزون

شعر

فرو داشت پای جدل در گریز

به دامان شوکت در آورده پای

شعر

به دلداری غازیان لب گشاد

مدارید اندیشه از کار زار

مباشید ازین غصه در اضطراب

براعدا ظفر یافتن کار ماست

که بگشاد بر خلق درهای گنج1

نبرد رگی تا نخواهد خدای

شعر

اتاقه به فرق تو همچو هلال

زما داوری از خدا یاوری7

شعر

عجب نیست ز اقبال شاه جهان

ز اقبال شاه بلتد اخترست

نیارد بدو هیچ کس داوری

نبردی که او کرد رستم نکرد1

شعر

خرد پیشه ای مرد آزاده ای

در فتنه بر نیک و بد باز کرد

جهان رسم و آیین دیگر گرفت

گشاده در فتنه و کار زار

ندارد به جز سروری در خیال1

شعر

ز سر بر آمد و از پا در آمد اینش سزاست PageV01P066

خلاف امر اولوالامر هم خلاف خداست

شعر

به درگاه خاقان نصرت سپاه

کرم کرد و بسیار بنواختش PageV01P067

شعر

چو سوادی عشق بتان جانگداز

که بود از نهیبش دل خصم1 چاک

سیه فام چون طرهآ مهوشان

که آواز وی پی نبردی به گوش

چو روز جدایی نهایت نبود2

گر خاک شود نمی شود قدرش پست

می گردانند از شرف دست به دست2

شعر

چو نیکو بنگری باشد دو کفران

نیابند اهل کفران بوی غفران

شعر

که بادا مقامش ریاض جنان

که هر کار آید به وقتی گرو

یت

حیف باشد که تو در خوابی و نرگس بیدار

بیت

ز گوش پنبهآ غفلت کنون که هست مجال

بیت

بیت

فراموش کرد از شراب طهور

تواهر حبار

بیت

لشکری ناچشیده زهر فرار

بیت

پست همت در جهان هرگز نیابد برتری

شعر

که افتی به چاه بلا سر نگون

بلا بر سر خود میاور به زور

به قصد سر خویش دارد شتاب

شعر

همه آن کند کش نیاید به کار

شعر

سرفتته دارد چو گیسوی یار

که محتاج اویند شاه و گدا

گدایی برد پادشاهی دهد

چنین کرد راز نهان آشکار

مطیعت سلاطین هرمرز و بوم

که چون مصطفی معلا3 کسی PageV01P082

به رویش در معرفت باز کرد

دو نورند از پرتو یک چراغ

دو نخلند پرورده در یک چمن

علی نایب خاتم الانبیاست

منم ms064 دوحهآ باغ آل علی

آطیعو الله2 است وآطیعو الرسول2

ز روی یقین آل پیغمبرست

که در سلطنت حق به جانب کراست

ز اسلام اگر دم زند کافرست

منم وارث ملک آبای خویش

که شاه ولایت بود یاورم PageV01P083

مواهر الاجبل

به یونان زمینش فرستاد چست

به نزدیک وی قصه پرداز گشت

به عرض شهنشاه گردن فراز

جوابی که باشد دلش را پسند PageV01P084

فصل 274

به آهنگ یونان سپارند راه1

رباعی

دیدم دو هزار مرده بی گور و کفن

باد سحر از میانه ms067 برخاست که من1

بیت

ز تأیید حق دان نه از سعی خویش

جوامفر حبر

بیت

چه به کوه و چه به دریا چه به دشت3

شاهی که در دو گیتی کارش بود به دلخواه

فرمان پذیر حکمش از ماهی است تا ماه1

وان کس که رو ازو تاخت مردود گشت و گمراه

یابتد در پتاهش اقبال و دولت وجاه

با طالع همایون آورد رو به درگاه PageV01P107

دایم همای دولت آید به سایهآ شاه (950)

کز لطف دوازده امام معصوم

گه خسرو ملک هند و گه قیصر ms091 روم

شعر

همه آن کند کش نیاید به کار PageV01P111

نیوید ره و رسم زور آوری

دگر باز گشتش نباشد روا1

بود روغن خویش را هرزه سوز

شعر

پی عزتش خواری خود ms095 مبر

به پا مردی کس نگردد بلند

مکن دیگر اندیشهآ ملک و مال

مدار از مدار فلک چشم مهر PageV01P113

دگر دولت از وی توقع مدار

فی التاریخ

آن عین لطف و مرحمت حضرت اله

او را به سوی روضهآ رضوان نمود راه

بادا مدام دولت شاه جهان پناه

نمودار دولت پدیدار بود

چو عیدی همایون به فصل بهار

برافراخته1 تخت شاهی به فر

جهان سر به سر گشت او را رهی

به فرمانت ای خسرو تاجور PageV01P124

نظیر تو صاحب قرانی ندید

که لطف الهی ترا داد داد

شعر

عروس جهان را برازنده داماد

به باغ لطافت چو سرو[و] چو شمشاد

شعر

بگذر و بگذران زمانه به کام

که جهان بر کسی نماند مدام

شعر

سمن عارضان پیش خسرو به پای

گشادند رامشگران هر دو لب

ستانش گرقته شاه جهان

همیشه سر تخت جای تو باد

شعر

ز بستان شاهی شده سرفراز

ندید ست شهزاده کس به جای

کمر بسته در خدمتش چرخ پیر

چنین سزد عرضی کش چنان بود جوهر

شعر

عبارت کنان پیش ابروی او

چراغ شبستان و، زوج بتول2

قران مه و زهره در کار بود

به هم عقد آن هر دو گوهر به جهد

نشانی همی جستم از دوستان PageV01P127

که تاریخ عقد است «شاخ گلی1» (961)

مصراع

شعر

مصیبت گرفتند و گفتند کو

زن و مرد را بود بیم هلاک

نه آرام ماند و نه صبر و سکون

نه تخت آمدش سودمند و نه تاج

شعر

و انکه نمیرد نزاده است ز مادر

التاریخ

باریست غرا که تاب آن نارد پیل

تاریخ وفات «بنت شاه اسمعیل» (969)

فی التاریخ

بیت

طریق سلامت به از کار زار

قوالفر الاحبار

شعر

بسی سعی کردیم و خواهیم سود ms126

بود دوستی عین ماء معین

که بر باد ندهی فراغ و حضور

که بر تختهآ نعش بستند رخت

شوی مهربان مهربانی کنیم

ز دریای من هر دو آید به چنگ PageV01P148

بدین هر دو قول آزمودم ترا

فی التعزیه

چه گویم ز اندوه بیرون ز حصر

نماند این چمن را امید بهی

کزو بود خلق جهان را امان

فی التهنیة

3331ب] محکوم امر و نهیت از ماه تا به ماهی PageV01P149

هم دور تست صابر ازوصمت تباهی

در شأن تست نازل آیات پادشاهی

شعر

از جای خود نجنبم چون قطب آسیا

لو بست الجبال1 وانشقت السمآء2

مرثیه

ولیکن نبود این کسی را گمانی

زند خیمه بر جنت جاودانی

چنین بوده تا بوده داریست فانی PageV01P151

یت

عنان به دست قضا ده که مصلحت این است

بیت فی المضحکه ms130

شروانی و امارت سلطان من تعالا

بیت

ازو داروی سرخ رویی مجوی

که ما را توانایی و گفتگو ست

نهان و آشکارا به نزدش عیان

به نامی کزو نامها شد درست

دل مرد جوینده را کام ازوست

رسانندهآ هر چه خواهد رسید

رساند بدو کشور و تاج و تخت

که دارد ثمر میوهآ عدل و داد

کزو پست شد نام نوشیروان

که شد خرم از وی ریاض وجود

که هست آفتاب سعادت مدار PageV01P157

جواهر الاخبار

که بادا چو خضر نبی زنده دل

که مهریست تابان زاوج کمال

کزو تازه شد ملت هشت و چار

ز ریگ بیابان و برگ درخت

ز معموره اش چشم بد دور باد

نبیتد زوالی ز دور سپهر

که مهدی هادی نماید ظهور

شعر

سمن عارضان پیش خسرو به پای

[337 الف]به سر بر نهاده کلاه مهی

دلت خرم وخاطرت هوشیار

همیشه سر تخت جای تو باد

نظیر تو صاحب قرانی ندید

که لطف الهی ترا داد داد

شع

گل صد برگ سوری را بقا باد

مناجات

که احوال بدم را نیک گردان

رهی داریم بی پایان فتاده

نیابد در کمالت هیچ نقصان

نگوید هیچ کس کاین چند و آن چون

بیت

شمشیر و کفن بر کف گر می کشد او داند

بیت

نعمت چگونه شکر کند بر زبان خویش PageV01P161

شعر

یافت قفل غم از فاتحه صبح کلید

کز گلستان امل یک گل مقصود بچید

بختم امروز قضا کرد و ازو کینه کشید

بیت

نهاده گوش به فرمان او قضا و قدر

مصراع

شعر

ای ماه مهرافروز من بادا مبارک منزلت

به خرام و بنشین شاه من هر جا که می خواهد دلت

جواهر الاخبار

بیت

جهانبانی که زیبا شد بدو تاج جهانبانی