![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_56.png)

~~فی فصوص آداب الصوفیة وعقایدهم واخلاقهم ومعاشرتهم ومعیشتهم

~~ولباسهم وسماعهم وصحبتهم مع الحق والخلق وشرایط الشبخ والمرید وما یجب علیهما

~~وآداب الخدام فی انواع الخدمات والحمام وآداب المسافر وقت السفروالقدوم

~~وآداب الخلوة والاربعینیة وترتیب الریاضة والمجاهدة وخواصها، رضوان الله علیهم اجمعین

~~بدان ای مرید صادق ارشدک الله الیه به ووفقک الله لمایحب و یرضی له و فیه که هر کس

~~که طالب چیزی باشد لابد باید که ماهیت و حقیقت آن چیز را بداند تا رغبت و شوق او در

~~طلب کمال یابد و سلوک طریق تصوف وقتی صحیح باشد که عقاید و آداب ایشان را در

~~ظاهر و باطن بدانی وبر معاملات و اطلاقات محبوبه و اصطلاحات آداب و کمال پسندیدهآ 10

~~ایشان در روش و محاوره عارف و عالم کردی، آنکاه همراهی وارادت تو به ایشان درست آید

~~و متابعت اقوال و افعال آن پا کان توانی کردن .

~~درین زمان میدعیان راه بسیار شدهاند و فسادحال و کار ایشان عیان کشته وروش طریقت

~~و آداب حقیقت کم شده و صورت و معنی این مدعیان فقر از طریقت تصوف و سنت صاحب

~~شریعت صلوات الله علیه دور است . جهل برین مدعیان غالب است و کار ایشان فاسد.

~~بس ما در این کتاب اورادالاحباب و فصوص الآداب در نصف اول چون بیان اوقات و

~~اوراد اهل تصوف و سنن رسول الله صلی الله علیه وسلم در طاعات و عبادات قلبی و بدنی که در

~~شب و روز شعار صوفیان است و بر آن اقامت و استقامت میبنمایند ذکر کردیم ، واجب

~~نمود آداب و اخلاق این طایفه را درین نصف آخر بیان کردن و آداب صورت و صفت و

~~لفسم الثانی

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_57.png)

~~نشست و خاست و یوشش و خورش وحر کت و سکون و قول و فعل و سفر و حضر

~~ایشان را باز نمودن، تااکر خواهی که ترا ازین مشرب ارباب تصوف نصیبه ای باشد آن ms001 اوراد

~~و این آداب را شعار و دثار خودسازی و به این صفات واخلاق متصف و متحلی کردی.

~~هرمریدی که به آن اوراد و این آداب آراسته کردد به او کمان خیری توان بردن ، و

~~هر وجودی که به این آداب و آن اوراد متخلق و مشتغل نکردد از فقرو تصوف و راه خدای

~~و متابعت رسول الله دور است ، تو نیز از صحبت او دور باش تادر هلا کت و ضلالت1 نیفتی،

~~ان شاء الله تعالی .

~~و اکثر ابواب آداب که مشایخ وضع فرموده اند مروی و مأخوذ از قر آن است و از

~~قول و فعل رسول الله وصحابهآ کرام او صلوات الله علیه و علی آله و اصحابه اجمعین و امام

~~1 حافظ کبیر ابوالفضل محمدبن طاهر المقدسی رحمة الله علیه در ثتاب صفوة التصوف هر ادبی ازاین

~~آداب را به احادیث مسندهآ صحیحه روایت کرده است و این کتاب او بنزد اصحاب حدیث

~~پسندیده و معتبر است و در کتب احادیث و صحاح اکثر این آداب متفرقه آمده است، تا ظن

~~نبری که واضع آداب اهل تصوف اند ، بلکه این طایفه اهل عمل اند به این آداب و دایم در مذا کره

~~و معامله ایشان است . به این سبب آداب را به این قوم نسبت دادهاند و آداب الصوفیه نام کرده.

~~والا این جمله از اخلاف قر آن وآداب وسنن رسول الله وصحابهآ عظام اوست، صلی الله

~~علیه وسلم وعلی آله و صحبه ، از خوف تطویل الفاظ حدیث مکتوب نشد و اعتماد بر آنکه

~~کثر این احادیث مدون است و در کتب معتبر مکتوب، و اهل علم و دین و نقل اخبار سید

~~المرسلین بر آن واقف و مطلعاند ترجمهآ آن را نبشتیم . والله یعصمنا وایلک من الزلل2 ویدخلنا

~~فی عباده الصالحین المحبوبین، والحمدلله رب العالمین.

~~5

~~اوراد الاحباب

~~15

~~1- اصل : صلالت.

~~2 - اصل: الذلل.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_58.png)

~~عقاید الصوفیة فی الوحدانیة والقیامة

~~اول چیزی که برمرید ms002 و اجباست آن است که احدیت خدای راتعالی و تقدس بدایدو

~~ذات پباک اورا تنزیه کند از چیزی که اضافت و نسبت آن به ذات مقدس او روانبود. "هو اللهاحتد"،

~~خدای یکیاست و اورا در خدایی شریک وضد و شبیه نیست . موصوف است به آن صفاتی که او *

~~ذات خودرا به آن وصف کرده است و مسمیاست به اسمائی که اوخودرا به آن نامها خوانده است.

~~هرنامی و صفتی که در کلام الله وخبر صحیح نیامده باشد آن نام و صفت را نشاید کفتن .

~~اکر اورا شریک بودی وجود اشیاء محال بودی و نظام مصالح عالم فاسد کشتی، از بهر

~~آنکه یکی وجود خواستی و آن دیکر عدم ، یکی خیر خواستی و آن دیکر شر.

~~و اگر هردو را موافق یکدیکر تقدیر کنی کوئیم هردو بر مخالفت یکدیکر قادر 10

~~هستند یانه؟ اکر قادر نباشند عجز بود و عاجزغیر قادر خدایی را نشاید، واکر کویی که قادراند

~~یس همان مخالفت ثابت کردد ، قال الله تعالی : "لو کان فیهما آلهة الاالله لفسدتا".1

~~و مارا با مشر کان بر وحدانیت اقامت دلیل حاجت نیست ، از بهر آنکه مشرک دراثیات

~~یکی با ما موافق است اله ثانی او زیادت می کند ، اقامت دلیل بروی است. و درویش را دلیل

~~برتوحید همین مقدار کافی است ، چه وقت عریز است و سخن مخالف را وجود نیست 15

~~والحمدلله مولانا.

~~واما تنزیه ذات اورا شناختن دشوارتر است از بهر آنکه مشبه و مجسمه بسیاراند ، بلکه

~~کثر خلق آنند که بهزبان مشبهی را لعنت می کنند و خاطر و تصور ایشان همه جسم و تشبیه

~~است که هر کس اله را باخود تصوری کرده است و چیزی فرض کرده و هرچیز که فهم و

~~وهم وتصور وخیال و ادلهآ معقوله درو بوجه ماتصرف کند آن تشبیه و تجسیم باشد، والله تعالی 20

~~فص

~~1- شمارهآ آیات قرآنی بااشاره به سور درفهرست انتهای کتاب خواهد آسد وازذ کرهرمورد درپای ms003 صفحه خودداری میشود.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_59.png)

~~خلافه ، این سخن را نیکو فهم کن و اعتقاد در تنزیه خدای به این آیت کن ، قال الله تعالی:

~~"لیس کمثله شیء وهو السمیع البصیر" ، که این آیت ترابس است و کاف را زاید دان ، پس

~~هروصفی که مناقض این آیت است آن مردود است.

~~و اله تعالی جسم و جوهرنیست، از بهر آنکه جسم مجزا باشد ، دو اجزا را مؤلفی دیکر

~~باید تا جمع آرد و جسم سازد و جوهر بیمکان نباشد .

~~واله تعالی متحیز نیست ، بلکه آفرینندهآ اجسام و جواهرو اما کن است .

~~و نشاید که اله تعالی عرض باشد که عرض چیزی را کویند که دو زمان باقی نماند.

~~واله واجب البقاست واز اجتماع وافتراق منزه ، هیچ ذکری وفکری وعبارتی واشارتی

~~به ذات اوملحق نکردد، وهیچ دیدهای اورا درک نکند، وهیچ فهم وعقل وحدس اورا در نیابد.

~~متی و کیف و این والی را به آن حضرت راه نیست :

~~اگر متی گوئی یعنی کی ، وجود اله بروقت سابق است ،

~~واکراین کوئی وجود آله برمکان مقدم است ،

~~و اکر کیف کوئی ذات اله از هرصفتی که مخلوقی اورا کوید محجوب و متعالی است ،

~~و [اکر] الی کوئی لفظ الی انتهای غایت است ، و ذات اورا نهایت و غایت نیست .

~~وازل وابداورا یکی است. ذات او علت و جود مصنوعات است، و صنع او راهیچ علتی نیست.

~~درافعال خود مککف و در ذات خود مکیف نیست . از عقول محجوب است چنانکه از ابصار محجوب

~~است. ذات او همچون ذات نیست، وصفات او همچون صفات نی، ومعنی علم وقدرت درصفت

~~حق نفی جهل و نفی عجز نیست ، و در حدیث آمده است که : "کان الله ولم یکن معه شیء "

~~و علما بر اینجا زیادت کردهاند که * وهو الان علی ما علیه کان". خدای تعالی بود و هیچ چیز

~~2 بااو نبود وبعداز کون مکونات و وجود مخلوقات او برهما[ن] صفت است که پیش ازین ms004 بوده

~~است. بسبب وجود مخلوقات هیچ صفتی و اسمی او را زاید و ناقص نکشت. خدای را بی عالم [835

~~چه اعتقاد می کنی و تنزیه می گوئی ، باوجود عالم همان اعتقاد کن و ذات اورا همچنا[ن] منزه

~~دان، تعالی الله عما یقول الظالمون علوا کبیرا.

~~اوراد الاحباب

~~1

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_60.png)

~~آن جمله را ثابت دان بی تمثیل و تعطیل و به آن ایمان دار به این طریق که معنی1 آن را به علم و

~~وهر آیتی و حدیثی که موجب تشبیه باشد مثل ذکر وجه وید و نفس و سمع و بصر

~~مراد خدای حواله داری نه به علم و فهم خود و لغت عرب، چنانکه می فرماید: دلیس کمثله

~~شیء وهو السمیع) البصیر" علی ماهو مراد الله من السمع والبصر.

~~یکی از مشایخ را از الله سؤال کردند. گفت اگر از ذات میپرسی "لیس کمثله شیءه. 5

~~3

~~واکر از صفات میپرسی "فهو احد صمد لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفوا احد" .

~~وا کر ازاسم می پرسی " فهوالله الذی لااله الاهوعالم الغیب والشهادة هو الرحمن الرحیم" .

~~وا کر از فعل الله می پرسی "فکل یوم هو فی شان".

~~وقول مشایخ در استوا آن است که مالک بن انسن گفته است : "الاستواء معلومة والکیف

~~غیرمعقول والایمان به واجب والسؤال عنه بدعة و کذلک هذه فی النزول".

~~و قر آن قدیم است و مخلوق نیست. مکتوب است در مصاحف: بی آنکه کتابت به او

~~متعرض شود . ودر زبان و حفظ ماست ، بی آنکه زبان و حفظ بر او وارد شود.

~~و جمیع مشایخ دیدن خدای را در بهشت به بصر جایز داشتهاند "لاتدر که الابصار" ،

~~خداای] تعالی ادراک به بصر را نفی کرده است که موجب کیفیت و احاطت است . و رؤیت

~~خدای چنین نیست. آنکه رسول الله فرمود: "انکم سترون ربکم یوم القیمة کما ترون القمر 15

~~لیلة البدر لا تضارون فی رؤیته" . مطلق نظر ms005 را به نظر تشبیه کرد منظور را به منظور الیه .

~~و هر چیز که خدای تعالی ذکر کرده است و از رسول الله روایت صحیح آمده است

~~از بهشت و دوزخ و لوح و قلم3 و حوض و صراط و شفاعت و میزان و صور و عذاب کور

~~و سؤال منکر و نکیر و بیرون آمدن بعضی از دوزخ به شفاعت بعضی و باز بعثت خلق بعد از

~~مرک و آنکه بهشت و دوزخ را فنا نخواهد بودن واهل جنت و نار در نعیم و عذاب مخلد باشند 20

~~الا مؤمنان که جاویدان در دوزخ نمانند ایمان و اقرار به این واجب است.

~~عقاید الصوفیه فی الوحدانیة والقیامة

~~1- اصل : معنیو 21- اصل: السمیع العلیم البصیر.] 3- ابتدا قلم نوشته وخط زده شده وبه علم تبدیل شده است.!

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_61.png)

~~* والله خلقکم وما تعملون" وجمیع خلق به آجال خود میمیرند و شرک و معاصی همه به قضاو

~~و جمیع مشایخ بر آنند که خالق افعال بند کان خداست، چنانکه خالق اعیان ایشان است

~~قدر است بی آنکه کسی را این برخدای حجت گردد، بل هلله الحجة البالغة". ارادت غیررضاست ه184

~~و خدای تعالی به کفر و معاصی بند کان رضاندارد.

~~و مشایخ در عقب هرنیک مرد و بد مرد نماز به جماعت رواداشتهاند که بکزاری و ازاهل

~~قبله هر که به بهشت و دوزخ میرود نه به عمل صالح و نه به کناه کبیره میرود. بلکه مرد را

~~به بهشت، فضل و رحمت خدای میبرد و به دوزخ، قهرو غضب او.

~~خلافت مرقریشی را ثابت است و امامت اورا روا باشد و بس . روانباشد که با حاکمان

~~عهد خروج کنی اکرچه ظالم باشند .

~~و ایمان باید داشت به جمیع کتابها که فرو آمده است ، اکر تو دانی یانه، و به انبیا

~~و رسل علیهم السلام و هرچه ایشان کفتهاند. ورسل از ملایکه افضل اند و در تفضیل ملایکه

~~برمؤمنان خلاف است و ملایکه ms006 بعضی از بعضی افضل اند . و ایمان دار که انبیا افضل بشرند

~~و افضل و خاتم انبیا محمد است ، صلی الله علیه وسلم.

~~و جملهآ صحابهآ رسول الله را دوست دار و عدل دان، و در میان صحابه فاضل تر کسی

~~15 باشد که رسول الله برفضل او کواهی دهد، و البته هیچ صحابی را طعن وجرح نشاید کردن، و

~~یکی را بر دیکری تفضیل نشاید نهادن مکر فضیلتی که خدای تعالی در قر آن اورا گفته باشد

~~یا درحدیث آمده باشد، و عشرهآ مبشره افضل اند.

~~وبدان ای اخی که برتو واجب است که آن کس را که خدای و رسول تعظیم کرده است

~~تو نیز تعظیم کنی، وهرچیز که از مشایخ طریقت حکایت کنندیادر کلام ایشان باشد یا از ایشان

~~20 بینی ودر فهم و عقل تو نکنجد آن جمله را تسلیم آئی واز قصور دانش خود در نکنی.

~~و باید که با جمیع خلایق سینه را پاک و سالم داری و به جملهآ خلق کمان نیکوبری و

~~جمیع مسلمانان را در غیبت دعا کنی.

~~ومرید را هیچ چاره نیست از آنکه خدمت درویشان برخود واجب دارد و داند ودران

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_62.png)

~~خدمت فضیلت و مزیت ایشان را ببیند.

~~اگر درویش را هیچ فضیلتی دیکرنبود جزاین که تورا اجازت دهد تاخدمت او کنی و

~~به خدمت کاری تو را یسند کند همین فضیلت اورا برتو تمام است و لابد باید که بار درویشان را

~~برداری و جور و جفای ایشان را تحمل کنی و هر ایذاء ورنج که به تو رسانند به صبر پیش آیی

~~و بر اخلاق فقرصبر کنی.

~~عقاید الصوفیة فی الواحدانیة والقیاسة

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_63.png)

~~طلب حلال فریضه است و زمین از حلال خالی نیست، از بهر آنکه خدای تعالی به ترک

~~طلب حلال مطالبه خواهد کردن. اگر حلال محال بودی وممکن نبودی حق مطالبه نکردی ، (ا14

~~5 الا آن است که در ms007 بعضی مواضع کمتر است و در بعضی بیشتر.

~~هر آن کس را که ظاهر او نیکو باشد و برجادهآ شریعت بود مال و کسب او را به حرام

~~متهم مکن ، و کسب وتجارت وصناعت مباح است وشاید کردن بجهت قوت طاعت و تقوی،

~~و این عمل را سبب رزق خود نداند که رزق خدای بسبب و علت نیست.

~~وپایان کسبها کدایی است و کسی را که جوان باشد، یا دست و پای درست باشد واو

~~10 به قوت باشد او را کدایی حرام باشد و سؤال از خلق حلال نباشد.

~~ومریدرا لابداست که رنج خود از خلق بر کیرد و برهیچ کس کرانباری نکند و ثقالت

~~خود بردیکری ننهد، و تا تواند باید که از زنان چیزی قبول نکند و رفق نطلبد، نه برای خود

~~و نه برای غیری.

~~ودر کسب کردن وسخن کفتن در معامله ورع و پرهیز کاری بجای آرد، بلکه در جمیع

~~15 حر کات ورع و تقوی را پیشه: کند و از آن که در قول و فعل او خلاف رود دور باشد.

~~ودر خورش و پوشش و مسکن فراخی بسیار طلب نکند که حلال اسراف تحمل نکند.

~~و دیکر آن که مرید چون شهوات درنفس خود زرع کند بیخ او محکم گردد و مرید

~~در باطن هیچ سعتی و راحتی نیابد، و عجب باشد که آن بیخ بر کنده شود.

~~و بدانکه اجماع مشایخ است که کمال ایمان در قول زبان و تصدیق دل و عمل ار کان است .

~~2 هر که اقرار به زبان ترک کند کافر کردد، و هر که را تصدیق دل نبود منافق است، وهر که

~~فص

~~آداب الایمان

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_64.png)

~~اعمال را ترک کند فاسق است ، وهر که متابعت رسول نکند مبتدع است . و بعضی مردم درایمان

~~از بعضی افضل اند.

~~معرفت دل سود ندارد تا آنگاه که دو کلمهآ شهاده را بهزبان بکوید ، مکر که عذری

~~باشد که شریعت ms008 آن را مسموع دارد. و گفتهاند که استثنا در ایمان چنانکه کوئی "انا مؤمن

~~ان شاء الله * او از شک در ایمان نیست بلک تأ کید و مبالغت ایمان است ، از بهر آنکه امر 5

~~ایمان حکم غیب است.

~~حسن بصری را سؤال کردن1 رضی الله عنه "امؤمن انت حقا؟* کفت اکر مراد تو

~~ازین ایمان آن ایمان است که خون و مال مرا معصوم دارد و کشته و نکاح من حلال کردد

~~من مؤمنم حقا، و اکر مراد تو آن ایمان است که با او به بهشت در آیم و از دوزخ خلاص یابم

~~و خدای رحمن به او از من راضی کردد "انا مؤمن ان شاء الله. * خدای می فرماید : "لندخلن

~~المسجد الحرامان شاء الله آمین." در سخن خدای ودر آمدن رسول به مسجد حرام هیچ شکی

~~نیست ومع هذادان شاءالله" فرمود. پس معلوم شد که این کلمه درین مقام به جهت شک را نیست.

~~بعضی از مشایخ را پرسیدن1 که مراد خدای ازین کلمهآ استثنادرین آیت چیست؟ فرمود2

~~که مرادادب و تنبه بند کان3 است که خدای تعالی با کمال علم خود به عواقب امورد ان شاءالله"

~~فرمود2. پس هیچ کس دیگررا با علم قاصر خود روا نباشد که حکم کند و"ان شاءالله" نگوید، 15

~~و رسول خدای نیز چون به مقابر رسیدی کفتی : "السلام علیکم دار قوم مؤمنین و انا ان شاء الله

~~کم لاحقین * ، و رسول الله را درمر ک ولحوق به مرد کان هیچ شکی نبود.

~~و شیخ سهل رضی الله عنه فرموده است :"من علامة الاولیاء انهم یستثنون فی کل شیء".

~~و هر کس که گوید که چنین و چنین کنم و "ان شاء الله * نگوید روز قیامت خدای از وی

~~بازخواست کند ، * ان شاء عذیه و ان شاء غفرله"

~~وخدای تعالی نهی کرده است رسول خود را صلی الله علیه و سلم که سخنی گوید که

~~"ان شاء الله" به آن سخن ms009 نباشد ، "ولا تقولن لشیء انی فاعل ذلک غداالا ان یشاء الله*

~~عقاید الصوفیة فی وحدانیة والقیاسة

~~10

~~1- کذا در اصل، در موارد دیگر هم (ازجمله صفحهآ بعد) این نوع استعمال بحاورهای فراوان دیده میشود.

~~2- در هردو بورد "فرومود".

~~2 - اصل : بنده گان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_65.png)

~~سفیان ثوری میفرماید : "من قال انا مؤمن عندالله فهو من الکذابین و من قال انا مؤمن

~~حقأ فهو بدعة .* پرسیدن1 پس چکونه کوید ؟ فرمود که اکر کسی شما را سؤال کند که تو

~~مؤمنی؟ در جواب بگوییت که "آمنا بالله و ماانزل الینا و ماانزل الی ابراهیم و اسمعیل و اسحق

~~و یعقوب والاسباط"2، تا پایان آیت.

~~حسن بصری را رضی الله عنه پرسیدن1 که تو مؤمنی؟ کفت "ان شاءالله". کفتند یا اباسعید

~~در ایمان استثنامی کنی ؟ گفت میترسم که بگویم من مؤمنم نباید که خدای گوید که

~~"" کذبت یا حسن"، بعد از آن من دوزخی بمانم.

~~بعضی از علما این سؤال را که تو مؤمنی بدعت داشتهاند و کفتهاند که اکر تو را پرسند

~~که تو مؤمنی جواب این بکوی که "آمنت باللهو کتبه و رسله."

~~وبعضی گفتهاند که اگرپرسند تومؤمنی جواب بکوی که من درایمان به شک نیستم

~~واین سؤال تو از ایمان بدعت است.

~~ابراهیم نخعی رضی الله عنه می کوید که چون تو را از ایمان پرسیدن3 تو کلمهآ "لاالله

~~الاالله* کوی.

~~علقمه را رضی الله عنه پرسیدن1" امؤمن انت ؟" ، قال : "ذلک ان شاءالله.*

~~سفیان ثوری می کوید ما به خدای و رسل او و ملایکه و کتب ایمان آوردیم، ولیکن

~~نمیدانیم که پیش خدای ماچه ایم؟

~~منصوربن زادان روایت می کند که از صحابهآ رسول سؤال کردندی که "امؤمن انت4 * ،

~~کفتی "انامؤمن ان شاءالله."

~~استثنادر ایمان از عین ایمان است و ترسیدن از شرک و نفاق نیز مزید ایمان است ، تاهیچ

~~2 بنده دل برچیزی سا کن نشود و نفس خود را بد صفتی تز کیه نکند .

~~سری سقطی ms010 می فرماید اکرمرد در باغی در آید که دروی انواع اشجار باشد و برین درختان

~~انواع واجناس طیور باشند و هر مرغی از آن مرغان به زبان خود اورا گویند که *السلام یاولی الله* و

~~نفس او به این معنی سا کن شود واین سخن را درخاطره راه دهد، او اسیری باشد دردست نفس خود.

~~اورادالاحباب

~~11

~~1- کذادراصل ( پرسیدند)) 2 - "وماانزل الی ابراهیم واسمعیل واسحق و یعقوب والاسباط" (136، الب

~~حاصل .پرستدل(

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_66.png)

~~فضیلة الفقر علی الغنی

~~اجماع مشایخ است بر آنک فقر ازغنا افضل است ، لکن وقتی که رضا قرین فقرباشد.

~~چون کلید خزاین آسمان و زمین را بررسول الله عرض کردند و گفتند بکیر آنچ خواهی

~~و ازین چه درجهآ تست عند الله تعالی1 به مقدار پر پشه ای کم نخواهد شدن رسول الله فقر را5

~~اختیار کرد و جبرئل نیز اشارت کرد به رسول که تواضع کن و فقر را اختیار کن : پس رسول

~~خدای گفت *اجوع یوما واشبع یوما ." چون کرسنه شوم تضرع به تو آرم ، چون سیر شوم

~~ترا شکر وحمد کویم.

~~و دعای رسول است صلی الله علیه وسلم: "احینی مسکینا و امتنی مسکینا و احشرفی یوم

~~القمة فی زمرة المسا کین* . اکرازخدای خواستی که مسکینان را در زمرهآ من حشر کن

~~ایشان را این فخرتمام بودی ، واین فضل عظیم کفایت آمدی ، خصوصا که از خدای می خواهد

~~که مرا در زمرهآ مسکینان حشر کن.

~~و خدای تعالی مررسول خودرا به این تربیت می فرماید که در صحبت مسا کین و فقرا

~~صبر کن : "و اصبر نفسک مع الذین یدعون ربهم بالغداة والعشی ویریدون وجهه* .

~~کر کسی کوید که رسول الله فرموده است: "الید العلیا خیر من الید السفلی " ، دست 15

~~بلند تو از آن دهنده است و دست سفلی از آن کیرنده ، ما جواب کوئیم که دست توانکر

~~فضیلت به آن سبب میباید که آنچ در دست دارد ترک می کند ms011 و دست درویش منقصت از ان

~~جهت مییابد که آنچ غنی ترک می کند او می کیرد.

~~و سخاوعطا که فضل دارد و در جملهآ ادیان محموداست دلیل است بر فضیلت فقر که اکر

~~ملک چیزی محمود بودی ترک آن شیء به عطا مذموم بودی .

~~فص

~~10

~~1- پس ازین یک کلمه خوانده نشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_67.png)

~~مرفقیررا ، این سخن همچنان باشد که کسی کوید که معصیت بر طاعت فضیلت دارد ، که اکر

~~و اکر کسی کوید که غنی فاضل تر است بجهت آنک او انفاق می کند و عطامیدهد

~~معصیت نبودی او را فضیلت توبه حاصل نکشتی و این سخن خطاست از بهر آنک توبه را

~~فضیلت بدان سبب است که معصیت مذموم را ترک می کند.

~~همچنین نیز فضیلت انفاق و عطا از آن جهت است که مالی که او را از خدای مشغول

~~می دارد او ترک آن مال می کند و خدای تعالی می فرماید: * اولئک یؤتون اجرهم مرتین بما

~~صبروا"، یعنی صبر کردند بر زهد در دنیا پس او را دوثواب دهند: یکی برزهدویکی بر فقر.

~~وجای دیکر می فرماید : و"الملایکة یدخلون علیهم من کل باب سلام علیکم بما صبرتم" ،

~~یعنی صبر کردیت در دنیا بر فقر.

~~10

~~فقیر زاهد را اجر دو یاره است و فقیر غیر زاهد را به مجرد فقر از توانکر یکی اجر

~~زیادت است.

~~ودر حدیث است1 رسول صلی الله علیه و سلم آمده است: "یدخل فقراء امتی قبل اغنیائهم

~~باربعین خریفا."

~~و در حدیث دیکر می آید :" یدخل فقراء المؤمنین قبل الاغنیاء بخمس مائة عام".

~~1

~~تأویل این حدیث دوم آن است که فقیر زاهد به پانصد سال پیشتر از توانکر مصلح

~~به بهشت در آید و اینها خواص فقرا باشند. و تأویل آن حدیث اول آن است که عامهآ فقرا

~~بمجرد فقر پیش از اغنیا به چهل سال به بهشت در آیند.

~~پس به حکم هردو حدیث معلوم شد ms012 که اغنیا را بر فقرا فضیلتی نیست ، و جمیع فقرا عوام و

~~خواص ایشان پیشتر از اغنیا به بهشت خواهند در آمدن، و جمیع اغنیا به حساب موقوف خواهند

~~بودن و در مطالبهآ آنک کسب از کجا کردی و خرج به چه کردی.

~~و در حدیث دیکر می آید که : "اطلعت فی الجنة فرأیت اکثر اهلها الفقراء و اطلعت

~~فی النار فرایت اکثر اهلها الاغنیاء.*

~~اورادالاحباب

~~1- " است " ظاهرا زائد بنظر می رسد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_68.png)

~~رسول می فرماید که چون اهل بهشت [را] بیشتر فقرا دیدم پرسیدم که "این الاغنیاء *

~~فقال "حبسهم الجد". توانکران کجایند ؟ کفتند آن بخت که در دنیا داشتند امروز ایشان را

~~از در آمدن بهشت مانع شده است.

~~ودرخبر آمده است از رسول صلی الله علیه وسلم که: "تحفة المؤمن فی الدنیا الفقر." فقر

~~اختیار رسول الله است و شعار انبیا و طریقهآ اکابر صحابه وتابعین و اصفیا.

~~ودر خبر است که سیلمان بن داود بعد از جملهآ انبیا به بهشت در آید از بهر آنک ملک دنیا

~~داشته است، و عبدالرحمن بن عوف آخرتر از جملهآ صحابهآ من به بهشت در آید بجهت آنک

~~در دنیا توانکر بوده است.

~~و بدانک فقر غیراز تصوف است ، بلک نهایت فقر بدایت تصوف است، وزهد غیر فقر

~~است. و مراد از فقر عدم چیز وفاقهآ فحسب نیست. بلک فقر محمود آن است که وثوق توهمه 10

~~86] باالله باشد و بهرچه خدای برتو قسم کند ترا به آن رضا باشد.

~~و ملامتی را صوفی نکویند، از بهر آنک ملامتی آن است که خیر را اظهار نکند و شر

~~نیز در باطن مضمر ندارد.

~~و صوفی آن است که به خلق مشغول نیست و به قبول و رد ایشان ملتفت نی.

~~فضیلة الفقر علی الغنی

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_69.png)

~~ماهیة التصوف و اسمه و اهله

~~این طایفهآ صوفیه راصوفیه بجهت صفای اسرار و پا کیز کی آثار ایشان گفتند .

~~بشربن الحارث ms013 رضی الله عنه فرموده است که صوفی کسی است که دل او لله راصافی گشته باشد.

~~و بعضی کفتهاند که ایشان را صوفی بدان سبب میخوانند که در حضرت خدای درصف

~~اولاند . یعنی از غایت بلندی همت ایشان بسوی خدای و اقبال دل ایشان به خدای و وقوف اسرار

~~ایشان پیش خدای هیچ صف از ایشان پیشتر نیست .

~~و قومی کفتند از غایت قرب اوصاف ایشان به اوصاف اهل صفه که درعهد رسول بودهاند

~~ایشان را صوفی خواندند.

~~و بعضی کفتهاند که پوشش آن طایفه صوف است ، ایشان را صوفی به این نسبت گویند.

~~هر کس که این طایفهرا نسبت به * صفه" و دصوف" می کند1 او از ظاهر احوال ایشان

~~عبادت2 می کند، بجهت آنک ایشان قومیاند که ترک دنیا کردهاند و اوطان خود کذاشته و از

~~دوستان هجرت گزیده و سیاحت بلاد و کرسنگی و برهنکی پیشه کرده ، از دنیا به مقدار

~~ستر عورت و لقمهآ اندک ضرورتی بسنده کرده که پشت مرد را راست دارد.

~~سری سقطی می فرماید : "ا کلهم اکل المرضی ونومهم نوم الغرقی". جامهآ نرم و خوب

~~منظر بجهت حظ نفس را نیوشند ، بلک به جامهآ درشت مویین یاغلیط پشمین کفایت کنند.

~~پس ازین جهت که ترک اوطان کردهاند ایشان را "غربا" خوانند، و از جهت بسیاری سفر

~~ایشان را "سیاحان" کویند ، و از جهت گرسنه باشیدن در بلاد شام ایشان را "جوعیة * نام نهند،

~~واز این جهت که هیچ چیز را در ملک خود باقی نکذارند و مالک هیچ چیز نباشند ایشان را

~~2 مفقراه خوانند ، و چون نظر به پوشش وزی ایشان کنند که از پشم است ایشان را "صوفی *

~~فص

~~1

~~15

~~1- اصل : کنند.

~~2 - کذا در اصل ، ظاهرا عبارت.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_70.png)

~~گویند، واز بسیاری خلوت وعزلت از خلق "خلوتی" شان کویند ، واز غایت انوار دل وانشراح1

~~صدر ایشانرا دنوریه" خوانند.

~~هریکی ازاین جمله صفتی است از صفات ایشان و به ms014 نسبت هر صفتی که در ایشان است

~~اسمی مییابند .

~~اما تصوف معنی ای است غیراین جمله که جملهآ این احوال را شامل است، یامعانی ای که 5

~~دربیان نیاید . ا کر چند الفاظ در ظاهر متغیر است اما معانی متفق است .

~~اکر مأخذ این اسم از صفا و صفوت است "صفویه" باید کفتن .

~~واکر اضافت به صف اول و صفه است "صفیه" یا "صفیه" باید کفتن.

~~اما روا باشد از جهت کثرت استعمال و تداول السنه *واو" را زیادت کرده باشند و بر

~~"فاه تقدیم داده ودرهردو موضع "صوفیه" کفته.

~~واکر مأخذاین اسم از "صوف * داری خود این لفظ "صوفیه* مستقیم آید واین عبارت

~~به لغت صحیح افتد.

~~هرصفتی که آن عندالله محمود است از ترک دنیا و عزل نفس از راحات دنیا و ترک اوطان

~~و ملازمت اسفار و منع حظوظ نفس و صفای معاملات وصفوت اسرار و انشراح سینه و قدم سابق

~~در راه حق اسم صوفی این جمیع کمالات و حالات را جامع و حاوی است.

~~سؤال : حق عز اسمه اصناف کمال را درقر آن یاد فرموده است، مثل معرفت و محبت و

~~تو کل و رضا وغیر اینهاو تصوف را یاد نکرده؟

~~جواب : حق عز اسمه به صریح2 این نام را ذ کرنکرده است ، اما به تعریض و اوصاف

~~ذکر کرده است، و این طریق در تحقیق و تعظیم چیزی قوی تر و با مبالغت تراز تصریح است.

~~از بهر آنک حقیقت اسم به معنی صفت آن چیز متحقق می کردد و در ذکر اوصاف اختصاص لفظ و

~~رقت است و در صریح کردن اسم غلظت و خشونت. پس حق تعالی از غایت لطف که با ایشان

~~دارد و از نهایت تلطف که در احوال ایشان است این اسم را به صریح ذکر نکرد.

~~دلیل برین سخن قصهآ حبیب و خلیل و کلیم است ، صلوات الله علیهم اجمعین که حق تعالی

~~ماهیة التصوف و اسمه و ms015 اهله

~~87

~~1- در اصل : اشراح.

~~2- کذا دراصل، شاید: به تصریح، ولی چهار سطر بعدهم استعمال شدهاست.

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_71.png)

~~ابراهیم خلیل را صریح به "خلت "یاد کرد که "واتخذالله ابراهیم خلیلا"، و کلیم رابه "تکلم"

~~و کلم الله موسی تکلیما "، وحال محمدرا که حبیب است مستور داشت و تصریح نکرد ،

~~بلک اسم محبت برمتابعان و محبان بار کاه او نهاد که هر آن کس که متابعت او کند و اقتفاء

~~آثار او کزیند و راه اورا سلوک کند اسم محبت بروی صادق آید و به این شریف یاد کرد: "قل

~~ان کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله." پی روان1 خلیل رالا خلت" واجب نکردو متابعان موسی را

~~ل"اتکلم" ثابت نداشت وحال ایشان را کشف کرد. اما حبیب که محمداست صلی الله علیه وسلم

~~درمحل غیرت است. حالت او را و نام او را بیوشید2 و به تعریض وصفت که از کشف اعلا است

~~یاد کرد. وقتی که به نص کتاب متابعان دولت او محبوبان باشند آنانک عاقلان باشند کار وحال

~~اورا از اینجا خود شناسند.

~~حق عز وجل درصفت اهل صفه می فرماید: "فیه رجال یحبون ان یتطهروا". تطهیر ظاهر

~~از نجاسات است و تطهیر باطن از خواطرو هواجس است.

~~و از تعریضات که درقر آن در اوصاف این طایفه آمده است بعضی این است ، قال الله [د

~~تعالی: "رجال لاتلهیهم تجارة ولابیع عن ذ کرالله"، وقال الله تعالی: "الذین اذا ذ کرالله وجلت قلوبهم

~~واذا تلیث علیهم آیاته زادتهم ایمانا وعلی ربهم یتوکلون ، الذین یقیمون الصلوة و مما رزقناهم

~~ینفقون ، اولئک هم المؤمنون.* حقا هر که در این آیت تأمل کند معانی این قوم را بتمام

~~در اینجا بداند. قال الله تعالی : "الذین یذ کرون الله قیاما و قعودا و علی جنوبهم و یتفکرون

~~فی خلق السموات والارض." وتاجمیع اجزا مرد را ذکر نکیرد و دل او تمام روشن و ازعلایق

~~غیرت مصفا نکردد فکرت و مذا کرت ms016 بدین صفت که در این آیت است از وی نیاید.

~~شیخ جنید را پرسیدن که تصوف چیست ؟ فرمود "ان یکون مع الله بلاعلاقة.*

~~شیخ رویم را پرسیدن و همین سؤال کردند، کفت : "التصوف استرسال النفس مع الله

~~تعالی علی مایریدد."

~~ابوجعفر خلدی گفت: تصوف حالتی است که ربوبیت در وی ظاهر کردد وعین عبودیت

~~در وی مضمحل شود.

~~اورادالاحباب

~~1

~~2

~~)

~~2- " به پوشیده" هم میتوان خواند.

~~پیروان).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_72.png)

~~و ابوجعفرعلوی فرموده است که تصوف حالی است که نسب و شرف مرد را ببردو

~~نسب ومذلت وشرف حقیقی را بیارد.

~~علی بن نسهل کفته است که تصوف آن است که از غیر خدای بیزار کردی و ماسوی الله1

~~راترک کنی.

~~شبلی کفته است که تصوف ضیط حواس است و مراعات انفاس است، و جای دیکر 5

~~فرموده است : "هو العصمة عن رؤیة الکون."

~~شیخ ابویزید می فرماید : " التصوف وفاء بلاعهد و وجد بلاتکلف واسراربلاعبارة.

~~حسین بن منصور کفته است : "الصوفی وحدانی الذات لایقیله احد ولایقیل احدا."

~~ذوالنون مصری می کوید که صوفی آن کس است که چون سخن کوید نطق او همه

~~کشف حقایق کند وچون خاموش شود جوارح واعضای او به قطع علایق ناطق باشد.

~~و کفتهاند صوفی کسی باشد که به علوم حقایق دانا کردد واز آن حقایق لطایف بیرون

~~آرد وبه حال وجدانی خود براحوال خلایق مطلع شود.

~~واختلاف احوال مشایخ در تصوف از اختلاف احوال است . هر کسی از حال خودجواب

~~گفته است، یاخود جواب بقدر مقام و فهم پرسنده و تحمل سایل کفتهاند.

~~کر سایل مبتدی و مرید است جواب او از ظاهر روش و معاملات کفتهاند ، و اکر

~~متوسط است از احوال صوفیه کفتهاند ، واگر سایل عارف است او را جواب من حیث الحقیة2

~~دادهاند.

~~بعضی از مشایخ کفتهاند اول تصوف علم است و اوسط او عمل و آخر او موهبت حق.

~~علم صوفی را به سر مراد برد- یعنی که بداند ms017 که مراد چیست ، و عمل اورا بر طلب مراد مدد کند،

~~وموهبت حق اورا بغایت امل رساند.

~~واهل تصوف سه طبقهاند : اول مرید طالب ، دوم متوسط سایر، سیم منتهی واصل .

~~مرید صاحب وقت است ، ومتوسط صاحب حال ، ومنتهی صاحب نفس . و افضل مقامات حفظ

~~انفاس و شمار آن است.

~~ماهیة التصوف واسمه و اهله

~~1- اصل : سوای الل

~~کذا دراصل، شاید:

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_73.png)

~~1

~~هرزمان از حالی به حالی نقل می کند ودر مطالبهآ آداب منازل است ؛ ومنتهی و اصل است و از مقامات

~~مرید درمقام نعب طلب1 مراداست ؛ ومتوسط درمقام تکوین و در زیادت شدن است -

~~گذشته و به محل تمکین فرود آمده، هیچ حالتی از احوال اورا متغیر نکند و اهوال دراومؤثر

~~نباید. چنانک زنان مصر چون یوسف را بدیدند همه دست خود بریدند و زلیخا که در محبت او

~~5 صاحبهآ تمکین بود اکرچند در مقام محبت یوسف از ایشان کامل تر و تمام تر بود لیکن دیدن

~~یوسف دروی هیچ اثر نمی کرد و از حال خود متغیر نشد.

~~مقام و کار مرید مجاهدات و مکابدات است و در کشیدن قدحهای مالامال زهر بلا

~~و تلخی مجاهده وترک حظوظ وهرچیز که نفس را از آن تمتع باشد.

~~ومقام متوسط رفتن درطلب مراد و تحمل کارهای خطرناک و واقعات فز ع ناک و رعایت

~~1 صدق درجمیع احوال ونکاه داشتن آداب درهمه مقامات.

~~ومقام منتهی صحوو تمکین و قبول و اجابت و دعوت حق است از هروجهی که اورابه خود

~~خواند.

~~وبرمرد منتهی ، شدت ورخا ومنع وعطا وجفا ووفایکسان باشد که اوناظر به حق است

~~و کل از حق میبیند. خوردن و کرسنکی، خواب و بیداری2 او هردویکی است و حظوظ

~~1 وجودی اوفانی کشته است وحقوق باقی مانده ، ظاهر او باخلق است و باطن او باحق است.

~~وجمله این مقامات منقول است از احوال رسول الله صلی الله علیه و سلم. در اول خلوت

~~می کرد و ms018 به غارحرا می رفت وباز در آخرهمه باخلق بود . اورا میان خلوت وجلوت هیچ فرق

~~نمانده بود.

~~وحال اصحاب صفه نیز چنین بود. چون به مقام تمکین رسیدند و اقالیم فتح شد هریکی

~~1 از ایشان در ملکی امیر شدند یاوزیر کشتند . اختلاط خلق دیکر درایشان اثرنمی کرد .

~~و کفتهاند صوفی آن است که : " لایوجد بعد عدمه ولایعدم بعد وجوده."

~~شمه ای از اوصاف ایشان کفته شد تا باشد که در تو شوقی پدید آید تا ازایشان شوی،

~~ان شاءالله، قدس الله ارواحهم ورضوان الله علیهم وعلی مجیبهم ، اللهم اجعلنا منهم واقطعنا عناالیک

~~برحمتک یاارحم الراحمین .

~~اوراد الاحباب

~~1- کذا دراصل ، شاید : طالب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_74.png)

~~محاسة النفس وحفظ الخواطر

~~اجماع مشایخ است که ترک اشتغال به انواع کسب وصناعات ، واوقات خود را به عبادات

~~وطاعات مستغرق کردن بهتر و فاضل تر است ، لیکن کسی را که غم و اندیشه طلب رزق ازدل

~~بیرون تواند کردن و بررزق او که خدای او ضمان کرده است وثوق و اعتماد باشدش.

~~واکرمرد بدان مرتبه رسیده است که پیش او خلوت و انجمن و اختلاط باخلق و عزلت

~~از خلق یکسان شده باشد و در کل حالات در مشاهدهآ قدرت باشد این چنین کس به امری

~~مشغول کردد اورا روا باشد.

~~مشایخ کفتهاند در کار رزق خودرا به شک و متهم مداریت که آن رازق را متهم می داریدو

~~درضمان او شک می آرید.

~~یکی از مشایخ را سؤال کردند که از کجا میخوری ؟ گفت اگر رزق از جایی بودی

~~نیست شده بودی و به آخررسیده ، یعنی از عالم بیمکانی بی علت و بی سبب بنده را رزق میرساند.

~~یکی دیکر را یرسیدن که از کجا میخوری ؟ فرمود که از آن کس که مرا طعام

~~می دهد بپرس که از کجا می آرد.

~~و مرید را لابد است که طعام اندک خورد تادر طاعت او را نشاط آردو کاهلی ببرد.

~~و نیز لابد است ms019 که از خدای شرم دارد و دل خودرا نکاه دارد تا نا کاه خاطر مذموم

~~حق در وی نکذرد و درامری که رضای خدای نباشد در آن باب حر کت و سعی نکند .

~~شیخ محی الدین محمدبن اعرابی قدس الله روحه می فرماید که ما را شیخی بود که هرحر کتی

~~که در روز از وی صادر کشتی به قلم بنوشتی. چون شب در آمدی آن مکتوب را پیش خود

~~بنهادی و نفس خودرا به آنها حساب کردی.

~~ف

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_75.png)

~~2

~~گذر می کند به قلم ثبت می کنم و از نفس خود آن را باز خواست می کنم.

~~و شیخ محی الدین می فرماید که من برشیخ خود این زیادت کرده ام که هرچه در خاطرم

~~و شیخ العالم سیف الدین باخرزی را رضی الله عنه روزنامه بوده است ینهانی که بعد از

~~وفات شیخ آن را دیدهاند که حر کات و سکنات جمیع عمر را شیخ بر آنجا ثبت بوده و هر

~~5 هدیه که به حضرت شیخ آورده بودهاند تا به خمرهآ جغرات که پیرزنی آورده باشد نبشته بوده ،

~~و نماز و دعایی که در عوض آن شیخ کرده بود نبشته تابحدی که مدت طهارت و حیض زنان

~~و کنیز کان و اختلاف او چنانک حکم شرع است ثبت بوده است تانباید که سهو شود ، و هر

~~جفائی وجوری را که دشمنان و حاسدان درحق شیخ کردهاند و شیخ در شب چند ر کعت نماز

~~در عوض آن جفا وجور برای آن کس کزارده است و دعای خیری که اورا کرده بود آن جمله

~~در روزنامه ثبت بود.

~~وراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_76.png)

~~مشایخ را قدس الله ارواحهم اتفاق است بر آن که افعال بند کان1 سبب سعادت و شقاوت

~~نیست . رسول الله [صلی الله] علیه وسلم فرمود : "السعید من سعد فی بطن امه و الشقی من شقی

~~فی بطن امه."

~~ثواب فضل اوست و عقاب ms020 عدل او، ورضا وغضب دوصفت اندقدیم که به افعال بند کان1

~~متغیر نمی ششوند بل که آن را که رضای خدای بااوست اورا در عمل اهل بهشت میدارد وهر کس را

~~89] که سخط وغضب می راند اورا به اعمال اهل دوزخ مشغول میدارد.

~~رضا به قضا و صبر بربلا و شکر برنعما برهرموجودی واجب است ، وخوف و رجا

~~دوزمام اند که بنده را از بی ادبی بازدارند و هر آن دلی که در وخوف و رجا نباشد خراب باشد .

~~و بدانک بنده مکلف است به امرونهی، و احکام عبودیت بر بنده لازم است مادام که

~~عاقل باشد. و دل چون با خدای صافی شود آن دشواری و کلفت تکلیف شرعی ازوی ساقط

~~شود ، یعنی که ازادای این تکلیف به وی همه لذت و راحت رسد، چنانک دراول تعب و مشقت

~~می رسید، نی آنک عین تکلیف و نفس وجوب ازوی ساقط شود از بهر آنک بشریت ازهیچ کس

~~زایل نخواهدشدن واکرچه برهوا رود. الا آنک کاهی قوت بشریت ضعیف کردد و کاهی قوی.

~~اما این روا باشد که صدیقان از بند کی2 نفس به مقام حریت برسند و صفات ذمیمه

~~از عارفان بکلمی فانی شود و صفات ذمیمه مریدان به صفات حمیده مبدل شود، لکن در مرید

~~فانی نشود.

~~و همچنین مرید سالک از حال به حال نقل می کند تا به صفت روحانیان متصف کردد ،

~~بعد از آن زمین درقدم او طی شود و برآب رود و از چشمها غایب تواند شدن.

~~وبدانک "الحب فی الله والبغض فی الله" محکم ترین ستونهای ایمان است ، وامرمعروف

~~ف

~~1- اصل : بنده گان ، بنده گی. درسراسر کتاب چنین آمده است و به موارد دیگر اشارتی نرفت .

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_77.png)

~~31

~~و نهی منکر واجب است بر کسی که اورادست دهد به آن وجهی که مقدوراو کردد.

~~و اولیاء الله را کرامت ثابت است، ودرعصر رسول الله کرامت اولیارا ثابت رواداشتهاند

~~و بعد از ms021 روز کار رسول هم روا داشتهاند.

~~وبدانک نبوت انبیا علیهم السلم به اظهار معجزه ثابت نمی کردد، بل که نبوت او به فرستادن

~~خدای تعالی ثابت می کردد .

~~و برولی و اجب است که کرامت را از خلق مستور دارد، مکر بی اختیار او خدای تعالی

~~بر وی ظاهر کرداند.

~~وبرنبی واجب است که معجزه را اظهار کند.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_78.png)

~~الباس والخرقة

~~انواع جامه ها پوشیدن مباح است، مگرجامه ای که شرعا پوشیدن آن بر مردم حرام است

~~و آن جامهای باشد که اکثر او ابریشم باشد .

~~واختیار مشایخ آن است که مرد باید که به جامه اندک بها و کهنه و پاره دوخته بسنده

~~کند وافضل این است، وبرین زیادت نکند که رسول علیه السلم فرموده است : "ماقل و کفی

~~خیر مما کثر والهی."

~~و ازین زیادت دنیاست و حلال او را حساب و حرام او عذاب، قال رسول الله صلی الله

~~علیه وسلم : * ان الله تعالی یحب کل متبدل لایبالی مالبس.

~~ومشایخ سلف کفتهاند: "اول النسک الزی" ، یعنی اول عبادت جامه مناسب است .

~~وعلما کفتهاند هر که را جامه رقیق و لطیف باشد دین او نیز تنک و ضعیف باشد .

~~* من رق ثوبه رق دینه".

~~وعبدالله مسعود رضی الله عنه می کوید: "لایشبه الزی الزی حتی یشبه القلب القلب *،

~~هر که را جامه او مثل جامه قومی باشد دل او نیز مثل دل همان قوم باشد.

~~و رسول صلی الله علیه وسلم از تنعم نهی فرموده است و گفته که : * ان عبادالله عز و جل 15

~~لیسوا بالمتنعمین ."

~~و عمررضی الله عنه جامه درشت پوشیدی ، و بهای پیراهن کرباسین او سه درم بودی

~~یا پنج درم ، واز آستین خود آنچ از سرانکشت زیادت بودی بریدی1 و کفتی که این به تواضع

~~نزدیک تر است و شایسته آن است که مسلمانی درین باب به من اقتدا کند.

~~مشایخ کفتهاند فقیر صادق هرچه پوشد بر وی خوب ms022 آید و او را در آن لباس ملاحت ."

~~و مهابت باشد.

~~ف

~~10

~~(89

~~1- اصل : یرریدی، شاید " بردریدی" سیخواسته است بنویسد .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_79.png)

~~2

~~فبا بر قد سلطانان چنان زیبا نمی آید

~~شعر

~~و ادب لباس آن است که در حکم وقت باشد ، هرچه بیابد بیوشد بی تکلف .

~~که این خلفان کرد آلود بر بالای درویشان

~~و کرما به او دفع شود اقتصار کردهاند که این مقداررا رسول الله علیه السلم از دنیا مستثنی نااداشته

~~و اختیار بعضی برجامه ای که فریضه به او ادا کنند یعنی سترعورت حاصل آید و سرما

~~است وفرموده که "لیس من الدنیا."

~~و صوفیه از جامه بسیار ملالت نمایند و آنچ از ضرورت زیادت شود به دیکران دهند .

~~رسول الله فرموده است که سه کس بی حساب به بهشت در آیند : مردی که جامه را

~~بشوید و دیکری نیابد که بپوشد ، ومردی که جهت او را هیچ کس دیک بر آتش دان ننهد ،

~~1 ومردی که کسی را آب دهد و نکوید که میخواهی .

~~وعلمامکروه داشتهاند که قیمت جملهآ جامهها که مردپوشیده باشد از چهل درم زیادت.

~~باشد، وازین زیادت را اسراف شمردندی.

~~و جماهیر علما و کبار ایمه و بزر کان تابعین را قیمت جامه های ایشان میان بیست درم

~~و سی درم بودی، و قیمت جامههای مقدمان صحابه رسول دوازده درم بودی تا بیست و چیزی

~~به سی درم ترسیدی

~~ورسول الله صلی الله علیه وسلم بجهت خود جامه ای خرید به چهار درم ، وهردو جامه

~~رسول الله را از ده درم یا بیست درم زیادت نبودی .

~~ورسول الله بردیمانی یاسحولی پوشیدی، اما برد باریک نپوشیدی ، ازارغلیظ پوشیدی.

~~دلق من و جامههای زربفت ملوک

~~شعر

~~و عایشه می کوید که رسول الله را از هیچ چیزی دونبود.

~~گفش من و تاج سر کسری و قباد

~~وصوفیه درنظافت و ظرافت جهد کنند که رسول علیه السلم فرموده است : "النظافة تدعوا

~~اورادالاحباب ms023

~~الی] الایمان."

~~- اصل: مستثا(بدون دندانهآ نون) ویعد زآن صراحة "ناداشته" آمده است ویاعبارت عربی تناسب ندارد.

~~2- منسوب به وسحول" نام طایفهای از یمن و سحولی جامه ای بوده که آنجا بافته میشده است .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_80.png)

~~ورسول الله یکی را دید با جامهآ چر کین. فرمود که این کس چیزی نمییابد که جامهآ

~~خود را بشوید ؟ و دیکر جای فرموده است که خدای تعالی جامهآ چر کین را دشمن میدارد.

~~و این قوم به جامههای مشایخ تبرک کنند، و اصل آن از آنجاست که رسول صلی الله

~~عله وسلم با اصحاب به خانه در آمد و خانه مملو کشت. جریربن عبدالله البجلی بیامد و جای

~~نیافت. بیرون خانه بنشست . رسول الله اورا بدید. جامهای از آن خود بکرفت و در پیچید و 5

~~به سوی او انداخت و اورا کفت بر اینجا بنشین. جریر جامه را بکرفت و برروی نهاد و بر آنجا

~~بوسه داد.

~~وقومی نیز بردوجامه اختصار کنند به مثل کسی که احرام کیرد ، یعنی یکی را درمیان

~~بندند و یکی را در خود کشند. اما جمهور مشایخ این نوع را کراهت داشتهاند ، مگرمحرم را

~~یا کسی را که مجاور مکه کردد که درین نو ع شهرتی است و اظهار زیادتی بر اقران خودو

~~خلاف عادت است. و بریکی جامه اختصار کردن مستحب است .

~~شیخ محمد حریری1 می گوید در بغداد درویشی بود که زمستان و تابستان به یکی جامه

~~می کذاشت. او را ازین سؤال کردند. گفت وقتی من در کثرت جامهها می کوشیدم. شبی دیدم

~~که مرا دربهشت آوردند. جماعتی از یاران خودرا دیدم برمایده ای نشسته. قصد ایشان کردم.

~~ملایکه در میان حایل شدند و مرا نکذاشتند و کفتند ایشان کسانیاند که در دنیا یک جامه 15

~~داشتند و تورا جامهها بسیار است. از خواب بیدار شدم و نذر کردم که یکی جامه بیش نپوشم

~~تا آنکاه که دیدار خدای را بینم.

~~و رسول الله صلی ms024 الله علیه وسلم کلیم پوشیدی وجامهآ نرم نپوشیدی وشب کلیم خودرا

~~دو تاه کردی و بر آنجا خفتی. شبی عایشه رضی الله عنها فراشی نوساخته بود . بینداخت . رسول

~~همهآ شب در آن فراش از پهلوبه پهلو برمی گشت و آرام نمییافت. چون بامداد شد عایشه را گفت 20

~~همان کلیم کهنهآ مرا بیار و این فراش را از من دور کن که مرا دوشینه بر آنجا هیچ خواب نیامد.

~~وهمچنین نیزشبی در خانه رسول الله پنج دینار یاشش دینار بود، آن شب نیز رسول الله را

~~90

~~اللباس والخرقة

~~1

~~1- در کتب اعلام وطبقات صوفیه نام این شخص دیده نشد، شاید منظه ر ابومحمدجریری باشد که درغالب کتب

~~تصرف ذکرش آمده و از بزرگان صوفیه بوده است .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_81.png)

~~2

~~خواب نیامد تا آخر شب آن را ازخانه بیرون کرد. بعداز آن درخواب رفت و بعداز آن فرمود

~~که اکر مرا امشب مرک آمدی و دیدار خدای روزی شدی و این دینارها درخانه من بودی

~~مرا به خدای چه ظن بودی که چه کردی.

~~وقتی دوال نعلین رسول الله کهنه شده بود آن را فرستاد تا نو کردند و با آن نماز

~~کزا[رآد و چون سلام داد فرمود بروید وهمان دوال کهنه را بیاریت و این نو را برداریت که

~~من در نماز به او نظر کردم.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم از سفری بیامد و به خانهآ فاطمه در آمد. بر در پردهای دید

~~آو بخته و دردستهای اودست بانهآ نقره دید . باز کشت. فاطمه کریان واندوه[ناک شد]. ابو رافع

~~رضی الله عنه در آمد. فاطمه را کریان دید. او راخبر داد که رسول الله جهت آن از خانهآ تو

~~1 باز کشت که آن دسبانه1آ نقره در دست تو دید و پرده بردر آویخته . فاطمه پرده را پاره کردو

~~دسانه1 را به بلال داد که به حضرت رسول الله برو [و] بکوی تا صدقه دهد. بلال ms025 آن را

~~به حضرت رسول الله برد. رسول الله فرمود که آن را بفروش و بهاهل صفه ده. بلال آن هردو

~~دستبانه را به دو درم ونیم بفروخت و بر اهل صفه صدقه کرد . بعداز آن رسول الله به خانهآ فاطمه

~~در آمد و کفت احسنت.

~~و خدای تعالی می فرماید: "قل ان کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله" و رسول

~~می کویده من احبنی فلیستن بسنتی. *

~~و شیخ ابو محمد سهل می کوید علامت محتت خدای محتت رسول الله است ، وعلامت

~~محبت رسوال]الله محبت سنتاوست، وعلامت حب سنت او دشمن داشتن دنیا، وعلامت بغض

~~دنیا آن است که از دنیا بجز از مقدار کفایت روز به روز هیچ دیکر نطلبی2 و نکیری.

~~20

~~ابوحاتم عطار3 چون اصحاب مرقعان بدیدی کفتی ای مهتران علمها برپای کردیت و

~~طبلها فرو کوفتیت ، اما کاشکی بدانمی که در وقت مرک و دیدار خدای چکونه مردان

~~خواهیت بودن؟

~~اوراد الاحباب

~~90

~~14

~~-کذا دراصل.]2- اصل: نه طلبی.] هاصل: عصار، تصحیح مبتنی برطبقات الصوفیهآ سلمی و انصاری است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_82.png)

~~و علی بن بندار می کوید هرجامه که در آن نماز کردن روا میدارم از برای دیدن مردم

~~را به جامهآ بهتر بدل کردن مکروه دارم.

~~ابوحفص حداد میفرماید چون فقیر را روشنائی و صفا در جامه بینی بهیچ خیر او

~~امید نداری .

~~ورسول علیه السلم می فرماید هر که جامهآ جمال و زینت را بجهت طلب رضای خدای و *

~~تواضع لله تعالی ترک کند و او برپوشیدن آن قادر بود برخدای تعالی حق باشد که او را در روز

~~قیامت حله های کرامت درپوشاند.

~~و جامهآ مرقع و کهنه پوشیدن به تواضع نزدیک تر است و از کبر و فساد مانع است .

~~و عایشه می کوید که رسول الله مرا امر کرد که : "آن لا اطرح درعا حتی ارقعه."

~~و عبدالله عمر می کوید که رسول خدای را دیدیم که برجامهآ خود پاره میدوخت، و ms026 .1

~~ابوبکررا د[ید]یم که بر کلیم خود پاره در می آورد، و عمررا دیدم که برجامهآ خود انواع پارها

~~دوخته بود تا چهارده پاره شمردم و بعضی از آن پارها ادیم بود.

~~و انس مالک می کوید که رسول خدای رنک سبز را از جملهآ الوانها دوستر داشتی ،

~~وجامهآ اهل بهشت سبز است.

~~و این حدیث که روایت کردهاند که رسول علیه السلم فرموده است : "خیر ثیابکم

~~البیض" معنی او آن است که از جامههای شما خوب تر و لایق تر به سایر مردم جامهآ سفید است،

~~چون به آن تجمل کنند.

~~وجامهآ کوتاه تانیمه ساق ، و آستین کوتاه و فراخ داشتن از شعار اصحاب تصوف است،

~~قال الله تعالی : "وثیابک فطهر" ، یعنی جامه را کوتاه کن.

~~حکم الخرقة

~~شیخ ما شیخ نجم الدین الکبری رضوان الله و سلامه علیه در آداب فرموده است که هر ک را

~~ارادت این راه پدید آید و خواهد تا خرقه پوشد باید که از دست پیری پوشد که علم شریعت و

~~اللمباس والخرفة

~~27

~~915

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_83.png)

~~28

~~طریقت و حقیقت نیکو داند و به اصول شریعت عالم باشد و به آداب طریفت عارف و بر اسرار

~~حقیقت واقف. تاچون مرید را در شریعت اشکالی افتد او به علم خود بیان کند، وچون در طریقت

~~واقعهای روی نماید به معرفت تقریر کند، وچون در حقیقت اورا سری پیداشود به بصیرت خود

~~تحقیق آن را باز نماید.

~~ومرید باید که وقتی خرقه پوشد که داند که بر آن استقامت تواند نمودن بر عناورنج و

~~مشقت طریقت و مجاهدهآ ریاضت اهل حقیقت صبر تواند کردن و از عهدهآ آن خرقه به تمامی

~~تواند بیرون آمدن.

~~و معنی خرقه پوشیدن آن است که خود را به رنک مشایخ ماتقدم باز می نماید و آن

~~دعوی است. اکر معنی با این نباشد جمله مشایخ روز قیامت خصم او باشند، و اگر معنی بجای آرد

~~1 جمله شفیع ms027 اوشوند، واکرمعنی بجای نیارد و به دعوی قناعت کند خرقه داد خود ازوی بستاند ، و

~~دعوی داربی معنی روز قیامت سیاه روی باشد.

~~و در خبراست که این جماعت فقر[ا]راروزقیامت درصف دزدان حشر کنند. ایشان کویند

~~ما در دنیا چیزی ندزدیده ایم و از دزدان نبوده ایم. ایشان را کویند شما دزدان طریقتیت1. لباس و

~~صورت مردان را دزدیده ایت، وهر که درین راه آید و باز کردد مرتد طریفت باشد و او بدتر

~~14 ازمرتد شریعت است . زیرا که مرتدشریعت چون کلمهآ "لااله الاالله" بکوید نجات یابد ا کرچه

~~هر طاعت که کرده بود برباد داده باشد، اما مرتد طریقت به عمل تقلین به سر کار نیابد.

~~بزر گان گفته اند: "طلبالحال بعد الزوال محال"، وهر آینه باید که اقتدا به شیخی

~~کند وخرقه ازو پوشد تالقمهآ فقر بروی حلال باشد. وچون خواهد که خرقه پوشدوجامهها،

~~اول، جامهای که عادت داشته باشد بیرون کند و بیفکند. آن کاه خرقه پوشد. و بهترین جامه های

~~اهل خرقه یشمین است.

~~اول کسی که خرقه بوشید آدم بود وحوا علیهما السلام، چون از نعمت بهشت به محنت

~~دنیا افتادند برهنه بودند. جبرئل علیه السلام بیامد و کوسفندی بیاورد تا ایشان یشم آن گوسفند

~~باز کردند، و حوا برشت و آدم برببافت و درپوشیدن3.

~~اورادالاحباب

~~2- کذا دراصل، (درپوشیدند).

~~1- (طریقت ایت).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_84.png)

~~و موسی علیه السلم همیشه جامهآ پشمین داشت و یحیی و زکریا1 و پیغامبر ما محمد

~~رسول الله علیهم السلم هم صوف داشتند ،"و کان علی هابیل جبة صوف یوم قتل."

~~وعیسی علیه السلم همیشه جامهآ مویین پوشیدی و از پوست درخت خوردی و هر کجا

~~شب در آمدی همانجا خفتی ، وقیل : "لما رفع عیسی الی السماء کان علیه مدرعة من شعر اسود

~~و کان فیها ابرة مغروزة2" و او را مسیح از بهر آن می خوانند که همیشه سیاحت کردی و مسح 5

~~بوشیدی یعنی جامهآ مویین.

~~و به روایت ms028 عایشه آن است که رسول خدای کلیم مویین سیاه پوشیده است.

~~و ابن عباس روایت می کند که از رسول الله شنیدم که شبی جبرئل به من فرود آمد و در

~~پهلوی من بنشست. من دست برپشت او مالیدم. دست من برجامهآ مویین رسید. کفتم این چیست؟

~~جبرئل کفت این صوف است . من باخود کفتم سبحان الله !ا ملائکه صوف می پوشند 2 10

~~جبوئل کفت یا محمد لباس حملهآ عرش صوف است ، وفایدهآ این حدیث اعلام جبرئل است

~~مررسول را علیهما السلم به تهذیب اخلاق و افتقار به خدای و قطع نظر از غیر از بهر آنک

~~جامهآ صوف و شعر بجهت مذلت نفس است و اظهار عبودیت راست.

~~و رسول خدای اصحاب صفه را فرمود : "علیکم بلباس الصوف لامور ثلاثة تجدون

~~به حلاوة الایمان فی قلوبکم و به تجدون قلة الامل وبه تعرفون طریق الاخرة."

~~فواید صوف بسیاراست خصوصا که سیاه باشد، و کمترین فایده آن است که تقدیم

~~درویشی است برتوانکری، و ذل نفس بر عزت او ، و تواضع بر تکبر، و خمول برشهرت.

~~و ابوذر غفاری می کوید که رسول خدای مرا وصیت کرد و کفت : "یااباذر البس الخشن

~~الضیق حتی لاتجد العز والفخر فیک مجالا.*

~~و مالکث اشتر رضی الله عنه می کوید که امیرالمؤمنین علی را دیدم یوم الدار و علی راسه 0"

~~عمامة سوداء من صوف ، با عمامهآ پشمین سیاه.

~~و عاصم بن رزین می کوید که امیرالمؤمنین حسن بن علی بعد از وفات پدر خود علی خطبه

~~گفت و عمامهآ صوف سیاه برسر او بود واین لفظ فرمود که : "لقد فارقکم بالامس رجل لم

~~یسبقه الاولون ولا تدر که الاخرون.*

~~اللباس والخرقة

~~1- اصل : ذ کریا.

~~2 - اصل : مغروره.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_85.png)

~~و مرید چون خرقه پوشد باید که حق آن از خود طلب کند که صوف سه حرف است:

~~صاد و واو و فا. هصاده صدق است وصفا وصیانت وصلاح، و"واو" وصل است ms029 و وفا و وجد ،

~~و"دفاء فرج وفتح و فرح؛ و این همه از خود طلب کند تا پوشیدن صوف اورا مسلم شود.

~~وا کرمرقع یوشد بدان نیت پوشد که سنت است و میرات است از آدم و حوا علیهماالسلم

~~قوله تعالی : "وطفقا یخصفان علیهما من ورق الجنة.*

~~و دیکر آنک مرقع چهار حرف است : میم و را و قاف و عین. همیم" تمامی معرفت و

~~مجاهدت ومذلت است ، و"راه بینهایتی رحمت و رأفت و ریاضت وراحت ، و"قاف" ظهور

~~قناعت وقوت و قربت و قول صدق ، وحرف "عین * عیان شدن علم و عشق و عمل و جملة

~~این معانی که دراین چهار حرف مرقع است از خود طلب کند .

~~السوال

~~و اکر کسی سؤال کند که خرقه پوش را خرقه چه رنگ باید؟

~~الجواب

~~کوئیم که صورت درویش باید که مناسبت سیرت او باشد. اگر رنکی و صورتی

~~کیرد که حقیقت آن در وی نبود شعبهای از نفاق باشد. پس باید که رنک و صورت مناسب

~~15 حال باطن و سیرت و سیر او باشد.

~~کر مرید نفس را مقهور کرده است و به تیغ مجاهده کشته ، درماتم نفس نشسته ، جامهآ

~~سیاه و کبود بوشد که این رنک اصحاب مصیبت است.

~~واول کسی که بااین رنک سیاه و جامهآ مویین تمثل کرد جبرئل بود که خودرابه این رنک

~~بر آدم عرضه کرد .چون آدم از بهشت به زمین فرود آمد و اندوه او دراز شد و غم و حسرت او عظیم

~~2 گشت او در عبادت وقیام وصیام بسیار کوشیدو کریه راعادت کرد. جبرئیل درصورت راهبی بروی

~~پیدا شد . "علیه مدرعة من شعر اسود و فی وسطه زنار من الوبر." چوآدم به اونظر کرد پرسید

~~که تو کیستی و این چه حزن است که از تو ظاهر شده است؟ یعنی رنگ سیاه و جامهآ مویین.

~~جبرئل کفت : حزن من بر گناه من است ، و این لبس من از برای مذلت نفس ms030 من است مرخدای

~~اورادالاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_86.png)

~~خودرا، و این زنار ازبرای قوت پشت را در طاعت بستهام. چون آدم این سخن بشنید در عبادت

~~و مذلت و تضرع وخضوع وخشوع بیفزود .

~~جامهآ ازرق کسی را مسلم است که مراد خودرا ترک کند واز نفس خود روی بکرداندو

~~اشغال دنیا را از پیش خود بردارد. و فی الجمله بهترین الوان جامهآ درویش ازرق است واین لون

~~مناسبتر است .

~~وجامهآ فوطه نیز پسندیدهاست، و جامهای که رسم اصحاب رعونت است نشاید پوشیدن :

~~و مشایخ جامهآ به شهرت پوشیدن را مکروه داشتهاند.

~~وا کر مرید از جملهآ مخالفات توبه کرده بود و عمر خودرا به صابون انابت شسته و صفحهآ

~~دل را از نقش اغیار وهر هوا[ی] نفس باک و صافی کرده سفید پوشیدن اورا مسلم کردد.

~~وا کر به همت از عالم سفل1 بر کذشته است و به عالم علوی رسیده و آسمان صفت کشته و

~~از هرمنزلی و مقامی نصیبی یافته و از انوار حالات لمعهای بر وی تافته ملتمع پوشد.

~~وا کرمهرامانت بر ظاهر و باطن نهاده است و دل خودرا خزانهآ اسرار کرده است فراویزنهد.

~~ومستحب است داشتن استره ومسواک و شانه وناخن پیرای و سوزن و منقاش و چیزی

~~ز آهن که به آن سرخارند و میلی که به آن کوش پاک کنند و سرمه دان و ظرفی از کرباس که

~~آن را کنف کویند.

~~وا کربر تخت محبت نشسته است و بر سریر علم تکیهزده جوز کره برجامه و کلاه بنهد.

~~واکر زره مجاهدهآ نفس پوشیده است و خود مقابله با شیطان بر سر نهاده کلاه را

~~قبه بر نهد.

~~ر اکر از راه مداهنت نفس برخاسته است و با او به محاسبت در طریق محاریه آمده

~~خشن در بپوشد.

~~واکر برخود ضربت مجاهده زده است و هزار شربت زهر نوش کرده و نهاد خود را

~~به سوزن نا کامی دوخته هزار میخی در بیوشد.

~~اللمباس ms031 والخرقة

~~31

~~1

~~1- کذا درمتن ، اما بمناسبت استعمال "علوی" در چند کلمهآ بعد سفلی اصح است .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_87.png)

~~31

~~شیخ عالم شیخ سیف الدین باخرزی رضی الله عنه می فرماید که ، درویشی باخرقهآ هزارمیخی

~~میرفت. سکی برراه خفته ببود. آن درویش عصابر آن سک بجنبانید تاازراد بر خیزد. سک

~~برخاست. نا کاه صدیقی صاحب ولایت بر آنجا رسیده، آن سک با آن صاحب ولایت به زبان

~~آمد و گفت شیخا میباید که این خرقهآ هزار میخی ازین درویش بیرون کشی که او لایق

~~این خرقه نیست . من اینجا خفته بودم، او در آمد ومرا برنجانید و مرا از حال خود پریشان کرد.

~~و اکر مرید جامهآ وجود خود را چاک کرده است فرجی پیش کشاده در پوشد ، و

~~فرجی پوشیدن مکروه است الا مشایخ را که فرجی به منزلهآ طیلسان است.

~~وا کر نفس خود را به اشکال امرو نهی بسته است و بندهای شریعت بر خود نهاده

~~اشکال برجامه نهد، و بعضی آن را "چب و راست" کویند.

~~و اکر ردای وفا پوشیده است و به عهود شریعت و طریفت وفا کرده ردا برافکند.

~~و اکر مادون حق را از پیش بر گرفته است و پس پشت انداخته شاخ دستار از پس

~~بشت افکند.

~~و اکر از آزار خلق کذشته است ایزار برسرنهد ، یعنی فوطه یا شملهٔ‌ خرد بربندد .

~~و اکر از صفات بشریت نیست شدهاست و به عالم هستی رسیده است دستار بهلام و الف

~~برسر بندد، یعنی یک کوشه را به اریب فرو کذارد.

~~واکر مقبل به شریعت شدهاست و محرم طریفت کشته جورب درپای کند و این

~~شعار مشایخ است ، جوانانی1 مبتدی را نشاید.

~~واکر قدم را از الواث نکاه داشته است ودر عالم یا کی نهاده است "یاچیله" در پوشد و

~~آن کفشی است تنک که اهل تصوف چون پای افزار از پای بیرون کنند آن را در پوشند و

~~بر روی بساط یا به ms032 سجادهآ خود با آن روند و آنجا بیرون کنند وپای برسجاده نهند؛ واین از ان

~~مشایخ است، نوعهدان را وجوانان را نشاید پوشیدن، آن عیب باشد. و قبقاب پوشیدن کسی را

~~مسلم است2 که نفس خودرا در زیر پای مالیده باشد و قدم بر کونین نهاده.

~~اورادالاحباب

~~1- کذا دراصل، شاید یای الحاقی بجای کسرهآ اضافه آمده باشد.] 2_ در حاشیه به "گردده اصلاح شده است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_88.png)

~~وا کر چشم و زبان از ننگ شیطان برهانیده است و دیدار حق را سزاوار کشته روی

~~استره برافکند ، یعنی روی مال یا دستارچه بر کردن اندازد و هر دو سر اورا درپیش بربندد .

~~و پیراهن را جیب شاید نهادن. و جیب مرقع مقام رازست و پناه خلق. یعنی راز کس آشکارا

~~934] نکنم و درماند کان را پناه دهم.

~~و آستین مرقع سلاح است که پیش دشمن برم و سترست که بربرادران بپوشم .

~~کلاه تاج کرامت است که بر سر نهادهام و تکبر و تجبر از سر خود بنهاده ام.

~~دستار دستور امانت است ، یعنی همهآ خلق از من ایمن اند.

~~و عمامهآ با ریشه البته ندارد.

~~میان بند کمربند کیاست که بستهام، کریبان بازانداخته ، یعنی بادبان فرجی رحمت

~~است که باز افکندهام تا برهمه کس رحمت و شفقت نمایم.

~~سجاده بساط قربت است که کسترده ام و پای رحمت بر او نهاده.

~~و از آداب معتبراست نماز را برسجاده کزاردن، و به مسواک دیکران مسواک کردن . و

~~برسجادهآ دیکران نماز کزاردن نشاید، مکر داند که بردل آن کس گران نیاید.

~~و هریکی را باید که ابریفی خاص باشد و نعلین چوبین که آن را قبقاب خوانند از برای

~~وضورا.

~~وخریطه ای با آستر جهت کفش را در سفر باخود داشتن از شعار درویشان ااست .

~~وچون بعداز وضو پایهاش تر باشد بر بساط عوام پای برهنه نرود ، میزری بکستراند و

~~بروی میرود تا به سرسجاده، واکر بردامن خود رود نیز شاید.

~~و عصا ms033 که عرب عکاز کویند تکیه کاه منفعت و دفع مضرت است.

~~ابریق منیع طهارت است و مشرب رحمت است .

~~کنف خزانهآ اسرار و کنجینهآ نیکویی و صندوق علم است .

~~اللباس والخرقة

~~3

~~1- اصل : درویشنان(2).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_89.png)

~~3

~~اریختن.

~~و پای افزار آلت رفتن است به حضرت و سفر کردن و طاعت و از هرچه دون خداست

~~تر ازو نماز است که نماز مقیاسی است که دوست و دشمنرا ابدان وزن کند.

~~و بدانک خرقه را خود مطلقا معنی آن است که اغیار را برون کردم و غیر خدای را

~~به یک سون1 نهادم.

~~و در خانقاه نصیبه بر کرفتن را معنی آن است که اگر از کسی عیبی در وجود آید آن

~~عیب را به دیدهآ خود اضافت کنیم و عیب یار نه بینیم

~~پس هرچه درظاهر صوفی پیدا شود مصدق آن از باطن خود طلب کند تا در طریقت

~~صادق کردد نه کاذب، مخلص و موافق باشد نه مرائی ، محقق باشد نه مدعی.

~~و ذکر لباس رسول الله و صحابه و تابعین و مشایخ طریقت این بود که درین فص

~~بیان کردیم.

~~اما در حکمت و حقیقت و سرلباس ورنک او ازوقت سخنی میآید، بشنو تا مقلد نباشی.

~~حقیق الوان خرفه

~~بدانک حق سبحانه و تعالی برعالم و عالمیان متجلی است ازلا و ابدا ، و حق را دو صفت

~~14 است که آن را جمال و جلال خوانند. بهشت و دوزخ از آثار و احکام این دو صفت است.

~~و سالک عارف متجلی علیه را به این دو تجلی دو حالت حاصل می آید؛ اکر حقیفت

~~را] این سالک عارف مشاهده یافت انس و انبساط جمال دروی پدید آید، واگرمشاهدهآ جلال

~~یافت3 است هیبت و انقباض در وی پدید آید.

~~وعلمای طریقت که مشایخاند و حکمای طبیعت که اطبااند متفق اند که صاحب خلوت [930]

~~2 و ریاضت باید که ملبس و مطعم و مسکن او مناسب حال وموافق مزاج ms034 و بنیت او باشد تا تقویت

~~نفس ناطقهآ مدبرهآ روحانیه و بدن او شود.

~~اوراد الاحباب

~~1

~~-کذا در اصل بدون "ه،

~~2- اصل : نه بینم

~~- در اصل : بیکسون (سوی وطر

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_90.png)

~~پس اول لباس او میباید که به رنکی و لونی و صفتی باشد که مناسب ارواح و قوی و

~~مزاج بدن او باشد و موافق حال و مقام وی آید ، تاچون نظر اوبر لباس افتد ، من حیث الطبیعة

~~والحقیقة والمزاج ومناسبة الحال والمقام درین، سالک صاحب ریاضت را انسی و بسطی پدید آید

~~که تدارک آن خلل وضعف که از شدت ریاضت با او راه یافته باشد بکند.

~~و باید که بر جامهآ او الوان مختلف و نقوش دقیق و مختلط نباشد تانفس سالک مبتندی 5

~~به تأمل آن میل نکند و مشغول نشود و از جمعیت حضور و استحضارمذ کور درذ کر بازنماند ،

~~و از این است که اطبای حاذق و حکمای طبیعت صاحب مرض سرسام را از نظر در نقوش باریک و

~~شعلهآ آتش منع کردهاند و بعضی را کتان پوشیدن یادر سبزی یادر زردی نظر کردن نافع داشتهاند.

~~وفی الجمله رنکی که به سذاجت و بساطت و صفا نزدیکتراست اولی باشد و آن رنک

~~سید است که قابل همهآ رنکهاست و صورت و فطرت اصل دارد. قال [رسول الله] علیه السلم1: 10

~~* کل مولود یولد علی الفطرة الا آن ابواه یهودانه وینصرانه و یمجسانه" ، وازین است که پیغامبر

~~علیه السلم2 جامهآ سیید را دوست داشتی، اکر چند3 لون سیاه و غیر آن ببوشیده است .

~~و عدی کوید: "افضل الالوان البیاض واجملها الحمرة واحسنها الخضرة واشکلمها الصفرة

~~واهولها السواد وهو معصفر الرجال ونهایة الالوان.*

~~رنک سفید عبارت است از آنک نور بصر را منتشر و متفرق کند ، و رنک سباه عبارت 15

~~از آنک نور بصررا جمع کند. و در مثل کویند که "از سیاهی بلندتر رنکی نیست.*

~~شعر

~~لیس غیر التقی ندیم

~~ولیس بعد الاله ms035 عون

~~ولیس بعدالخمول زهد

~~ولیس بعد السواد لون

~~و فقرا را دو اعتبار است: یکی [را] *فقر تام" کویند، ودیکر راه فقر اتم" خوانند. ."

~~اما فقر تام عبارت است از خالی شدن حفیقت فقیر از همه چیزها و حکمها، و مستهلک

~~شدن او در علم خدای عزوجل مگر از استعداد و طلب ذاتی خود. و به این اعتبار فقیر کسی باشد

~~اللباس والخرفة

~~*

~~3 - (م اگرچه).

~~1- اصل : علیه والسلم.

~~2 - اصل : علی السلم.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_91.png)

~~3

~~که محتاج به همه چیز باشد وهیچ چیز به او محتاج نبود ، "والاحتیاج هوحکم الاستعداد" یس

~~از جهت استعداد و طلب ذاتی مرقبول وجودرا محتاج باشد به همهآ موجودات من حیث وجوده

~~و ازینجا کفتهاند : "الفقر احتیاج ذاتی، فبهذا لاعتبار یلزمه احتیاج کما لزم الغنی الاستغنا.*

~~ودر مقابلهآ این فقرتام مرتبهآ غنا است که "الغنی هو الله لایفتقر الی شیء ویفتقر الیه [946)

~~کل شیء."

~~و امافقر اتم عبارت است از خالی شدن حقیقت فقیر از همه چیزهاو ازهمه حکمها، تااستعداد

~~و طلب ذاتی نیز . ودر علم حق مستهلک کردد، واز اضافت چیزی نیز از این جمله به خود کردن

~~متجنب باشد.

~~پس به این اعتبار فقیر کسی باشد که به هیچ چیز محتاج نباشد، از بهر آنک از استعداد و

~~1 طلب ذاتی خالی شده است ، و از وی در وی هیچ نمانده واز شعور و احساس به همهآ اشیا خالی

~~شده، واین حالت در مقام ردو امانت انیت وجودی باشد به اهل آن که آن حق تعالی است،

~~قوله عزوجل : "ان الله یأمر کم ان تؤدوا الامانات الی اهلها."

~~و همانا فقر صفتی سلبی است مرذات فقیر را.

~~وچون دانستی که احتیاج به حکم استعداد و مقتضای وی است و فقر اتم از استعداد و

~~1 حکم استعداد خالی باشد یس لاجرم او به هیچ چیز محتاج نبود "واذلاحاجة فلاطلب، واذلاطلب

~~فلا ارادة." و ازینجا کفتهاند: "من لم یکن سلب الارادة وصفه، ms036 فلایطمئن فی شم رائحة الفقر" ،

~~وهر که مسلوب الاراده شود او غنی باشد.

~~و ظاهر آن است که لفظ فقر از اسمای اضداد است که احتیاجرا گویند و عدم احتیاج را

~~نیز کویند ، و مثل این درقر آن هست که خدای تعالی لفظ ظن را در موضع یقین نیز ذکر کرده

~~راجعون." و از اینجا کفتهاند : " الفقیر لایحتاج الی الله" ، از بهر آنک ازوصف استعدادو طلب و

~~اضافت چیزی به خود فانی شده است و چون استعداد از وی منتفی شداضافت طلب و استعداد مرحضرت

~~حق را ثابت شد بمقتضای قول خدای عزوجل که "فاحببت ان اعرف"، و این محبت الهی که

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_92.png)

~~اصل همه محبتهاست و ارادتها و طلبها و میلهاست ازلی است و هم ازینجا کفتهاند که : " اذاتم

~~الفقر فهو الله."

~~چون اضافت طلب اتحادی و استعداد که فرع است از اصل * فاحببت" به حضرت عزت

~~کرده شد طالب و مطلوب و [معدو] مستعد و قابل و مقبول و محب ومحبوب در و جود نماند ،

~~"الا الله الواحد القهار ولاشیء معه فی حضرة غناه عن العالمین."

~~و این مقام فقر اتم است که مفخر محمد است صلی الله علیه وسلم ، "الاتری کیف اشار

~~الی ان الفقر الاتم هو الله تعالی" بقوله *الفقر فخری * ، "وبه افتخر لاستحالة افتخاره بشیء سوی

~~اله تعالی."

~~و چون این مقدمات معلوم شد بدانک حال آن فقیر که اورا هیچ حاجتی معین و مطلبی

~~مخصوص نبود از سه حال بیرون نباشد: یا در حالت مشاهده تجلی جمالی باشد ، یا در حالت 10

~~تجلی جلالی، یا در حالت تجلی کمالی یعنی ذاتی. اکر درشهود تجلی جمالی باشد لباس او

~~باید که سیاه و خشن و غلیظ باشد ، و اکر در شهود تجلی جلالی باشد لباس او باید که به الوان

~~باشد که به صفا و اشراق نزدیک تر باشد، و اکر در شهود تجلی کمالی ذات جمعی کلی الهی

~~کانی باشد ms037 او مخبراست هرچه خواهد از ملابس بیوشد - خواهد سفید و نرم و باریک و خواه

~~سیاه و خشن و غلیظ. از بهر آنک مقام او در خلق وسطیت و کمال جمعیت است.

~~و او در برزخی است میان دو بحر: یکی بحر ذات و دیکر بحر صفات، واین مرتبه را

~~مفام انسان کامل کویند، وحضرت احدیت جمع نیز خوانند.

~~و بروی در آن حضرت هیچ حکمی ازاحکم و صفتی از اوصاف و خلقی از اخلاق و قوتی

~~از قوتهاو حالی از احوال غالب نبود. در اعتدال محض باشد.

~~وهر که درین مقام شریف و حضرت منیف باشد هیچ کونی ولونی و عیبی و اینی دروی .2

~~اثر نتواند کردن بل ، "الکل یتأثرون منه ."

~~واین مرتبه[را] مقام شهود تجلی جمعی کمالی کلی ذاتی کانی خوانند ، واین مقام مختص

~~است به محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم که صاحب فقر اتم است و مظهر اسم الله است که

~~الباس والخرقة

~~37

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_93.png)

~~38

~~جامع جمیع مراتب اسماو صفات و احکام است و رسالت او هم از حضرت اسم الله صادر است و

~~به حقیقت عبدالله ورسول الله اوست، وازین جهت که خلیفة الله وحاجب فقراتم بود هررنک که

~~خواستی پوشیدی وهرجا که خواستی بنشستی و همه چیز خوردی و هیچ چیز دروی اثرنکردی ،

~~بلک همهآ کاینات از و متأثراند.

~~و اما مقام اول که مقام شهود تجلی جمالی است و آن مقام عیسوی است علیه السلم و از

~~جهت این حکمت عیسی علیه السلم بجز پلاس نه پوشیدی1 که آن را مسح خوانند، و ازین سبب

~~اورا مسیح کفتند که مسح میپوشید. پس هر که درین مقام باشذ به روح او حال بسط غالب شود و

~~برمزاج بدن او حرارت ورطوبت مستولی کردد، لاسیما هر آینه باید که بجز از جامهآ سیاه خشن

~~غلیظ نیوشد که اکربعکس آن رنگی دیکر ازرنکها[یآمشرف چون بیاض و حمرت و خضرت ms038 و

~~1 صفرت بپوشد بسط بر وی غالب تر شود و زیادتی بسط بر بسط مؤدی شود به انبساط و انبساط

~~مؤدی شود به سوء ادب وسوء ادب مؤدی شود به طرد و دوری و کفته اند : "اقعد علی البساط و

~~یاک والانبساط *. یس صاحب این حال واین مقام چون یلاس ویاچیزی غلیظ وخشن پوشد

~~حال روح و مزاجبدن او معتدل کردد.

~~و اما مقام دوم که مقام تجلی جلالی است و آن مقام موسوی است علیه السلم ، وازجهت

~~این حکمت موسی علیه السلم بجز از پشم نرم سفید نپوشیدی . هر که درین مقام باشد خصوصا که

~~بر روح اوحال هیبت و حزن و قبض غالب باشد و برمزاج بدن او "مرة السودا" مستولی شود

~~هر آینه بجز از جامهآ نرم لطیف مشرف نیوشد که اگر بعکس آن رنک سیاه یا کحلی بپوشد

~~قبض وحزن بروی غالب تر شود و ازیادتی قبض بر قبض و حزن و برحزن مؤدی شود به اخراق

~~مزاج و مرض سوداوی و مالیخولیا شود و آن داء عضال است که برء آن بعیداست.

~~و آنچ کفتهاند . "الفقر سواد الوجه فی الدارین * آن عبارت است از خلو حقیفت فقیر از

~~وجود خود ، و کدام روی سیاهی ازین عظیم تر باشد که اورانه ذات ماند و نه صفات.

~~اورادالاحباب

~~(

~~55

~~2

~~نپوشیا

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_94.png)

~~بواسطهآ شهود تجلی ذاتی کلی که از خواص او طمس اسما و صفات و افعال و ذوات است ، و

~~استعارت روسیاهی از مقام فنا مناسب است .

~~خاصیت بیاض آن است که ضوء بصر را منتشر کند، و عرب چون از کسی کمالی و

~~فضیلتی بینند کویند فلان در میان قوم و قبیله "ابیض الوجه" است، و چون بخلاف آن بینند

~~کویند "اسود الوجه" است در میان قوم. یعنی هیچ خیری و فضیلتی ندارد، نی مالی و

~~نی صفتی.

~~و چون فقیر حقیقی که از همه چیز خالی شده است و از اوصاف ظاهر ms039 و باطن اصلی و

~~عارضی و فضائل دینی و دنیایی و کمالات نفسانی و بدنی هیچ چیز را به خود اضافت نمی تواند

~~کردن بلک اضافت به موجد و خالق می کند که "الله خالق کل شیء" تقدیرا و ایجادا.

~~وچون در میان اهل دنیا و آخرت او را هیچ چیزی نماند لاستغراقه فی بحر الفناء و المحو 10

~~وخلود بالکلیة عن عینه واثره ، بضرورت روی سیاهی او شود از جهت فنای وجود خود در بحر

~~وجود حق تعالی، و فنای صفات خود درساحل صفات حق بالکلیة عینا واثرآ، و پیش اهل اخرت

~~هم روی سیاه باشد از جهت عدم ظهور خود به وصف فضیلت و کمال و جاه وحشمت.

~~و چون نفس فقیررا ظهور غیبی واثری نماند پس صفات را محل ظهور نماند تا در نظر اهل

~~دنیا و آخرت ظاهرشود، از بهر آنک وصف قایم به نفس شیء شود ، یا به بقای چیزی از آن شیء،

~~و فقیررا هیچ باقی نمانده است.

~~پس ازین جهت درویشی روی سیاهی هردوجهان باشد، و از اینجا کفتهاند که : "من

~~لم یتحقق بالتجرد عن الکونین والتفرد عما یتعلق بالدارین وبالفناء عن نفسه عینا واثرا واسما وخبرا

~~و رسما و نظرا بحیث یکون هو مع الله الان کما کان فی الازل لاعین ولااثر علم یکن

~~فقیرا حقیقیا ".

~~و چون این مقدمات معلوم شد لایق به درویش آن باشد که خرقهآ او همرنک حال و

~~مزاج وی باشد تا صورت او از سیرت او خبر دهد و میان حال خود و حلیت و صورت خویش

~~جمع کرده باشد، پس لایق ترین رنکها مرفقیررا رنک سیاه است که اشارت به استهلاک جملهآ

~~اللباس والخرقة

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_95.png)

~~4

~~رنکهاست دروی. چنانکه مقام فقر اشارت به استهلاک حقیقت فقراست به و ساطت انواع تجلیات

~~الهی غیبی وشهادتی، "فان التجلی الاول الغیبی اعطی کل شء خلقه وهو الاستعداد، و التجلی

~~الثانی الشهادتی هداه حتی استوفی حقه.* ms040

~~به نور دل و توحید هنوز نرسیدهاند ایشان رنک کبود پوشند که این رنک ازرق ، متوسط

~~و کسانی که از ظلمت طبیعت و غفلت عادت بواسطهآ توبه و سلوک قدم بیرون نهاده اندو

~~است میان سفید و سیاه.

~~یاچنین کوئیم که سالکانی که از بدایت و سذاجت و قابلیت قدم پیشتر نهادهاند ولکن

~~به کمال فقر اتم واصل نکشتهاند ایشان نیز اکر کبود پوشند شاید ، چه ازرق رنکی است از

~~ساد کی سفیدی که قابل است مرجمیع الوان را بیرون آمده است، و به کمال رنک سیاهی که

~~از وی بلندتر رنکی نیست و جمیع الوان در وی مستغرق و مستهلک اند نرسیده.

~~و چنانک بعداز رنک سیاه لونی دیکر نیست فقیر را نیز بعداز مقام شهود فنا[ی] خود

~~در توحید مقامی دیکر نیست مکر مقام بقا و آن غناست نه فقر، "والبقاء هو ان یکون الله ولا

~~شیء معه کمالم یزل.* از بهر آنک پیش از آنک تجلی اول وی را شیئیت داده بود اولا شیء بود،

~~چنانک حق تعالی می فرماید: "اولا یذکر الانسان انا خلقناه من قبل ولم یک شیئا ."

~~و چون تجلی اول شیئیت است که عبارت است از استعداد قبول وجود " من الرحمن

~~قبل ایجاده فلما اعطی خلقه وهو شیئیة فی التجلی الاول الغیبی هداه فی التجلی الثانی الشهادتی

~~الی مایستحقه من الوجود." یس لباس مقام تجلی اول که معطی است مرشیئیت را این است : "انما

~~امره اذا اراد شیئاان یقول له کن فیکون."

~~ولسان مقام تجلی دوم که معطی است مروجودرا این است که : "انما قولنا لشیء اذا اردناه

~~ان نقول له کن فیکون .*

~~وچون قاعدهآ " کل شیء یرجع الی اصله* محقق است جهد باید کردن تاهر چندزودتر

~~به اصل خود باز روی، و آن امانتی که به تو دادهاند به اهل او باز رسانی و آن امانت نیست بجز

~~ازهستی ، و مادام که چیزی از اصل خودیا از وطن اصلی ms041 خود دوراست درالم فراق است وچون

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_96.png)

~~به اصل خود باز رسد و به وطن خود باز کردد عصای اقامت بنهد و سفر باقی نماند و در راحت

~~ابدی افتد.

~~کنون امانت هستی وجود تست و صاحب امانت و اهل آن خداست که هستی و بقا

~~اوراست و بس، وحکم این که "ان الله یأمر کم ان تؤدوا الامانات الی اهلهاء وجهد آن کن که

~~تا امانت و هستی موهوم را به سلامت و طیب و طاهر و مطهر باز رسانی ، ان شاء الله.

~~وبدانک مقام جمال که مقام عیسوی است علیه السلم از مقام تجلیات اسمای رحمن1 است،

~~مانند اسم جمیل و منعم و محسن و آنچ جاری مجرای آن است .

~~و مقام جلال که مقام موسوی است علیه السلم از معانی تجلیات اسمای جبروت است ، مانند

~~اسم قهارو جبار و منتقم و آنچ جاری مجرای آن است.

~~و مقام کمال که مقام محمد است صلی الله علیه و سلم و جامع جمال وجلال است از معانی

~~تجلیات اسمای ذات است ، مانند اسم الله ورحمن و رحیم ورب و ملک و آنچ جاری مجرای آن است.

~~واز تقابل این دواسم عزیز خدا[ی]تعالی دومقام این دو بندهآ کریم موسی و عیسی علیهما

~~السلم و فعل ایشان هردو متقابل یکد کر افتاد تا ازین مقام جمال عیسی علیه السلم قوم خود را

~~کفت : " قابل السیئة بالحسنة فمن لطمک علی خدک فاورله الحد الاخر و من اخذ ردائک فزده

~~قمیصک ومن سخرک میلا فامض معه میلین". و دایما عیسی علیه السلم بسام و بشاش وهشاش بودی 15

~~تا یحیی علیه السلم او را کفت ای عیسی چنان تبسم می کنی که کوئیا از خدای ایمن کشته ای.

~~عیسی اورا کفت ای یحیی تو چنان می کربی که کوئیااز خدای ناامید2 گشتهای .

~~و از مقام جلال ، موسی قوم خود را کفت : "یا قوم انکم ظلمتم انفسکم باتخاذ کم

~~العجل فتوبواالی ms042 بارئکم فاقتلوا انفسکم " و به این سخن موسی دریک موقف هفتاد هزار کس

~~کشته شد که پسر پدر خودرا می کشت و پدر پسرخودرا.

~~اما پیغامبر ما محمد صلی الله علیه وسلم صاحب کمال بود وجامع هر دو مقام بود. فکان

~~"اولی بالمؤمنین من انفسهم * فی رحمته لهم "و کان بالمؤمنین رحیما.* پس صفت محمدصلی الله علیه و سلم

~~الباس والخرقة

~~1

~~10

~~2- اصل: تاامیدی.

~~- اصل : رحمول.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_97.png)

~~وهر کس که بر دین محمد است از امت محمد او این باشد که : "اذلة علی المؤمنین" وهی من

~~مقام الجمال ، وکان هو ومن هو علی قلبه من امته "اعزة علی الکافرین" وهی من مقام الجلال.

~~و همچنین برین ترتیب "اشداء علی الکفار" از مقام جلال است . "رحماء بینهم" از مقام

~~جمال است. و جمع میان این دو مرتبهآ جمال وجلال مقام کمال است ، و ازینجاست که محمد

~~5

~~ضلی الله علیه وسلم افضل رسل وخلفای خداست وامت او افضل امم انبیاست ، واعنی بالخلیفة

~~من قرن السیف برسالته فالجمال فی الصفات و الصفات فی الجلال و الکمال فی الذات لان فیها

~~الجمال والجلال . جعلنا الله وایا کم متن جمع له بین مقام الجمال والجلال فی حضرت احدیة

~~الجمع والکمال.

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_98.png)

~~ادابهم فی فروع الدین واحکامه و بیان مذهبهم

~~هرچه در شرع بروی واجب است از طاعات و عبادات و دانستن حلال و حرام در ان

~~کاری و شغلی که او مباشر آن است ، احکام این جمله را دانستن به اتفاق مشایخ بر مرید واجب

~~است تا عمل او موافق علم افتد.

~~گفتهاند که علم بی عمل عقیم باشد ، یعنی نه ثمرهای و فایده ای ندهد. وعمل بی علم بیمار

~~96] باشد، صحیح نباشد. قال رسول الله صلی الله علیه وسلم مطلب العلم فریضة علی کل مسلم ومسلمه"،

~~انما معناه طلب علم مالایسع جهله من علم التوحید واصول الامروالنهی والفرق بین الحلال والحرام

~~اذلا غایة لسایر العلوم بعد ذلک.

~~واز ms043 مذاهب مجتهدان این امت ، مشایخ صوفیه مذهب اصحاب حدیث را اختیار کرده اندو 10

~~اختلاف علما و اقاویل مجتهدان را انکار نکردهاند که رسول خدای صلی الله علیه و سلم

~~فرموده است : " اختلاف العلماء رحمة."

~~از بعضی مشایخ پرسیدند که این علما که اختلاف ایشان رحمت است کدام اند؟

~~فرمود که "هم المعتصمون بکتاب الله ، المجاهدون فی متابعة رسول الله، المقتدون بالصحابه.*

~~و این طایفهآ علمای دین سه صنفاند : اول اصحاب حدیث اند ، دوم فقهااند، سوم 15

~~علمای صوفیه اند.

~~اما اصحاب حدیث کسانی اند که به ظاهر حدیث رسول تعلق [دارند] وعمل می کنند و

~~بنیاد دین نیز برحدیث رسول است. خدای تعالی میفرماید : "وما اتیکم الرسول فخذوه ومانهکم

~~عنه فانتهواه. و اصحاب حدیث نکاه دارند کان و نکاه بانان دیناند و شغل ایشان سماع احادیث و

~~نقل کردن وجمع کردن آن است و صحیح را از سقیم تمییز کردن.

~~ف

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_99.png)

~~4

~~استنیاط می کنند و درو به نظر دقیق در ترتیب احکام و حدود دین تعمق می کنند و تمییز

~~واما فقها کسانیاند که به قوت فقه وفهم از احادیث رسول علیه السلم معانی مخصوصه

~~می کنند میان ناسخ و منسوخ و مطلق و مقید ومجمل و مفسر و مفصل و خاص و عام و محکمو

~~متشایه، واین چنین فقها حا کمان دین و اعلام اسلام اند.

~~واما صوفیه با هردو طایفه در رسوم و معانی احکام دین متفقاند. چون اتفاق با ایشان

~~ازهوای نفس دورتر است وبا اقتدا منوط است ، وهر آن صوفی ته علم حدیث و فقه نداند باید که

~~در احکام شریعت و حدوددین به علما رجو ع کند. اکر در آن مسئله فقها را متفق یابدبه آن

~~عمل کند وا کرمخالف باشند صوفی باید که نظر کند آن قول که اولی و احسن باشد و به تقوی

~~نزدیک تر آن را بکیرد. مذهب صوفی طلب تأویل و پیرویاشهوت و آرزوی خود ms044 نیست .

~~1 آنچ بر نفس شدیدتراست واولی و احوط است و اجماع بر آن است ایشان به آن عمل کنند، و

~~هر چکاه دیدی که مرید به رخصت میل کرد بدانک در هوای نفس ساعی است.

~~و شیخ ابوطالب مکی در قوت القلوب می فرماید که هر چگاه از علما مسئله ای سؤال کنی

~~چنین سؤال کن که درین مسئله خدای و رسول چه میفرموده است ، یا صحابه در ین مسئله

~~چه حکم کردهاند. اکر آن عالم آن را بیان کندغرض توحاصل آید، واکر قول خدای راورسول [975)

~~1 را نکوید از اختلاف و اقاویل ایمه کوید ترا باری معلوم شود که اودر این مسئله حکم خدای را و

~~رسول را نمیداند. بروی واز کسی پرسی که حکم خدای و رسول را داند تا به آن عمل کنی

~~که خدای ورسول فرموده است.

~~و این طابفهآ صوفیه بعدازین علمها مخصوص اند به علوم عالیه واحوال شریفه و سخنی که

~~ایشان کفتهاند در علوم معاملات و عیوب حرکات و سکنات است و در مقامات شریفه مثل علم

~~2 توبه وندم وزهد و ورع و صبر وشکر، و علم رضا و تو کل و محبت و خوف و رجاء، وعلم

~~مشاهده و طمأنینه ویقین و قناعت و صدق و اخلاص و ذکر و فکر ومراقبه و محاسبه، وعلم

~~اعتبار و وجل واجلال وتعظیم وحیا وجمع وتفرقه وفنا وبقا ، ومعرفت نفس ومجاهده وریاضت

~~نفس و دقایق علم ریا وشهوت خفی وشرک خفی.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_100.png)

~~بر اهل فقه و کلام مشکل است، مثل تجرید توحید و منازل تفرید و جنابات سر وحقایق افکارو

~~و طریق خلاص از هر دو وهم برین نمط صوفیه را استنباطهای شریف است در علومی که

~~عوایق و عوارض راه ومتلاشی شدن حادث در مقابلهآ قدیم وغرایب احوال و جمیع متفرقات .

~~وایشان به این علوم مخصوص اند و اعیان دین اند وحماة راهاند وجان خودرا بدل کردهاند

~~تا برین ms045 منازل کذر کردهاند و این کمالات را مباشرت نموده و برین اسرار مطلع کشته و برین 5

~~مشکلات واقف شده و برمدعیان این احوال دلایل بیان کرده و در صحت وسقم آن سخن کفته.

~~و ازین سه نوع علم هر کس را که چیزی مشکل شود باید که به ائمهآ آن علم

~~رجوع کند.

~~هر که را علم احادیث و احکام سیدالمرسلین و معرفت رجال خواهد باید که به ائمهآ

~~حدیث رجوع کند.

~~و هر که را از اصول فقه و حقایق آن مشکلی شود باید که به ائمهآ فقها رجوع کند.

~~وهر که طالب علوم احوال و ریاضات و دقایق ورع و مقامات اهل تو کل و دقایق توحید

~~باشد این مشکلات را خواهد تاحل کند باید که رجوع به ائمهآ صوفیه کند نه به غیر ایشان، و

~~هر که خلاف این کند که بیان کردیم خطا کند وراه صواب نیابد.

~~آدابهم فی فروع الدین

~~45

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_101.png)

~~و بدان که مذهب را ظاهری است و باطنی. ظاهر او در عمل آوردن آداب است باخلق ،

~~و باطن او منازلهآ احوال و مقامات است باحق.

~~رسول خدای علیه السلم دید که شخصی نمازمی کزارد ودست1 و چشمرا به جای نمی داشت.

~~فرمود که اگر در دل او خشوع بودی جوارح واعضای او نیز خاشع بودی. پس معلوم شد که

~~آداب ظاهر بی حال باطن کمال ندارد.

~~شیخ جنید، ابوحفض حداد را ، قدس الله روحهما، کفت اصحاب خود را آداب ملو کانه

~~آموختهای؟ یعنی ادبهایی که مقربان ملوک در حضرت ملوک به جای آرند ایشان به آن مؤدباند.

~~10 ابوحفض فرمود: یا ابالقاسم لکن "حسن ادب الظاهر عنوان ادب الباطن."

~~سری سقطی می فرماید ادب ترجمان عقل است.

~~و درمیان صوفیه رعایت ادب برجملهآ امورمقدم است و نمی بینی که حق تعالی اهل ادب را

~~چکونه مدح می کوید و شرف محل ایشان را بیان می کند : "ان الذین یغضون ms046 اصواتهم عند

~~رسول الله اولئک الذین امتحن الله قلوبهم لتقوی لهم مغفرة واجرعظیم*

~~و شیخ رویم، ابوعبدالله خفیف را کفت : "اجعل یا بنی عملک ملحاو ادبک دقیقا."

~~و کفتهاند کل تصوف ادب است. هروقتی را ادبی، هر مقامی را ادبی، وهر حالی را ادبی.

~~هر که این آداب را ملازمت نماید به درجهآ مردان برسد، و هر که ازین آداب محروم

~~کردد از کمال قربت به غایت دورشود و از امید قبول مردود.

~~و کفتهاند هر که از ادب محروم کردد از جمیع خیرات محروم شود، و قیل : 9 من لم

~~2 یتأدب للوقت فوقته مقت."

~~فص

~~فضیلة الآداب

~~(91

~~15

~~1- اصل : درست.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_102.png)

~~ادب نفس آن است که او را برخیر عارف کنی و برعمل آن تحریض کنی، و بر شر

~~عارف کنی و از آتش بازداری.

~~اهل ادب سه طبقهاند : اهل دنیااند، واهل دین، واهل خصوص.

~~اما اهل دنیاا کثر ادب ایشان فصاحت و بلاغت وحفظ علوم و اخبار ملوک و اشعار

~~عرب است .

~~و اما اهل دین اکثر آداب ایشان با وجود این علوم ریاضت نفس و تأدیب جوارح و

~~تهذیب طبع وحفظ حدود دین وترک شهوات وشبهات و مسارعت در خیرات.

~~واما اهل خصوص، ادب ایشان بعداز آداب این دوطایفه حفظ دل و رعایت سر وعلانیه را

~~با سر راست داشتن است.

~~و فضیلت مریدان بریکدیکر به عمل است. آن را که عمل بیشتر او افضل و پیش قدم تر. 10

~~و فضیلت متوسطان به ادب است.

~~و فضیلت عارفان به هتت است ، و همت چیزی است که هم از نفس تو پیدا آید و ترا

~~برطلب معالی دارد، وقیمت هرمردی بقدر همت اوست1.

~~شیخ ابوبکر واسطی را از حال بعضی از مشایخ سؤال کردند. فرمود که ایشان از خود در

~~خود سفر کردند، "ما اخرجوا من نفوسهم الا الی نفوسهم.* و فرمود که طایفه ای از بند گان نعیم 15

~~فانی را کذاشتند از ms047 برای نعیم باقی را ، "فاین خالق البقاء والفناء"، ازخدای فنا و بقا غافل ماندند .

~~یعنی طالب خدای باش نی طالب بقا ونعیم .

~~شیخ جنید را ازین آیت پرسیدند که "لایسألون الناس الحافا." فرمود که علوهمت این فقرا

~~ایشان را مانع شد که حوایج خود را به غیر خدای خود کویند2.

~~فضیلة الآداب

~~7

~~1- "فکر هر کس به قدر همت اوست" (حافظ

~~2- اصل : گوید.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_103.png)

~~بزر ک ترین خصال صوفیان اخلاق ایشان است.

~~5

~~عایشه را رضی الله عنها از خلق رسول الله صلی الله علیه وسلم پرسیدند. گفت : "کان

~~خلقه القر آن". قال الله تعالی : "خذ العفو وأمر بالعرف واعرض عن الجاهلین."

~~و رسول خدای صلی الله علیه و سلم فرمود که خبر دهم شما را که در روز قیامت که

~~دوست تر خواهد بودن به نزدیک من و که نزدیک خواهد نشستن ؟ کفتند بلی یا رسول الله.

~~فرمود که کسانی که اخلاق ایشان نیکوتر باشد و خویشتن را فروتن و مسکین دارند تا همه

~~کس با ایشان الفت کیرند و ایشان با همه کس. و دیکرفرمود خلق بد شوم است و بدترین شما

~~10 آن کس است که خلق او بدتراست.

~~شیخ ابوبکر کتانی می کوید که تصوف همه خلق است. آن را که یکی خلق از توزیادت

~~باشد در تصوف از تو نیز زیادت باشد.

~~و بعضی از اخلاق ایشان این است که شمرده میشود: حلم و تواضع و نصیحت و شفقت و

~~تحمل و موافقت و احسان و مدارات و ایثار و خدمت و الفت و بشاشت و کرم و فتوت و بذل

~~14 جاه و مروت وتوریه کردن - یعنی بدیهای دیکران را و نیکوییهای خودرا پوشانیدن - وجود

~~و عفو ودر کذاشتن از برادر مسلمان و سخاو وفا و حیا و لطف و تازهرویی و کشاده رویی و

~~آرام و وقار و دعاو ثنا مردیکران را و حسن ظن درحق خلق و تسخیر نفس خود و ms048 عزیزو کرامی

~~داشتن برادران و توقیر ایشان کردن و بزرک داشتن مشایخ و برخرد وبزرک ترحم کردن.

~~هرچند نیکویی و خدمت کنی دیکری را آن عمل خود را حقیر و خرد بینی اکرچه

~~2 بسیار باشد.

~~اخلاق الصوفیة

~~فص

~~9

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_104.png)

~~شیخ سهل بن عبدالله را از حسن خلق سؤال کردن1. گفت کمینهآ اخلاق آن است که جفاو

~~بار خلق را تحمل کند و مکافات را ترک کند و برظالم رحم کند و در عوض ظلم او دعای خیر

~~کوید او را.

~~اخلاق صوفیه این است که بیان کردیم، نی آنک نادانان و متشتهان به این قوم

~~گویند و کنند.

~~طمع را زیارت و دریافتن بزر کان نام کردهاند، و بی ادبی را اخلاص، و کار باطل را

~~و سخن ناصواب را شطح، و کفتارمذموم را طیبت ، و پیروی2 هوا را ابتلا، و رجوع به دنیا را

~~وصول، و باخلق بیادب زیستن را مردانکی، وصولت وبخل را دانائی، و سفاهت وتیززبانی را

~~با خلق ملاحت . این چنین افعال واقوال طریق این قوم صوفیه نیست . کار این طایفه همه ادب

~~است و خلق .

~~شیخ ابویزید بسطامی روزی یاران را می گفت برخیزید تا برویم که شیخی می گویند که

~~98] آمده است و خودرا بهزهد مشهور کرده تا وی را ببینیم. جمع رفتند . آن شیخ در بیرون خانه

~~استاده بود. نا کاه آب دهان انداخت به جانب مسجد. شیخ ابویزید ازدور آن را بدید. اصحابرا

~~گفت از هم اینحا باز گردیت که شخصی که برادبی اورا امانت نبود برمقام اولیا چکونه امین

~~باشد ؟ باز کشتند و بروی سلام نکردن .2

~~وسخن شیخ ابویزید است : "ما وصل من وصل الا بحفظ الحرمة وما وقع من وقع

~~الابترک الحرمة.*

~~کلی سخن آن است که مرید را لابد است که هرچه مکارم اخلاق است بجای آرد و

~~از کل اخلاق مذمومه دور باشد.

~~وبدانک اخلاق نیکو به انواع واصناف است، چنانک خلق نیزاصناف واجناس ms049 است.20

~~باید که با هر جنسی و صنفی از خلق خلقی بجای می آری که موافق و مناسب حالت و عادت

~~ایشان باشد. مکر خلقی باشد که در آن مخالفت خدای و رسول شود که نشاید کردن.

~~اخلاق الصوفیه

~~49

~~1-( کردند).

~~2 - ( نکردند).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_105.png)

~~50

~~اذی ازیشان. لکن در کاری که رضای خدای با آن قرین باشد اکر بد کننده را به آن بدی

~~و آنچ شایستهآ جمیع خلق است بی خلافی ایصال راحت است به ایشان و دفع مضرت و

~~جزا کنی در کاری که مخیر باشی تونیزهمچواوبدی کرده باشی، اکرچه درشرع مأذون باشی .

~~ازبهر آنک حق تعالی جزای بدی را هم بدی نام فرموده است ، قوله تعالی: "وجز آء سیئة سیئة

~~5 مثلهاء، واکر از وی در کذاری و عفو کنی در جریدهآ آنها در آیی که خدای میفرماید: "فمن

~~عفا واصلح فأجره علی الله."

~~یس هر آنجا که مخیرباشی زینهار تا قصاص نکنی تا اجر تو بر خدای شود و هر آنجا

~~که شرع امر کرده است ترا که غضب کن یاقتل کن تونیز حکم شرع را بجای آر که غضب

~~الله را از مکارم اخلاق است باخدای تعالی.

~~ورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_106.png)

~~بدانک قربت بنده به خدای تعالی به مقدار عبادت اوست لله را به اعمال ظاهر یابه اعمال

~~قلب. پس مقامات مقامهای بنده را کویند به حضرت خدای تعالی در عبادات او. قال الله تعالی:

~~وما منا الاله مقام معلوم.*

~~و اول مقامات مقام انتباه است یعنی بیدار شدن، وانتباه آن است که از حد غفلت

~~بیرون آیی.

~~باز مقام توبهاست، و توبه باز کشتن به خدای تعالی باشد با دوام ندامت و کثرت استغفار

~~بعداز آن از در او به ترک عبادت و طاعت دورشده باشی.

~~باز مقام انابت است، و آن رجوع است از غفلت به ذ کرو اقبال به حق تعالی. وقیل: "التوبة 10

~~الرهبة والانابة الرغبة* ، وقیل :"التوبة ظاهرا والانابة باطنا." ms050

~~99

~~باز مقام ورع [است، وورع] آن است که هرچیزی که در آن شبهه افتد آن را ترک کیری.

~~بازمقام محاسبهآ نفس است، و محاسبه آن است که زیادتی حال نفس و نقصان او را و آنچ

~~اورا سود دارد و آنچ اورا زیان دارد آن را باز طلبی و بر آن واقف شوی.

~~باز مقام ارادت است، [و ارادت آن است] که رنج نفس و مجاهدهآ برجاده را بردوام 15

~~داری و ترک راحت نفس کنی.

~~بازمقام زهداست، وزهد آن است که حلالهای دنیارا همه ترک کنی واز دنیاوشهوات او

~~روی بکردانی.

~~باز مقام هشتم فقر است ، و فقر آن است که در دست تو هیچ چیز نباشد و ترا هیچ ملک

~~نبود ودل تو ازهرچه در دست تو نیست فارغ و خالی باشد.

~~مقامات الصوفیه

~~فص

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_107.png)

~~52

~~باز مقام صدق است ، وصدق آن است کد سر با علانیه راست باشد.

~~خودرا در مکاره متحمل داری و تلخیهای مجاهده وناکامی و مذلت را تجرع کنی ، واین آخر

~~بازمقام تصبراست - یعنی خودرا به تکلف و رنج برصبرداشتن، و تصبر آن است که نفس

~~مقامات مریدان است .

~~باز مقام یازدهم مقام صبراست ، و صبر آن است که ترک شکایت کیری.

~~باز مقام رضاست ، و رضا آن باشد که از بلا لذت یابی چنانک از نعمت مییابی.

~~باز مقام اخلاص است ، و اخلاص آن باشد که خلق را از میان معاملهآ خود با حق

~~دور کنی.

~~باز مقام تو کل است، و تو کل آن است که طمع خود را از غیر خدای زایل کردانی و

~~اعتماد برخدای کنی.

~~4

~~ورادالاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_108.png)

~~معاملهآ دل مریدرا باخدای تعالی "حال" گویند. یعنی آن معانیی که از صفای اذ کار بردل

~~وی فرو می آید ودر وی حال می کردد.

~~شیخ جنید فرمود: "الحال نازلة تنزل بالقلب ولایدوم.*

~~و ازاین احوال یکی مراقبه است ، وبه صفای یقین در مغیبات نظر کردن ms051 را مراقبه کویند،

~~و بیان مراقبه همان است که در آخر نصف اول این کتاب به شرح گفته شدهاست.

~~بازحال قرباست ، وقرب آن است که در حضرت خدای تعالی جمیع هموم وافکارخود

~~را جمع کنی واز ما سوی الله غایب شوی.

~~بازحال محبت است، و محبت مواففت محبوب است درهرچیزی که محبوب و مکروه است. 10

~~بازحال رجاست، واین تصدیق حق است دروعدهای حق.

~~باز[حال] خوف است ، وآن حال مطالعهآ دل است مرسطوات خدای را وانتقامهای اورا .

~~بازحال حیاست ، وحیا آن است که دل خودرا از انبساط مخصوص داری.

~~و بدانک اهل قرب را حالات است. بعضی آنهااند که درحال قرب به عظمت خدای و

~~هیبت او ناظراند، برایشان حال خوف و حیا غالب می آید. وبعضی آنهااند که به لطف حق و 15

~~احسان قدیم او ناظراند ، پس بر دل ایشان محبت و رجاغالب میشود.

~~بازحال شوق است، وهو هیمان القلب عندذ کر المحبوب.

~~بازحال انس است، و انس آن باشد که به خدای سا کن کردی ودر جمیع امور استعانت

~~از خدای خواهی.

~~بازحال طمأنینه است ، و اطمینان قلب آن باشد که دل مرید در تحت جریان قضا وقدر

~~احوال الصوفیه

~~ف

~~9

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_109.png)

~~54

~~سا کن و آرامیده شود وازهرچه درصورت و معنی پدید آید ظاهرو باطن او متغبر نشود .

~~باز حال یقین است ، ویقین تصدیق است با ارتفاع شک.

~~از [حال] مشاهده است ، و آن حالتی است میان رؤیت یقینی ورؤیت عیانی ، چنانک

~~رسول الله فرمود : "اعبدالله کانک تراه * ، واین مشاهده صحیح وثابت است.

~~و چون ازین مقام مشاهده در کذری بعد از آن فواتح و لوایح و متایح است . آن معانی

~~نر عبارت و اسامی نمی آید وحروف ونطق زبانی بدان محیط نمیشود ، "و ان تعدوا نعمة الله

~~تحصوها.

~~5

~~وراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_110.png)

~~راهها بسیار و مختلف است . اما مقصدو مقصود یکی است و اختلاف طرق بسبب اختلاف

~~احوال قاصدان و مقامات ms052 سالکان است. چه امزجه و طبایع و نیات و عقول من حیث الفطرة

~~درضعف و قوت متفاوت افتادهاند.

~~طایفه ای سلوک طریق عبادت می کنند و آب و محراب را ملازمت مینمایند و به کثرت

~~ذکر و نوافل طاعات مشغول اند و بر اوراد مواظ اند.

~~وطایفه ای سلوک طریق ریاضات و مکایدات ونهی و منع نفس از مخالفات می کنند.

~~و طایفهای سلوک طریق خلوت و عزلت کزیدهاند و از اختلاط با خلق به کوشه ای

~~سلامت اختیار کرده.

~~و طایفه ای سلوک طریق سیاحت و سفر و غربت و کم نامی وبینشانی پی کنند.

~~و طایفهای سلوک طریق خدمت و بذل جاه درخدمت این طایفه و دلهای ایشان را

~~به خدمتهای مناسب شادمان کردن بر کزیدهاند.

~~وطایفه ای سلوک طریق مجاهدات و تحقل اهوال و مباشرت احوال می کنند.

~~وطایفهای سلوک به این طریق می کنند که جاه خودرا به نزدیک خلق ساقط می کنندو

~~آب روی خودرا میبریزند و به خلق التفات نمی کنند و به خیرو شر ایشان مشغول نمی شوند.

~~وطایفه ای سلوک طریق عجزو شکستکی می کنند، چنانک خدای تعالی میفرماید :

~~وآخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا و آخر سیئا*

~~وطایفه ای سلوک طریق تعلیم علم و مجالست با علما و سماع اخبار و حفظ علوم 20

~~بجای می آرند.

~~اختلاف المسالک

~~فص

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_111.png)

~~56

~~آداب را که مشایخ کفتهاند بجای نیارد در راه بماند و به مقصد نرسد و در فتنه و حیرت افتد.

~~و هریکی ازین راهها را آدابی و شرایطی است که اکر درهر کدام راه که باشد آن

~~قال الله تعالی : "شهد الله انه لا اله الاهو والملائکة واولو العلم قائما بالقسط" . اول خودرا

~~پس اول آن است که هرراهی که پیش کیری به آداب آن راه عالم باشی تا بازنمانی ،

~~فرمود و دوم ملائکه را و سیم اهل علم را .

~~ورسول خدای صلی الله علیه وسلم فرمود ms053 : "العلماء ورثة الانبیاءه ودیکر فرمود: "فضل

~~العالم علی العابد کفضلی علی ادنا کم* وقال :" الناس رجلان عالم و متعلم و سائرهم همج."

~~علم روح است وعمل جسد. علم اصل است وعمل فرع. به عقل این راه را نتوان رفتن.

~~علم باید که علم برعقل حا کم است و عقل برعلم حکم ندارد، والله الموفق المستعان .

~~اوراد الاحباب

~~00

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_112.png)

~~درسخن کفتن باخلق مراد و قصد ارباب تصوف نصیحت و ارشاد و طلب نجات ایشان است و

~~هرسخن که کویند چنان کویند که نفع آن به همه خلق رسد.

~~و آداب سخن آن است که باهر کس به مقدار عقل وفهم او گویند، قال رسول الله صلی الله 5

~~علیه وسلم : "امرنا معاشر الانبیاء ان نکلم الناس علی قدر عقولهم*

~~ومسئلهای را که نیرسند صوفیه در آن سخن نکویند، وچون پرسند جواب بقدرحوصلهآ

~~سائل کویند.

~~جنید را پرسیدند که از تو مسئلهای میپرسند و تو آن را جواب می کویی و همان

~~مسئلهرا دیگری مییرسد جوابی دیکر میگویی؟ جنید فرمود : "علی مقدار السائل الجواب." 10

~~وا کر صوفی سؤال کند باید که از چیزی که او به آن نرسیده باشد و مقام او نبود ودر

~~عمل نیاورده باشد نیز نپرسد.

~~اما بعضی این چنین سؤال که حال ومقام او نبود هم روا داشتهاند به این وجه که رسول

~~فرمود : "رب حامل فقه الی من هو افقه منه.*

~~وعلم را با کسی بیان کند که او شایسته و اهل آن باشد و استعداد قبول آن داشته باشدو 15

~~پیش کسی که ازو اعلم باشد تکلم نکند.

~~به حضور سفیان ثوری از عبدالله بن مبارک سؤالی کردند . عبدالله کفت من به حضرت استاد

~~آن تکلم نکنم.

~~و کفتهاند بیان علم از کسی نیکو آید که افعال او به علم اوناطق باشد وعلم در وجود او

~~عیان باشد.

~~آدابهم فی المحاوره

~~ق

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_113.png)

~~5

~~سود ندارد.

~~و کفتهاند هر کسی که ms054 خاموشی او ترا سود ندارد و به خدا نخواند کلام او نیز تو را

~~کند که از فواید مقطوع کردی، و برحذر باش تا به علم جاه و منزلت به نزد خلق طلب نکنی و

~~و ادب علم آن است که پیش ازوقت او آن را بیان نکنی که اگر بکنی از و آفات تولد

~~حطام دنیاوی نجویی تااز آن طایفه نباشی که خدای تعالی ایشان را از منفعت علم محروم کرده است.

~~رسول خدای فرمود : "اعوذبک من علم لاینفع" ، ودیکر فرمود : "من طلب العلم لیماری

~~به العلماء و یحاذی به السفهاء او لیصرف به وجوه الناس الیه فلیتبوأ مقعده من النار."

~~و جهد کند تاهرچه بشنود آن را بیاموزد و در عمل آرد که کفتهآ مشایخ است که هر کس

~~که از علوم این قوم چیزی بشنود و به آن عمل کند آن دردل او حکمتی شود و شنوند کان ازو

~~فایده و منفعت یابند و هر که بشنود و عمل نکند حکایتی باشد که چند روز یاد بکیرد و باز [100

~~فراموش کند، و کفتهاند : "الکلام اذا خرج من القلب وقع علی القلب و اذا خرج من اللسان

~~لم یجاوز الاذان."

~~شیخ شبلی روایت میکند که رویم، جنید را کفت که چند خدای را در پیش عوام خوانی؟

~~جنید فرمود من عوام را در پیش خدای میخوانم، کسانی که اسرار ایشان به حظوظ نفسانی و ابصار

~~15 ایشان به نظرهای شهوانی فانی شده باشد ایشان را به ذکر خدای راه نباشد.

~~حسیننوری را کفتند تو در میان خلق چرا سخن نمی کویی ؟ فرمود : " لانهم فی

~~سفر الوحشة."

~~شبلی در مجلس جنید نعره زد گفت "الله". جنید کفت اکرحاضری حاضررا خواندن ترک

~~حرمت واکر غایبی غیبت حرام !

~~وقتی شبلی را حالی شد. از آن مقام خود مسئلهای از جنید پرسید . جنید فرمود ای شبلی

~~میان تو و اکابر این قوم ده هزار مقام در راه است که منزل ms055 اول او آن است که آنچ ترا پدید

~~آمدهاست آن را محو کنی.

~~اورادالاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_114.png)

~~در لغت و استعمال ، دشطح" سخنی را کویند که ظاهر آن به ظاهر شرع راست نبود،

~~اما حالی که آن سخن نتیجهآ آن حال است بحق باشد.

~~سخنهای شطحیات که از ابویزید است و از بعضی مشایخ روایت کردهاند آن از غلبهآ 5

~~حال و قوت سکر و افزونی وجد به ظهور آمده است. آن را نی قبول باید کردن و نی رد

~~شاید کردن.

~~ادنی مراتب انبیا علیهم السلم حیرت است که از ابتدای فطرت و معرفت باایشان همراه است .

~~جهت آنک هر کز نبوده است که ارواح انبیا هم عنان معرفت حق نبوده است.

~~واقصی مراتب اولیا مستی وحیرت است . الا تفاوت آن است که حیرت انبیا علیهم السلم 10

~~در طریق است و حیرت و سکرت اولیا عندالمنزل است .

~~و این طایفه در دنیا زیستند و هیچ چیز ایشان را از خدای مشغول نکردانید و در آخرت

~~نیز چون محشورشوند هیچ چیز ایشان را از خدای محجوب نکرداند.

~~ومقامات ومستی حیرت برچهار وجه است : اول مستی محبت است ، دوم مستی خشیت

~~است ، و سیم مستی حمیت است، و چهارم مستی منت است .

~~اول مستی محبت از معرفت خدای حق معرفته تولد کند ، و مستی خشیت از معرفت

~~بنده مرنفس خودرا کما هو صفته تولد کند، و مستی حمیت از اعتقاد فرضیت طاعت مرا وامرو

~~نواهی او را چنانک حق خداست تولد کند ، و مستی منت از دید احسان خدای تعالی برخود

~~در جمیع اقسام و احوال به صدق بند کی تولد کند.

~~وهر فعلی وزللی که در حال مستی از بنده در وجود آید بروی عتاب نبود، چنانک خدای

~~فص

~~1

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_115.png)

~~6

~~تعالی در قصهآ موسی و هرون می کوید :" و اخذ برأس اخیه بجره الیه"، هیچ مسلمان را روانباشد [1019

~~که کسی را بی کناهی ms056 بکیردو در حق او مثل این صنع کند که موسی کرد علی الخصوص پیغامبررا،

~~و ازین جبر که موسی در حق هرون کرد بروی هیچ عتاب نیامد جهت آنک در حالت مستی

~~حمیت بود، لامرالله تعالی.

~~و همچنین عمررضی الله عنه ردای رسول اللهرا علیه السلم کرفته بود و می کشید و رسول الله را

~~مانع میشد از نماز بر عبدالله أبی که از منافقان بود. رسول الله این فعل عمررا هیچ انکار نکرد

~~جهت آنک قعل عمردر مستی حمیت بود للواحد القهار.

~~و نیز روایت است که ابوطیبهآ حجام رضی الله عنه مررسول خدای را حجامت کرد و ان

~~خون را بیاشامید و معلوم است که شرب خون حرام است [و] غیر مشروع است ومع هذا

~~1 رسول الله علیه السلم ابوطیبه را این تشریف فرمود که "حرم الله جسدک علی النار". جهت آنک

~~ابوطیبه آن خون را درمستی محبت لله ولرسوله آشامیده بود، پس بروی مؤاخذه نکرد و کواهی

~~نیز داد که تو بر آتش دوزخ حرام شدی.

~~و حکم این که برمست مؤاخذه نیست باید که برهیچ کس مشکل نباشد، جهت آنک

~~حکم خطاب به خواب ساقط میشود و خواب نیز به منزلهآ مستی است.

~~و همچنین نیز ابراهیم علیه السلم در آن روز که او را به آتش میانداختند جبرئل خود را

~~بروی عرضه کرد و کفت : " هل من حاجة". ابراهیم کفت : "اما الیک فلا". پس ابراهیم در

~~مستی محبت منعم قهار و معرفت منت و احسان او در کل احکام ترک استغاثت کرد به جبرئل.

~~پس او را خدای در مکان جحیم محفوظ داشت و آتش را بروی سرد و سلیم کردانید که اکر

~~این مستی نبودی در چنین حالتی که هلاک وقتل عیان بود ترک استغاثت به کسی که اورا خلاص

~~2 دهد حلال نبودی.

~~و همچنین نیز آن کوشت زهر آلوده در معدهآ رسول [صلی] الله علیه و سلم هیچ اثر

~~نکرد ms057 و مقرر است که زهر از آتش سوزان تراست و معده از تن ضعیف تر.

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_116.png)

~~و همچنین نیز ابوبکر را رضی الله عنه در حالت بیماری کفتند که ترا طبیبی بیاریم؟ گفت:

~~"الطبیب امرضنی"، یعنی حال من همچو حال آن صحیح البدن است که طبیب او را دارو دهد و

~~بیمار کند و طبیب عالم شهیداست ، و اصل این سخن از آنجاست که هر کس که ترک اسباب رزق

~~کیرد و بکلی به رزاق مشغول شود رزق او من حیث لایحتسب خود به او بیاید و عیش او

~~بی کسب خوش و مهنا وصافی باشد.

~~و هر کس که از اما کن غافل کردد و به مولی خود مشغول باشد بر وبحر اورا منقاد و

~~101] فرمان بر شوند و چنانک اورا باید او را بردارند.

~~وهر که از اقسام غافل کردد و به قسام مشغول کردد خیر و شر عالم همه نافع او کردد.

~~وهر که به آمرچنان مشغول کردد که از او امرو نواهی غافل ماند حکم ادای امرونهی

~~نیز از وی متأخر کردد تا آنکاه که از آن استغراق به خود باز آید، الا آن است که دوام چنین 10

~~سکری در انبیا علیهم السلم جایز نباشد و همان مقدار اندک و زلل قلیل که در نبیی پدید آید

~~موجب استغفار باشد تا هیچ کس از امت در آن زلت به ایشان اقتدا نکند.

~~ولهذا که موسی علیه السلم چون با برادر خود هرون در مستی حمیت آن فعل کرد که

~~اخذ برأس اخیه* بعداز آن به مقام استغفار باز آمد و کفت : درب اغفرلی ولاخی."

~~و دیکر بدان ای مرید سالک که حیرت در مستی شراب محبت بمنزلهآ غفلت و حیرت 15

~~است در مستی خمر، واز خوردن شراب مقصود مستی نیست بلک مقصود انس و نشاط است.

~~پیس انبیا را علیهم السلم راانس و نشاط به شراب محبت دایم حاصل است ms058 و از مستی محفوظ اند،

~~کرامة من الله تعالی، که ایشان امام امت اند و مقتدای خلق اند.

~~اما غیر انبیارا این کرامت نیست که به حکم درین باب متابعت ایشان کند، بلک دیکران

~~در مقام بند کی و متابعتاند چنانک انبیا در مقام مهتری و مقتدایی اند .

~~پس این سکر به شراب محبت برایشان جایز است و هرچه درین انواع سکر از اولیاءالله

~~در وجود آید آن را انکار نباید کردن و اقتدا هم نشاید کردن.

~~الشطحیات

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_117.png)

~~61

~~علم ظاهراست همچو امرونهی و احکام و حدود شرع ، ودیکر علمی است مع الله تعالی و آن

~~و سهل بن عبدالله فرموده است علم این طایفه سه علم است : یکی علمی است من الله تعالی و آن

~~علم خوف و رجا و محبت و شوق است ، و یکی علمی است بالله تعالی و آن علم به صفات

~~و اسما ونعوت اوست.

~~و کفتهاند علم ظاهر علم طریق است و علم باطن علم منزل .

~~و کفتهاند علم باطن از علم ظاهر مستنبط است ، هر باطنی را که بی عذر شرعی ظاهر

~~مستقیم نبود باطل باشد ، وقیل : " العالم یقتدی به والعارف یهتدی به.*

~~چون خواهی که عاقل را از احمق بدانی با او سخنی محال بکوی. اکر قبول کند

~~بدانک احمق است.

~~وهر وقتی که در علمی به کسی محتاج باشی باید که عیبهای او را در نظر نیاری که

~~کر به عیوب او نظر کنی از علم او و تعلیم ازو محروم شوی.

~~هر کس را که بر وی معنی کشف کردد و سری متجلی شود باید که در کتمان آن

~~بغایت کوشد و به زبان نکوید و به فعل ظاهر نکرداند.

~~آنانک بالغان راهاند به خلاف معهود و غیر از جادهآ مسلوک از ایشان چیزی صادر نشده است و

~~هیچ آفریدهای را از اهل آسمان و زمین از ملائکهآ مقرب و انبیای مرسل این نرسد که کوید ms059

~~الله را کماهی شناخته ام و دانسته ، بلک همه در ترس وخوف بودهاند از بهر آنک جمله کویند کان

~~در کفته های خود و مقربان در قرب خود و عارفان در عرفان خود از کنه قرین خدای و حقیفت

~~توحیداحد وعظمت تعظیم عظیم محجوباند، وهر کس را که در مرتبهای به وجهی سری برو

~~کشف کردند و او آن سررا از غلبهآ حال وضعف بنیت ظاهر کرداند آن پسندیده نیفتد، "افشاء

~~سر الربوبیة کفر"

~~موسی علیه السلم چون از غلبهآ حال و مغلوبی خود به هوش آمد از کفتهآ خود این گفت :

~~"سبحانک1 تبت الیک وانااول المؤمنین."

~~و بدانک اکر خدای تعالی صدهزاران بارهزار همچنین عالم بیافریند و درهر عالمی از آن

~~اورادالاحباب

~~1- در متن پس از سبحانک "انی" دارد.

~~02

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_118.png)

~~عوالم صدهزاران بارهزار به مثل این خلق آسمان و زمین بیافریند و هریکی ازین خلق در کمال و

~~عرفان همچون اکمل خلق این عالم باشند وجملهآ این خلایق با چنین کمالات و عرفان در آن

~~عوالم خود ابدالابدین ودهر الداهرین در الهیت الله سیر کنند ودرهر طرفة العینی ایشان را صد

~~هزاران هزار علم و معرفت دیکر حاصل آید از الله همین مقدار بیش نشناخته باشند که سر سوزنی را

~~در بحر محیط زنی. بر آن سوزن چه مقدار آب باشد و در آن بحر محیط چه مقدار تصرف کرده 5

~~باشی ا"سبحان ربک رب العزة عمایصفون"،"والله غالب علی امره ولکن اکثرالناس لایعلمون.*

~~و شیخ جنید در معنی این آیت که "ومایتبع اکثرهم الاظنا" می فرماید که بر ارباب

~~توحید این آیت بغایت دشوار است و حکمی قاطع است تا به حدی که ابویزید نیز از این عالم

~~بیرون نرفت الا برتوهم.

~~ابوبکر واسطی میفرماید "الاظتآ" آن است که جملهآ واصلان در کمان خوداند. 10

~~می پندارند که رسیدند و ایشان هنوز در محل انفصال اند از بهر آنک در حقیقت نی و صل است و

~~تی ms060 فصل . ذات او از اتصال ممتنع است چنانک از انفصال ممتنع است .

~~شیخ ابوحفص حداد می فرماید چکونه روا باشد که ما در حقایق سخن کوئیم، و خدای

~~میفرماید :"وما یتبع اکثرهم الاظنا.*

~~شیخ ابوعثمان را پرسیدند که ظن چه باشد؟ فرمود که هواجس نفس در طلب مراد خود ، 15

~~والله الهادی الیه.

~~الشطحیات

~~3

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_119.png)

~~آداب المشیخة وشرایطها وما یجب علی المشایخ

~~قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: "والذی نفس محمد بیده لئن شئتم لاقسمن لکم ان احب

~~عبادالله الی الله تعالی الذین یحببون الله تعالی الی عباده ویحببون عبادالله الی الله تعالی ویمشون فی

~~4 الارض بالنصیحة."

~~این معنی که رسول الله درین حدیث فرموده است مرتبهآ شیخی و دعوت خدای تعالی است.

~~از بهر آنک شیخ خدای را در دل بند کان حقیقة1 دوست می کرداند و بند گان را محبوب حضرت

~~عزت می کرداند.

~~اما محبوب کردانیدن بند کان به این وجه است که شیخ مریدان را سالک طریق اقتدا

~~به رسول الله می کرداند ظاهرا وباطنا، قولا وفعلا. وچون اقتدا واتباع صحیح شد محبت خدای

~~ثابت شد، قال الله تعالی: "قل ان کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله"

~~و اما تحتب خدای به نزد بند کان او به این وجه است که مریدان را سالک طریق تز کیهآ

~~نفس میکند، و چون نفس تز کیه یافت آینهآ دل روشن کردد و انوار عظمت الهی دروی منعکس

~~شود و جمال توحید در وی بتابد، وحدقهآ بصیرت مطالعهآ جلال انوار قدم کندو کمال ازلی بیند.

~~1 پس این بنده لامحاله محب رب خود کردد واین سعادت نتیجهآ تز کیه نفس است، قال الله تعالی:

~~قد افلح من ز کیها.*

~~و فلاح ظفریافتن نفس است به معرفة الله تعالی و آینهآ دل چون متجلی شد قبح دنیا و حقیقت و

~~ماهیت او برو روشن کردد و آخرت و بقای او و کنه و غایت او بر ms061 وی عیان شود، و بصیرت

~~مرد منکشف حقیقت دارین وحاصل منزلین کردد و لامحاله باقی را دوست کیرد و در فانی زاهد آیده

~~فص

~~- اصل : حقیقتا.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_120.png)

~~و این تز کیهآ پرفایده از شیخ و تربیت او حاصل می آید که شیخ از جنود الله است که مریدان را

~~ارشاد می کند و طالبان را راه می نماید.

~~و مقام شیخوخت نیز با علو درجت و مرتبت، غایت مقامات و نهایت کار نیست که شیخ

~~نیز طالب است از حضرت عزت احوالی را که هنوز به آن نرسیده است و خدای تعالی پیغامیر

~~خودرا علیه السلم با کمال معرفت ونبوت که به او بخشیده بود چنین فرمود که :" قل رب 5

~~زدنی علما."

~~ارباب وصول به جناب قدس احدیث من بعض الوجوه برسه قسماند :

~~اول واصلی است ممسوک، وهو الذی استهلک فی ابدالابدین لارجوع له.

~~ودوم واصلی است که در سیرو معارف و مراتب بقیه ای از صلاح او مانده است و اورجوع

~~می کند به اختیار خود به حال و مقام خود ، جهت استکمال احوال و مقامات خویش.

~~و سیوم واصلی است که او را باز می فرستند بجهت تکمیل دیکران را عن اذن الهی و

~~بصیرة تامة وهذا مرشد الحقیقی والداعی الی سواء السییل.

~~ومراد از شیخ این چنین کس است که به الهام الهی به تربیت1 مریدان و ارشاد ایشان

~~مشغول کردد وقال الله تعالی :" اولئک الذین هدی الله فبهداهم اقتده."

~~و تفاوت احوال واصلان درین سه مرتبه از آن افتاده است که واردات الهی بر سه

~~قسم است :

~~یکی قسم واردی است که کمتر از قوت بشری می آید و تغیر مزاج نکند.

~~و قسم دوم واردی است متوسط که تغیر مزاج کند ولکن سلطنت آن چندان نباشد که

~~اورا از تمیز2 معهود غایب کند.

~~و قسم سیوم واردی است که چون نزول کند قوت بشری طاقت آن نیارد و منزعج شود 20 ms062

~~و آن کند که خبرندارد.

~~اکنون سخن و غرض ما درین شیخی است که مرشد است به الهام و اذن الهی وداند که

~~آداب المشیخة و...

~~5

~~15

~~103

~~2- کذا در اصل.

~~1- اصل : ترتیب .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_121.png)

~~چه می کند. وصفت ونشان او آن است که به خواطر عارف باشد ، یعنی خاطر نفسی و شیطانی و

~~ملکی و ربانی را بداند و تمیز داند کردن و به آن اصلی که خواطر از او منبعث میشود عارف

~~باشد ، وحرکات ظاهر او را بداند، وعلل و امراض که نفس را از صحت وصول به عین الحقیقة

~~صارف و مانع می آید به آن عالم و عارف باشد، و داروهایی که این امراض1 نفس را زایل می کند

~~بداند و به اعیان این ادویه وشناسا باشد ، یعنی که به رأی العین آن را دیده باشدوخود استعمال کرده

~~نه آنک شنیده باشد و یاد گرفته که اکر طبیب عقاقیر را به چشم نشناسد هر آینه غلط کند.

~~همچنین نیز شیخ می باید که صاحب ذوق باشد و راه دیده که اکر راه ندیده باشد و

~~به کتاب و رساله و سخن شنیده خواهد تا تربیت مرید کند و ریاست و مرتبه و شیخی خود

~~ظاهر کند هر کس که پی روی او کند در کمراهی و هلا کت افتد.

~~1

~~شیخ را می باید که قوت دین انبیا باشد و تدبیر اطبا وسیاست ملوک، و به زمان استعمال

~~ادویه و مزاج مرید هم عارف باشد ، و به عوایق و علایق خارجی که مشوش حال مرید است

~~هم عارف باشد، و این همه وقتی باید که مرید را در راه خدای رغبتی باشد و خواهد تاسلوک

~~کند. واگر او را در خود رغبتی و شوق طلبی نبود و به تکلف و تقلید و آرزو برین صورت

~~فقر در آید این سخنان وحالات شیخ اورا هیچ سودی ندارد. قال رسول الله صلی الله علیه و سلم ،

~~حاکبا ms063 عن ربه ."اذا کان الغالب علی عبدی الاشتغال بی ، جعلت همه ولذته فی ذکری . فاذا

~~جعلت همه ولذته فی ذ کری، عشقنی وعشقته و رفعت الحجاب فیمابینی وبینه ، لایسهو اذا سها

~~التاس. اولیک کلامهم کلام الانبیاء اولئک الابطال حقا اولئک الذین اذا اردت باهل الارض

~~عقوبة او عذابا ذکرتهم فصرفته بهم عنهم."

~~و شرط شیخ آن است که البته نکذارد مرید را تا از منزل خود بیرون آید به حاجتی

~~2 مکر به اذن شیخ، وهر اندک خردهای که از مرید دروجود آید باید که بروی مؤاخذه و عقاب

~~کند ، و البته هیچ زلتی را از مرید درنکذارد و اغماض نکند که اکر چنین نکند حق مقام

~~شخوخت و خدمت رب الارباب بجای نیاورده باشد و غش و خیانت ورزیده باشد که رسول

~~اورادالاحباب

~~1- اصل : امراضی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_122.png)

~~خدای صلی الله علیه وسلم چنین فرمود : "من ابدا لنا صفحته اقمنا علیه الحد.*

~~و مرید را شرط کند تا هیچ خاطری که در نفس او در آید و حالی از احوال که به او

~~فرو آیدینهان ندارد و بکوید.

~~و برشیخ واجب است که مرید را در ارادت و طلب اول بیازماید ، آنکاه روی به کار او

~~آرد وحر کات وانفاس اورا بروی حساب کند و بقدر صدق او درارادت و متابعت بروی سخت و 5

~~تنک کیرد که این راه طریقت راه سختی است. آسانی را دروی هیچ مدخلی نیست. رخصت و

~~رخا از آن عوام است که به اسم ایمان و ادای فرایض الله قناعت نمودهاند و ترک زیادتی کردهاند.

~~اما هر که طالب نفایس و جواهر[است] وزیادتی منزلت خواهد لابد اورا تحتل شداید و

~~تجرع کاسات تلخ بلا وملامت باید کردن.

~~هر کس که خواهد تادرسینهآ خود در معرفت بیند ناچار مقاسات ظلمت بحرباید کشیدن و 10

~~راه کدر حیات را برخود بسته کردن که دوستی نفس خود با طلب کوهر راست نیاید.

~~شعر

~~جانان طلبی ز مرد ms064 جان دوست خطاست عیاری و بد دلی به هم ناید راست

~~شیخ ابومدین یکی از اقطاب بوده است. می کوید مرید از کجا ورخصت از کجا! خدای

~~می فرماید :" و الذین جاهدوا فینالنهدینهم سبلنا"، کسانی که جهاد کردند و مجاهده کشیدند 15

~~آنکاه ما ایشان را راه نمائیم.

~~وجهاد و ریاضت پیش از راه یافتن است و سلوک بعد از آن تواند بودن که را[ه

~~بیابی. وراه رفتن سفر است و "السفر قطعة من العذاب وانت تنتقل من عذاب الی عذاب فلاراحة.*

~~و شرط آن است که مرد در مقام شیخوخت ننشیند تا آنکاه که شیخ اورا به شیخی بنشاند

~~یاخدای تعالی به ربوبیت درسر او القا کند بدان معهود که او را بارب بوده باشد که معانی و 20

~~اسرار از حق تعالی می کرفته است ، بر همان طریق و الهام در سر او القا کند و او را در مقام

~~شیخی بنشاند.

~~و از شرایط شیخ آن است که چون در معنی و مسئله ای تکلم کند و منازعی به جدال و

~~آداب المشیخة و...

~~67

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_123.png)

~~68

~~ن زاع برون آید و اعتراض کند شیخ باید که سخن را نگوید و کلام را قطع کند که اصحاب

~~تصوف رضی الله عنهم به حضور نفس منازع سخن نکفتهاند . از بهر آنک علوم ایشان قابل منازعت

~~ننست، از محض ورائت نبوت است ، وخلق رسول علیه السلم آن بود که چون به حضرت او در

~~چیزی نزاع کردندی فرمودی که نزاع مکنیت.

~~است و عقول را قابلیت2 درک آن نیست، چنانک در آخرنصف اول این کتاب بیان کردیم وجز

~~و دیکر آنک معارف الهی و اشارات لطیفهآ ربانی از مدارک1 حدس و نظر عقول خارج

~~بطریق کشف آن را درک نمیتوان کردن.

~~و هر که از عیان و مشاهده خبری دهد شنونده را روا نباشد که در آن نزاع کند

~~بل کی واجب آن باشد که اگر مرید ms065 است تصدیق کند و اگر اجنبی است تسلیم آید. از

~~بهر آنک مرید قول شیخ را اکر به صدق پیش نیاید هر کز ازوی فلح نیابد.

~~وهر کاه شیخ مرید خود را بیند که در مسائل بهادلهآ شرعیه یاعقلیه استدلال می کند اورا

~~زجر و منع نکند و جهت تأدیب او را ازو هجرت نکند درتربیت مرید خیانت کرده باشد،

~~از بهر آنک کلام مرید می باید که بجز از مشاهده و عیان از چیزی دیکر نباشد.

~~مرید را خاموشی واجب است و فکر در دلایل و حجت حرام ، ونظر به ادله محظور.

~~1 اورا متابعت شیخ می باید کردن و بس.

~~هر آن شیخی که مریدرا دراین حالات بکذارد او مرشد نباشد. در هلاک مریدو تضعیف

~~حجاب او ساعی بوده باشد و اورا از در خدا طرد کرده باشد ودور انداخته.

~~و اولی آن است که شیخ چون مرید را بیند که در نظریات به استعمال عقل احتجاج

~~می کند و به رأی شیخ خود رجوع نمی کند اورا از خانقاه براند که از نفس وی بیش فلح نیابدو

~~2 بقیهآ اصحاب را به فساد آرد.

~~تشبیه مرید در خانقاه [را] به حوران بهشت کردهاند ، "حور مقصورات فی الخیام" .

~~چنانک حورا[ان] چشم خودرا در غیر خصم خود باز نمی کشایند مرید نیز می باید که جزبه چیزی

~~که شیخ اورا بدان اشارت کند به هیچ و جهی دیکر میل و عمل نکند .

~~اورادالاحباب

~~2- اصل : قابلمییت.

~~1- اصل : مدارکی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_124.png)

~~به سیاست1 تمام از منزل خود براند که او اکبر الاعداست و در مثل است که

~~و برشیخ واجب است که چون دانست که حرمت او از دل مرید ساقط گشت مریدرا

~~احذرعدوک مرة واحذر صدیقک الف مرة فلر بما هجر الصدیق فکان اعرف بالمضرة

~~وبر مرید واجب است که درعموم احوال وازمان به طریق ظاهر شریعت به عبادات محبوبه

~~مشغول باشد و در خلوت خود را بسته یا فراز ms066 دارد تا اهل و اولاد او و بقیهآ اصحاب او مشوش *

~~ندارند که مرید را هیچ چیزی مضرتر از صحبت ضد نیست.

~~و شیخ را باید که سه مجلس باشد : یکی مجلس عام ، و دوم مجلس اصحاب، و سیوم

~~مجلس خاص باهرمریدی علی الانفراد.

~~آما در مجلس عام واجب آن است که هیچ مرید سالک را نکذارد که آنجا حاضرشود ،

~~و اکر حضور مریدان را روا دارد در حق ایشان بد کرده باشد. وشرط این مجلس آن است که

~~سخن از نتایج معاملات که آن احوال و کرامات است و محافظت آداب شریعت که رجال الله

~~کردهاند و احترام ایشان مراحکام دین را ازین باب کوید.

~~و اما در مجلس اصحاب شرط آن است که از نتایج اذ کار وخلوات و فواید و ریاضات و

~~پیدا کردن راههای مصاف به انیت (4) این قول خدا که: *لنهدینهم سبلنا * سخن کوید و این

~~معانی را دربیان آرد تا شوقی در وقت مریدان سالک پیدا آید.

~~و اما در مجلس خاص با هر مریدی از اصحاب شرط آن است که آن مرید را زجر و

~~105] بازخواست کند و سرزنش کند و حالی که مرید را از سلوک روی نموده باشد و با او بگوید

~~نقص آن را بیان کند، ودون هتتی مرید را و نقصان کار اورا بکوید، وحال و کار اورا تحسین و

~~مدح نکند تا نباید که مرید در فتنه افتد و از کار بازماند.

~~و برشیخ واجب است اورا باخدای وقتی و خلوتی باشد وبر آن قوهآ حضور که حاصل 20

~~اوست اعتماد نکند که رسول خدای صلی الله علیه وسلم چنین می کرده است ، چنانک فرمود:

~~دلی مع الله وقت لایسعنی فیه غیر ربی.*

~~آداب المشیخة و...

~~2 - اصل : السلم.

~~1- اصل : سیاحت

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_125.png)

~~7

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضی الله عنه وقتها دو روز وسه روزسخن نمی فرموده اندو

~~به کس نظر نمی کردهاند و جز به ms067 وقت نماز جماعت از خلوت بیرون نمی آمدهاند و هیچ کس

~~نیز در آن ایام باشیخ سخن نمی توانست کفتن از هیبت و قبض روی شیخ را رضی الله عنه.

~~شده است در ظاهر و باطن بسبب مداومت عادت حضور و ترک ماسوی الله شده است و چون

~~و این وقت وخلوت کزیدن باخدای بجهت آن است که نفس شیخ را قوتی که حاصل

~~این حضور به تفرقهآ اشتغال خلق کمتر شود به حکم "عاد الی النقص" به طبیعت اصلی که بر آن

~~مجبول است باز کردد.

~~پسا کرشیخ هرروزی نفس خودرا تفقد نکند و برهمان کارها که به آن و اسطه او ازین

~~تمکین حاصل شده است ندارد عادت و طبیعت اصلی اورا به حالت اولی بازبرند و بیش در خلوت

~~1 انس نیابد ، بلک وحشت افزاید، وبه همین ترتیب تو کل و تجریدو ترک دنیاو هر مرتبه ای که کسب

~~کرده است و حاصل کرده آنها نیز در خود از خود باز طلبد تا نفس او از آن مراتب خود

~~بازنکردد و آن اموراو که به روز کار وریاضت بسیار کسب کرده است مبدل نشود که بسیاری

~~از مشایخ را دیدیم که نفس ایشان از اطمینان و مراتب رجوع کرده بود و از مرتبهآ حالی و

~~وجدانی ساقط کشته ، نسأل الله لنا ولهم العافیة1 والعفو.

~~خدای تعالی می فرماید :* ان الانسان خلق هلوعا اذا مسه الشر جزوعا واذا مسه الخیر

~~منوعاه. جمیع رذایل نفس را درین آیت جمع کرده است و پیدا کرده که فضایل و مراتب

~~نفس را مکتسب است. در جبلت او مخلوق نیست. پس واجب کند که هرچه کسی باشد دایم

~~به حفظ او مشغول باشی تا ضایع نکردد.

~~و شرط شیخ آن است که چون مرید خوابی که دیده باشد یامکاشفه ای که کشف کرده

~~20 باشد یامشاهدهآ امری که کرده باشد عرضه کند شیخ در جواب آن عملی از اعمال که او را ms068

~~در آن وقت نفع کند و مضرت و حجاب را دفع کند یا اورا از آن به مرتبه ای از آن اعلی تر ترقی

~~دهد او را تعلیم فرماید و به آن ارشاد کند که اکر از آن مراتب او بکوید نیکو نباشد. [اه.

~~اورادالاحباب

~~15

~~- اصل: الماقیة ، رجوع شود به سطرچهارم صفحهآ بعد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_126.png)

~~ازبهر آنک نفس او چون خودرا در مرتبهای بداند و مباسطت شیخ را باخود بیند بقدر آن حرمت

~~شیخ در نفس او ساقط شود و بقدر سقوط حرمت شیخ در دل او، در نفس او ابا و سر کشی

~~پیدا آید و بعد آن ابا بیش به سخن شیخ عمل نکند. وچون عمل نماند حجاب پدید آید و او

~~مطرود کردد و از طریق بیرون افتد و جاوید چون سک بماند ، نسأل الله لنا و للممسلمین

~~العافیة ان شاء الله.

~~و شرط آن است که شیخ مرید را نکذارد که بجز اصحاب که در تحت حکم اواند

~~با کسی دیکر نشیند با به دیدن وزیارت کسی بیرونی براو آید، و یا خیرو شر خودرا با کسی

~~بکوید ، یا از واردات و کرامات حق کد بروی طاری شده باشد بایاران خود نیز درمیان نهدو

~~از آن باب حدیث کند، و اکر کذارد تا مرید بدین امور منهی اقدام نماید در حق او بد

~~کرده باشد .

~~و شرط شیخ نیز آن است که در شبانه روز یک مجلس با مزیدان خود زیادت ننشیند و

~~اورا زاویهآ خاص باشد که از اولاد او وهیچ کس آنجا در نیاید: مکر کسی که خاص او باشد.

~~اولی آن است که آن خاص او هم در نیاید و نفس هیچ مخلوقی در آن زاویه مشاهده نکردد .

~~چه این معنی در حال سالک اثری تمام دارد و هر کس که در آن زاویهآ شیخ نفس زند بقدر قوت

~~روحانیت آن کس حال شیخ باخدای خود در آن زاویه متغیر کردد بسبب ms069 آن نفس او، و شیخی 15

~~باحال عارف نباشد و این سر را درنیابد.

~~هر آینه شیخ را باید که جماعت خانهای باشد تا بااصحاب آنجا بنشیند و جمعیت با اصحاب

~~در آنجا کند.

~~و برهمین ترتیب شرط آن است که هر مریدی را زاویه ای خاصه بدهد تامرید تنهادر آنجا

~~باشد و غبر او در آن زاویه به او در نیاید.

~~وهر خلوت خانهای که مرید را آنجا نشاند باید که اول خود در آید و دور کعت نماز

~~بکزارد ودر قوت روحانیت این مرید و مزاج او و آنچ حال او اقتضا کند نظری کند و درین

~~دور کعت نماز شیخ باید که جمعیتی باطنی که لایق به حال این مرید باشد درین مکان حاضر

~~آداب المشیخة و...

~~7

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_127.png)

~~72

~~کند و بعد از آن این مرید را درین خلوت خانه بنشاند تا فتح باب دل برمریدزودشود و خیرو

~~بر که به تعجیل به او رسد.

~~و شیخ نکذارد که بی حضور او مریدان جمعیت کنند و بهم نشینند .

~~شراب و نوم و یقظه و غیر اینها مرید را مطلع نکرداند که نباید که چون بر امور شیخ

~~و برشیخ واجب است که برهیچ حرکتی1 از حرکات و سری از اسرار خود تا طعام و

~~واقف کردد از ضعف و نادانی خود منزلت شیخ در چشم او نقصان بدهد و آن زیان کار

~~او باشد .

~~و واجب است که چون مرید خلوتی را بیند که از زاویهآ خود بیرون آمده است ازو

~~بازطلید که چرا بیرون آمدی ! اکر بجهت وضو بیرون آمده است نیکو وا کر حالی بروی

~~1 طاری شده باشد که بیرون آمده است تا با شیخ آن را گوید شیخ باید که او را منع کند و

~~توبیح کند و کوید اکر تو را حضور من میبایست و بر تو حالی نازل شده بود که محتاج

~~حضور من بودی چرا به قوهآ ms070 صدق خود مراطلب نداشتی وهمت خود را به من متوجه نکردی

~~تا صدق و توجه هتت تو مرا در حرکت آوردی تا من پیش تو آمدمی ، و بدین سخن برمرید

~~عتاب وعقاب کند به وجهی که مصلحت داند ازهجران یااعراض، واورا کوید که از خلوت خانهآ

~~11 خود حر کت مکن تابضرورت همت مرید بزرک شود و بتدریج همت و صدق را درحر کت

~~آوردن واز وی کارها پدید کردن بیاموزد و دریابد.

~~شیخ اوحدالدین ابوالفخر کرمانی قدسر الله روحه می کوید مارا شیخی بود از همدان. اورا

~~ابویوسف خواندندی . زیادت از هفتاد سال بر سجادهآ شیخی بود و بغیر از نماز جمعه از خانه بیرون

~~نیامدی. کبیر الشأن و عظیم القدر بود. روزی در زاویهآ رد بود که در وی خاطری حرکت

~~2 کردن پدید آمد بخلاف عادت ، و این خاطر در باطن او قوت کرفت و هیچ نمی داند که

~~به کدام طرف رود. برخاست و بیرون آمد و برخری نشست وسر اورا رها کرد تا به هرطرف

~~که خدای خواهد برود. آن خر از دروازهآ شهر بیرون آمد و روی به صحرا نهاد و میرفت

~~اوراد الاحباب

~~1065

~~1- اصل : حرکی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_128.png)

~~به مسجدی خراب رسید و باستاد. ابویوسف فرود امد و به مسجد در امد. شخصی را دید

~~نشسته و سر به کریبان فروبرده. ازو هیبتی برشیخ آمد . بعداز ساعتی سر بر آورد. جوانی بود

~~بروی مهابتی ظاهر . کفت یا ابایوسف مرا مسئله ای مشکل پیش آمده است و آن را بکفت.

~~شیخ سخن آغاز کرد و مستوفی به تمام رسانید . و شیخ را به او انسی پدید آمد. کفت ای فرزند

~~هرچکاه ترا و اقعه ای پیش آید به شهر در آی و از من بپرس تا حقیقت آن بر تو حل کردانم و *

~~مرا مرنجان واز شهر بیرون میار. آن جوان به شیخ نظری کرد و کفت هرچکاه مرا و اقعه ای

~~روی نماید ms071 درزیرهر سنکی مثل تو ابویوسف بیابم. شیخ اوحدالدین می کوید از ینجا من دانستم که

~~مرید صادق شیخ را به صدق خود درحر کت میتواند آوردن.

~~و برشیخ واجب است که بیش از همه چیز در کار قوت و طعام یقین مرید را تربیت دهد

~~که قوت آفت مرید است و بیشتر خلق بندهآ شکماند و مادام که شیخ و ظیفهآ او را مرتب دارد 10

~~محال باشد که یقین او تربیت باید. لکن وقتها باید که اورا از وظیفه محروم کند و بجائی که

~~1] کس او را نداند وبرممر خلق نبود نشاند و او را مجرد کذارد تا از سرصفا باخدانشیند وبه صدق

~~با خد[ا] باشد . لکن باید که شیخ به هتت مدد کند وچون مرید در این نشستن صادق باشد

~~خدای تعالی بروی دری کشاید ، یا از باب یقین دفعة چیزی به او فرود آید ، یا رزق نا کهانی به او

~~رسد که به رزاقش یقینی حاصل آید. واگر از آنجا که او را بنشاند تخلف کند و کم شود شیخ 15

~~اورا به وجهی که صلاح داند سیاست کند تا نفس او تن در دهد ومؤدب شود و به قضا رضا دهد.

~~لکن همت شیخ در این حالات باید که با او باشد.

~~و برشیخ واجب است که مرید را نکذارد تا نزدیک شیخ دیکر رود، یا با اصحاب شیخ

~~دیکر بنشیند که مضرت به مریدان مبتدی زود راه یابد، و یکی از مضرت با اصحاب شیخ

~~دیکر بنشستن آن است که آن شیخ شاید که مریدان خودرا به کاری امر کرده باشد و مخالفت نفس 20

~~ایشان در آن باشد و آن امرموافق هوای طبع مرید این شیخ دیکر باشد و شیخ او او را مخالف

~~این امر فرموده باشد و این مرید اصحاب آن شیخ را بیند که براین امر نیز اقدام مینمایند . او

~~آداب المشیخةو...

~~73

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_129.png)

~~7

~~یندارد که او را این ms072 مضر نیست براین امر اقدام نماید، یا به صحبت آن شیخ میل کند. به حسب

~~آن که اصحاب او موافق طبع او باشند و نداند که این امر مخالف طبع آن اصحاب است و

~~صلاح کار ایشان درین است. و چون مرید به دل به شیخی دیکر میل کند منزلت شیخ اول

~~بقدر آن میل در دل او ساقط شود و بعداز آن اکربا او صحبت دارد منافق باشد و باخدای نقض آن

~~عهد که شیخ اول او را داده است کرده باشد که حال میل دل خود پوشیده داشته باشد و

~~کار او همه حبط1 کردد.

~~و اگر شیخ خود را بگذارد و به خدمت این شیخ دیگر آید هر آینه این شیخ

~~اکر مرد حقیقت باشد اورا تربیت مخالفت نفس هوای طبع او کند همچنان که شیخ اول می کرد.

~~ومراد2 طبع خود اینجاهم نیابد بازمیل به شیخ اول کند. این شیخ ثانی هم از دل او ساقط شود و

~~1 شیخ اول هر آینه او را بیش قبول نکند ، چه دانست که او صادق و ثابت نیست. او ضایع و باطل

~~بماند و فلاح نکند و دیکر از وی هیچ کار نباید . و مثل این بسیار معاینه کرده ایم و دیده.

~~و دیکر آن است که به نزدیک آن شیخ که می رود به زیارت یا به ارادت او را از شیخ

~~خود فروتر میداند یا بلندتر. اکر بلندتر داند منزلت شیخ او از دل او بقدر ساقط کردد و این

~~مضرتر و بزر کشاتر امراض است مرید را . و اکر فروتر داند به نزدیک کسی که به اعتقاد تو

~~15 ناقص است رفتن روز کار ضایع کردن باشد و این عین مضرت است .

~~شیخ العالم سیف الدین سعیدبن مطهر الباخرزی رضوان الله علیه بر سر منبرمی فرمود ای کسانی

~~که صحیت این گدا را اختیار کرده ایت اکر چنان است که جملهآ اولیاء و اقطاب جمیع ms073 عالم

~~به یکجا جمع شوند اکرشما اقتدا به ایشان خواهیت کردن زینهارتا کرد این کدانکردیت که

~~خواجهآ طریقت ابوحفص حداد قدس الله روحه مریدی را سالها پرورده بود ، معلومش شد که او

~~2 اقتدا به کسی دیگر کرده بودست. ابوحفص دست مرید گرفت و او را بر آن پیر برد که ما

~~تا این غایت نمیدانستیم، اکنون معلوم شد که ما راه زنی2 بوده ایم .

~~پس اکنون بدان که غرض از منع به نزدیک شیخی دیکر رفتن و با اصحاب دیکر

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل : حبطه .

~~- اصل : مرارد

~~- (راهزنی).

~~7

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_130.png)

~~صحبت داشتن [دفع] این مفسده هاست که بیان کردیم و آنچ مردم عام و مریدان بی صدق در خیال

~~آرند که منع مریدان از زیارت شیوخ و اصحاب دیکر حسدست و تکبر و طلب ریاست ،

~~این سخن برشیوخ باطل و افتراست. وحاشا که مقام شیوخ1رضی الله عنهم این باشد و ازاین نوع

~~غرض پیرامن خاطر ایشان کردد ، ونعوذ بالله من ذلک. خاتمه .

~~این کلمات و آداب و شرایط که کفتیم درحق مریدانی است که اصحاب خلوات و اذکار *

~~باشند و در سلوک و سیر و طیر باشند . ادب ایشان این است که باشیخ در مجالس عام حاضر

~~نشوند و با یکدیکر ننشینند و به زیارت مشایخ نروند و به ایشان تبرک و تقرب نجویند، چنانک

~~بیانها کرده شد.

~~اما مریدانی که اصحاب خلوت نباشند و باشیخ به میان خلق حاضر شوند این سخنها

~~با ایشان نیست و این حرج بر ایشان نیست . اکر با یکدیگر نشینند یا به زیارت مشایخ روند 10

~~شیخ باید که ایشان را منع نکند ، بل که ایشان را خدمت خلق فرماید و امر کند تا برجفا وایذای

~~خلق و جور اصحاب صبر نمایند که این نوعی است از ریاضت نفس.

~~و اما بر ترک ظاهر شرع و آداب طریقت در خدمت و صحبت بر ایشان

~~مؤاخذه کند.

~~شیخ عبدالله مرجانی قدس الله روحه می ms074 فرماید که خلوت وعزلت و انفراد بعد از علم و 15

~~معرفت ویقین درست آید و صحبت با خلق از برای آداب نفس و صلاح قلب و استقامت دین

~~میباید داشتن نه از برای نفس ، بلک صحبت از برای مذلت و مشقت نفس خود میباید. و در

~~بدایت صحبت خلق کسی ترک کند که به نفس خود معجب و متکبر باشد.

~~و بر شیخ واجب است که چون شیخی دیکر را بیند که در مرتبهآ فوق اوست نفس

~~خودرا نصیحت کند و با جمع مریدان خود خدمت آن شیخ کند که صلاح او واصحاب او در 20

~~ان است و اکر چنین نکند منصف و ناصح نفس خود و صاحب همت نباشد ، بلک ساقط

~~آداب المشیخة و..

~~- اصل

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_131.png)

~~هتت و ضعیف همت باشد و طالب ریاست و تقدم بوده باشد و در راه خدای این نقص است .

~~و الیاس و عیسی علیهما السلم درتحت حکم شریعت1 محمد اند ، علیه السلم.

~~بس شیوخ می باید که بر همین طریقه باشند ، اللهم اجعلنا من الصالحین .

~~2

~~نمیبینی که محمد صلی الله علیه وسلم فرمود : "لو کان موسی حیا لما وسعه الاان یتبعنی" ، [1071

~~اورادالاحباب

~~- اصل : شرعت.]

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_132.png)

~~آداب المریدین وشرائطهم وما یجب علیهم فی خدمة الشیوخ

~~اول چیزی که بر مرید واجب است بعداز آنک خدا[ی] تعالی او را از خواب غفلت بیدار

~~کرداند و انتباهی بخشد آن است که به خدمت شیخی رود از مشایخ روز کار و زمانهآ خود که

~~در کار دین خدای امین باشد و به نصیحت و امانت معروف و به طریق خدای عارف باشد ، و نفس

~~خودرا به خدمت این شیخ تسلیم کند. و در عقیدهآ او باید که این باشد که هر کز مخالفت این

~~شیخ از وی در وجود نیاید ، نه در سختی ، نه در آسانی و نه در هیچ حال .

~~و باید که درین معانی صادق باشد که هر آن ms075 وقتی که مرید در طلب شیخ صادق باشد1

~~خدای تعالی، حق جل جلاله ، نیز شیخی روزی او کرداند که دست او را بکیرد و هر شیطانی

~~از شیاطین را در حق او ملکی کرداند تا او را دایم الهام خیر و سعادت2 روزی دهند که 10

~~خاصیت صدق آن است که او را برهیچ چیزی ننهند الا که عین آن چیز را منقلب کردانند،

~~برهرمسی وسنکی که بنهی زر عیار و کوهر کران بهائی گردد.

~~و شرط مرید آن است که حرمت شیخ در دل او موقعی عظیم داشته باشد و بر هیچ کار

~~شیخ البته اعتراض نکند و به افعال شیخ اقتدانکند ، آنچ او را بفرماید آن کند. وسخن شیخ را

~~در بدایت کار تأویل نکند . بر ظاهر سخن رود تا آنکاه که حال او ترقی کند و به فهم و 15

~~اشارات رسد، آنکاه باب تأویل و دریافت اشارت بروی مفتوح شود.

~~وهر امری که شیخ کند علت و سبب آن را نطلبد ، بل2 که آنچ امر شیخ باشد بدان

~~میادرت نماید ، اکر معنی و فایدهآ آن را داند یا نداند ، و هرچه شیخ فرماید زیادت از آن را

~~تصرف نکند واز آن حد درنکذرد، وهرذکری که اورا تلقین کند همان را ملازمت نماید[و]

~~به ذکری دیکر تبدیل نکند.

~~ف

~~-بعداز "باشده، "با" آمده وظاهرا زائداست. اصل درحاشیه: سعادت دهد. اصل: بلک که.

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_133.png)

~~78

~~و در اعتقاد چنین داند که در عالم وجودی بجز او وشیخ او هیچ موجودی دیکرنیست، و

~~نفس خود را بجز از آن عمل و شغل که شیخ فرموده باشد بهیچ چیزی دیکر مشغول نکند ، و

~~خودرا کمترینهآ خلق و کمترینهآ مریدان داند، و خودرا برهیچ کس حقی نداند ، و هیچ کس

~~دیکررا برخودهم حقی نداند که به آن قیام نماید بجز شیخ خودرا و آنچ او فرماید ، و غیر را

~~خود وجود ثابت ندارد، ونگاه دارد تا نا کاه سجادهآ ms076 شیخ را به پا نکوبد، و جامهآ شیخ رانپوشد

~~مکر که شیخ او را درپوشاند .

~~و مرید چون به خدمت شیخ ملازم شود شیخ باید که اورا کیفیت رجوع به خدای تعالی

~~بیاموزد، واو رابه راه طریقت دلالت کندو سلوک راه را بروی سهل کرداند، و آن را در نظر ودل او

~~دشوار و درشت ننماید که رسول خدای فرمو[د]: "یسروا ولاتعسرواه، و از شرایع اسلام آنچ [1086

~~ضرورت او باشد او را تعلیم دهد.

~~و مرید را از همه اشیاء اولی تر آن است که طعام و شراب و لباس خودرا تصفیه کند و از

~~حلال ترین وجهی ساخته کرداند که حلال پاک سبب زیادتی حال است، و ستون راه و بنیاد کار

~~بروی است. قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: *طلب الحلال فریضة بعدالفریضة.*

~~مشایخ فرمودهاند طلب حلال برجمیع مسلمانان فریضه است و برین طایفه ترک حلال

~~فریضه است، مکر آن مقدار که غایت ضرورت مرید باشد. و اکر حلال متعذر باشد در

~~کرسنکی چندان صبر کند که حالت مخمصه شود و جملهآ حرامها بروی حلال کردد، آنکاه

~~چیزی خورد. و شرح طعام و مقدار آن در باب آخر این کتاب گفته شده است .

~~و بر مرید بعد از طلب حلال واجب است که رد مظالم کند با اهل او ، هر حقی که

~~مسلمانی را که بروی باشد آن را باز کرداند . قال رسول الله صلی الله علیه وسلم : "رد دانق یمن

~~2 حرام یعدل عندالله سبعین حجة مبرورة.*

~~و هر مظلمه ای که از زدن و بریدن و جراحت باشد آن را قصاص است ، و هرچه غیبت

~~نمیمت و دشنام باشد از خصم حلالی باید طلبیدن ، و از خدای آمرزش خواستن آن خصم

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_134.png)

~~خودرا ، و لابداست مرید را که یاری موافق طلب کند تا او را درین کار مدد باشد و یاری

~~دهد و به مصالح ضروری او قیام نماید تا خاطر او ms077 مجموع تر باشد ، "فان المؤمن

~~باخیه کثیر."

~~و برمرید واجب است که نفس را بشناسد و به ریاضتهای بسیار او را ادب کند . و نفس را

~~دو صفت است: یکی حرص و رغبت درشهوات، و دوم کریختن و سرباز زدن از طاعات. پس

~~او را مجاهدات و ریاضات باید دادن تا از مألوفات و عادات خود دور شودو برچیزی که خلاف

~~هوای اوست و در دین پسندیده باشد او را بر آن باید داشتن و از شهوات منع کردن و راه

~~مکابدات و تجرع مرارات سپردن. و به کثرت اوراد و دوام روزه و نوافل صلوات و یشیمانی

~~بر مخالفات نفس راتز کیه دادن و عادات قبیحهآ او را به محاسن اخلاق میدل کردانیدن.

~~و جهد کند تا خواب را به بیداری و سیری را به گرسنکی و رفاهیت را به سختی مبدل 10

~~کند تا از جمله توبه کارانی باشد که به محبت خدای مخصوص کشتهاند.

~~و خودرا از صفات مذمومه طاهر کرده ، قال الله تعالی : "ان الله یحب التوابین ویحب

~~المتطهرین" . و قال علیه السلم: "التائب حبیب الله". وحق تعالی در دنیا ظلمات نفس او را به انوار

~~معارف و طاعات1 و حقایق عوض کرداند و در آخرت کناهان و سیئات او را به حسنات

~~بدل گرداند.

~~ابو هریره روایت می کند از رسول صلی الله علییه وسلم : لیتمنین اقوام انهم اکثروا من

~~السیئات . قیل من هم یا رسول الله ؟ قال الذین یبدل الله سیئاتهم حسنات .

~~وتوبه برجمیع مؤمنان فریضه است ، قوله تعالی : " وتوبوا الی الله جمیعا ایها المؤمنون

~~لعلکم تفلحون" وقوله :* ومن لم یتب فاولئک هم الظالمون."

~~و مشایخ گفتهاند غفلت تو بر توبه از کناهان که کردهای بدتر از آن گناهان است که 20

~~ارتکاب کردهای ، و هر کس را که پیش از توبه مرک در آید کار او را خدای داند ، فامره

~~الی الله ،"و ان ربک لذو مغفرة للناس علی ظلمهم" ، وتاجان به ms078 حلق نرسیده است وقت توبه باقی

~~آداب المریدین و...

~~2

~~1

~~108

~~1- اصل : طاعت.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_135.png)

~~80

~~است ، و باب توبه وقتی بسته شود که آفتاب از مغرب طالع کردد ، قال الله تعالی : "یوم یأتی

~~بعض آیات ربک لاینفع نفسا ایمانها لم تکن آمنت من قبل."

~~بداند که خدا[ی] تعالی به استقصا بند کان را حساب خواهد کردن و هیچ ذردای فرو نخواهد

~~و بعداز تو به مرید باید که ملازم ورع باشد و در جمیع احوال به جوارح پرهیز کار باشدو

~~5

~~رفتن ، قال الله تعالی: " و ان کان مثقال حبة من خردل اتینابها.*

~~ور ع حراست و منع نفس است از هرچه خدای تعالی نهی فرموده است ، و تفوی وقایهآ

~~دل وعمل قلباست با انقیاد جوارح دل را در آن عمل ، قال رسول الله صلی الله علیه وسلم : "التقوی

~~ههنا و اشار الی صدره ، وقال الله تعالی : "لن ینال الله لحومها ولا دماؤها ولکن یناله

~~التقوی منکم."

~~10

~~و چون مرید مقام توبه و ور ع را درست کند بعد از آن به مقام زهد در آید. اکنون

~~وقت آن شود که مرقع بیوشد، اکر خواهد و رغبتی باشدش. وچون خرقهآ مرقعه درپوشد

~~باید که شرایط آن را رعایت کند و آنچ بروی لازم است بجای آرد تا ضایع نشود و

~~نادانسته نیوشد.

~~در وقت ما بعضی ازین جاهلان روز کار ضایع کردهاند، این قاعده ها را خراب

~~15 کردهاند ، و این تمیز از میان برداشتهاند و علم این کار را منقطع کرده . آنهائی که مریدی و

~~متابعت را نمی شایند و نمیدانند پیشوائی و سروری میکنند و فساد و عناد ایشان منتشر و

~~ظاهر است.

~~برمرقعه پوش واجب است که نفس خودرا به آداب مؤدب کرده باشد، و هر مریدی که

~~به انواع مجاهدات و مکابدات و تحتل مشقات و تجرع مرارات نفس را ریاضت نداده باشدو

~~2 تصحیح مقام ارادت وتوبه و ورع نکرده و ms079 در مقام زهد در نیامده و تأدیب شیخی که اقتدا را شاید

~~نیافته و با مردمان صادق صحبت1 نداشته واحکام دین وحدود واصول وفرو ع مذهب خود را

~~به مقدار ضرورت ندانسته بروی حرام باشد که شیخی با ارادت را متصدی کردد ، و هر که

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل: صحب.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_136.png)

~~به این صفت نبود در مریدی تمام نباشدتا به شیخی خود چه رسدو کجا رسد و هر کزخود نرسد.

~~مشایخ کفته اند هر کس که عیوب افعال و رعونات نفس خود را نبیند و نداند و نفس را

~~تأدیب نکند و در ازالت1 آن صفات جهد ننماید آن کس اقتدار را نشاید.

~~و بعداز ورع مرید باید که به محاسبهآ نفس مشغول کردد ، یعنی افزونی و نقصان حال او

~~را تفقد کند و بازطلبد، وهرروزی بلک هرزمانی بنکرد که بروی چه عمل است کردنی و ازوی 5

~~چه در وجود آمده است نا کردنی.

~~وهرچیزی که به هروقتی برنفس عارض کردد از خیر و شر برشیخ خود عرض کند که

~~در مثل است هلیس بلبیب من لم یصف ما به للطبیب"، هر که بیماری از طبیب پنهان دارد به مرضی

~~عظیم تر گرفتار گردد.

~~شیخ ابومحمد سلمه قدس الله روحه می فرماید هر مریدی که دریک شبانه روز چندین 10

~~مسأله در طریقت اورا پیش افتاده نشود و حل نکند او سالک طریقت نبود.

~~جماعتی از مریدان و اهل این رنک به حضرت شبلی آمدند . شیخ در روز کار ایشان

~~نظر کرد. دید که همه از مذا کره غافل اند و از مسایل و احوال طریقت با یکدیکر هیچ

~~گفت وشنیدی نمی کنند. این بیت را بر ایشان خواند :

~~شعر

~~کفی حزنا بالواله الصب ان یری منازل من یهدی معطلة قفرا

~~و شرط آن است که چون از شیخ سؤالی کند بروجهی نکند که از شیخ طالب جواب

~~شود. بلک واجب آن است که آنچ او را به خاطر ms080 در آمده باشد یا و صفی که بروی طاری کشته

~~باشد به طریق وصف و حکایت کوید. اگر شیخ خود جوابی فرماید نیکو، و اگرنه مرید

~~مرید جواب را طلب ندارد. و آن وصف حال خود را نیز به نام سؤال نکند. و اکر این صفت 20

~~حال خود را بجهت آن ادا کند تا شیخ به جواب مشغول کردد آن سؤال باشد و ترک ادب

~~شود و نشاید کردن.

~~وهر حالی و معنی که در سر وی طاری کردد اصلا باید که از شیخ پوشیده ندارد که

~~آداب المریدین و...

~~1

~~1- اصل : ازلت.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_137.png)

~~82

~~آن جمله علل و امراض است. اکر پوشیده دارد از دوا محروم ماند و مضرت به او عاید شودو

~~به علت خود هلاک کردد ، و این کتمان از نقض عهد باشد با شیخ خود.

~~وهر امری از امور که شیخ او را بفرماید باید که با شیخ در آن امر خیانت روا ندارد .

~~و شرط مرید آن است که احترام شیخ بجای آرد و به آن ذکری که او را تلقین داده

~~باشد دل خود را مأمور گرداند و هرچه کاه که از آن ذکر غافل شود و خاطر از شهوت و غیر

~~آن دروی گذر کند باید که در زمان به تعجیل باز به ذکر خود مشغول کردد که در یک دل

~~دوچیز جمع نتوان کردن . واکراو از ذ کرغافل نبودی این خاطر مذموم در وی گذر نکردی.

~~وبر مرید واجب است که چون از وی زلتی صادر شود هر حکمی که شیخ بروی براند

~~آن را تسلیم آید و کردن بنهد.

~~و ای طالب بدانک هر کس شهوات را از برای خدای ترک کند و درین ترک با خدای

~~تعالی صادق باشد خدای تعالی نیز آن شهوات را از دل او بیرون ببرد .

~~وهرچکاه توجه مرید با خدای تعالی صحیح باشد و به صدق و به قصد تمام در طلب

~~روی ms081 به حق آرد و استعمال اسباب طاعات بکند لابد خدای تعالی او را نیز به نزد شیخی ناصح

~~راه بر1 اندازد که به خدای تعالی عالم باشد تا او را برحال نفس عالم و عارف کرداند و راه نماید .

~~واکر همت مرید از معرفت بلندتر باشد لابد خدای تعالی این شیخ را در آن معرفتی که

~~به هتت مرید تعلق داشته باشد دری کشاده کرداند. و در دل وزبان او آن معرفت را القا کند و

~~این معنی از صدق مرید باشد که در باطن شیخ معرفتی که مخصوص او باشد به ظهور آید.

~~وهر کاه مرید را درین راه مسأله ای و اقع شود هیچ و جهی دیکرنیست جز آنک آن را

~~از شیخ خود استکشاف و سؤال کند. و دراین باب طریق آن است که همت خودرا با خدای

~~2 متعلق گرداند تا آن در را بی واسطه بروی بگشاید تا مشکل او حل گردد ، یا خدای شیخ را

~~در حر کت آرد تادر آن مشکل تکلم نماید و آن معنی را کشف گرداند.

~~کنون اکرخودخدا[ی] تعالی دل او را در آن باب کشاده کرد وحل آن به او بخشید

~~باید که آن را بر شیخ عرضه کند.

~~اوراد الاحباب

~~1

~~14

~~راهیر)

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_138.png)

~~ننمود و التفاتی نکرد مرید باید که بداند که همت او قاصر است و قوتی ندارد، یا او خود اهل

~~و اکر خدای بروی حل نکرد واین در را بروی نکشاد و شیخ نیز در آن باب تککم

~~این مسأله و حالت نیست که او را واقع شده است .

~~و اینکه او اهل این مسأله و حالت نبود از دو وجه باشد: یکی وجه آن است که

~~حالتیعالی باشدو مریدرا استعداد قبول آن نباشد، و وجه دوم آنک در طلب کشف آن حال مرید 5

~~صادق نباشد و عدم صدق از آن باشد که درهتت خود امری دیکررا با این طلب شریک کرده ms082

~~باشد. چه هروقت که در امری مشارک و اقع شود قوت و تصرف هتت در آن اثرضعیف کردد.

~~از بهر آنک همت در امری متصرف نتواند شدن تا قوت نیابد و تا به صفت احدیت متصف نشود

~~قوی نکردد.

~~و از شرایط مرید آن است که درامری و مسأله ای که اورا باشد شیخ را به همت در آن باب 10

~~درحر کت آرد. اما برشیخ این شرط نیست که بر حال مرید به کشف مطلع کردد .

~~واکربر شیخی حال مرید مکشوف کردد آن کشف از آن حیثیت نیست که مقام شیخی

~~مقتضی آن کشف باشد، بلک کشف آن امر مخصوص از جهت مصلحتی باشد که در آن امر

~~بوده باشد به ارادت خدای تعالی. اما درحق شیخیا درحق غیر او بواسطهآ او و آن کشف به آن

~~سبب واقع شده باشد.

~~و از شرایط مرید آن است که او را هیچ ارادتی و خواستی نباشد که اکر مرید را

~~ارادت و خواست باشد او صاحب هوا وهوس بوده باشد و با نفس خود بوده نه باشیخ خود.

~~وچنان میباید که مرید با شیخ " کالمیت بین یدی الغسال" باشد که او را در

~~نفس خود هیچ تدبیری و ارادتی نبود و هرچه شیخ در حق او خواهد او آن را از نفس خود

~~دفع نکند.

~~و مرید باید که باشیخ بر ارادت شیخ بلشد نه به ارادت خود.

~~سؤال - چون مرید را ارادت خود نیست همه ارادت از آن شیخ است ، بایستی که او را

~~خود مرید نکفتندی ، چه او مراد است.

~~آداب المریدین و...

~~13

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_139.png)

~~84

~~آن را مخلوق شده است وطریق وصول به این مطلوب نمیداند ، پس مضطر کشت در طلب

~~جواب - در ابتدا ورا مرید به آن سبب میخوانند که طالب کمالیت است که او بجهت

~~شیخی که او با الله تعالی عالم باشد تا به این راه مطلوب او را عارف کرداند.

~~یس ms083 ازین جهت بر مرید لازم است که تسلیم و انقیاد شیخ کند و ترک اعتراض بروی

~~کند و دایما در بحر بلاو مجاهده دست و پا میزند تا آنکاه که خدای تعالی دری بروی

~~بکشاید و به کمال خود و اصل کردد.

~~طالب در ابتدا مرید است وشیخ مراد، و باز شیخ مرید است و مرید مراد. چه مریدرا

~~در ارادت شیخ بیش ارادت خود نمیماند و چون شیخ بداند که مرید مستقل کشت و کمال

~~یافت و هنکام آن شد که مرید را از شیر تربیت خود باز کند بر شیخ واجب کردد که آن

~~1 مددهایی که ازین جهت خود به مرید میرسانید آن را قطع کند و مرید را با خدای باز کذارد و

~~بعد از آن شیخ را بر مرید هیچ حکمی نماند ، و اکر نیز خواهد مرید را همانجا نشسته بکذارد

~~لکن بروی ببش هیچ حکمی نشاید کردن.

~~ولکن هرچند مرید باشیخ در مرتبه برابر شده باشد ، یا از شیخ نیز در کذشته، بروی

~~و اجب باشد که با شیخ به ادب و احترام زید و حق پیری او نکاه دارد و بد مرید کرفتن و ارشاد

~~11 خلق ننشیند الابه اذن شیخ یا به امر خدا[ی] تعالی، و جایی که او را امر خدای تعالی و اشارت

~~ربانی باشد در ارشاد خلق شیخ را بر وی جای مؤاخذه و حق بازخواست نماند اکر چه

~~بی اذن اوست.

~~شیخ ابوسعیدابی الخیر قدس الله روحه دست مرید مبتدی را کرفت و در بیابان در آورد و

~~او را گفت که هربر کی و کیاهی ازین بیابان اکر به زبان فصیح با تو بکوید که من ولی

~~خدایم زینهار تابه هیچ کس التفات نکنی و جز ابوسعید هیچ کس دیکر را نشناسی. چون مدتی

~~بر آمد و مرد مبتدی بالغ راه کشت باز دست او را بکرفت و به همان بیابان در آورد و گفت

~~اکر هر ms084 بر کی و کیاهی ابوسعید کردد زینهار تا به من و به هیچ ابوسعید التفات نکنی و جز خدای

~~هیچ کس دیکر را نشناسی و نظر نکنی.

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_140.png)

~~و شرط مرید آن است که سخن شیخ را رد نکند و جواب نگوید، اگر چند حق

~~به دست مرید باشد . از بهر آنک شیخ را در آن مصلحتی باشد که او داند . تومنازعت و مجادله و

~~بحث مکن واگر در خاطر تو نزاع آن سخن کردد آن عین اعتراض باشد و مرید را بر شیوخ

~~اعتراض کردن حرام است. وهرمریدی که ازو نزاع با شیخ و اقع شود آن مرید مسخرهآ

~~شیطان و پیرواهوا و نفس باشد و به نزدیک بزر کان طریق خدای و اهل الله عیب او مکشوف و 5

~~بدی اوعیان باشد و به نزدیک مشایخ حر کتی و عملی که حرام است بهیچ و جهی رخصت نیست که

~~مرید به آن انیان کند.

~~و اما حرکاتی و اعمالی که شرع مباح داشته است ، شوم ترین مریدان آن است که

~~از امری که مباح است اگر شیخ او را از آن منع کند مرید به اقاویل علما با شیخ حجت گوید.

~~این چنین مرید هر کز فلاح کند2 و ادبار او ظاهر و عیان شود ، و العیاذ بالله تعالی نسأل الله 10

~~العافیة من ذلک.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی را رضی الله عنه غلامی بود دانشمند وحافظ ، نام او نافع .

~~ازو حر کتی صادر کشته بود. شیخ او را بر آن عتاب می فرمود . نافع فتویهای ائمه بیرون آوردو

~~و عرضه کرد که من به این فتویها عمل کردهام. شیخ عالم قدس الله سره بروی غضب کرد و

~~گفت ای مدبرا کارما تقوی است نه فتوی .

~~و بر مرید واجب است که از مال و جاه بیرون آید، و ترک جاه دشوارتر از ترک مال

~~است. و اعتقاد چنین کند که طریق او اشرف طرق ms085 است که اکر در عقیدهآ او چنین نباشد

~~هر آینه نفس او متشوش2 کردد به آن طریقی که اشرف باشد و هیچ طریقی ازین اشرف تر

~~نیست . از بهر آنک طریق ملایکه و انبیاء ورسل و عباد الله الصالحین و جملهآ ملایکهآ مقرب

~~این طریق است ، و این صنف صوفیه اعلم خلق اند به علوم الهی که اشرف و اجل علوم است.

~~و شرط مریدآن است که دایما سر درپیش انداخته باشد و برچیزی التفات نکند و

~~آداب المریدین و...

~~[1106

~~15

~~1- (پیرو) .

~~2- کذا در متن ، ظاهرا نکند ، یا آنکه جمله را بصورت استفهامی باید خواند .

~~3- کذا در اصل ، ظاهرا: مشوش .

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_141.png)

~~86

~~به چیزی که ضرورت نبود نظر نکند ، همچنانک فضول کلام مکروه است ، فضول نظر هم

~~مکروه است.

~~در همنشین نیز چندان نظر نکردهاند که بیان او توانند دادن ، فکیف اکر صفت و صورت

~~بعضی ازعزیزان را ازصورت و صفت هم نشین1 او پرسیدهاند، بیان کردن ندانستهاند که

~~شیخ او برسند خود چکونه نشان دهد که آن محل هیبت و حیا و جلال است.

~~مریدان باید که در حضرت شیوخ چنان نشینند که کوئی سلطان قاهر آمده است تا

~~ایشان را عقوبت کند و ایشان در عین خوفند.

~~کانما طبر طیر فوق رئوسهم لاخوف ظلم ولکن خوف اجلال

~~شعر

~~10

~~شیخ شمس الدین امام زاده سالهای دراز مرید و ملازم عتبهآ شیخ عالم سیف الدین باخرزی بود،

~~رضوان الله علیه، وهر کز روی شیخ را چنان ندیده بود که نشان باز توانستی دادن. بدان سبب که

~~در حضور شیخ هر کز سر را برنیاورده بود و تمام در جمال شیخ نظر نکرده بود. روزی پسر

~~این شمس الدین با پدر می کفت که ای بابا امروزشیخ عالم رادیدم. چشمهای شیخ بغایت سیاه است .

~~شمس الدین بانک برو زد که ای بی ادب تو چکونه در روی شیخ نظر کردی که من در عمر

~~15 نتوانسته ام ms086 که در حضرت شیخ سربردارم و چشم باز کنم و در روی شیخ نظر کنم ! من از روی

~~شیخ عالم نشان نمیتوانم دادن ! تو بیادب چکونه از چشم شیخ نشان میتوانی دادن؟

~~هر که او را ادب خدمت شاهان نبود کرد این در مکذاریت که سلطان اینجاست

~~بیت

~~و برمرید واجب آن است که چنانک نظررا محافظت میکند کلام و سمع و همه حر کات

~~90 خودرا محافظت نماید و سخن نکوید و حرکت نکند و گوش ننهد، الا برای چیزی که آن

~~فریضه باشد یا در وی فضیلتی باشد . و هرچه فریضه یا فضیلت نبود زبان و کوش و جوارح را

~~از آن نگاه دارد.

~~اورادالاحباب

~~1-( همنشینی).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_142.png)

~~و اکر مرید را اتفاق افتد که به حضور شیخ به مجلس سماع حاضر آید و در آن سماع

~~بروی واردی فرود آید باید که اصلا حر کت نکند تا از خود با خبر باشد و چون از خود

~~ربوده شود یعنی چنان مخطوف1 کردد که این مجلس و اهل مجلس را نداند و زمزمهآ قول

~~نشنود و از کون اصلا خبرش نماند. اکر با چنین صفات حرکت کند آن حرکت از و نبوده

~~باشد ، از غیر او باشد - و به وارد بوده باشد نه به نفس او. بروی حرج و کرفت نباشد .

~~لکن واجب آن است که چون به حس خود باز آید در زمان بنشیند که اکر ننشیند و

~~یاخود همچنان حرکت کند منافق باشد.

~~و اکر در سماع در زمان قیام و حر کت از مرید چیزی بیفتد او نتواند که آن چیز را

~~باز قبول کندیا رد کند . حکم آن به شیخ او مصروف است ، خاصه هرچه شیخ فرماید

~~آن باید کردن.

~~و بر شیخ و اجب آن است که آنچ از مرید بیفتد باز به او رد نکند و حاضران را هم

~~نکذارد که به آن خرقهآ افتادهآ او تبرک نمایند، چه در اینجا مضرت ms087 حال مرید است. پس باید که

~~آن را به قوال دهند.

~~و برشیخ واجب است که مرید را برین حرکت کردن در سماع عتاب نماید با آنک

~~از حالت فنا بوده باشد، که آن عتاب حضور مرید را قوت دهد و همت او را عالی کرداند، و 15

~~چون همت عالی تر کردد بعد از آن وارد نیز همچنان عالی تر فرود آید بقدر استعداد او.

~~و شرط مرید آن است که در حق شیخ اعتقاد کند که بر شریعت خدای تعالی است ، و

~~هرچه شیخ می کند به قدرت وقوت پرورد کار و الهام و امر او می کند و حال شیخ را به میزان

~~خود نسنجد، که وقت باشد که از شیخ فعلی صادر کردد که صورت آن فعل در ظاهر مذموم

~~باشد و در باطن و حقیقت محمود. پس واجب کند که آن را تسلیم کنی. چنانک مثلا مرد ."

~~باشد که کاس خمر به دست کیرد و خدای تعالی آن را در دهان او عسل کرداند و بیننده خمر

~~پنداردو آن عسل باشد. اما بدانک این معنی درهر کس نباشد . کسی را که جملهآ احوال او و

~~آداب المریدین و...

~~87

~~1- اصل : محطوف (تصحیح از محمد تقی دانش هزوه).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_143.png)

~~88

~~طول عمر او بر جادهآ طریقت و شریعت بوده باشد نا کاهی چنین حال پدید آید واجب التسلیم

~~باشد، اما آن کسی را که احوال او در عمر ویران بوده باشد این صورت ویرانی معمور نتواند

~~بودن. نکاهدار تا غلط نکنی و هر ناقص احوالی را نیز تسلیم نداری.

~~4

~~برصورت خود مجسد کردهاند و آن صورت را در فعلی از افعال داشته و حاضران پنداشتهاند که

~~و شیخ محی الدین ابن العربی سلام الله علیه می فرماید مادیده ایم کسانی که روحانیت خودرا

~~این فلان کس است که به این فعل در عمل است و او خود به جائی دیکررفته و مقامی دیکر ms088 رفته.

~~و شاید که روحانیت مرد در ده صورت مختلف و زیادت در ده مکان مختلف در زمان

~~واحد1 متجسد و متشخص کردد و درین یک زمان واحد1 در آن ده مکان او را بینند.

~~و ابوعبدالله موصلی که او را معروفی قضیب البان کفتندی، قدس الله روحه ، ازین جمله

~~1 بود که ما به کرات و مرات دیده ایم که در صورتهای اشخاص مختلف بوده است.

~~و عیسی علیه السلم دوازده حواری را بجهت دعوت خلق به دوازده اقلیم فرستاده بود.

~~چون او را به آسمان برمی آوردند و در آن زمان و احد برین دوازده حواری درین اقالیم مختلفه

~~مشخص و مجسد شدو همه را اعلام کرد که من به آسمان میروم وهمه را وصیت کردوسخن

~~کفت و این دوازده حواری درین زمان واحداو را دیدن و از و سخن شنیدن.

~~15

~~و اسرار الله در عالم عظیم است و آن غور اسرار مذ ثور نیست.

~~وهر که در صورتهای مخالف منهی یا به صورتی که آن مذمومه باشد ظاهرشود و حاکم

~~شهر3 برمقتضای شریعت او را عقوبت کند یا حد زند، او را از خدای هیچ اثم وجرح نباشد ،

~~ولکن غالب آن است که آن کس صاحب حال باشد و او را بر نفوس خلایق سلطنتی باشد که

~~دست و دل هیچ کس به ایذای او نرسد که به قوت حال برهمه غالب آید. ولکن مثل این احوال که

~~2 صورتش دیگر باشد و حقیقت چیزی دیکر جزاز مرد ضعیف الحال صادر نکردد. مردانی که

~~کامل باشند ایشان به عادت راست خلق با خلق معیشت کنند و برجادهآ راست روند . چیزی که

~~صورة یا معنی مذموم شرع باشد ظاهر نکنند و چیزی که در عادت غریب و عجیب نماید پیدا

~~اوراد الاحباب

~~- اصل: واحده.2- کذا دراصل،( دیدندوشنیدند). محتمل است که حاکم شرع درست باشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_144.png)

~~نیارند، سنت الهی را محافظت نمایند ، مذموم را صورت مذموم و محمود ms089 را صورت محمود.

~~و از رجال الله کسانی هستند که خدای تعالی ایشان را بر افعالی که در باقی عمر بر ایشان

~~تقدیر رفته است از طاعت و معصیت مطلع کردانیده است و ایشان بر آن واقف کشته اند و از

~~یقین تمام در هر زمانی بر آن عملی که مقدر شده است در آن زمان بر آن مبادرت مینمایند ودر

~~فعل می آرند. و این کتاب محل این سخن نیست و اگرنه این مرتبه را به شرح و بسط بیان 5

~~کردمی تا مرتبهآ اولیاء الله برعوام روشن و مبین کشتی.

~~علمای رسوم و عوام اسرار موضوعات شرایع را میزانی کرده اند ، و محققان را موازینی

~~هست که علمای رسوم آن را نمیدانند و ازین جهت است که احوال مشایخ را باید که

~~تسلیم آیند.

~~و شرط مرید آن است که چون شیخ او را امری کند و به مصلحتی فرستد باید که 10

~~بی توقف و تأویل به آن کار رود و به هیچ سببی از آن امر باز نکردد.

~~یکی از مشایخ از مریدی سؤال کرد که اکرشیخ تورا به امری فرستد در راه به مسجدی

~~برسی که قامت نماز بر آید چه کنی؟ مرید گفت به همان کار شیخ روم و به نماز مشغول نکردم

~~تا باز کردم. آن شیخ کفت احسنت چنین میباید ! ودرین باب خبری هست که این سخن

~~مسند از آنجاست.

~~و شرط آن است که مرید در خدمت و طاعت و اخلوت و جمعیت به نشاط و نهضت

~~باشد و دایما جنبان و در حر کت باشد و نفس خود را به عجز و کاهلی نیندازد و ثقیل و کران

~~جنبنده نباشد، و در راه آهسته و کران خیز نرود. ودر امور و حرکات و سکنات خودرا عاجز

~~ندارد و ننماید.

~~ودر میان این طایفه کاهلی بغایت ناپسندیده و مذموم است و کاهلی در دین و دنیا 20

~~دولت را ببرد.

~~کر ms090 درویش را کویند که این چیز را بردار و نزد فلان بر، یا به بازار بر، یا به بازار رو و

~~فلان چیز بخر او کوید بنکرید که هیچ مصلحتی دیکر در بیرون هست تا چون میروم

~~آداب المریدین و...

~~89

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_145.png)

~~آن را نیز کفایت کنم ، یاخود اکر کاری فرماید می گوید صبر کن که من به نماز خواهم

~~رفتن یا به فلان موضع خواهم رفتن در راه این کار را تمام کنم، این چنین کسان کاهلان باشندو

~~در نفس خود عاجز و در راه فقر و مریدی مشرک بوند و تا مادام که به این صفت باشند بوی

~~نوحید به مشام ایشان نرسد که در حقایق چنین یافته شده است که توحید حاصل نشود الا کسی را

~~که حر کت او واحد باشد و متعلق به و احد باشد.

~~وهر کاه مرید به حر کتی و احده دو امر خواهد تا بکند، مثلا از برای نماز بیرون آیدو

~~حاجتی که به بازار داشته باشد از خریدن یا فروختن با نماز جمع کند و به حر کت خروج

~~و احده نماز و آن حاجت دیکررا خواهد تا بکزارد هر کز بوی وحدت به مشام دل او نرسدو

~~ذوق توحید اصلا نیابد.

~~و شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه فرموده است که کمال خدمت در

~~تعجیل است .

~~و دیکر فرموده است که جوانان در خانقاه باید که دائم میان بربسته و آستین بر زده

~~باشند1، یعنی مهیا ومترصد خدمت باشند.

~~وقتی خاطرمبارک شیخ عالم از غلامی غبار یافته بود وغلام نمی دانست که سبب چیست.

~~1 هر کسی را شفیع میانکیخت و به خواص توسل میجست. تا یکی از حضرت شیخ عالم پرسید

~~که ازین خادم چه صادر شده است که موجب عدم التفات شماست ؟ شیخ عالم فرمود ازو

~~تقصیری نیامده است ! لکن رنجش ما ازو آن است که هرچه در خاطر ما می کذرد او آن ms091 را

~~چرا در نمییابد و نا گفته آن خدمت را بجای نمی آرد. یعنی که استعداد و حدس این غلام

~~چنان است که اکر به هتت متوجه و حاضر خاطر ما شود بداند که ما را چه خدمت میباید.

~~4 نا کفته بداند و اقدام نماید. تا گفتن نیز حاجت نیاید.

~~و برمرید واجب است که هرشرطی که شیخ برو کند او به آن وفا کند. اگر صعب

~~باشد و کر سهل که طریق خدای طریق مجاهده و مکاره است. طریق راحت و آسانی نیست.

~~اوراد الاحباب

~~11

~~1

~~1- اصل : باشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_146.png)

~~اما مرید را برشیخ هیچ شرطی نرسد که کند، چنانک مرده را بر غسال هیچ شرط نرسدو

~~هر که ارادت خود را ترک کرد و نفس خود را به شیخ تسلیم داشت میان او و مرده هیچ

~~فرق نیست.

~~و برمرید واجب است که عملی که به نفس خود بر آن قادر باشد و تواند کردن

~~هیچ کس را تکلیف نکند و آن عمل نفرماید و رنج خود تا تواند و امکان داشته باشد از خلق *

~~بردارد، وچون در عملی حرکت کند که در آن عمل هم رضا[ی] خدای و هم حظ نفس او باشد

~~باید که آن طرف حظ نفس را از آن عمل ساقط کند و خاطر را به صلاح آرد تا در آن عمل

~~نیت همان طرف رضای حق ماند و بس، و چون در آن عمل شروع کند هر ادب و حضور که

~~مخصوص آن عمل باشد باید که بجای آرد.

~~و هر کاه مرید را بینی که مردم را می کذارد تا به او تبرک جویند و به چشم تعظیم درو 10

~~112] نکاه کنند بدانک فلاح در وی معدوم است و در طریقت هر کز بجائی نرسد و اینجاست که

~~بدترین دعای اهل تصوف آن است که کسی را کویند "اذاقک الله طعم نفسک" ، از بهر آنک

~~هر که طعم نفس خودرا ms092 ببخشد دیکر به فلاح او هر کز امید نماند .

~~و طعم نفس آن است که آن زمان که مردم در تو نظر می کنند و به عین تعظیم ترا

~~می بینندا و به تو تبرک می کنند آن لذتی که ازین معانی مییابی طعم نفس آن است. پس خود را 15

~~ازین معنی محنوظ دار تا باطل نکردی.

~~و برمرید واجب است که در شیخ خودچنین اعتقاد کند که او عالماست با الله تعالی ، و

~~ناصح است به خلق الله تعالی، و به سلوک و منازل عارف است . اما در شیخ این اعتقاد نکند که او

~~دراحوال معصوم است. حق تعالی درحق آدم می فرماید: "وعصی آدم ربه فغوی" رپس در حق

~~فرزند آدم اعتقاد عصمت چکونه شاید کردن؟

~~ازشیخ سؤال کردند که عارف عصیان اکند؟ فرمود: "و کان امرالله قدرا مقدورا*. اگر

~~تقدیر رفته باشد کند.

~~روزی مریدی شیخ خودرا در فسقی بدید ودر خدمت مرید هیچ تغیرنی نشد، ودر مراسم

~~آداب العریدین و...

~~1- اصل: ی بیند.

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_147.png)

~~آداب و ارادت او باشیخ هیچ خللی پدید نیامد و در احترام شیخ درو هیچ نقصی ظاهر نکشت ، و

~~آن روز شیخ دانسته بود که آن مرید فسق او را دیده است. با مرید کفت ای فرزند ازان وقت

~~که از من آن فسق در جود آمد من منتظر بودم که تو از من رمیده شوی و عقیدهآ تو

~~دیکر کون شود. مرید گفت یا سیدی ! آدمی مجاری اقدار خداست و قضاء الله برو[....1]

~~خدمت تو برای عصمت تو نکزیدهام و در تواعتقاد عصمت نکرده، بلک خدمت تو بدان اعتقاد

~~می کنم که تو به طریق خدای و به کیفیت سلوک که مطلوب من است عارفی ، و عصیان و عصمت

~~امری است میان تو وخدای تو واز آن چیزی به من عاید نمی شود وامری دیکر واقع نشده است که

~~موجب نفاد و زوال اعتقاد من شود. شیخ اورا ms093 دعا کرد که : "وفقت و سعدت"، چنین باید، چنین

~~باید ! واکرچه خود نشاید ، بعد از آن کار این مرید از ثبات قدم و رسوخ عقیدت در حسن

~~10 حال و علو مقام به درجهآ کمال و تمام رسید.

~~و شرط مرید آن است که چون به خانقاه و منزل شیخ در آمد تا به وقت اجل سخن

~~بازبیرون آمدن درضمیر خود نکرداند. وهرمریدی که در شیخ خود نقصانی بیند و همچنان به او

~~صحبت دارد او منافق باشد و عندالله تعالی در مطالبه و هر مریدی که جامه ای را بی نجاست که

~~به او رسد بشوید از علتی است که در نفس او باشد. یا اکر سرمه کشد با موی محاسن خود را

~~1 تزیین کندیا ظاهر خود را به زینت دارد بی ضرورتی یا بی امر شیخ او صاحب علتی باشد.

~~و ابوطالب مکی رضی الله عنه می فرماید در قوت القلوب آورده است که چون فقیرجامه و

~~دستار خود را مرتتب دارد و فراویز لطیفک سازد[و] پازیبها را به مناسبت یکدیکر دوزد تا ظاهر

~~او نیکو نماید ، بدانک او دزد راه خداست. او را منع و زجر باید کردن.

~~و شرط مرید آن است که باحفظ و امانت باشد که این راه بخشش اسرار است و اسرار را

~~نبخشند مکر به کس که امین باشد ، و از شروط امانت یکی کتمان سر است ، الاجایی که

~~صاحب سر او را به فاش کردن امر کند.

~~خاتمه - خلاصه و اصل سخن درباب مرید آن است که به مقدار ذرهای او را میباید که

~~5

~~اوراد الاحباب

~~1- در اصل سه یاچهار کلممه بعلت هار کی خوانده نمیشود.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_148.png)

~~با نفس خود باقی نباشد و به او نکرانی ننماید و نفس را خاص به شیخ تسلیم دارد و بهیچ وجه

~~امکان ندارد که راحت به نفس خود راه دهدیا از کسی رفق ومدخل جوید یا طمعی دارد.

~~و سخن جامع ms094 آن است که به هیچ امری متصرف نشود و به هیچ چیز سا کن نکردد ، الا

~~به امر شیخ.

~~سهل بن عبدالله تستری قدس الله روحه شبی مریدی مبتدی را فرمود که به فلان موضع

~~برو. جمع اصحاب کفتند که شیخااو خرد سال است وشب تاریک است و درین راه شیراناند.

~~او بترسد وتنها نتواند رفتن. شیخ فرمود : "اصحابنا لایخافون الاسده ، مریدان ما از شیر نترسند .

~~از بهر آنک اول قدم ارادت آن است که از سرجان برخیزد و هر که ترک جان کفت از شیر وغیره

~~نترسد، والله الموفق و المستعان.

~~آداب المریدین و...

~~3

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_149.png)

~~آداب السجاده والابربق والتوضی یه والعصا

~~درویش باید که دایما با وضو باشد وچون نقض وضو کند بازوضو سازد و چون وضو

~~ساخت دو ر کعت نماز بکزارد.

~~و هر آینه باید که او را ابریقی خاصه باشد ، یا ر کوهای یا کوزهای که به آن وضو

~~سازد و هرجا که رود با خود1 دارد و به دست چپ کیرد، مکر بجائی نزدیک رود که غالب

~~ظن او آن باشد که تا باز آمدن به وضو محتاج نشود. و ر کوه کوزهآ چرمین را گویند.

~~و روایت است که ان بعض اصحاب رسول الله صلی الله علیه وستم شکا الیه الفقر والقلة.

~~فقال علیه السلم : دم علی الطهارة یوسع علیک الرزق .

~~وچون به وضو ساختن رود ابریق به دست چب کیرد تا بیننده بداند که او به وضو

~~محتاج است ، بروی سلام نکند و ازو جواب سلام طمع ندارد که در زمان بی وضوئی بررسول

~~سلام کردهاند. رسول خدای و ضوساخته است یا تیقم کرده و آنکاه جواب سلام کفته و فرموده

~~که وقتی که بی وضو باشم برمن سلام مکنیت. وچون و ضوساخته باز کرددا گر ابریق به دست

~~راست کیرد شاید. تا بیننده داند که او با وضوست. واگرصوفی بی ابریق سفر کند اورا خادمان

~~14 درخانفاه راه ندهند2.

~~مشایخ ms095 کفتهاند هر درویش که بی سجاده و ابریق به جایی رود بدانک خاطر نماز

~~کردن ندارد.

~~در شام بودم شیخ حسام الدین رومی رحمة الله علیه در بیت المقدس با من حکایت کرد که

~~سی صوفی مصاحب یکدیکر به این شهر قدس رسیدندا و به خانقاه فرود آمدند و ابریقها را [ه3

~~20 بعداز ادای شرایط و آداب خانقاه بر قطار به موضع خود نهادند و در خدمت شیخ خانقاه نشستند.

~~ف

~~-اصل: نه دهد.

~~-اصل خد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_150.png)

~~روی به جمع کرد و گفت در میانهآ شما تارک صلوة کیست؟ گفتند هیچ کس درین جمع ما

~~تارک صلوة نیست اشیخ گفت پس شما سی کس اید و ابریق او ر کوه بیست و نه چراست ؟

~~کفتند ابریق فلان درویش در راه بر سنک خورد و شکست . شیخ فرمود از آن شکستهآ او

~~چرا پارهای به نشان برنداشت تا کسی را ازین ظن نیفتادی که در جمع شما بی نمازی هست؟ 5

~~هر سی مسافر برخاستند و به قدم کاه رفتند و انصاف دادند و مستغفر شدند.

~~و صوفی چون خواهد که به استعداد وضو مشغول شود ابریق را پر کند و آستینها

~~برزند. اول دست راست و باز چب ودر وقت کشادن اول آستین چب کشاید و باز راست را و

~~ابریق به دست چپ کیرد و به متوضا در آید و در وقت در آمدن بکو[ید]: "اللهم انی اعوذبک

~~من الخبت والخبائث *، و پای چب را پیش در بنهد و در آید و ایزار از پای بیرون کند و اول

~~پای چب بیرون آرد و باز پای راست، و درپوشیدن برخلاف این. و ایزار چنان بیرون کند که

~~کسی نبیند ودر زیر بغل چپ کیرد.

~~وچون از استنجا فارغ شود به موضع وضو آید و ایزار پوشد و در ایزار پوشیدن روی

~~به قبله کند و اول پای راست پوشد. وچون از استنجا به آب فارغ گردد گوید: ms096 "الحمدلله اذی

~~اذهب عنی مایژآذینی [وابقیعلی] ماینفعنی". و بازمسواک کند، اول از جانب راست وازدندانهای 15

~~بالا آغاز کند.

~~وچون به وضو ساختن نشیند و خواهد تا وضو آغاز کند اول کوید : "اللهم انی اعوذیک

~~من همزات الشیاطین، واعوذبک رب ان یحضرون1"، وبازنیت وضو کند و بعد ازنیت باز کوید:

~~"اللهم انی أسئلک الیمن والبرکة، واعوذ بک من الشوم والهلکه."

~~و بعداز آن ابریق به دست چبپ کیرد و آب بردست راست ریزد و بشوید و باز ابریق 20

~~به دست راست کیرد و بردست چبپ آب ریزد و بشوید تا هردودست او نمازی کردد. آنگاه

~~اکر بر همدیکر مالد و بشوید شاید.

~~آداب السجاده و...

~~10

~~1- اصل: یحضرونی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_151.png)

~~شستن آب به دست چب در بینی کند و استنشاق کند و هم به دست چب فرو دهد و دست را

~~و باز به دست راست آب در دهان کند سه بار و مضمضه بجای آرد و در وقت بینی

~~بشوید و باز ابریق به دست کیرد و وضو تمام کند. وهر عضوی را از سه آب زیادت نشوید .

~~5

~~بعد از وضو ساختن میباید خواندن در نصف اول این کتاب در فص بر خاستن در وقت تهجد

~~وچون ازین بیت الطهاره بیرون آید آستینها را که برزده است بازفرو کذارد و دعائی که

~~نیشته شده است.

~~وابریق را که بنهد رویش به قبله کند و هر چیزدیکررا که بنهد مثل کوزه و چراغدان و

~~کفش و غیر آن همه را روی به سوی قبله نهد.

~~وچون به سجاده آید اول پای راست برسجاده نهد وبازپای چب، ور کعتین شکروضو

~~1 بکزارد و شانه به دست راست کیرد و محاسن را شانه کند و از جانب راست آغاز کند.

~~و فقیر باید که نماز بامداد و نماز پیشین را وضو تجدید کند و در خانقاه سه کار را

~~محافظت کند. نماز جماعت وخدمت اصحاب و موافقت با ایشان در ms097 جمیع امور، و البته این

~~سه امر را ترک و تخلف نکند و نکاه دارد.

~~و ادب آن است که بدن خود و جامهها را بشوید و پاک دارد و بر پای افزار و کفش او

~~اکر غبار نشیند فراشه به دست چپ کیرد و اول پای راست و باز پای چپ را پاک کرداند.

~~ودر وقت پوشیدن کفش و موزه و نعلین و در آمدن به مسجد و خانقاه و مواضع متبرک

~~به پای راست ابتدا کند، و در بیرون آمدن اول به پای چپ ابتدا کند. و این قاعده را در جمیع امور

~~نکاه دارد . قال ابوهریره رضی الله عنه "قال رسول الله صلی الله علیه وسلم : "اذا انتعلتم فأبدؤا بالیمین

~~و اذا خلعتم فابدؤا بالیسار" ، و روی جابر ان رسول الله صلی الله علیه وسلم کان یخلع الیسری

~~قبل الیمنی ویلبس الیمنی قبل الیسری."

~~و در اشیاء طاهره و مواضع شریفه دادن و ستدن ازدست راست وپای راست آغاز کندو

~~در اشیاء مستقذره و آنچ درو کراهت و نفرت طبع باشد از دست چپ وپای چپ آغاز کند.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_152.png)

~~و در همه کارها و حرکات از قولی و فعلی هم با نفس خود و هم با دیکران به رفق و

~~نرمی باشد.

~~و چیزی که به کسی دهد، پیش او رود. نیندازد اصلا، وبرین حر کت اقدام نکند، و

~~اصلا به دست چپ چیزی به کسی ندهد و نکیرد.

~~ودر هفته یک بار موی لب را ببرد.

~~و درهفته، روز دوشنبه و آدینه غسل آرد و ناخنهارا بر چیند و هرروز که بر چیند هم شاید .

~~و امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه از رسول صلی الله علیه و سلم روایت می کند که رسول روز

~~پنج شنبه ناخنها را برچید. از دست راست آغاز کرد. اول انکشت خردک و بازمیانه و باز بزر ک و

~~بازچهارم و باز مسبحه . ودر دست چپ بخلاف این. ms098 اول انکشت بزر ک و بازمیانه و بازخردکو

~~بازمسبحه و بازانکشت چهارم که آن را به عربی خنصر کویند. و پایها را مثل این. و درین 10

~~باب در روز دوشنبه و آدینه هم روایت آمده است . اما پیش من این روایت امیرالمؤمنین علی

~~صحیح شده است. درین تألیف خود آن را آوردهام.

~~و ر کوه داشتن نیز سنت است که به نوعی مشابهت به ابریق دارد و به مطهرهآ آب نیز

~~بهوجهی مشابهت دارد ، ولکن او مطهرهٔ‌ آب نیست غلیظ تر است و ثخبین تر.

~~جابر عبدالله رضی الله عنه روایت می کند که در غزا[ی] حدیبیه بودیم و رسول صلی الله 15

~~114] علیه وسلم از رکوه وضو می ساخت که مردم به یک بار به سوی رسول الله دویدند. رسول الله

~~فرمود شمارا چه شد ؟ گفتند یا رسول الله نی آب خوردن مییابیم ونی آب وضو ساختن. آب

~~همین است که درین ر کوهآ تست . رسول دست کریم مبارک خود را در آن ر کوه نهاد. جابر

~~می کوید که من نظر کردم از میان انکشتان رسول الله آب برجوشید، به مثل آنک از چشمهها

~~برجوشد وجملهآ خلق از آن آب وضو ساختند . راوی می کوید که از جابربن عبدالله پرسیدم که 20

~~شماچند کس بودیت؟ گفت اکر ما صد هزار کس بودیم آن آب ما را کفایت بودی. اما هزارو

~~پاصد1 کس بودیم در آن غزو حدیبیه . همه از آن آب خوردند2 و وضوساختند و همه را تمام

~~آداب السجاده و...

~~1- کذا در اصل ، ظاهرا وجهیاست از هزار وهانصد .

~~2-اصل : خوردن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_153.png)

~~68

~~رسید، صلی الله علیه وعلی آله وسلم.

~~سجادهآ صوفی را حکم مسجد است. مادام که بر سجاده است همچنان است که در مسجد است و

~~وهر درویشی را باید که سجادهای باشد خاص که بر آنجانماز کزارد و بر آنجانشیند.

~~چون سجاده بیندازد کوشهآ پایان را از طرف راست چبا به روی درشکند ms099 و اول پای راست

~~بر انجا نهد و باز چپ را و درمالد و پاک کند و آنکاه باز اول پای راست را برروی سجاده

~~نهد وچون بر سجاده ایستاده آن کوشه را بازراست کند و آنکاه مشغول شود، و چون از سجاده

~~بیرون آید اول پای چپ بیرون نهد ، باز همان کوشه را درشکند و بکذارد و حق سجاده

~~نکاه دارد.

~~1

~~و حق او آن است که تا بر سجاده باشد زبان و دل او از ذکر خدای خالی نباشد.

~~و اکر در میان جمع باشد ذ کر چنان کوید که جمع ندانند و بر آن مطلع نکردند.

~~و اکر سجاده جایی انداخته باشد که از طرف کوشهآ چپ نمیتوان در آمدن از

~~آن طرف که در می آید اکر آن کوشه را در شکند و بر سجاده در آید شاید.

~~و اکر در راه سجاده بر کتف اندازدادب آن است که بر کتف چب اندازد و بر سجاده

~~به ادب نشیند و تا تواند روی به قبله کند و به دو زانو نشیند یا پای چب بر فکند و زانوی

~~راست را بردارد.

~~و اکر مربع نشیند هم شاید که در مصابیح آورده است ، کان التبی صلی الله علیه و سلم:

~~" اذا صلی الفجر تربع فی مجلسه حتی تطلع الشمس حسناء."

~~و نکذارد که پای برهنه شود و دست برهم نهد و در آستین کشد و دستها در زیرجامه

~~در نیارد و نکذارد که ساعد دست برهنه شود.

~~2

~~و برسجادهآ کسی دیکرننشیند که شرعا منهی است و در حدیث مطول مسند آمده است:

~~دلایؤم رجل فی سلطانه ولا فی اهله ولایجلس علی تکرمته الاباذنه."

~~و در میان جمع بینی ندمد و آب دهان نیفکند، و اکر سرفه آید و یا عطسه دست پیش

~~دهان خود دارد، و درعطسه آواز بلند نکند و آواز را فرو کیرد، وخویشتن بسیار نخارد و دست

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_154.png) ms100

~~به محاسن بسیار فرو نیارد، و سخن بسیار نکوید الا آنک ضرورت باشد، و در سخن دست بسیار

~~نجنباند و آواز بلند نکند و حرکات خارج نکند .

~~و درخانقاه چون به مقام که جای نشستن جمع است در آید راست برسجادهآ خود رود و

~~بنشیند. مقام معلوم معین خود را دیکر نکند.

~~وا کر سجاده را دوتاه اندازد آن طرف که دو لب او کشاده است از جانب دست چب 5

~~دارد، و آن طرف که میان او بسته است از جانب دست راست دارد.

~~وجوانان باید که دایم برسجاده ننشینند . وقت عبادت و قر آن خواندن برسر سجاده

~~نشینند ودیکر اوقات را به خدمت مستغرق کردانند.

~~وعصا داشتن سنت است در سفروحضر، و در میان صوفیه عصا آن را کویند که سنان

~~آهنین داشته باشد یا پارهآ آهن بر پایان او باشد. و آن را که آهن نباشد حساب عصاندارد ، 10

~~آن را چوب دستی کویند. و در عرب این عصاء با سنان و آهن را عکاز کویند و چوب دستی را

~~عصا خوانند. لکن در عجم همه را عصا میخوانند.

~~وچون به خانقاه یا خدمت عزیزی در آیی سنان عصارا مایل به سوی خودداری یعنی که

~~ما را جنک با نفس خود است، و صوفیان عصا را از خود جدا ندارند.

~~معاذ جبل روایت میکند که رسول الله گفت : " ان أتخذ منبرا فقد اتخذه ابراهیم و ان 15

~~أتخذ العصاء اتخذها موسی و ابراهیم.*

~~و عبداللهعباس می کوید1 که بر عصا تکیه کردن از اخلاق انبیاست، و رسول الله را

~~عصایی بود که بر آنجا تکیه می کردی و می فرمود که بر عصا تکیه کنیت ، و اکر عصارا

~~نشان پشت و روی باشد هرجا که بنهی رویش به طرف قبله داری ، و جایی که نماز کزاری

~~عصارا در پیش سجاده بخوابانی، تا اکر کسی در پیش نماز توبکذرد برتو وبروی اثمی نباشد ، و."

~~بعضی از درویشان ms101 در سفرعصارا خریطه می دوزند و درمی کشند .

~~آداب السجاده و...

~~1- اصل : می گویند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_155.png)

~~مرید باید که نفس خود را از منازل و مقامات راه خدای مطالبه کند ، و در هرمقام که

~~باشد تا آداب آن مقام را تصحیح نکند به مقام دیکر نقل نکند. مثلا تا از آداب

~~5

~~مقام ورع فارغ نشود باید که به مقام زهد مشغول نکردد . و تا آداب مقام زهد را تصحیح

~~نکند به مقام تو کل درنیاید. و بدین ترتیب محافظت کند تا به معاملهآ قلب رسد، آنکاه

~~استراحت یابد.

~~مشایخ فرمودهاند :ه العمل بحر کات القلوب اشرف من العمل بحرکات الجوارح."

~~و رسول خدای فرموده است، صلی الله علیه وسلم : "لو وزن ایمان ابی بکر بایمان

~~10 اهل الارض لرجح" ، و باز فرموده است : "مافاق ابوبکر بکثرة الصلوة و الصیام ولکن

~~بشیء کان فی قلبه."

~~و در یک ساعت به عمل باطن آن مقدار کار پیش رود که به عمل جوارح به یک سال و

~~دو سال نرود، و کفتهاند :"اذا صارت المعاملات الی القلوب استراحت الجوارح."

~~وچون مرد به دل رسید باید که به عمارت باطن ومباشرت احوال و مراعات اسرار و

~~15 نکاه داشت هرنفسی از انفاس مشغول کردد، چنانک کفتهاند عبادت فقرا نفی خواطر است .

~~و زینهار که درین مقام برحذر تمام باشد که بدایت کار خود را به مدح مردم و ثنای

~~خلق خراب نکند ، بل که هرزمانی محافظت نفس خود کند و به خواص او که عارف کشته است

~~فساد و صلاح آن را رعایت کند.

~~و در مثل است که دلیس سماع الالفاظ کمشاهدة الالحاظ " ، واوقات خود را بنوعی

~~از خیر دایما مرعی دارد که هروقتی که فوت شود باز ادراک نمیتوان کرد.

~~معاملة القلب والاخلاص

~~فص

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_156.png)

~~وشیخ محمد جریری1 می کوید به نزدیک جنید در آمدم . او را غمناک دیدم . گفتم تو را

~~چه بوده است ؟ گفت چیزی از ورد ms102 من فوت شده است. گفتم باز قضا کن درین زمان. گفت

~~اوقات شمرده است وهر وقتی به عملی مصروف ، در کدام وقت ورد فوت شده را اعادت کنم!

~~مشایخ فرمودهاند هر که به یک کار پبیش افتاد و صادق باشد دیکر او را درنتوان یافت.

~~و برمرید واجب است که ظاهر خود را از اوراد و باطن را از ارادت خالی ندارد 5

~~تاآنکاه که واردات برو وارد شود، پس آنکاه با واردات باشد نه با اوراد و نه با ارادات.

~~یکی از مشایخ تسبیحی در دست مرید دید. کفت به آن تسبیح چه می کنی ؟ گفت

~~تسبیحات میشمرم . فرمود میباید که سیئات خود را شماری و یاد کنی نه تسبیحات را !

~~یعنی که از شر نفس شوم و غرور او غافل نباشی.

~~و تا چشم دل مرید کشاده نکردد باید که از خدمت شیخ مفارقت نکند و در تحت

~~امر ونهی باشد.

~~مشایخ فرمودهاند چون مرید را دیدی که شهوات در وی باقی است و طالب حظوظ

~~نفس است بدان که کذاب است ، و چون متوسط را دیدی که از حفظ قلب و مراعات نفس

~~احوال غافل است بدان که کذاب است، و چون عارف را دیدی که میان مدح و ذم وردوقبول

~~مییز و تفرقه می کند و آن اضداددر وی مؤثراند بدانک کذاب است.

~~شیخ جنید میفرماید اکر علامات نبودی هر کسی دعوی سلوک طریقت کردندی، و

~~هر که دعوی کاری می کند به علامات آن عمل و آداب او میتوان دانستن که او صادق است یا

~~کذاب. قال الله تعالی : " فلعرفتهم بسیماهم ولتعرفنهم فی لحن القول."

~~و برمرید واجب است که بداند که هیچ مقام و حال و عبادات او صحیح نباشد الا که

~~اخلاص به آن قرین کردد ، و اخلاص تصفیهآ عمل است از رؤیت خلق ، رسول الله صلی الله علیه

~~وسلم می فرماید که خدای عزوجل می فرماید : "انا اغنی الشر کاء عن ms103 الشرک . من عمل لی عملا

~~اشرک فیه معی غیری ، فانا بریء منه ومن عمله.*

~~معاسلة القلب والاخلاص

~~101

~~- ظاهرا مراد ابومحمد احمد جریری از اصحاب جنیدست و نامشودرطبقات الصوفیه انصاری (ص 292)

~~احمد ذکر شده است.

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_157.png)

~~102

~~به طرق باطل در آید که حق غیور است ، عمل به شر کت غیررا قبول نکند.

~~و کفتهاند هرعمل حقی که باطل با آن شریک شود آن عمل از طرق حقیت بیرون آید و

~~و اکر از احوال و عبادات بنده چیزی ظاهر شود که او را در اظهار آن قصد نباشد

~~با کی نبود و خللی نیارد.

~~و مرد را مقام اخلاص آنکاه صحیح شود که مقادیر1 خلایق را بشناسد ، یعنی ضعف

~~خلایق و قلت منفعت و مضرت ایشان را بداند ، چنانک ابراهیم خلیل علیه السلم خلق را صفت

~~کرده است، قال الله تعالی: هلم تعبد مالا یسمع ولایبصر ولا یغنی عنک شیئا."

~~ورسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید که هیچ کس حلاوت ایمان را نیابد تا آنکاه که

~~نداند که آنچ تقدیر شده است که با او برسد خطا نخواهد شدن وهر آینه به او خواهد رسیدن و

~~1 آنچ نارسیدنی است ممکن نیست که اصلا به او برسد .

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود که از ضعف یقین یکی آن است که خواهی که

~~مردمان را راضی کنی به عملی2 که سخط و غضب خدای به آن عمل باشد . و دوم آنک روزی را

~~خدای به تو میرساند و تو بررسیدن رزق خلق را مدح کنی یا به جهت چیزی که خدای به تو

~~نداده است و روزی تو نکرده خلق را به آن مذمت کنی . روزی تقدیر نا کرده را حرص هیچ

~~15 حریصی به خودنتواند کشید ، و رزق تقدیر کرده را کراهت هیچ کارهی دفع نتواند کردن ،

~~قال الله تعالی :* وان یمسسک الله بضر فلا کاشف له الاهو و ان یردک بخیر ms104 فلا راد لفضله."

~~اورادالاحباب

~~2- اصل: عمل.

~~1- اصل : مقابر (تصحیح احتمالی از محمدتقی دانش پژوه).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_158.png)

~~خواص النفس ومعرفتها

~~سالک باید که در رعایت نفس و معرفت اخلاق او جهد نماید که او "امارة بالسوء* است

~~وهر کز ازو غافل نکردد و هرچند در معرفت او بغایت رسد او را هنوز نشناخته باشد ، چه معرفت

~~او متناهی نیست .

~~رسول الله صلی الله علیه و سلم دایم رعایت او می کرد و از شر او به خدا[ی] تعالی

~~استعاذت می کرد.

~~و علی ابن ابی طالب رضی الله عنه می کوید که حال من با نفس همچنان است که شبان

~~با کوسفند که هرچند از یک جانب رمه را جمع می آرد از جانب دیکر پریشان میشود.

~~وشیخ ابوبکر وراق می فرماید که نفس در جمیع احوال مرائی است ، و در اکثر اوقات 10

~~منافق، ودر بعضی مشرک.

~~وشیخ ابوبکر واسطی می فرماید : "النفس صنم والنظر الیها شرک والنظر فیها عبادة.*

~~مثل نفس در اظهار حسن و اخفای قبیح مثل جمرهآ آتش است که رنکی1 او خوب است و

~~معنی او سوزنده.

~~نفس تا در عقوبت است در شوق توبه و تمنای انابت است و تا در عافیت است مرتک 15

~~هواست و از حق معرض، قال الله تعالی : "واذا انعمنا علی الانسان اعرض ونا بجانبه و اذا مسه

~~الشرفذو دعاء عریض."

~~و گفتهاند نفس آب استادهآ صافی را میماند . چون او را در حر کت آری و بجنبانی کل

~~تیرهآ سیاه و نتن او آن زمان پیدا آید. نفس نیز چنین است . چون او را در مطالبه و معامله و

~~فص

~~1- کذا دراصل (=رنگ).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_159.png)

~~104

~~حساب در آری آنکاه بدانی که او ضد خدای و منازع حضرت الهیت است و خواهان آن است

~~که اوخدایی کند و به بندگی سرفرونمی آرد، چنانک خدای عزوجل بند کان را فرموده است

~~که مرا ثنا گوئیت و مدح خوانیت . نفس تو ms105 نیز این را می طلبد که مردم او را درهر کاری

~~مدح و ثنا گویند.

~~وحق تعالی از بندگان مطالبه می کند که مخالفت امر ونهی من مکنیت و نفس تو نیز

~~طالب این است.

~~و حق تعالی از بند کان مطالبه می کند تا به حق رغبت نمایند و از قهر او بترسند و 1165

~~نفس ترا نیز همین میباید که مردم به تو رغبت کنند واز خلاف تو بترسند به هروجهی که باشد.

~~وحق جل جلاله مذکوراست به هر لسانی و باقی نفس تو را نیز همین میباید که مشهور

~~کردد و نام او باقی ماند و کبریا و قهاری صفت حق است. نفس تو را نیز همین میباید که

~~بر غیر تکبر کند و عظمت بقدر اظهار کند و غیر را مقهور خود کرداند ، و این معنی در

~~کلام الهی است که : "لیس فی الملک منازع غیر نفسک" ، و قال الله تعالی : "او لم یر الانسان

~~انا خلقناه من نطفة فاذا هو خصیم مبین."

~~و کفتهاند چنانک بصرمحل رؤیت است و کوش محل سمع است نفس نیز لطیفه ای است

~~14 درین قالب به ودیعت ، و اومحل اخلاق مذمومه است . چنانک روح لطیفه ای است درین قالب و

~~محل اخلاق محموده است.

~~و کفتهاند روح معدن خیر است و نفس معدن شر. وعقل لشکر روح است و هوا

~~لشکر نفس است، و توفیق خدای تعالی مدد روح است و خذلان خدای مدد نفس است. و دل

~~در میان این دو پادشاه ولشکر است . هر کدام غالب میشوند شهر دل را فرو می کیرند.

~~و بدانک جملهآ امور ازسه وجه1 بیرون نیست : یکی امر آن است که حقیقت و رشد او

~~ظاهر و مبین است و متابعت او واجب ، و امر دوم آن است که کمراهی و غرابت او ظاهر و

~~اوراد الاحباب

~~1

~~2

~~حاصل: وجهه.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_160.png)

~~مبین است و مجانبت و ترک او واجب، و ms106 امر سیم آنک بطلان و حقیقت او مشتبه است و هنوز

~~برتو معین نشده است.

~~پس واجب آن است که چنین امری را موقوف کذاری و در عمل نیاری تا هم از جهت

~~علم وهم ازجهت عقل ظاهر کردد که حق است یا باطل ، تا بعد از آن بریقین صحیح به آن

~~عمل کنی.

~~و کفتهاند که هروقتی که تو را دو امر پیش آید و در شک باشی که ازین دو امر خیر

~~کدام است بنکر که کدام یکی ازهوای نفس تو دورتراست، آن را درعمل آر.

~~وبرمرید واجب است که در تبدیل اخلاق نفس جهد نماید، مثل کبر و بخل و حسد وحرص و

~~امل وتیزی کردن وریا وخویشتن نمایی و منازعت باخلق وغیبت وبد کمانی در خلق و و قاحت و

~~هرچیزی دیکر که از ذمایم اخلاق است ، و سعی بلیغ نماید تا این اوصاف را به اخلاق حمیده 10

~~مبدل ومغیر کرداند ، والتوفیق من الله تعالی، "ماشاءالله کان ومالم یشاء لم یکن، آمتابه.*

~~خواص النفس

~~105

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_161.png)

~~آداب الصحبة مع کل طائفة

~~آدمی را تنهایی بهتر از همنشین بد، و همنشین نیک بهتر از تنهایی.

~~رسول صلی الله علیه وسلم فرموده است : "المرء علی دین خلیله فلینظر من یخالل " ، و

~~دیکر فرموده است آن مؤمنی که با مردم اختلاط کند و بر رنج و ایذای ایشان صبر کند بهتراز

~~آن مؤمنی است که با خلق اختلاط نکند و بر رنج و ایذای خلق صبر نکند .

~~وهم رسول الله فرموده است صلی الله علیه وسلم : "لاخیر فیمن لایألف ولایؤلف" ، وهر

~~کلمهای ازین کلمات حکمتی است و در هرنوعی خیری.

~~شیخ ابوحفص حداد نیسابوری را پرسیدند که احکام فقرو آداب ففر در صحبت چیست ؟

~~1 فرمود نکاه داشت حرمت مشایخ و زند کانی خوب با برادران و هم سران، و نصیحت و شفقت

~~با خردان، وترک صحبت با کسی که از جنس او نبود، و ملازمت ms107 ایثار ، و هیچ چیزی ذخیره

~~نا کردن، و یاری برادر مسلمان کردن در امور دین و دنیا.

~~و از آداب صوفیه آن است که صحبت با جنس خود دارند یا با کسی که ازو چیزی

~~استفادت کنند ، و کفتهاند اولی آن است که صحبت با کسی داری که در اعتفاد موافق تو باشدو

~~10 در مجالست حشمت او در باطن تو متمکن ، قال الله تعالی : "ولا تؤمنوا الالمن تبع دینکم." و

~~با کسی که مخالف راه تو باشد صحبت نداری اکر چند خویش تو باشد. نمیبینی که نوح

~~علیه السلم درحق پسر خود کفت : "ان ابنی من اهلی." حضرت عزت چکونه جواب فرمود :

~~"انه لیس من اهلک انه عمل غیر صالح". پس معلوم شد که اهل توآن است که برعمل و

~~دل تست.

~~شیخ عالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه فرموده است :

~~5

~~فص

~~[116

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_162.png)

~~شعر

~~هر که باماز ره طینت آدم خویش است

~~کر زعشاق رهش نیست چو بیکانهآ ماست

~~وانک اندر دل او دردطلب کاری اوست

~~اوست کز کل جهان مونس و فرزانهآ ماست

~~چون این آیت فرود آمد : *لاتجد قوما یؤمنون بالله و الیوم الاخر یوادون من حادالله و

~~رسوله" ، پیغامبر صلی الله علیه وسلم این دعا کرد: "اللهم لاتجعل لفاجر عندی بدأ فیحته قلبی"،

~~بلک باید که صحبت با کسی دارد که در ظاهر و باطن بردین و امانت و مذهب و ورع او یقین و

~~اعتقادش باشد، و از اضداد و غیرجنس خود دور باش ، لکن بی آنک در حق ایشان اعتقاد بد

~~کنی و یا در خاطرت کذرد که تو از ایشان بهتری و ایشان از تو بدتراند ، لکن ترک ایشان

~~کیر به نیت صحبت با حق و اهل حق و بر کزیدن عبادت و مجالست حق برایشان.

~~و برهمین ترتیب باید که معاملهآ تو باجمیع حیوانات به شفقت و رحمت باشد که ایشان را 10

~~حق تعالی مسخر تو ms108 کرده است. زیادت از طاقت ایشان بار ننهی و به مثل غافلان از خدای و

~~مغروران و متکبران بر مر کب ننشینی.

~~و باید که بابند گان نیز رفق و مدارا کنی که ایشان در دین برادران تواند که خدای

~~تعالی به حکمت و قدرت مملوک تو کرده است، تا بنکرد که درایشان چکونه تصرف میکنی

~~که تو نیز بندهآ خدایی. هرچیز که خواهی تاخدای باتو کند تو بعینه بابند کان خود از غلمان و 15

~~جواری همان عمل کن که حق تعالی ترا به مثل آن جزاخواهد دادن. وهر زشتی و بدی که

~~خواهی تا خدای از تو بکرداند تو ازبند کان خود مثل آن را بکردان تا روزی که تورا حاجت

~~افتدخدا ترا مثل آن جزا دهد.

~~وا کر درویش را اهل وعیال و فرزندان باشند باید که باایشان عشرت خوب کندوحسن

~~شفقت و مدارات بجای آرد که جمله عیال خدای اند عزوجل و تو هم از آن جمله ای، و ایشان .2

~~تو را ادب بیاموزد و برطاعت تحریض کند که خدای میفرماید : "قوا انفسکم و اهلیکم نارا *.

~~1 یعنی اهل خود راادب کنیت وعلم دین تعلیم کنیت و به این و اسطه ایشان را از آتش نکاه داریت.

~~آداب الصحبة

~~107

~~1- در حاشیه این عبارت : "اول عاقل عالم عشق است* الحاق شده وظاهرا باید دردنبال شعر باشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_163.png)

~~108

~~وبازن برحکم خدای زند کانی کن ، یا نیکودار یا نیکو رها کن ، قال الله تعالی :

~~" فامساک بمعروف او تسریح باحسان."

~~و براهل خود از مال حلال نفقه کن و بر ایشان تنک مکیر. دست فراخ تر دار.

~~و مجموع امرو کلی سخن آن است که هرچیز که امید می داری که خدای در دنیا و

~~آخرت با تو کند تو باخلق خدای آن کن ، قدما بقدم و مثلا بمثل .

~~واکر تورا فر[زآند باشد اورا قر آن بیاموز خاص لله تعالی ، بی غرضی از اغراض دنیاوی، ms109 و

~~اورا الزام کن تاآداب شرعی و اخلاق دینی را محافظت کند، و او را از زمان خردی برریاضت

~~دار تا عادت کند، و شهوت در دل او مزروع مکن ، و زینت حیات دنیا را در دل او مبغوض

~~کن، و عذاب و نکال و وعدهآ اهل دنیا را در قیامت و نقصان آخرتی ایشان را با او می کوی ، و

~~1 حظ آخرت و عزت و مغفرت تارک دنیا راهم با او می کوی تا بغض دنیا و محبت آخرت در باطن

~~او راسخ کردد، و این سخنان نیز ازجهت بخیلی درم و مال خود با او نکوی ، بلک ازو چیزی

~~دریغ مدار، و این معانی در باطن او متمکن می کردان .

~~و از آداب مالابد آناست که درویش باید که به ابواب سلاطین نزدیک نشود ونرود و

~~با کسانی که ایشان را به دنیا رغبت باشد صحبت ندارد که ایشان دل او را از خدای تعالی

~~باز کیرند و محب دنیا گردانند واکر به ضرورت نا گاه به صحبت ایشان درافتی ایشان را نصیحت

~~کن و در سخن با ایشان خیانت مکن که آن معاملت با خدای است، وحق را بگوی. وچون

~~این شرط در صحبت بجای آری ایشان تو را مسخر کردند.

~~و باید که در بیشتر احوال همت خودرا به خدای متوجه کنی تا از آن حال که در آنی

~~ترا خلاص بخشد و به حالی که تو را در دین احسن باشد به آن ترقی دهد.

~~و از آداب صحبت آن است که در خدمت اصحاب و اخوان مؤنت و بار از ایشان بر کیری، و

~~هر ایذا که به تو رسد تحمل کنی، و برایشان انکار نکنی مکر در چیزی که مخالف ظاهر

~~شریعت باشد، و قدر هریکی را در مرتبهآ او بدانی وخود را ازهمه حقیرتر دانی.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_164.png)

~~سفیان بن عیینه میفرماید هر که قدر مردان را نداند و نشناسد ms110 نفس خود را ، هر آینه

~~نادان تر باشد.

~~و دیکر فرموده است که قدر مردان را کسی سبک دارد که او را هیچ قدر نباشد و

~~پندارد که عیب مردم را می کوید و نمیداند که آن مردم را بر اصلاح حال خود و تحسین آن

~~عیب دلالت می کند، قال النبی علیه السلم : "المؤمن مرآة المؤمن."

~~و عمرخطاب کفته است رحمت خدای بر آن مردی باد که عیب مرا بامن بکوید.

~~و باید که خدمت اصحاب و اخوان را غنیمت داند ، و برنوافل طاعات مقدم دارد که

~~عایشه رضی الله عنها روایت می کند که رسول خدای را در میان اهل خود کسی فار غ ندیدی .

~~پا نعال مسا کین را پاره بردوختی و اصلاح کردی ، یا جامههای بیو کان1 را درست کردی.

~~ابوعمرو زجاج2 می کویدامدتی مدید به خدمت جنید مقیم بودم و دائما بنوعی از عبادات 10

~~مشغول بودم و جنید به من هر کز نظر نکرد و با من سخن نکفت تا یوم من الایام[ که آخانقاه از

~~جماعت خالی بود. برخاستم و جامهها از خود بیرون کردم ومتوضارا کناسی کردم و پا کیزه

~~ساختم و آب زدم و مواضع طهارت را شستم. جنید باز آمد و مرا دید در آن عمل و غبار برمن

~~نشسته. مرا پیش خود طلب فرموده و دل داری کرد و مرحبا کفت و دعا کرد و سه بار کفت

~~احسنت، دایم باید که چنین خدمت کنی!

~~و شیخ نجم الدین کبری سلام الله علیه طشت بنهادی و جامههای مسافران را جمع آوردی و

~~به دست مبارک خود شستی.

~~و شیخ عالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه در دلهای شب به متوضا خانقاه در آمدی و

~~متوضا را پاک کردی و کلوخ استنجاء درویشان را به دست خود ترتیب کردی.

~~و از آداب صحبت آن است که با هریکی برقدر حال ولایق او معیشت کنی. صحبت 20

~~با مشایخ و ms111 بزر کان به احترام و خدمت و توقیروقیام نمودن به اشغال ایشان و صحبت با هم سران و

~~اقران به تازه روئی و انبساط و موافقت و بذل و احسان، و تا وقت نیز چه حکم کند

~~بدان صفت بودن.

~~آداب الصحبة

~~1

~~2- اصل : ابوعمر، منظور محمدبن ابراهیم نشابوری است.

~~1- اصل بیوه کال

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_165.png)

~~1

~~اهل الادب ادب .*

~~ابوالعباس بن عطا در میان اصحاب خود پای دراز کرد و: کفت : "ترک الادب بین یدی

~~وجنید فرموده است : "اذا صحت المودة سقطت شروط الادب."

~~عثمان رضی الله عنه در آمد . رسول چشم خود را بپوشانید و جامه راست کرد و بنشست.

~~و در روایت است که ابوبکروعمر رضی الله عنهما به حضرت رسول بودند1، صکی الله علیه و سلم.

~~پرسیدند که یا رسول الله به حضور آن دویار این نکردی؟ فرمود از کسی که ملایکه ازو شرم

~~می دارند من شرم ندارم. پس با آنک عثمان را حشمت داشت و این مرتبهآ عظیم است ، اما آن حالت

~~گستاخی که او را با آن دویار در میان بود ازین صافی تر بود .

~~و کفتهاند باید که در کاری که مخالف مذهب حق وجاده باشد با یاران مداهنه نکندو

~~10 ایشان را از آن منع کند و بگوید.

~~شیخ رویم قدس الله روحه می فرماید: *لازالت الصوفیة بخیر ماتنافروا فاذا اصطلحواهلکوا*

~~و مرد باید که سخن به حق را قبول کند و کردن نهد که امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه

~~فرمود تا ناودان سرای عباس بن عبدالمطلب را رضی الله عنه در میان صفا و مروه که آب در راه

~~میریخت بر کندند. عباس فرمود که چیزی را که رسول خدای به دست خود نهاده بود تو بر کندی!

~~15 عمر انصاف داد و کفت میباید که از کردن من نردبان سازی و آن ناودان را به دست خود

~~باز بنهی. عباس برخاست و بر کردن عمر بر آمدند و ناودان را ms112 به موضع خود باز بنهاد.

~~وصحبت باخردان و زیردستان به شفقت و ارشاد و ادب باید کردن ، و ایشان را برجاده

~~داشتن و به چیزی دلالت کردن که صلاح و فایدهآ ایشان در آن باشد نه آنک مراد ایشان آن

~~خواهد تا آن را دوست دارند، و از چیزی که ایشان را به کار نیاید زجرومنع کند که حق تعالی

~~4 خدای شناسان را و علمای امت گذشته را مذمت می کند که ایشان زجرقوم خودرا ترک کردندو

~~از کار منکر منع نکردند ، درین آیت که : "لولاینهیهم الربانیون و الاحبار عن قولهم الاثآم

~~واکلهم السحت" ، الایه.

~~1

~~اورادالاحباب

~~- اصل : بودن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_166.png)

~~و صحبت با استاد و شیخ خود به متابعت امر و نهی اوست و حقیقة1 این خدمت است

~~نه صحبت .

~~ابومنصور مغربی را پرسیدند که در صحبت ابوعثمان چند بودی؟ کفت در خدمت او بودم،

~~نه در صحبت او.

~~و برمرید واجب است که در خدمت شیخ و استاد قیام نماید ودر تحت حکم او صبر

~~کند و در ظاهر و باطن مخالفت او ترک کند و سخن او را قبول کند و در هر امری که برو

~~عارض شود رجو ع به خدمت شیخ کند و حرمت او را عظیم دارد و در سر و آشکارا از انکار

~~برشیخ دور باشد، قال الله تعالی: "فلا وربک لایؤمنون حتی یحکموک فیما شجر بینهم*، و گفتهاند:

~~"الشیخ فی قوم کالنبی فی امته."

~~بعضی از مریدان از جنید مسأله[ای] سؤال کردند. شیخ جواب فرمود. آن مرید جواب را 10

~~معارضه کرد . جنید کفت : "فان لم تؤمنوالی فاعتزلون"

~~و در صحبت شیخ چنان باشند که صحابه در خدمت رسول بودند ، یعنی همه ادب یافته

~~بودند به آداب قر آن، قال الله تعالی: "یاایها الذین آمنوا لاتقدموا بین یدی الله و رسوله" ، و

~~نقال الله تعالی : "لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضا"

~~مشایخ گفتهاند هر که آداب پیران را حرمت و ms113 تعظیم ندارد از بر کهآ ادب محروم شود، و

~~گفتهاند هر ک را شیخ سخنی گوید او جواب گوید که چرا یا از بهرچه ابدا فلاح نیابد .

~~و صحبت با خدم و فرودستان به لطف کند و ایشان را دعای نیکو کوید و به هرچه از

~~بایشان صادر گردد که موافق طبع تو نیاید بر ایشان انکار نشاید کردن.

~~انس بن مالک رضی الله عنه می کوید ده سال رسول خدای را خدمت کردم هر کز روی را

~~برمن ترش نکرد و مرا بانک برنزد و هرچه کردم مرا نکفت که چرا کردی و آنچ نکردم

~~نگفت که چرا نکردی، و نا گاه نیز با من مزاح کردی و مرا ه یا ذا الاذنین." کفتی.

~~و برتو بادا که خشم خودرا فروخوری که خوردن2 آن دلیل فراخی سینه است و رضای

~~آداب الصحبة

~~1

~~1- اصل : حقیقتا.

~~2- اصل : خواندن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_167.png)

~~11

~~رحمن است و سخط شیطان است و قمع نفس و باز کردانیدن اوست درین که نصرتش نکردی، و

~~در دل آن کس که خشم ازو فروخوردی شیرینی در آوردی و او را به فعل او مجازات نکردی

~~و این معنی بر نفس بغایت دشوار است و سبب رجو ع اوست به حق و شاید که این فعل تو در

~~محل قبول افتد. و به این خلق متخلق شو تا در میزان اعمال خود این را بیابی و فایده کیری و

~~5 مسرت عظمی درین خلق آن است که چون خشم را فروخوری شاید نیز که خدای تعالی ترا

~~به آن افعال که مؤدیه است به غضب الله تعالی نکیرد و به مثل فعل تو که با خلق او کردی ترا

~~مجازات کند و غضب خود برتو نراند، و عفو او ترا بهر آن عفو تو مردیکری را.

~~پس جهد کن تا به این صفت متصف شوی تا مودت تو در قلوب عبادالله پدید آید، فان

~~النبی، صلیالله علیه ms114 وسلم، قد امرنا بالتودد والتحابب، واین معنی اعلی ترین اسبابی است که مؤدی

~~1 کرددبه محبت. و برتو بادا که احسان را بجای آری و صحبت با غربا به بشاشت و تازهروئی و

~~خوش سخنی و حسن ادب، و آنک فضیلت ایشان را بینی. و کرهمه ازین جهت باشد که تورا

~~اکرام کردند و از اقران مخصوص کردند و پیش تو فرو آمدند و نزول آنجا کردند. پس

~~باید که در خدمت و اکرام ایشان جهد خود را مبذول داری و آنچ مراد ایشان باشد آن را

~~پدید آری و هرحکم که بر تو رانند بر آن صبر کنی که خدای تعالی مدح می فرماید کسانی را

~~1 که غربا به نزد ایشان فرودآیند ، قال الله تعالی : "والذین آووا ونصروا" ، و قال : "فاولئک بعضهم

~~اولی ببعض فی کتاب الله."

~~و صحبت باجهال به صبر جمیل و خلق حسن و مدارا و تحمل و به چشم رحمت

~~به ایشان نظر کردن و نعمت خدای را برخود دیدن که ترا قایم مقام ایشان نکرد واکر از ایشان

~~چیزی صادر شود که مکروه طبع تو آید از ایشان تحمل کنی و جواب نکوی الا به سخنی که

~~انبیا در جواب قوم خود کفتهاند که انبیا را علیهم السلم به ضلالت و سفاهت و جهالت نسبت

~~کردند و انبیا این مقدار جواب زیادت نکفتند :"یا قوم لیس بیضلالة [و] لیس بی سفاهة ولکنی

~~رسول من رب العالمین" ""واذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما"، "سلام علیکم لانبتغی الجاهلین *،

~~هرک را بینی که جهل او قوی تراست احتمال ازو اولی تر باشد، قال الله تعالی : "قل للذین

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_168.png)

~~آمنوا بغفروا للذین لایرجون ایام الله "، و قال الله تعالی : "و ان تصبروا وتتقوا فان ذلک من

~~عزم الامور."

~~مردی شعبی را دشنام [و] فحش داد. شعبی گفت اگر صادقی "غفرالله لک" و اگر

~~کاذبی هم "غفر الله لک .*

~~و تا توانی از صحبت بدان دور ms115 باش که صحبت ایشان خطر است و اگر کوئی که من 5

~~چنانم که مرا تفاوت نکند از غایت غرور تست .

~~با بدان کم نشین که صحبت بد

~~شعر

~~آفتابی بدان بزرکی را

~~کر چه پاکی تو را پلید کند

~~هر که با بدان نشیند همچناانااست که در دریا نشیند، اکرچه در آخر از غرق و تلف 10

~~بارهآ ابر ناپدید کند

~~خلاص یابد دل او دایم از حذر خلاص نیابد.

~~و گفتهاند اکمل سعادت و رشاد آن است که آزاد مرد نفس خودرا از نا کسان

~~صبانت کند. هر که با یار بد نشیند عاقبت سلامت نیابد، و هر که بجای بد در آید از تهمت

~~خلاص نیابد.

~~و کفتهاند هر که را خواهی تابشناسی در هم نشین1 او نظر کن تا اختلاط او با کیست ، 15

~~او را از آن قوم دان.

~~رسول الله بر قومی بایستاد و کفت شما را خبر دهم که بهتر شما کیست و بدتر شما

~~کدام است ؟ بهترین شما آن کس است که از وخیر امید دارید وازشر او ایمن باشید ، و بدترین

~~شما آن کس است که به خبر او امید ندارید و از شر او ایمن نباشید.

~~وصحبت جوانان خرد سال مکروه است که در آنجا آفت بسیار است. واکر به صحبت ."

~~1195] ایشان مبتلا کردد باید که به شرط سلامت صحبت دارد و دل و جوارح خود را از ایشان

~~محفوظ دارد و ایشان را بر ریاضت و ادب و ترک انبساط حامل کردد.

~~آداب الصحبة و...

~~13

~~1-( همنشین).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_169.png)

~~114

~~به صحبت صغار از خذلان و حماقت است.

~~مشایخ کفتهاند رغبت صغار به صحبت کبار از توفیق و زیر کی است ، و رغبت کبار

~~و با اصحاب و اخوان به موافقت و تر ک مخالفت باید بودن ، مکر چیزی که از حد

~~شرع بیرون باشد در آن موافقت نشاید کردن.

~~و بدانک راه خدای از منازعت و مجادلت ms116 با یکدیکر و به ستیزه و مراء همدیکر

~~کاری کردن و به نفس پیدا آمدن بعید و مقدس است و هر کس که به یکی ازین معانی ظاهر شود

~~از طریقت بیکانه است، ودر این معانی هیچ کس معذور نیست.

~~و در کاری که مرد را از دایرهآ طریفت بیرون اندازد مسامحت نشاید کردن .

~~و صوفیان بر فراموشی مؤاخذه کنند و نسیان به نزد ایشان عذر نیست. چه این طایفه اهل

~~10 حضوراند. نسیان کار غافلان است.

~~و زلاتی که شرع آن را مسامحت نمی کند صوفیه نیز آن را در نگذرانند و عفو نکنند.

~~اما در چیزی که حق صوفی باشد و مففعت و مضرت آن خاص راجع به نفس او شود مسامحت و

~~عفو کنند.

~~و بازنان رفق و مرافقت کردن و با ایشان نشستن و برادر خواهری کردن از نشان این

~~1 طایفه نیست، و طریقت آن است که این معنی را ترک کند .

~~و باجوانان خردسال صحبت داشتن و مکالمه کردن در میان اصحاب طریقت نیست.

~~و این چه درین وقت به دور و روز کارتباه ما میشنوی از ذ کر شاهد و عشاق این سخن

~~باکان نیست. اینها را قومی فاجر فاسق که به مجرد دعوی درین راه در آمدهاند ، نی صورت

~~طاعت و ادب این طایفه دارند ونی حقیقت . این طایفه بجهت لقمهآ آمادهآ خانقاهها و رباطها یا

~~جهت دریوزهآ درها و بازارها تا چیزی شان بدهند به لباس این قوم در آمدهاند . همه کاهلان

~~مستاند عاجز که نه دین دارند و نه همت و نه مروت. خود را به زی مشایخ و سادات سلوک

~~آراستهاند و جامه ها کوتاه کرده و سماع و بنک وزندقه و کلمات هذیان از خود استخراج

~~کرده را عبادت و سلوک و روش تصور کرده.

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_170.png)

~~و از غایت شر طویت و بدی عقیدت طالب بیریشان شده و عشاق نام کرده و بجهت

~~صحبت ایشان همه ms117 روز با یکدیکر در افتاده . اینها اهل خدا و اهل فقر نیستند، اینها آن

~~طایفهاند که خدای میفرماید : "الذین اتخذوا دینهم لعبا ولهواه. هیچ مسلمانی باید که در دین

~~روز کار به ایشان اقتدانکند و به شیخی که اینها را جمع کند و در این اعمال روا دارد و منع

~~نکند هم اقتدا نکند.

~~و کسانی که مویها را به قصد فتیله ساختهاند و بربسته و خود را مؤله1 نام کرده و در

~~119] سماع به قصد و اختیار نعره میزنند و شید و دیوانه ساری می کنند و خود را به مجانین الهی

~~تشمیه می کنند و شبها در خواب بنک میخسبند و روز در طلب شهوات معده چون سک

~~در بازارها می کردند و بانک میزنند و چون خردشتی در بیابانها می دوند. همه از دام طاعت

~~جستهاند و دریوزه پیشه ساخته : "حمر مستنفرة فرت من قسورة". از عبادات شب و وظایف 10

~~اوراد روز نصیبه ندارند و از آداب و معاملات صورت اهل فقر چیزی ندارند تا به علم و معرفت و

~~دقایق و حقایق خودچه رسد!

~~شیخ ابوطالب مکتی در قوت القلوب میفرماید که هر کس را که بینی که به لباس فقرا

~~در آمده است وعمل و مجاهدهآ این طایفه نمی کند بدانک از محنت و زحمت شغل دنیا کریخته

~~است و آسایش کاهلی بر کزیده .

~~و اما حکم شاهد و عشاق آن است که اعظم زلات و اشد فسوق است.

~~سید ابوالقسم2 قشیری دره رسالهآ وصیت مریدان" آورده است که در طریقت اصعب آفات

~~صحبت احداث است و هر که را خدای به این مبتلا کند به اجماع مشایخ خدای او را خوار و

~~مخذول کرده است و از در خود به غیر مشغول کرده است ، و ازین صعب تر که این معنی را

~~بر دل او خوار و آسان کرده است تا او آن را اندک و سهل میشمرد، قال الله تعالی : "و تحسبونه ms118 20

~~هینا وهو عندالله عظیم.)

~~شیخ ابوالفتح موصلی می فرماید که با سی شیخ که همه ابدال بودند صحبت داشتم و کل

~~آداب الصحبة و...

~~1

~~1- کذا دراصل باهمزه، موله وموله بمعنای آبروان ونیز شتری است که بچه اش را بکشند وازغصه حیران و

~~سرگردان شود. اینجا بظاهر بمعنی درویش بیابان گرد باشد.

~~1-( ابوالقاسم) .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_171.png)

~~11

~~ایشان در وقت مفارقت مرا این وصیت کردند که از معیشت و معاشرت با جوانان

~~خرد سال بیرهیز.

~~پس مرید باید که از مجالست احداث و مخالطت امردان برحذر باشد که کمترین

~~شر او فتح باب خذلان وبدو حال هجران است ، و نعوذ بالله من ذلک ان شاء الله تعالی.

~~بیت

~~لب از لب لعل دلبران خوش کردن و آهنک سر زلف مشوش کردن

~~امروزخوش است، لیک فرداخوش نیست خود را چو خسان طعمهآ آتش کردن

~~و صحبت باسلطان چنان باید داشت که هرچه فرماید بالسمع و الطاعة منقاد باشی ، مکر

~~امری که فی معصیة الله او فی مخالفة سنة رسول الله باشد آن را نشاید در عمل آوردن ، قال الله

~~تعالی : * اطیعوالله واطیعوا الرسول و اولی الامر منکم."

~~و سلطان را دعای نیک باید کردن و بدی او نباید کفتن و در وی قدح و طعن

~~نشاید کردن.

~~چون حجاج بمرد حسن بصری کفت : "رحم الله امرءا عرف زمانه و حفظ لسانه و داراء

~~سلطانه."

~~واما حکم تردد کردن به نزدیک سلاطین آن است که اکر سلطان عادل باشد او خود

~~از آن هفت کانه است که رسول صلی الله علیه وسلم فرموده است : "سبعة یظلهم الله فی ظل عرشه

~~وم لاظل الاظله * و نظر درو عبادت است ، واکر ظالم باشد دوری ازو واجب است الا که

~~مضطر کردد و به ضرورت نزدیک او باید رفتن یا خود بجهت نصیحت و انکار1 عمل او کردن

~~نزدیک او رود، لکن وقتی که بر نفس خود ایمن شود و داند که از این قربت ms119 شری در نفس او

~~4 پیدانمی آید و برحال خود سالم میماند شاید رفتن.

~~یکی از خلفا خواست که زیارت بشرحافی دریابد. این سخن به کوش شیخ رسید . فرمود

~~که اگر خلیفه بعد ازاین مرا یاد کند دیکر درین شهر نباشم.

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل : انکارا.

~~5

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_172.png)

~~مشایخ کفتهاند هر که درعزت دنیا با سلطانان شریک شود در مذلت آخرت هم باایشاان]

~~شریک کردد.

~~و کفتهاند تقرب اشرار به اخیار صلاح کار هر دو طایفه است ، و تقرب اخیار به اشرار

~~فتنه و بلای هردو طایفه است .

~~سلطان سنجر را شوق خدمت شیخ ابوالحسن خرقانی بود. یکی از وزرا رفت تاشیخ را بیارد. 5

~~شیخ را در صحرا یافت. بیل در دست آب میداشت. کفت سلطان ترا میطلبد. گفت ما را

~~بروای صحبت اونیست . نمی آیم . وزیر کفت خدای فرموده است : "اطیعوا الله واطیعوا الرسول و

~~اولی الامر منکم." شیخ فرمود ما در "اطیعوالله و اطیعوالرسول" چنان مستغرق کشتهایم که

~~به داولی الامر" نمی پردازیم.

~~وهر که مضطر کردد و به حضرت حکام در آید باید که ایشان را به صلاح خواند و 10

~~از خدای یاد دهد و موعظت کوید و بقدر قوت خود انکار کار ایشان کند ، و بعضی از مشایخ

~~به سلاطبین تقرب کردهاند بجهت مصالح مردم را.

~~زید بن اسلم می کوید که یکی از انبیا بوده است که ملک وقت خود را رکاب نیز

~~می کرفته است و مرادش آن بوده است که تاملک با او الفت کیرد و دوست شود تااوحاجات حق را

~~کفایت کند و کار مردم با او بسازد ، قال ابن عطاء: "لئن یرائی الرجل سنین لیکتسب جاها یعیش

~~مؤمن بجاهه ، انجی له من ان یخلص العمل لنجاة نفسه."

~~و صحبت با کافهآ خاق چنان] میباید کردن که ابوضمضم رضی الله عنه کرده رسول

~~صلی الله علیه وسلم صحابه رافرمودا عاجزیت شما که همچو ابوضمضم باشید ؟ و عمل ابوضمضم

~~آن بود ms120 که بامداد و شبانکاه می گفت ای بارخدای من نفس و عرض خود را به تو بخشیدم ، ای

~~پبار خدای من عرض خودرا بربند کان توصدقه کردم ، اکر مرا دشنام دهند باز دشنام ندهم ، و 20

~~گر بر من ظلم کنند باز ظلم نکنم.

~~شیخ ابوعبدالله خفیف می کوید که به مکه در آمدم و به خدمت ابوعمروزجاج رفتم و

~~آداب الصحبة و...

~~17

~~15

~~1- پسن از "فرسود" یک الف که ظاهرا زائد مینماید وجود دارد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_173.png)

~~118

~~ در ا بالام مه بدد

~~گفت بلی. کفتم من او را به شیراز کذاشتم و آمده . شیخ تبسم فرمود ، یعنی من هستی خود را

~~گذاشتهام و آمده. ازین سخن متغیر نشوم.

~~شاه شجاع کرمانی می فرماید هر که به چشم خود در خلق نظر کند خصومت او با خلق

~~هر کز به پایان نرسد، وهر که به عین حق در ایشان نکاه کند در افعال ایشان را معذور دارد و

~~به ایشان مشتغل نکردد:

~~5

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_174.png)

~~شاه شجاع فی فرماید برهر عضوی ادبی است که آن عضو به آن مخصوص است، قال الله

~~آداب الجوارح والحواس

~~تعالی :" ان السمع والبصر و الفؤاد کل اولئک کان عنه مسؤلا*

~~مشایخ گفتهاند حسن ادب باخدای تعالی آن است که در امری که رضای خدای عزوجل 5

~~در آن نبود هیچ عضو ازاعضای تو در آن امرحر کت نکند .

~~ادب زبان آن است که دایماابدا به ذکر خدای باشد که ذ کرخدای غمها را جمع کند و

~~ادب اللسان

~~خاطر را صافی کرداند.

~~و برادران و یاران را به دعای نیک یاد کند و نصیحت و وعظ کوید.

~~و سخنی که کسی را خوش نیاید نکوید.

~~روایت است که مردی از رسول الله صلی الله علیه و سلم پرسید که پدر من در آن عالم

~~کجاست؟ رسول فرمود در دوزخ، و در روی این مرد دید که او را ناخوش آمد . باز ms121 فرمود

~~که پدرتو و پدر من وپدر ابراهیم علیه السلم در یک موضعاند.

~~و باید که استغفار بسیار گوی1 که اگر درعقب کناه گوی1 آن را محو کند واگردر 15

~~عقب طاعت و احسان کوی1 نور علی نور و سرور علی سرور

~~و اکر از ذکر و استغفار ملول کردی به تلاوت قرآن مشغول شو. قرآن ملالت نیارد

~~چه هر آیتی معنی دیکر دارد و واردی دیکر دارد.

~~و باید که غیبت و سخن چینی و دشنام به زبان نراند و در امری که او را به کار نیاید

~~خوض نکند.

~~فص

~~- کدا در اصل ( کوتی).

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_175.png)

~~120

~~چون در سخنهای بی کار شروع کنند او بس کند و سخن نکوید.

~~و اکر در میان جمع باشد مادام که سخنی به کار آمدنی کویند او نیز سخن کوید و

~~و در هر مکان باید که موافق آن حال سخن کوید، *لکل مکان مقال."

~~5 خواهی زبان را محافظت کن و خاموشی را ملازمت کن که خاموشی پردهآ جاهل و

~~خدای تعالی را زبان ترجمان دل و مفتاح خیر و شر آفریده است . اکر صلاح دل

~~زینت عاقل است.

~~رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود : "وهل یکب الناس فی النار علی مناخرهم

~~الا حصائد السنتهم."

~~10

~~فحش و غیبت و نمیمت و دروغ را و هرچه منکر است کوش ننهد و استماع نکند .

~~ادب السمع

~~احب الفتی ینفی الفواحش سمعه

~~شعر

~~و ذکر و حکمت و چیزی که در دین یا در دنیا فایدهآ آن به او رسد استماع کند و

~~کان به عن کل فاحشة وقرا

~~هر که به او سخنی گوید آن را نیکو اصنا کند.

~~چشم را از نامحرم وعیوب مردم و منکرات و محرمات بیوشاند که حق تعالی می فرماید:

~~ادب البصر

~~"یعلم خائنة الاعین وما تخفی الصدور."

~~درمثل است: "هر که از بی چشم رود دربی مرک رود"، "من کثرت لحظاته دامت ms122 حسراته.*

~~20

~~شددیده به عشق ره نمون ادل من

~~بیت

~~روزی که به بی دلی کرفتار شوم

~~بر شد ز غم تو اندرون دل من

~~نظر مرد باید که جهت اعتبار باشد و در هرچه نظر کند برقدرت خدای و عظمت او و

~~از دیده طلب کنند خون دل من

~~حسن صنعت او استدلال کیرد. در نظر باید که حظ نفس اماره نیاشد.

~~اورادالاحباب

~~1-( رهنمون).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_176.png)

~~یکی از مشایخ می کوید که وقتی نظری به شهوت به شخصی کردم. درخواب شنیدم

~~که مرا گفتند که خدای تعالی می کوید که دنیا دار من است و خلایق بند گان و کنیز کان1

~~مناند. هر کس که به یکی بی حق نظر کند خیانتی باشد که با من کرده است. بیدار شدم و

~~با خود سو کند خوردم که جز به امانت به هیچ کس نظرنکنم.

~~شیخ ایویعقوب نهرجوری می فرماید که در طواف کعبه آدمی یک چشم را دیدم و او این 5

~~دعا می کرد: "اعوذبک منک." گفتم این چه دعاست ؟ گفت بدان که پنجاه سال است که من

~~مجاور این خانهام. روزی خوب صورتی را دیدم به نظر خوش آمد . درو نکاه کردم . سیلی از

~~غیب برین چشم من آمد که چشم من آب شد و برروی من فرود آمد. گفتم آه! آواز آمد که

~~یک نظر به یک سیلی ااکر تو زیادت کنی مانیز زیادت کنیم.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم علی را فرمود: "لا تتبع النظرة النظرة فان الاولی لک 10

~~و الثانیة علیک."

~~ادب القلب

~~مراعات احوال سنیه و مقامات محموده ونفی خواطر تباه مذمومه و تفکر فی الاء الله

~~ونعمائه وعجایب خلقه از آداب دل است ، قال الله تعالی: "ویتفکرون فی خلق السموات والارض*،

~~و قال علیه السلم: * تفکر ساعة خیر من عبادة سنة."

~~و از آداب قلب آن است [ که] به خدای تعالی و به جمیع مسلمانان کمان نیک بری و ms123

~~دل را از غل و غش و حسد و کینه و خیانت و خلق بد و عقیدهآ بد طاهر کنی که اینها خیانات

~~قلباست.

~~و رسول فرموده است : " ان فی الانسان لمضغة اذا هی صلحت صلح لها سائرالجسد واذا

~~فسدت فسد لها سائر الجسد الاوهی القلب."

~~و سری سقطی رضی الله عنه می فرماید که دل سه است : دلی است همچو کوه که هیچ

~~چیز او را در حرکت نیارد. و دلی است همچو درخت خرما ، بیخ او محکم و ثابت لکن باد

~~آداب الجوارح والحواس

~~121

~~اصل: کنیز کان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_177.png)

~~122

~~او را به راست و چپ میل میدهد و میجنباند. دلی است همچو شاخ کیاهی ضعیف که اکر

~~بادی در آید او از بیخ بر آید.

~~و برتو باد که عقدهآ اصرار از دل بکشائی که این نفس شاید که آخرین انفاس تو باشدو

~~بر کناه مصر بمیری و در عذاب و عقوبت قیامت بمانی . پس اکنون توبه کن که خدای تعالی

~~می فرماید : "و لیست التوبة للذین یعملون السیئآت حتی اذا حضر احدهم الموت قال انی

~~تبت الآن ." ورسول الله میفرماید : "ان الله تعالی یقبل توبة عبد مالم یوغر."1

~~مرددر کاری مشغول نا کاه اجل در آید و او مصر بر کناه ، والعیاذ بالله من ذلک.

~~ادب الیدین

~~ادب او آن است که دست را به نیکویی و احسان و خدمت اخوان مبسوط داری و

~~هردو دست را درهیچ معصیتی کار نفرمائی.

~~ادب پای آن است که در صلاح خود و یاران و برادران سعی نمائی و قدم به جهت خلق

~~ادب الرجل

~~دریغ نداری و به نشاط و خرامان و تکبر و ناز راه نروی که رسول الله علیه السلم فرموده:

~~"الزهو الکبر ولا یزهو فانه متایبغضه الله" ، و در کاری که عصیان خدای تعالی باشد از قدم

~~خودیاری نخواهی و نروی.

~~و بر تو باد که در سر وعلانیه تقو[اآی خدای را ms124 نکاه داری. تقوی چیست ؟ حذر از

~~عتاب الله ، و هر که از عقوبت خدای بترسد هر آینه فعلی کند که رضای خدای در آن باشد.

~~قال الله تعالی: " ویحذر کم الله نفسه ."، و قال الله تعالی : " و اعلموا ان الله یعلم ما فی انفسکم

~~فأحذروه*

~~اوراد الاحباب

~~1- در حاشیه به "یغره بدل شده است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_178.png)

~~آدابهم فی العشرة والتأمیر فی الصحبة

~~اول صحبت معرفت است ، باز مودت ، باز الفت ، باز عشرت ، باز محبت ، باز اخوت .

~~و کفتهاند که غذای نفوس در عشرت است، و غذای قلوب در صحبت. و تا بواطن

~~متفق نباشد صحبت نتواند بودن. خدای تعالی در صفت منافقان می فرماید : " تحسبهم جمیعا 5

~~و قلوبهم شتی."

~~و چون شرایط صحبت صحیح شود او بلندترین این مراتب است از بهر آنک صحابه

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم به علم وفقه و عبادت و زهد و تو کل و رضا از جملهآ خلق بزر کشتر

~~بودند واین جمله را از حضرت رسالت یافته بودند و ایشان را به هیچ چیز ازاینها نسبت نکردند ،

~~به صحبت نسیت کردند که از همه مراتب اعلاتر است.

~~و طریقت صوفیه در عشرت آن است که نکویند که این از آن من است و آن از آن توهو

~~نکویند که پیش من است ومتاع من و کفش من و جامهآ من. هرچه خدای به ایشان رساند همه

~~در آن برابرند و هیچ کدام از یار دیکر اولی تر نیستند.

~~و در سخن ایشان نرود که اگر چنین بودی آن چنان نبودی، ومیبایست که چنین

~~بودی و کاشکی چنان نبودی ، و تو این چرا کردی و چرا نکردی، که این الفاظ از اخلاق

~~عوام است .

~~ابراهیم بن شیبان قدس الله روحه می کوید:" کنا لانصحب من یقول نعلی." هر که خودرا و

~~آنچ در دست اوست از آن یار نداند صحبت او صحیح نبود.

~~یاری آن است که یار ms125 در مال تو همچنان تصرف کند که در مال خود، و باتو کفتن

~~حاجت نداشته باشد و ترا در خاطر نکردد که چرا با من رمزی نگفت و آن تصرف او ترا 20

~~ف

~~1

~~14

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_179.png)

~~124

~~خوش آید، و شفقت تو برمال دیکری باید که چنان باشد که برمال خود.

~~صحبت با جوانان به رفق ، و با مشایخ به حرمت ، با اطفال به شفقت و رحمت .

~~و در میان این طایفه عاریت دادن و کرفتن نمیشاید. سخن مشایخ است : "الصوفی

~~لا یعیر ولا یستعیر"

~~و با یکدیکر خصومت و مجادله و استهزا کردن و زحمت دادن و بردیکری غلیه

~~کردن ، یا غیبت و سخن زشت گفتن و درعرض کسی طعن کردن و سخن چینی کردن در میان

~~این طایفه نیست. بلک هریکی از این طایفه بزر کتر از خود را به مثابهآ فرزنداند، و خردتر

~~ازخودرا به مثابهآ مادر و پدر، وهم سر1 خود را به مثابهآ برادر ، و مشایخ خود را به مثابهآ بندهآ

~~درم خریده.

~~و شرط فقر آن است که هر کس که تو را کاری فرماید طاعت داری و منع نکنی و

~~هیچ کس راتو کاری نفرمایی و برهیچ آدمی تفوق و تکبر نکنی و طالب این معنی نباشی.

~~و از آداب آن است که چون چندتن جمع شوند یکی را در میان پیشوای خود سازند

~~تا مرجع و اعتماد برو باشد و به رای و هوای خود نباشند، و شرط آن است که کسی را مقدم

~~سازند که به عقل از ایشان راجح باشد، و اکر نبود کسی را که به همت اعلی است ، باز

~~1 کسی را که به حال اعلی باشد، واگرنبود کسی را که به علم طریقت اعلم باشد، و باز کسی را

~~کد به سال بیشتر باشد.

~~رسول الله در امامت نماز نیز چنین فرموده است : "یؤم القوم اقرأهم لکتاب الله. فان

~~استووا فاسنهم، فان استووا فاقدمهم هجرة."، ms126 و رسول الله علیه السلم اهل بدر را بردیکران

~~تقدیم فرمودی.

~~و در روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم درصفهآ تنک نشسته بود. قومی از

~~بدریان بیامدند و جای نشستن نیافتند. رسول الله برخاست تا آنها که اهل بدر نبودند بیرون شدندو

~~اهل بدر برجای ایشان بنشستند. این حال بر آن قوم سخت آمد و ایشان را ناخوش آمد . خدای

~~تعالی این آیت را فرستاد، " و اذا قیل انشزوا فانشزوا.*

~~اورادالاحباب

~~1

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_180.png)

~~واگر به سال بزر گتر نباشد آن کس را که خلق او بهتر باشد تقدیم کنند، واگرنبود

~~کسی را که به راه فقر قدیمی تر باشد، باز کسی را که ادب او تمام تر باشد ، باز کسی را که

~~در دریافت لقا[ی] مشایخ سابق باشد.

~~علی بن بندارصوفی از نیسابور بود به دیدن ابوعبدالله خفیف آمد، قدس الله روحهما . ابوعبدالله

~~شیخ علی را فرمود تو در پیش در آی. شیخ علی کفت به چه عذر من برتو تقدم نمایم ؟ ابوعبدالله 5

~~فرمود به این سبب که تو شیخ جنید را دیدهای و ما ندیده ایم.

~~و درویشان ازهیچ کس انصاف نستانند. عذر بیکانکان1 را قبول کنند و عذر خود

~~نکویند و خود را معذور ندارند و دیکران را نصرت دهند و از کس نصرت نخواهند و معامله

~~با مردم به رحمت و شفقت کنند.

~~و باید که یاران و اکفایکدیکررا در کاری که از طریقت بیرون باشد مسلم ندارندو 10

~~سلیم نیایند، مکر که آن کس به خرقه وحال اعلی باشد، آن را تسلیم آمدن واجب کند.

~~و بخل و بفض وحسد در مواهب الله تعالی که به یکی بخشد درین قوم نیست .

~~و با جاهل صحبت نی. و کفتهاند که چون خواهی که با کسی صحبت داری بنگر که

~~عقل او بیشتر است یا دین او. که دین او نفس او را سود می دارد و عقل او هم ms127 ترا و هم اورا.

~~و با کسی که بیشتر اندیشهآ او دنیا و نفس و هوا باشد صحبت مدار. قال الله تعالی : 15

~~"فاعرض عن من تولی عن ذکرنا ولم یرد الا الحیوة الدنیا "، وقال الله تعالی : "ولا تطع من

~~اغفلنا قلبه عن ذکرنا.*

~~وباید که درویش عیب مردم نکوید وهر کس که عیب کسی کوید تا آن عیب دروی

~~نباشد در دیکری نبیند .

~~ابوعنمان حیری را سؤال کردند که شرط صحبت چیست ؟ گفت آنک مال خودرا 20

~~بریاران فراخ داری و در مال ایشان طمع نکنی و انصاف بدهی و طالب آن نشوی که کسی

~~آدابهم فی العشرة

~~2

~~1- اصل : بیگانه گان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_181.png)

~~12

~~نابع تو شود و هر نفع که از یار به تو رسد آن را بسیار شماری، و هر نفع که از تو به او رسد

~~آن را اندک دان ودر نظر میار.

~~محمد بن داود الدقی1 می گوید که از شیخ زقاق سؤال کردم که صحبت با که دارم ؟

~~گفت با کسی که آن فعلها[ی] ترا که خدای میداند، اگر او بداند تو ازو ایمن باشی، و باید

~~که حشمت یار در دل تو باشد تا از تو کاری که نشاید در وجود نیاید.

~~و ادب2 معیشت و صحبت آن است که کسی را بانک برنزنی و حمله نبری.

~~شیخ ابوعلی رودباری می فرماید که حمله بردن3 بر کسی که از تو بالاتر است وقاحت و

~~بیخردکی: باشد، و بر کسی که مثل توست بیادبی، وبر کسی که از تو کمتر است عاجزی.

~~و کفتهاند خویشتن بینی و عجب به نفس خود از فساد عقل است ، قال الله تعالی : "تلک

~~الدار الاخرة نجعلها للذین لایریدون علوا فی الارض ولا فسادا والعاقبة للمثقین." علو جاهی را

~~کویندکه از حال ومعنی مثل علم و معرفت و عقل و ولایت حاصل آید ، و فساد جاهی را

~~کویند که از طریق ظاهر دنیا مثل مال و خدم ms128 و فرزندان و عشرت و امارت حاصل آید.

~~پس حضرت عزت دراین آیت می فرماید که سرای آخرت از آن کسانی است که به اسباب ظاهرو

~~به احوال باطن جاه طلب نکردند.

~~و ادب آن است که هیچ مسلمانی را حقیر ندانی و به نظر حقارت درو نکاه نکنی که

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است بدی مرد همین بس است که برادر مسلمان را حقیر

~~دارد ، و جای دیکر فرمودهاست که هرکه مؤمنی را خوار دارد یا حقیر نکاه کند به جهت

~~فقر و تنک دستی او خدای تعالی روز قیامت آن کس را فضیحت کند وشهره گرداند.

~~مشایخ کفتهاند: "من رضی الله به عبدافارض به اخاه، آنک خدای را بنده میشاید ترا

~~یز برادر شاید.

~~درویش بایدکه پیوسته دربزر کان متصوفه نظر کند و صفات پسندیده از ایشان

~~اوراد الاحباب

~~1

~~1- در اصل آن را الرقی هم میتوان خواند ، نگاه کنید بدطبقات الصوفیه السلمی حن 448.

~~اصل: ادب و

~~2 - اصل : بردند.

~~4- کذا در اصل.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_182.png)

~~بیاموزد و به وقت آن به کار می دارد، و سالوس ومرائی نباشد ، و مزاح از خلق پنهان کند ، و

~~وقت وقت دندان سیید کند. و آن را درویشان کویند که آفتاب بر آمد، یعنی که خندید و

~~خوش دل شد، و به خلاف این کسی را که ترش شود کویند ابر شد تا نا اهلان ندانند.

~~و در میان جوانان الفاظی هست که کویند: مثل آنک برهآ بریان را "شهید بن شهید "

~~خوانند ، و حلوارا "کل بهشت" ، وخلال را "ییک نا امیدی" ، ولوزینه را "قیود الشهداء، و 5

~~مانند این بسیاراست . اما محققان صوفیه کمتر گویند.

~~آدابهم فی العشرة

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_183.png)

~~شرط آن است که خدمت ارباب فقر و اصحاب تصوف کسی کند که به نیت و شفقت

~~ادب الخادم وشرایطه وحاله ومن پتشبه به

~~از همه صادق تر باشد واز همه حلیم تر و بار کش ms129 تر و به دل از همه قوی تر ، و دیانت و امامت و

~~صیانت او از همه بیشتر، و به کار نفس و اهل خودش اهتمامش از همه کمتر باشد.

~~خدمت، درجهآ دوم شیخی است. قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: "سید القوم خادمهم.*

~~و خدای تعالی به داود وحی فرستاد: "یا داود اذا رأیت لی طالبا فکن له خادما.*

~~خادم متصدی راحت رسانیدن است و بهنیتی که دارد خواطر کسانی را که روی به خدای

~~آوردهاند از مهم معاش فارغ می دارد از غایت رغبت در ثواب خدای و یافت آنچ بند کان را

~~1 وعده کرده است در آخرت.

~~خادم هرچه می کند لله را می کند، وشیخ هرچه می کند بالله تعالی می کند . شیخ در مقام

~~مقربان است، وخادم در مقام ابرارست .

~~خادم بذل و ایثار وقت خود را اختیار کرده است و متصدی خدمت عباد الله کشته و

~~فضیلت درین دانسته و خدمت را برنوافل عبادات و اعمال راجح داشته. مقام شیخ دیکرست و

~~15 مقام خادم دیکر.

~~جاهلان بسیار کشتهاند و علوم صوفیه درین زمان مندرس کشته و بیشتر فقرا از حضرت

~~مشایخ به لقمه قناعت کردهاند1 وعلم وحال نمی طلبند . هر کسی که ایشان را طعام بیشتر و بهتر

~~می دهد او را به شیخی سزاوارتر میدانند و رغبت به آنجا می کنند و نمیدانند که اطعام طعام

~~خادمی است نه شیخی.

~~فص

~~1- در حاشیه " نمودهاند * تحریر شدهاست.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_184.png)

~~و ای بسا که خادم نیز حال نفس خودرا نداند و از قلت علم طریقت نفس خود را پندارد

~~که به شیخی رسیده است و بین المقامین تفاوت بی شمار است.

~~و بدانک نوافل بر دو وجه است: یکی نافله آن است که بنده به جهت طلب ثواب و

~~جزا را بجای می آرد، و دوم آن است که جهت صحبت حال خود را با خدای بجای می آرد.

~~و این ms130 صاحب حال از این نوافل به نقد مییابد آنچ مییابد ، پیش از آنک به آن وعدهآ آخرت *

~~رسد. پس خدمت را فضیلت بر آن نافله ای است که جهت ثواب و جزا[ی] موعود بجای

~~می آرد. مرتبهآ صاحب حال دیکر است و مقام صاحب عبادت دیکر.

~~خادم حریص است تا فضائل خدمت او را جمع آید. پس کاهی از کسب و کاهی از

~~انکیز فتوح و رفق و کاهی از دریوزه و کاهی از وقت اصحاب بهر طریقی که تواند که شرعا

~~مذموم نیست توسل می طلبد تا فضیلت خدمت را حاصل کند.

~~اما شیخ به بصیرت نافذ و وفور علم میبیند و میداند که کرفتن و دادن را علم تمام و

~~اخلاص نیت میباید و بسیار رنج میباید کشیدن تا نیت از شوایب نفس و شهوت خفیه خالص

~~کردد، و چون نیت خالص کشت مرد خود به هیچ امری رغبت نکند از بهر آنک آنچ مراد

~~حق است حاصل شد ، و کار درویش ترک مراد خود است و اقامت مراد حق .

~~جنید میفرماید که سری سقطی می کوید قدس الله روحهما که من به بهشت راهی نزدیک 15

~~میدانم. پرسیدند که کدام است ؟ گفت از هیچ کس چیزی مخواه و ازهیچ کس چیزی مکیرو

~~با خود نیز چیزی مدار که از آنجا چیزی به کسی دهی.

~~یس خادم طریق بهشت خدمت و بذل و ایثار را میبیند و خدمت را بر نوافل طاعت

~~مقدم میدارد، و دلیل فضل خدمت برنافله یکی این حدیث است.

~~انس بن مالک رضی الله عنه می کوید که بارسول الله صلی الله علیه وسلم بودیم. بعضی ازما

~~روزه دار بودند و جمعی مفطر. به منزلی فرود آمدیم و روزی سخت کرم بود. روزه داران قومی

~~دستها به روی نهاده بودند و روی را از آفتاب سایه می کردند، و قومی را که کلیم بود سایهبان

~~ادب الخادم و...

~~3

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_185.png)

~~13

~~ساخته ms131 بودند و همه خفتند. و آن قوم که مفطر بودند برخاستند1 و خیمها زدند و مرا کب را

~~آب دادند .رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود: "ذهب المفطرون الیوم بالاجر" ، یعنی امروز

~~ثوابها را روزه کشایند کان بردند. پس این حدیث دلیل است بر فضل خدمت بر نافله .

~~و خادم را مقام عزیز است ومرتبهآ بلند. وقتی که نیتش از غرض نفس خود خالص باشد.

~~اما کسانی که نیت را از شوایب نفس خالص نمی توانند کردن یا نمی دانند و به خادمان

~~تشته می کنند و متصدی خدمت فقرا می کردند و به حسن ارادت در کار خدمت میدر آیند

~~ایشان را آن مرتبهآ خادم نباشد. لکن ثواب خدمت آمیخته با حظ نفس باشد و این کس را

~~متخادم کویند و او کسی باشد که در او هوای نفس او آمیخته باشد و چیزی را که در غیر

~~موضع خود بنهد و کاه کاه کسی را که مستحق نباشد به هوای نفس خدمت کند یا آن را

~~1که شایسته است خدمت نکند و چنانک ثواب و رضای خدای را دوست دارد مدح و ثنای

~~خلق را باآن هم دوست دارد، یا از خدمت کسی که به او مکروهی و رنجی رسیده باشد امتناع

~~کند ، و از انحراف مزاج و هوای دل از آن کس که راضی باشد او را خدمت نیکو کند ، و با

~~آن کس[ که] درغضب باشد واجبی خدمت بجای نیارد . این چنین کس متخادم است نه خادم.

~~و خادم آن است که در خدمت تابع هوای نفس نبود و در رضا و غضب یکسان باشدو

~~1 از دشنام یا مدح در خدمت تفاوت نکند و در صدق نیت او ریا و هوا وحظ نفس و نصیبهآ تن

~~مزوج نبود.

~~و شرط آن است که خادم دایما از احوال جماعت بپرسد، و در کل امور منقاد جمع

~~باشد ، و در جمیع اوقات نصیبه نطلبد ، و ms132 از ملامت کس نترسد، و هرچیزی را در موضع خود

~~چنانک حق آن است بدارد.

~~و فرق و تمییز میان خادم و متخادم کسی تواند کردن که او به صحت نیات و تخلیص

~~نیت از مدح هوای نفس عالم کردد.

~~اورادالاحباب

~~1- اصل : خاستن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_186.png)

~~و مرد متخادم نیک کزیده را در بیشتر امورثواب خادم باشد ، لکن به مرتبهآ خادم نرسد

~~کرچه عمل خادم کند . از بهر آنک حال خادم ندارد و در عمل او هوا ممزوج است.

~~اما کسی را که در خدمت فقرا بایستانی و تو نیز مرافق جمع به او کذاری یا وقف

~~قوم را به او تسلیم کنی و او به جهت نصیبهای که بیابد یاحظی عاجل که در این عالم به او رسد

~~خدمت کند، با در خدمت چنان باشد که اکر آن رفق و نصیبهآ او را از آنجا ببری و منع کنی

~~اوخدمت نکند و ترک کند، یاخدمتی که از آن اوست ودر ذمهآ اوست کسی دیکررا میفرماید

~~این چنین کس خدمت نفس خود کرده باشد و طالب حظ خود بوده باشد ، و از برای کار و

~~منفعت خود و نصیب خود ایستاده . خادم فقرا نباشد ، "الخادم بلا نصیب.*

~~هر آن شخص که او کسی راخدمت کند تا آن کس باز وی را خدمتی کند یا ملازم

~~او شود و جمع او را انبوه دارد و تبع او کردد تا او جاه نفس خود را به کثرت اتباع و اشیاع 10

~~اقامت کند ، یا بر فقرا حکم و تسلط و در ازدستی جوید ، یا فقیر را به آن محتاج کرداند که

~~تملق او کند و رضا او طلبد که اکر نکند در وظیفهآ فقیر خلل دراندازد و میل ازو بکرداند

~~این شخص را نه خادم کویند و نه متخادم . لایق حال او آن باشد که او را مخدوم نام نهند یا

~~مستخدم خوانند . از بهر آنک او طالب دنیا و خادم هوا[ی] نفس ms133 است و به زی خدام و لباس

~~فقرا خودرا بر آراسته است، و محبت ریاست برو مستولی کشته ، ومغلوب طلب حظوظ نفس

~~شده، ونفس و اهل و ولدخودرا راضی میدارد نه خدای را و فراخی معیشت می خواهد نه محنت و

~~مجاهدهآ خادمی را.

~~معر

~~به مارماهی مانی ، نه آن تمام و نه این

~~منافقی چه کنی ، مار باش یا ماهی

~~کنون با این همه پریشانی حال و ناراستی باطن و نیت به این مقدار که خدمت این

~~طایفه را برخدمت غیر ایشان اختیار کرده است و انتما به این قوم کرده و خود را نسبت به ایشان

~~ادب الخادم و...

~~131

~~15

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_187.png)

~~32

~~داده شاید بود که بر کت این قوم بیابد و محروم ابدی نکردد که در خبر صحیح است :

~~"فهم القوم لا یشقی بهم جلیسهم.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضی الله عنه بر منبر فرموده است این طایفه دشمنان

~~خود را فرو نکذارند که هم به وجهی با ایشان کاری داشتهاند ، خواهی به دوستی یا

~~5 به دشمنی.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_188.png)

~~آداب انواع الخدمات و آداب خدامها

~~در خانقاه و جمع صوفیه باید که هرخدمتی را یکی کس متعین باشد تاچون درویشی

~~به آن خدمت محتاج شود خادم آن خدمت برخیزد و به آن قیام نماید و دایما آنچ را داند پیش

~~از آنک درویش را به آن حاجت افتد آماده و تمام کرده مهیا دارد تا به وقت حاجت خاطر فقیر *

~~نکران نشود و توقف و انتظار نیفتد ، ان شاء الله.

~~سماط سفرهآ بزرک را کویند که جمع اصحاب به سر آنجا جمع نشینند.

~~ادب السماط وآکلیه

~~و شرط سماط آن است که او را خادمی معین باشد. چون خواهد که سماط اول آستین

~~راست و باز چبپ برزند و به مندیلی یا فوطه [ای] میان را دربندد چنانک در حتام میبندد و

~~سماط را بکشد و نان را بردست چپ ms134 نهد و به دست راست برسفره بیندازد ، و ابتدا از پیش

~~شیخ کند. و باز نمک بنهد ، و باز سبزی بنهد ، و باز طعامهای دیکر بنهد، و باز کوزهٔ‌ آب

~~بنهد . و چون همه چیز نهاده شود به آخر سماط رود و بایستد و "الصلوة* بکوید تا خوردن

~~آغاز کنند . وخادم همچنان بایستد تا جماعت فارغ شوند بکوید : "اشکروالله.*

~~و باز بر ترتیب هرچه نهاده است بردارد و نان ریزه و استخوان پاره برجای به نهد و 15

~~سماط را پاک کند.

~~و پیوسته باید که کرباس پارهآ بزرک در میان سفره داشته باشد که سفره را به آن

~~در مالد و پاک دارد و بعد از آن سماط را درپیچد و در وقت پیچیدن سماط روی به طرف شیخ

~~کند و سماط را پیش شیخ جمع آرد و آنگاه بردارد. چنانک ابتدا از پیش شیخ کرده است ،

~~فص

~~10

~~1- اصل : فوط.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_189.png)

~~134

~~انتها هم از پیش شیخ کند. یعنی از اول فیض از تو به ما میرسد و تا آخر عمر که بساط وجود

~~ما را درنوردند روی به تو داریم.

~~و خادم سماط باید که دست به چراغدان نبرد و هرچیز که به کسی دهد یا پیش کسی

~~نهد البته و اصلا باید که نیندازد.

~~وشرط جماعت که بر سماط حاضر آیند آن است که باید که دوازده چیز بدانند و در عمل

~~آرند تا لقمه را به شرط خورده باشند، از این دوازده چهار فرض است و چهار سنت و چهار ادب. [1259]

~~اما فرایض چهار کانه : اول خوردن حلال ، دوم باید که پاک و طیب باشد، سیم بداند

~~که رازق خداست نه صاحب سفره، چهارم ادای شکر خدای تعالی.

~~و اما سنت چهار کانه: اول آن است که پیش از طعام خوردن نام خدای بکوید. لقمهآ

~~10 اول را کوید "بسم الله " ، ولقمهآ دوم را گویند "بسم الله الرحمن"، ولقمهآ سیم را کو[ید

~~"بسم ms135 الله الرحمن الرحیم*، و اکر با هرلقمه ای نام خدا بگوید بهتر. و اگردر اول فراموش کند

~~چون یاد آیدش بکوید "بسم الله اوله و آخره * . قال علیه السلم : " اذا اکل احدکم فلیقل

~~بسم الله و ان نسی فی اوله فلیقل اذا ذکر بسم الله اوله و آخره * . و سنت دوم دستها را شستن

~~قبل الطعام. سیم آنک از آن جانب کاسه خورد که پیش وی است و دست گرد کاسه برنیارد.

~~15 چهارم در آخر "الحمدلله" کفتن.

~~و اما ادب چهار کانه : اول آن است که بر پای چب نشیند. و دوم آنک زانوی پای

~~راست را بردارد و اکر به دو زانو نشیند هم رواست. و سیم آنک به لقمهآ کسی دیکر نگاه

~~نکند. و چهارم دست شستن بعد از طعام.

~~و ادب آن است که نان و کاسهآ طعام را اول پیش کسی نهد کد بزر کتر جمع باشد و

~~تا او آغاز نکند کسی دیکر دست به خوردن دراز نکند و باجمع به رفق و آهستکی خورد.

~~چون لقمه در دهان نهد تا تواند به جانب راست خاید و آهسته خاید و سرفه نکند.

~~و چون برسفره در آید سلام نکند و اکر نشسته باشد به جهت هیچ کس بر نخیزد.

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_190.png)

~~و ابتدا به نمک کند و ختم به نمک کند و دست آلوده بر نمک نزند.

~~واکر کسی او را لقمهای دهد رد نکند و نان را به حرص و شره نشکند.

~~وطعام اکر خوشش آید مدح نکوید و اکر خوشش نیامد مذمت نکوید ، ترک کند.

~~و کاسه را به سفره درنمالد و پاک نکند ، و دست ودهان را به سفره پاک نکند. دست را

~~در دستار خوان مالد و تا فارغ نشود نیز در نمالد وبی وضوبر سماط ننشیند .

~~وخادم را یا غیر او را لقمه ندهد ، مکر که شیخ جمع باشد و دست او را تبرک داند

~~آنجا شاید. ms136

~~و به دهان طعام را باد نکند و چیزی که در دهان دارد نیندازد و انکشتان را در میان

~~خوردن نلیسد، که آن انکشت لیسیده را باز در کاسه زند موجب نفرت دیکران کردد ، و

~~چون تمام کند آنکاه انکشت را بلیسد، و کاسه را هم پاک کند و بلسد.

~~و تا تواند در میان طعام آب نخورد بسبب دو معنی: یکی آنک از روی طبع زیان

~~دارد، و دیکر از روی ادب. و کوزه را به دهان چرب برد کوزه چرب شود و دیکران را

~~کراهت آید. و اگر به ضرورت تشنکی غلبه کند دهان را پاک کند و آنکاه کوزه را

~~به دهان برد.

~~واکر در میان طعام آب خورد کوزه را به انکشت کوچک بردارد، چنانک آن سه 15

~~انکشت که به آن طعام خورده است به کوزه نرسد و کوزه به دست چب برندارد.

~~و بعد از طعام اکر تشنه باشد اول آب خورد و باز خلال کند تا اگر بواسطهآ خلال

~~در دهان سرخی پیدا شود کوزه را بر آن دهان ننهاده باشد که موجب نفرت طبع دیکران

~~گردد ، و اگر پیش از آب خوردن خلال کند صبر کند تا دست و دهان بشوید و آنگاه

~~آب خورد.

~~و تا مادام که لقمه ای در دهان او باشد دست و سر از کاسه دور دارد.

~~و در طعام خوردن در روی مردم نظر نکند . سر در پیش اندازد و چشم بر کاسه و پیش

~~آداب انواع الخدمات و...

~~135

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_191.png)

~~130

~~خود دارد. قال رسول الله صلی الله علیه وسلم : "لایتبعن احد کم بصره لقمة اخیه."

~~بر آن حمل نکنند که او مکر جائی دیکر طعام خورده است.

~~و اکر طعامی باشد که او را خوش نیاید برای موافقت اصحاب اندک اندک خورد تا

~~و هر که مخالفت یاران خود کند از اهل خانقاه و به جایهای دیکر بی ایشان چیزی

~~سیار خورد او ms137 را خوف آن باشد که به عاقبت به مردار خوردن محتاج شود.

~~وچون خاطر اهل خانقاه را برنجاند زود باشد که او را از بقعه بیرون اندازند.

~~و اکر بر سفره نعمتهای بسیار بیند زکه نکند که مکروه است.

~~و اکر عیال دار و متأهل باشد و با نفس بد خسیس خود بر نیاید و زکه خواهد باید از پیش

~~خویش و آنچ برابر روی اوست بکیرد و از نصیب دیکران عظیم احتراز کند.

~~و برسر سماط نصیب خویش به دیکری ایثار نکند که اینقدر جفا باشد درحق آنیار

~~چنان باشد که او را به بسیارخوردن نسبت کرده باشد او شاید بود که آن کس نیز خجل شودو

~~شاید که قبول نکند ، و بعد از سفره بازخواست کند که در من چه بسیار خواری دیدی که بامن

~~این کردی. مکر شیخی باشدیا بزر کی که داند که از دست او به تبرک کیرد.

~~و اکر طعامی غریب باشد که درویشان از آن کمتر یابند، چون حلواهای الوان و

~~لوزینه، اگر یار بر یار ایثار کند و آن آن یار قبول کند شاید ، بسبب آنک پرخوردن آن

~~عیب نبود.

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_192.png)

~~قال الله تعالی : "و کلوا واشربوا ولاتسرفوا.*

~~ادب آن است که فقیر به رزق اهتمام ننماید ، و در طلب او و جمع کردن و نکاه داشتن

~~او از دیکران و منع کردن بسیار مشغول نشود و ذخیره نکند که خدای تعالی فرموده است : 5

~~"و کاین من دابة لاتحمل رزقها الله یرزقها*

~~و برشما باد که البته ذخیره نکنیت وصحیح1 شده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم

~~هر کزبه جهت بام داد2 را ذخیره نکرده است.

~~و ذ کرطعام بسیارنکند که آن ملامت3 شدهاست.

~~و شیخ رویم قدس الله روحه می فرماید که بیست سال است که ذکر طعام در خاطر من 10

~~نگذشته است، مکر آنکاه که حاضرمیشود.

~~و مرید باید که همان مقدار ms138 خورد که کرسنگی او بیارامد که حق نفس همین قدرست.

~~و دست در میان کاسه نکند، از کناره خورد. قال علیه السلم و اشار الی القصعة : * کلوا

~~من حوالیها ولا تأ کلموا من وسطها فان البرکة فی وسطها تنزل."

~~و از طعام آنچ حق نفس است به او دهد ولکن حظ نفس را به نفس ندهد که رسول الله

~~صلی الله علیه وسلم فرمود: "ان لنفسک علیک حقا"

~~یکی از مشایخ را سؤال کردند که این قوم صوفیان طعام را چکونه خورند ؟ فرمود

~~نمیخورند. قال علیه السلم: * ماملیء وعاء شر من بطن ملیء من حلال.*

~~اداب الاکل

~~- یعنی روایت صحیح

~~3-. اصل :علامت.

~~4- اصل : بیماردار .

~~- ( پامداد).

~~10

~~چنانک بیمار دارو را به مقدار مصلحت و جهت شفا را میخورد. به شره نفس و آرزو دارورا

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_193.png)

~~138

~~مرآب را، و ثلثی مر نفس زدن را.

~~و هیچ طعامی را عیب نکوید و مدح نکوید.

~~ابوهریره رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه و سلم هر کزهیچ طعامی را

~~عبب نگفت. اکر خواستی خوردی و الا ترک کردی.

~~خدای تعالی به داود علیه السلم وحی فرستاد که :" ما بال الاقویاء ومناولة الشهوات، انما

~~جعلت الشهوات لضعفاء خلقی، ان القلوب المعلقة بالشهوات عقولها محجوبة عنی"

~~و در بازار بشربن الحارث را دیدند. پرسیدند که چه می کنی؟ فرمود که چندین سال است

~~تانفس از من خیار می طلبد و به او نداده ام . این زمان به این راضی شده است که خیار را به نظر

~~1 بیند. نفس را ازین منع نکردم و به او رسانیدم .

~~و باید که ارباب فقر را وقت طعام معین نباشد و تکلف نکنند و طعام اندک نظیف را

~~بر طعام بسیارغلیظ اختیار کنند . قال الله تعالی : *فلینظر ایها از کی طعاما.*

~~و چون طعام حاضر شود لقمه نشاید دادن و یکدیکر را نگویند که بخور! به جهت

~~آنک همه برسفره ms139 مساویاند. الا مشایخ را رسد که بر سبیل بسط مریدان و فرودستان خود را

~~10 گویند که بخور و ایشان را ترغیب کنند ، که از حضور شیخ هر آینه حشمت دارند و

~~آن عادت عوام الناس است که طعام را عرضه دهند و حاضران را استدعا کنند که

~~ازاین بخورید.

~~و صوفیان باید که تا اصل طعام را ندانند که از کجاست نخورند، و طعام ظالمان را و

~~فاسقان را نخورند اگرچه از وجه پسندیده کنند که عمران بن حصین روایت می کند که

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم از اجابت طعام فاسقان ما را نهی فرمود .

~~و صوفی باید که از طعام زنان خوردن و از زنان رفق و فتوح قبول کردن دور باشد و

~~خودرا ازین معنی منزه دارد.

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_194.png)

~~و بر سماط و [سفرهآ] طعام سخن کفتن شاید و مکروه نیست که بعضی گفتهاند که

~~126] خاموشی بر سفره از فعل مجوس است .

~~و ادب آن است که طعام را به سه انکشت خورد و از پیش خود خورد و لقمهآ خرد

~~بر کیرد و نیکو خاید و در خاییدن دو منه را بر بسیار برهم نزند و نان را که کیرد به هر دو

~~دست شکند و تا آن لقمه که در دهان دارد فرو نبرد دست به لقمهآ دیکر دراز نکند و چون 5

~~فارغ کردد "الحمد لله" بکوید و دعائی اکر داند بخواند . و جمیع دست را در کاسه زدن و

~~آلوده کردن از ظرافت دور است.

~~مشایخ فرمودهاند که مؤا کله با اخوان به انبساط و گشاده باید و با بیکانکان بهادب و

~~با فقرا به ایثار.

~~و جنید فرموده است که مؤا کلهآ اخوان حکم رضاع دارد. بنکر که طعام با که 10

~~می خوری.

~~و اختیار این قوم آن است که به وقت سفره جمع شوند و طعام را به جمع خورند که

~~رسول الله صلی الله علیه و ms140 سلم فرموده است : "الا کل مع الاخوان شفاء." و دیکر فرموده است :

~~مخبر الطعام ما کثرت علیه الایدی."

~~وچون با جمع طعام خورد ادب آن است که تا مادام که جمع خورند او دست باز 15

~~نکشد و بس نکند تا آنکاه که جمع دست باز کشند، خصوصا که او مقدم جمع باشد.

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم وقتی که با جماعت طعام خوردی از همه آخرتر بس کردی.

~~یکی از مشایخ را پرسیدند که کدام خوردن است که زیان ندارد؟ فرمود آنک به امر

~~خدای خوری نه به هوای نفس .

~~ابراهیم بن شیبان می فرماید که سی سال است تا به شهوت طعام نخورده ام.

~~و ادب آن است که لقمهآ یک بار کزیده را باز در کاسه نزند.

~~روی ان رجلا تجشأ عند رسول الله صلی الله علیه وسلم، مردی در مجلس رسول آرو غ داد ،

~~آداب الاکل

~~39

~~1- اصل : خورد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_195.png)

~~140

~~فقال رسول الله:* کف عناجشأک، فاکثر کم شبعا فی الدنیا اکثر کم جوعا یوم القیمة.*

~~حسن بصری می کوید بلیت آدم در اکل بود و بلیت شما نیز تا قیامت هم از کل است.

~~سهل بن عبدالله می فرماید که از طعام شب یک لقمه را کم تر کنم و کمترخورم، دوستتر

~~از آن دارم که شبی را زنده دارم.

~~یحیی بن معاذ می کوید اکر کرسنکی را در بازار فروختندی بایستی که طالبان آخرت

~~بجز از و هیچ چیز دیکر نخریدندی.

~~و می کوید که اگر ملائکهآ مقرب و انبیا مرسل را به شفاعت پیش نفس خود بری تا

~~یکی شهوت را ترک کند نفس تو نشنود و همه را رد کند ، و اکر کرسنگی را برو گماری و

~~وسیلت سازی حالی نفس ترا منقاد کردد و فرمانبر تو شود.

~~ابوهریره می کوید که به حضرت رسول الله علیه السلم در آمدم. رسول الله نشسته نماز

~~می کزارد. گفتم یا رسول الله ms141 وجود مبارک را چه زحمت رسیده است که نماز نشسته می کنی ؟

~~فرمود که الجوع ! از گرسنکی بی طاقت شدهام . من گریان شدم . فرمود که مگری! که

~~هر که در دنیا برای خدای به ایمان صافی کرسنه باشد سختی قیامت به او نرسد.

~~و دیکر فرموده است هر که در نفس خود نشاطی که موجب سر کشی باشد احساس

~~15 کند باید که به گرسنگی و تشنگی نفس را عذاب کند.

~~وچون برسماط طعام حاضرشد انتظار مکروه است. "قلوب الابرار لاتحتمل الانتظار."

~~در حضرت شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه درویشان سفره نهاده بودند و

~~اخی نورالدین دهستانی که از چهل سال باز در خدمت شیخ بود بر بام خانقاه بود . او را صلای

~~سفره گفتند تا فرود آید. چون سفره بر کرفتند شیخ عالم، اخی نورالدین دهستانی را ماجرا کردو

~~بازخواست فرمود که ترا اصحاب طلب کردند و دیدی که تو را انتظار می کنند تو از راه

~~نردبان چرا فرود آمدی؟ تو خود را از بام چرا فرود نینداختی و به فرود آمدن از نردبان جمع را

~~نکران داشتی و انتظار دادی ؟

~~اورادالاحباب

~~1

~~1- اصل : صلات .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_196.png)

~~و به طعام خوردن مشغول شدن و وقت را فوت کردن مکروه است.

~~یکی از مشایخ افطار به طعام آشامیدنی می کرد و می گفت وقت از آن عزیز تراست

~~که به خوردن مشغول کنم.

~~و اکثر مشایخ مکروه داشتهاند که خادم را لقمه دهند از سر سفره ، خصوصا که آن

~~کس خود مهمان باشد. مهمان را تصرف روا نیست جز آنک بخورد.

~~و علما را خلاف است که طعام که پیش ضیف مینهند چه وقت ملک او میشود . بعضی

~~گفتهاند آنچ در دهان نهد ملک اوشود، و بعضی کفتهاند آنچ را به کلو فرود برد ملک او شود.

~~و باید که طعام در جمع به ایثار خورد، یعنی که او کمتر خورد و آهسته تر تادیکران

~~خورند. ms142 قال الجنید:"تنزل الرحمة علی الفقراء عند الطعام لانهم لایؤا کلمون الا بالایثار."

~~و دیکر احکام طعام و فواید او وحد کرسنگی در آخر کتاب در فص خلوت 10

~~مشبع کفته خواهد شدن.

~~و چون خلال کردند کار سفره آخرشد ، باز علی الفور آب نخورد و کوزه از میان

~~بردارند و اکر کسی آب خورد بازخواست کنند ، و قرآن نخوانند و بانک نماز نکویند و

~~سلام نکنند و سخن نکویند تا آنکاه دست و دهان بشوبند.

~~ادب الخلال والغسول

~~آن کس که این خدمت را متعین شود باید که ابتدا از شیخ کند و از دست راست

~~در کردد و خلال را به دست راست در میانهآ انکشت میانه و انکشت چهارم کیرد و بدهد و

~~کیرنده نیز همچنین کیرد.

~~و هرچه از میانهآ دندان به زبان بیرون آرد به کلو فرود برد و هرچه به خلال بیرون آرد

~~در دست چپ کیرد و در طشت اندازد.

~~و خلال دهنده را در وقت کرفتن دعا کند و کوید : "بشرک الله بالخبر * و خلال از

~~دندانها[ی] بالا آغاز کند از جانب دست راست و برجانب راست دندانهای زیر ختم کند.

~~آداب الاکل

~~141

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_197.png)

~~143

~~وشرط آن کس که دست شوی میدهد و این خدمت به عهدهآ اوست آن است که چون

~~سماط بر کیرند بساط را به دست راست پاک کند و چیزهائی که افتاده باشد به دست چبپ جمع

~~کند و بر کیرد و بعد از آن طشت را بر سفرهآ طشت نهد و بیارد و اول پیش شیخ بقعه نهدیا

~~بزر کی که در بقعه عزیزتر باشد.

~~و اکر درویشان یک جنس باشند از دست راست آغاز کند و سرانکشتان بای راست را

~~برسر انکشتان پای چپ نهد در زیر سفرهآ طشت ، و ابریق به دست راست کپرد و آب به قدر

~~حاجت به نرمی بریزد و اسراف نکند و صابون یا اشنان در جامی کند و در ms143 میان سفره بنهد ،

~~و اکر به دست چپ در پیش درویشان دارد تا از آنجا بر کیرند اکرام فقرا کرده باشد.

~~واکر در دست چپ چیزی نبود باید که دست را پس پشت نهد، از بهر آنک آب

~~10 ریزنده صورت ر کوع دارد. پس دست چب را برپشت نهد تا فرق شود میان خدمت خالق و

~~مخلوق وخدمت خلق و حق.

~~و طشت را از دست راست کرداند که چنین کفتهاند:

~~ثلاثة بیمنه تدور

~~الکاس والطست والبخور

~~شعر

~~ای میر میرزاده رسمی است این نهاده !

~~کز دست راست کردد طشت و بخور و باده

~~و در میان آب ریختن نیت می کند و به دل مناجات می کند که خدایا چنانک به آب

~~ریحتن این ضعیف دستهای درویشان باک میشود دل ما را از جملهآ فسادها و هرچه غیر تست

~~باک کردان.

~~و ادب کسی که دست میشوید آن است که دست را به صابون و یا به اشنان بشوید و

~~20 نگاه دارد تا صابون در طشت نیفتد که ترک ادب است .

~~و در وقت دست شستن بر دو سرپای نشیند و جامه ها را جمع کند و صابون یا اشنان

~~بر دست کیرد و آب بر آنجا بریزد و سر انکشت مسبحه قایم کرده برلب مالد و آنکا[ه]

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_198.png)

~~دستها بشوید و آب در دهان کیرد و بشوید و آب را از دها[ن] باز چنان در طشت ریزد که

~~چشم کسی بر آن نیفتد .

~~وچون از دست شستن فارغ کردد هردو دست را همچنان تر به آستین در کشد ، و

~~پیش از طعام که دست شوید نیز همچنین کند ، و به مثزر دست را خشک نکند که خلاف

~~سنت است.

~~و چون دست در آستین کشید باز به جای خود نشیند و خادم را دعا کند و کوید :

~~"طهرک الله من الذنوب و برأک من العیوب."

~~و صابون شسته به دست کیرد و اکر ms144 ناشسته باشد یعنی کسی دیکر استعمال کرده

~~باشد و ناشسته نهاده آن صابون را به دست چپ کیرد.

~~و اکر آب ریزنده نبود خود به دست راستآب برو ریزد تا یا کیزه شود، آنگاه 10

~~به آن صابون دست بشوید.

~~ادب السقا والفراش

~~شرط سقا آن است که کوزه را به دست راست کیرد و چنان کیرد که دستهآ کوزه

~~سوی دست راست کیرنده باشد ، ودست چپ را در زیر کوزه دارد، و از دست راست کرداند

~~که رسول الله صلی الله علیه وسلم چنین فرمود: "الایمن فالایمن *، و شربت را نیز چنین کند. 15

~~و اکرطاس بزرک یخاب باشد یا کوزهآ بزرک به ضرورت به دو دست گیرد شاید.

~~و انکشت پای راست بر پای چپ نهد تا صورت مشابهت ر کوع به تمام باقی نماند.

~~و ساقی باید که همه را آب دهد، آنکاه خود خورد که رسول الله علیه السلم فرمود که:

~~"ساقی القوم آخرهم" ، یعنی : شربا.

~~و سقایه را از آب آسوده مملو دارد و در تابستان آب را سرد کرداند واگرتواند به یخ 20

~~سرد کندیا به محافظت شب و روز.

~~و دست چرب بر کوزه و سبوی ننهد و آستین خود را برزده و میان را بسته دارد

~~آداب الاکل

~~43

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_199.png)

~~144

~~درین خدمت ، و سقاجانه را پاک وخوش بوی دارد.

~~رضی الله عنه پای ایستاده آب خورد و کفت که رسول الله صلی الله علیه و سلم را دیدم پای استاده

~~و اب را بر پای ایستاده شاید خوردن که در مصابیح آورده است که امیرالمؤمنین علی

~~آب خورد.

~~و عبدالله عمر می کوید :* کنا نأکل علی عهد رسول الله صلی الله علیه ونحن نمشی، و

~~نشرب و نحن قیام."

~~و راوی دیکر می کوید که : رأیت رسول الله صلی الله علیه و سلم یشرب قایما و قاعدا.

~~و آب را به سه نفس زدن خورد: اول بخورد و کوزه از ms145 دهان بر کیرد و برسر کوزه دم

~~نزند، دهان را از سر کوزه زیرتردارد. و آنکاه دم زند تادم او در کوزه نرود که عبدالله عباس

~~1 روایت می کند که نهی رسول الله صلی الله علیه وسلم : "ان یتنفس فی الاناء او ینفخ فیه" ، وچون

~~بخورد بکوید: "الحمدلله"، و بار دوم بکوید: "الحمدلله رب العالمین " ، و بار سیم بکوید:

~~"الحمدلله رب العالمین ، الرحمن الرحیم."

~~و ادب فراش آن است که در وقت روفتن کرد نکند و اگر لابد شود آهسته تر باشد

~~تا از غبار درویشی دیکر را زحمت نرسد. و در وقت فراشی میان را دربندد و آستین برزند.

~~15

~~و شرط متوضا آن است که آن را پاک دارند و کلموخهای پا کیزه بنهد و بوی خوش

~~بسوزد و در وقت روفتن موضع نجس را جاروب به دست چپ کپرد تا اکر نان ریزهای و طعام

~~افتاده باشد به دست راست کیرد، و در رفتن زمین مطلق دست راست را برهنه باید داشتن

~~تا اکر طعام آلوده افتاده باشد بردارد.

~~و بعضی کفتهاند در جمیع مواضع از روی بساط و زمین مطلق جاروب از دست بنهد و

~~2 چیزی که افتاده باشد بردارد و اکر چیزی آلوده باشد به دست چپ بردارد.

~~و بساط خانقاه را هرچند روزی که مصلحت بیند بردارد و بیفشاند و در غبار و

~~خاک نگذارد.

~~اوراد الاحباب

~~128

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_200.png)

~~و آب کرم به جهت وضوی اصحاب را آماده دارد و این شغل خدمتی علی حده است که

~~یکی کس باید که این خدمت را به جای آرد و آتش و هیزم راست دارد و آب کرم

~~کرده در سبویهای مسین یا سفالین یا در ظرفی که معهود آن مقام باشد محافظت کند تا وضوی

~~قرا را مهیا باشد ، و اکر عزیزی را به غسل احتیاج افتد زحمت آب سرد نباید و آب کرم

~~در خانقاه آماده باشد.

~~دب المطبخ

~~مطبخ ms146 خانقاه باید که نظیف باشد و اوانی او لطیف ، و از پا کی هیچ دقیقه مهمل

~~نباشد ، و از هرچیزی که طبع ازو متنفر گردد درو نباشد . صحن مطبخ و بعضی از دیوار اورا

~~باید که سنک تراشیده دراندازند یا مرمر یا مثل او.

~~و دیکر کاسه را ناشسته ننهد و شب ناشست نکذارد که منهی است، و جمیع آلات 10

~~مطبخ باید که طاهر وطیب باشد.

~~و مطبخی را ادب آن است که نفس خود را و دستها را پاک دارد و فوطه برمیان بندد

~~مثل آنک در حتام بندند ، و دو دست خود را دایما شسته دارد، وهر کز باید که چیزی به دست

~~نکیرد، نی از خشک و نی از تر، که طبع کسی از آن متنفر کردد ، یا در نظر زشت نماید. و

~~اول دیک را تا پایان دیک، و پیر و جوان را برابر نصیب کند.

~~و کوشت را که قطعه قطعه کند راست کند چنانک به ترازو راست آید و باز بشویدو

~~پا کیزه کرداند و آنکاه در دیک اندازد، و آش را به راستی در کاسها کند و میل نکند، و

~~در عذاب و عقوبت قیامت ماند و ازخدمت هیچ نور و بر که نیابد ، و دل و دست راست داردو

~~خدای را به خود حاضر داند و این خدمت از جملهآ خدمات بزر ک تر است و در مجاهده

~~قوی تر است و در نفع عظیم تر.

~~و شرط جمع آن است که هر طعامی پخته شود اول مطبخی را چشانند و آنکاه خود

~~خورند که سنت رسول الله [صلی الله] علیه و سلم این بوده است .

~~آداب الأکل

~~45

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_201.png)

~~و اکر در آش چیزی بینند از شوری یاطلخی یا تقصیری که ازو آمده باشد آن را

~~نکویند تا شرم ندارد که سنت این است.

~~و اکر مطبخی چیزی را نداند به وجه احسن او را بیاموزند و سخت نکویند. ms147

~~و مطبخی باید که به نفس پیدا نشود و آواز بلند نکند و سخن سخت و درشت نکوید.

~~راد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_202.png)

~~در آمدن به حتام مرد [را] مباح است و صحابه را درو خلاف است.

~~عبدالله عمر و امیرالمؤمنین علی رضی الله عنهما کفته اند: "بئس البیت الحتام یبدی العورة

~~و یذهب الحیاء."

~~و ابو الدردا و ابوایوب انصاری کفتهاند : "نعم البیت الحتام یذهب الدرن ویذکرالتار.*

~~و صحابهآ رسول علیه السلم در شام به حتامات اندر آمدهاند.

~~و شرط حمام آن است که برای شهوت عاجل حظ دنیا و هوا[ی] نفس درنیابد که او

~~عملی است از اعمال بنده، و هر آینه این عمل را ازو سؤال و حساب خواهد بودن که چرا

~~در آمدی؟ و چکونه در آمدی؟ و به علم در آمدی یا به جهل2 و به حکم وجوب اندر آمدی یا

~~برای زینت ؟ از برای خدای اندر آمدی یا برای هوای نفس خود؟.

~~و برتو واجب است که هشت حکم را نکاه داری و آنکاه به حتام در آئی، چهارحکم

~~فرض است و چهار نافله:

~~از فرایض :

~~اول ستر عورت.

~~دوم چشم را فروخوابانیدن تا بر نادیدنی1 نیفتد.

~~سیم آنک برعضوی که عورت باشد از تن کسی دیکر دست بر آنجا نبرد.

~~چهارم آنک امر معروف به جای آرد. و به این طریق والفاط امر معروف کند که مثلا

~~برهنه ای را بیند گوید : بپوشان که کشف عورت حرام است ، یا کوید : این فعل ترا

~~ادب الحمام والخدمة فیه

~~فص

~~10

~~1- اصل: نادیدهنی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_203.png)

~~148

~~حلال نیست ، یا کوید که : رسول الله صلی الله علیه و سلم نهی کرده است و حرام داشته که

~~کسی بی مثزر به حتام در آید و به این الفاظ امر معر[و]ف از و ساقط شود.

~~افاظ بکوید که بر وی کفتن است، قبول و جبر برترک منکر یا اتیان به معروف بروی واجب

~~و هر منکری به هرجا که ms148 ببیند که استطاعت تغییر آن به دست او نباشد مثل این عبارت و

~~5

~~نیست . بر امام و سلطان که قایماند به مصالح دین و راعی رعیت مسلمانان اند و قوت و بطش

~~دارند و بر دیار متمکن و متسلطاند جبر کردن بر معروف بر ایشان واجب است و از ما که

~~رعیت ایم ساقط ، بحمدالله تعالی.

~~و اما چهار حکم نافلهآ حمام :

~~اول آن است که به جهت دین و عبادت را نیت طهارت و نظافت کند، از یهر آنک طهارت

~~1 افضل امور آخرت است و حتام غایت طهر وراست.

~~و دوم آنک پیش از دخول حتام اجرت احتام بدهد تا دخول حتام و استعمال آب کرم

~~بیشک حلال شود.

~~و سیم آنک آب بسیار بی حاصل نریزد، خصوصا آب کرم که او را مؤنت است و همان

~~مقدار آب استعمال کند که اگر صاحب حمام بیند مکروه ندارد و ملول نکردد. و هرچیز که

~~14 به حضور حتامی کنی برو دشوار آید در غیبت او نیز مکروه باشد و نشاید کردن.

~~و چهارم آنک دوزخ را یاد آرد. آتش در تحت تو و ظلمت از فوق تو ، این صفت

~~جهنم است : نعوذ بالله من ناره و سخطه و عذابه.

~~برحرارت حمام مرد را صبر اندک تر است و اندوه بیشتر، و ا کرساعتی بیش زیادت اتر

~~اقامت کند ضعیف کردد و روح از تن او خروج کند . پس حتام را موعظت و عبرت خود

~~2 گرداند و از جنس دوزخ و اهوال او یاد کند که اهل بینش برهرم بکذرند از آنجا عبرت و

~~موعظت کیرند و اصحاب بصیرت که بحوبه(؟) حیات3 طیبه زنده کشتهاند درهرچهنظر کنند (1299)

~~مذکر وقت ایشان شود.

~~اورادالاحباب

~~- اصل: اجرهآ .]2- کلمهآ "زیادت" بخط ریزتر دربالای سطر الحاق شدهاست .] 3 - اصل : حیواة.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_204.png)

~~و شیخ العالم سیف الحق والدین باخرزی رضوان الله علیه درخانهآ کرم حمام خلوت می کرده

~~است و روی را ms149 بر زمین کرم نهاده و چندانی بکریسته است که آب چشم شیخ بر روی زمین

~~کرم روان شده است و در وقت در آمدن و بیرون آمدن در مسلخ حتام دو ر کعت نماز

~~می کرده است و وقتها نیز گوینده را می گفته است در حمام خالی تا چیزی بر گوید و

~~استماع می فرموده.

~~ودیکر بدان که در حتمام "بسم الله * و "اعوذ باللهه بلند گفتن و نام خدای ظاهر کردن

~~شاید و با کی نباشد . الا قرآن خواندن مکروه است، مگر که در سر با نفس خود خواند

~~چنانک او داند.

~~و در حتام برهیچ کس البته سلام نشاید کردن و لفظ سلام نباید کفتن . امیرالمؤمنین

~~حسن را رضی الله عنه مردی در حتام سلام کرد. فرمود که : "لیس فی الحمام تسلیم ولاسلام."

~~و اکر در حتام محتاج شود که با کسی سخن گوید اگر به عوض سلام دست او را

~~بکیرد به جهت استیناس کلام را، یا کوید که "عافاک الله*، یا کوید که "ادام الله سلامتک"، یا

~~خال و خبر او بیرسد شاید و باک1 نباشد.

~~و در حتمام سخن بسیار کفتن مکروه است. و ادب آن است که در حتام کلام

~~مالایعنیه نکوید.

~~و در حتام نماز نشاید کزاردن که رسول الله صلی الله علیه وسلم نهی فرموده است که

~~در مقابر و حتام و خفتن جای شتر نماز مکزاریت.

~~و ادب آن است که به وقت اندر آمدن نام خدای تعالی کوید و "اعوذ بالله من الرجس

~~النجس الخبیث الشیطان الرجیم" کوید و پای چپ را پیش نهد ، وچون از حتام بیرون آید

~~پبای راست را پبیش نهد به خلاف مسجد و خانقاه.

~~و مستحب است که به حتامهائی در آید که از انبوهی خالی باشد، و در وقت غروب و

~~بین العشائین به حتام در آمدن مکروه است که این دو ساعت وقت انتشار شیاطین است .

~~ادب الحمام

~~44

~~1

~~1- اصل: باکه. ms150

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_205.png)

~~15

~~و اگر حتام را به جهت او حتامی خالی کند باید که اجرت او بیش دهد.

~~بشر بن الحارث می فرماید که اکر مردی بریک درم مالک باشد و آن را به حتمامی دهد

~~تا حتمام را به جهت او را خالی دارد برو سرزنش نباشد .

~~وچنین کویند که بشر رحمة الله علیه هرچکاه به حمام در آمدی صاحب حتمام را فرمودی

~~تا حتام را خالی کردی و جمیع درها را از اندرون و بیرون بروی ببستی.

~~و اکر کنیز ک یا زن خود را به حمام خالی مستور اندر آرند تا سر او را بشویند

~~با کی نباشد.

~~و بعضی از علما کفتهاند که مرد به دو میزر باید که به حمام اندر آید : یکی بر میان

~~بندد جهت ستر عورت و یکی برروی خود تا عورت دیگر[ کسان]ند

~~عبدالله عمر رضی الله عنهما درحتام برهنه ای را دید . بیرون آمد و می گفت : * اعوذ بالله

~~من الشیطان * ، درحتام شیطان را دیدم. وعادت او آن بود که به حتام در نیامدی تا کسی اندرون

~~فرستادی تا بنکرد که هیچ بر هنه ای هست یا نی .

~~و در روایت است که عبدالله در حتام روی به دیوار آوردی و چشمها را به عصابه ای

~~بستی و دست بر دیوار کشیدی و چرک کردی.

~~1

~~ابراهیم حربی را سؤال کردند که در عقب خمرخواره نماز کزاری ؟ فرمود که کزارم !

~~پرسیدند که در عقب کسی که بیمثزر به حتام در آید نماز کزاری ؟ فرمود نکزارم.

~~مالک بن انس می کوید که هر کس به حتام برهنه در آید شهادت او مقبول نبود، واکر

~~پیش حوض برهنه بنشیند جهت غسل را شهادت اورا قبول کنند ، و اکردر کوشهآ دیکربرهنه

~~نشیند او را عدالت نبود و از شهادت ساقط شود.

~~و امام شافعی می کوید که ترک مثزر درحمام فسق است.

~~وبدان که حمام نعمت خدای است که وجودی را بر ms151 کماشته است تا رنج بیند و زحمت

~~کشد جهت آسایش و راحت ترا، پس باید که به آن نعمت عارف باشی.

~~4

~~اوراد الاحباب

~~1

~~20

~~1- اصل: اجرهآ.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_206.png)

~~و عبدالله عمر رضی الله عنهما می کوید: "الحتام من النعیم الذی احدثوه."

~~و در تفسیر این آیت که "ثم لنسألن یومیذ عن النعیم * یک وجه این کفتهاند: آن نعیم

~~آب کرم است در زمستان.

~~و اکر کسی در حتام او را دلا کی کند شاید و اعضا و پشت او بمالد شاید و با ک

~~نباشد ، که روایت آمده است که یکی از صحابه می کوید که در سفر رسول الله صلی الله علیه و سلم 5

~~به منزل فرود آمده بود در زیر درختی. به آنجا رفتم. رسول الله را دیدم که برشکم خفته بود و

~~غلامی سیاه پشت رسول الله را مغتزی می کردی . کفتم یا رسول الله چیست این2 فرمود که ناقه

~~مرا کوفته کرده است.

~~و در مستحمم یعنی در مواضعی که آب کرم برخود ریزد بول کردن در سنت مکروه

~~است و ازو علت وسواس پدید آید.

~~و اطباء کفتهاند که در تابستان بعد از حتام یکی خواب کردن مقابل یک شربت دوا

~~خوردن است.

~~و در تابستان بعد از خواب به آب سرد غسل آوردن پسندیدهآ اطباست.

~~وهر کس که وقت بیرون آمدن از حمام پای را به آب سرد شوید از نقرس ایمن کردد.

~~و حکما کفتهاند آدمی چون چهل ساله شود بعداز آن هرروزی ازو چیزی نقصان کند، 15

~~الا آن روز که به حتمام رود.

~~و بعد از آب کرم آب سرد برسر ریختن مضر است، و بعد از بیرون آمدن1 از حتام

~~آب سرد خوردن مکروه است.

~~و در چهل روز باید که یک بار موی آن عضو خود را پا ک کند به نوره یا به ستره و

~~نکذارد که از چهل روز بکذرد.

~~ورسول الله فرموده است ms152 : "لایحل لرجل یدخل خلیله الحمام و فی بیته مستحمم."

~~و روایت مشهور آن است که برمردان حرام است که به حتام اندر آیند الا به میزر ، و

~~ادب الحمام

~~5

~~(130

~~1-اصل: آمدند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_207.png)

~~152

~~زنان را به حمام اندر آمدن حرام است الازن بیمار را یا نفسا را ، و عایشه رضی الله عنها وقتی که

~~بیمار بود به حمام اندر آمد.

~~که زنی که مسلمه نباشد یا ذمیه باشد خدمت او کند که عمر و ابوعبیده رضی الله عنهما

~~و اگر زنان به ضرورت به حمام اندر آیند باید که میزر فراخ بزرگ بندند و نگذارند

~~نهی کردهاند.

~~و شرط آن است که مردزن خود را اجرت1 حتمامی ندهد تا به اثم و کناه اعانت نکرده

~~باشد، و از حمام رفتن منع و نهی کند تا اکرزن مخالفت او کند و برود کناه و اثم بر زن

~~باشد تنها، مرد با او شریک نبوده باشد.

~~و سنت در میان صوفیان آن است که بی اصحاب به حمام نروند . صلای حمام در دهند و

~~1 به جمع روند و غسل بیارند و سر حلق کنند و اول که در آیند بغلها را بشویند و یکدیکر را

~~خدمت کنند و آب سرد و کرم برهیچ کس نریزند، واگر خواهند که کسی را خدمت کنند

~~ازو اجازت طلبند و دستها را بشویند و بعد از آن او را بمالند و دلا کی کنند. و درین خدمت

~~پنج ادب نکاه دارند:

~~اول آنک از جسد او آن اعضا را بمالند که ازار2 که بسته است بلندتر باشد و از زیر زانو

~~15 فروتر، و این شرط فرض است و گفته شد . و دست را در زیر میزر او درنیارد که مواضعی که

~~شرعا عورت است آن را مغمزی کردن قبیح تر از نظر کردن است.

~~و دوم وسخ اندامهای او را برسر کتف او جمع نیارد تا او بر آنجا نظر نیندازد. ms153

~~و سیم کوشهای او را دلک نکند که مالیدن گوش ترک ادب است.

~~و چهارم آنک یای خود را بریشت او ننهد.

~~2

~~و پنجم آنک در حمام بسیار ننشیند که موضع شیاطین است.

~~م آداب الحمام والحمدلله ، السلام.

~~اورادالاحباب

~~2- اصل : ایزار.

~~1- اصل : اجرهآ.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_208.png)

~~شرط این خدمت آن است که جامهها را پاک بشوید و احتیاط تمام کند و جامهآ شسته را

~~برموضع پاک نهد و آنجاک1 به آفتاب اندازد تاخشک شود باید که آن موضع پاک باشد.

~~و ا کرجامهآ درویشی یا مسافری بشوید باید که تبرک تقرب نماید و دولت و عزت خود

~~داند و منت تمام دارد که درویشی جامهآ خود را به او دهد تا بشوید.

~~و شیخ ما نجم الدین کبری قدس الله روحه جامهآ مسافران را جمع آوردی و به دست مبارک

~~خود شستی، و ما نیز در بعضی اسفار از عزیزان چنان دیده ایم که جامهآ این درویش یا مسافر را

~~به در خواست ببیردندی و پا کیزهشسته و تاه کرده و شکرانه برزبر آن نهاده باز آوردندی که

~~این شکرانهآ آن است که2 این خدمت ما را فرمودی.

~~فص

~~ادب خدمة غسل الثیاب

~~1- ( آنجا که)

~~2- "که" مکرر تحریر شده است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_209.png)

~~ادب خدمة الضیف و الضیافة

~~گر کسی ترا به دعوت طلب کند باید که اجابت کنی مکر که در آن دعوت چیزی

~~باشد که شرعا حرام باشد ، چون مزامیر، وصورتها که بر دیوار نقش کرده باشند.

~~و زکه برنکیرد مکر که صاحب دعوت او را الحاح کند و امر کند که بر کیر و

~~با وجود الحاح باید که از کرم او شناسد که به تکلف نمی کوید.

~~و درخانهآ او به هرجانب نظر نکند و نیرسد که فلان چیزی به چند خریدی و آن

~~فلان چیز را از کجا آوردی، که این سخنها از طمع باشد.

~~و چون طعام خورده1 شود برخیزد و از خانه بیرون آید ms154 ، الا آنک صاحب خانه او را

~~مانعم کردد. انکاه باز بنشیند و از صاحب دعوت آرزوها نخواهد.

~~و صاحب دعوت باید که طعام حلال و پا کیزه پیش آرد و در جای پا کیزه آرد و

~~نکوید که این طعام را به چند خریدهام ومنت بر مهمان ننهد ، بلک مهمان را مدح و ثنا کوید

~~که مصطفی صلی الله علیه وسلم فرموده است : "الضیف اذا نزل نزل برزقه، و اذا ارتحل ارتحل

~~بذنوب جمیع من فی الدار" ، مهمان کناهان جملهآ اهل خانه را با خود بیرون برد و بر کات درخانهآ

~~او بکذارد ؟ و هر طعامی که از و بماند آن را حساب نباشد.

~~درویشی به حضرت شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه در آمد و کفت ای شیخ

~~به من نظری کن که دست من به کاسهآ هزار صدیق در آمده است. شیخ فرمود دست هزارزندیق

~~در کاسهآ تو در آمده بودی ترا بهتر از آن بودی که دست تو در کاسهآ هزار صدیق در آمده !

~~و چنین کفتهاند که ادب با مهمان اول سلام است ، وباز اکرام ، وباز طعام ، وباز کلام.

~~فص

~~اصل : خرده.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_210.png)

~~چنانک خلیل الله علیه السلم کرد، "لما نزل به ضیفه المکرمون مالبت ان جاء بعجل حنیذ."، قال الله

~~تعالی: "اذ دخلوا علیه فقالوا سلاما قال سلام* ، الایة.

~~و چون جماعتی به خانهآ تو آیند یا یکی از اخوان به نزد تو در آیند از طعام و شراب

~~آنچ باشد اگر اندک یا بسیار پیش ایشان بیار. رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید : "هلاک

~~المرء ان یدخل علیه رجل من اخوانه فیحقر ما فی بیته ان یقدم الیه و هلاک القوم ان یحقروا *

~~ما قدم الیهم."

~~و در حدیث دیگر می آید که مکارم اخلاق آن است که به نزدیک یکدیکر روند و

~~آیند وبر آن کس که نزد او روند حق است که به این برادر آیندهآ خود ms155 تقرب نماید و آنچ میسر

~~شود و دستش دهد پیش او بیارد و اگرچیزی دیگر نیابد به جرعهآ آب همان را بیارد، که اگر

~~حشمت دارد و آنچ میسر او شود پیش نیارد آن روز و آن شب در1 خدای تعالی باشد.

~~نبینی که ابراهیم پیغامبررا علیه السلم چون مهمانان مکرم و ملایکهآ محترم بیامدند هیچ

~~توقف نکرد و گوسالهآ بریان پیش آورد و گفت ازین نمی خورید 2

~~و حسن بصری را رضی الله عنه چون یکی از اخوان به در خانهآ او آمدی و اجازت طلبیدی

~~تا به خدمت او در آید، اکر حسن را در خانه طعام بودی اجازت فرمودی و اکرنبودی خود

~~بیرون آمدی به پبیش او و او را درخانه نیاوردی.

~~وشرط آن است که در ماحضر تکلف نکند که ابن البحتری روایت می کند که به شهر

~~مداین رفتیم و نزد سلمان رضی الله عنه نزول کردیم. پیش ما نان و ماهی آورد و گفت رسول الله

~~ما را از تکلف نهی کرده است و اکر این نبودی من شمارا تکلف کردمی!

~~و شیخ ابوحفص حداد به خانقاه شیخ جنید نزول کرد. شیخ در خدمت او تککف بسیار نمود.

~~ابوحفص به وقت مراجعت برجنید انکار کرد و گفت اکرتو به خراسان در آیی ما ترا بیاموزیم 20

~~که فتوت چکونه است ! وجنید و اصحاب ظن بردند که مکر در خدمت تقصیر کرده ایم .

~~پرسیدند که بر ماچه رفته است ؟ ابوحفص فرمود مرا مخنت طریقت کردی. انواع طعام و

~~ادب خدبة الضیف والضیافة

~~55

~~10

~~1- یک کلمه خوانده نشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_211.png)

~~15

~~الوان لباس [و] عطرهای طیبه هرروزچندان پیش ایشان آوردید که از مردی رفتند . در راه حق

~~بازماندند. پیش ما فتوت ترک تکلف است و احضار ماحضر ، نه این که تو کردی ! بعداز آن

~~شیخ ابوحفص فرمود هر چکاه فقرا به نزدیک تو آیند بی تکلف خدمت کن، هرچه کاه تو کرسنه

~~باشی ایشان ms156 هم کرسنه باشند . هرچه کاه توسیر خوری ایشان نیزسیر خورند . چنانک اکر مقام

~~کنند و اکر سفر کنند درهردو حال تویکسان باشی.

~~و حق تعالی بند کان را ادب فرموده است که هرچه خود خورید به فقرا هم از آن دهیت.

~~شیخ ذوالنون مصری را پرسیدند که صحبت با که داریم ؟ کفت با کسی که اکر بیمار

~~شوی ترا عیادت کند، و اکر کناه کنی او از بهرتو توبه کند ، و این شعر انشاد فرمود :

~~اذا مرضنا اتینا کم نعود کم

~~و تذنبون فنأتیکم و نعتذر

~~و بزرگان گفتهاند که هریاری را که بگوئی که برخیز تابرویم، او گوید که کجا؟

~~اویاری را نشاید.

~~بعضی از مشایخ کفتهاند که بر میهمان دار سه چیز واجب است و بر مهمان سه چیز.

~~برمهمان دار: اول واجب آن است که مهمان را طعام حلال دهد، دوم آنک اوقات نماز

~~او را نکاه دارد و از وقت نبرد و اعلام کند ، و سیم آنک آن مقدار که مهمان را بس آید ازو

~~باز نگیرد.

~~و برمهمان : اول واجب آن است که آنجا که او را بنشانند بنشیند ، دوم آنک هرچه

~~پیش او آرند به آن راضی باشد و زیادت نه طلبد، سیم آنک بیرون نرود تا اجازت نه طلبد.

~~وعبدالله عباس رضی الله عنهما می کوید که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود مهمان را

~~تا به در سرای مشایعه کردن سنت است.

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_212.png)

~~قال الله تعالی: "رجال لاتلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکرالله * ، از رسول صلی الله علیه وسلم

~~برسیدند که این مردان که در این آیت خدای میفرماید کدام اند ؟ فرمود آن کسانی که در

~~زمین سفر می کنند و فضل خدای تعالی میجویند.

~~وهم رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: "سافرواء تصحوا تغتنموا"، و دیکر فرموده

~~است که غریب شهید است و کور غریب را همان مقدار گشاده و فراخ کنند از گور ms157 او تا آنجا

~~که خانهآ اوست.

~~شیخ ابوحفص حداد نیشابوری قدس الله روحه می فرماید که مسافر را سه چیز میباید :

~~اول ترک تدبیر زاد راه، دوم ترک تقدیر راه یعنی که راه چون است و کی رسیم و 10

~~چه مقدار است و حال راه چیست ، سیم آنک بداند که حافظ او خداست.

~~و افضل سفرها چهاراست : اول جهاد، باز حج، و باز زیارت روضهآ رسول صلی الله علیه و

~~سلم، وهم رسول فرمود که : "وفدالله ثلاثة: الحاج و الغازی والمعتمر" ، و بعد ازینها زیارت

~~مسجد اقصی که بیت المقدس نیز هم میخوانندش.

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود که بار مبندید الابرای سه موضع : اول مسجد حرام 15

~~که کعبه در میانهآ اوست ، دوم این مسجد من که در مدینه است ، سیم مسجد اقصی که در ولایت

~~شام است در شهر قدس.

~~و بعد از این اکر سفر کند اول به جهت طلب علم است.

~~باز جهت زیارت مشایخ از مرده و زنده و اولیاء الله که مشایخ روز کار او باشند تا از

~~نظر و صحبت ایشان حظی بردارد ، یاخود در متابعت و موافقت شیخ خود سفر کند.

~~آداب السفر

~~فص

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_213.png)

~~158

~~بیغرضی. رسول الله صلی الله علیه و سلم چنین فرمود که : " حفت محبتی للمتحابین فی

~~و بعد ازین باز به جهت دیدن دوستان و برادران دینی که محبت تو با ایشان لله باشد

~~و المتوادین فی."

~~رو که هر کس "فی الله" کسی را زیارت کند هفتاد هزار فریشته به مشایعهآ او بروند و او را

~~و روایت می کند ابن رزین که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود *فی الله" به زیارت

~~دعا کنند و گویند: "اللهم صله کما وصله فیک " و منادی کننده ای مر اورا ندا کند و گوید:

~~"طبت ممشاک و تبوأت من الجنة مقعدا."

~~و باز سفر به جهت رد مظالم را کند ms158 تا حق مسلمانا[ن] را باز رساند و حلالی خواهد

~~تاتوبه و انابت او درست افتد. مرتبهآ اول سالک توبه است و اکر فقیر را توبه صحیح نبود

~~1 هیچ کاری نیاید.

~~و بازسفر جهت طلب آثار و اعتبار کند.

~~وباز جهت ریاضت و کم نامی خود تا انکشت نمای نکردد و درمیان مردم معتبر نشود.

~~و شیخ نجم الدین کبری رضوان الله علیه فرموده است که سفر از بهر سه چیز باید کردن :

~~زیارت یا ریاضت یا دیدار مشایخ، وهرچه خلاف این باشد بر مسافر تاوان آید.

~~15

~~و سفر جهت تفرج و نزهت و طلب بزر کی و منصب وجهت ریای خلق و خویشتن

~~عرضه دادن نکند ، و جهت طلب دنیا و متابعت هوای نفس درشهرها جولان نکند.

~~ابوتراب نخشبی رضوان الله علیه می فرماید که هیچ چیز مریدرا زیان کا[ر]تر از آن نیست که

~~به متابعت هوای نفس به سفرها رود.

~~و بیشترین حال و کار مریدان که تباه میشود و بی کار و ضایع میمانند از سفرهای

~~20 باطل ایشان است . قال الله تعالی: "ولاتکونوا کالذین خرجوا من دیارهم بطرا ورئاء الناس.*

~~و هرسفر که از برای لوت و معیشت و چرب و شیرین کند برخوداری نیابد و رفیق او

~~طاغوت و شیطان شود.

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_214.png)

~~رسول الله صلی الله علیه و سلم می فرماید که روز کای بیاید که حج خانهآ خدای

~~وانکران به جهت نزهت روند، و اوساط خلق جهت تجارت، و اهل کلام الله و علم به جهت

~~ریا، و فقرا به جهت کدائی.

~~و عمر رضی الله عنه کثرت حاجیان و انبوهی ایشان را بدید کفت: *الا ان الوفد کثیر

~~و الحاج قلیل."

~~و بی رضای مادر و پدر و شیخ نشاید سفر کردن و بیاذن و اجازت ایشان نرود تا در

~~آن سفر رفتن عاق نباشد که بر کت و جمعیت سفر نیابد.

~~و چون باجماعت در راه رود موافق رفقا ms159 باشد، وهر که در آن جمع ضعیف تر است باید

~~که به کام و قوت او راه رود، و چون رفیق بایستد او نیز بایستد.

~~و نماز را از اول وقت تأخیر نکند و تا ممکن شود از وقت بیرون نبرد و جهد نماید تا 10

~~اوراد ازو فوت نشود خصوصا واجبات و نافله.

~~و تا قدرت و جهد داشته باشد پیاده رفتن را اختیار کند و برمر کب ننشیند الا به وقت

~~ضرورت، از جهت آنک سفر درویش از برای ریاضت و طلب زیارت است ، و این هردو مقصود

~~در پیاده رفتن است.

~~در حدیث است از رسول الله صلی الله علیه و سلم که حاجی بر نشسته را به هر کامی هفتصد 15

~~هزار حسنه است از حسنات حرم، و کفت هر حسنهای ازی: حسنات هفتصد هزار حسنهآ

~~دیکر است.

~~و روایت آن است که ملائکه در راه مکته پیاد کان1 را معانقه کنند و برسر شتر و

~~چهارپای نشستکان را مصافحه کنند و بر کسانی که در محامل و کژ افه نشسته باشند از دور

~~سلام کنند ، با ایشان مصافحه و معانقه نکنند.

~~و شرط سفر آن است که تا درمیان جماعت باشد در خدمت ایشان جهد خود مبذول داردو

~~تا ممکن باشد بار و مؤنت ایشان را بر گیرد که عدی بن حاتم رضی الله عند می گوید که رسول الله

~~ادب السفر

~~159

~~- اصل : پیاده کان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_215.png)

~~16

~~کفتم از صدقات کدام فاضلتر ؟ گفت آنک مرد اصحاب خودرا در راه خدای خدمت کند.

~~و سفر باید که البته به معصیت و پروردن نفس نبود، و صوفی مسافر اولی تر.

~~و اکر مقصود سفر معلوم نبود یا متردد کردد به هر رخصتی سفر نزدیک نجوید ، یعنی

~~کرد دیهها و شهرهای نزدیک برنکردد.

~~و بر مسافر واجب است که رکوه یا کوزه جهت طهارت باخود دارد، و رکوه اولی

~~است و سنت است.

~~مشایخ گفتهاند چون ms160 بامسافر مصافحه کنی در دست او تفقد کن که اثر حمل ر کوه یا

~~ابریق بر کف دست او یا انکشتان او مییابی یانه؟ اگر بیابی اورا نیکو قبول کن و به روز کار

~~تقرب طلب واکر بردست او اثر حمل ر کوه یا ابریق نبود ترک او کیر.

~~و کفتهاند که چون صوفی را بیر کوه وبی کوزه بینی بدانک عازم ترک صلوة و کشف

~~عورت است، اکر خواهد و اکرنه !

~~ادب آن است که چون عازم سفر کردد گردیاران و برادران دینی بر گردد و ایشان را

~~خبر دهد و وداع کند و ایشان نیز باید که او را مشایعه کنند.

~~شیخ ابویعقوب سوسی میفرماید که مسافر به چهار چیز محتاج است. واکر نه داشته باشد

~~باید که سفر نکند : "علم یسوسه و ورع یحجره وخلق یصونه و یقین یحمله."

~~و شیخرویم می فرماید که ادب آن است که هرجا که مسافر توقف کرد آنجا را منزل

~~خود شناسد.

~~آن را که جای نیست همه شهر جای اوست

~~شعر

~~2

~~مرد خداا به مشرق و مغرب غریب نیست

~~درویش هر کجا که شب آمد سرای اوست

~~هرجاکه میرود همه ملک خدای اوست

~~وراد الاحباب

~~1

~~-اصل : خدای.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_216.png)

~~آن کز توانکری و بزر کی و خواجکی

~~بکانه شد به هر که رسد آشنای اوست

~~و آداب صوفی آن است که چون به سفر رود1 از شیخ اجازت خواهد، پس بر خیزد و

~~جدید وضو کند و برسجاده دور کعت نماز کند.

~~انس بن مالک رضی الله عنه می گوید که رسول الله صلی الله علیه و سلم درهیچ منزلی فرود *

~~نیامدی الا که آن منزل را وقت رفتن به دو ر کعت نماز وداع کردی.

~~پس درویش نیز میباید که هر منزلی و رباطی را برر کعتین وداع کند و آنکاه موزه

~~یفشاند و پیش آرد و بنهد و بعد از آن آستین برزند ، اول راست و ms161 باز چپ. و بر سجاده رعنین

~~درپوشد . اول راست و باز چب. و رختکها را درهم آرد و در زاویه ای بندد و بر کرانهآ صفه

~~بنهد، و میان بند را بر دست چپ کیرد، وخریطهٔ‌ کفش هم به دست چپ بر کیرد و بیاید

~~تا آنجا که موزه خواهد پوشیدن، و سجاده را دوتاه کرده بیندازد و بر آنجا نشیند، و موزه یاغیره

~~به دست چپ کیرد و در پیش خود آرد و در پوشد و خریطهآ کفش به دست راست کیرد و

~~کفش را به دست چپ کیرد و در آن خریطه نهذ و در آستین چپ کند یا بر پس پشت بندد

~~چنانک سرخریطه به جانب چب پشت او شود ، و میان را دربندد که میان بستن سنت است ، و

~~زاویهآ رختها را از طرف چپ در زیر بغل کیرد، و عصا و ابریق هم به دست چپ گیرد. دست 15

~~راست مسافر باید که فارغ باشد برای ودا ع ومعانقه و مصافحهآ جمع را ، و آنکاه روی به اصحاب

~~کند و کوید: "السلام علیکم ورحمة الله وبر کاته" و روانه شود و از بقعه بیرون آید.

~~واکر از اصحاب کسی به مشایعهآ او قدمی چند بیرون آیند نوعی ازا کرام اخوان باشد.

~~و اکر مسافر عزیز ترست زاویهآ او را اصحاب بر کیرند تا آنجاکه از تشییع او

~~باز گردند.

~~و چون مسافر از خانقاه بیرون آمد بر در خانقاه زاویهای را برپشت بندد چنانک یک

~~آداب السفر

~~6

~~1

~~1- اصل : روند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_217.png)

~~162

~~طرف زاویه بند بر کتف راست او شود و یک طرف در زیر بغل چپ او ، مثل آنک حاجیان

~~احرام حج میبندند.

~~پارهای برود و باز روی به اصحاب کند و سر فرو آرد و چند کرت چنین کند تا آنکاه که از

~~و چون وداع اصحاب کرد عصا به دست راست کیرد و ابریق به دست چپ کیرد و

~~چشم ms162 او ناپیدا شوند، خاصه که شیخ او حاضر باشد یا شیخی صاحب همت حاضر باشد.

~~و مسافر باید که رفیق هم دم1 هم ارادت طلب کند تا در راه در کار دین او را معین و

~~مدد باشد.

~~و در سفر و حضر باید که از چهار چیز خالی نباشد : مسواک و شانه و ناخن کیر و

~~سرمه دا

~~و پیوسته باید به وضو باشد ومیان را بسته و آستینها را برزده دارد تا چست و چابک باشد.

~~بوسعید خدروی رضی الله عنه می فرماید که رسول صلی الله علیه وسلم حج کزارد و

~~صحاب رسول الله از مدینه تا مکه پیاده بودند . رسول الله ایشان را فرمود :" اربطو علی اوساطکم

~~بازر کم و مشینا خلط الهروله."

~~و چون بر بالا و نشیب بر آید و فرود آید تکبیر کوید و در راه درویزه نکند الا

~~15 آنک ضرورت باشد.

~~و آداب ظاهر را لابد محافظت کند و هر که آداب نداند صحبت را نشاید ، و آداب

~~باطن خود کاری بزرک است و اکر خواهد تا به آن برسد مجاهدت و ریاضت باید کردن

~~تا در باطن او چیزی ظاهر کردد ، والله اعلم بالحقایق .

~~و اگر برمر کب نشیند بگوید : "سبحان الذی سخر لنا هذا وما کتا له مقرنین ، بسم الله

~~والله اکبر ، تو کلمت علی الله ولا حول ولاقوة الا بالله العلی العظیم اللهم انت الحامل علی الظهر

~~وانت المستعان علی الامور."

~~و سنت آن است که از منازل بامداد روانه شود، و ابتدای سفر روز پنج شنبه کند که

~~کعب بن مالکث رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم بیشتر که به سفر

~~اورادالاحباب

~~1-( همدم).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_218.png)

~~بیرون آمدی روز پنج شنبه بودی ، و روز دوشنبه نیز روایت آمده است که : "ما سافر نیی قط

~~الایوم الاثنین.*

~~و مستحب است که چون منزل بیند بکوید :"اللهم رب السموات السبع وما اظللو ms163

~~ورب الارضین السبع وما اقللن ورب الشیاطین وما اظللن ورب الریاح وماذرین ورب البحار

~~وما جرین، أسالک خیر هذا المنزل وخیر اهله ، و اعوذبک من شر هذا المنزل و شر اهله."

~~و چون به منزل فرود آید دو ر کعت نماز کزارد و آلت طهارت را از خود جدا ندارد.

~~ابراهیم خواص که پیشوای متو کلان بود در سفر و حضر چهار چیز از و جدا نبودی :

~~ر کوه ، و ریسمان که آب کشیدی، وسوزن با ریسمانهای درز دوزی، و مقراض.

~~و عایشه رضی الله عنها روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم چون سفر رفتی

~~ینج چیز با خود برداشتی: آینه و سرمه دان ومیل و سرخار و مسواک و شانه، و به روایت دیکر 10

~~مقراض1 که اینها آلاتی است که مردرا برای فرائض مدد می دهد.

~~و مسافر در راه که می رود چون به موضعی شریف رسدیا جماعتی از صوفیان او را پیش

~~آیندیا شیخی از مشایخ وقت پیش آید باید که زاویه را بکشاید و بر زمین بنهد و ایشان را

~~بیش رود و استقبال کند و سلام دهد ، و چون ازو در کذرند زاویه باز بر پیشت بندد و روانه

~~شود، و چون نزدیک منزل یا رباط یا مکانی که فرو خواهد آمدن برسد زاویه را بکشاید ودر 15

~~زیر بغل چب کیرد و عصا و ابریق را به دست چپ کیرد.

~~و مقیمان را مستحب است که مسافررا وداع کنند و او را دعا کنند و به امانت با خدای

~~تعالی بسیارند ومشایعه کنند و چنین کویند که : "استود ع الله دینک و ایمانک و خواتیم عملک.*

~~که عبدالله عمررضی الله عنه از رسول الله روایت می کند که هر کس که چیزی را با امانت

~~به خدای تعالی بدهدخدای تعالی آن چیز را محفوظ دارد.

~~و روایت دیکر آن است که رسول الله چون مردی را وداع کردی فرمودی ms164 : "زودک الله

~~التقوی وغفر ذنبک و وجهک للخیر حیث ما توجهت."

~~آداب السفر

~~63

~~- بجای پنج چیز، شش چیز برشمرده است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_219.png)

~~164

~~و باید که اعتقاد چنین دارد که هر دعائی که اصحاب و برادران او را می کویند و او را

~~با امانت به خدای تعالی می سیارند آن دعاهای ایشان در حق او و دعا[ی] او در حق ایشان

~~همه راخدای به فضل خود اجابت خواهد کردن1 و رد نخواهد بودن ، ان شاء الله تعالی.

~~و مسافرچون نزدیک در شهر رسد این دعا کوید: "اللهم [ارزق] لنابها قرار آورزقا حسناه.

~~و از آداب لطیف آن است [ که] بر در شهر چیز کی از طعام خورد و پایتابه را شوید و

~~جامههای چرب عرق ناک2 را به وجهی که مقدور او باشد متغیر کند .

~~و سجاده از زاویه بند بیرون آرد و بر کردن اندازد و آنکاه به شهر در آید ، تاچون

~~به خانقاه رسد زاویه بند نباید کشادن، وحرص کرسنکی درو نبود و وسخ و غبار راه را به نظر

~~پا کان درنیاورده باشد.

~~و باید که روی ستره2 هم بیرون آرد و بر کردن اندازد، و مسواک نیز آماده کرداند، و

~~اکر غسل آرد بهترباشد، و اقتدا به سنت رسول الله کرده باشد که به روایت آمده است که در

~~وقت آنک به مکه درمی آمد غسل آورد و آنکاه در آمد. و در آن روز که از طلب احزاب

~~باز کشت و به مدینه در آمد غسل آورد. و اکر مرد غسل نیاردباری تجدید وضو کند وخود را

~~پا کیزه و خوش بوی کند و مستعد لقای پا کان و عزیزان کرداند.

~~1

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم نهی فرموده است از آنک مرد تنها به سفر رود ، الا آنک

~~صوفی باشد و با آفات نفس خود عالم شده باشد و به عالم دل رسیده و بصیرت قلب یافته، آنکاه

~~در سفر ms165 تنهائی و وحدت4 را اختیار کندشاید.

~~وچون جماعتی به سفربیرون آیند باید که مردی مقدم را درمیان جمع حاکم کردانندو

~~امیرخود سازند. قال رسول الله صلی الله علیه وسلم : "اذا کنتم ثلاثة فی سفر فأمرو احد کم."

~~و در میان فقرا و مسافران آن کس را پیش رو5 و پیش قدم خوانند و باید که آن کس

~~از همهآ جمع متقی تر باشد و در کار دنیا زاهدتر و به مروت و سخاتمام تر و به شفقت پیشتر

~~اورادالاحباب

~~20

~~1- اصل : کردند.

~~1- اصل : عرق نا که

~~3- درحاشیه "روی مال" رابجای "روی ستره"

~~استعمال کرده است.

~~4- اصل : ووحدرت.

~~- ( پیشرو).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_220.png)

~~و اکرچنان باشد که این مرد پیش رو این جمع فقرا را در صحبت خود به جهت آن دارد

~~تا تبع او شوند تا او ریاست و سروری وعزت جوید و در خانقاهها برخادمان سلطنت راند و نفس

~~خود را به آرزوها برساند این از طریقهآ صوفیان نیست . این چنین پیش قدم1 و پیش روی طریقهآ

~~جاهلان و ارباب هوای نفس و طالبان دنیاست که جمعی را برخود جمع آرند تا به شهرها در آیندو

~~به در ابنای دنیا و ظلمه روند وغرضهای نفس و شهوات وحاجات او را به دست آرند و به جهت 5

~~تمتع و نزهت از خانقاه به خانقاه و از زاویه به زاویه روند ودر خانقاهی که معیشت فراخ و طعام

~~بسیار یابند آنجا توقف کنند، اگرچه اسباب دین در آن مقام خراب و متعذر باشد .

~~ودر هرمقام که شهوات نفس نیابند اکرچه اسباب دین و اوراد و اوقات محفوظ باشد

~~از آنجا زود سفر کنند ، ازچنین قوم که معاملهآ ایشان این باشد به غایت دورو گریزان باش تا در

~~هلا کت دین نیفتی و[فة...] از تو نرود ودر کمراهی و شقاوت ابدی نمانی.

~~عبدالله مروزی با شیخ ابوعلی رباطی قدس الله روحهما مصاحب کشت و گفت به آن شرط

~~باتوصحبت می دارم که دراین ms166 سفرتو امیر باشی یامن. ابوعلی فرمود که من نمی باشم، تو امیرباش.

~~عبدالله پیش قدم کشت و بار و زاد خود واز آن ابوعلی بریشت می کشید و شبی باران در کرفت.

~~عبدالله برخاست و کلیم را تا بام داد2 برسر ابوعلی داشت تا باران برو نیاید و هرباری که ابوعلی

~~گفتی که چنین مکن عبدالله فرمودی نه که من بر تو امیرم و پیش قدم ! هرچه من کنم بر تو

~~انقیاد و طاعت من است. در آن سفر بدان طریق او را خدمت کرد.

~~هر که درجمع پیش رو و سرحلقه شود باید که خدمت برهمه و شفقت برهمه برخود

~~واجب داند و خود را ازهمه کمترشناسد نه بیشتر.

~~عبدالله عمر رضی الله عنه از رسول خدای روایت می کند که "خیر الاصحاب عندالله

~~خیرهم لصاحبه."

~~و درویش یاید که از سفرچون به مقام باز رسد از آفات مقام به خدای پناه کیرد و این

~~آداب السفر

~~65

~~( بامداد).

~~1-مناسب مقام "پیش قدمی" است .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_221.png)

~~166

~~دعای مأثور را بخواند:*اللهم انی اعوذبک من وعثاء السفرو کآبة المنقلب وسوء المنظر فی الاهل و

~~المال والولد والاصحاب."

~~و به درهرشهری که رسد وخواهد تا آنجا مقام کند بر مرده و زنده سلام کند واشارت

~~کند و بکوید : "السلام علیک یا اهل المدینة من الاحیاء والاموات * و از قرآن آنچ داند وتواند

~~5

~~برخواند و به ایشان هدیه فرستد و تکبیر کوید و به این نیت به شهر در آید که بهزنده و مرده

~~تبرک جوید و زیارت همه را دریابد که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود که مردی از مکان

~~خود بیرون آمد و به دیدن برادر دینی میرفت که فی الله را که با او دوستی میداشت .

~~خدای تعالی فرشتهای برسر راه او فرستاد تا ازو پرسید که کجا میروی ؟

~~گفت به زیارت فلان کس.

~~آن فرشته ازوی پرسید که با او قرابتی داری ؟

~~گفت نه ms167 !

~~پرسید که او بر توحق نعمتی دارد که به ادای شکر آن میروی ؟

~~گفت نه!

~~فرشته کفت پس از بهرچه به دیدن او میروی؟

~~کفت من اورا فی الله تعالی دوست میدارم.

~~آن فرشته کفت من رسول خدای ام به تو که خدای تعالی تورا دوست می دارد به این سبب

~~که تو آن بندهآ اورا دوست میداری بی غرضی.

~~اورادالاحباب

~~10

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_222.png)

~~آداب القدوم من السفرودخول الخانقاه

~~ادب صوفیه رضوان الله علیهم اجمعین آن است که چون به شهری رسند اکر درو شیخی

~~باشد آنجا نزول کنند و اکر شیخی معین نباشد تفحص نماید که موضع فقرا کجاست به آنجا

~~زول کند و اکر مواضع فقرا بسیار باشد به موضعی که مقدم باشد و جمعیت فقرا آنجا اکثر *

~~باشد و حرمت آن مکان اعظم باشد آنجا نزول کند.

~~و نیز بپرسد و تفحص نماید که موضع طهارت و آب روان ازین منازل فقرا در کدام

~~منزل1 بهرتر2 است آنجا رود و نزول کند و آن موضع را بردیکر مواضع اختیار کند.

~~ودرخانقاه، که آن را رباط نیز کویند، فرو آمدن سنت است که طلحه رضی الله عنه روایت

~~می کند که درعهد رسول الله چون کسی به مدینه رسیدی اگر آشنایی داشتی آنجا نزول کردی و

~~گر آشنایی نداشتی به صفه نزول کردی و با اصحاب صفه قرین گشتی و من از آنهاام که

~~به صفه نزول کرده بودم.

~~و اکر در آن شهر فقرا را مواضع معین و مجمع انکشت نمای نباشد پیش کسی نزول

~~کند که محبت این طایفه در دل او بیشتر باشد و ایمان و میل او به این قوم قوی تر باشد.

~~و شرط سنت آن است که چون مرد به شهری در آید به مسجد رود و دو ر کعت نماز 15

~~بکزارد واکر به جامع رود اکمل و افضل باشد، که رسول صلی الله و سلم چون از سفر برسیدی ms168

~~اول به مسجد در آمدی ور کعتین بکزاردی و بعداز آن به خانه در آمدی.

~~ودرویش را رباط به منزلهآ خانهاست، وچون درمسجد ر کعتین ادا کرد بعداز آن قصد

~~رباط کند.

~~فص

~~1

~~1- اصل: من زل .] 2- کذادراصل، اگرصورتی ولهجه ای مخصوص از "بهتره نباشدظا هرآمی خواسته است " بهتر" هنویسد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_223.png)

~~168

~~تا آنگاه که ر کعتین تحیت بقعه به جای آرد.

~~وچون درویش به درخانقاه رسید پای راست در اندرون نهد و سلام کند، و سخن نکوید

~~عصا و ابریق هم به دست چپ گرفته، واگر زاویه دراندرون خانقاه گشاید هم روا باشد ، لکن

~~و باید که پیش از در آمدن زاویه را از پشت گشاده باشد و در زیر بغل چپ کرفته و

~~ییشتراز در آمدن کشادن لطیف تر است.

~~و حق خانقاه آناست که چون قدم درخانقاه نهاد اول نظر کند تا فراشه کجا آویخته

~~است. بر کیرد وموزه را از کردوغبار پاک1 کندو آنکاه زاویه بندرا بر کنارهآ صفه یاجماعتخانه

~~یا موضعی که نظیف باشد بنهد و سجاده را بر زبر آن بنهد تا خادم آن سجاده را ببردو

~~به موضعی که اورا خواهد فرود آوردن بیندازد.

~~1

~~و خریطه و کفش از آستین چب بیرون آرد و خریطه به دست راست کیرد و به دست چپ

~~کفش از و بیرون آرد و پیش خود بنهد. و اگر برعکس این کند که خریطه را به دست چپ

~~کیرد و به دست راست کفش از وی بیرون آرد هم شاید، و میان را کشاید ومیان بند را به دست

~~چپ کیرد و درخریطه نهد.

~~و این اعمال استاده کند، و بعد از آن برمکان نظیف2 بنشیند و موزه از پای چب بیرون

~~10 آرد و باز ازپای راست، و پاشنهآ پای را در پاشنهآ کفش نهد و بند رعنین اکر داشته باشد

~~بکشاید و اول از پای چپ بیرون آرد و آن را درمیانهآ انکشت ms169 بزرگ پای و انگشت ستابه

~~کیرد و پای راست بیرون کند، و در این افعال به هیچ کس نظرنکند و التفاتی ننماید و بعداز آن

~~کفش بپوشد .

~~وا کرخادم بقعه حاضر باشد یا درویش دیکر، باید که مسافررا استقبال کنند و مرحبا و

~~اهلادر روی او کویند که سنت این است.

~~عکرمه روایت می کند که آن روز که به حضرت رسول آمدم مرا دوبار گفت که

~~*مرحبا بالراکب المهاجر."

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل : پا که (محتمل است که درلهجهآ بخارائی چنین تلمفظ می کردهاند).

~~2- اصل : نضیف .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_224.png)

~~ازپای او بیرون کشند و رعنین او در پیچند و میان بند و پای تابه و غیر آن به ترتیب بنهند هم

~~وا کرخادم یا درویشی دیکرخریطهآ کفش ازو بستانند و کفش درپیش او نهند و موزه

~~پسندیده و نیکو باشد و عزیزداشت و اکرام مسافر باشد ، و این اولی تراست.

~~ومسافرچون کفش پوشید ابریق بر کیرد و روی به بیت الطهاره نهد، اکرچه بر طهارت

~~باشد ، و تجدید وضو کند. و اگر راه نداند به خادم یا به درویشان در نکرد و هدایت خواهد 5

~~که از کدام جانب میباید رفتش تااشارت کنند یا کسی بااوبه بیت الطهاره رود. وچون طهارت

~~کرد و بیرون آمد نظر کند تاسجادهآ او را بر کدام جانب انداختهاند. به احتیاط پیش سجاده رود

~~چنانکه در فص آداب سجاده کفتهایم و پای بر آن کوشهآ شکستهآ سجاده نهد ، و اکر

~~در نشکسته باشند خود درشکند و پای بر آنجا مالد و از آنجا در آید و آن کوشهآ شکسته را

~~باز به پای راست کندونکاه دارد تابر سرسجاده موضع سجود را به یای نکوبد و پای برسجاده گاه 10

~~ننهد ودو ر کعت نماز شکر وضو به جهت تحیت مقام کزارد و در نماز دراز نکشد و تعجیل نیز

~~نکند، میانه کزارد.

~~چون نماز سلام دهد شانه بیرون آرد و محاسن را شانه کند و اول ms170 از طرف راست آغاز

~~کند و آنگاه برخیزد و برقوم سلام کند.

~~و به جهت مسافران را قیام مسنون است ، لما روی ان رسول الله صلی الله علیه وسلم قام

~~الجعفر یوم قدومه.

~~چه معنی دارد که به خانقاه در آیند و اول سلام نکنند و سخن نگویند تا آنگاه که

~~سؤال

~~ر کعتین بگزارند؟

~~این نماز تحیت خداست عزوعلا، درین مکان که نورسیدیده1است تحیتی جامع عبادات،

~~جواب

~~یس سلام جمع را در تأخیردارد تااول تحیت خدای هژده هزارعالم به جای آرد وحق مواجههآ حق

~~آداب القدوم

~~69

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_225.png)

~~17

~~دا کند. آنکاه برخلق سلام کند و به ایشان مشغول و متککم شود.

~~و معنی دیگر آنک سلام نام خدای است تبارک الله تعالی، تا بی وضو نام حق نگفته باشد

~~که نزدیک ارباب معرفت بی طهارت نام خدای نتوان بردند.

~~روزی یکی از صحابه بررسول الله سلام کرد. رسول علیه السلم وضو نداشت . دست

~~بردیوار زد و تیمم کرد و آنکاه جواب سلام او بداد و فرمود که چون من بروضو نباشم بر من

~~سلام مکنیت که من جواب سلام ندهم ، واین حدیث صحیح است.

~~و درویشان در وقت رفتن به و ضو ساختن ابریق به دست چپ از آن می کیرند تاهر که

~~او را بیند داند که به وضو محتاج است بروی سلام نکند تا جواب سلام بروی لازم نیاید ،

~~و شاید نیز که جواب سلام او بازندهد وخاطر آن کس برنجد.

~~و معنی سیم آن است که درخانقاه بر صوفیان نا کاه سلام نکرده باشد که ایشان دایم

~~به حضور حق وذ کرحق مشغولاند ودر مراقبه وفکرتاند. چون نا کاه برایشاان] سلام کند

~~وقت برایشاان] بشوراند و این نشاید. پس به وضو و تحیت مقام مشغول کردد تاایشان نیز سلام و

~~پرسش او را مهیا و ساخته شده باشند تا وقت برایشان شوریده نکردد .

~~و وجه دیکر آن است که خدای تعالی می فرماید: "حتی ms171 تستأنسوا و تسلموا"، واستیناس

~~هرطایفه ای به قدر حاجت ولایق کار ایشان است.

~~وجمع اهل رباط ارباب مراقبه واحوال اند. پس این ترتیب خویشتن نمودن و وضوونمازرا

~~تقدیم کردن مقدمهآ سلام و استیناس است تا جمع نیز سلام او را مهیا کردند و طالب سلام و

~~انس گردند.

~~واکر کسی نیز به وضو محتاج باشد تجدید وضو کند وجواب سلام اورا مهیا کردد

~~تابرقاعدهآ سنت مصطفی بی وضو جواب سلام نکفته باشد .

~~سؤال

~~کسی که با وضو به خانقاه در آید اورا باز وضو ساختن و سلام نا کردن2 چراست ؟

~~اورادالاحباب

~~[1361

~~ل

~~1- صحیح "بردن" است .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_226.png)

~~جواب

~~آن کس که با وضو در آید سلام نکند باز وضو سازد تا آن کسی که بی وضو در آمده

~~باشد فضیحت نکردد که پرده داری یار از غایت کرم است و تجدید وضو نورعلی نور است .

~~در تأخیر سلام و کلام ضرری نیست.

~~و مشایخ نیز روا داشتهاند که آن کس که با وضو باشد چون بر رباط در آید وموزه 5

~~بکشد پایها را بشوید و بس کند و به سرسجاده رود و تحیت مقام کزارد.

~~واکر وقت قدوم مسافرخادم حاضر نبود و درویشان نیز او را ا کرام نکنند و خریطهآ

~~کفش و موزه و زاویه بند وعصا ازو نکیرند و در روی او مرحبا نکویند نوعی از اهانت باشد

~~که در حق او کرده باشند. مسافر به وقت خودنظر کند و به حقیقت بداند که آن بهر کناهی

~~است که در حق خدای خود کرده است که این فقرا بروی اقبال نکردند . باید که به دل

~~استغفار و توبهآ نصوح به جای آرد و به صبر و شکستگی پیش آید تا عقده1آ دل اصحاب گشاده

~~کردد ودر باطن ایشان راه یابد و به نظر شفقت درونکاه کنند.

~~و وقت باشد که از مسافر خردهای در وجود آید یا اصحاب ازراه فراست درو نا اهلی ای

~~بند ، زاویهآ ms172 او را بیرون خانقاه نهند. آن اشارت باشد که تو را درین مقام جای نیست.

~~پس طریق مسافر آن باشد که با اصحاب خانقاه به گفت و گوی بیرون نیاید ، بلک صبر

~~کند و همانجا برسجاده بنشیند و برین اصحاب و برخدای عزوجل خشم نکیرد بلک غضب و خشم

~~بر نفس خود کیرد تا مرحوم خدای تعالی کردد. آنکاه مرحوم اصحاب شود و اورا بازدر آرندو

~~چندانک او برین عتاب صبر بیشتر کند دلها به او مایل تر کردد و کمال او آشکار ترشود.

~~و شرط خود آن است که چون مسافر به در خانقاه رسد هم چنان میان بسته به ادب بنشیند

~~متوجه القبله ، و زاویه بند وابریق را بنهد وبه زبان و دل به ذکر حق حاضر کردد وبه کس 20

~~التفات نکند و سخن نکوید تا خادم یا اصحاب را بروی نظر افتد و مقبول دل ایشان آید،

~~آنکاه او را در آرند.

~~و اکرآن روز به نماز عصررسد و او را فرودنیارند به کوشهآ مسجدی یا موضعی که

~~آداب القدوم

~~7

~~10

~~15

~~1- اصل : عقیده.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_227.png)

~~171

~~ه کسی مخصوص نباشد بنشیند وشب را بکذراند و بام داد1 باز به در خانقاه آید و تا شب بنشیند.

~~تا سه روز چنین کند. اکر او را فرود آرند و در رباط راه دادند خود نکو، و اگر راه ندادند

~~به در خانقاه و زاویهآ دیکرنرود و از شهر بیرون آید و سفر کند. و بعد از سه روز یا بیشتر اکر

~~باز آید و به در رباطی دیکر رود یا باز به همین رباط آید پسندیده افتد و نیکو باشد. و اکراز

~~این خانقاداو را رد کنند وراه ندهند برخیزد وسفر نا کرده به در خانقاه دیکر رود نشاید، و اورا

~~آنجا راه ندهند و موجب ماجرا و بازخواست کردد.

~~و چون مسافر بعد از تحیت بقعه بر اصحاب سلام کند باید که اصحاب رباط خوش ms173 درو

~~نکرند و برای اوهم از سجاده بیرون آیند و او را معانقه کنند . و مسافر نیز از سجاده بیرون آیدو

~~استقبال کند و ایشان را در کنار کیرد که جابربن عبدالله روایت می کند که چون جعفر از زمین

~~1 حبشه برسید رسول صلی الله علیه وسلم او را معانقه کرد ، واکر بوسه دهند یا مصافحه کنند هم

~~شاید و با کی نباشد که رسول الله صلی الله علیه و سلم جعفر را که از سفر برسید برمیان دوچشم او

~~بوسه داد. ودرحدیث آمده است که : "قبلة المسلم اخاه المصافحة."

~~و اکر اصحاب بعداز سلام و معانقه نشینند و از احوال شهرها و مشایخ و مهمی که باشد

~~یرسند خبرندهد، مکر که مصلحت ایشان در آن باشد. مصلحت و نصیحت از ایشان بازنکیردو

~~،1 دریغ ندارد . و سه روز عدت خانقاه بدارد یعنی که از سر سجاده بر نخیزد الا به ضرورت.

~~وسنت و ادب آن است که مسافر اصحاب رباط را سفرهآ حق القدوم دهد که روایت است

~~از رسول الله صلی الله علیه وسلم که جهت قدوم را یکی شتر کشت .

~~و مستحب آن است که چون مسافر فرود آید خادم طعام پیش او آرد که لقیط رضی الله عنه

~~روایت می کند که ما جمعی رسیدیم و به خانهآ رسول الله صلی الله علیه وسلم رفتیم . رسول الله

~~1 درمنزل خود نبود . عایشه رضی الله عنها فرمود تا طعامی جهت ما ساختند و خرما نیز آوردند و

~~خوردیم و بعداز آن رسول الله آمد و گفت چیزی یافتیت و خردید2 ؟ کفتیم بلی خوردیم.

~~اوراد الاحباب

~~1

~~1- کذا دراصل (خوردید).

~~-( بامداد).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_228.png)

~~و کفتهاند اکر مسافر پبیش از نمازپیشین برسد خادم او طعام پیش نهد، واکر بعداز نماز

~~پیشین رسد طعام او برسفرهآ اصحاب باشد صبر کند تاباجمع خورد.

~~و مسافر باید که دست شیخ را بوسه دهد که کعب بن مالک رضی الله عنه روایت ms174 می کند

~~که چون به حضرت رسول الله آمدم بردست رسول الله بوسه دادم.

~~و شیخ [ابو] عبدالله خفیف می کوید که چون به خدمت شیخ حسین منصور بر سیدم در زندان 5

~~بود. دست او را بوسیدم . حسین فرمود : هلو کانت الید یدنا لمنعناک ولکن الید ید تبوسها الیوم

~~و تقطع غدا."

~~و چون به خدمت شیخ رباط بنشیند ناپرسیده سخن نکوید و سلام این و آن نرساند و

~~ذکر کسی دیگرنکند، مکر که آن کس نظیر او باشد، هم به حال و هم به سال.

~~و درویش در خانقاه البته باید که صاحب خرقه باشد، مکرشیخ صاحب همت که دست 10

~~او خود خرقه است.

~~و چون به خانقاه بیشترمقام خواهد کرد هر آینه خدمتی باید اختیار کردن که خدمت

~~کردن مراهل عبادت را قایم مقام عبادت است.

~~و طریق ادب آن باشد که از شیخ خدمتی التماس کند، واکر از شیخ حشمت دارد از

~~خادم رباط درخواست کند ، واکر جملهآ خدمتها مستغرق باشد و داند که اکرخدمتی از کسی 15

~~دبگربستانند و با او دهند آن کس خواهد رنجیدن از آن خدمت دور باشد که سلامت دل

~~آن درویش اورا از آن خدمت بهتر باشد و ثواب بیشتر. وا کرخدمتی معطل و فرو کذاشته باشد

~~مسافر پیش خود آن را اختیار کند به غایت خوب و پسندیده افتد. و اکر هیچ خدمتی نباشد و

~~همه خدمتها را دیکران به رغبت و ارادت میان دربسته باشند طریق او آن باشد که از رباط

~~اندک بیرون آید و اندک کوید و اندک خورد و اندک خسبد.

~~و اکثر اوقات درویش باید که در نماز باشد و به ذ کر و عبادت مشغول دارد، و اولیتر

~~آن است که نماز درشب کزارد یا درمکان خالی تا از ریا دور باشد.

~~آداب القدوم

~~173

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_229.png)

~~172

~~عبادت اورا کفایت است.

~~وا کر او از اهل خلوت باشد روز کار به ms175 خلوت کذراند یا به قرآن خواندن که شغل

~~آن خواندن او مانند ریا شود ، و شاید که به لحن و خطابی خواند . بر عالمان و عاقلان واجب

~~و قرآن را به آواز بلند نخواند که استماع برجمع فرض شود و از جمعیت ذکر بازماند ، و

~~5 شود که لحنهای او را راست کنند و اورا تعلیم دهند. پس خانقاه موضع پیر آموز خانه شود و

~~صوفی صافی در وی بیش در نیاید.

~~واکر مرید خواهد تا علم و عمل وقرآن و ایمان همه را این جاجمع کند باید که از

~~اصحاب رباط یکی را که برو سخت نیاید اختیار کند و به انواع تنی و مالی خدمت به جای آرد

~~تا آن کس او را به کوشهای می برد چنانک آواز او صوفیان نشنوند و او را قرآن می آموزد.

~~و درویش نوارادت و جوانان باید که باپیراهن یا باطاقیه ای تنها بر سرپیش مشایخ ننشیند ،

~~مکر که جز از آن نداشته باشند.

~~و مسافر درمیان درویشان باید که مناظره نکند و دانش ظاهر نکند، اکرچه او مناظرو

~~عالم باشد . و کوینده برخلاف صواب باشد به حکم آنک امکان دارد که او را بدان بیازمایند.

~~البته باید که علم ظاهر نکند تاحق تعالی او را ظاهر کرداند.

~~وا کر اورا از علمی پرسند تا بزر کتری حاضر باشد باید که او جواب نکوید و تفوق و

~~منصب نجوید و به صف دون راضی و شا کرباشد.

~~اکر او را بزر کان اهل تصوف پیش دارند یا شیخ بقعه مراعاتی زیادتی کند ، او باید

~~که چنان نماید که همه جایها پیش من یکسان است و نیکوخواه جمع یاران باشد و به چشم

~~تعظیم در ایشان نظر کند.

~~20

~~و خدمت رباط چند چیزاست : مطبخی کردن و نان پختن و جامهآ جمع شستن و فراشی

~~کردن و رباط را روفتن و سفره نهادن و بیت الطهاره را یا کیزه کردن و کلوخ ms176 آماده کردن و

~~خلال تراشیدن و دادن و به دست شوی قیام نمودن و مؤذنی و امامت کردن و اوقات نماز

~~اوراد الاحباب

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_230.png)

~~درویشان نکاه داشتن و روز جمعه و روزهای دیکر سجاده داری کردن و بساط افکندن و

~~برداشتن و بیفشاندن و انکشت و آتش در تنور تیمار داشتن و سییاره به جهت ختم آوردن و باز

~~برداشتن) و آدر اوقات قرآن خواندن و نمکدان و سبزی بر سفره حاضر کردن و کاسها از مطبخ

~~به سفره آوردن و از بازارحوائج خریدن و به رباط آوردن و سقائی کردن و جامهآ درویشان

~~دوختن یا شستن و سراجی کردن و پیکی رفتن به جایهای دور برای مصالح درویشان و 5

~~کارهای دیوان ساختن و دریوزه کردن جهت اصحاب و غیر اینها به حسب عرف و عادت

~~آن ولایت .

~~ومکروه است که مسافر بعداز نماز عصر به خانقاه فرود آبد و خادم را رسد که او را فرود

~~نیارد، جهت آنک خادم سفره را به عدد جمع معین ترتیب کرده باشد. چون کسی زیادت شود

~~هر آینه از نصیبه ای کم باید کردن، یایکی شخص را محروم باید کردن و هر دونو ع شاید که 10

~~برخاطری کران آید و کرانی خاطر به هیچ چیز نیرزد، و چون روز به آخر رسیده باشد خادم

~~نیز نتواند سفره را مزید کردن . بار بر دل خادم باشدیا رنج بردرویشان.

~~و اکر نیز خادم مسافر را فرود آورد هم صواب کرده باشد به حکم آنک * طعام

~~الواحد یکفی الاثنین"، خاصه کسی که از دور رسیده باشد و او را جائی معین نبود.

~~و این ادب بیکاه به خانقاه نا آمدن1 را از سنت رسول الله بیرون کرفتهاند که رسول الله 15

~~منع فرموده است که چون از سفر به شهرخود برسید به شب درمیاییت و به خانهها مروید، بیرون

~~شهر توقف کنیت و بامداد در آییت، "اذا قدم احد کم من ms177 سفر فلایطر قن اهله لیلا"، ورسول الله

~~صلی الله علیه وسلم همه چاشتکاه2 به شهردر آمدی . عن کعب بن مالک ، رضی الله عنه ، ان

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم کان لایقدم من سفر الا نهارا فی الضحی. ومشایخ این معنی را

~~اختیار کردهاند تا اقتداء بر رسول الله باشد.

~~و اکر مسافر تقصیر کند و تا آخر روز توقف نماید در ادای سنت تقصیر کرده باشد.

~~پس بعداز نماز عصرهم درنیاید و تأخیر کند تا بامداد در آید و عمل او برجاده سنت افتد.

~~آداب القدوم

~~75

~~1- کذا دراصل، ولی سوق عبارت حکم می کند که "آمدن" درست است.2- اصل: چاشگاه بدون وت *.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_231.png)

~~17

~~رکعتین تحیت مقام را ادا نتواند کردن. پس صبر کند تابامداد بهسنت فرود آید وسنت ر کعتین

~~هم اقامت کند.

~~5

~~مشغول باشند و تا نماز شام زمان ذکر و استغفار است، در آن زمان جمع را به خود مشغول

~~و وجه دیکر آن است که صوفیان بعد از نماز دیکر به استعداد و استقبال کار شب

~~کردن وازذ کر و استغفار بازداشتن نشاید ، "من شغل مشغولا بالله تعالی اخذه المقت.*

~~وهمچنین نیز صوفیه بعد از نماز بامداد تا آفتاب یک نیزه بر آید و نماز چاشت کزارند از

~~سجاده بر نخیزند ، درین وقت هم نشاید که مسافر به خانقاه آید. چه آمدن مسافر را درین اوقات

~~بیخردی شمرند که موجب تشویش خواطر شود.

~~و مسافر را مغتزی کردن و پای و تن او را مالیدن خلقی حسن و معاملتی صالح است.

~~در سنت آمده است به روایت عمر رضی الله عنه که فرموده است به حضرت رسول الله

~~صلی الله علیه و سلم در آمد. غلام حبشی پشت مبارک رسول الله را مغتزی می کرد. گفتم: "یار سول الله

~~ماشأنک ؟" قال : "ان الناقة اقتحمت بی.*

~~وقتی که وجود کسی را تعبی میرسد یا از سفر فرود آید مالیدن و خدمت و مغتزی ms178

~~10 بهجای آوردن به غایت بسندیده میافتد ، اما کسی که این را عادت سازد و وقت خفتن تا اورا

~~خواب خوش تر آید تغمیز فرمایداین لایق به حال فقرا نباشد ، اکرچه شرعا رواست . بدان سبب

~~که در امور ارباب عزایم رخصت درنمی کنجد .

~~و اکر مسافر را کب باشد بروی میان بستن و آستین برزدن نیست، اگر همچنان

~~به خانقاه در آید شاید.

~~2

~~واکر کسی از سفر نیاید و به خانقاه در آید بروی میان بستن و آستین برزدن هم نیست .

~~و از آداب فقیر آن است که چون به رباط فرود آید سه روز قرار کیرد و بنشیند و هیچ

~~سخن نکوید جز جواب آنچ سؤال کنند، و به زیارت و دیدن کسی و امری که مقصود او ازین

~~اورادالاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_232.png)

~~شهر آن باشد نرود تا وحشت و تفرقهآ سفر و غبار و ماند کی ازو برخیزد و باطن او به صفای

~~خود باز آید که هر آینه عوارض سفر باطن او را متغیر و مکدر کرده باشد. تا درین سه روز

~~همت او جمع شود و باطن او نصیحت پذیر و منور گردد تا مستعد لقای مشایخ و مزارات آید،

~~که باطن چون منور باشد حظ خود از هر خیری و شیخی و برادر دینی استیفا تواند کردن.

~~شیخ ضیاء الدین ابوالنجیب رضی الله عنه یکی از اصحاب خودرا وصیت می کرد : "لاتکلم *

~~اهل هذه الطریقة الافی اصفی الاوقات" ، از بهر آنک نور کلام به قدر نور دل است ونور سمع

~~هم به قدر نور دل، اکر دل منور نبود در دیدن وشنیدن و گفتن هیچ فایده نشود .

~~و ادب آن است که چون به خدمت شیخی یا برادری دینی در آیی اول اجازت طلب

~~کنی و آنکاه در آیی و پیش او بنشینی.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود که پیش از اجازت دراندرونخانهآ کسی نظر 10

~~نکنی که حکم نظر همچون ms179 حکم اندر آمدن است، و البته بی اذن او بر نخیزی.

~~و شیخ ابوسعیدبن ابی الخیر سلام الله علیه می فرماید که مسافر فقیر سه روز سرسجاده به ادب

~~نکاه دارد. روز چهارم او را اصحاب به حتام در آرند. روز پنجم جامهها را بشویند. روزششم

~~به اجازت جمع قصد زیارات زنده و مرده کند.

~~واکر مسافر برسر سماط با سماع به این موضع نزول کند اکرجمع ازو التماس موافقت 15

~~کنند باید که به ایشان موافقت کند و اکر التماس نکنند به امور خود مشغول شود و آنچ

~~بروی است و دانسته است به جای آرد.

~~و مقیمان باید که از و نیرسند که از کجای می آیی و به کجا میروی، تا به تدریج خود

~~معلوم گردد.

~~و مسافر و مجاور باید که بی اجازت یکدیکر از رباط بیرون نروند.

~~و شرط مقیمان آن است که چون مسافر برسد موضع سجادهآ خود را با او نثار کنند و

~~سخن با او به نشاط و به بشاشت کویند و بهروی کشاده با او معیشت کنند و از احوال دنیا و اهل

~~آداب القدوم

~~77

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_233.png)

~~178

~~دنیا و ما لایعنیه نیرسند، بلک از احوال مشایخ و اصحاب طریقت و اخوان صفا شاید سؤال

~~کردن، والله الموفق لمن یشاء.

~~و بدانک "القادم یزار" . برسا کنان واجب است که به زیارت آیند کان روند ، الا

~~مجاور مکه که برحاجیان واجب است که به زیارت مجاوران روند ، لعظمة بیت الله تعالی .

~~خاقهه

~~این رسوم و آداب که مبین و مشروح کشت بر دو قسم است.

~~یک قسم آن است که مشرو ع است و سنن رسول الله است صلی الله علیه و سلم و آن را

~~به احادیث و آثار و روایات آن ذکر کردیم تا مرید سالک و فقیر محب بداند که آن جمله

~~سنن مصطفی است و متابعت و اقامت آن واجب و تارک آن مذموم است و ملوم ms180 و بروی مؤاخذه

~~1 و انکار شاید کردن.

~~و قسم دوم آن است که صوفیه آن را مستحسن داشتهاند و مریدان را به آن مقید کرده

~~تا مرید درهر امری که باشد برهیأتی مخصوصه باشد و حرکات خود را تفقد نماید و بی قصد و

~~عزیمت و ادب تمام از وهیچ حرکتی صادر نکردد تا دایما حاضر احوال و متفقد افعال خود شود.

~~ولکن اکر فقیری چیزی ازین آداب غیر مسنون و مشروع را به جای نیارد باید که عزیزان

~~برو انکارنکنند مادام که و اجبی یا مندوبی را ترک نکرده باشد . از بهر آنک آداب غیر مسنون را

~~صحابه تفقد نکرده باشند، و بر ترک آداب غیر مسنون جوانان در خانقاه باید که مسافررا مؤاخذه

~~نکنند از بهر آنک همچنان که در اقامت آن آداب درویش را نیات صالحه است در ترک بعضی (1409]

~~از آن آداب غیرمسنون در بعضی اوقات هم شاید که نیتی صالحه باشد ، و مبنای تصوف برصدق

~~نیت و اسقاط نظر خلق است و جوانان بدان واقف نباشند درغلط افتند .

~~2

~~و شاید نیز که بعضی از فقرا باشند که سفر اندک کرده باشند و با آداب دخول رباط

~~مستحضر و چالاک نباشند و دهشت برایشان وارد کردد و آداب به خلل افتد. برو شفقت باید

~~کردن که آن دهشت قادم را نیز فضیلت بسیار است .

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_234.png)

~~ابو رفاعه رضی الله عنه روایت می کند که به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم آمدم.

~~رسول الله خطبه می گفت . من گفتم یا رسول الله مردی غریبم، آمدم و از دین خود سؤال می کنم

~~که نمیدانم که دین من چیست ؟ رسول الله خطبه را ترک فرمود و روی به من آورد . بعداز آن

~~کرسیی بیاوردند که پایههای او آهنین بود. رسول الله بر آن کرسی بنشست و از آنچ خدای تعالی

~~با او آموخته بود مرا تعلیم کرد و باز بر ms181 آمد و خطبه را تمام کرد.

~~پس بهترین اخلاق فقرا آن است که با مسلمانان رفق کنند و افعال مکروه خلق را از

~~دیدنی و شنیدنی احتمال نمایند.

~~و اکر فقیر به خانقاه در آید و چیزی ازین مراسم صوفیان درو به خلل باشد و اصحاب

~~اورا متهم کنند و از خانقاه بیرون اندازند این خطای بزرک باشد. و بسیاری صالحان و اولیاء الله

~~باشند که به این رسوم غیر مسنون عارف نبوند و به نیتی صالحه و صدق باطن به رباط در آیند وتو

~~ایشان را به فعلی مکروه و سخنی غلیظ استقبال کنی، و باطن ایشان به آن اذای تومشوش کردد.

~~دین ودنیای تو به خلل افتد و به هر دوجهان متضرر کردی، و زینهار از مثل این فعل برحذر باش و

~~نظر به اخلاق رسول الله صلی الله علیه وسلم کن که در حدیت صحیح است که اعرابئی به مسجد

~~رسول الله در آمد و بول کرد. رسول الله صلی الله علیه و سکم فرمود که دلو آب آوردند1 و بر آنجا

~~ریختند و اعرابی را بانک برنزد و رفق ونرمی بهجای آوردند1.

~~و بدانک غلظت و آواز بلند داشتن و بر مسلمان تسلط کردن به قول و فعل از نفوس

~~خبیثه است و این ضد حال متصوفه است.

~~و اکر به خانقاه کسی در آید که لایق مقام نباشد باید که اول کلام خوش و طعام

~~140] پیش آری و بعد از آن به لطفی هرچه تمام تر او را باز کردانی و تنبیه کنی که لایق سا کنان

~~خانقاه و اهل فقرچنین معاملت باشد ، والله الهادی والموفق للمصواب.

~~آداب القدوم

~~79

~~10

~~1-اصل: آوردن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_235.png)

~~آداب السماع و وصف الصحیح من ذلک والمعلول

~~قال الله تعالی: "الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه ، اولئک الذین هداهم الله واولئک هم

~~اولواالالباب"، قیل احسنه ای اهداه و ارشده.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم میفرماید: "مااذن الله لشیء ms182 کاذنه لنبی حسن الصوت بالذکر"

~~این آیت را که "ان لدینا انکالا وجحیما و طعاما ذا غصة وعذابا الیماء درحضرت

~~رسول الله خواندند ، رسول الله نعرهای زد.

~~و روایت است که این آیت را به حضرت رسول الله بخواندند که : "فکیف اذا جئنا من

~~کل امة بشهید وجثآناب علی هؤلاء شهیدا". رسول الله بسیاری بکریست .

~~1

~~و در معنی این آیت که خدای تعالی در صفت اهل بهشت میفرماید که : "فهم فی روضة

~~یحبرون" صاحب "کشاف" می کوید که "یحبرون" ای "یسرون" یعنی شادمان در روضهآ

~~بهشت ، شادمانیی که اثر آن برروی ایشان ظاهر و عیان باشد، یقال: "حتره اذا سره سرورآء تهلک

~~وجهه وظهر فیه اثره."

~~و علمای تفسیررا اقاویلی است که آن شادیی که حق تعالی وصف می کند از چیست ، اما

~~وکیع می کوید که آن سماع است که رسول الله صلی الله علیه و سلم ذکر بهشت و نعیم او

~~میفرمود . اعرابیی در آخر قوم نشسته بود. گفت یا رسول الله در بهشت سماع باشد ؟ رسول الله

~~فرمود که باشد یااعرابی، در بهشت جویی است که برهر طرف او ابکار سفید روی خوصانیاند،

~~فص

~~فذلک افضل نعیم الجنة.

~~یعنی نازک لطیف چون بر ک خرما، مغنیی می کنند به اصواتی که خلایق مثل آن نشنیده باشند ،

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_236.png)

~~و روایت دیکر آن است که در بهشت درختهاست و بر آنجا جرسهاست از نقره آویخته،

~~هرچکاه اهل بهشت سماع خواهند خدای تعالی از زیر عرش بادی بفرستد تا درین درختها افتد و

~~این جرسها درحر کت آید و ازو صوتهائی بیرون آید که اکر اهل دنیا آن را بشنوند همه

~~از طرب بمیرند.

~~و عایشه رضی الله عنها می کوید که پیش من کنیز کی بود مغنیه . چیزی برمی گفت . 5

~~رسول الله در آمد . او همچنان برحال خود بود و سرود می کفت . بعد از آن عمر رضی الله عنه

~~در آمد. آن کنیزک بکریخت . رسول ms183 الله صلی الله علیه وسلم بخندید. عمر کفت یا رسول الله

~~ازچه خندیدی؟ رسول الله حال با او بکفت. عمر کفت که من از این خانه بیرون نروم تاهرچه

~~رسول الله شنید من نیز بشنوم. رسول الله آن جاریه را امر کرد تا بیامد و چیزی بر کفت و

~~عمر شنید.

~~ذوالنون مصری را از سماع سؤال کردند. گفت واردی است از حق که قلوب بند کان را

~~به سوی حق برانکیزاند و ازعاج کند. هر کس که سماع را به حق شنود محقق شود، و هر کس که

~~به نفس اصغا کند زندیق شود.

~~سری سقطی رضی الله عنه می کوید که قلوب اهل محبت در وقت سماع درطرب آید ، و

~~قلوب توبه کاران در خوف به حرکت آید و آتش قلوب مشتاقان در زبانه زدن آید . مثل سماع 15

~~همچو باران است که برزمین طیب رسد ، زمین سبز و خرم کردد . سماع نیز چون به دلهای

~~کیزهآ صافیهآ زا کیه رسد فوایدی که در وی مکنون و مستور باشد به ظهور آید .

~~خاصیت سماع آن است که هرچیزی که در آن وجود منطوی باشد از خوف و رجا و

~~سرود و حزن و شوق و محبت آن را کاهی درصورت طرب و کاهی درصورت کریه از دل

~~بیرون آرد و ظاهر کند.

~~و کفتهاند هرعضوی را در سماع حظی است و به هرنوعی درمرد تصرف کند . کاهی

~~بکریاند، و گاهی به فریاد آرد، و کاهی در دست زدن آرد، و کاهی در رقص آرد، و کاهی

~~بیهوشی آرد.

~~آداب السماع

~~81

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_237.png)

~~181

~~و اهل سماع سه قوماند: یکیقوم به خدا استماع می کنند ، ویکی قوم به دل ، ویکی

~~قوم به نفس .

~~و مشایخ قدس الله ارواحهم فرمودهاند که لایق و شایستهآ سماع کسی است که حظوظ

~~نفس او فانی شده باشد و حقوق باقی مانده و آتش بشریت او به تمام فرومرده .

~~و کفتهاند که ms184 سما ع را نشاید الا کسی که دل او زنده باشد و نفس او مرده.

~~و کفتهاند که سماع آتش زنه ای است از سلطان حق، و آتش او درنیفتد الا کسی را که

~~دل او به محبت و نفس او درمجاهده سوخته باشد. قال الله تعالی: * واذا سمعوا ما انزل الی الرسول

~~تری اعینهم تفیض من الدمع متا عرفوا من الحق" ، این سماعی است که در وی خلافی نیست.

~~و در سماع آب چشم از آن روان می کردد که حرارت سماع بربرودت یقین وارد میشود،

~~از عیون دموع فایض می کردد . یقین نور است و طبیعت انوار بارده .

~~و سیاع کاهی حزن و کاهی شوق و کاهی ندم را برانکیزاند، و این همه حارو ناریاند.

~~چون در قلبی مملو از یقین مشتعل کردند صاحب دل را بکریانند و مدموع کنند. جهت آنک

~~صدمات حرارت و برودت چون بر یکدیکر متصادم و مترا کم کردد ابخرهآ و جود در میانه

~~منعصرشود لانقباض القواء فی الدماغ.

~~و بازچون سماع تمام به دل نزول کند و متمکن کردد آب چشم خشک شود و آثار

~~سماع در جسد ظاهر کردد و اجزای بدن را درهم کشد و بلرزاند و قشعریرهآ اندام پدید آید

~~الشدة الحرارة وغرزها للوجود کغرزالابر کماتبدوفی مرض الاقشعرارمن غلبة الصفراء الحارالیابس.

~~قال الله تعالی: "و تقشعر منه جلود الذین یخشون ربهم."

~~گاهی که تأثیرسماع به جانب فوقی دماغ متصوب کردد و بر آید و عقل را فجأة1 از تجدد

~~وقوع وجد و شوق حادث خبردهد هر آینه آب از چشم بیرون جهد و گریه به ظهور آید، چنانک

~~کسی را از واقعهای نا کاه خبر دهی.

~~و کاهی که اثرسماع در روح مصوب شود روح در تموج و تحرک آید من غلبة اشتعال

~~اورادالاحباب

~~1

~~2- نسخه چنین است، شاید ""القوی" درست باشد.

~~1- اصل : فجأتا.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_238.png)

~~الحرقة والحرارة ونیرانها، چنانک نزدیک باشد که در دل نکنجد وخانهآ دل را ms185 ویران کند. مرد

~~در اضطراب آید و نعره و فریاد زند.

~~امیر المؤمنین عمر رضی الله عنه وقتها در ورد به آیتی رسیدی و از گریه مختنق شدی و

~~بیفتادی و یک روز و دو روز درخانه بماندی . مردم پنداشتندی که عمر رنجور است ، به عیادت

~~او آمدندی.

~~ودر وقت سماع از خدای کریم رحمت نازل کردد.

~~و زید بن اسلم رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود: "اغتنموا

~~الدعاء عندالرقة فانها رحمة.*

~~و ام کلثوم از رسول الله روایت می کند که: "اذا اقشعر جلد العبد من خشیة الله تعالی حرم الله

~~تعالی علی النار."

~~قدوهآ ارباب طریقت ابوطالب مکتی رضوان الله و سلام علیه در قوت القلوب آورده است که

~~شیخ احمد خراز در سماع حر کت بسیار کردی و به سماع و نعره مشعوف و مشهور بودی. چون

~~وفات یافت یکی از اصحاب شیخ ابومحمد سهل تستری او را درخواب دید. کفت: "مافعل الله بک*.

~~شیخ احمد فرمود خدای تعالی مرا به حضرت خود ایستانید و خطاب کرد یا احمد صفات مرا برصفت

~~لیلی و سعدی حمل کردی؟ اکر نه آن بودی که تو یک بار در مقام خالص مرا خواستی من ترا 15

~~عذاب کردمی. و بعد از آن مرا در ورای حجاب خوف بایستانید . مدتی از خوف را بترسیدم و

~~بلرزیدم. و بعداز آن باز مرا در ورای حجاب رضا بایستانید . من در سخن آمدم و کفتم یا سیدی

~~هرصفتی که مغنی برمی گفت من غیرتو کس را نیافتم تا برو حمل کردمی. آن صفات را از تو

~~دیدم و برتو دیدم. حضرت عزت کفت "صدقت"، غیر من خود از کجا یابی تا صفتی بر وحمل

~~کنی؟ بعداز آن امرفزمود تا مرا به بهشت در آوردند. و شیخ احمد را این شعف سماع در ابتدای 20

~~کار و اول ارادت بود. بعد از آن به مقامات عرفان ms186 ترقی کرد. نظر او نافذ کشت و گوش او

~~صحیح شد و از غایت علو وجدان و قوت علم و حسن یقین خدای بین و از خدای شنو شد .

~~آداب السماع

~~183

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_239.png)

~~18

~~و دراین حکایت تخویف و تنبیه مستمعان است. جهت آنک سماع علمی است که لایق

~~اهل صفااست. هر که را باطن مکدر باشد و به باطن تیره شنود ضررو محنت او کردد و از

~~نقصان مشاهدات آفات به او راه یابد.

~~و یکی از نقصان مشاهده آن است که سماع را از نغمه و صوت شنود. او همچون کسی

~~باشد که در عطانظر او بردست عطا دهنده باشد و عطا را از دهنده داند.

~~صوت ظرف معانی است ، چنانک دستها ظروف ارزاق است.

~~مرد صاحب نظر حاجب یقین رزق را از دست خلق می کیرد، ولکن ناظر به حق است

~~خلق را نمیبیند و از ایشان منت نمیدارد. آن نظر خلق بین را ترک کرده است.

~~مرد محقق نیز معانی را از صوت می کیرد ، ولکن به نغمات التفات نمی کند .

~~از حق می شنود.

~~هر که سماع را از مغنی و نغمات شنود همچون کسی باشد که رزق را از دست

~~خلق بیند.

~~هر که سماع و معانی آن را به تشبیه و تمثیل شنود ملحدی گردد .

~~و هر که به هوا و شهوت شنود آن لعب و لهو باشد نه سماع.

~~و سماع ارباب مزید و اهل توحید آن است که بنده به مشاهدهآ علم حق و استخراج فهم

~~معانی صفات حق استماع کند و آیات صدق و علامات یقین دلیل و پیشرو1 او کردد.

~~و سماع برسه وجه است : حلال است، وحرام، وشبهه.

~~هر که به مشاهدهآ شهوت و هوای نفس استماع کند حرام باشد.

~~و هر که برصفتی که شرعا مباح باشد از مردیا از زن مغنیه استماع کند و معانی آن را

~~به معقول خود ادراک کند این سماع شبهه ms187 باشد که من وجه لهو درو داخل است که به معقول

~~استماع می کند . اما بسیار کس از سلف صحابه و تابعین چنین استماع کردهاند.

~~و هر که سماع را به دل شنود به مشاهدهآ معانی که او را به خدای دلیل کردد و طریق

~~اوراد الاحباب

~~1- ( پیشرو).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_240.png)

~~جلیل به او نماید این سماع حلال ومباح است . و بدین صفت سماع صحیح نیاید الا از اهل او، و

~~اهل این سماع کسانی اند که از خدای تعالی نصیبی داشته باشند و دل خودرا مکان خدا مییایند.

~~و این طایفه کسانی باشند که در مقام حزن و شوق یا در مقام خوف محبت باشند و

~~سماع این ایشان را به عالم شهادت برد تااز مسمع شهید شنوند و مزید حال ایشان باشد.

~~شیخ ابوسلیمان دارانی و دیکر مشایخ رضوان الله علیهم کفتهاند که هرچه در دل نباشد *

~~به سماع نیز در وجود نشود ، بلک هرچه در دل موجود باشد سماع محرک آن شود.

~~صوفیان گفتهاند که مرتبه و مقام و وجدان اصحاب ما را در سه چیز توان شناختن که

~~تا کجاست. یکی در وقت سؤال ، دوم در غضب ، سیم درسماع.

~~شیخ جنید میفرماید که رحمت خدای بر این طایفه در سه موطن فرود آید:

~~یکی وقت طعام خوردن که صوفیه را تا مجاعت به غایت فاقه نرسد طعام نخورند .

~~و دوم در وقت سخن کفتن که مذا کره و مکالمهآ صوفیه نباشد الا از مقامات صدیقان و

~~احوال عارفان . سخن چیزی دیکر به زبان نرانند .

~~و سیم وقت سماع که صوفیه سماع را به وجد شنوند و مشاهدهآ حق کنند .

~~و اهل وجد را سماع قایم مقام وبدل طعام میشود وازوهمان قوت امی یابند که از طعام.

~~عزیزانی که در دو روز و در سه روز یک بار افطار کنند چون نفس ایشان مشتاق غذا و

~~قوت کردد اکرسماع شنوند در و جد آیند . ایشان را معادل طعام ms188 کردد که به همان سماع قوت

~~یابند و به طعام التفات ننمایند و دل ایشان به آن شادمانی وجدانی بهسوی حق درطیران آید. و

~~به این غذا و قوت1 چند روز دیکر را طی کنند.

~~سماع لشکری است از جنود الله که قلوب اهل وجد ازو قوت1 و مدد یابد، و ارواح

~~صادقان به او مروح کردد، و اندوه خاشعان به او کشاید، و نفوس شادمان به او مکروب کردد، و

~~محزونان به او درطرب آیند، و اهل طرب به او محزون شوند، و محبان به آن در شوق آیند، و

~~مریدان به او در کوی محبت راه یابند. الا آن است که این سماع نشاید الا دلهائی را که از

~~آداب السماع

~~85

~~1

~~1- اصل : قوه .

~~15

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_241.png)

~~18

~~کدورتها صاف شده باشد و از کناهان یاک و نظیف کشته .

~~هر که در سماع خلقی را مشاهده کند علامت کدورت دل و بعد او باشد .

~~و هر که درسماع لعب ولهوی را داخل کند دلیل نقصان محبت و فقدان [مودت] او باشد.

~~و هر که بر صوت و نغمه باستد و به همین بسنده کند آن محنت و نقمت روز کار

~~و کردد.

~~و هر که صوت اصغا نماید و دروهم او معنی و مصوت مصور کردد آن فتنه و بلای او

~~باشد نه سماع.

~~اما هر که کوش استماع بیندازد و دل خود مشاهده کند و فهم را حاضر آرد و ذا کر

~~حقیقی را یاد کند و مذکر را بداند هر آینه از فتاح علیم علمی بیابد و به ناطق حکیم در نطق

~~آید و از سمیع به حق شنود. پس چنین کس او مستمع ذا کر باشد و شایستهآ سماع باشد و اومید

~~آن توان داشتن که از سماع انتفاع کیرد ، "وما یعقلها الا العالمون."

~~ابوالعباس خضر علیه السلم می کوید که سماع سامعان به حق را محبت و کشف است، و

~~صادقان محقق ms189 را قربت و عبادت، و مدعیان لاهی را فتنه و شهوت.

~~و مثل سماع همچون سنک سخت لغزان است. جز اقدام علمای خدای برو ثابت

~~1 نتوان بودن.

~~شیخ ابوعلی ممشاد دینوری رحمة الله علیه می کوید که رسول الله را صلی الله علیه وسلم در

~~خواب دیدم. گفتم یار سول الله هیچ چیزی ازین سماع را انکارمی کنی یانه؟ رسول الله صلی الله علیه و

~~سلم فرمود که هیچ انکار نمی کنم، ولکن بگوی تا افتتاح سماع به قراءت قرآن کنند و بعد از

~~سماع ختم بر قرآن کنند . یا رسول الله مرا در سماع از جمع رنج میرسد و کستاخی می کنند .

~~رسول الله فرمود: "احتملهم یا اباعلی ، هم اصحابک". از یاران خود تحمل کن. و ممشاد فخر

~~کردی که رسول الله مرا این کنیت نهاد و ابوعلی خواند.

~~و طاهربن محمدالهمدانی الرزاق از علما بود . می کوید که روزی در مسجد جامع جده1

~~ورادالاحباب

~~(1435

~~2

~~1- در اصل جیم مضموم است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_242.png)

~~بر کنارهآ دریا نشسته بودم. جمعی در آمدند1 ودر گوشهآ این مسجد نشستند و قولی برمی کفتندو

~~سماع می کردند. من به دل خود انکار کردم که در خانهآ خدای اینها شعر و قول برمی گویند.

~~چون شب در آمد رسول الله را دیدم ، صلی الله علیه وسکم ، در همان ناحیهآ مسجد نشسته و ابوبکر

~~رضی الله عنه بریهلوی او بود و قولی برمی کفت و رسول الله دست مبارک را برسنیهآ او نهاده بود

~~همچون کسی که در وجد باشد. من با خود گفتم که رسول الله سماع میشنود ، من بر آن قوم

~~چرا انکار کردم ! رسول الله صلی الله علیه و سلم به سوی من التفات نمود و کفت : * هذا

~~حق مرن حق."

~~و این سخن دلیل آن است که سماع بر دو نوع است :

~~یکی نوع آن است که از وجد به حق و از سرصدق و شوق یا حزن یا ms190 خوف یا محبت

~~باشد ، واین نوع طریقی است الی الله تعالی و دلیلی است من الله تعالی عزوجل.

~~و نوع دوم آن است که در لهو دید خلق باشد. شهادت چیزی در تحت خلق در آمده

~~باشد ، و این نوع سماع لعب ولهو و هواست . وجد او در مقام شبهات است .

~~اختلاف حکم سماع از اختلاف احوال سامعان است . مرد صادق محقق سماع را از

~~صادق محقق میشنود. و متواجد مبطل از نغمه و خلق میشنود.

~~و نغمه از شهوت خفیه است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود : "اخوف ما اخاف

~~علی امتی الشهوة الخفیة والنغمة الملهیة."

~~بیت

~~چو نام تو کویم زبان درنکنجد2

~~چوجام تو نوشم دهان در نکنجد2

~~ندانم کجائی و دانم که از لطف

~~هر آنجا تو باشی مکان در نگنجد2

~~و ابن مسعود رضی الله عنه روایت می کند از رسول الله صلی الله علیه وسلم: "الغناء ینبت النفاق 20

~~کما ینبت الماء الزروع"، و این حال کسی باشد که سماع به شهوت و حظ نفس و دید خلق یعنی

~~آداب السماع

~~187

~~2- درهرسه مورد دراصل : نکجند (2).

~~1- اصل : آمدن.

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_243.png)

~~188

~~از نغمه و صوت و شعرشنود و وجد او ازاین مراتب باشد، و اوپندارد که از حق است ودرصورت

~~وجد حقیقی به حق بازنماید.

~~ودر معنی این آیت که "ومن الناس من یشتری لهو الحدیث لیضل عن سبیل الله" مجاهد

~~می کوید که مراد غناست که غنای به لهو حرام است و عمل شیطان است و اجور مغنیات و

~~اثمان ایشان حرام.

~~و تفسیر این آیت که "واستفزز من استطعت منهم بصوتک" کفتهاند که مراد غنا و

~~مزامیر است ، یعنی رود جامها که میزنند .

~~و بدانک ابیات و اشعار که مغنیان به غنا برمی کویند بر دو قسم است :

~~قسم اول آن است که درو تشبیه و تشبیب و صفت زنان است و ذکر عشق و مغازلهآ

~~ایشان و هوا و ms191 شوق و شهوت و لعب ایشان. هر که چنین اشعار را به همان معنی که شاعر

~~گفته است و به همان وجه که او خواسته است استماع کند آن سماع حرام باشد و این نوع اشعارو

~~رجز را به لغت عرب اغانی خوانند .

~~و قسم دوم ابیات و اشعاری باشد که در وی ذ کرخدای تعالی باشد و معانی که برصفات

~~او دلیل کردد و قلوب را به او مشوق کند و وجد مؤمن صادق را برانکیزاند و آیینهآ مشاهدهآ

~~1 عارفان را روشن کرداند و طرقات آخرت را باز یاد تو دهدو به احوال صادقان ترا عارف کرداند.

~~هر که چنین اشعار را به چنین معانی با غنا استماع کند و او از اهل این احوال باشد آنکاه او را

~~از سماع نصیب باشد و برو حلال شود.

~~و اصدق القایلین میفرماید:هومن کل شیء خلقنا زوجین لعلکم تذکرون." کلام نیز

~~زوج است . منظوم است و منثور . منظوم کلام شعر است و مثنور کلام عامه . هر کلامی که

~~باد خدای باشد و از خدای باشد آن کلام راه خدای باشد . مثلااکردرویشی این بیت شنود :

~~بیت

~~فاما من هوی لیلی و حتی

~~زیارتها فانی لا اتوب

~~اوراد الاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_244.png)

~~به وقت ممات فهم کند و به باید سماع این بیت همه ذکر الله تعالی باشد. و رسول الله صلی الله

~~و وقت دل او خوش شود و از آنجا مواجید قوت عزم بربند کی1 و ثبات در امر حق تا

~~علیه وسلم فرموده است : "ان من الشعر لحکمة.*

~~پس معلوم شد که در جمیع اشعار حکمت نباشد. در بعضی باشد. همان را که حکمت

~~الهی در وی است استماع شاید کردن.

~~مردی به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم در آمد . دید که قومی قرآن میخواندندو

~~قومی شعر انشاد می کردند. کفت یا رسول الله قرآن و شعر! رسول الله کفت : "من هذا مرة

~~ومن هذا مرة." ms192

~~و ابوبکر رضی الله عنه به خانهآ عایشه رضی الله عنها در آمد. دید دو کنیزک مغنیه پیش

~~عایشه رضی الله عنها چیزی برمی کفتند و دودف میزدند ، و رسول الله صلی الله علیه وسلم جامه ای 10

~~درسر کشیده بود و نشسته. ابوبکر ایشان را منع و انکار کرد. رسول الله روی مبارک را بکشادو

~~کفت : " دعها یا ابابکر."

~~پس ازین حدیث دو حکم معلوم شد:

~~یکی آنک اکر سماع محل شبهه نبودی ابوبکر منع نکردی.

~~حکم دوم حلالی سماع که رسول الله او را از منع کردن منع کرد و برو بیان کرد 15

~~که ای ابوبکر بکذارشان، که این سماع آن نیست که درو شبهه باشد .

~~شیخ جنید می کوید که ابلیس را درخواب دیدم و پرسیدم که تو بر اصحاب ما هیچ ظفر

~~مییابی و نصیب خود از ایشان می کیری ؟ ابلیس کفت کار ایشان بر من به غایت دشوار و معظم

~~است وحظ خود از ایشان کرفتن بس عظیم است ، الا در دو وقت که برایشان درست2 مییابم.

~~گفتم آن دو وقت کدام است ؟ گفت یکی در وقت سماع، و دوم وقت نظر . درین دوفرصت 20

~~ایشان را بندهآ خود می کنم و در ایشان در می آیم. جنید می کوید که این سخن اورا باشیخ خود

~~گفتم. فرمود که اکرمن اورا بدیدمی گفتمی که یا ملعون اهر که سماع از حق بشنود و چون

~~آداب السماع

~~186

~~1- اصل: بنده گی

~~2- اصل: کردند.

~~3- کذا دراصل ، ظ: دست.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_245.png)

~~9

~~نظر کند به حق نظر کند توبروی هیچ دست و ظفر نیابی! جنید کفت "صدقت ."

~~و افضل الصادقین وامام المتقین ابوطالب مکتی رضی الله عنه در قوت القلوب آوردهاست که

~~در افضل ایام سال که آن ایام معدودات است و حق تعالی بند کان را امر فرموده است در آن

~~آیام تشریق به ذکر وعبادت ، قال الله تعالی : "و اذ کروا الله فی ms193 ایام معدودات" و اهل حجاز در

~~مکه سماع می کنند و از قدیم باز چنین بوده است ، و همیشه از قدیم باز اهل مدینه از جهت سماع را

~~به مکه می آیند و اهل [مکه] به جهت ایشان سماع می کنند و تااین زمان ماحال برهمین منوال است.

~~ومن که ابوطالب ام مروان قاضی را دریافتم. اورا کنیز کان بودند مغنیه که به جهت اهل تصوف

~~را آماده داشته بود . بههروقت اهل تصوف را جمع کردی و سماع دادی.

~~عطاررا رحمة الله علیه دوجاریهآ مغنیه بودند که اخوان صفای او را سماع دادند.

~~اما درین روز کار ما ازین قول اجتناب بهتر ، مکر اصحاب طهارت و مجاهده راکه

~~نفس را محکوم خود کرده باشند و برچشم و دل خود حا کم کشته.

~~و شیخ شهابالدین سهروردی قدس الله روحه در عوارف کفتهاست که: "قول الشیخ ابی طالب

~~یعتبر لوفور علمه و کمال حاله و علمه باحوال السلف و مکان ورعه وتقواه ، وفی کتابه ما یدل

~~علی تجویز السماع و نقل عن کثیر من السلف صحابی وتابعی وغیرهم."

~~و شیخ ابوالحسن بن سالم را رحمة الله علیه سؤال کردند که میشنویم که تو سماع را انکار

~~می کنی و جنید و سری سقطی و ذوالنون مصری همه سماع کردهاند . گفت من سماع ایشان را

~~چکونه منکرشوم ؟ و عبدالله بن جعفرطیار سماع را نیز شنیده است ، رضی الله عنه ، لکن من

~~لهو و لعب را در سماع منکرم، قرآن که در معانی حق و حقیقت غایت و افضل علوم است چون

~~لهو نفس و لعب طبع و مزاج درو داخل شود موجب انکار کرد و کراهت در وی اندر آرد و

~~2 آخرت و علم از وی بیرون برد.

~~وحکم نظر و کلام همچون سما ع است.

~~عیسی علیه السلم من کوید هر که نظر بهرعبرت نکند آن نظر لهو باشد و هر کلامی که

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_246.png)

~~ذ کرخدای در وی ms194 نبود لغو باشد. هر که نظر کند تا او را اعتباری حاصل آید و سخن کوید

~~تا دلی پیدا شود یا غافلی ذا کر کردد آن نظر و کلام او همه عبادت باشد، و هر که به شهوت

~~نظر کندیا به جهل سخن کوید یا به هوای نفس شنود آن جمله لعب مزخرفات دنیا باشد و نشاید.

~~و جمیع مشایخ از دورصحابه که سالکان این راه و شیران بیشهآ طریقت بودهاند و ذکر

~~ایشان باقی است همه سماع شنودهاند . اما بعضی در سر شنیدهاند ، و در علانیه و صحبت خلق 5

~~نشنیدهاند ، و بعضی دیکر به اخوان و نظرای خود و کسانی که درحال و کار با ایشان برابر

~~بودهاند سماع شنیدهاند و با اتباع و با مریدان نشنیدهاند .

~~و هر دو قوم به اتفاق گفتهاند که سماع عارف صاحب تمکین را شاید و مرید مبتدی را

~~صالح نیاید.

~~و شیخ جنید قدس الله روحه که امام این طایفه و مقتدای شریعت و طریقت است در سماع 10

~~وقار و تمکین و حسن هیأتی با نظام داشتی. کاهی سررا درپیش انداختی و کاهی آب دوچشم

~~او روان و دوان بودی. او را گفتند که در سماع هیچ حر کتی نمی کنی ! در جواب این آیت را

~~برخواند: " وتری الجبال تحسبها جامدة وهی تمرمر السحاب."

~~و شرط سماع آن است که مغنیهم از درویشان و اهل سماع باشد. بیکانه روا نباشد، و

~~از نفس او هیچ کشاد و نور نیاید.

~~شیخ جنید در آخر عمر که اخوان و نظرا و اشکال او نماندند سماع را ترک کرد.

~~گفتند شیخاتو سماع میشنیدی، چرا ترک کردی ؟ فرمود که با که شنوم ؟ گفتند به نفس خود

~~تنها بشنوا فرمود که از که شنوم؟ مشایخ سماع نشنوندالا که با اهل او واز اهل او. هیچ کاری

~~با نا اهل و از نا اهل خوش نیاید.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه از ms195 غیر درویش سماع استماع نکردی و 20

~~فرمودی تا مغنی از اشعار مشایخ طریقت و سالکان راه خدا بر کفتی. شعری که درو صفت

~~زلف و خال و رخسار بودی منع فرمودی و اجازت ندادی که مغنی بر کوید. فرمودی که این

~~آداب السماع

~~191

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_247.png)

~~19

~~معانی به تأویل محتاج است و ازفهم دورتراست، و سماع موطن تدبرو تفکر نیست.

~~گردد: اول روی خوب باصیانت ، دوم سخن خوب با دیانت، سیم حسن اخوت با وفا و امانت.

~~یحیی معاذ رازی می کوید که سه چیز را کم کردیم و باز نمییابیم و تا شود نیز قلیل تر

~~خایفان از قطیعت یا اهل رجا باشند یا معانیی که مرد را برصدق معامله و ارادت باعت شود.

~~و ادب مغنی آن است که اشعاری بر کوید که درو اوصاف اهل محبت و تایبان از خودو

~~و اشعاری که ازین معانی درو نبود اکر نداند اول بیاموزد تا آنکاه شایستهآ محفل

~~صوفیان کردد.

~~و ابن مجاهد را رحمة الله علیه عادت آن بود که هر دعوتی که درو سماع نبودی اجابت

~~نکردی. هر کس که خواستی تا او را دعوت کند اول سماع آماده کردی.

~~1

~~شیخ ابومحمد راسبی1 بااصحاب خود به مجلس سبماع حاضر آمدی وبه کوشهای تنها نماز

~~کردی و اصحاب در سماع بودندی.

~~و مرید را مکروه است که غزل و اوصافی که غور آن از فهم بعید باشد استماع کند.

~~جنید کفته است که هرمریدی را که بینی که به سماع میل می کند بدانک درو بطالت

~~هنوز باقی است.

~~و ادب آن است که قوال باید که از درویشان باشد تا نیت و اعتقادی نیکو داشته باشد

~~در حق درویشان.

~~و اکر قوال از عامه باشد شرط آن است که او را طعام نیکو دهند و عطای جزیل

~~بخشند و با او بسط کنند تا مودت این جماعت و محتت این طایفه در دل او متمکن ms196 شود،

~~"فان النفوس مجبولة علی حب من احسن الیها.*

~~2

~~و ابومحمد قزوینی از اولیاء الله بود. سماع شنیدی و در وجد آمدی و نعره زدی.

~~و شیخ ابوسعید اعرابی اسامی جمعی از مشایخ را ذکر می کرد که خردترین ایشان جنید

~~بود و طبقات مشایخ جنید و استادان او را نیز ذکر می کرد که همه سماع میشنیدند و در

~~حر کت می آمدند.

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل: ابومحمدبن راسی، این شخص عبد الله بن محمد نام دارد و تصحیح مبتنی بر طبقات الصوفیهآ انصاری و سلمی است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_248.png)

~~و ابوالخیراسود العسقلانی از اولیاء الله بود . سماع میشنید و واله میشد و در وجد

~~می آمد و درعلم سماع کتابی تصنیف کرده است و به براهین منکران سماع را رد کرده است و

~~دلائل ایشان را جواب گفته .

~~و ابوعلی رودباری و برادرزادهآ او عبدالله که از علمای دین و پیران سلف بودهاند در سماع

~~کتابها تصنیف کردهاند و از سلف خود نیز نقل کرده .

~~و از مشایخ صوفیه نیز منقول است که جماعتی را دیدیم که بر آب و بر هوا میرفتند و

~~همه سماع میشنیدند و واله میشدند و در وجد می آمدند.

~~یکی از مشایخ صوفیه می کوید که بر ساحل دریا سماع شد. بعضی ازین برادران ما

~~برروی آب در رقص آمدند و به پهلو می کشتند ! چنانک برزمین کنند. یکی از صوفیان را

~~وجدی در سماع پدید آمد. شمع را بکرفت و به چشم خود فرو میبرد . من نزدیک او رفتم . 10

~~در چشم او نظر کردم. دیدم که آتشی یا نوری از چشم او بیرون می آمد که این آتش شمع

~~به جای آن سرد مینمود .

~~بعضی از صوفیان را دیدهاند که درسماع برهوا بر آمدند و رقص می کردند.

~~واز صحابهآ رسول الله صلی الله علیه وسلم عبدالله بن جعفر و عبدالله بن زبیر و مغیرة بن شعبه و

~~معاویه2 سماع شنیدهاند ms197 وصحیح است بیشک، وغیر ایشان هم شنیدهاند، رضوان الله علیهم اجمعین. 15

~~و خلاصهآ قول و مجمل قول درین باب سماع آن است که هر که سماع شنود و صفات

~~نفس برو ظاهر کردد و حظوظ دنیا به یاد او آید سماع بر آن کس حرام است.

~~و هر آن کس که سماع شنود و ذ کرخدای بر و ظاهر شود و آخرت را باز یاد او دهدو

~~شوق خدای درباطن او شعله زند و از قهر او حذر کند و از و عدو وعید او خایف شود آن سماع

~~عین ذکر باشد از اذکار. چنانک بعضی از محرمات آن است که اصل او حرام نیست ، به وصف

~~حرام میشود.

~~شربت را و نبیذ را اگر قدح کردان کنی و مجلس برسازی ولهو ولعب کنی وا فعلی که

~~آداب السماع

~~92

~~احاصل : العشقلانی.

~~2- اصل : معویه.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_249.png)

~~16

~~در خمر می کنند به جای آری آن نبیذ و شربت حرام کردد ، و مذهب سفیان ثوری براین است .

~~مکروه دارم ولکن پیران را با کی نباشد ، به جهت آنک پیران به بوسه قناعت کنند و جوانان

~~و عبدالله عباس و غیر او از صحابه را پرسیدند که قبله شایددادن یا نه ؟ گفت جوانان را

~~چون بوسه دهند بهزیادت طمع کنند.

~~غرض ازین سخنان آن است که اختلافی که درمعانی و احکام پدید می آید به سبب

~~اختلاف احوال اصحاب و جهات و کیفیات آن معانی است، و تفاوتی که در اشیاء به ظهور می آید

~~ازجهت تفاوت معانی و مراتب دانند کان آن اشیاست، تا شعور تو به چیزی از چه جهت

~~حاصل آمدهاست، به همان جهت آن چیز را نفی یا اثبات می کنی، یا به حسب محل آن حکم

~~جواز و عدم جواز را اطلاق می کنی.

~~1

~~سماع طریق بعضی از محبان این حضرت است و حال مشتاقان است. هر کس که مجملا

~~سماع را انکار کند و ms198 بی آنک مفصل بیان کند نفس سماع را حرام کوید هفتاد صدیق را منکر

~~شده باشد، و چندین صاحب ولایت با کرامت را به فساد عمل نسبت کرده باشد ، نعوذ بالله

~~من ذلک.

~~و در صحیحین و مصابیح چند حدیث است که رسول الله صلی الله علیه و سلم سماع

~~14 شنیده است.

~~اهل دانش و بینش از سماع علومی دانستهاند که دیکران نمیدانند ، و از صحابه و تابعین

~~درین باب سخنانی شنیدهاند که بیکانکان نشنیدهاند.

~~لکن فساد کار از آن است که درین راه نا اهلان در آمدهاند و سماع را از حال خود

~~بکردانیده و آنچ مقصود از سماع آن است از آن خبر و اثر نیافته ، و سماع را به هوا و حظ نفس

~~2 استماع می کنند.

~~حالت ایشان چنان است که خدای تعالی فرموده است : "اتخذوا دینهم لهوأ و لعبا* ،

~~سماع دین قومی است که به این راه خدای سبحانه و تعالی رفتهاند و همه ذکر و وجد یافته.

~~اورادالاحباب

~~4

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_250.png)

~~و در سماع علمی است که چون به ظهور اید دل خاشعان را پاره کرداند، و جان

~~صادقان از تن به در آید، و چشم محزونان از کریه درفشان آید، ذا کران همه واله و حیران

~~کردند ، و مشتاقان شیفته و سر کردان شوند.

~~درحدیث است که داود پیغامبر علیه السلم در نوحه کردن بر نفس خود و تلاوت زبور خوش

~~آواز بود، تا به حدی که پریان و آدمیان و مرغان به جهت استماع آواز او بر او جمع شدندی و *

~~از مجلس او چند هزار جنازه برداشتندی .

~~اما سماع این قوم روز کار ما اسمی است بی معنی، و کالبدی [است] بی روح، و رسمی

~~است بیحقیقت. نی صورت سماع صدیقان دارد و نی معنی پا کان. مکر عزیزانی که آداب و

~~شرایط او را محافظت نمایند ، از آن معانی بویی یابند .

~~مثل متواجد بی وجد و سامع بی علم ms199 و کسانی که بی صدق خودراهسماع متشبه و 10

~~متمثل می کردانند و بی حق به اهل حقیقت مانند می کنند این آیت است که خدای تعالی

~~می فرماید : "فاصبحوا لایری الا مسا کنهم". خانهآ بی آدمی و خیمهآ بی خیمکی وصورت بیجان

~~به کاری نیاید.

~~خرقهآ پا کان پوشیدن و صورت اهل فقر ظاهر کردن و در سماع وله محبان نمودن1 و

~~نعره وفریاد زدن بی عمل مردان و طاعت و خلوت و مجاهده به فلسی نیرزد و به جز وزرو و بال و 15

~~ماند کی تن ازو هیچ چیزی دیکر حاصل نیاید.

~~این اشکال و صورت را حقایق و معانی است که صادقان رعایت آن کرده اندواول در تحصیل

~~آن کوشیده و خود را از دست نفس و شیطان خلاص کرده و آنکاه قدم درین کوی نهاده.

~~و اکرصورت سماع و فقر2 و وجد را بی حال و بی معنی و بی عمل پدید کنی چنان باشد

~~که شاعر گفته است :

~~شعر

~~اما الخیام فانها کخیامهم

~~و اری نساء الحی غیرنسائها

~~آداب السماع

~~95

~~-اصل :ن

~~-اصل: فقرا.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_251.png)

~~6

~~و به حضور عوام و کسانی که اهل حضور نباشند سماع حرام است، از بهر آنک ایشان را

~~ادب این طایفه نیست و علم اسرار نیست و به شره نفس وجهل سماع شنوند. "والمجالسة لاتطیب

~~الا بالادب ، والمعاشرة لاتحسن الا بالعلم ، والمؤاخاة لاتحلو الا للاخرة ، و المصافاة و الالفة

~~لاتحمل الا للجمیل المجمل ، جل جلاله وحسن وصفه و جماله ".

~~یکی از مشایخ می کوید که پیران عالم مؤدب رفتند و کسانی ماندهاند که شرم

~~میداریم که نام ایشان را بکوئیم. اهل حفایق همه رفتند و از بحر مجالست ایشان به جز

~~نمی باقی نمانده است.

~~حکم الرقص والدف فی السماع

~~استاد مشایخ سلف و خلف ابوطالب مکی رضوان الله علیه می فرماید که رقص و اضطراب

~~1 درسماع مرا خوش نمی آید که اکثر آن ms200 تواجد است بی وجد، و تکلف و تصنع درو داخل است.

~~الا کسی را که امر دل و جان برو غالب آید و قهر شیطان شوق او را مملوک و مقهور خود

~~کرداند. پس آنکاه آن چنان محبوب معذور آید و آن چنان مقهور مغلوب آید.

~~و در سماع صادق کسی است که طرب از شوق خدا کند1 و شادی از فرح وجد آن

~~کند، و وجد برو چنان غالب آید که وجود او اکر تلف شود اورا هیچ اختیا[ر] نبود. آنگاه

~~رقص آن چنان صادق مغلوب مقهور پسندیده و روا باشد، به حکم اثری که ابوهریره روایت

~~می کند رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه وسلم گفت که در بنی اسرائیل پسری برسر کوهی

~~از مادر خود سؤال کرد که آسمان را که آفریده ؟ مادرش گفت الله. بپرسید زمین را که

~~آفریده؟ کفت الله. یسر گفت "انی اسمع لله شأنا" ، و خودرا از سر کوه در انداخت و پاره

~~پاره شد، واین حال کوئی یا از وجد فرح است لله تعالی یا ازشوق الی الله یا از طرب لاجل الله.

~~که گفت من خبری دارم از حقیقت عشق؟

~~بیت

~~دروغ گفت گر2 از خویشتن خبر دارد!

~~اورادالاحباب

~~1- اصل : کنند .

~~2- اصل: اگر.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_252.png)

~~جانان طلبی زمرد جان دوست خطاست!

~~عیاری و بد دلی به هم ناید راست!

~~و در رقص نیز خبری مأثور آمده است که در آن وقت که علی بن ابی طالب و برادر او

~~جعفر و زید بن الحارثه رضی الله عنهم به جهت خواستن دختر حمزه را با یکدیکر خصومت

~~کرده بودند و اورا از مکه بیرون کرده رسول الله صلی الله علیه و سلم علی را گفت: "انت منی و انا

~~منک". او رقص کرد و جعفر را فرمود: "اشبهت خلقی و خلقی". او نیز زیادت از علی رقص کردو

~~زید را کفت: "اخونا و مولاناه. او به این سخن زیادت ms201 از جعفر رقص کرد و بعد از آن که این

~~تشریفات بفرمود حکم کرد که دختر حمزه را جعفر کیرد . و این رقص ایشان کوئیا از وجد

~~فرح و ارتیاح صدق و قول حق بود.

~~و در حدیث مشهور است که حبشیان در پیش رسول الله صلی الله علیه و سلم رقاصی

~~می کردند و رسول الله با ایشان نظر می کرد و عایشه را فرمود که میخواهی تا رقص حبشیان2 را

~~نظر کنی ؟ عایشه رضی الله عنها بیامد و در عقب رسول الله بایستاد و از میان کردن و کوش

~~رسول الله نظر می کرد، و حبشیان در رقص و حرکات خود در اشعار خدای را به نعمت اسلام باد

~~می کردند و صفت رسول الله برمی کفتند1 و برو ثنا میخواندند .

~~و بدانک صدق بعینه پسندیده است و تککف بعینه زشت است، و هر که تککف می کند 15

~~دشمن داشتهآ خداست درهرچیز که هست.

~~و در حدیث آمده است که صدیقان چون ذکر خدای شنوند دلهای ایشان به سوی

~~آخرت در طرب آید.

~~و از علمای سلف مروی است که خدای تعالی در کتب پیشینهآ منزله فرموده است :

~~"غنینا لکم فلم تطربوا وزمرنالکم فلم ترقصوا" . این سخن به طریق ضرب مثل است و داخل 20

~~احوال مشتاقان است. یعنی که ما شما را از خود یاد دادیم، شما از ذکر ما در خود هیچ طرب

~~نمییابیت و شما را به خود تشویق کردیم و شما از شوق هیچ در سیرو حر کت نمی آییت ،

~~1) قال الله تعالی: " وما یستوی الاعنی و البصیر"، ای بسا تفاوت از بندهای که با هوای خود چنان

~~آداب السماع

~~**

~~197

~~1- اصل : می گفتن .

~~1- اصل : حبشه.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_253.png)

~~198

~~رام کیرد که از خدای خبرندارد، تا بندهای که با یاد حق چنان انس کیرد که از خود خبرندارد.

~~حکایت

~~ابوالحسین نوری رحمة الله علیه شبی از کویندهای این بیت بشنید که :

~~ما ms202 زلت انزل من ودادک منزلا

~~یتحیر الالباب دون نزوله

~~معنی بیت آن است که همیشه از دوستی تو در منزلی نزول کردهام که عقلها چون آنجا

~~رسد حیران شود. از ذوق این بیت جرعهای به مذاق جان شیخ رسید که او را از خود بستد. مرغ

~~جانش از لذت این سخن در رقص و اضطراب آمد با چون دیوانهآ زنجیر کسسته در شب تاریک

~~صحرا کرفت. به وادیی درافتاد که هامونش همه نی بود ، بریده و قلم کرده . تاوقت صبح برسر

~~بیخهای نی از فراز به نشیب می آمد و از نشیب به هوا برمیرفت و گوشتش از استخوان پاره پاره

~~10 جدا میشد و او درلذت مناجات و حلاوت مسامره چنان مستغرق بود که از آنچ برتن او

~~میرفت خبر نداشت. تا هم در آن حالت فرورفت و جان به حق تسلیم کرد.

~~بیت

~~هر که دانست که منزلگه معشوقه کجاست مدعی باشد اگر بر سر پیکان نرود!

~~آری سوختکان مهر او را غم سر نیست، غم سودای اوست. کشتکان درد او را غم

~~11 دل نیست، غم مهر اوست . بندهآ محب را این فخر بس است که دل خستهآ خود را فدای خدای کند.

~~حاشا که دلم را زغمت بکزیرد

~~بیت

~~گرخسته دل مرا به صدیاره کنند

~~یا با غم تو مهر کسی بپذیرد

~~هرپاره ز عشق تو به دردی میرد

~~و شرط آن است که سماع را به طیب و لهو نشنوند.

~~ابوالقاسم1 نصرآبادی به سماع مولع بود . او را گفتند که در باب سماع افراط می کنی!

~~گفت که در مجامع به سماع مشغول باشیم بهتراز آن باشد که بنشینیم و غیبت کنیم. این جواب

~~او به شیخ ابوعمروبن نجید رسید. کفت هیهات یا اباالقاسم ! یکی زلت در سماع بدتر از چندین

~~ساله غیبت مردم ! جهت آنک غیبت جنایت و معصیت است در حق همچو خودی.

~~اورادالاحباب

~~2

~~1- اصل: ابوالقسم.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_254.png)

~~و تواجد و حال ms203 درسماع از خود به اختیار ظاهر کردن دروغ و افترایی است که برخدای

~~نعالی می کنی که خدای مرا چیزی بخشیده است و در واقع آن است که نبخشیده است و کذب

~~برخدای تعالی اقبح الزلات است . قال الله تعالی : "انما یفتری الکذب الذین لایؤمنون بآیات الله و

~~اولئک هم الکذبون"، زلت سماع با خدای تعالی است و ترویح کار خود است به تصریح حال.

~~و درینجا کناههای بی شمار است. یکی این است که گفتیم.

~~و دیکر آن است که حاضران را غرور میدهد تا به او اعتقاد نیکو برند و غرور دادن

~~خیانت است ، قال علیه السلم : "من غشی فلیس منا.*

~~و دیکر آن است که بر باطل است و خود را به صورت صلاح می نماید و چون آن معنی

~~ظاهر شود عقیدهآ معتقدان در حق او فاسد کردد و به سبب او در حق دیکران سرایت کند.

~~س سبب فساد عقیدهآ مردم شود در حق اهل صلاح، وچون مردم در حق صالحان عقیدهآ فاسد 10

~~کنند ضرر آن به روز کار ایشان باز کردد و خیر و بر کت صالحان از ایشان منقطع شود و

~~ازینجا آفات منشعب کردد.

~~و دیکر آن است که حاضران به موافقت او قیام و قعود کنند. پس او به تکلف مردم را

~~به باطل تکلیف کرده باشد، و اگر نیز در جمع صاحب فراستی باشد که داند که او باطل است و

~~به سبب جمع تحتل موافقت او کند او نیز در ریا افتد.

~~ای مرید از خدای بترس و در سماع حرکت مکن تا آنکاه که بی اختیار از توحر کت

~~صادر شود، همچون رعشهآ مرتعش و عطسه ای که نا کاه آید که مرد بر امساک هر دو قادر نیست.

~~شیخ سری سقطی می فرماید شرط صاحب وجد آن است که در زمان وجد و نعره زدن

~~در درجه ای باشد که اگر شمشیر بر روی او زنند ms204 او را به آن و جع شعور نبود.

~~و مشایخ به اتفاق فرمودهاند آن کس که به تکلف حالی و وجدی نماید که حق به او 2

~~نخشیده باشد کمینه عقوبت او آن است که اکر عمرها سعی نماید هر کز آن حال خدای تعالی

~~به او ندهد.

~~آداب السماع

~~19

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_255.png)

~~24

~~باریک و بران که اگر بر آن باریکی او اند کی میل کنیم در دوزخ افتیم.

~~ابو علی رودباری میفرماید که در کار سماع به مکانی برسیده ایم همچون شمشیر تیزی که

~~و حال را به خود کشیدن و به تکلف برخاستن ادب نیست ، تا آنکاه که حال غالب

~~کردد و ترا برانکیزاند.

~~واکر برموافقت صادقی در آئی، یا به خوش آمدخود به سماع در آیی شاید. اما باید

~~که خود را مست نسازی و اظهار وجد و حال نکنی، و اگر درنیایی خود بهتر که رسول الله

~~صلی الله علیه و سلم وعظ می گفت . از طرف مسجد مردی نعرهای زد. رسول الله فرمود : "من

~~الملیس علینا دیننا"، این که بود که دین ما را پوشانید؟ اکر دراین نعره صادق بود نفس خودرا

~~مشهور کرد و اکر کاذب بود خدای او را کم و نیست کرداند.

~~و در سماع به حضرت مشایخ جوانان را نشاید برخاستن و اظهار حال کردن.

~~جوانی در صحبت شیخ جنید بود، هرچکاه چیزی شنیدی نعره زدی و متغیر کشتی. شیخ

~~جنید فرمودا کر بعداز این چنین کنی با من صحبت مدار. آن جوان بعد از آن نفس خود را

~~مضبوط داشتی و کاهی چنان شدی که از هرموئی ازو قطرهای عرق بچکیدی. نا کاه روزی

~~نعرهای زد و جان بداد.

~~در خدمت شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله و سلامه علیه درویشی بود اورا سدیدالدین

~~حکایت

~~خوارزمی کفتندی. مال و دو کان خودرا به غارت و سبیل برداده بود و به حضرت شیخ عالم آمده

~~بود. در مطبخ خدمت ms205 کردی. شبی شیخ با اصحاب در سماع بود. سدیدالدین چون از خدمت

~~مطبخ فارغ شد نماز خفتن کزارد و به مجلس سماع آمد و از دهشت حضرت شیخ را در پهلوی

~~قوال ایستاده بود. قوال این شعر آغاز کرد .

~~انتم اعز الناس عندی

~~شعر

~~ما خفت عهد کم فلم

~~یا منتهی طلبی و قصدی

~~ضیعت بالهجران عهدی

~~اوراد الاحباب

~~1

~~(148

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_256.png)

~~لو دعا منادی حتکم

~~لاجبته من ضیق لحدی

~~اوقیل یوم الحشرمن قتلی الهوی نادیت وحدی

~~دردی است درین دلم نهانی

~~معر

~~کان درد مرا دوا تو دانی

~~چون مرهم بی دلان تو سازی

~~در درد دلم فرو نمانی

~~یا رب به در که باز کردم

~~کر پای سکی در تو کوبد

~~گر تو ز در خودم برانی

~~دانم که تو ضایعش نمانی

~~از من کنه آید و من اینم

~~کفتم دارنی" و نیست کشتم

~~وز تو کرم آید و تو آنی

~~سدیدالدین نعره ای زد و از پای در افتاد و جان تسلیم کرد. بامداد در نماز جنازهآ او 10

~~از بیم جواب "لن ترانی"

~~شیخ العالم دو دست میفشاند و تا پیش جنازهآ او میخرامید، مست وار، وبه پشت باز می کشت و

~~باز پیش جنازه میرفت و باز می آمد و می کفت "شاباش ! شاباش !" آن مراتب و تشریفات

~~حال او را میدید و مست کشته بود و تحسین می کرد.

~~و اصلا جوانان بیریش را در سماع برخاستن و حرکت کردن هیچ رخصت نیست . و

~~اکثر مشایخ حضور ایشان را نیزدر مجالس سماع مکروه داشته اندوهرچه کاه اصحاب وقت به جد 15

~~در کار باشند جایز نیست که یاران دیکر به تکلف و طریق موافقت در آیند و انبوهی کنند و

~~زحمت دهند.

~~ذوالنون مصری چون به بغداد آمد جماعتی با قوال به خدمت او رفتندواجازت طلبیدند

~~حکایت

~~که چیزی بر کویند. شیخ اجازت فرمود. قوال این شعر آغاز کرد:

~~شعر

~~صفیر ms206 هواک عذبنی

~~فکیف به اذا احتنکا

~~وانت جمعت من قلبی

~~اما ترثی لمکتعب

~~هوی قد کان مشترکا

~~اذا ضحک الخلق بکی

~~آداب السماع

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_257.png)

~~202

~~می چکید و برزمین نمیافتاد. از آن جمع یکی برخاست تا در سماع آید . ذوالنون به او نظر

~~دل ذوالنون خوش شد و برخاست و دروجد آمد و بیفتاد و پیشانی او بشکست وخون

~~کرد و این آیت برخواند : "الذی یراک حین تقوم". آن شخص بنشست و این نشستن از عنم و

~~دانایی این شخص بود که دانست که بیحق و نیت و و جد نمی باید خاستن .

~~و بدانک در سماع سکون و آرام یاحضور قلب و جمع آوردن همت و بر احوال مستمعان

~~و قوف یافتن اولی تر از آن است که بر موافقت یا به طیب قلب خود به سماع در آمدن . جهت آنک

~~سماع محل استقامت و حضور است و تمکین و آرام و خاموشی از ادب حضرت است. قال الله تعالی:

~~فلما حضروه قالواانصتوا" ، "وخشعت الاصوات للمرحمن فلاتسمع الاهمسا"

~~شیخ ابوبکر کتانی می فرماید که بر مستمع و اجب است که در سماع بر تهییج و شوق میل

~~10 نکند که چون وارد غیبی به او فرود آید او را از حر کت و سکون مستغنی گرداند.

~~صادق در سماع آن است که وجدرا به خود نکشاید و استقبال نکند و تا ممکن کردد

~~از حر کت اجتناب نماید، خصوصا به حضرت شیوخ.

~~صوف مبنی برصدق است در کل احوال، و جمیع او وجداست. صوفی صادق باید که

~~ومن آدابهم فی السماع

~~15 به قصدوعمد به مجمع سماع حاضر نشود ، الا بعد از آن که نیت خودرا لله تعالی خالص کرداندو

~~توقع آن دارد که ازین سماع در طلب و ارادت او مزید شود و از میل و هوای نفس به سماع

~~برحذر باشد.

~~و به جهت حضور مجلس سماع را اول نماز استخارت کزارد و از حضرت ms207 عزت بر کت

~~طلب کند وچون به سما ع حاضرشود صدق و وقار و سکون را ملازم شود و قاصدومایل رقص و

~~20 حر کت نشود که مردان صادق متدین سماع به تککف نکنند.

~~و سماع را وقت معین نباشد، چنانک مثلا درهفته آدینه یا دوشنبه جهت سماع و جمع را

~~معین کنند ، این نشاید و مخالف طریقت است. سماع هروقت که بی اختیار اتفاق افتد آن چنان

~~خوش باشد و پسندیده افتد.

~~4

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_258.png)

~~و اکر کسی را که اهل سماع باشد همان روز خبر دهند و حاضر آرند هم شاید ، اما

~~ار که وقت تعیین کند تا اصحاب او در آن هفته آن وقت حاضرشوند و برو جمع شوند آن

~~دو کان داری و تکلف و خویشتن نمائی و حب ریاست باشد، درویشی و ادب طریقت

~~مشایخ نباشد .

~~و از دور صحابه تا به امروز هیچ شیخ دین دار صاحب ولایت سماع را در اوقات معین *

~~نکرده است ، و این سخن درجمیع کتب مشایخ و آداب مسطور است.

~~و این چه درین روز کار ما در خوانیق و رباطات شبهای معین از دوشنبه یا آدینه جمعیت و

~~ساع میسازند عمل مزوران و خویشتن فروشان است و از غایت غفلت و جهل ایشان است که

~~خود نمی دانند، و نمیدانند نیز که دیکران میدانند و پسندیده نمیدارند. جلباب حیا را از پیش

~~روی دین خود برداشتهاند و از خدای و اصحاب دل شرم نمی دارند و خود را در نظر اصحاب 10

~~صیرت فضیحت می کنند، والعیاذ بالله من ذلک.

~~هر کس که او تربیت شیخی صاحب هتت یافته باشد یا از کنج خانهآ صدق و صفا بویی

~~به مشام دل وجان او رسیده یا از مرتبهآ عامی کری و قبول عام جویی و شهرت طلبی قدمی پیشتر

~~نهاده باشد این چنین کار نکند و مجامع به تکلف ساخته در اوقات معین برنه انکیزد.

~~اوراد و طاعات ms208 را اوقات موزع و معین باشد ، لکن سماع از قبل واردات است. تعیین 15

~~وقت به او چه لایق باشد!

~~یکی از مشایخ کفته است سماع شهوتی است در قعر شبهه. عارفی صاحب بصیرت

~~باید که شهوت خود را ازو برباید و خورد، چنانک به شبهه آلوده نکردد.

~~و کفتهاند که سماع صراطی است که جمیع طوایف برو می کذرند. صاحب یقین و

~~صاحب شک و صاحب جحود همه می کذرند. اما بعضی را به اعلی علیین برمی آرد ، و طایفه ای 20

~~را به اسفل السافلین بهروی در می اندازد.

~~و قتی مریدی با شیخ خود گفت که جملهآ مشایخ به سماع میل کردهاند ! شیخ گفت بلی

~~هرچکاه تو نیز همچو ایشان شوی سماع بشنو!

~~هر کس که درسماع تبسم یالهو کند نشاید که در مجلس سماع حاضر آید.

~~آداب السماع

~~3

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_259.png)

~~20

~~به دعوتی حاضر شدیم. اتفاق سماع شد. وقت شیخ احمد خوش شد. برخاست و در وجد

~~شیخ ابوعبدالله خفیف حکایت می کند که درشهر شیراز در خدمت شیخ خود احمدبن یحیی

~~در آمد. و قومی از ابنای دنیا در صفهآ محاذی ما بودند. یکی از ایشان تبسمی کرد. شیخ احمد

~~دست دراز کرد و چراغ پایهآ بزرک که آنجا حاضر بود بر کرفت و بر آن شخص انداخت.

~~بردیوار آمد. چنانک آن سه پاره2آ او در دیوار بنشست؛ و شیخ احمد سی سال بود که به وضوی نماز

~~خفتننماز صبح می کزارد.

~~و تکلف در سماع بردو وجه است :

~~یکی آن است که خود را به تکلف در سماع و وجد آرد جهت طلب جاه و منفعت

~~دنیاوی، و این تلبیس و خیانت باشد.

~~و دوم تکلف است که جهت طلب حقیقت کند و به تواجد طلب وجد کند؛ و این نوع

~~سندیده است و به منزلهآ آن است که به جهت طلب کریه خودرا به تکلف بر کریه دارد. قال

~~علیه السلم:"اذا رأیتم ms209 اهل البلاء فابکوا فان لم تبکوا فتبا کوا.*

~~ابونصرسراج می فرماید که اهل سماع سه طریق اند:

~~طبقهآ اول آنهااند که هرچه در سماع میشنوند به حق باز می کردند، همه خطاب حق

~~1 میشنوند که با ایشان می کویند از بشر و کلام بشر نمی شنوند.

~~و طبقهآ دوم آنهااند که هرچه میشنوند به خود باز می کردند : همه خطاب احوال و

~~مقامات خود و اوقات میشنوند و به هر اشارت که میشنوند به صدق آن اشارت مطالب

~~خواهند بودن، و این طایفه به علم مربوطاند.

~~و طبقهآ سیم فقرای مجرداند که از علایق منقطع شدهاند و دل ایشان به محبت دنیا و جمع و

~~20 منع او وقبول و ترک او ملوث نکشته است . ایشان به طیب قلب می شنوند و سماع لایق ایشان

~~است ، و از جملهآ مردم به سلامت اقرباند و از فتنه سالم تراند.

~~و هردلی که به محبت دنیا ملوت کشت سماع او را هر آینه به طبع و تکلف باشد.

~~اوراد الاحباب

~~150

~~1

~~2- کذا در اصل ، اما ظاهرا سه پاده ( پایه) درست است.

~~1- اصل: شودیم.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_260.png)

~~و کفتهاند که ضعیف حالان به سماع محتاج باشند. اقویا را سماع حاجت نیاید. جهت

~~آنک دون کسی باشد که او را مزعجی باید که تا شوق او را برانگیزاند.

~~شعر

~~عشق را مطرب از درون باشد

~~مرتیهآ مرد صاحب قوه از آن عالی تر است که سماع درو اثرتواند کردن . فرزند کم

~~کرده محتاج نوحه کر نباشد!

~~شعر

~~سیل مرسنک را بکرداند

~~چون به دریا رسد فروماند

~~شعر

~~والوجد عند حضور الحق مفقود

~~والوجد یطرب من فی الوجد راحته

~~سماع قومی را همچو غذاست که قوام کار ایشان بی او نتواند بودن، و قومی را همچون

~~داروست که با او شفا یابند و از تعب وقت بر آسایند، و قومی را چون باد بیزن است که مکس

~~تفرقه را به او پرانند و خود ms210 را مشغول دارند.

~~شیخ عبدالرحمن سلمی می کوید که سماع طایفه ای را نقصان است، ولی طایفه ای را زیادتی

~~حال. مثل او همچون شمشیراست که هم کشتن دشمن را میشاید و هم کشتن دوست را. یا 15

~~همچو آفتاب است که چیزی را به صلاح می آرد و چیزی [را] میسوزاند و فاسد می کند. سماع

~~به مستمع تعلق میدارد تا چه میشنود و از که میشنود.

~~و شیخ شبلی این بیت را بشنید که یکی میخواند :

~~شعر

~~اسائل عن لیلی فهل من مخبر

~~یکون علم بها این تنزل

~~شیخ شبلی نعرهای زد و کفت: "لاوالله ! ما فی الدارین عنه مخبر اه

~~در حضرت شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه مغنی این ابیات بر کفت که :

~~عشقت چو شد آغاز سرانجام نماند

~~در عشق تو کس را حسب و نام نماند

~~آداب السماع

~~205

~~10

~~(150

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_261.png)

~~206

~~دردا و دریغا که بماند ره عشقت

~~رفته تمامی و مرا کام نماند

~~ازقصهآ اندوه تو خواهم که بویم

~~ز قصه بسی ماند و ایام نماند

~~شیخ نعره ای زد و در وجد آمد و بر خاست.

~~هر که را وجد صحیح باشد علامتش آن است که آن کس محفوظ باشد که مذمت

~~هیچ حالی به زبان او نرود.

~~و کفتهاند که وجد سری است از صفات باطن ، چنانک طاعت سری است از صفات ظاهر ،و

~~صفات ظاهر حر کت و سکون است و صفات باطن احوال و اخلاق است.

~~شیخ ابوسعیدبن ابی الخیر قدس الله روحه از اصحاب سؤال کرد که در قرآن کجاست این که

~~لم

~~صاحب خبران دارم آنجا که تو هستی

~~تا جمله مرا هستی یا عهد شکستی

~~کفتند این هیچ جای نیست . شیخ فرمود قال الله تعالی: "وهم یحسبون انا لانسمع سرهم و

~~نجویهم بلی ورسلنا لدیهم یکتبون."

~~و من آداب الصوفیه

~~وقتی که خواهند تا سماع کننداگر شیخ حاضر باشد بیاجازت او ms211 سماع نکنند.

~~14

~~در سماع باید که کسی که بر طریقت اهل تصوف نبود درمیان جمع حاضر نشود.

~~و از کسانی که برجادهآ طریقت باشند کسی که به سماع قایل و راغب نباشد هم باید که

~~حاضر نشود که وجود او جمع را قبض آرد، از بهر آنک کسی که صوفی باشد و به سماع مایل نبود

~~کراهت او هر آینه من حیث الطبیعة و الطریقة نباشد. جهت آنک هرنفسی که هست طبعاو طریقة

~~به سماع مایل است نه کاره. پس هر آینه آن صوفی مشاهد حالتی کشته باشد که از سماع اعلی

~~باشد و هر آن معنی که عالی تر باشد حکم و سلطنت او بر نفوس سامعان غالب تر آید ، پس نشاید

~~که او نیز حاضر باشد.

~~و شرط مستمعان آن است که اجتماع ایشان بریک دل و بریک همت و یک جهت باشدو قوال نیزاز

~~3

~~اورادالاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_262.png)

~~جنس ایشان باشد، و اکر از قوال ملالتی و سئامتی در اثناء مجلس ظاهر کردد باید که در حال

~~او را خاموش کنند و به وقت نفوس خود مشغول کردند . یااکر در جمع قوالی دیکر حاضر

~~باشد آن را بر کار کنند و اکر نباشد حلقهآ ذکر آغاز کنند به یک صوت و به یک وزن و یک

~~طریقه، تا کدورت و ملالت وقت باز منور و تازه کردد که نزدیک محققان این ذ کر بهتر از قول

~~قوال و نتیجهآ او اعلی و احسن ، قال الله تعالی : "ان فی ذلک لذ کری لمن کان له قلب او القی 5

~~السمع وهو شهید."

~~درحضرت شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه سماع کردند و ذوقی چنانک

~~برباید ظاهر نشد. شیخ فرمود تا سماع بس کردند وحلقهآ ذکر آغاز کردند و فرمود که ذکر

~~کوییت تا کدورت وقت به صفا مبدل شود.

~~و ادب آن است که قوال را نگویند که این بر گوی و آن غزل ms212 برخوان !الا که به باطن 10

~~طلب کنند . به زبان نگویند.

~~و در مجلس سماع باید که خوردنی از کسی نطلبند و اکر فقیری سماع طلب کند

~~او را منع نکنند .

~~و شیخ روزبهان بقلی در کتاب الانوار فی کشف الاسرار آورده است که قوال بایدکه

~~خوب روی بود که عارفان در مجمع سماع به جهت ترویح قلوب را به سه چیز محتاجاند : روایح 15

~~طیبه ، و وجه صبیح وصوت ملیح. کما قال علیه السلم: "حبب الی من دنیا کم ثلث: الطیب والنساء و

~~قرة عینی فی الصلاة."

~~و از این قول اجتناب بهتر. جهت آنک این چنین کار عارفی را مسلم باشد که طهارت

~~قلب او به کمال رسیده باشد وچشم او از دیدن غیرحق و غیر اعتبار پوشیده شده باشد، و شرط

~~وفای این آیت که: "یعلم خائنة الاعین" به جای تواند آوردن.

~~و ادب آن است که چون کسی در سماع از غلبهآ حال برخیزد جماعت نیز بر موافقت

~~او بر خیزند.

~~آداب السماع

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_263.png)

~~208

~~کند و او عاصی و منافق باشد که در صورت صدیقان خود را ظاهر کند و معانی صدیقان درو

~~نبود، وجماعت را نشاید که به موافقت او برخیزند.

~~اما اکر به وجهی برخیزند و تواجد کنند که خود را مست و بی هوش نکند و خود را

~~مانندهآ ایشان نسازد1 و به عدم و جد خود مقر باشد و دیکران دانند که به جهت بی خودی و تزویر

~~بر نخاسته است بلک جهت تحصیل وجد بر خاسته است این جا باید که جماعت به موافقت بر خیزند

~~که مذهب این طایفه مساعدت و موافقت است ، و او نیز مدعی نیست. صادق است، به صدق طلب

~~برخاسته است، نه به دعوی وجد. اما اولی آن است که این چنین کس و غیر او را نیزهر که هست

~~درسماع برنخیزد، مکر دروقتی که حال غلبه کند و او به تمام ازخود ms213 فنا شود و مغلوب کردد.

~~1

~~بیت

~~تا با توز هستی تو هستی باقی است

~~ایمن منشین که بت پرستی باقی است

~~و شیخ نجم الدین کبری قدس الله روحه می فرماید سماع را به تکلف مکن و پیش باز مشوو

~~چون حالت پدید آید به غفلت منشین و چون سا کن شود به تکلف مجنب که مزه و بر کهآ

~~آن وقت برود و در وقت نرسی.

~~و درحر کت رقص از کسی یاری مخواه و اکر کسی از تو معاونت خواهد موافقت

~~کن. تکلف دیگراست و تصوف دیکر!

~~و چون کسی را درسما ع در آری و ازو معاونت طلبی ادب آن باشد که دامن او را

~~بکیری و بکشی.

~~و در سماع سه چیز نکاه داری : زمان و مکان و اخوان.

~~اما مکان ، باید که فراخ باشد و کشاده و از نظر اغیار پوشیده.

~~و اما زمان، باید که وقت بشناسد، و از روی ظاهرشب پسندیده تر باشد تا عوام بی خبر

~~باشند و صاحب حال از صاحب قال پدید آید که صاحب درد را خواب نبود3 و در شب اجتماع

~~2

~~وراد الاحباب

~~1

~~- اصل : نه سازد.

~~2- (ظ برکت).

~~3- اصل : نه بود.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_264.png)

~~دلها به غفلت صورت نیندد1. و حقیقت زمان حقیقت وقت است. چون وقت آمد شب و روز

~~خودیکسان شود.

~~و نا جنس باید که البته نباشد که با ناجنس صحبت ورای همه عذابهاست2.

~~و بزر کان کفتهاند آفت صوفی سه چیز است : مجالست امردان و صحبت احداث و

~~موافقت زنان.

~~شیخ جنید قدس الله روحه درسماع بود و سماع درنمی کرفت. شیخ گفت بنگریت تاهیچ

~~ناجنس درمیان ماهست؟ طلب کردند هیچ نیافتند. شیخ فرمود بهتر بنکریت. تفحص کردند

~~کفش صوفی با کفش عامی بدل شده بود اسماع از آن در نمی کرفت.

~~و اینک زمان و مکان و اخوان را شرط مجلس سماع وحضور با حق داشته اند و از قرآن

~~اقتباس ms214 کردهاند ازین آیت که: "فی بیوت اذن الله ان ترفع ویذ کر فیها اسمه یسبح له فیها بالغدو 10

~~والاصال ، رجال لاتلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکر الله" . "فی بیوت" اشارت به مکان است.

~~بالغدو والاصال" اشارت به زمان است . "رجال لاتلهیهم" اشارت به اخوان است .

~~و بهتر آن است که قوال موی روی داشته باشد که بعضی کفتهاند که سماع بی ریش

~~نباید شنودن.

~~واکر مستمع آواز دف و نای شنود بهتر باشد که شرط سماع چنین است و غذای دل 15

~~باشد وموافق شرع، و پسندیده افتد . و ازو راحت حیات حقیقی و درجات بلند و مکاشفات غیبی

~~حاصل آید ، ان شاء الله تعالی.

~~حکایت

~~امام ابوالقاسم قشیری را کفتند که دوشینه درخانقاه ابوسعید بن ابی الخیر4 سماع بود و ابوسعید

~~تا بام داده ذوق و وجد می کردند2 و قوال این بیت را برمی کفت:

~~شعر

~~تا کبر نشی ترا بتی یار نبو!

~~ور بهر بتی گبرشئی عار نبو

~~آداب السماع

~~209

~~1- اصل : نه بندد. 2- نظیر این مصراع: "روح را صحبت ناجنس عذابی است الیم" 3- اصل : ابوالقسیم.

~~4- اصل: ابی خیر.(بامداد).

~~6- کذا در اصل ، ظ می کرد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_265.png)

~~31

~~آن را که میان بسته به ز نار نبو

~~او را به میان عاشقان کار نبو

~~ابوالقاسم1 کسی به خدمت شیخ فرستاد که این چکونه روا باشد که این چنین سخنی

~~گویند و تو آن را استماع کنی ؟ شیخ کفت ابوالقاسم1 را بکوئیت که ما ازین بیت الفاظ

~~نمیشنویم ، همه اسرار حقایق میشنویم!

~~و هم شیخ کفته است که مغنی را در سماع احسنت و آفرین نشاید کفتن، و بیت او را

~~نشاید راست کردن. به دل مستقیم باید شنیدن.

~~اما بعضی کفتهاند که تحسین شاید کردن ، جهت آنک به حضرت رسول الله صلی الله

~~علیه وسکم نابغه شعر انشاد کرد. به این بیت رسید که :

~~ولاخیر فی حلم اذا لم یکن له

~~بوادر تحمی صفوة ان تکدرا ms215

~~ولاخیر فی امر اذا لم یکن له

~~حکیم اذا مااورد الامر اصدرا

~~رسول الله او را فرمود احسنت ! یادابالیلی لایفضض الله فاک"، و به سبب این دعا او زیادت

~~از صدسال عمر یافت .

~~حکایت

~~در حضرت شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله و سلامه علیه این آیت را برخواندند

~~1

~~که:" والقیت علیک محبة منی". شیخ فرمود :

~~بیت

~~آنی که دل و دیده ترا دارد دوست

~~ورنی توچنان خوب نه ای من دانی

~~وقتی دیکر شیخ این آیت را شنید که : *وما قدرواالله حق قدره". فرمود :

~~بت

~~ای به حسن آفت جهان که تو ای2

~~که شناسد ترا چچنان که توای3

~~وقتی دیکر شیخ این آیت را شنید که : "من المؤمنین رجال صدقوا ما عاهدوا الله

~~علیه ". فرمود:

~~اوراد الاحباب

~~1

~~2

~~2 - اصل : توییی.

~~اصل : توی.

~~- اصل : ابوالقسم

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_266.png)

~~منکر تو بدان که ذوفنون آید مرد

~~شعر

~~از عهدهآ عهد اکر برون آید مرد

~~در عهد وفا نکر که چون آید مرد

~~و هم شیخ فرموده است :

~~از هرچه کمان بری فزون آید مرد

~~هر بوی که از مشک و قرنفل شنوی

~~ت

~~از دولت آن زلف چون سنبل شنوی

~~چون نالهآ بلبل ز پی کل شنوی

~~"قل کل من عندالله."

~~گل گفته بودا گرچه ز بلبل شنوی

~~مقری در پیش تخت شیخ این آیت را برخواند:"وعبادالرحمن الذین یمشون علی الارض .1

~~حکایت

~~هونا ، و اذا خاطبهم الجاهلون قالواسلاما". شیخ فرموداکر درویشی برای اعلای کلمة الله قدم

~~نهد " وعباد الرحمن الذین یمشون علی الارض .

~~سرو را کرده خرامنده که این رفتارست

~~مصراء

~~و اکر برای "لله" را ترک رعونت نفس خود کیرد "واذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما.* 15

~~شکر از پسته روان کرده که این گفتار است

~~بیت

~~حکایت

~~جمعی لولیان غریب رسیده بودند و صوتی غریب آورده و کرد شهر می کشتند و این

~~بیتک می گفتند که :

~~جانانهآ من سبوس وبنبدانه1آ من

~~معر ms216

~~کاری نکنی برون شو از خانهآ من

~~و این بیت در شهر شهرت یافته بود. شیخ عالم برسر منبر فرمود هیچ میدانیت که این

~~لولیان بر درهای دو کان شماچه می کویند و معنی سخن ایشان چیست ؟ هان تا لهو نشنوی که

~~فرستادهآ حق اند. تو از حق شنو که در صورت حروف آن بیت حق باتو می کوید: " من لم 25

~~آداب السماع

~~1

~~- کذا در اصل، رجوع شود به تعلیقات.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_267.png)

~~212

~~یرض بقضائی و لم یصبر علی بلائی فلیخرج من ارضی و سمائی". فهم پا کان و عارفان ازابیات

~~معانی آیات حق است. این چند بیت و آیت به جهت نظیر و ارشاد آورده شد تا هم برین نمط

~~تدبر و تفکر کنی و بر مخلوقات حمل نکنی و از مخلوق نشنوی.

~~حکم الخرقة التی تقع فی السماع

~~شیخ الشیوخ شهاب الدین عمربن محمدالسهروردی قدس الله روحه العزیز در عوارف المعارف

~~آورده است که هرچیزی که صوفیه آن را پیسندیده داشته اندو بر آن اتفاق کرده اند و شریعت را

~~در آن انکاری نیست باید که آن را به جای آرند و هیچ کس را نشاید که آن را انکار کند.

~~و از آن جمله یکی آن است که قوال چون نغمات متناسب که مظهر اسرار الهی است

~~آغاز کند و احوال در نقوس مستمعان در سیر آید و سلطان وجد که طالب وجود است بر نفوس

~~1 تحکم آغاز کند و ارواحی که مشتاقان ملاء اعلی و مافوقهااند هریک..1 قوت و مقام خود در

~~مقامات و منازل شوق ومحبت و وجدان...1 خوف یا رجا در اضطرار آیند و هیا کل و ابدان از

~~حرکت و تشوق ارواح به ضرورت درحرکت و دور آیند.

~~اکر در آن زمان از آن صاحب حال خرقه ای بیفتد، یا وجد او را باعت کردد تا عمامه را

~~به مغتی اندازد حاضران باید که همه موافقت او کنند و ms217 سر برهنه کنند ، لکن وقتی که

~~1 این کس شیخ جمع باشد یا از مقدمان و پیران جمع باشد .

~~وا کر این فعل از جوانان صادر کردد به حضور شیوخ، بر شیوخ موافقت ایشان و اجب

~~نباشد. و چون شیوخ موافقت نکنند اکر حاضران دیکر اقتدا به شیوخ کنند و موافقت نکنند

~~هم شاید.

~~اما باید که چون سماع آخر و ساکت شود و آن خرقه را به صاحب وجد دهند و

~~2 صاحب وجد به خرقه باز کردد کل جمع به موافقت دستارها از سر بر کیرند و در حال باز

~~بر سر نهند.

~~اوراد الاحباب

~~- یک کلمه خوانده نشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_268.png)

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی در مسجد صرافان تذ کیر می فرمود. در امام بدرالدین که

~~از مریدان مقدم بود وجدی پدید آمد. برخاست و درحر کت آمد. شیخ فرمود که چون در

~~درویشی وجد پدید آید و برخیزد حاضران باید که به حکم موافقت همه برخیزند، و هم برسر

~~منبرشیخ برخاست و جمع برخاستند، و بدرالدین در حر کت و وجد بود و آمدوشد میکرد ، و

~~شیخ درو نظر می کرد و می گفت : "صدق صدق !*.

~~و حکم خرقه آن است که اکر صاحب1 وجد به قصد به قوال انداخته است آن خرقه

~~از آن قوال باشد.

~~و کفتهاند که صاحب حال چون ازسماع فارغ شود باید که نظر کند در خود که او را

~~که درحر کت آورده است. اکر متحرک مغنی است که از مغنی کرفته است و این خرقه ازو

~~افتاده است آن خرقه خاصه از آن قوال است ، به جهت آنک حکم این است که : "من قتل 10

~~قتیلا فله سبله.*

~~و اکر مغنی از جمع نباشد و از مؤلفة قلوب است برجماعت و اجب است که چیزی به او

~~دهند و آن جامه را به درخواست2 و وجهی که خاطر او متغیر نشود از و باز کیرند، و هرچند

~~چیزی که ms218 در عوض آن جامه خواهد باید که جمع بی مضایقه به او دهند که فقرا اهل جود و

~~سماحتاند. باید که جهت رضای قوال را هیچ چیز دریغ ندارد. و چون مغنی راضی کشت و 15

~~خرقد ازو باز کرفتند درمیان یک دیکر به تبرک قسمت کنند .

~~و اکر صاحب وجد خرقه را به قصد به قوال نینداخته است یا خود آن مغنی که متحرک

~~و جد اوست از قوال مأخوذ نبوده است آن جامه از آن جماعت باشد و قوال نیز همچون یکی

~~ازین جمع است. هرچه دیکری را رسد او را مثل آن رسد. و هرچه صاحب حال کوید که

~~متحرک من چه بود واز که بود اورا مصدق باید داشتن و تکذیب نشاید کردن .

~~و شیخ ابوسعیدبن ابی الخیر قدس الله روحه می فرماید که اکر خلقی چنین کرده باشد و

~~آداب السماع

~~313

~~- اصل : حاج

~~2- اصل : درخوات (2).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_269.png)

~~بیوجد به قوال انداخته اولی آن باشد که به قوال دهند.

~~که به جمع رسانند.

~~و اکر درمیان جمع انداخته باشد و قصد او آن بوده که از آن فقرا باشد اولی آن است

~~حکم می کند؟ به قوال می دهد یا در میان مینهد. حکم جامهآ او نیزهمان باشد.

~~راکر موافقت شیخ کرده است و انداخته نظر کنیم که شیخ آن خرقهآ خود را چه

~~و اکرموافقت یکی از اصحاب کرده باشد و خرقه را انداخته، نظر کنیم که اندازندهآ

~~اول را قصد چه بوده است ؟ موافقت کننده را حکم همان باشد.

~~و اکر کسی از غلبات حال خرقه بیرون کرد آن خرقه از آن هیچ کس نبود، از بهر آنک

~~او در آن زمان فتوح وقت خود در آن دید. حکم آن خرقه از آن فقرا باشد.

~~1

~~واکر شیخ حاضر است حکم شیخ را تقدیم کنند . اکر اتفاق جمع بر آن شود که

~~به قوال دهد یا فتوح سازند، همه بدان روند.

~~و چون ms219 درویش از خرقه بیرون آمد نتواند که به خرقهآ خود باز کردد.

~~و اکر کسی آن خرقه را جیزی دهد و بازخرد و باز به او دهد او نیز باید که مخالفت

~~نکند و از وی قبول کند، ولکن بهتر آن باشد که ازو قبول کند و باز در میان جمع نهد .

~~14

~~و بعضی کفتهاند که اکرچه خرقه را به قصد به قوال نینداخته است باید که خرقه از آن

~~قوال باشد ، جهت آنک متحرک اوست و آن مغنی که موجب خرقه انداختین است ازو صادر

~~شده است .

~~و آن قوم که کفتهاند که خرقه از آن جمع باشد بدان و جه گفتهاند اگرچه متحر ک

~~قوال مغنیاست ، اما بر کهآ جمع با آن منضم است و بر کهآ جمع پا کان در إحداث وجد کمتر

~~2 از قول مغنی نباشد ، پس خرقه از آن جمع باشد و کوینده با جمع شریک .

~~و درین معنی حدیث روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم در روز حرب بدر

~~وعده فرمود که هر کس که به فلان مکان بایستد او را از غنیمت این باشد ، و هر که کسی را

~~اوراد الاحباب

~~53

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_270.png)

~~بکشد او را از غنیمت این باشد، و هر که اسیری بکیرد او را این باشد. جوانان همه دویدندو

~~به کار در آمدند و پیران و بزر کان برجای خود در زیر علمها استادند. چون خدای تعالی

~~مسلمانان را فتح داد ، جوانان که کار کرده بودند خواستند تا غنایم را چنانک رسول الله و عده

~~کرده بود همه خود کیرند. پیران مانع می کشتند و کفتند که ما پشت و قوهآ شما بودیم ،

~~گرچه برجای خود بودیم . غنیمت را بی ما مکیریت . خدای عز و جل این آیت را فرستاد و *

~~حکم فرمود: "یسألونک عن الانقال ، قل الانقال لله والرسول". به حکم این آیت رسول الله

~~غنایم را در میان پیر و جوان ms220 و خرد و بزرک بسویت قسمت کرد.

~~کر مغنی ازین قوم است نصیب او دهند وا کر از درویشان نیست قیمت آن به او دهند.

~~و اکر قوال را به اجره کرفته باشند اورا خود از خرقهها به هیچ وجه نصیب و حق نباشد.

~~و اکر مغنی به تبر ع و ارادت خود آمده باشد خرقه ای یا بهای آن به او دهند.

~~و کل این امور وقتی است که شیخی ممکن آنجا حاضر نباشد که حکم کند. امااگر

~~شیخی صاحب بصیرت عالم که همه کس سخن او را امتثال و انقیاد کنند آنجا باشد او خود

~~چنانک مصلحت بیند به دل روشن درین احوال مختلف حکم کند ، و هرچه شیخ به اجتهاد خود

~~کند و صواب بیند هیچ کس را برو اعتراض نرسد.

~~و اکر از محبان یا از حاضران کسی چیزی به فدای خرقه ها که در میان آمده یاشد 15

~~دهد و خرقهها را باز خرد و قوال و قوم به آن راضی شوند تا هر کسی به خرقهآ خود باز کردند

~~هم شاید و با کی نباشد .

~~و اکر یکی کس اصرار کند و خرقهآ خود را بازنکیرد که آن خرقه به نیتی از و رفته

~~باشد و او بر همان نیت ثابت باشد آن خرقه را باید که به قوال دهند، کسی دیکر طمع و

~~تصرف نکند.

~~و اکر کسی در سماع خرقه را به طریق مطایبه به کسی بخشد و بیرون کند و به او

~~اندازد حکم آن جامه آن است که آن را به بازار برند و بفروشند و بهای آن را به جهت فقرا

~~آداب السماع

~~15

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_271.png)

~~21

~~چیزی خرند. آن جامه را البته به درویشان نفروشند و به کسی که باز به درویشان بخشد یافروشد

~~هم نفروشند تا جد به هزل آمیخته نکردد.

~~و شیخ محیی الدین العربی قدس الله سره می فرماید که اکر شیخ القوم در ms221 حر کت وسماع

~~آید و جامه یا چیزی ازو بیفتد حکم آن هم خود کند ، جمع را نرسد که در خرقهآ شیخ و سید

~~خود حکم کنند.

~~وبرشیخ واجب است که آن خرقه را که ازو افتاده باشد لابد درمیان جمع قسمت کندو

~~کر امساک کند و حکم و قسمت نکند او شیخی و سیادت را نشاید و از قوم این طریق هم

~~نباشد. وجمع مریدان او را رسد که ازو اجتناب نمایند و بر کردند، و هیچ طالب را نشاید که

~~به او اقتدا کند و تابع او شود. از جهت آنک این چیز افتاده را که امساک کند و در میان نیارد

~~1 از دو امر خالی نباشد : از بخل کرده باشد یاحال، و مرتبهآ خود را به ترک این ادب پوشانیده باشد

~~تا از عین این جماعت ساقط کردد، و کیف ما کان مرید بیش به متابعت او فلح نکند . از بهر آنک

~~کر امر اول است که از بخلی امساک کرده باشد صوفی بخیل از جملهآ قبایح و فضایح قبیح تر و

~~شنیع تر باشد. و اکرامردوم باشد که او امرتبهآ خودرا به این فعل مستور کند ، این نیز علتی است

~~در نفس او که جز او کسی دیکر بر آن مطلع نیست .

~~و مرید از شیخ وقتی منتفع کردد که آداب و اخلاق که از شیخ دیده باشد در حرکات و

~~سکنات به جای آرد، چنانک خدای تعالی می فرماید : "لقد کان لکم فی رسول الله اسوة حسنة* و

~~رسول خدای صلی الله علیه و سلم می فرماید که: "صلوا کما رأیتمونی [اصلی]"، نماز چنان کزارید

~~که مرادیدیت که می کنم. نگفت نماز چنان کزاریت که من می گویم.

~~تأثیر فعلی که تابع و مقتدی از امام و شیخ خود میبیند در نفس او راجح تر از قولی است

~~که میشنود .

~~شعر

~~واذا المقال مع الفعال وزنته

~~رجح الفعال وخف کل مقال

~~و خرقهآ درویش ms222 را به هیچ وجه رخصت نیست که در بازار فروشند که درو اهانت قوم [1541]

~~اورادالاحباب

~~1

~~2

~~1- اصل : که کاو.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_272.png)

~~است و تصغیر طریق الله است در چشم بیکانکان و مغنیان ، وهر کس دیکر که بشنود یا ببیندو

~~هرمتاعی که در من یزید و ندای بازار افتاد در دستها ملوث کشت .

~~و تا ممکن کردد نشاید البته جامهآ درویش را در بازار فروختن. و از مشایخ پسندیده

~~نیست که جامهآ خود را فروشند . اولی آن است که به کسی دهند.

~~و اکر درویشی در سماع برهنه شود و تجرید کند جامهآ او را باید که در حال 5

~~فتوحی سازند.

~~و اکرمسافر باشد که از جائی رسیده است جامهآ او هم به او اولی تر باشد. واکرمسافر

~~نبود تا در وجد غالب باشد حکم آن جامه مرفقرا راست، و چون از وجد باز آید و جامه هنوز

~~باقی باشد و فتوح نساخته باشند احسن آن است که آن جامه را در میان آرند تا جمع

~~حکم آن کنند.

~~و شیخ و جمع را نشاید که در خرقهآ کسی که بر طریقت و رنک ایشان نبود

~~تحکم کندا.

~~و درخرقهآ کسی که به این افعال راضی نبود یا منکر باشد همچون زاهدان و عابدان

~~خشک که اکر در مجلسی باایشان به اتفاق جمع شوند هم حکم نشاید کرد.

~~وا کر درجامهآ این چنین کسان حکم کنند از طریق الله بیرون رفته باشند و به آن کسان 15

~~ملحق کشته که خدای تعالی می فرماید : "لیأ کلمون2 اموال الناس بالباطل " . این تحکم که

~~ما روا داشته ایم درمیان قوم هم طریقت خود روا داشته ایم که ایشان لابد باید به این احکام مشایخ

~~راضی و متفق شدهاند و درمیان ایشان عرف کشته است و به رضای نفس و طیب قلب برتن و مال

~~خود الزام نمودهاند تا به حیثیتی که اکر آن خرقهآ انداختهآ او را باز به او ms223 رد کنی نفس او متغیر

~~شود و البته به آن رجوع نکند که آن را از اول از ملک خود اخراج کرده است.

~~و جامهای که به مغنی اندازند باید که درو نیتی صافی باشد ، از تکلف و ریا خالی باشد

~~تا مستحسن افتد.

~~آداب السماع

~~217

~~- کذا در اصل ، ظاهرا

~~2 - اضل : الذین یأکلون.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_273.png)

~~21

~~در آمد و اببن غزل خواندن آغاز کرد که اول او این است:

~~و روایت آمده است که کعب بن زهیر به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم به مسجد

~~بانت سعاد فقلبی الیوم مبتول

~~شعر

~~تا به این [بیت] رسید که:

~~متیم إثرها لم یفد مکبول

~~ان الرسول لنور1 ستضآء به

~~رسول الله او را گفت تو کیستی؟ گفت: "اشهد ان لااله الاالله و انک محمد رسول الله" ،من

~~مهند من سیوف الله مسلول

~~کعب بن زهیرم ! رسول الله جامهٔ‌ بردی پوشیده بود ، بر کشید و به او انداخت .

~~معاویه در زمان دولت خودده هزاردرم فرستاد و آن جامه را بخواست. کعب نداد. چون

~~کعب وفات کرد بیست هزار درم به اولاد او فرستاد و آن برد رسول الله را بکرفت و آن جامه

~~در خانه دان2 خلفای [بنی] عباس تا آخر دولت مستعصم و دور مغول در خزانهآ ایشان بود.

~~صادقی که غلبهآ حال اختیار ازو برباید و او جامهآ خویشتن را بدراند همچو آن مرد

~~حکم تمزیق الثیاب و الخرقة الممزقة المجروحة

~~صاحب نفس که از غلبهآ غضب کریبان کسی را بکیردو کریبان در کشا کش قهر بدرد و پاره

~~شودا گرچه او را غرض پاره کردن جامهآ آن کسنیست ، حکم این خرقهآ درانده شده آن

~~است که او را پباره پاره کنند و بر فقرا متفرق و منقسم کردانند ، و از غیر فقرا هر که حاضر باشد

~~که معتقد این قوم باشد و به تبرک خرقهآ ارادت داشته باشد اورا هم نصیب دهند . از بهر آنک ms224 و جد

~~اثری است از آثار فضل حق و جامه دراندن اثری است از آثار وجد.

~~پس خرقهآ صادق پا کی که بهاثر ربانی متأثر شده باشد حق او آن است که نفس خودرا

~~2 فدای آن خرقه کنی و از اکرام و اعزاز بر فرق سرش جای دهی.

~~تضوع ارواح نجد من ثیابهم

~~شعر

~~یوم القدوم لقرب العهد من دار

~~اوراد الاحباب

~~خاندان)

~~1- اصل : لسیف لنور

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_274.png)

~~شعر

~~بوی تو به هرجا که رسیدن کیرد

~~دل پیرهن صبر دریدن کیرد

~~قال الله تعالی: "انی لاجد ریح یوسف لولا ان تفتدون."

~~عادت رسول الله صلی الله علیه و سلم آن بودی که باران را استقبال کردی و سر مبارک

~~برهنه کردی تا باران برو بارد و به او تبرک جستی و کفتی:" جدید عهد بر به"، یعنی از حضرت 5

~~خدای نو می آید.

~~یس خرقهآ پاره شده قریب العهد است به تأثیرر بانی. پس حکم خرقهآ پاره شدهآ مجروح

~~آن است که برحاضران از جنس و نا جنس که معتقد این قوم اند متفرق کنند که حکم عمر

~~رضی الله عنه این است که : "الغنیمة لمن شهد الوقعة"

~~وحکم جامه و خرقهآ درست که در موافقت و تبعیت این خرقهآ ممزقه انداخته باشد یا 10

~~خود افتاده باشد مفوض برای حکم شیخ آن وقت است که اگر بعضی را همچنان درست به فقیری

~~دهند حکم او راست و اکر پاره پاره کند و قسمت کند هم حکم او راست.

~~و بعضی کفتهاند که هرحکم که خرقهآ اول راست خرقههای موافقت را همان حکم

~~است و پاره کردن را اسرافی نکویند، بهر آنک فقرا پارهآ به جامه نفع می گیرند چنانک به جامهآ

~~درست نفع می کیرند.

~~امیرالمؤمنین علی رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله را صلی الله علیه وسلم حلهای

~~درحریر پیچیده هدیه آوردند. آن را نزد من فرستاد. من به حضرت رسول الله رفتم ms225 و کفتم این

~~جامه را چه کنم ؟ بپوشم؟ فرمود که مپوش ! ولکن پاره کن و خمارها ساز و در میان فواطم

~~پخش کن، یعنی فاطمه بنت اسد وفاطمه بنت رسول الله و فاطمه بنت حمزه . واین روایت وجهیاست

~~از سنت در باره کردن جامه و درانیدن آن.

~~و بعضی از مشایخ کفتهاند که جامهآ پاره شدهآ مجروح را پارهها سازند و برجمع قسمت

~~کنند، و آنچ درست باشد به قوال دهند به دلیل حدیث که ابوقتاده رضی الله عنه از رسول الله

~~روایت کرده است که در روز حرب حنین بعد از جن فرمود : "من قتل قتیلا فله سلبه.*

~~آداب السماع

~~219

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_275.png)

~~220

~~قسمت باید کردن.

~~اما این حکم درخرقهآ پاره شدهآ مجروح البته نشاید ، آن را سهم سهم بر حاضران

~~نصیب دهند که ابوموسی الاشعری رضی الله عنه روایت می کند که بعد از فتح خیبر به سه روز

~~و اکر در و قت قسمت کردن کسی در آید که در سماع حاضر نبوده باشد او را هم

~~به حضرت رسول الله رسیدم، ما را از غنیمت بخش داد و غیر ازما کسی دیکر را که در فتح حاضر

~~نبود نداد.

~~و شیخ ما نجم الدین کبری رضوان الله علیه فرموده است که تخریق جامه را شرایط است ،

~~یعنی جامه را که در سماع درانده باشندو آن را پاره پاره سازند تا برجمع تفرقه و قسمت کنند

~~این شرایط را درو نکاه دارند :

~~اول آن است که جامهای که تخریق را شاید باید که از آن کسی باشد که خرقهآ او

~~به مصطفی صلی الله علیه وسکم منسوب باشد و از دست شیخی امین که مشیخت را شاید، از راه

~~ارادت پوشیده باشد و آن خرقه باید که کبود باشد یا فوطه یا بردیمانی ، و اکر سفید است

~~تخریق را نشاید مکر که باصاحب آن خرقه حالی و امری عظیم باشد که شایستهآ تخریق کردد.

~~و کفته ms226 اند که جز مشایخ رایا کسانی را که در مرتبهآ مشایخ باشند نرسد که جامه را در

~~1 سماع تخریق کنند. جوانان و مبتدیان را مرتبه و حال جامه درانیدن نباشد .

~~و چون جامه تخریق کرده شد هم شیخ آن را بکیرد و به اندازه پاره پاره کند و

~~به خانقاهها فرستد، و اکر اهل خانقاهها حاضر نباشند به خادمان هر خانقاهی بدهد تا بر اصحاب

~~خود قسمت کنند و الا به ده کس دهد تا ایشان به یکدیکر رسانند، و هریکی از خادمان چون

~~در خانقاههای خود قسمت خواهند کردن باید که طعامی سازند و به کار برند و به جمعیت خاطر

~~4 قسمت کنند و اگر بی حضور شیخ طعام قسمت کنند شاید، اما نوعی از بی التفاتی باشد.

~~واکر درشهر مریدان باشند که سا کن خانقاههای خود باشند اندک اندک از آن خرقه ها

~~به ایشان فرستد و باقی را شیخ به خادم دهد تا اکر محبی در خواست کند بدهد.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_276.png)

~~و مریدان باید که آن خرقهها را بر مصلی دوزند یا بر خرقهآ خود یا بر کلاه خود ، و

~~هروقت که نظر بدان میافتد صاحب خرقه را دعا کویند، و به کودکان و عوراتی که این طایفه را

~~اعتقاد ندارند اندهند، نیاید که حرمت آن نکاه ندارند.

~~هر که برین جمله که یاد کرده آمد نرود او را از متصوفه نشاید خواندن و در خانقاه

~~نشاید سا کن شدن.

~~و شیخ ابوسعید بن ابی الخیر قدس الله روحه می فرماید که در سماع جامه را البته به اختیار

~~نشاید شق کردن و این را اصلی نیست . باید که هیچ کس جامه را ندراند و اگر جامهآ کسی

~~دیکر را تخریق و شق کند آن از جهل او باشد ، الا که شیخ اکرجامهآ مرید را بدراند او را

~~درمریدان حکم و تصرف رسد.

~~بیان حرمة السماع وحله ووجه الانکار فیه

~~وجه حرامی و ms227 انکار سماع آن است که جماعتی مریدان که در مبادی ارادت اند و نفوس

~~ایشان برصدق مجاهده نیارامیده و علم صفات نفس و احوال قلب در باطنشان به ظهور نیامده و

~~حرکات ایشان به قانون علم مضبوط نشده و آنچ در وقت مضر و نافع است نشناخته ، درسماع

~~صوت و شعر موزون یا معانی مطبو ع و مرغوب میشنوند و بی بصیرت و علم برمی خیزند و

~~به وزن طبع مناسب ثقل و خفت آن به قراءت صوت و اوزان او به دست و پای و بدن حرکت 15

~~می کنند و حجاب نفس و سبل ظلمت و عمی برروی دل ایشان منبسط میشود و از نشاط

~~شیطانی که از طبع منبعث می کردد برمیخیزند و رقصی موزون به تصنع ممزوج که پیش اهل

~~حق حرام است می کنند و این را طیب و ذوق میدانند و ایشان خود هر کز روی دل و طیبت و

~~ذوق دل به خدای تعالی ندیدهاند و ندانسته. آری این حرکات لذت هست، لکن از آن دل

~~ملون به لون نفس مایل به هوا و هوس به هلاک خود مستعجل و موافق.

~~و در این حرکات حسن نیت را ندانسته و به شروط صحت ارادت عارف نیامده ، رقص

~~چنین کسان هم نقص باشد. جهت آنک از طبع صادر کشته است و نیتی صالح نیز قرین او نگشته

~~آداب السماع

~~221

~~1- اصل : نه دارند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_277.png)

~~222

~~خصوصا که با این رقص معلول حرکاتی دیکر که صریح نفاق است اضافت کند. مثل آنک

~~به دلالت همین نشاط نفس به حاضران تقرب و تودد نماید و با یکی معانقه کند و یکی را

~~دست بوسه دهد و یکی را سر برقدم نهد، و مثل این حرکات که صوفیان ناپسندیده دارند و

~~هیچ مرد صاحب معنی برچنین حرکات اقدام ننماید و روا نیز ندارد که کسی به جای آرد ، ازو

~~در وجود آید.

~~و مثل این حرکات ms228 کسانی کنند که از فقر به جز رنک و صورت و جامه چیزی

~~دیکر ندانند، یاخود سبب این حر کات و تواجد و رقاصی آن باشد که مغنی امرد باشد. یا

~~صاحب جمالی در جمع حاضر باشد که نظرهای اصحاب نفوس را به خود جذب کند. یا خود زنان

~~عوام از منظرها برین جمع مشرف و ناظر باشند و این درویش نادان به یکی از اینها که کفتیم متلذذ

~~18 باشند و تصورات خواطر بدرا در باطن مضمر دارند و ضمایر و قلوب مملو از هوا را برمر کب

~~حر کات رقص به رسالت نزد آن پسران و زنان وعوام فرستند و در محاذات ایشان از خود اظهار

~~تواجد کنند. این مجمع حرام وعین مفسقه باشد و خراباتیان و رندان را حال بهتر و اومیدوارتر

~~از چنین رنک پوشان باشد که ضمایر نفوس و حر کات وجود ایشان برین سان باشد. از بهر آنک

~~آن طایفه اعمال خود را فسق میبینند و این درویش نادان این چنین افعال و ضمایر خود را و

~~11 خواطر پلید خودرا فساد نمی دانند1، بلک عبادت تصور کردهاند و به توبه و استغفار مشغول

~~نمی کردند.

~~شیوخ نظر به پسران امرد جمیل مکروه داشتهاند.

~~و [ابن] عطا می کوید هر نظری که دل آن را دوست دارد درو خیری نبود، و یکی از تابعین

~~کفته است جوانان تائب مبتدی را اکر شیری یا پلنکی حمله برد من چنان نترسم که پسری

~~0" امرد در پهلوی او نشیند. و هم او کفته است که لوطیه سه صنفاند: یکی صنف نظر می کنند ،و

~~یکی صنف مصافحه می کند، و یکی صنف به آن عمل مشغولاند.

~~و بر صوفیان واجب است که از چنین مجامع اجتناب نمایند و از مواضع تهمت پر هیزند

~~1

~~اورادالاحباب

~~1- کذا دراصل.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_278.png)

~~که کار صوفیه همه صدق وجد است و هیچ هزل به آن مختلط نکردد ، والله یعصمنا و ms229 ایاک

~~ان شاء الله تعالی.

~~و اکر کسی را باید که بی وجد در سماع به طیب نفس رقص کند یا دستی برافشاند آن را

~~به دو طریق شاید کردن.

~~طریق اول آنک اکر صاحب حالی و پیری در وجد باشد به موافقت او در آیند و نیتش

~~آن باشد که خدای تعالی مرا نیز این وقت که به او بخشیده است بخشد، و به حضور دل و ادب

~~باشد، و از خودحال و وجدییدا نکند، و خود را برشکل اصحاب حال ننماید.

~~و طریق دوم آنک برنیت استجمام1 نفس و ترویح قلب به سماع در آید، و زمانی براصوات

~~موزونه و فقرات متناسبه دست و پای برافشاند، و در موافقت فقراحر کت موزون کند تادر طاعت و

~~1) مجاهده باز به تاز کی نشاطیش پدید آید و این نوع مباح است و مثل ملاعبهآ با اهل و اولاد .1

~~است. لکن باید که دعوی وجد و حال نکند ، و صورت اصحاب مواجید ظاهر نکند ، و این

~~رقص و حرکت مباح خود را در حقیقت و طریقت به حکم عدم حال و وجد حرام و باطل داند

~~کرچه شرعا از قبیل مباحات است.

~~و هر که به این نیت ترویح قلب و استجمام1 را زمانی بسط و حرکت کند تا نفس او در

~~عبادت نشاط و فرح بیفزاید آن از قبیل عبادت شود، از بهر آنک آدمی بر حق صرف دایما صبر 15

~~نمی تواند کردن.

~~اکر در امور مباحه نفس را آسایش دهد و ترویح افزاید تا در کار حق و عبادت و مجاهده

~~مدد کار او شود شاید و با کی نباشد، و صالحان سلف کردهاند.

~~ودرشرع مباح امری را کویند که : "استوی طرفاه و اعتدل جانباه" ، یعنی حکم جواز

~~وعدم جواز در آن امرمساوی باشد . ولکن آن امر مباح به نسبت احوال مرد صاحب وقت حاضر 20

~~به حق باطل باشد.

~~از ابو الدرداء رضی الله عنه منقول ms230 است که: "انی لاستجم نفسی بشیء من الباطل لیکون

~~ذلک عونا علی الحق.*

~~آداب السماع

~~223

~~5

~~1- اصل : استحمام.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_279.png)

~~224

~~و هم ازین معنی است که رسول الله زنان را دوست داشتی تا حظ نفس شریف او شود و

~~زاح کردی، و بااطفال ملاعبه کردی، و این همه از و حق وجد بود که می کرد، صلی الله علیه وسلم.

~~پس و قتی رقص را به این دونیت که بیان کردیم کند و دعوی حال درو نبود آنگاه در

~~آن رقص او را نه سود باشد و نه زیان ، نه حلالی باشد نه حرامی ، لا علی ولالیا.

~~وبدانک این رقص و حرکت مباح به شیوخ کامل و من یقتدی به مناسب و لایق نیست که

~~درو مشابهت لهوست، هرچند که درو حسن نیت و مصلحت وقت باشد . لکن به منصب مشایخ

~~متمکن لایق نبود و مباین حال کاملان مکمل باشد.

~~و سماع را مطلقا حرام کفتن و انکار کردن1 نشاید و روا نباشد. سماع را به تفصیل

~~بیان باید کردن که به کدام وجه و صفت حلال است و به کدام صفت و کیف حرام.

~~هر کس که اصل سماع را علی الاطلاق انکار کند و حرام گوید کار آن کس از سه وجه

~~خالی نبود .

~~یا به سنن و احادیث رسول الله صلی الله علیه وسلم و آثار و اخبار او و صحابهآ کرام او

~~جاهل باشد و نداند.

~~یا مغروری باشد که به اعمال صالحه و زهد و علم خود مغرور کشته باشد.

~~1

~~باخود سرد مزاجی فسرده طبعی باشد، کودنی از ذوق بی نصیب و بر انکار مصر.

~~و جواب هرسه طایفه ظاهر است.

~~اما جواب جاهل به سنن و اخبار آن است که در اوایل فص مذ کور است که رسول الله

~~سماع شنیده است و در نظر مقدس او رقص کردهاند و اسامی صحابهآ کرام و مشایخ عظام که

~~سماع شنیدهاند همه نبشته ms231 شده است و حکایات ایشان باز نموده آمد.

~~و اما جواب آن مغروران آن است که جملهآ عبادت و علم ترا که موجب قربت است

~~به خدای تعالی، اکر نیت قلب به آن مقرون نبود عمل جوارح را هیچ قدر و قربت نباشد ، فانما

~~"الاعمال بالنیات"، دو لکل امریء مانوی" .و اصل نیت نظرتست به خدای به خوف ، یا به رجا

~~اوراد الاحباب

~~1

~~-اصل : کردند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_280.png)

~~پس آن کس که به حسن نیت صوت و شعر میشنود و او را از خدای و آخرت و خوف و رجا

~~یاد میدهد و قبض و بسط که نتیجهآ خوف و رجاست برو عیان می کردد و اصل عبادت

~~که انکسار و خشوع و افتقار است الی الله تعالی درو ظاهر میشود ، و تقلب قلب او همه

~~درین انواع است که جمله ذکرخدای است عزوجل ، برچنین استماع او را چکونه منکر

~~می کردی ؟

~~وجواب دیکر آن است که مرد عالم عارف چون آواز مرغی میشنود وقت دل او خوش

~~می کردد - وفی قدرةالله تعالی ، و در تسویهآ حنجرهآ آن طایر و تسخیر حق او و منشاء صوت و

~~آوای او با سماع خلق متفکر میشود و مستخرج معانی غیبی می کردد و منکشف بسیار اسرار

~~بدیع عجیب میشود و این عارف در کل این حالات مسبح و مقدس است.

~~پس اکر صوت آدمی را که مظهر کنج الهی است بشنود و باطن او از ذکر و فکر 10

~~متلی کردد انکار آن چکونه توان کردن؟

~~و رسول الله در آن حکایت که کذشت سماع را چنین فرمود: *هذا حق من حق.*

~~و اکر چنان باشد که مغتی پسر امرد یا زنی غیر محرم باشد که از نظر کردن ایشان درو

~~خوف و خشیت فتنه باشد هرچند که در چنین سماع اذ کار و افکار یافت شود اما استماع او

~~حرام باشد ، لخوف الفتنة لا لمجرد الصوت.

~~هر حرامی را حریمی است ms232 که حکم منع را جهت مصلحت بر آن حریم می کشند تا

~~حرام برو مرتبهآ بعید کردد. چنانک مثلا قبله که حریم وقاع است و خلوت بازن اجنبیه که

~~حریم زناست ممنوع و محظور کشت تا مرد در وقاع و زنا نیفتد .

~~همچنین نیز سماع آواز امرد و زن نامحرم حریم فتنه است به تبعیت وقوع در فتنه منع

~~کرده شد، نه به جهت استماع اصل صوت را.

~~پس هرچگاه که سماع حریم و قرین امری حرام گردد حکم و منع و حرمت به تبعیت

~~برسماع کشیده آید، نه جهت اصل و ذات سماع را.

~~آداب السماع

~~25

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_281.png)

~~22

~~بوشیده به جمال ماه رخشان مستمتع نتواند شدن، و اصحاب شادی و طرب را از درد مصیبت-

~~و اما جواب آن فسرده طبع عدیم الذوق آن است که عنین لذت وقاع را درنیابد، و چشم [1589

~~زد کان خبرنبود و نالهآ دردناک نتواند کردن.

~~نو که یک روز پرا کنده نبودست دلت

~~شعر

~~خال شبهای مرا همچو منی داند و بس

~~صورت حال پرا کنده دلان کی دانی ؟

~~کسی که ازین عوالم بواطن بی نصیب باشد حالت محب سوختکان را که باطن او

~~توچه دانی که شب سوختکان چون کذرد!

~~1 به شوق و محبت تربیت یافته باشد و برروح طیار او که در مضیق قفص نفس اماره محبوس است و

~~به سبب این وجود در دار غربت تجر ع کأس هجران می کند چون نا کاه نسیمی از اوطان

~~بستان انس ارواح بوزد و طوالع طلیعهآ جنود عرفان پدید آید آن محب در تحت اثقال و اعباء

~~مجاهد هجران بنالد و از شوق و حزن حرمان مشاهده خونابه ببارد و هرچند به قدم کثرت

~~عمال منازل نفس را قطع کند قربت کعبهآ وصال نیابد و سبل حجاب مکشوف نکردد از خوف و

~~10 حزن این واقعه را آههای عشق آمیز برمی آرد و نالهای جانسوز ظاهر می کند و ms233 بانفس و وجود

~~که دو مانع راه وصول اواند به خطاب می کوید :

~~یا جبلی نعمان بالله خلیا

~~شعر

~~فان الصبا ریح اذا ما تنسمت

~~سبیل الصبا یخلص الی نسیمها

~~اجد بردها او تشف منی حرارة

~~علی نفس محزون تجلت همومها

~~ارواح منکشف جمال ازلی الهی است نی کیفیت عقل و تفسیر فهم. عقل موکل عالم

~~علی کبدالم یبق الا صمیمها

~~شهادت است به عالم الهی هیچ راه نمی برد، الا به مجرد وجود اله و پیرامن حریم شهود که در

~~اوراد الاحباب

~~1

~~*- تصحیح با استفاده ازجامع الشواهد. در نسخه بجای "علی" در دو بیت "سیجلی" آسده است .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_282.png)

~~طی غیب متجلی است و بی ریب بر ارواح منکشف است نمی تواند کشتن ، چنانک در آخر

~~نصف اول این کتاب بیان کردیم.

~~جمال کمال از کبریا و جلال است و صفات عطا و نوال و کرم و افضال در آباد و آزال

~~ازین صفت جمال و جمال و جلال مستقیم می کردد و جمال و جلال در آزال لازمهآ ذاتاند.

~~س کمال الهی را جمالی است که به حواس و افهام مدرک نیست و به قیاس و عقول مضبوط *

~~نی، و در مطالعهآ این جمال کمال طایفهآ محبان اند که به تجلی صفات مخصوص اند و به حسن این

~~تجلی ایشان را شوق و ذوق و وجد و سماع است.

~~و از سلف و خلف هر که را ازین تجلی ذات قسطی و حظی بخشیدند وجداو به قدر

~~وجود آن تجلی است و سماع او بر حد شهود آن تجلی.

~~آنها که بر آب و هوا میروند چون سماع شنوند واله کردند و در وجد آیند، چنانک 10

~~حکایات ایشان نوشته شد.

~~و به این محبتت خاص علمای راسخ و ابدال مقرب مخصوصاند. منکر بیذوق این

~~معانی را چه داندا و در فهم قاصر او کی در آید.

~~وشیخ ابوطالب مکتی از علم و افر به سنن و ms234 آثار و اجتهاد او درباب صواب فرموده است که

~~هر که سماع را منکر آید هفتاد صدیق را منکر شده باشد، و ما علمی می دانیم که دیکران 15

~~نمیدانند و از سلف صحابه و تابعین شنیده ایم، آنچ دیکران نشنیدهاند.

~~ین هیأت اجتماع و دفوف و شبابات وحضور قوال بدعت است، به این وجه جمعیت در

~~سوال

~~روز کارصحابه نبوده است.

~~بدعت ممنوع و محظور بدعتی است که مخالف سنت مأموره باشد و هرچه خلاف امر و

~~جواب

~~سنت نبود لا بأس.

~~تمثل او همچون قیام است به جهت کسی که در می آید که این نوع خلق کردن در

~~روز کار رسول الله صلی الله علیه علی آله وسلم نبوده است .

~~آداب السماع

~~227

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_283.png)

~~228

~~وعادت عرب ترک این نو عاست تا به حدی که منقول است که رسول الله صلی الله علیه وسلم

~~در می آمد و هیچ کس برای او بر نمی خاست.

~~پس در بلادی که قیام عادت است اکر کسی به جهت تطبیب قلوب و مدارات نفوس را

~~ققام کند با کی نباشد، و اکز ترک کند موجب وحشت قلوب و کدورت صدور کردد.

~~پیس این باب از قبیل حسن صحبت و عشرت است و بدعتی است که درو مخالف سنت

~~مأموره نیست ، چنانک قرآن را عشرعشر به دور خواندن سنت نیست و طریقت صحابه هم نیست .

~~بدعت روز کار حجاجاست، اما خلاف سنت مأموره هم نیست ، و فی ذاته قراآت طاعت است.

~~وجه انکار السماع

~~وجه صخت سماع و آنچ لایق اهل صدق است از سماع بیان کردیم.

~~اما سماعی که درو عصمت زایل شود و کثرت فتنهآ دین ثابت باشد و قومی که اعمال

~~صالح ایشان اندک باشد و احوال باطن فاسد و بر سماع حرص نمایند و جهت استماع را اجتماع

~~سیار کنند ، وشاید نیز که درین مجامع سماع طعامی سازند و نفوس جهت آن طعامها را طالب

~~آن ms235 جمعیت شود نه جهت رغبت قلوب به سماع را ، چنانک سیرت صادقان بوده است ، پس این

~~سماع معلول شود و نقوسی که طالب شهوات باشند به او مایل کردد و موطن لهو و غفلات شود.

~~و این طریقه راه طلب مرید را برمرید منقطع کند و اوقات او ضایع و حظ عبادت او

~~باطل کردد، و درین اجتماع رغبت او طلب تناول شهوت و استرواح به طرب و لهو و عشرت

~~شود، و چنین اجتماع نزدیک صدیقان و اهل معرفت مردود است و نشاید کردن.

~~و شرط آن است که ادر مجلس سماع طعام و سفره نباشد و از خوردنیها درو هیچ نباشد و

~~نیارند و نخورند الا شیرینی اکر از غیب برسد و عطر و کلاب. و فقرای شام این چنین مجمع

~~2 سماع را سماع روحانی کویند.

~~و بدانک سماع شایستهآ عارفان و اهل تمکین است ، نی از آن مریدان مبتدی.

~~آنها که سماع را اختیار کردهاند به شروط و قیود و آداب که ذکر کردیم اختیار

~~کردهاند تا طلب ایشان زیادت کردد و احوال ایشان خوب و یا کیزه شود.

~~و سماع را نیز وقتی که نا کاه اتفاق افتاده است شنیدهاند و به هر هنکامی و اوانی و

~~زمانی استماع کردهاند.

~~اوراد الاحباب

~~10

~~4

~~15

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_284.png)

~~و هیچ شیخی سماع را عادت و خلق نساخته است و اوراد و عبادات را برای او ترک

~~نکرده است و در توقف نداشته و او را وقتی و شبنی یا روزی معین نکرده.

~~زدیک امام شافعی رضی الله عنه غناولهو مکروه است ، به علت آنک مشابه باطل است و

~~کفر است. هرکه غنا بسیار کوید او سفیه باشد و شهادت او مردود. و اتفاق اصحاب شافعی

~~آن است که از زن نامحرم اگرحره باشد یا مملو که ، روی کشاده یا به حجاب مستوره، استماع 5

~~از و جایز نیاید . اما قراآت به الحان و تحسین صوت ms236 روا باشد.

~~و به نزدیک امام ابوحنیفه رحمة الله علیه سماع غنا از ذنوب است .

~~اما جمعی از فقها که سماع را مباح داشتهاند اعلان او و محافل بزرک جمع کردن

~~برآء1 او را مباح نداشتهاند.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم گفت:"کان ابلیس اول من ناح واول من تغنی."

~~و عبدالرحمن بن عوف روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه و سلم کفت : "انما نهیت

~~عن صوتین فاجرین ، صوت عند نعمة و صوت عند مصببة.*

~~و فضیل عیاض می کوید:" الغنا رقیة الزنا."

~~و کفتهاند سماع شهوت را زیادت کند و نایب خمر است که با مردم آن میکند که

~~مستی خمر کند، و این سخن صحیح است از برای آنک طبع موزون به غنا و اوزان مست میشودو 15

~~از صاحب طبع در وقت استماع غنا حر کات صادر میشود مثل دست و انکشت زدن و بانک و

~~رقص کردن، و آن حرکات دلالت است بر سخافت عقل و بی خبری.

~~و دیکر در مقام انصاف تفکر کن و جمعیت اهل زمان ما را به اجتماع صالحان سلف و

~~مشایخ ماتقدم نسبت مکن که ایشان به عهد رسول الله اقرب بودند و معاش ایشان برجادهآ کرام

~~صحابه بود.

~~عبدالله بن عروة بن الزبیر می کوید که از جدهآ خود اسما دختر ابوبکر رضی الله عنهم

~~پرسیدم که اصحاب رسول الله دروقت قراءت قرآن چه می کردند؟ اسما گفت آن می کردند که

~~خدای تعالی به آن صفت ایشان را در قرآن یاد کرده است و همان آنک آب از چشمهای ایشان

~~آداب السماع

~~3

~~1کذا دراصل، ( برای).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_285.png)

~~23

~~روان بودی و پوست وجود ایشان در لرزه و اقشعرار بودی . من کفتم که درین زمان مردم را

~~می بینم که چون قرآن میشنوند بیهوش میافتند. اسما فرمود "اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.*

~~گفتند چون قرآن برو میخوانند و ذکر خدای می شنود چنین می ms237 افتد . عبدالله عمر کفت ما نیز

~~وعبدالله عمر رضی الله عنهما مردی را دید بیهوش افتاده. پرسید که او راچه بوده است 2

~~درخشیت خداییم و نمی افتیم . این شیطان است که در اندرون ایشان درمی آید و برین میدارد.

~~اصحاب رسول الله هر کز چنین نمی کردند.

~~و به خدمت ابن سیرین1 کفتند که جمعی هستند که چون قرآن میشنوند مصروع

~~میشنوند. فرمود ایشان را بر بامی بلند بر آریت و بر کنارهآ بام بنشانیت و قرآن را از اول تا آخر

~~برخوانید. اکر خود را از آن بام بیندازند آنکاه در آن بیهوشی صادق باشند !

~~و این اقوال اصحاب علی الاطلاق برای انکار نیست. جهت آنک بعضی صادقان را

~~چنین احوال اتفاق میافتد. لکن آن است که تصنع در حق اکثر خلق متوهم است . شاید که

~~از قومی تصنع و ریا باشد.

~~و از قومی که اندک وجد داشته باشند اما از قصور علم و سر جهل و امتزاج هوای نفس

~~آن وجد اندک را زیادت کنند . و ندانند که آن مضر است و نفسانی است و صدق و سمع ایشان را

~~1 نفس پنهانی میدزد تا وجد اندک از حد خود بیرون میبرند، میباید که هم بر آن وجد اندک که

~~صدق است و حق بایستند.

~~در مجلس و عظ موسی علیه السلم مردی پیراهن شق کرد . موسی فرمود پیراهن شق مکن؛

~~سینه را کشاده و مشروح کن !

~~کلمات این باب دلالت بر اجتناب سماع می کند و در آن ابواب اول برجواز سماع

~~به شروط او و تنزیه او از مکارهی که ذکر[ کرآدیم.

~~و مذهب بعضی از صالحان آن است که سماع نمی شنوند و بر کسانی که به نیت حسنه

~~استماع می کنند و آداب را درو رعایت می کنند انکار نیز نمی کنند ، والله اعلم بالحقایق.

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل: ابن سیری.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_286.png)

~~بیان ان السماع والوجد لایوثر فی الاکابر والمحققین

~~معنی "وجد" ms238 در لغت عرب یافتن و اندوه کین شدن است، و معنی دفقده کم شدن است.

~~کنون بدان که وجد اعلام و اشعار آن است که پیش ازو فقد مقصود و حال بوده است.

~~هر که چیزی کم نکند نباید یافتن .] دلیل است بر آنک در سابق کم شده بوده است ، و فقد

~~مقصود وعدم حضور و وصول به سبب وجود بنده است و وجود صفات او و بقایای هستی اوست. *

~~هر که در بند کی خالص تر کردد به مقام حریت رسد، و هر که در حریت خالص کردد از دام

~~وجد خلاص ونجات یابد، بهر آنک دام وجد عطائی را صید می کند که از وغائب ومتخلف است.

~~شیخ حصری رحمة الله علیه می کوید که چه دون باشد حال کسی که مزعجی یابد تا

~~او را برانکیزاند.

~~وجد به سماع درحق مرد محقق1 همچنان است که و جد سماع در حق مبطل. ازین جهت 10

~~که هردو به مزعج محتاجاند و علت مشترک آنک باطن هردو به سماع متأثر می کردد و اثر او

~~برهردو ظاهر میشود و از حال به حال متغیر میشوند. لکن فرق و خلاف میان امر محق و

~~میطل آن است که وجد مبطل از هوای نفس است و وجد محق از وجود ارادت قلب.

~~و از ینجاست که کفتهاند که سماع در دل چیزی از نو پدید نمی آرد ، بلک چیزی که در

~~دل مبطن و متمکن است آن را درحرکت می آورد، وهر که را باطن او به محبة الله متعلق است 15

~~وجد سماع ارادت و لذت قلب او را نحر ک میدهد.

~~پس در امر سماع مبطل به حجاب نفس که ارضی و ظلمانی است محجوب است و محق

~~به حجاب قلب که آسمانی و نورانی است محجوب است.

~~هر که را تحقق به دوام شهود مفقود نباشد و از درماندن قدم به دامن وجود به سر در

~~نیاید او ms239 را نه وجد باشد نه سماع.

~~یکی از مشایخ درین مقام از تحقق خود به دوام شهود و فنای صفات و جود چنین گفته است

~~که کل من همچون سنک سخت مصمت است که قول درو نفاذ نمییابد. یعنی هر که را

~~آداب السماع

~~23

~~1- ظاهرا "محق" متناسب است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_287.png)

~~233

~~مشاهده و عیان به دوام باشد و وجود حجاب نیاید صوت و قول چه کار آید . آن را که معشوق و

~~مطلوب در نظر باشد به نامه و رسول کی مشغول کردد.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله وسلامه علیه فرموده است :

~~بیت

~~دلاله اکرچه خوب کردار بود

~~در خلوت معشوق کران بار بود

~~من قنع بنا عما لنا فنحن له ومالنا

~~قومی از مغنیان قوال چیزی برمی کفتند . شیخ ممشاد دینوری رضی الله عنه بر ایشان

~~بکذشت. همه خاموش کردند. ممشاد فرمود شما بر کارخود باشیت . والله که اکر جمیع ملاهی

~~دنیا در کوش من جمع آید همت و هم من یک طرفة العین به آن مشغول نکردد و از کار خود

~~1 باز نماند.

~~اصل وجد فریاد و اضطراب روحی است که به نفس مبتلا شده است ، خواهی روح

~~مبطل خواهی محق ، و برانکیزانندهآ وجد در هردو وجود روح روحانی است ، و این وجد

~~کاهی از ظهور فهم معانی باشد و گاهی از مجرد نغمات و الحان.

~~و آن وجد که از قبیل فهم معانی باشد در آن سماع مبطل را نفس با روح شریک است و

~~15 محق را قلب با روح شریک است.

~~و آن وجد که از قبیل مجرد نغمات و الحان باشد روح در آن سماع مجرد است ، هیچ

~~شریک اش نباشد.

~~اما در حق مبطل نفس او سمع او را بندهآ خود سازد و درو متصرف کردد و درحق محق

~~دل او سمع او را بندهآ خود کرداند و درو تصرف کند.

~~و بدانک وجه استلذاذ رو ح از نغمات ms240 آن است که عالم روحانی مجمع حسن و جمال است و

~~وجود تناسب قولا و فعلا در همه اکوان مستحسن است و تناسب هیا کل و صور میراث

~~روحانیت است . پس هرچکاه روح نغمات لذیده و الحان متناسبه بشنود متأثر کردد،

~~لوجود الجنسیة.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_288.png)

~~قدرت نفس از روح متکون شده است و میان ایشان تألف اصلی است و نفس را صفت انوثت

~~و وجه دیگر آن است که چنانک در عالم حکمت حوا از آدم متکون کشته است در عالم

~~است و روح را صفت ذ کورت. روح درمرتبهآ فاعل است و نفس در مرتبهآ منفعل، و میان ایشان

~~تعاشق قدیم است . جهت آنک میان ذکر و انثی میل و تعشق طبیعی است ، قال الله تعالی : "وجعل

~~منها زوجها لیسکن الیها."

~~لذت روح از نغمات جهت آن است که نفس با روح به این نغمات سخن می کوید و هردو

~~عاشق به اشارت و رمز و سفارت صوت اسرار قضیهآ هجران و وصال و خوف و رجا و حبس در

~~زندان اغیار و وجدان اسرار بایکدیگر می گویند.

~~و طریق لذت روح از نغمات ازین جهت است که نغمات بین العاشقین مراسلات و

~~مکلمات و مناغات1 است.

~~این زمزمه مر کبی است مرروح ترا

~~شمعر

~~بر کیرد وخوش به منزل یار برد !

~~تکلم منا فی الوجوب عیوننا

~~شعر

~~کنون چون روح از نغمه لذت یابد نفس که به هوی معلول باشد از همان معنی که درو 15

~~فنحن سکوت و الهوی یتکلم

~~ثابت است در وجد و حر کت آید.

~~و دلی که به ارادت معلول باشد از همان معنی که درو قایم است درحر کت آید تا از عالم

~~1] سماع که عالم روحانی است و اطلاق است هیچ کس و هیچ عضو بینصیب نماند .

~~شربنا و اهرفنا علی الارض قسطها

~~شعر

~~نفس مبطل زمین آسمان دل است و دل محق زمین آسمان روح است . پس هر ms241 آن

~~و للارض من کأس الکرام نصیبب

~~آداب السماع

~~233

~~1- در حاشیه: المناغات تکلیمک الصبی بمایسره.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_289.png)

~~232

~~کسی که به درجهآ مردان بالغ رسیده است و جوهر وجود او از اعراض احوال مجرد کشته

~~در وادی مقدس قدوس * و فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر" نعلین نفس و دل را از پای روح

~~بیرون کرده است و به نور عیان اجرام اصوات و الحان را سوخته و روح او به مطالعهآ آثار

~~محموب خود چنان مشغول کشته که از مکالمه و مراسلهآ عاشق خود که نفس است مستغنی

~~گشته است و هر آینه هر کس که شیفته و مشتاق معشوقی کردد و به نفس خود عاشق شود و

~~هایم و واله کردداو را چه پروای عشاق خود ماند و کی کوش به سخن ایشان دارد.

~~[شعر]

~~جننا بلیلی و هی جنت بغیرنا

~~واخری بنا مجنونة لانریدها

~~پس هر آن کاملی را که روح او برین اوصاف کردد سماع نغمات او را در حر کت

~~نتواند آوردن.

~~و چون سماع الحان و نغمات با وجود لطافت مناجات و خفی لطف مناغات به روح این

~~کامل ناحق نتواند شدن پس سماع به طریق فهم معانی که کثیف تر و غلیظ تر است به روح او

~~کی لاحق کردد. روحی که از تحمل اشارات لطیفهآ نغمات عاجز و ضعیف آید تحمل ثقل اعبای

~~عبارات و معانی چکونه تواند کردن ؟

~~و سر دیکر آن است که وجد واردی است از حق سبحانه و تعالی که بر بنده وارد

~~میشود و فرو می آید ، و هر که در قرب حضرت الله تعالی تواند که خود وارد و حاضر شود

~~به چیزی که من عندالله به او بیاید قانع و راضی نکردد از بهر آنک وارد جائی باشد که بعدی

~~باشد، و آن کس که قریب است او واجد است یعنی یافته است و رسیده به آنچ میطلبد و

~~سا کن و آرامیده شده، ms242 او وارد آینده را چه کند و در حضور قرب خود وارد نباشد، عیان و

~~2 مشاهده باشد. پس هر که در محل قرب متحقق شود چیزی که من عندالله بیابد او را مشغول و

~~متحرک نتواند کردن.

~~وجد نار است و قلب واجد حق نور است، ونور از نار لطیف تر است و کثیف برلطیف

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_290.png)

~~مسلط نتواند بودن. پس مادام که مرد بالغ کامل برجادهآ استقامت مستمر باشد و به موانع وجود

~~خود از توجه معهود منحرف نکردد وجد سماع او را نتواند دریافتن .

~~و چون درو فتوری در آید و ابتلای حجاب قلب او را از قرب مرتبهآ واحدیت الله تعالی

~~قاصر و محجوب کند آن زمان و جد سماع اورا درحر کت آرد. آن کاملان بالغ که واجد حق اندو

~~با حق اندچون از آن مرتبهآ اعلی بلغزند برزمین قلب افتند وهر که در مرتبهآ قلب باشد چون از

~~آنجا بلغزد برزمین نفس افتد.

~~یکی از اصحاب سهل بن عبدالله تستری می کوید رضوان الله علیه که سالهای دراز در صحبت

~~سهل بودم و هر کز ندیدم که ازسماع و ذکر وقرآن و چیزی متغیر کشتی. چون آخر عمر او

~~شد پیش او این آیت خواندند که * فالیوم لایؤخذ منکم فدیة" بلرزید و نزدیک بود که بیفتد.

~~پرسیدم که شیخا شما را هر کز مثل این وجد نبود ؟ گفت آری این زمان ضعف به من لاحق 10

~~شده است . و یک بار دیکر این آیت را بشنید که : "الملک یومئذ الحق للرحمن *.

~~سهل در وجود خود در اضطراب آمد. ابن سالم که از یاران شیخ بود پرسید که چه شد

~~اکنون که هر کزچنین نمیشدی ؟ شیخ فرمود : "قد ضعفت". گفتند شیخاا کرضعف این است

~~قوت کدام است ؟ فرمود که قوت آن است که هیچ واردی برو نیاید الا که به قوت حال خود

~~آن را فروبرد تا هیچ واردی او را از هیأت ms243 خود متغیر نکرداند.

~~و سخن ابوبکرصدیق رضی الله عنه هم ازین قبیل است که شخصی را دید که قرآن

~~می خواند1 و او می کریست. ابوبکر فرمود: "هکذا کنا حتی قست القلوب". ما نیز در اول اسلام

~~چنین بودیم، اکنون دلهای ماسخت کشته است . معنی این سخن آن است که دلهای ما در کار

~~حق صلب شده است و سماع و قرآن را عادت کرده و به انوار او الفت کرفته و قرآن را بیش

~~غریب نمی بیند تا از ورود او متغیر کردد .

~~هر که در وجد می آید آن واردی غریب است که او را متغیر می کند ، و لهذا یکی از

~~شیوخ می فرماید که : " حالی قبل الصلوة کحالی فی الصلوة". این سخن اشارات به آن است که

~~مرا حال شهود بردوام مستمر است.

~~آداب السماع

~~235

~~5

~~ا- اصل . ی خوانآدند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_291.png)

~~236

~~یس مرد بالغ آن ست که پیش از سماع همچنان باشد که در عین سماع.

~~و شیخ حماد می فرماید که کریه از بقیهآ و جود است.

~~و هر که این سخنان را فهم کند و به این اشارات عارف کردد بداند که معانی کل این

~~کلمات به یکدیکر قریب است ، و هو عزیز الفهم عزیز الوجود.

~~بیان حقیقة البکاء عند السماع

~~بدان که گریند کان را درسماع مواجید مختلفه است : یکی از شوق کرید، و یکی از

~~خوف ، و یکی از فرح.

~~یت

~~طفح السرور علی حتی اننی

~~من عظم ما قد سرنی ابکانی

~~ابوبکر کتانی می کوید که سماع عوام برموافقت طبع است، و سماع مرید رغبت و رهبت

~~است ، و سماع اولیا رؤیت آلاء و نعماء است ، و سماع عارفان برمشاهده است ، و سماع اهل

~~حقیقت بر کشف و عیان است ، و هر قومی ازینها را مصدری و مقامی است.

~~و کفته است که واردچون فرود آید در باطن معنی هم شکل یاموافق را بیابد ، با هم شکل

~~خود ms244 بیامیزد، و با موافق خود سا کن شود.

~~و این طوایف همه اهل سماعاند و آن حکایات که گفتیم حال کسانی است که از

~~سماع بلندتراند.

~~و از اقسام کریه که بیان کردیم اعلاتر کریهآ فرح است. جهت آنک به مثابهآ آن است که

~~غایبی برسد و بعد از طول غیبت دیدار اهل و احباب را بیند، از قوت فرح و کثرت نشاط

~~گریان شود .

~~و در درجات کریه که خوف و شوق و فرح است یک مرتبهآ دیکرهست که ازین هرسه

~~عزیز تر است و آن را به ذکر در آوردن و نشر آن کردن به بیان و بنان بس عظیم و مشکل است.

~~هر که به آن مرتبه برسد و به آن درجه واصل شود آنکاه به او عارف کردد و خود بیابد

~~اوراد الاحباب

~~1

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_292.png)

~~آنچ بیاید ، جهت آنک از غایت عزت را أفهام از درک آن قاصر است و عقول ازفهم آن عاجز و

~~آن کریهآ وجدان است، و او در مواطن حق الیقین پدید آید و از عالم حق الیقین درین دنیا

~~تجلیات و الهامات است که در بواطن صدیقان نازل می کردد.

~~آیت بکای و جدان در بعضی از آن مواطن ظهور حق الیقین پدید آید گریه و صف

~~حدثان است. چون از وصف قدیم سطوت عظمت رحمن به ظهور آید از وجود محدث درین

~~موطن کریهآ وجدان پدید آید.

~~و بکای وجدان غیر بکای فرح است . بندهآ کامل بالغ در وقت نغمهآ غنا از بقیهآ آثار

~~وجود مجرد و مخلع شود و در انوار قدیم منغمرو فانی کردد. باز از آنجا به مقام بقا ترقی کندو

~~وجود را درین مقام باز به او رد کنند تا مظهر بقا کردد . درین مقام انواع و اقسام کریه را که

~~خوف وشوق و فرح و وجدان است همه به او دهند و این جمله درصورت مشا کل همدیکراندو

~~در حقیقت به فرقی لطیف ms245 مباین باشند و جز ارباب آن مقامات آن را درک نکنند، و درین مقام و

~~موطن بقای وجد سماع و التذاذ او به نغمات و معانی باز به او عاید کردد. ولکن بندهای که

~~درین مقام باشد مقدور و مقهور او شود چنانک او در سماع متصرف کردد، نی سماع در وی.

~~اگر خواهد سماع را بیارد واگر خواهد رد کند، و این چنین سماع از آنکامل متمکن صاحب

~~نفس مطمئنهآ منوره است که آن نفس او طبیعت خود را بکذاشته باشد و کتساب اطمینان 15

~~کرده و به بعضی از معانی روح خود مکتسی شده.

~~و معنی سماع چنین کاملی آن باشد که نفس خود را به سماع تمتع دهد، چنانک اصحاب

~~جد وقتها نفس خود را به لذات و شهواتی که شرعا مباح باشد تمتع دهند ، بی آنک نفس کاملهآ

~~او را ازین سماع مزید حالی و اثری باشد یا در و نقصانی و اثری پدید آید. از بهر آنک این نفس

~~در دست بندهآ کامل بالغ به مثابهآ طفلی است در کنار پدر که وقتها به هرنو ع غذای آن طفل را

~~شادمان گرداند.

~~و حکایت شیخ ابومحمد راسبی1 را که در اوایل فص نوشته ایم که اصحاب را به سماع

~~آداب السماع

~~237

~~10

~~1- اصل : راسی.

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_293.png)

~~23

~~مشغول می کرد و او تنها در کوشهآ آن خانه نماز می کرد ازین قبیل است .

~~استماع نغمات چون به سمع نماز کزار کامل بالغ فرود آید نفس او به آن متنعم گردد و

~~مورد روح او را ازین نغمات انس و صفا زیادت شود. جهت آنک نفس او درین تمتع و تنعم

~~با وجود طمأنینه از روح بعید است و صفت بیکانکی دارد و این بعد و اجنبیت او از روح از

~~از اصل وضع جبلت است . روح اقسام وانواع فتوح را وافر استیفا می کند و این الحان سماع

~~که در سمع او طارق ms246 میشود او را از فهم کلمات تنزیل الهی و حقیقت مناجات مانع و حائل

~~نمی کردد، وهر قسمی ازین اقسام را بی مزاحمت در حال خود میرساند و این قوت از سعت سینه

~~است که به ایمان منشرح شده باشد ، والله المحسن المنان.

~~و از اینجا کفتهاند که سماع قومی را همچون دارو و دواست، و قومی را چون غذا، و

~~طایفهای را همچون بادویزن1 که مکس تشویش خواطر متفرقه را ساعتکی از خود براند .

~~و آنچ ازین مرتبهآ کمال و بلوغ بیان کردیم که اقسام بکا درین مرتبه باز به مرد عاید

~~گردد و بربنده ظاهر شود یکی دلیل این حدیث است که نوشته شده است در اول فص که

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم ابی بن کعب را فرمود که قرآن بخوان. گفت قرآن بر تو نازل شده

~~است !من خوانم ؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: "احب ان اسمعه من غیری". ابی سورة

~~النسا افتتاح کرد. به این آیت رسید: "فکیف اذا جئنا من کل امة بشهید و جثآنابک علی هولا

~~شهیدا"، از هردوچشم رسول الله آب روانه شد، "فاذا عیناه تهملان."

~~و به روایت دیکر آن است که رسول الله صلی الله علیه و سلم پیش حجراسود آمد و

~~استلام کرد و روی مبارک خود را زمانی دراز بر حجراسود نهاد و بکریست و کفت: "یا عمر

~~هیهنا تسکب العبرات.*

~~و درین که اقسام کریه درین مراتب کمال بر بندهآ کامل متمکن باز عاید می گردد

~~فضیلتی تمام است ، و دلیل آنک رسول الله صلی الله علیه و سلم از حضرت عزت به دعا در خواست:

~~"اللهم ارزقنی عینین حطالتین.*

~~اوراد الاحباب

~~)-

~~(

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_294.png)

~~و کریه هفی الله* را باشد و هلله" را و هبالله*، و این بکا که هبالله* باشد افضل و اتم است،

~~جهت آنک این کریه در مقام بقاست که مرد بعداز کمال بلو غ باز به وجود عود کند و ms247 این عودو

~~جوع به وجود باز از سر او را موهبتی باشد ، من الله الکریم المنان فی مقام البقاء ، ان شاء الله تعالی.

~~شرح الفاظ القوال فی السماع

~~چون بیان سماع و اهل او و حل وحرمت او و اوصاف و اقسام و او موفر مشروح و

~~مبین کشت واجب نمود رمزی و شظیه ای از معانی الفاظی که عزیزان و اهل دل در اشعار و ابیات

~~گفتهاند شرح کردن اکرچند اصحاب و جدان را به کار نمی آید جهت آنک ارباب و جدان

~~به قدر مراتب وحدس خود معانی را فهم می کنند نه به حسب مقصود شاعر لکن مقصود آن است

~~تا مبتدیان بدانند که ازین الفاظ مراد آن معنی نیست که اهل ظاهر میشنوند و میدانند، و خلاف

~~مستعملات ایشان چیزی دیکر هست تا باطن ایشان متوجه طلب کردد تا خدای تعالی در دل

~~ایشان را کشاده گرداند ، بفصله و کرمه.

~~محبت

~~ای بسیار کویندهای که چیزی در باطن او پدید آمده باشد او گوید و نداند که چه

~~می کوید، وای بسیار غرقه شده که از غرق خود نداند. پس آن گوینده را آکاه کن تا بداند که

~~او را چه شده است، و آن غرق شده را خبر کن که تو غرقی تا تن در دهد.

~~"محبت" اخذهای است قلب را من الله تعالی، یعنی کسی را که خدای به محبت بر گزیند

~~از جمال خود سری برو کشف کند و از قدس کمال جلال خود برو ظاهر کند و دل او را

~~به آن بکیرد و او را از خودی خود بستاند، کاهی به قهر و ابتلا، کاهی به لطف و نعما. چنانک

~~جز به جمال الله بیش کشاده نکردد، و غیر الله را طالب نیاید.

~~شخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله وسلامه علیه [فرموده است:

~~عشق است که شیر نرزبون آید ازو

~~فیت

~~حریاست که طرفها1 برون آید ازو

~~آداب السماع

~~39 ms248

~~- کاری است که هرکاربرون آید ازو (درحاشیه).

~~-اصل : ترفها

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_295.png)

~~24

~~که دوستئی کند که روح افزاید

~~با عشق تو من به خرمی میسازم

~~که دشمنئی که بوی خون آید ازو

~~در من اثر هلاک پیداست ولیک

~~بد امید بیغمی میسازم

~~شراب و مدامه

~~میدانم و خود را عجمی میسازم

~~هرجا که لفظ شراب و مدام آمده است مراد شراب محبت است وهو الشراب الطهور،

~~و این شراب محبت عبارت و کنایات است از امتزاج اوصاف به اوصاف ، و اخلاق به اخلاق، و

~~انوار به انوار ، و اسما به اسما، و نعوت به نعوت ، و افعال به افعال.

~~10 او نماند ، صفات حق ظاهر شود. چنانک در حدیث الهی آمده است : "لایزال عبدی یتقرب الی

~~و این امتزاج به این وجه باشد که صفات او درصفات حق فانی و مستهلک کردد تاصفات

~~بالنوافل حتی احبه. فاذا احببته کنت سمعه الذی یسمع به و بصره الذی یبصر به و یده التی یبطش

~~بها ورجله الذی یمشی علیها."

~~یا خود هرچیزی از وجود بنده در ظاهر و باطن به امراو یا برای او حر کت کند. پس

~~آن حر کت از آن او نبود از آن حق باشد.

~~یا خود ارادت و اختیار خود را بکلی بکذارد و همه به ارادت و اختیار حق باشد. پس

~~آنکاه ارادت و اختیار حق همه ارادت و اختیار او باشد. جهت آنک هرچکاه ارادت بنده

~~همان باشد که ارادت حق است پس ارادت حق آن باشد که ارادت بنده است.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضی الله عنه فرموده است :

~~هر دم که دلم با غمت انباز شود

~~بیت

~~به زان نبود که جان فدای تو کنم

~~صد در زطرب بردل من باز شود

~~تیهو که فدای باز شد باز شود

~~بیت

~~ن با تو چنانم ای نکار ختنی !

~~کاندر غلطم که من توام یا تو منی !

~~اورادالاجباب

~~1

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_296.png)

~~از ما ms249 دوری و در یکی پیرهنی

~~نی من منم و نه من توام ، نی تو منی

~~یس من کیام ای جان وجهان کر تو منی

~~هم من منم و هم تو توی، هم تو منی

~~خوردن و در کشیدن شراب آن است که قلب را و اوصال و عروق را ازین شراب

~~شرب

~~محبت که صفت کردیم بدهد و بخوراند تا مست شود و مملو کردد.

~~و شرب شراب هر آینه به نسبت و تربیت و تهذیب تواند بودن و هر کسی را بر قدر

~~حال او دهند.

~~یکی را بی واسطه دهند. الله سبحانه و تعالی خاص جهت او راخود متولی و ساقی کردد، 10

~~"وسقیهم ربهم شرابا طهورا."

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه فرموده است "سقیهم ربهم * تمام است !

~~" شرابا طهورا* کدام است!

~~و یکی دیگررا از جهت و سائط به و سایط دهند، چنانک ملائکه و علما وا کابر مقربان.

~~و ازین خورند کان1 بعضی به مجرد آنک کأس را بینند نا چشیده مست شوند و از ینجا

~~قیاس کن تاحال آنها که بچشند، و باز آنها که بیاشامند، و باز آنها که سیراب شوند، و باز آنها که

~~به این شراب مست شوند چون باشد و کار ایشان به کجا رسد !

~~و باز ازین بلندترمرتبهآ آن کسان که ازین سکر باز به صحو آیند و به همین نسبت سکر

~~نیز برین مراتب است و ارباب سکر نیز در بعضی مرتبهآ اعلاتراند و بعضی نازل تر.

~~برون نمی رود از خانقه یکی هشیار

~~بیت

~~آداب السماع

~~34

~~15

~~1- اصل: خوارنده کال.

~~که پیش شحنه بکوید که صوفیان مستند!

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_297.png)

~~24

~~و آن قصیدهآ شیخ ابن الفارض قدس الله روحه که در دیباچهآ کتاب آورده ایم درین

~~معنی است .

~~شربنا علی ذکر الحبیب مدامة

~~کرنا بها من قبل ان یخلق الکرم

~~لها البدر کأس و هی شمس یدیرها

~~هلال و کم یبدو اذا مزجت ms250 نجم

~~بیت اول اشارت به معرفت و اتحاد و محبت عهد "الست بر بکم" و سر ازل است . و

~~معنی بیت دوم آن است که ماه شب چهارده را که بدر کویند به کأس تشبیه کرده که هردو

~~مدور و مصقولاند، و کأس اقتباس نور از شراب می کند چنانک بدر اقتباس از آفتاب می کند و

~~هردو مملواند یکی از آفتاب و یکی از شراب، و ظرف را تا مملو نباشد خود کأس نکویند.

~~و "مدامه" را به شمس تشبیه کرده است از جهت در خشیدن و افاضت نور و اعطای منافع.

~~و "ساقی" را به هلال تشبیه کرده است از غایت سرعت دوران هردو، ورقت ولطافت هردو.

~~و "حباب" را که در وقت امتزاج آب در شراب برسر قدح می آید به ستاره تشبیه فرموده

~~است، از جهت آنک در صغرو کبر هر دو به یکدیکر قریباند، و هردو روشناند، و هردو

~~کرویاند و قبه را میمانند . معانی ظاهر بیت این است.

~~اما تلفیق او به طریق تحقیق به احتمال ، و احتمال آن است که ارادت شیخ ربانی

~~ابن الفارض قدس الله روحه ازین بدر که او را بهه کأس" تشبیه کرده است امتلای قلب عارف است

~~به نور حق.

~~و مراد ازین شمس که به "مدامه * تشبیه کرده است اشراقات نورخداست در سر.

~~و مراد ازین "هلال * مشبه به ساقی تباشیرنور ارادت است در دل سالک، جهت آنک ارادت

~~اول درجهآ حر کت مرید است ، چنانک هلال اول ظهور بدر است. و چنانک ساقی در دوران

~~سرعت می نماید و حریفان را بر شرب مدام تحریض می کند ارادت نیز سالک را بر قطع مراحل که

~~هر زمان مرحله مرحله رود برمیانکیزد، و بر بریدن منازل که هرروزش منزل منزل برد باعث

~~میشود، و ازمکث و وقوف مانع می آید.

~~اورادالاحباب

~~14

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_298.png)

~~و مراد شیخ از "مزج* مرتبهآ اول وصول است.

~~و مراد از "نجم" ms251 که به حباب تشبیه کرده است کرامات است که در اوان مکاشفه

~~بی اختیار و ارادت از سالک صادرشود همچنان که حباب به واسطهآ مزج بی اختیار مازج یدید می آید.

~~پس اکنون همچنانک جرم قمر به تدریج نور از آفتاب استفادت می کند تا بدر کامل

~~کردد دل مرید که به توفیق ربانی مدرک سعادت ارادت شده است دایما نیز به معاونت ریاضات *

~~به تدریج ترقی می کند تا به اعالی درجات و اصل کردد، وچون آینهآ صافی جلاداده شود که حق

~~در وی بی کیفیت نماند و قابل قبول نورشمس الهام کردد .

~~و هرچکاه مرید به این مرتبه رسد مستحق شود و توچون فکرت خود را در معنی این

~~سخن بر کماری از نورالانوار بر تو لمحه ای بتابد که آیت مشکات و مصباح و زجاجه و کو کب و

~~زیت ازو برخوانی، "ولاحول ولاقوة الا بالله."

~~احوال قلبی و روحی را که به حظوظ نفس ممزوج و مشوب باشد و بقایای وجودی هنوز

~~درد

~~درو باقی باشد "درده کویند.

~~یاخود عبارت است از اذکار و عبادات وجهی و تقلیدی که هنوز به تحقیق و ایقان

~~نپیوسته باشد و در ادای آن بنده را کلفت و مجاهده باقی باشد.

~~و این هردونوع اکرچند هنوز کمال نیافته است لکن فی ذاته پسندیده است. جهت آنک

~~منازل راه است ، و در بدایت تا تقلید نبود به تحقیق نرسد ، و تا ممزوج نبود به خالص نپیوندد،

~~قال الله تعالی : "خلطوا عملا صالحا وآخرسیئاه

~~می صاف اکر نداری به من آر دردتیره

~~که ز درد تیره یابد دل و دیده روشنائی

~~در لغت "کاسه" که مملو باشد آن را " کأس" کویند، و آن که تهی باشد آن را

~~کأس

~~کأس نکویند.

~~آداب السماع

~~242

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_299.png)

~~4

~~جام خوانند.

~~کنون بدانک معرفت حق رالا کأس" گویند و کأس را به پارسی قدح و ساغرو

~~بند کان از خاص خود را بدهد، ms252 و خورند کان آن شراب معرفت کأس را کاهی در صورت مشاهده

~~شراب طهور صافی محض معرفت حق است که از میان خلق سری مشیت بعضی از

~~کنند، و کاهی درمعنی مشاهده کنند، و کاهی به طریق علم مشاهده کنند.

~~مشاهدةآ صورتی حظ ابدان و انفس است، و مشاهدهآ معنوی حظ قلوب وعقول است ،و

~~مشاهدهآ علمی حظ ارواح و اسرار است.

~~و این کأس شراب فضل خدای تعالی است تا به که دهند ، " و ذلک فضل الله یؤتیه من

~~یشاء والله واسع علیم."

~~و جماعتی از محبان این بار کاه را کاهی از یکی کأس شراب دهند، و گاهی از

~~کاسهای بسیارهمه را نصیب دهند، و کاهی هریکی را از کأس علی حده دهند، و کاهی یکی

~~کس را از چندین کأس دهند، و همچنین نیز به عدد کؤوس شرابها نیز مختلف است .

~~و کاهی از یکی کأس چندین شرابهای مختلف در دهند و چندین هزار قوافل بی عدد

~~محبان از آن کأس بخورند و هنوز باقی باشد. خوشا وقت کسی کزین شراب عذب طهور

~~صافی در کشد و دایما در سکر و صحو او باشد.

~~ت

~~زان می صاف که چون برره دل دام نهد

~~مطربش ناله و دردش قدح و ساقی دوست

~~شاه بازان چوموسی و چو عیسی کیرد

~~فرخ آن دست که این عروهآ وثقی کیرد

~~کلیسیاو دیر عبارت از عالم اطلاق است و آن عالم وحدت ذات است وعالم روحانی است که

~~دیر

~~اورادالاحباب

~~1

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_300.png)

~~به نسیت ذات جملهآ صفات یکیاست و قهرو لطف و رحمت و غضب و قبض و بسط و طاعت و

~~معصیت و موت و حبات درو مساوی است .

~~تفاوت و تباین در اسما و صفات و اوامر است که مظهر او شرایع و احکام و نعیم و

~~جحیم است . و روح را نیز همین اطلاق است که درو قیود نیست و نسبت زمان و مکان و ms253 قرب و

~~بعد نیست. تفاوت و قیود و نسبت در عقول و نفوس و حواس است.

~~ز نار قوت و قیام بنده است در عبادت و عبودیت و دوام خدمت.

~~زنار

~~ترسا بچهام افکند از زهد به ترسائی

~~شعر

~~زین پس من و زناری در دیر به تنهائی

~~درین اصطلاح صوفیه ترسا مرد روحانی را کویند که از نفوس و اجسام مجرد کشته

~~نوسا

~~باشد و به مرتبهآ روح ترقی کرده.

~~و ترسائی آن است که از قیود تکلیفات عرف و عادت و اسم و رسم خلاص یافته باشدو

~~جمله را از حق دیده و به حق دیده و دین عیسی روح و مسیح جان کرفته و از قیود نفس و عقل

~~خلاص یافته و در بسط و بشارت و بشاشت کشف حقایق و عرفان افتاده.

~~با من شب دوش نفس انسانی کفت

~~بیت

~~کان سوخته در عالم من روحی بود

~~در کوش دل این نکتهآ پنهانی گفت

~~کولاف "اناالحق * زدوسبحانی کفت

~~برید روحانی را "ترسابچه* خوانند . یعنی واردی که از عالم روحی به قلوب وعقول و 20

~~ترسا بچه

~~نفوس به طریق غلبه و لطف فایض کردد و جمله را به خود مشغول کرداند و از تفرقهآ نفوس

~~خلاص دهد.

~~آداب السماع

~~45

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_301.png)

~~246

~~آرد عبارت از آن ناقوس کنند و مقصود ازو انتباه و حضور است از غفلات طبیعت و عادت.

~~جذبهای که ترا ازخدای خبردهد و ازخود خلاص دهد و ترا به سر توبه و انابت و عبادت

~~اقوس

~~این لفظ در مدح آید و در مذمت هم آید. هرچیزی که سر دل تو و منظر و مطلوب

~~بت

~~قلب تو باشد که تو آن را ناظر و طالب باشی عارفان آن را بت خوانند.

~~اکر آن چیز غیرالله باشد به مذمت گویند و اگر مقامی باشد از مقامات و منازل سلوک

~~علمی یاعملی، قالبی یا قلبی: به طریق مدح کویند و این حقیقة1 هم ms254 مذموم است ، لکن در بدایت

~~محمود و مطلوب است.

~~1

~~باطنی را که درو نفوس هستی و طلب دنیاوی و اخروی باشد یا تصاویر اغیار یا اثبات

~~بت خانه

~~غیر حق از هرچه در کونین است درو باشد آن باطن را "بتخانه* کویند.

~~وهمچنین نیز باطنی که درو طلب مقامی و منزلی از مقامات دینی مثل زهد وعلم و عبادت و

~~مرتبهآ شیخوخت و امامت و مقتدائی یا دیکر درجات و مراتب باشد آن را هم بتخانه گویند.

~~و بت پرست آن کس را گویند که به یکی ازین معانی یا اعلاتر و اصل شده باشد و

~~برهمان مرتبه ثابت مانده و از و تجاوز نکند و به همان مغروروقانع شود و ظن برد که به مقصود

~~رسیده است.

~~کنایت است از کفر و حجاب و اشکال و شبهت و هرچیزی که مرد را محجوب

~~لف

~~کند به نسبت حال او.

~~روی و رخ عبارت از کشف ایمان و یقین و عرفان و حقیقت و عیان و هرچیزی که درو

~~جه

~~فتح وفتوح باشد .

~~اوراد الاحباب

~~1

~~- اصل : حقیقنا.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_302.png)

~~عبارت است از حضورحق و مواجهه ومکالمهآ حق و عدم غیبت و مقام راز و وصول یا

~~انقیاد و طاعت مقصود و محبوب یا یافت مطلوب.

~~محراب وقبله

~~در اصل لغت این سه حرف ح رب را برجنک و آلات و مکان او دلالت است مثل 5

~~حرب و حراب و محراب و حربه، و در عرف آن مکانی که در وقت حضور و مناجات با حق

~~بهاو متوجه گردی "محراب" کویند، از آن جهت که محل نزاع و مقاتلهآ نفس و شیطان و روح و

~~رحمان است.

~~و اهل معرفت آن مقصود و مطلوب که سر دل تو به او متوجه است آن را محراب

~~گویند، و یکی کس را قبله حق باشد و کسی دیکررا غیرحق. و عطار شاعر گفته است:

~~ظم

~~باماچو به دیر آئی، محراب ms255 دکر کیری

~~وز دفتر عشق ماسطری دوسه برخوانی

~~یعنی چون از حبس و قیود تعلقات جسمانی و نفسانی خلاص یابی در موافقت السایرین

~~الی الله تعالی به عالم اطلاق روحانیت و وجدانیت آیی و روی قلب و قالب بکلی بدان مقصد

~~نهی محرابی که قبلهآ تو بوده است آن را بکردانی. یعنی آنچ پیش ازین توجه در محراب عبادت 15

~~مقصود و مطلوب تو بوده است از مراتب و درجات و ثواب و جزا دل خود را از آن جهت

~~بکردان و اخلاص عبودیت و فنای صفات بشریت و استغراق در مطلقات احدیتا جمعیت الهی

~~محراب خود کن تا با ما توانی رفتن، و از دفترلوح المحفوظ قلب خود سطور مراتب محبت ازلی

~~که در اسما و صفات و ذات نامتناهی است برخوانی.

~~یا خود آن است که مسطری دو سه برخوانی*، یعنی سطر اول آن است که هرچه کنی 20

~~دلله" را کنی، یعنی اخلاص عبودیت و تقوی از شرک خفی. سطر دوم آنکه دفی الله * را کنی که

~~مقام استغراق و فنا در شهود است . سطر سیوم "بالله* را کنی که مقام بقاست و رجوع به جهت

~~تکمیل دیگران را.

~~آداب السماع

~~نماز

~~247

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_303.png)

~~248

~~یاخود سطر اول معرفت کاینات و آفاق است ، و سطر دوم معرفت نفس ، و سطرسیوم

~~معرفت خدای تعالی.

~~یا خود سه سطر آن است که حقایق و ملکوت اجسام و نفوس و عقول را بدانی.

~~بیت

~~کروصل منت باید ای پیر مرقع پوش

~~هم خرقه بسوزانی هم قبله بکردانی

~~یعنی صوروظواهررا که عیب غیریت و شرک در وی است براندازی و به حکم اخلاص

~~روی بهحق صرف آری.

~~مسجد ومدرسه و خانقاه

~~هرسه لفظ اشارت به قبود و تعلقات و عبادات وجهی است ظاهرا و باطنا، مثل عرف و

~~10 عادت و رسم واحکام و اوامر وحزن و قبض ومجاهده و ریاضت وخوف و رجا و مقامات معینه.

~~واکر مرد ms256 خنوتی در واقعه ازین سه موضع بیند تعبیر او نیز همین است که در وقت او

~~قبضی و قیدی باشد و در آن روز فتح قلب کمتر شود .

~~اما اگر مسجد جمعه بیند جمعیتی قرین وقت او کردد ، اگرچه اطلاق نباشد .

~~مناره

~~14

~~عبارت است از شهرت و اسم و رسم و ناموس و خویشتن نمایی، یا خود را به نوعی و

~~مرتبهای یا مقامی معروف و مشهور کردن و بر آن ثابت بودن و صورت پرست و خویشتن

~~یرست بودن.

~~تا مدرسه و مناره ویران نشود

~~ین کار قلندری به سامان نشود!

~~2

~~و مرا[د] از قلندری تجرید است از کونین.

~~عبه

~~صورت و محل استوای الهیت را درهرچیزی که هست کعبهآ آن چیز کویند. چنانک

~~از زمین کعبهآ معظم بیت الله و مبدأ ظهور زمین اوست. یعنی که زمین از تحت او منبسط شد و او

~~به وجود حاضر است و همه کس به او عالماند و کنه او غایب است و کس به آن عارف نیست و

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_304.png)

~~موجب بقا وقیام خلق است ، "جعلها الله قیاما للناس *، وقال علیه السلم: "الحجرالاسود یمین الله"، و

~~درجمیع اما کن قبله اوست، "فولوا وجوهکم شطره"

~~و از حیوانات آدمی کعبه است که خلیفة الله است، و در حدیث آمده است که "خلق آدم

~~علی صورته"، و قایم است برهرچه در آسمان و زمین است.

~~و معرفت به کنه او نمی رسد ، چه معرفت او مستلزم معرفت حق است، "و سخر لکم 5

~~ما فی السموات وما فی الارض جمیعا.

~~و باز از آدمی قلب او کعبهآ اعضا و ابعاض اوست ، "قلب المؤمن عرش الله*، "الرحمن

~~علی العرش استوی."

~~و ازحروف الف کعبه است و او را اول نیست و انتها نیست . اومدهای است از هوای

~~صدر. ابتدای او از همزه میتوان کردن که معرب است و بدل اوست . چه به مده ابتدانتوان 10

~~کردن، و آخراو نیز منقطع ms257 نیست، جز آنک کوینده صامت کردد، و الف به و جود حاضراست و

~~کنه او غایب است.

~~و الف برالله دلالت کند فحسب ، قال الله تعالی :دالم".

~~شیخ عالم سیف الدین باخرزی می فرماید، رضی الله عنه :

~~بیت

~~لا همچو نهنک در کمین است ببین

~~الا چوخزانه در یقین است ببین

~~از تو به توخطی است کشیده چو الف

~~سر ازل و ابد همین است ببین

~~و برهمین مثال کعبهآ اجرام علوی عرش است که محل استوا اوست. پس غرض از جملهآ

~~این سخن و نظایر آن است که لفظ کعبه استعارت است بر معنی ای که قایم جامع باشد و حاضر

~~به وجود وغایب به کنه ، و آن معنی مقصود و مطلوب باشد.

~~خرابات

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضی الله عنه میفرماید:

~~بیت

~~با دل گفتم کای دل پرخاش طلب

~~در صومعه وسر مصلاش طلب

~~آداب السماع

~~49

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_305.png)

~~250

~~دل کفت مرا کرد خرابات بر آی

~~ناموس و خویشتن نمائی و خود بینی و ظاهر آرائی و تبدیل اخلاق بشریت به اخلاق اهل مودت و

~~خرابات و مصطبه عبارت و کنایت است از خرابی و تغییر رسوم و عادات طبیعت و

~~آنجا اکرش نیابی، اینجاش طلب

~~محبت و خرابی حواس به طریق حبس و قید و منع او از عمل خویش.

~~چون این اخلاق و صفات عادتی و بشریت در سالک خراب کردد و اوامر نفس و احکام

~~شهوت و طبیعت متروک شود وقیود شریعت تقلید ظاهر به کشف حقایق و دقایق مفتوح شود، و

~~شاهدان کشف حقیقت اسما و صفات از حجب ظلمانی وجودتو بیرون آیند، و مطربان فرح و

~~بسط نغمات شوق و عشق آغاز کنند و انکشت جذبه حق و دعوت الله بر او تار عروق و شرائین

~~مزمار وجود تو زنند و ساقیان فضل و کرم به سر "یحببهم* وه کنت کنزآ مخفیا فاحببت ان

~~1 اعرف * بهرسم زمان "الست" در کؤوس ms258 معرفت شراب محبت در دهند و دور مدام مودت ازل

~~پدید آید و سالک مست تجلی احدیت کردد و مال و جاه و کونین دربازد و وجودرا

~~به شکرانه در میان نهد و هنوز پاک بازان قمارخانهآ غیب برو باقی کنند تا به استغفار ه تبت الیک وانا

~~اول المؤمنین" پیشتر آید.

~~دانی چه بود شرط خرابات نخست

~~یت

~~چون مست شوی و پایها کردد سست

~~اسب و کمرو کلاه دربازی چست

~~گویند نشین !هنوز باقی بر تست

~~پس درمیان این قوم چنین وجودی را خرابات کویند ، و عطار رحمة الله [علیه] درین معانی

~~گفته است :

~~دوش رفتم به خرابات و مرایار نبود

~~شعر

~~گوئی از باده فروشان بنبودند آکه

~~میزدم نعره و فریاد ز من کس نشنود

~~یا خود از بی خبری هیچ کسم در نکشود

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_306.png)

~~یا ز شب نیمی بد بیشترش یا کمتر

~~گفت خیراست بدین وقت که دیوانه شدی

~~پیری از غرفه برون کرد سر و رخ بنمود

~~منمز پرداختی آخر بنکوئی که چه بود ؟

~~گفتمش در بگشا گفت برو خیره مگوی

~~در چنین وقت زبهر چوتو ای در که کشود؟

~~مسجد است این که به هرلحظه درش بکشایند!

~~تا در آیی تو و اندر صف پیش استی زود

~~این خرابات مغان است و درو زنده دلان

~~اندرو جام شراب است و دف و رود و سرود

~~زر و سر را نبود هیچ درین بقعه محل

~~سودشان جمله زیان است و زیانشان همه سود

~~اما خرابات مذموم وجودی را کویند که از شراب غرور مست غفلت باشد، و تقلید و

~~عادات درو ثابت و راسخ، و رسوم حقایق و احوال دین و دل دروخراب، و محبت دنیا و اغیار

~~به کمال، و مطربان شهوات با نغمات طول امل بر کار، چنانک حال زار ماست، نعوذ بالله من 15

~~خراب السر.

~~شاهد

~~این لفظ عبارتست از عیان معانی حقانی حقیقی ، چون کماهی مشاهده کردد و ms259 درو

~~شک و غلط نماند و قابل تغیر نباشد. جهت آنک تا بقیهآ ححابی باقی باشد شاهد نکویند وچون

~~حجاب نماند و به عین در آید و عیان کردد بعد از آن اکر معلوم آن معنی متغیر کردد از جهت 20

~~نقصان عین ناظر باشد و عدم مشاهدهآ او، "شهدا لله انه لااله الا هوو الملائکة و اولوا العلم"، فاعلم

~~انه لا اله الاهوو ما شهدنا الا بما علمنا.

~~شهادت مستلزم علم است ، و علم و عالم و معلوم یکی است. چنانک عشق و عاشق و

~~آداب السماع

~~5

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_307.png)

~~252

~~معشوق یکی است. و این مسئله در حکمت نیز مبرهن است و پیش اهل طریقت ثابت .

~~در اشعار مراد ازین لفظ کفر دینی که ضد اسلام است نیست. و در اصل لعت عرب

~~کفر

~~پوشیدن را کفر کویند به فتح الکاف و این سه حرف ک. ف. ر. دلالت برستر می کند به هر

~~صغه که می گردد، مثل کافر و کقارت و مکفرو کفار و کفور و مکفور.

~~و این لفظ کفر در مقام مدح و ذم آید.

~~بقای صفات ذمیمه را در بنده تا توجه او به غیر با دیدن غیر حق در دارین ، یا فاعل افعال

~~غیرحق را دیدن، یا یکدیکر را به ربوبیت قبول کردن و طاعت داشتن، این جمله کفروشرک

~~مذموم است در طریقت.

~~10

~~و اما کفر محمود آن است که دارین و منزلین را بردل خود پوشانی و کافر طاغوت نفس

~~خود شوی تا او مستورفنای صفات خود و استعداد ذاتی خود کردد و هستی او هیچ نماند. آنکه

~~سر هویت الله پدید آید و حقیقت ایمان عیان کردد. آنکاه مؤمن حقیقی شوی. قال الله تعالی:

~~* فمن یکفر بالطاغوت ویؤمن بالله فقد استمسک بالعروة الوثقی "، یعنی بالتوحید ، وهو

~~لااله الاالله.

~~11

~~نور آفتاب شهود احدیت به سر اظهار کفرچون بتابد ستار کان محسوسات و معقولات و

~~ظنیات و محدثات و ms260 جایزات همه بردیدهآ دل مکفور و مستور کردند.

~~ای کفر دریغا که مغان از تو بلافند

~~بیت

~~یاخود کفرمذموم آن است که حقایق دین پوشیده ماند و بنده به اعمال وجهی و طاعات

~~اسم تو پرستند و ز عین تو معافند

~~2 رسمی و عبادات تقلیدی قانع آید.

~~و کفرمحمود و حقیقی آن است که ظواهر باطن کردد و باطن در باطن ظاهر شود. نور

~~کشف حقایق مرظلمت تقلیدات و عادات را مستور و مکفور کند و اسماء و صفات سالک را

~~مطموس کرداند. کفر غیب عین شود و عین اعیان و ذوات کفر کردد.

~~اورادالاحباب

~~(1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_308.png)

~~شیخ حسین منصور به پسر خود نامه ای نوشت (4:

~~یا بنی سترک الله علیک ظاهر الشریعة وکشف علیک حقیقة الکفر فان ظاهر الشریعة

~~کفرخفی وحقیقة الکفر معرفة جلیة ، و استغفرالله واتوب الیه.*

~~هذا ماخطر ببالی فی شرح الالفاظ بالاحتمال فکتبته، ولااعلم والله یعلم انه ألمعة روحانیة

~~ام لتة شیطانیة ، "فان تجد عیما فسد الخللا".

~~آداب السماع

~~5

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_309.png)

~~ماجرا آن را کویند که اکراز درویشی خرده ای در و جود آید و بر خاطری کران آید

~~باز خواست کنند تا آن غبار از دل آن برادر دینی دور شود و آن به حقیقت یاریئی باشد که

~~یکدیکررا دهند. قال الله تعالی: *وتعاونوا علی البر والتقوی ولاتعاونوا علی الائم والعدوان *،

~~یعنی در نیکوئیها و اعمال صالحه یکدیکر را یاری دهید و در بدی و معصیت یار

~~یکدیکر مباشیت.

~~و اکر کسی را از دیکری غباری یا انکاری باشد باید که گوید و مخفی ندارند و آن

~~حقدرا در اندرون نهان نکند که رسول الله صلی الله علیه و سلم از جماعتی از اهل صفه باز خواست

~~1 کرده است.

~~واکر از برادر دینی خود چیزی نابایسته بیند پوشانیدن آن اولی ترباشد مکر کسی باشد

~~که از نظر عزیزان مبالات نکند و از کارخود بازنایستد و کمترنکند آن را. باز خواست کنندو ms261 [68

~~صلای ماجرا کویند تا همه اصحاب جمع شوند ودر خانقاه را بربندند و ماجرا در جماعت خانه یا

~~جائی که نماز کنند و سفره نهند خوبتر آید، و اکرجائی دیگر باشد که اغیار نباشد هم شاید.

~~15

~~و منتهیان و اصحاب دل اکر از برادر خرده ای بینند به ظاهر ماجرا نکنند ، به دل ماجرا

~~کنند. و آن صاحب خرده از آن آ گاه شود و میان خود و خدای جل جلاله استغفار کند مقبول

~~باشد و آن خرده از میان برخیزد .

~~اما مبتدیان که از حال دل خبر ندارند، "یعلمون ظاهرا من الحیوة الدنیا". ایشان را

~~به زبان ادب باید کردن تا ادب کیرند.

~~احکام و آداب صوفیه درماجری

~~ف

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_310.png)

~~و مستحب آن است که چون استغفار کنند سرها برهنه کنند تا به تواضع و شکستگی

~~نزدیک تر کردند.

~~و بعضی گفتهاند که در اول استغفار سرپوشیده باید داشت تا آن که که وقت غالب شودو

~~عذر یکدیگر قبول افتد. آنگاه دستار از سر بنهند، و این از برای آن گفتهاند که اگر صفای

~~دل در حال حاضر نشود دیر باید بریای استادن و اکر شباروزی یا دو روز یا سه روز چنان ماند *

~~مربرهنه باید داشت و اگر درین میانه از بهر نماز یا غیر آن سرپوشند رجوع باشد از استغفار و

~~این نشاید. پس در سر بر هنه کردن و ایستادن تعجیل نکنند.

~~و ادب و شرط آن است که چون به ماجرا نشینند جامهآ پاک پوشند1 و تکبر ظاهر نکنندو

~~سخن نرم کویند و دست نفشانند و نجنبانند و سخنی که سبب هجر و قطیعت باشد نکویند.

~~و مقدم جمع باید که در صلح کوشد و میان جمع اصلاح کند و آن کس که مجرم باشد 10

~~باید که مبادرت نماید و به استغفار مشغول شود، و چون به استغفار بر خیزد به قدم کاه رود و هردو

~~دست پیش کیردو در صف ms262 التعال باستد و قلیل و کثیر بیش سخن نگوید، تا آنگاه که غبار

~~برخیزد و صفا پدید آید .

~~و در ماجرا سخن راست گویند و هیچ خلاف نکویند و اندک کویند و تاممکن گردد

~~سخن را به صریح با کسی معین نگویند، و به رمز و استعارت گویند . مثلا چنین گویند که

~~یرا کند کی نباید کردن، و از خانقاه بیرون نباید رفتن، و نماز به جماعت را محافظت باید کردن، و

~~در پیش بزر کان سخن کمتر باید گفتن ، و در ماجرا زینهار تا سخن به نفس نکویند - برای

~~ارشاد و اصلاح کویند.

~~ودر وقت ماجرا باید که هر کسی در دل خود از کناهان خود یاد کنند و از خردههای

~~خود و آنچ برو رفته است در آن ساعت از حق تعالی مغفرت و عذر خواهند و از معبود تعالی ."

~~شرم دارند .

~~و چون استغفار کردند و دلها خوش شد باید که چیزی از دنیاوی در میان نهند ، یعنی

~~سبب..2 آن کناه و این خردهآ دنیا بوده است درمیان نهاده شد.

~~احکام و آداب صوفیه درماجری

~~355

~~15

~~2- یک کلمه محوشده است.

~~1- اصل : پوشد.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_311.png)

~~256

~~بعد از آن حکم آن شیخ کند، و اکر شیخ حاضر نبود مقدم یا بزر کتر یاران حکم

~~کند، و اکر مسافری حاضر باشد درین باب مقدم و حا کم او کردد.

~~واکر آنچ در میان آمده است خرقهها باشد به هیچ وجه آن خرقه ها را به بازار نبرند که

~~آن خرقه ها حکم خرقهآ مشایخ دارد، جهت آنک نظر مشایخ به آن خرقهها رسیده باشد و آن

~~خرقهها تا به رسول الله صلی الله علیه وسلم مسلسل باشد. مکر جامدای باشد که به خلاف خرقهآ

~~درویشان باشدو رنک جامه های اهل دنیا داشته باشد، مثل عثابی و خاره و کلاه قندز و غیر

~~آن پوشیدن. آن عادت صوفیان نبود.

~~و اکر خرقهها را به رضای جمع کسی خرد ms263 و چیزی در میان نهد و آن خرقهها را باز

~~به درویشان برساند شاید و جوان مردی باشد و پسندیده افتد، واکر برای خود خرقه نکاه دارد

~~1 هم شاید.

~~و شیخ ابوسعید بن ابی الخیر می فرماید قدس الله روحه که هر کس که دعوی کاری کند اورا

~~از حقیقت آن دعوی بازخواست و طلب کردن از سنت است.

~~و در احادیث آمده است تا مدعی کذاب از مرد صادق پدید آید، "اللهم اجعلنا من

~~الصادقین ، ان شاء الله رب العالمین."

~~5

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_312.png)

~~ادب السؤال و شرائطه و اهله

~~حق تعالی در مدح فقرا می فرماید که: "لایسألون الناس الحافا"، یعنی از کسی چیزی

~~به الحاح نخواهند ، "و اما السائل فلاتنهر."

~~و رسول الله [صلی الله] علیه و سلم می فرماید: "اعطوا السائل ولوجاء علی فرس".

~~و قال: "لو صدق السائل ما افلح من رده.*

~~و دیکر می فرماید که اجرصدقه دهنده عظیم تر از قبول کننده نیست، لکن وقتیکه

~~قبول کننده محتاج باشد.

~~و دیکر فرمود هر کس که از کسی چیزی خواهد و او به آن محتاج نبود آتش دوزخ را

~~بسیار می کند.

~~و فرمود که صدقه حلال نیست مرغنی را و آن کس را که دست و پای و اعضاء او

~~صحیح باشد.

~~و عمر رضی الله عنه فرمود کسب به شبهه بهتر از کدائی از مردم.

~~و جنید فرمود هر کس که نفس خود را عادت دهد در وقت سختیها و فروماند کی تا از

~~مردم یا از سبب چیزی کیرد از بند گی نفس خود هر کزخلاص نیابد و نفس خودرا متحتل و 15

~~صبور نتواند کردن.

~~و ابوحفص حداد می فرماید هر که کدائی را عادت کند به طمع و خیانت و دروغ گفتن

~~مبتلا شود.

~~و از انبیا سه کس در وقت فاقه سؤال کردهاند: یکی سلیمان در آن چهل روز که ملک

~~ازو رفته بود، و دیکر ms264 خضر و موسی که از اهل قریه سؤال کردند.

~~ف

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_313.png)

~~258

~~کفایت نکیرند.

~~و ادب سؤال آن است که تا حاجت ضرورت نشود نخواهند و زیادت از قدر و

~~مشایخ کفتهاند فقیر چون به ضرورت سؤال کند کفارت آن سؤال صدق اوست.

~~وطالب را رد نشاید کردن1. ا کرطالب کریم است و شریف آب روی2 او را نکاه دارو

~~او را رد مکن. و اکرلئیم و خسیس است نفس خود را ازو صیانت کن و آب روی2 خود را

~~نکاه دار و اورا محروم مکن.

~~و مشایخ مکروه داشتهاند که کسی به جهت نفس خود را سؤال کند، و لکن به جهت

~~اصحاب را سؤال کردن مستحب است.

~~ممشاد دینوری را رضی الله عنه چون مسافران غریب رسیدندی در بازار در آمدی و از

~~1 دو کانها چیزی جمع کردی و پیش ایشان بردی و این را از عداد سؤال نداشتندی . از حساب

~~تعاون علی البروالتقوی" شمردندی.

~~و رسول صلی الله علیه وسلم جهت اصحاب را سؤال می کرد. اگر این گدائی و سؤال

~~بودی از آن احتراز کردی.

~~و مستحب است که جاه خود به جهت اخوان را بذل کنی.

~~و مشایخ فرمودهاند که فقرفقیر صحیح نشود تا آنچ او را باشد از مال و جاه بذل نکند.

~~سایلی بعد از نماز شام آواز داد. امیر المؤمنین عمر فرمود او را چیزی دهیت . باز باردوم

~~آواز او به گوش عمر رسید که همچنان سؤال میکند. عمر خادم را گفت من تورا نگفتم که اورا

~~چیزی بده ؟ خادم گفت دادهام. عمر در سایل نظر کرد. در زیر دست او تو برهای دید پر از نان.

~~فرمود سایل راکه تو کدا نیستی اتو تاجری! بعد از آن، آن توبرهآ او را بکرفت و در پیش

~~2 شتران بیت المال فروریخت و او را به دره میزد و می کفت تو تاجری بودهای، کدا نیستی!

~~و ادب خادم در ms265 سؤال آن است که در کرفتن و دادن نفس خود را در میان نبیند و اعتماد

~~اورادالاحباب

~~1

~~1- اصل : کردند.

~~2- ( آبروی).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_314.png)

~~او بر همم و خواطر فقرا باشد و از هردو فریق و کیل باشد و به حق کند یعنی از طرف چیزی

~~دهنده و چیزی کیرنده.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم با قومی بیعت اسلام کرد و شرط که هرچه شما را کویم

~~بالسمع والطاعة قبول کنیت . باز مخفی کلمهای با ایشان کفت که از مردم سؤال نکنیت.

~~و رسول الله صلی الله [علیه]وسلم امر می کرد به تعفف و از سؤال دور بودن و از کسی

~~چیزی ناخواستن.

~~و می کفت هر که از ما چیزی خواهد بدهیم، و هر که از خلق استغنا نماید خدای تعالی

~~او را توانکر کرداند و به کسی احتیاج ندهد.

~~و فرمود هر که از ما چیزی نمی خواهد آن کس را دوست تر می داریم.

~~و فرمود که از کسی چیزی مخواهید و تعقف کنیت ، و هرچند کمتر شمارا بهتر!

~~پرسیدند که یا رسول الله از تو نیز نخواهیم ؟ فرمود که از من نیز مخواهیت !

~~و در حدیث آمده است که از رسول الله پرسیدند که توانکری کدام است؟ فرمود غنی

~~غنای1 آن است که اورا همین مقدار باشد که بامداد خورد یا شبانکاه خورد. یعنی هر که قوت

~~یک وقت داشته باشد از اغنیا کردد و او را سؤال نشاید کردن.

~~و شبلی می فرماید که چون به سؤال بیرون آثی نه مردم را بین نه نفس خودرا.

~~شیخ ابوالعباس نهاوندی چون جماعتی غربا بر سیدندی در بازار در آمدی و از اطعمه جمع

~~کردی و به دست خود برداشتی و پیشایشان بردی، و او می کفت که بیست سال است که از

~~هیچ کس چیزی نکرفتهام. و او سؤال را مکروه داشتی و هر که کدائی کردی انکار کردی.

~~پس معنی سخن شیخ آن است ms266 که هرچیز که برای خود نخواهی و از آنجا حظی نکیری آن از

~~حساب سؤال نیست.

~~و شیخ جنید می فرماید که هیچ کس را سؤال روا نیست ، الا آن کس را که عطادادن را

~~دوست تر از کرفتن دارد.

~~آداب انسؤال

~~50

~~1= کذا دراصل ، ظاهرا "غنای" زائدست.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_315.png)

~~260

~~صرف کند به وجه معروف ، یعنی نه فراخ دارد و نه اسراف کند. و بعد از آن بیرون آید و سؤال

~~و شرط اولی آن است که چون خادم به چیزی محتاج شود قرض کند و آن را بر قوم

~~کند و آن قرض را بکزارد. و این وجه به سلامت اقرب است.

~~و نیز مشایخ کسی را که خواهد تا نفس خود را در نظر خلق ذلیل کرداند رخصت

~~سؤال نیز دادهاند و فرموده که :" لاخیر فیمن لایذوق طعم اهانة الرد.*

~~و بعضی از مشایخ هم از سؤال خوردهاند. از ایشان سؤال کردند1 که این طریق را چرا

~~اختیار کرده ایت ؟ کفتند از غایت آنک نفس ما سؤال را کراهت می دارد و نمی خواهد. مخالفت

~~او را این طریق اختیار کردیم.

~~و حکم فقیر آن است که چون حاجت پدید آید همان وقت سؤال کند. عزیمت و قصد

~~1 سؤال پیشتر از وقت حاجت نکند .

~~و ادب آن است که در سوال به زبان به خلق کوید و اشارت کند، و بهدل باحق کویدو

~~از حق خواهد ، و آزاد مردان از برای اخوان خواهند نه از برای حظ نفس خود.

~~و کفتهاند که از سؤال خوردن کامل تر از آن است که از تقوی خوردن.

~~و گفتهاند که هر کس که سؤال کند و او را همان مقدار باشد که کفایت روز او کردد

~~او سزاوار آن باشد که فقرا روز قیامت خصم او باشند و با او خصومت کنند، و کویند تو حق ما

~~کرفتهای واز ما نبودی.

~~اورادالاحباب

~~1- اصل : کردن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_316.png)

~~رسول الله ms267 صلی الله علیه وسلم فرموده است تب یک روزه کفارت یک ساله است ، و انصار

~~را وقتی که تب آمدی رسول الله فرمودی که : "ابشروا فانها کفارة و طهور."

~~و حکما گفتهاند که درمرض چندین نعمت است که عاقل باید که به آنها نادان نیاشد:

~~کی آن است که کفارت کناه است ، و تحصیل آثواب است، و بیداری از غفلت است ، و

~~یا دهندهآ نعمت صحت است ، و تجدید توبه است ، و برانکیزانندهآ صدق است.

~~ذوالنون مصری به عیادت بیماری در آمد. بیمار ناله کرد. ذوالنون کفت: "لیس بصادق فی

~~حبه من لم یصبر علی ضربه". بیمار کفت : ملیس بصادق فی حبه من لم یتلذذ بضر به*.

~~یکی از عارفان بیمار شد. علت خود را با طبیب صفت کرد. گفتند که این شکایت

~~است که می کنی !ا گفت شکایت نمی کنم صفت قدرت خدای تعالی می کنم.

~~خادم کلیب سنجاری رضی الله عنه می کوید که روزی شیخ مرا کفت که بربدن من به جز

~~از زبان هیچ موضعی میبینی که از کرم خالی باشد ؟ گفتم نمیبینم. فرمود که در داخل جسد

~~من نیزهیچ موضعی از کرم خالی نیست، و میفرمود که: "هذا اسمی و هذا رسمی فمن یبارزنی !"

~~یعنی نام من کلیب است وتن من چنین است که میبینید . لکن کجایند مبارزان ملاء اعلی تا

~~با ایشان کوی در میدان اندازیم.

~~مشاد دینوری را مرضی پدید آمد. کفتند شیخا علت خودرا چکونه مییابی؟ گفت

~~از علت پرسید که مراچون مییابد؟ کفتند دل خود را درین مرض چون مییابی ؟ فرمود

~~من خود سی سال است تا دل خود را کم کرده ام.

~~فص

~~آداب الصوفیة فی حال المرض

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_317.png)

~~262

~~بعضی مشایخ گفتهاند که شفا یابم و شکر گویم دوستر1 از آن دارم که در بلا باشم و

~~صبر کنم. جهت آنک خدای تعالی در قصهآ داود می فرماید که "نعم العبد" و او شاکر بود ، و ms268

~~در قصهآ ایوب میفرماید که "نعم العبد* و او در بلا صابر بود. هردو تشریف "نعم العبد" یافتند.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید که بیماری را مداوات کنیت که خدای تعالی هیچ

~~مرضی نیافرید الا که آن را داروئی آفرید . پرسیدند که یارسول الله مداوات قضای خدای تعالی را

~~باز کرداند ؟ فرمود که مداوات از قضا خدای است عزوجل.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی را رضوان الله علیه وسلامه مرضی پدید آمد . اطبای حاذق

~~جمع آمدند و مطبوخی تدبیر کردند و برسر بالین شیخ نهادند و کفتند که سحر کاه بخوریت.

~~چون وقت سحر شد شیخ خادم را فرمود که این قدح دارو را ببر و درجوی آب ریز و از آن

~~یخاب که میرود پر کن و بیار. خادم بیاورد . شیخ " بسم الله الشافی * بکفت و بخورد و آن

~~مرض زایل کشت.

~~و کرتی دیکر شیخ عالم مدتی مدید بیمار گشت و طبیبی که ملازمت مینمود هرروز

~~مزاج میدید و تفصیل ادویه می کرد وخادمان ادویه می آوردند و شیخ آن را به حرم میسپرد.

~~تا بعداز مدتی که شیخ صحت یافت و طبیب اجازت حمام کرد، شیخ چون از حمام باز آمد فرمود

~~تا طبیب را تشریف و آنچ سزاوار بود بدادند و بعد از آن به حرم در آورد و فرمود که آن

~~داروهای چندین کاههآ او را بیاریت ! رفتند و داروهای هرروزه را با تفصیل او جدا جدابسته

~~آوردند. شیخ فرمود که این داروهای ترا جهت آن نخوردیم تا تو بدانی که شفادهنده حق است.

~~لا شافی الا الله.

~~اوراد الاحباب

~~1- (دوستتر).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_318.png)

~~آداب الصوفیة فی الموت

~~رسول الله صلوات الله علیه فرمود: "ا کثروا ذکر هادم اللذات فماذ کره عبد فی سعة الا

~~ضاقت ولا فی ضیق الا اتسع علیه."

~~و رسول الله در وقت مرک می کفت : "واکرباه". اهل حدیث گفتهاند که ه وا کریاهه 5

~~جهت ترک ms269 تجلد علی الله تعالی می کفت .

~~و بعضی کفتهاند اخبار کرد از شدت مرکث تا خلق از کربت او برحذر باشند.

~~و بعضی کفتهاند اعتراف بود به عجز و تضرع و تواضع تا مشروع کردد.

~~و بعضی گفتهاند که در آن زمان آنچ او را موعود بود و لقای ملک ودود کشف شد

~~گفت "وا کرباه" ، یعنی از زحمت دنیا و زحمت خلق و از بقیهآ حجاب که مانده بود کی باشد 10

~~که این بقیهآ حجاب نماند و به رب الارباب زودتر واصل کردد.

~~شیخ خلیل می کوید که در وقت وفات جنید حاضر بودم. شیخ جنید قرآن میخواند .

~~گفتم یا سیدی زمانی به نفس خود رفق کن . جنید کفت در هیچ وقت چنان احتیاجم نبود که

~~درین زمان که صحیفهآ مرا طی خواهند کردن، وختم قرآن را تمام کرد و باز از سر آغاز کرد و

~~] هفتاد آیت از "البقره" بخواند و در کذشت .

~~بلال را رضی الله عنه چون جان به دمی باز آمد میخندید و شادی مینمود و می کفت

~~غدا نلقی الاحبة، محتدآوحزبه"، یعنی که امشب شب کیری خواهم کردن و بامداد دیدار محمد و

~~یاران او که دوستان من اند خواهم دیدن.

~~خیر نساج رضی الله عنه در وقت نز ع به ملک الموت نظر کردو گفت تو بندهآ مأموری و من

~~نیز بندهام مأمور. اما آنچ تو بدانی مأموری برجای است و آنچ من بر آن مأمورم حالی تمام خواهد 20

~~ف

~~14

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_319.png)

~~6

~~گکشتن و به آخرخواهد رسیدن. بعد از آن آب خواست و وضو ساخت و نماز کرد و تکبیر

~~گفت و در گذشت، رحمة الله علیه.

~~عزیزی را جان تنک در آمده بود و او طرب و شادی می کرد. بشری و بشاشتی و

~~شوقی و ذوقی ظاهر می کردانید. دوستانش که بر سر بالین بودند قلق و اضطراب مینمودند .

~~یکی از آن دوستان ازو سؤال کرد که ms270 درین وقت موجب این بشاشت چیست ؟ گفت: "قرب

~~من الحبیب الوصال ومن العدو الانفصال "، به دوستان نزدیک آمدیم و از دشمنان دور شدیم.

~~شعر

~~تقتر عند اقتراب الموت مبتسما

~~اذا تغبر وجه الفارس البطل

~~*

~~با روی تو بر صحن چمن میخندم

~~با بوی تو بر مشک ختن میخندم

~~در رقص آیم به پیش تیغ تو چنانک

~~نظاره همی کرید و من میخندم

~~و علی بن سهل می کفت که من چنان نخواهم مردن که این بیماران میمیرند. مرا چون

~~آواز کنند من در زمان جواب دهم . روزی نشسته بود که نا کاه گفت لبیک و در حال

~~جان بداد.

~~احمد بن خضرویه را چون زمان وفات رسید هفتصد درم قرض داشت و قرض خواهان

~~آمده بودند و نشسته . احمد در ایشان نظر کرد و کفت اللهم تو رهن را وثیقهآ ارباب اموال

~~کردانیده ! این زمان وثیقهآ مرا که تن من است از غریمان من بازخواهی کرفتن. اول قرض مرا

~~ادا کن و آنکاه رهن وجود مرا از ایشان بکیر. درحال کسی درخانه بکوفت و گفت کجایند

~~غریمان احمد خضرویه2 همه بیرون آمدند. مال ایشان را بداد وشیخ وفات کرد ، رحمة الله علیه.

~~شیخ ابوعثمان حیری را وفات به نزدیک رسید. پبسر او جامه را پاره کرد . شیخ چشم

~~بکشاد و کفت ای پسر خلاف سنت در ظاهر از ریای باطن است در دل.

~~شیخ جنید را در وقت مرگ گفتند بگوی "لا اله الااللهه. جنید گفت فراموش نکردهام

~~تا باز یاد کنم !

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_320.png)

~~ت

~~یادت نمی کند دل عاشق از آنک یاد

~~آن دل کند که دلبرش از یاد میشود

~~شیخ ابوموسی دیبلی را در وقت مرک گفتند بکوی "لا اله الاالله". شیخ گفت این چیزی

~~است که پیش تر ازین به آن عارف شده ایم و بر آن رفته.

~~شیخ رویم را نیز همین گفتند، گفت من خود غیر او کسی را نمیدانم تا آن ms271 را نفی کنم. 5

~~ابو سعید خراز را همه تن مرده بود و جان به حلقوم رسیده و او تواجد می کرد و این

~~بیت می گفت :

~~حنین قلوب العارفین الی الذکر

~~و تذکارهم وقت المناجاة للسر

~~و اجسامهم فی الارض قتلی بحبه

~~وارواحهم فی الحجب نحوالعلی تسری

~~و این دلیل سرور و سکون ضمیر اوست.

~~شلی چوان آبیمارشد و هنکام مرک او در آمد مشایخ روز کارهمه به یکبار در آمدند.

~~مالکی در خدمت شیخ جرأتی ، داشت گفت این قوم به جنازهآ تو آمدهاند. شبلی گفت عجب از

~~مرد گان که به جنازهآ زند گان می آیند.

~~درویشی محنت زده عمرخود را در رنک [و] بوی و جست وجوی به آخررسانیده بود.

~~درین راه جانها کند و به آخر جان به جانان داد. چون کالبد خالی کرد برسینهآ او این نبشته 15

~~یدید آمده بود: "هذا قتیل الله" ، این کشتهآ ماست .

~~بیت

~~گر هیچ کذر کنی به خرپشتهآ من

~~بنشین و بکو که ای به غم کشتهآ من

~~باری به غمم چو می سیاری بیجرم

~~جان از من خسته میبر آری بیجرم

~~بر بالینم نشین و می کوی به درد

~~کای عشق منت کشته به زاری بی جرم

~~شیخ بکران دینوری می کوید دروقت وفات شبلی حاضر بودم . شبلی کفت یک درم مظلمه

~~در ذمهآ من است و چندین هزاردرم به جهت صاحب آن یک درم را به صدقه دادهام، و این زمان

~~آداب الصوفیة فی الموت

~~265

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_321.png)

~~266

~~بر دل من هیچ امری از آن عظیم تر نیست. بعد از آن فرمود که مرا وضو سازانیت. من او را

~~وضو ساختم و شیخ از زبان رفته بود و برپیشانی عرق بر آورده . من تخلیل لحیه را فراموش

~~کردم. دست مرا بکرفت و در محاسن خود در آورد و در آن چنان زمان این مقدار سنت برو

~~فرو نرفت ، رحمة الله علیه.

~~عبدالله عباس رضی الله عنهما ms272 می کوید که در وقت وفات پیش عمروبن عاص بودم. پسراو

~~عبدالله در آمد. او کفت با عبدالله این صندوق را بکیر . عبدالله کفت مرا به اوحاجتی نیست ، و

~~عمرو گفت این صندوق پر از مال است . عبدالله کفت من به او حاجتی ندارم ، یالیت که از فقر

~~مملو بودی.

~~شیخ ابوسعیدبن ابی الخیر قدس الله روحه فرمود که چون جنازهآ مرا برداریت مقریان

~~در پیش من این بیت بر کویند :

~~بیت

~~خوش تر اندر جهان ازین چه بود کار

~~دوست به دوست رفت یار بر یار

~~5

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_322.png)

~~خدای تعالی می فرماید: "وفتناک فتوناه، یعنی ما تو را در آسیای بلا خرد و شکسته

~~اردانیدیم تا تو چنین صافی و نقی کشتی.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: "ان الله ادخر البلاء لاولیائه، کما ادخر الشهادة 5

~~الاحبائه" ، و دیکر میفرماید : " نحن معاشر الانبیاء اکثر الناس بلاء، ثم الامثل فالامثل".

~~و درحدیث است که دوسترین1 بندگان2 الی الله تعالی جوانان عابد است، و آن کس که

~~در بلا صابر باشد ، و فقیری که با نشاط باشد.

~~و در حدیث است که خدای تعالی بنده را در بلا چنان تعهد کند که پدر مشفق فرزند

~~خود را تعهد کند واز آن بهتر و والاتر .

~~و ادب آن است که در بلا جزع و شکایت نکند و ملاحظهآ ثمرهآ بلا کند و آنچ

~~خدای تعالی صابران را آماده کرده است درین آیت که : "انما یوفی الصابرون اجرهم بغیر

~~حساب". هر که بلا را از بلا دهنده بیند به رؤیت مبلی چنان مشغول کردد و از بلا غایب شود

~~که مرارت بلا و صعوبت او را درک نکند ، قال الله تعالی : "فاصبر لحکم ربک فانک باعیننا."

~~زنان مصر در وقت دیدن یوسف از خود چنان غایب شدند که دست بریدن خود را 15

~~درنیافتند . قال الله تعالی: "فلتما رأینه اکبرنه وقطعن ایدیهن."

~~آنها که خواص ms273 و اهل اختصاص اند و عید خدای تعالی ایشان را همچو وعدهآ نعیم است و

~~عذاب او عذب است، جهت آنک ایشان در بلا مشاهدهآ مبلی و در عذاب مشاهدهآ معذب می کنند.

~~الم و عقوبت بلا و عذاب در جنب راحت ولذت مشاهده هیچ وزن ندارد.

~~آداب الصوقیة وقت البلاء

~~فص

~~1- ( دوستترین).

~~2- اصل: بنده گان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_323.png)

~~268

~~سقمی فی الحب عافیتی

~~و عذاب ترضون به

~~و وجودی فی الهوی عدمی

~~ما الضرب فی محبتکم

~~فی فمی احلی من النعم

~~عندنا والله من الم

~~5

~~و طایفهآ احباب را که سلطان وجد در وجود حا کم کردد ایشان را نعیم و لذت در عذاب

~~باشد و از راحت و تنعم امان طلبند، چنانک خلق از بلا امان طلبند.

~~شیخ ابو یزید از جملهآ این احباب است و می فرماید:

~~اریدک ما اریدک للثواب

~~ت

~~و لکنی اردتک للعقاب

~~و کل مآربی قد نلت منها

~~سوی ملذوذوجدی بالعذاب

~~هر که در مشاهده مستغرق کردد و بر بساط انس سر کشته شود خوف به ساحت سینهآ او

~~فرود نیاید و درو راه نیابد ، جهت آنک از مشاهده بسط و انس زاید و از خوف قبض.

~~شیخ شبلی می فرماید که جمعی را دیدم کرد آمده و جوانی نزاری باریکی ضعیف خلقتی را

~~انداخته و صد چوب بزدند و او متألم نشد و استغاثت نکرد و سخن نکفت. در آخر یک چوب

~~1 زدندنش فریاد بر آورد و از درد بنالید. چون او را رها کردند مرا از کار و حال او تعجب آمد.

~~رعقب او برفتم و کفتم ای جوان من از قوت صبرو ضعف جسم تو در عجبم. کفت "یاشیخ!

~~الهمم تحمل البلایا لا الاجسام " ، بار بلا را همت می کشد نه تن . شیخ کفت صدچوب را تحمل

~~کردی و ننالیدی، از آن یک چوب آخرین چرا نالیدی و عاجز شدی ودر اضطراب آمدی؟

~~گفت یا شیخ آن چشمی ms274 که برای او مرا عقوبت می کردند و میزدند در آن صد چوب به من

~~2 ناظر بود و من در استغراق مشاهدهآ روی او درلذت بودم. در آن چوب آخرین از نظر من محجوب

~~شد. من ماندم و از چوب الم یافتم و فریاد بر آوردم.

~~و در این آیت که خدای میفرماید که : "والکافرون لهم عذاب شدیده دلیل است که

~~مؤمنان را عذاب شدید نبود. جهت آنک کافران از مشاهدهآ معذب محجوباند ، چنانک امروز

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_324.png)

~~از معرفت و عبودیت او محجوباند و عذاب مومنان شدید نبود که ایشان مشاهد معذباند و

~~عذاب درمشاهدهآ معذب عذب باشد، و ثواب و نعمت با غفلت از معطی صعب و شکل باشد.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی فرموده است :

~~تمنت سلیمی أن اموت بحبها

~~شعر

~~و ایسر شیء عندنا ما تمنت

~~ما را همه ره ز کوی بدنامیاباد

~~نا کامی ماچوهست کام دل دوست

~~وزسوختکان بهرهآ من اخامی باد

~~کام دل ما همیشه نا کامی باد

~~لئن رضیت سعدی بقتلی فی الهوی

~~یت

~~فاهلا بما تهوی وسهلا بماترضی

~~محبان را در مشاهده و رؤیت محبوب بلا در نظر خوار و آسان نماید و از بلا لذت یابندو

~~به آن فخر کنند . هر که در دعوی محبت صادق و محقق باشد انواع مشقت و بلا و تغیر زمان و

~~طوارق حدثان درو اثرنکند.

~~وقف الهوی بی حیث انت فلیس لی

~~شعر

~~اجد الملامة فی هواک لذیذة

~~متأخر عنه و لا متقدم

~~اشیهت اعدائی فصرت احبهم

~~حبا لذکرک فلیلمنی اللوم

~~و اهنتنی فاهنت نفسی صاغرا

~~اذ کان حظی منک حظی منهم

~~شبلی را در تیمارستان قید کرده بودند. جماعتی در آمدند. کفت شما چه کسانیت ؟

~~یا من یهون علیک ممن یکرم

~~گفتند محبان توایم. سنک برداشت بر ایشان انداخت. همه بکریختند. گفت یا کذابین 20

~~دعوی محبت من می کنیت و برصبر من صبر نمی کنیت ؟ از پیش من بیرون ms275 رویت .

~~ذل الفتی فی الحب مکرمة

~~شعر

~~و خضوعه لحبیبه شرف

~~آداب الصوفیه وقت البلاء

~~269

~~1

~~1- کذا در اصل، ظاهراء ما.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_325.png)

~~27

~~بلک جلدی کند و صبر نماید.

~~و شرط ادب آن است که بندهآ محب در وقت بلا خود را عاجز و بیچاره نکرداند،

~~احب الی الله تعالی من المومن الضعیف". در کل امور خیر و آنچ منفعت تو در آن است حرص و

~~ابو هریره رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه وسلم روایت می کند که: "المومن القوی

~~جهد مینمای وازخدای تعالی استعانت میخواه و عاجزمشو و به عجز خویشتن را مینداز که هرچه

~~خدای تعالی خواسته است و تقدیر کرده هر آینه به تو خواهد رسیدن و عجز و بددلی هیچ

~~سود ندارد و درامور شک ولفظ "اکر" درمیار، که درلفظ "اکر" باب عمل شیطان را می کشاید.

~~ابن عطا می کوید که در وقت بلا صدق بنده از کذب او پدید میآید. هر که دروقت

~~نعمت و رجاشکر کوید و در وقت بلا و مشقت جزع کند او کذاب است، قال الله تعالی: "الم.

~~(1 أحسب الناس ان یتر کواأن یقولوا آمناوهم لایفتنون" ، الایتین . قال الله تعالی:" ولنبلو نکم

~~حتی نعلم المجاهدین منکم والصابرین."

~~شیخ عالم سیف الدین باخرزی را رضوان الله علیه جمعی از کافران قصد کردند و دشمنان

~~سعیها نمودند و ایلچی به بخارا آمد و شیخ را در نماز کرفتند و بر بستند و روز دیکر از شهر

~~بیرون آوردند و به اردو میبردند و چند هزار آدمی مشایعه کردند و از سرحزن آب از دیده

~~میباریدند و شیخ همچنان بربسته در بسط و فرح بود. این رباعی فرمود که :

~~بی خویش و تبار و بی قرینم کردی

~~با فاقه و فقر همنشینم کردی

~~این مرتبهآ مقربان در تست

~~یارب به چه خدمت این چنینم کردی

~~بلادر وجود آدمی به منزلهآ دبا غ است که رعونات و ms276 فرعونی را از مردم بیرون آرد و

~~او را صلاحیت آن دهد که از بلا استفادت تواند کردن.

~~جنید می کوید که بلا چراغ عارفان است و بیداری مریدان است و هلاک عارفان است.

~~شعر

~~الله در النایبات فانها

~~صدء اللئام وصیقل الاحرار

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_326.png)

~~جعفر صادق را رضی الله عنه وقتی که مصیبتی و بلا رسیدی کفتی: " اللهم اجعله ادبا ولا

~~تجعله غضیا."

~~از بلاها بعضی آن است که جهت تمحیص است - یعنی از کناهان پاک شود، و بعضی

~~جهت تأدیب است ، و بعضی جهت اختیار است که عیار او را بدان بیازمایند ، و بعضی عقوبت و

~~خذلان است ، نعوذ بالله من ذلک.

~~و شیخ جریری می کوید بلا برسه وجه است : کناه کاران را تمحیص جنایات است ، یعنی

~~از کناهان پباک کردن. و مختلطان را یعنی کسانی که نیکی را بابدی درمی آمیزند نقم و عقوبات

~~است، و انبیا و صدیقان را صدق اختیارات است، یعنی تاصدق آنچ اختیار ایشان است از مجاهدات

~~ظاهر کردد و بر آداب و سیرت انبیا و اولیا درین باب بلا ممکن وقوف نیست، الا به ذ کر

~~حکایات ایشان.

~~جنید را پرسیدند که فایدهآ مریدان درین حکایات چیست؟ فرمود که تقویت دل ایشان

~~است. گفتند برین سخن که می کوئی از کتاب الله حجتی هست ؟ گفت بلی، * و کلا نقص

~~علیک من انباء الرسل مانثبت به فؤادک".

~~آداب الصوفیه وقت البلاء

~~271

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_327.png)

~~داب الصوفیه فی الرخص

~~شیخ ضیاءالدین ابونجیب السهروردی قدس الله روحه و رضی الله عنه میفرماید که مذهب

~~اصحاب تصوف و ارباب تحقیق آن است که درویش همه به عزایم و آنچ بر نفس دشوارتر باشدو

~~تقوی و ورع درو قوی تر به آن عمل کند و تا ممکن کردد به رخصت و مباحات عمل نکند،

~~5

~~الا عند الضرورة التامة والحاجة الماسة.

~~و ضرورت آن باشد که اکر در آن وقت به آن عمل ms277 نکند درحرام افتد و این فص

~~در بیان آن نوشتیم تا مریداکر نا کاه به رخصتی عمل کند داند که به چه و جه نیت میباید

~~کردن، قال التبی صلیالله علیه و سلم: "ان الله یحب أن یوتی رخصه کمایحب أن یوتی عزائمه".

~~1

~~و امیرالمومنین عمر رضی الله عنه از رسول الله صلی الله علیه وسلم سؤال کرد که :*ما بالنا

~~نقصر الصلوة وقد آمنا؟* فقال : "صدقة تصدق الله بها علیکم فاقبلوا صدقته."

~~بدانک رخصت منهی است که مریدان مبتدی برو وارد شوند و سالکان متوسط درو

~~مخبراند و عارفان فائز درو استراحت کنند. اما محققان درو توطن نکنند، جهت آنک وادی

~~سباع است و آفات درو بسیار است، الا که در وقت اضطرار بهنیت رحیل زمانی اندک درو فرود

~~1 آیند. هر که حوالی مرغزار و چمنی شیطان را چرا کاه سازد نا کهان با اندرون افتد و به عقوبت

~~کرفتار آید ، الا وانحمی الله محارمه.

~~هر که از دجە1آ آسمان حقیقت فرود آید بر کنارهآ بام رخصت افتد، وهر که از طرف

~~بام رخصت بیفتد در چاه ضلالت و جهل افتد.

~~در مذهب صوفیه رخصت طلب کردن چنان است که از حقیقت علم به ظاهر علم آیی و

~~این نقص حالت ایشان است.

~~فص

~~اکدا در اصل، ظاهرا "درچه" است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_328.png)

~~مشایخ کفتهاند بیادبی فقیر آن است که از درجهآ حقیقت انحطاط کند و به ظاهر آید.

~~و ذو النون ازینجا گفته است که ریای عارفان اخلاص مریدان است. و ازو پرسیدند که

~~کناه مقربان چیست2 فرمود که حسنات الابرار.

~~شیخ جنید را در خواب دیدند. کفتند خدای عزوجل با تو چه کرد ؟ گفت به جهت

~~یک سخن که نا کاهی از زبان من بیرون آمده بود مرا سرزنش و عتاب کرد و آن سخن آن بود

~~که سالی باران نیامد. من با کسی کفتم که مردم به باران به غایت محتاج اند. حضرت عزت

~~فرمود ms278 که تو به چه دانستی که مردم به باران محتاجاند ، من علیم وخبیرم، تو مرا می آموزانیدی !

~~کنون برو که تو را به فضل خود بیامرزیدم.

~~ابوهریره رضی الله عنه می کوید که به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم آمدندو گفتند

~~از اهل صفه فلان مرده است و دو دینار یا دو درم ازو تر که مانده است . رسول الله صلی الله علیه 10

~~وسلم فرمود که آن دو داغ است که مانده است ، شما برویت و بر او نماز کزارید.

~~و صحیح است که چندین کس از صحابه بودند که مردند و از ایشان مال بسیار ماند و

~~رسول الله انکار نکرد و برین درویش اهل صفه انکار کرد، جهت آنک آن دو درم خلاف معنیو

~~دعوی او بود.

~~و برهمین منوال نماز نیزطاعت است ، اما کسی را که بی وضو نبود. قراءت قرآن قربت 15

~~است لکن کسی را که جنب نباشد. هر کس که بی وضونماز کزاردیا جنب قرآن خواند ثواب و

~~قربت نیابد و مستحق مقت و عقوبت شود.

~~و این که رسول الله فرموده است : "من تشبه بقوم فهو منهم " مراد مشابهت صورت و

~~جامه نیست ، بلک تشبیه سیرت و صفت است. جهت آنک هم رسول الله صلی الله علیه و سلم فرموده

~~است که هر که خود را به قول ولباس به خلق نماید و اعمال او خلاف آن جامه و سخن او باشد ، 20

~~فعلیه لعنة الله والملائکة والناس .

~~کنون بدان که در باب رخصت صوفیان را آداب و اخلاق است. هر که به رخصتی

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~72

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_329.png)

~~274

~~عمل کند و به امر مباحی متمسک گردد باید که به آن آداب و اخلاق عارف شود تا به رسم

~~صوفیه مترسم کردد و به حلیهآ ایشان متحلی اشود تا آن کاه که به مقامات2 و احوال ایشان برسد.

~~من الرخصة

~~اسیاب و املاک داشتن و ms279 به معلومی استناد کردن رخصت است.

~~و ادب درین باب آن است که آن را تملک نکند، بلک جهت مصالح خود دارد و از نفقهآ

~~یک ساله زیادت ننهد و آن را نیزهمان مقدار نهد که اورا و عیال اورا و کسی را که مؤنت او براو

~~باشد بس آیدو کفایت کند، اقتدا بر رسول الله صلی الله علیه و ستم که عمرروایت میکند که

~~اموال بنی النضیر غنیمت خاصهآ رسول الله بود. از آنجا اهل خودرا نفقهآ یک ساله مینهاد و باقی را

~~فی سبیل الله اسب و سلاح لشکر میساخت.

~~و منها: کسی را که صاحب عیال باشد به کسب مشغول شدن رخصت است.

~~و ادب درین آن است که فرایض را در اوایل اوقات لله تعالی را ادا کند و به شغل باز نماندو

~~آن کسب را سبب رزق نداند. سبب رزق کرم خدای را داند و کسب را معاونت مسلمانان

~~داند و اکثر اوقات را به آن مصروف و مشغول ندارد. بلک جهد کند که از وقت چاشتکاه3

~~تا آخر وقت نماز ظهر بیشتر کسب نکند ، بعد از آن به صحبت اصحاب رود و پنج نماز را

~~با ایشان کزارد با نماز چاشت و از کسب او آنچ از نفقهآ عیال فاضل آید به اخوان و اهل صحبت

~~مصرف کند.

~~و منها : کدایی و سؤال رخصت است.

~~و ادب او آن است کد چیزی نخواهد الا وقت حاجت و از قدر کفایت زیادت نطلمد و

~~از کسی که به نظر حقارت درو نظر کند و از سر تکبر او را رد کند سؤال نکند و آب روی

~~خودنریزد. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود:* اذا سألت فسأل الصالحین"، و سؤال را به لطف

~~گند، لکن تواضع نکند . رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: "لعن الله فقیرا تواضع

~~اوراد الاحباب

~~[11

~~3- اصل: چاشگاه.

~~2 -اصل : مقامسات (7

~~- اصل : محتلو

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_330.png)

~~لغنی من اجل ms280 ماله" ، و امام اعظم جعفرصادق رضی الله عنه می کوید :

~~یت

~~لا تخضعن لمخلوق علی طمع

~~فان ذلک وهن منک فی الدین

~~واستغن بالله عن دنیا الملوک کما

~~استغنی الملوک بدنیاهم عن الدین

~~و استرزق الله متا فی خزائنه

~~فان ذلک بین الکاف و النون

~~و آنچ از سؤال حاصل شود در ملک خود ندارد به عیال تسلیم کند تا دل او از شغل ایشان

~~فارغ کردد، و سؤال را معلوم خود نسازد و کدایی را عادت نکند و به اسراف خرج نکند.

~~ومنها : دین و قرض هم رخصت است .

~~و ادب او آن است که جهت اخوان و مصالح را کند و به وقت ضرورت کند و از

~~اهتمام ادای او و توجیه وجوه او باید که غافل نباشد که رسول الله صلی الله علیه و سلم می فرماید: 10

~~"من ادان دینا وهو ینوی اداءه وقضاءه و مات ولم یترک وفا قضی الله لغریمه یوم القیمة.)

~~ومنها : در سفر زاد با خود برداشتن رخصت است.

~~و ادب این آن است که با مصاحبان خود و کسی که به آن محتاج باشد بخیلی نکند.

~~روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم در سفر بود. امر کرد که منادی کنیت که

~~هر کس را که زوادهآ او از وی فاضل است باید که به کسی دهد که او را زاد نباشد، و هر کسرا 15

~~که مر کب زیادتی باشد به کسی دهد که او را مر کب نباشد، و همچنین اصناف مال را بر شمرد

~~تا حدی که ظن بردیم که ما را در فضلهآ مال خود همان حق است که دیکران را.

~~ومنها : جهت دیکری را به اجره حج کردن رخصت است.

~~و درین باب ادب آن است که این عمل نکند الا آنک ضرورت باشد، و خرج رفتن و

~~آمدن باید که از آن اجره که کرفته است کند . در راه از کسی سؤال ms281 نکند و از 20

~~وقف نکیرد.

~~رسول الله [صلی الله] علیه وسلم فرموده است که : "من حج عن میت کتب للمیت حجة

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~25

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_331.png)

~~26

~~و للحاج بر آءة من النار.*

~~من الرخصة : سفر کردن به جهت دوران شهرها رخصت است.

~~حلالی طلبیدن ، یا طلب علم ، و بعد از آن اکر او را غرضی باشد درین ضمن خود حاصل آید.

~~و ادب درین آن است که قصد او زیارت برای دینی باشد ، یا ازحقی که کسی را برو باشد

~~و منها : در سماع برخاستن و حر کت کردن رخصت است.

~~و ادب او آن است که وقت را رعایت کند و بر سر کسی درنیاید و انبوهی نکند و

~~مکان را بر اصحاب وجد تنک نکند مادام که وقت به حد باشد. اما وقتی که جمع به ذوق و

~~مطایبه در آمده باشند او را نیز برسبیل مساعده بی اظهار و جد شاید به سماع در آمدن1 وذوق

~~کردن به ادب تمام، لکن نکاه دارد تا خود را بر کسی نزند و مکان را فراخ دارد و خود را

~~1 مست نسازد و حال و وجد از خود ظاهر مکرداند.

~~و منها : مزاح کردن رخصت است.

~~و درین باب ادب آن است که از دوروغ2 وغیبت و خصومت و محاکات و آنچ از مروت

~~نبود اجتناب نماید . قال النبی علیه السلم : "ان الله لایواخذ المزاح الصادق فی مزاحه .*

~~و علی رضی الله عنه می وید که رسول الله چون کسی را غمناک دیدی به مزاح او را

~~1 شادمان کردی.

~~و بسیار مزاح کردن نیز مکروه است، خصوصا اهل حشمت را، و در مثل است: "لاتمازح

~~الشریف فیحقد علیک ولا الدنی فیجتری علمیک."

~~و از اخلاق رسول الله صلی الله علیه وستم آن بود که به اصحاب التفات نکردی، ازخوف

~~آنک نا کاه در مزاح باشند و خجل کردند.

~~2

~~و یکی از صحابه را ms282 درد چشم بود و خرما میخورد. رسول الله فرمود ترا درد چشم

~~است و خرما میخوری؟ کفت یا رسول الله به آن جانب می خایم که درد نیست و سالم است.

~~اوراد الاحباب

~~کذا دراص

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_332.png)

~~رسول الله بخندید.

~~ومنها : اظهار علومی که به عمل درنیاورده است رخصت است.

~~و ادب او آن است که به طریق افادت و نصیحت و ارشاد کوید که رسول الله صلی الله علیه

~~و سلم فرموده است : "نضر الله إمرء سمع مقالتی فوعاها فآداها کماسمعها ، فرب حامل فقه الی

~~من هو افقه منه"

~~ومنها : پوشیدن خرقههای مرقع و پاره دوخته رخصت است.

~~و درین باب ادب آن است که از چیزی که شهرت یابد و انکشت نمای کردد اجتناب

~~نماید، و اکثر اوقات خود را به شغل دوختن آن و پارههای مناسب به یکدیکر انداختن ضایع

~~نکند، و در تزیین1 آن از حد درنکذراند که آن تفویت وقت است بلافایدهآ دینی و دنیاوی.

~~و عادت شیوخ آن است که چون فقیررا بینند که در تزیین مرقع و لباس می کوشد با او

~~خصومت کنند که آن علامت آن است که فقیر فواید باطن را از دست داده است و مفقود کرده و

~~به تزیین ظواهر مشغول شده.

~~مستحب آن است که وسط را نگاه دارد که رسول الله صلی الله علیه و سلم بعضیها را

~~دید باجامههای کهنه و به غایت دریده، پرسید که شما را هیچ مال هست ؟ کفتند هست.

~~رسول الله علیه السلام فرمود که اثر آن باید که برشما پیدا کردد.

~~ومنها : و در وقت ملاقات یکدیکررا معانقه کردن و تقبیل کردن رخصت است.

~~لکن باید که باهم شکل و جنس خود کنی، و آن کسی باشد که انسی داشته باشی.

~~ابوالهیثم بن تیهان رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله صلی الله و سلم در مدینه مرا

~~یش آمد ودر کنار کرفت و مرا بوسه داد، و ms283 رسول الله را از معانقه سوال کردند. فرمود که اثبات

~~مودت است.

~~ومن الرخصة : حب ریاست رخصت است.

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~277

~~10

~~1- اصل : تربیت ؟ اصلاح مبتنی براستعمال تزیین درسطر ده و دوازده است.

~~2 - اصل : ابوالقسیم.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_333.png)

~~2

~~نبرد و به مرتبهآ خود فرود آید، و عاقل آن است که نفس خود را از مقدار او بلندتر نبرد و از

~~و ادب درین آن است که قدرخود داند و حدخود نکاه دارد و زیادت از قدر خود تمنی

~~درجهآ او نیز فروتر نیارد.

~~رفقت جاهل فضیحت است.

~~و کفتهاند جاهل راخمول بهتر از شهرت . جهت آنک خمول پردهآ معایب اوست و

~~شهرت نشر مثالب او ، و مرتبهای که به آن نخواهد رسیدن باید که نطلبد تا آنچ در دست دارد

~~به بادندهد. هر که برقدر خود اقتصار کند آب روی و جمال کار او باقی ماند.

~~و مشایخ گفتهاند: " آخر آفة یخرج من قلوب الصدیقین حب الریاسة."

~~و منها : تقرب به سلاطین و در آمدن نزد ایشان رخصت است.

~~و شرط این آن است که به مدح مادح نیارامد و به قول او متغیر نشود و اکر او را

~~به چیزی مدح گویند که داند که در نفس او نیست باید که از ایشان روی کرداند که خدای

~~تعالی کسانی که دوست دارند

~~مذمت میفرماید ، قال الله تعالی : * یحبون ان یحمدوا بمالم یفعلواه لکن آثم نیز نشود.

~~که خلق ایشان را مدح کویند به چیزی که در ایشان نیست

~~و باید که چون مدح شنود این دعا کوید: "اللهم اجعلنی خیرا مما یظنون و اغفرلی

~~1 مالایعلمون ولا تؤاخذهم بما یقولون.*

~~مداحی امیرالمؤمنین علی را رضی الله عنه مدح می کفت . علی فرمود : " انا دون ما اظهرت

~~وفوق ما اضمرت."

~~ومنها : سفیهان و بیادبان را به اسلاف ایشان سرزنش کردن، چون ضرورت افتد، هم

~~رخصت است.

~~و ادب این آن است که تا از ایشان ms284 بیادبی نیاید نکنی و نکوئی و چون بکوئی

~~به تعریض کوئی1، صریح نکوئی.

~~جهودان به حضرت رسول الله آمدند و ایذای بسیار کردند و نقض دین کفتند و آن سخنان

~~اوراد الاحباب

~~2

~~1- اصل : گوی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_334.png)

~~بررسول الله علیه السلم دشوار و سخت آمد. خدای تعالی این آیت را فرستاد: هقل هل انبیکم بشر

~~من ذلک مثوبة عندالله من لعنه الله وغضب علیه ". پس رسول الله صلی الله علیه و سلم ایشان را

~~به این لفظ خطاب کرد:ه یا اخوان القردة."

~~و منها : طاعت و عبادت را اظهار کردن رخصت است.

~~ولکن شرط او آن است که جهت آن کند تا مریدان در آن باب به او اقتدا کنند و 5

~~تأدیب یابند و به قبول و رد خلق التفاتش نبود.

~~و رسول الله را پرسیدند که قرآن را بلند و آشکارا خوانیم یا پنهان و پوشیده ؟ فرمود

~~که: "ان تبدوا الصدقات فنعماهی."

~~و این بحث و خلاف در نوافل و فضایل عبادات است . اما فرایض بی خلاف ظاهر

~~کردن اولی است.

~~و من الرخصة : به جهت نزهت و تفرج از خانه بیرون آمدن و به صحرا و باغ رفتن

~~رخصت است.

~~و ادب آن است که جائی رود که ازانواع منکرات خالی باشد تا در فتنه و بلائی نیفتد که

~~از الت آن از خواطر اصحاب نتوان کردن.

~~و رسول الله را صلی الله علیه وسلم خوش آمدی که در سبزه و آب روان نظر کردی.

~~ومنها : به مجلسی حاضرشدن که درو انواع سخنان رود رخصت است.

~~و شرط آن است که هرچیزی که منکر باشد استما ع نکند.

~~جابر رضی الله عنه می کوید زیادت از صدبار با رسول الله نشستهام که صحابه در آن مجالس

~~گاهی اشعار انشاد کردندی و کاهی از امور جاهلیت باز کفتندی و رسول الله خاموش بودی و

~~اکاهی نیز با ایشان تبسم کردی.

~~ومنها : اطعمهآ طیبهآ لطیف پاک خوردن رخصت ms285 است.

~~و درین باب ادب آن است که آن را عادت نسازد، بلک وقتی خورد که پیشتر ازاین فاقه

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~276

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_335.png)

~~280

~~کشیده باشد و بعد از و نیز خواهد که ریاضت کند تا اورا درین میانه طعامهای پا کیزه خوردن

~~مسلم آید.

~~و علی رضی الله عنه [را] ثریدخوش آمدی.

~~و رسول الله را بوی طیب و حلوا خوش آمدی.

~~و ابوهریره روایت میکند که رسول الله کفت که اکر کسی برشما بوی خوش و حلوا

~~عرضه کند تا برهردو چیز دست نمالیت یا نصیبه نکیریت آن را باز مکردانیت.

~~و هم رسول الله فرمود: "انهسوا اللحم نهسا فانه اهنأو امرء"

~~و جای دیکر فرموده است که سید طعام اهل بهشت و اهل دنیا گوشت است .

~~ومنها : جامه را جهت طعام رهن کردن رخصت است.

~~و ادب او آن است که تا ضرورت نشوذ نکند .

~~و رسول الله [صلی الله] علیه و سلم زرهآ خود را به مقداری از جو رهن کرده بود

~~نزدیک جهودی.

~~ومنها : از خواری و تحمل رنج و جفا کریختن رخصت است.

~~و آداب آن است که جهت سلامتی صدر کند تا به کسی دشمن نشود که مشایخ

~~15 کفتهاند: "الفرار مما لایطاق من سنن المرسلین."

~~والله تعالی در قصهآ موسی کلیم می کوید:" ففررت منکم لما خفتکم."

~~و شافعی می کوید رضی الله عنه که بر نفس خود از جملهآ ظالمان ظالم تر آن کس است که

~~تواضع نماید کسی را که او را کرامی ندارد، و به دوستی کسی رغبت نماید که ازو

~~منفعت نیابد، و مدح کسی که اورا نشناسد قبول کند.

~~و رسول الله می فرماید که مؤمن باید که نفس خود را خوار نکند ، "لیس للمؤمن ان

~~یذل نفسه."

~~اورادالاحباب

~~1

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_336.png)

~~ومنها : با دوستان صادق انبساط کردن و قصد منازل ایشان کردن و به خانهآ ایشان فرود

~~آمدن بی آنک اورا ms286 طلب کنند رخصت است.

~~و ادب و شرط آن است که به خانهآ کسی رود به تخصیص که آن کس به آمدن او

~~شادمان شود و داند که این اکرامی است که در حق او کرده.

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم به خانهآ ابوالهنیم تیهانی رفت و ابوبکر و عمر در خدمت او بودند. 5

~~ابوالهنیم خرماوشیر پیش آورد تاخوردند و رسول الله فرمود که این از آن نعمتهاست که از وسؤال

~~نخواهند کردن.

~~ومنها : با اخوان و اصحاب عتاب کردن رخصت است.

~~و ادب آن است که مرادش آن باشد که غباری و کدورتی که به دل او راه یافته باشد

~~زایل شود و دل او از غل و حقد طهارت یابد، نی آنک دل خود را تشفی دهد، و هرچه خواهد .1

~~گوید و هرعذری که او را خواهند باید که قبول کند، که رسول الله فرمود:" من تنصل ولم

~~یقبل فلیس مناه ، هر که عذر قبول نکند او از ما نیست .

~~شعر

~~اقبل معاذیر من یأتیک معتذرا

~~ان بر عندک فیما قال او فجرا

~~فقد اطاعک من ارضاک ظاهره

~~وقد اجلک من یعصیک مستترا

~~ومنها : مدح مذموم و مذمت ممدوح رخصت است.

~~و درین ادب آن است که در جانبین خود را نکاه داری و نفس و هوا را متابعت نکنی و

~~از حددر نکذرانی.

~~روایت است که از سادات عرب دو مرد به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم آمدند و

~~یکی مرد آن دیکر را مدح کفت و از حد در کذرانید و مبالغت کرد ، و باز آن مرد این را

~~مدح آغاز کرد، لکن مبالغت نکرد و کوتاه گفت . آن در غضب شد و حقد به دل گرفت و

~~باز چنانک مدح به مبالغت کفته بود مثالب و مذمت او آغاز کرد . رسول الله این نوع را برو

~~انکار کرد که حالی مدح گفتی باز مذمت می کنی ؟ او گفت اگر ms287 در آن مدح صادق بودم

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~28

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_337.png)

~~282

~~درین مذمت هم کاذب نیستم ! جهت آنک آدمی از مثالب و مناقب خالی نیست، و دوست تا

~~راضی است معایب و مثالب را نمیبیند. رسول الله فرمود که: * ان من البیان لسحرا.*

~~ومن الرخصة: دور شدن و ترک صحبت کسی که مستحق هجران باشد رخصت است.

~~عداوت کردن.

~~وادب این آن است که قصد او درین ترک صحبت اظهارحق باشد و محق باطل وفی اللهرا

~~و روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سکم از کعب بن مالک و دویار او که در غزای

~~تبوک مخالفت کردند هجرت کزیدند و صحابه را امر فرمود که از ایشان هجران کنیت و ترک

~~مجالست و مکالمت ایشان کنیت. قال الله تعالی: "حتی [اذا] ضاقت علیهم الارض بما رحبت".

~~تا آنکاهی که خدای تعالی عقوبت کرد و رسول الله باز راضی شد و ایشان را طلب فرمود و

~~1 بنواخت.

~~و منها : خرقهها و مرقعات مزوران را بر تن ایشان پاره کردن و از ایشان بیرون کردن

~~رحخصت است.

~~و ادب آن است که قصد ونیت او آن باشد[ که]تزویر وخیانت و تلبیس ایشان را که در

~~صورت خرقه پوشانیدهاند باطل کرداند. قال الله تعالی: " لا تتخذوا ایمانکم دخلا بینکم* ، ای

~~1 مکرا وخدیعة.

~~و نظیر این امر آن است که کسی مویهای خود را برصورت علویان بگذارد. بر همه

~~کس واجب باشد که برو انکار کنند و دعوی نسب فاسد او را ظاهر گردانند که تا کسی که

~~اصل نسب او را نداند به او مغرور نشود .

~~و رسول الله صلی الله علیه و سلم مسجدی را که منافقان کرده بودند جهت ضرار و

~~کفر و تفریق را در میان مؤمنان فرمود تا خراب کردند و بسوختند، اکرچه ظاهر او مسجد

~~بود. اما قصد و نیت ایشان درین مسجد ساختن نفاق و مخالفت بود. قال ms288 الله تعالی: "لاتقم فیه

~~ابدا*، الایة.

~~و هم رسول الله امر فرمود تا درخت خرمای بنی النضیر را قطع کردند و خدای تعالی این

~~4

~~اورادالاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_338.png)

~~آیت را فرستاد که: "ما قطعتم من لینة او تر کتموها قائمة علی اصولها فباذن الله ولیخزی

~~الفاسقین"

~~ومنها : در مصالح کذب کفتن اجازت و رخصت است.

~~و ادب آن است که مراد و نیت او اصلاح و اظهارحق باشد، چنانک خدای تعالی درقصهآ

~~ابراهیم فرموده است : "بل فعله کبیرهم هذا.*

~~و درقصهآ داود علیه السلم فرموده است : "ان هذا اخی له تسع و تسعون نعجة ولی

~~نعجة واحدة."

~~ومنها : بهزیارت عجایزرفتن شاید.

~~اما ادب آن است که نیت و قصد او تقرب و زیارت باشد، الی الله عزوجل، و دعاوبر که

~~طلب کردن.

~~ابوبکر رضی الله عنه یاران را کفت برخیزیت تا به زیارت ام ایمن رویم، چنانک رسول الله

~~صلی الله علیه وسلم به زیارت او می رفت.

~~و منها: تکلف کردن ابنای دنیا را وبزر کان وقت و سلاطین را و به جهت ایشان قیام

~~کردن و به روی خوش بر ایشان اقبال کردن رخصت است.

~~و ادب این باب آن است که بردنیای ایشان از مال و جاه هیچ طمع ندارد.

~~به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم درمی آمدند. ایشان را ا کرام و تبجیل می نمودندو

~~مجالسهآ حسنه می کرد و می فرمود که :*اذا اتا کم کریم قوم فاکرموه ."

~~ومنها : کریستن در مصایب رخصت است.

~~لکن ادب او آن است که نوحه ندارد و آواز بلند نکند.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم در وفات ابراهیم کریست وفرمود که : "ان العین لتدمع 20

~~و ان القلب لیحزن ولانقول ما یسخط الرب وانا بفراقک یا ابراهیم لمحزونون."

~~آداب انصوفیة فی الرخص

~~283

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_339.png)

~~284

~~ومنها : روی تازه داشتن با کسی که به دل با او کاره باشی رخصت است.

~~و ms289 ادب فقرا آن است که نیت و قصد او درین باب طلب سلامتی باشد نه ریا و نفاق.

~~عایشه رضی الله عنها می کوید که بر در آمد و اجازت در آمدن طلبید تا به حضرت

~~رسول الله درآید و من پیش رسول الله بودم . درحق آن شخص فرمود: " بئس ابن العشیرة * یا

~~گفت : "اخو العشیرة" و بعد از آن او را اجازت فرمود و چون در آمد رسول الله با او سخن

~~نرم و خوش کفت و من تعجب کردم. چون او رفت از رسول الله سؤال کردم . فرمود که

~~یا عایشه : " ان من شرالناس من اکرمه الناس اتقاء فحشه."

~~و امام شافعی می کوید :

~~ت

~~لما عفوت ولم احقد علی احد

~~اوجبت(2) نفسی من هم العدوات(2)

~~لادفع الشر عنی بالتحیات

~~انی احیی عدوی عنه رؤیته

~~کانه قد حشی قلبی مودات

~~و اظهر البشر للانسان ابغضه

~~ومنها : و از سفیهان و بی با کان اعتضاد و مدد طلبیدن جهت دفع مضرت و حوادث و

~~وقایع را رخصت است.

~~و ادب این آن است که نیت و قصد اوصیانت نفس و آب رو[ی] خود باشد از مواجههآ

~~نا جنس و کسی که هم شکل تو نباشد.

~~احنف بن قیس می کوید:* اکرموا سفهائکم فانهم یقونکم التار و العار.*

~~و ابن سیرین1 روایت می کند که عبدالله عمر را رضی الله عنه خوش آمدی که سفیهی در

~~صحبت او بودی تا اکر کاری افتادی سفاهت سفیهی دیکر را از و دفع کردی.

~~بیت

~~یعدو الذباب علی من لا کلاب له

~~و یتقی مربض المتأسد الحامی

~~اوراد الاحباب

~~1

~~1،

~~1

~~2

~~1- اصل : سیری.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_340.png)

~~ومن الرخصة : ذ کر عیب کسی کردن رخصت است.

~~اما شرط ادب فقرا آن است که عیوب مردم به زبان نیارد ، الا عیبی را که مشهور باشدو

~~همه کس دانند، وعیبی که مستور باشد نشاید گفتن، و پرده دری نباید کردن.

~~و عایشه می کوید ms290 که عتیبه بی اجازت اندر آمد و رسول الله را خوش نیامد. چون بیرون

~~رفت پرسیدم کیست این ؟ رسول الله فرمود: "احمق مطاع.*

~~و زنی به حضرت رسول الله آمد و مشورت کرد که فلان و فلان مرا خطبه می کنند.

~~رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود :"اما فلان فشحیح" او بخیل است ، و "اما فلان فلایضع

~~عصاه عن عاتقه"، یعنی یک جای مقیم نمی شود.

~~و رسول الله در حق صفوان کفت : "ان صفوان خبیت اللسان طیب القلب."

~~ومنها : با شعرا و امثال ایشان مواسا کردن رخصت است.

~~و ادب صوفیه درین امر آن است که نیت و قصد او صیانت و عرض و سلامتی دین خود

~~باشد ازایشان ، و چیزی که خواهند باید دادن، یابعضی ازین مأمول ایشان را باید رسانیدن تا ایشان

~~در وبال واثم نیفتند ..

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود:هما وقی به المرء عرضه فهو صدقة.*

~~یکی از شعرا به حضرت رسول الله صلی الله علیه و سلم شعری خواند و در آنجا ذکر 15

~~قسمت غنایم که از حنین گرفته بودند ذکر کرد و گفت: "ایقسم نهبی و نهب العبید بین عیینة

~~والاقرع". رسول الله فرمود: "اقطعوا عنی لسانه" . زبان او را از من ببریت . پنج شتر دادندش، و

~~کعب بن زهیر را جامهآ خود داد، چنانک در فص سماع کفته شد.

~~و منها : نثار از یکدیکر غارت کردن رخصت است.

~~و ادب درو آن است که از سر شره و حرص نکند، ونیت و قصد او آن باشد که 20

~~تا شادی در دل صاحب جمعیت در آرد.

~~معاذ بن جبل رضی الله عنه می کوید که من رسول الله را دیدم که در نثار برچیدن و غارت

~~کردن او ما را می کشید و ما او را می کشیدیم، صلی الله علیه و سلم.

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~285

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_341.png)

~~286

~~و منها : فخر کردن و اظهار ms291 دعوی کردن رخصت است.

~~* و اما بنعمة ربک فحدث" . و این نوع در وقت غلبهآ حال باشد یا در مقابله مفاخرت ضدی،

~~لکن ادب فقرا آن است که نیت وقصد او اظهار نعمتهای خدای تعالی باشد. قال الله تعالی:

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم درغلبهآ حال کفت:* انا سید ولد آدم ولا فخر* ، * آدم و

~~من دونه تحت لوایی* ،"لو کان موسی حیا لما وسعه الااتباعی."

~~و چون باز به نفس خود رجوع می کرد می کفت : "انا بن امرأة کانت تأ کل القدید" و

~~می کفت : "انما آکل کما یأ کل العبید"، و می گفت که : "هون علیک فلست بملک انما

~~انا عبد.*

~~و اما رخصت در مقابلهآ ضدی آن است که خودرا جهت اظهار حق نشکنی و حقیر و

~~1 صغیر نکنی.

~~و در خبر مشهور آمده است که قبیلهآ وفد تمیم به حضرت رسول الله آمدند و خطیب و

~~شاعر باخود آوردند. رسول الله صلی الله علیه [وسلم] ثابت بن قیس را که خطیب رسول الله بود

~~طلب فرمود تا خطیب ایشان را جواب گفت و غالب آمد و حسان شاعر را طلب کرد تا شاعر

~~ایشان را جواب کفت ، و رسول الله سخن کفت که از شعرحسان ایشان را سختر1 آمد و ایشان

~~1 مغلوب و مقهور شدند و باز چون اسلام آوردند رسول الله با ایشان احسان کرد و جامه پوشانید.

~~ومن الرخصة : خصومت و قصد کردن و ضجرت نمودن رخصتاست، وقتی که امر

~~محال موجود کردد یا امری ظاهرشود که موجب احتمال نکند ، قولا و فعلا.

~~و ادب صوفیان درین باب آن است که از فحش و تیززبانی اجتناب نمایند و محافظت

~~حدود حق تعالی کنند و ازحد در نکذرانند که به ظلم رسد و توظالم شوی و هر چکاه غضب

~~(2 مستولی شود برعقل غالب آید، قال الله تعالی : "لایحب الله الجهر بالسوء من القول الا من ظلم"،و

~~رسول الله صلی الله ms292 علیه وسلم می فرماید : "من استجهر مؤمنا فعلیه وزره *. هر که مؤمنی را در

~~خشم و بانک و فریاد آرد و بال آنچ او کوید و کند بروی باشد.

~~اوراد الاحباب

~~ختنر)

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_342.png)

~~و امام شافعی می کوید : " من استغضب ولم یغضب فهوجهار*.

~~و الله تعالی می کوید:ه والذین اذا اصابهم البغی هم ینتصرون * ، یعنی چون با ایشان

~~ظلمی و ستمی میرسد نصرت میطلبند بر ایشان تا خوار و ذلیل نکردند ، اما چون نصرت بیابند

~~عفو کنند.

~~وقال الله تعالی : "ولمن انتصر بعد ظلمه فاولئک ماعلیهم من سبیل"، و جهد نماید تاغضب 5

~~جهت نفس خود نکند، بلک باید که جهت غیرت حق سبحانه و تعالی و برای اخوان دین غضب

~~راند که رسول الله صلی الله علیه وسلم هر کزجهت نفس خود انتقام نکرده است، الا از کسی که

~~هتک محارم خدای تعالی کردی از و انتقام کشیده است لله تعالی را.

~~یکی از علمای دین را کفتند در کارنفس خود تحمل می کنی و در کار دوست خود هیچ

~~تحتمل نمی کنی ! گفت جهت آنک احتمال در کار نفس خود تحمل است و احتمال در کار 1

~~دوستان و اخوان از لؤم و نا کسی باشد.

~~خاتمه : طریقه ومذهب صوفیه را اول احوال است، و باز مقامات، و باز اخلاق و آداب، و

~~باز رخصت.

~~اما حکم رخصت در امرطریقت ومذهب صوفیه ادنی تر از اهمه است ، و درجه و مرتبهآ

~~او ازجملهآ امور ایشان کمتر.

~~هر کس که به جمیع طریقت که آن احوال است او مقامات و اخلاق و آداب متمسک

~~کردد و ظاهر و باطن او به کل آراسته گردد آن کس از محققان باشد .

~~وهر کس که به اخلاق و آداب ظاهر بسنده کندو احوال و مقامات نداشته باشد] او از

~~مترسمان باشد که رسم این قوم رعایت کرده باشد.

~~و هر کس که به این رخصتها که بیان کردیم تمسک نماید ms293 و آداب این رخصت را چنانک 20

~~ذکر کردیم به جای آرد او از متشبهان به این قوم باشد4 که از صدق ارادت به ایشان تشته

~~کرده باشد تا در زمرهآ صادقان به این قوم لاحق کردد . قال علیه السلم: "من احب قوما فهو

~~آداب الصوفیة فی الرخص

~~28

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_343.png)

~~28

~~منهم" ، "ومن تشبه بقوم فهو منهم"، "ومن کثر سواد قوم فهو منهم."

~~بدانک هر کس که سه اصل را نکاه دارد و بدان ملازمت وامحافظت نماید آن کس از فقرا و

~~خلاصهآ سخن و خاتمة الکلام آن است که مشایخ طریقت و حقیقت اجتماع کردهاند

~~اصحاب تصوف باشد.

~~و هر کس که این سه اصل را محافظت نکند یا در یکی از این سه اصل خللی اندازد او

~~از حکم مذهب طریقت و روش مشایخ و متابعان ایشان بیرون رفت و از ایشان کریخت.

~~و آن سه اصل یکی ادای فرایض است اندک و بسیار، و دشوارو آسان. او باید که همه را

~~به جای آرد که هیچ ترک نشود . دوم اجتناب از محارم که هرچیز که حرام است پیرامون آن

~~نکردد قولا و فعلا، و آن حرام خواهی صغیر ، خواهی کبیر. و سیم ترک دنیا اندک و بسیار او

~~که هیچ چیز او را باید که طالب نبود و کل او را به اهل دنیا باز گذارد، الا آن مقدار که

~~4 مالابد مؤمن باشد.

~~و ما لابد آن است که رسول الله صلی الله علیه و سلم استثنا کرده است و بیرون داشته و

~~فرمود که: "اربع من الدنیا ولیست منها: کسرة تسدبها جوعتک، وخرقة تواری بها عورتک، وبیت

~~یکنک من القروالحر، وزوجة صالحة تسکن الیها"، یعنی نان پاره [ای] که کرسنکی به آن بیارامد،و

~~1 جامهآ کهنهای که عورت تو به آن پوشیده شود، و خانه[ای] که ترا از سرما و کرمانکاه دارد و

~~زنی صالحه که نفس تو به او بیارامد. و هر چیز ms294 که غیر ازین و زیادت ازین است هیچ کس [را] در آن

~~حق نیست.

~~جنید را پرسیدند که چه می کوئی در حق کسی که از دنیا هیچ ندارد الا به مقدار دانهآ

~~خرما. اسم تصوف برو افتدیانه ؟ و این نام فقربر وصحیح آیدیانه؟ فرمود که مکاتب را تایک درم

~~ازبهای او برو باقی است شرعا همچنان درحکم بند کی است. یعنی تا ذره ای از دنیابا مرد باقی

~~است او را حکم اهل دنیاست.

~~کنون ای برادر بدان که هر که این آداب و شرایط را ملازمت کند او از مبتدیان مذهب

~~طریقت باشد و بعداز آن اکردر طلب جد و اجتهاد نماید هر آینه به معالی احوال ترقی کند و

~~از محققان گردد.

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_344.png)

~~مشایخ فرمودهاندن" من شق علیه رکوب الاهوال لم یرتق الی معالی الاحوال، ومن لم

~~یرتق معالی الاحوال لم یبلغ مراتب الرجال"، وخدای تعالی می فرماید: * وان لو استقاموا علی الطریقة

~~لاسقیناهم ماء غدقا.*

~~و هر کس که ازین سه اصل که کفتیم یا یکی ازین سه اصل یا از بعضی ازین سه اجتناب

~~نماید و همه را به جای نیارد از درجهآ رخصت هم فرو افتاده باشد و آداب صوفیه را ترک کرده و

~~از مذهب طریقت مفارقت نموده و دور افتاده . نان و خرقهآ این قوم و اوقات ایشان برو حرام

~~باشد و برجماعت صوفیان واجب کردد که ازو مفارقت نمایند و او را دور و مخذول کنند و

~~هجران او کزینند و از وی کریزند یا او را از خود کریزانند .

~~و هر کس از فقرا و اهل تصوف که با این طایفه مداهنه کند یا در بعضی مسامحت کند

~~او نیز در عار شریک ایشان باشد و همچو ایشان کردد و هیچ عذری نباشدش که خدای تعالی .1

~~می فرماید:" ومن یتولهم منکم فانه منهم*

~~اللهم اجعلنا من الصادقین و الحقنا بالمتحققین بمنک وجودک.

~~آداب الصوفیة فی ms295 الرخص

~~289

~~5

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_345.png)

~~چون بیان معاملات و آداب و اخلاق قالب و قلب مبین و مشروح کشت بعضی در نصف

~~اول کتاب که اوراد الاحباب است و بعضی درین نصف آخر که فصوص الآداب است، و هیچ

~~امری و دقیقهای که به این طایفه تعلق دارد مهمل و مبهم کذاشته نشد، واجب نمود یک فص

~~در بیان چهله و خلوت نشستن و خاصیت و فتوح او نبشتن و کیفیت در آمدن به خلوت و

~~شرایط آن را به شرح باز نمودن، جهت آنک به اربعینیه نشستن در میان طایفهآ صوفیه اصلی

~~معتبر است.

~~و این فص را بر سه باب مرتب کردیم ، والله الهادی الی الصواب.

~~3

~~ف

~~18

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_346.png)

~~در بیان خاصیت اربعینیه که صوفیان می نشینند وحکمتی که درین عدد چهل است

~~این طایفهآ صوفیه را جمیع او قات و روز کار باید که چنان باشد که در وقت چهله

~~نشستن است . هرچه در اول چهله مطلوب این قوم است در غیر چهله نیز همان مطلوب است .

~~لکن آن است که حکم اوقات مختلفه بر سالک طارق می کردد و اورا مشوش می کند. 5

~~پس وقت خود را به این اربعینیه مقید می دارد و نفس را برین معتاد می کند1 تا حکم و خاصیت او

~~بر اوقات دیکر فایض کردد و جمیع او قات ایشان بر هیأت اربعینیه کردد.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم عدد اربعین را مخصوص ذ کرفرموده است و گفته:

~~"من اخلص لله اربعین صباحا ظهرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه."

~~و خدای تعالی این عدد را درقصهآ موسی علیه السلم به تخصیص انقطاع الی الله ذکرفرموده 10

~~است که "و واعدنا موسی ثلثین لیلة و اتممناها بعشرفتم میقات ربه اربعین لیلة"، وآن ثلاثین ماه

~~ذوالقعده است و عشر دیکر دههآ ذی الحجه، و روزهٔ‌ موسی علیه السلم در این چهل روز آن نه

~~بود که روز ms296 نخوردی و شب افطار کردی ، بلک هرچهل روز را طی کردو افطار نکره تا

~~بامداد عید. و ازین آیت معلوم شد که درین باب سلوک خلو معده از طعام اصلی بزر ک است که

~~موسی با کمال نبوت جهت مکالمهآ خدای را محتاج شد به ترک طعام و خلوت و عزلت از خلق. 15

~~و علوم لدنی در قلوب سالکان و منقطعان الی الله یک نوع از مکالمهآ خداست. وهرکه

~~چهل روز از خلق منقطع شود خالصا مخلصا الی الله تعالی و نفس خودرا چنانک شرط است تعهد

~~کند و معده را چنانک حق آن است نکاه دارد خدای تعالی علوم لدنی برو بکشاید.

~~و برسر تحدید و تقیید زمان به این عدد اربعین که خدای تعالی در قصهآ موسی کفت و رسول الله

~~درین حدیث فرمودهیچ کس واقف نیست و حکمتی که دروست کس بر حقیقت آن مطلع نیست

~~باباول

~~1- اصل: می کنند.

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_347.png)

~~292

~~الا انبیا که خدای ایشان را بیا کاهاند و اولیاء الله که هم به تعریف خدای بشناسند.

~~اما آنچ به خواطر در می آید آن است که الله تعالی تکوین آدم را از خاک چهل روز

~~تقدیر کرد، چنانک حدیث آمده است: "خمر طینة آدم بیده اربعین صباحا"

~~عمارت بهشت بود از اجزای تراب تر کیب او رامکون کردانید، تر کیبی که مناسب دار دنیاو

~~و آدم علیه السلم چون صلاحیت عمارت دارین داشت وارادت الله تعالی از و عمارت دنیاو

~~این عالم شهادت و حکمت بود.

~~اما در ذات آدم آن حقیقتی که قابلیت عمارت دنیا او را بود آن حقیقت به حسب قانون

~~حکمت از اجزای ارضی و سفلی مخلوق نبود. لکن الله تعالی آن حقیقت را درخاک مکون

~~کردانید و طینت آن حقیقت را چهل صباح تخمیر کرد تا آن حقیقت درین تخمیر چهل صباح

~~از حضرت الهیت به چهل حجاب بعید کردد، و هر حجابی عبارت است از ms297 معنیای که صالح

~~عمارت دنیاست و درو مودع است، چنانک آتش در سنک مودع است تا این چهل حجاب اورا

~~از حضرت الهیت و مواطن قربت حایل و عایق کردد تا عمارت حکمت و خلافت الله تعالی

~~فی الارض ازو بیاید که اکر آن حقیقت به این حجب محتحب نشدی و از مقام قرب در بعد

~~متأصل نکشتی عمارت دنیا از و نیامدی.

~~پس چنانک در اول کار آن حقیقت آدمیت چون متوجه عمارت این دار دنیا بود به تخمیر

~~چهل صباح به چهل حجاب بعید کشت باز چون متوجه مقامات قربت وحدت الهیت کردد واز

~~غیر منقطع شود و از عمارت دنیا روی بکرداند تا به مقام و عالم خود باز رسد پس هر آینه باید

~~که چهل صباح را به خدای تعالی و طاعت او اقبال کند ، تا به هر صباحی یکی از آن حجاب

~~تخمیر باز مرتفع کردد و یکی منزل در طریق قربت حضرت الهیت که مجمع و مصدر علوم است

~~یشتر رود تا چون اربعین تمام شود آن چهل حجاب زایل کردد و علوم و معارف درو

~~منصب شود.

~~و بدان که علوم و معارف الهی از خارج به تو در نمی آید، بلک اعیانی است موجوده در

~~اورادالاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_348.png)

~~وجودتو که این زمان نام او حدیث نفس و وسوسهآ شیطان وخاطر پریشان است. چون اکسیر

~~نور عظمت الهی به او متصل میشود او منقلب می کردد و همهآ علوم الهی و الهامات میشود.

~~شیخ سعدالدین حموی می کوید ، قدس الله روحه العزیز:

~~چون شکل به غایت برسد لام شود

~~چون وسوسهآ نفس که الهام شود

~~هرخاص که خاص ماست کمنام شود

~~چون آیت کشت آنکهی عام شود

~~اکر وجود نفس و حدیث او نبودی علوم نیز از توظاهر نکشتی جهت آنک حدیث

~~نفس وعائی است وجودی مرقبول انوار را.

~~وقلب را فی ذاته قابلتت قبول علم نیست، جهت آنک نفوس قوابل ms298 است و عقول فواعل.

~~معقول در عقل به ظهورنمی آید در نفس به ظهورمی آید. نفس مثال لوح است و عقل مثال بنان وقلم،

~~با مثال فکرت کاتب.

~~کر نفوس که لوح است نبودی از عقول که قلم است هیچ ظاهر نکشتی، و این نکته

~~پیش اهل حکمت مقرراست.

~~و بدان که نزد اهل تصوف قلب را دو روی است : یکی روی به نفس دارد و به عالم

~~شهادت ، و یکی روی به روح و الهامات روح و عالم غیب دارد.

~~وچون سالک چهل صباح را خالص کند و آن چهل حجب ترا بی مرتفع شود علومی که 15

~~از غیب در روح مکون باشد و به الهام منزل دروظهور کند و قلب آن را بکیرد و به زبان که

~~ترجمان دل است بدهد ، چنانک رسول الله صلی الله [علیه] و سلم فرمود : "من اخلص لله اربعین

~~صباحا ظهرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه.*

~~و روح وقلب را فوق ازمرتبهآ الهام درعالم قربت مراتب بسیار است . چون بنده الی الله

~~تعالی منقطع شود و ازمردم عزلت و خلوت کیرد و مسافت و جود خود را قطع کند آنکاهی از

~~معدن نفس جواهر علوم استنباط تواند کردن. درخبر است که : "الناس معادن کمعادن الذهب و

~~الفضه. خیارهم فی الجاهلیة خیارهم فی الاسلام.*

~~بندهآ سالک را درین چهل روز هرروزی به و اسطهآ اخلاص عمل لله تعالی یک طبقه از طبقات

~~آداب الخلوة، باب اول

~~29

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_349.png)

~~294

~~جبلاب ترابی که مبعد بنده است عن الله تعالی منکشف میشود تا درچهل روز کامل ایام

~~خلوت آن چهل طبقهآ حجاب روز تخمیر را کشف کند.

~~و نشان تأثیر اربعینیه در سالک وعلامت صدق او درخلوت و نشان آنک درین اربعینیه

~~به شرایط اخلاص وفا کرده است آن است که چون از خلوت اربعینیه بیرون آید بیش به دنیا

~~رغبت نکند و زهد نماید و از دارغرور دورشود و به دارالخلود ms299 باز کردد. جهت آنک ترک دنیا

~~ازضرورت ولوازم ظهور حکمت است در دل.

~~وهر که به دنیا رغبت نماید و زهد نکند علامت آن باشد که در خلوت برهیچ حکمتی

~~ظفر نیافته است و هیچ حاصل نکرده.

~~و هرکه را بعد از اربعینیه در باطن حکمت الهی پدید نیاید از آن باشد که شرایط

~~1 خلوت او به خلل بوده است و اخلاص به جای نیاورده است ، و هرکه اخلاص به جای نیارد

~~خدای را عبادت نکرده است جهت آنک خدای عبادت بی اخلاص را قبول نمی کند، قال الله تعالی:

~~وما امروا الا لیعبدوالله مخلصین له الدین."

~~شبلی مریدی را وصیت می کرد کفت تنهائی و خلوت را ملازم شو، نام خود را از میان [1811]

~~قوم پاک کن ، روی به دیوار آر تا آنکاه که بمیری.

~~یحیی معاذ می کوید که وحدت آروزی صدیقان است. هر که را داعیهآ خلوت از باطن

~~منبعث شود و نفس او درین باب مساعدت کند ومیل نماید و او را به خلوت کشاند دلیل کمال

~~استعداد او باشد.

~~و حدیث صحیح است که پیش از نبوت رسول الله علیه السلم خلوت را دوست داشتی و

~~زواده بر کرفتی و به غار حرا رفتی و شبهای بسیار آنجا خلوت کزیدی و باز پیش خدیجه آمدی و

~~زواده گرفتی و بازرفتی تا آنگاه که جبریل برو پیدا شد و وحی آورد که : "اقرء باسم ربک

~~الذی خلق. خلق الانسان من علق."

~~و مشایخ طریقت قدس الله ارواحهم خلوت را ازین اصول آیات و احادیث1 گرفتهاند و

~~مریدان وطالبان را این راه را اختیار کرده.

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل : احادث.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_350.png)

~~و چون مریدان در خلوت به اخلاص باشند الله تعالی بر ایشان چیزی کشاید که انس

~~خلوت ایشان باشد، و آنچ را جهت خدای ترک کردهاند عوض آن شود.

~~وبدان که خلوت قلب مستمرو دائم است، اما کمال عدد اربعین را در ظهور مبادی بشارات ms300

~~حق اثری و خاصیتی تمام است.

~~خواجه امام برهان الدین رویینه گران رحمه الله قصه ای مرافعت کرد به حضرت شیخ العالم

~~السؤال

~~سیف الدین باخرزی و در آنجا نبشته بود که مدتی است تا زاویهآ مسجد را زحمت میدهم و پیش

~~زین وقتها به یک چهله مرا بسیار انوار بوده است واکنون از آنها هیچ نمییابم. بدان فضلی که

~~آفرید گار با شما کرده است طریق این بیچاره بنماییت.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی اوارا بازین جواب نبشت که تنهائی اختیار کردن، و کلمهآ

~~الجواب

~~استغفار چند روز وظیفهآ ذکرخود ساختن، و به وقت افطارعلی الامرالوسط لاالجوع المفرط ولا

~~الشبع المثقل بودن، و بهمکن وضووقت وقت غسل کردن، و ناچیز شناختن هرچه موصل نیست

~~به حضرت، و از بکاء نصیبی جستن، سالک را بر سر انوار اوقات کم شده باز رساند ، بفضل الله ولطفه.

~~آداب الخلوة، باب اول

~~265

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_351.png)

~~دربیان فتوحات و فواید اربعینیه

~~قومی راه خلوت را کم کردهاند و طریق اربعینیه را غلط کرده و اصل را مانده و فرع

~~بی ثمر را بر کزیده. شیطان درین قوم راه یافته است و باب غرور بر ایشان کشاده و بی آنک

~~بدانند که غرض از خلوت نشستن چیست و آداب حق خلوت و اخلاص چیست به خلوت

~~در می آیند و اصل صراط مستقیم را نمی دانند.

~~همین مقدار شنیدهاند که مشایخ و صوفیه را خلوات بوده است و بر ایشان کرامات و

~~و قایع ظاهر گشته و غرایب و عجایب کشف شده. ایشان نیز به طلب آن کرامات و مکاشفات

~~به خلوت درمی آیند و این عین علت و محض ضلالت است.

~~آن طایفهآ پا کان وحدت و خلوت را جهت سلامتی دین و تفقد احوال یقین و اخلاص

~~عمل لله تعالی اختیار کردند.

~~ابوتمیم مغربی می کوید هر که صحبت را ترک کند و خلوت را اختیار کندباید که ظاهرو

~~باطن او از همه ms301 چیزها خالی باشد الاذ کر خدای تعالی، و از جمیع مرادات خالی کردد الا از مراد

~~خدای تعالی. و ازین که نفس از از و مطالبهآ چیزی کند از عالم اسباب ازین هم خالی شود تا خلوت

~~1 او صحبح باشد و فایده دهد ، که اکر خلوت او بدین صفت نبود آن خلوت او را در فتنه و

~~بلائی اندازد که مخالف خدای و رسول الله و اولیاء الله باشد.

~~شیخ ابوبکر وراق می کوید که خیر دنیا و آخرت درخلوت و قلت است که هیچ چیز

~~دنیاوی نباشدت و با هیچ کس صحبت نداری، و شر دنیا و آخرت در کثرت دنیا و مخالطت

~~خلق است. هر که به خلوت به علت در آید شیطان به او در آید و انواع طغیان در نظر او بیاراید

~~20 تا باطن او ازغرور ومحال مملو کردد و او باخود ظن برد که حسن حالی دارد.

~~باب دوم

~~10

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_352.png)

~~و اصل سخن درین باب آن است که ریاضت و عزلت از خلق و منع حواس از شواغل

~~در نفوس بنی آدم مطلقا مؤثر است ، خواهی نفوس کافره و خواهی مؤمنه. هروجودی که

~~با این نوع اعمال مشغول کردد در آن امری که مطلوب او باشد نفس او منصرف کردد.

~~و نیز خاصیت نفس آدمی آن است که چون سد حواس و ترک اشتغال کند و ریاضت

~~پیش کیرد هرچیز که سفلیات است و درین مرکز زمین است او آن را بیند و بداند . و این نوع 5

~~به اسلام و عدم اسلام تعلق ندارد، ازخاصیت و قدرت نفس مرتاضه است.

~~چنانک مثلا بخشی و جوکی و برهمن از دو روزه و ده روزه راه خبر باز دهند و آنچ

~~دریس دیوارها محجوب باشد برو عیان شود.

~~و بر فلاسفهآ علوم ریاضی عقلی و حقایق خواص اشیاء و ادراک غوامض علومی که غیردین و

~~عالم روحی باشد منکشف کردد. و رهبانان ms302 نیز که در دیرها از احوال عجیبهآ ارضی که خارق 10

~~عادات باشد و معانی غریبهآ سفلیه خبر باز می دهند .

~~و جمله این طوایف از معارج و علوم انبیا و معارف انوار قلب و روح که علویات و

~~الهیات اند خبر ندارند و در آن پرده کذر نیابند و راه ندانند .

~~هر کس که متابع محمد علیه السلم نباشد هرچند که در ریاضت و تجرید و قطع علایق

~~بکوشد درمراتب کشف حواش و نفس و عقل و خواص سفلیات و هرچیز که تحت افلاک است 15

~~راه یابد و ازین عوالم خبر باز دهد.

~~اما در مقامات کشف قلب و روح وسر و معارف الهی غیر مؤمنان و متابعان محمد علیه السلم

~~راه نیابند. چنانک پیش از محمد در هرزمانی هر پیغامبری که مبعوث می کشت طرق دیکر انبیا

~~مسدودمیشد و این مکاشفات علوی و الهی مخصوص میبودبه متابعان همین پیغامبر. و ا کنون

~~آین مقامات علوی و آنچ ورای افلاک است مخصوص است به متابعان محمتد علیه السلم و راههای 20

~~انبیا[ی]پیشینه مسدود است.

~~اکنون چون این اصل و مقدمه را دانستی بدان که و حدت و خلوت و جمع آوردن همت را

~~آداب الخلوة، باب دوم

~~97

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_353.png)

~~298

~~درصفای باطن مطلقا اثری تمام است. هر کس که درین افعال جادهآ شریعت وشعار سنت وصدق

~~متابعت رسول الله را، صلی الله علیه وسلم، محافظت نماید نتیجهآ او روشنائی قلب و زهد در دنیا و

~~حلاوت ذ کر باشد و با خدای به اخلاص معامله کردن مثل نماز و تلاوت و سایر عبادات.

~~و هرچکاه که در خلوت و ریاضت رعایت سیاست شرع و متابعت محمد رسول الله

~~علیه السلم نباشد نتیجهآ او صفای نفس و حواس باطن باشد که در ا کتساب علوم ریاضت و معرفت

~~خواص اشیا و دعوت کوا کب و تسخبر جن ازو استعانت و استمداد کند، به مثل فلاسفه و

~~دهریان و ms303 صابیات1 و اهل تسخیر و تنجیم خذلهم الله.

~~و هرچند این معانی درمرید بیشتر شود بعد او ازخدای تعالی بیشتر کردد ، و هرچند او

~~باین معانی بیشتر اقبال کند شیطان او را به این طریق اکتساب علوم ریاضت باثمرهآ تسخیر و

~~1 تنجیم با راست آمدن سخنی که کوید و خبرها بازدادن از سفلیات کمراه تر کند و غوایت و

~~ضلالت او را بسیارتر کرداند تا او بکلی میل به آن طرف نماید و خاطر او بد آن سا کن شود و

~~ظن برد که به مقصود رسیده است و برمطلوب ظفریافته، و نداند که این نوع فایده و این فن مایده

~~از نصاری و براهمه [و] ریاضت کشان تبت و ستاره پرستان ممنوع و دریغ نیست و اهل ادیان و

~~ملل درین نوع شریک اند و فرق مختلفه ازین اقسام محظوظ اند.

~~اما اهل اسلام وسالکان طریقت و مشایخ حقیفت را از خلوت و ریاضت و انواع اذکار و

~~عبادات مقصود و مراد عبودیت خداست برسراط مستقیم و طلب اخلاص و جمعیت همت جهت

~~اقامت بند کیاخدای را.

~~یکی از مشایخ مرید را کفت که ارادت خدای تعالی از تو استقامت میطلبد و تو از

~~خدای کرامت میخواهی! این جایز نباشد . زینهار تاطالب کرامت نباشی که از حق بازمانی.

~~تو درین راه از خود همان طلب کن که خدای از تو می طلید.

~~و کاه باشد که خدای برصادقان سالک دری بکشاید از خوارق عادت یا صدق و فراست

~~یاخبر دادن از احوال مستقبل.

~~اوراد الاحباب

~~1

~~- (صراط).

~~- کذا دراصل، ظ صابثآن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_354.png)

~~و کاه باشد که این باب را بر سالک نکشاید و او این معانی را نداند و این نادانستن

~~از نقصان کار سالک نباشد و موجب قدح حال او نبود، بلک نقصان و قدح در احوال سالکان

~~وقتی باشد که از حد استقامت و صراط مستقیم و جادهآ شریعت و سنت منحرف کردند.

~~لکن آن ms304 باب خوارق عادت و کرامت چون برصادقان ظهور کند و مفتوح شود مزید

~~یقین ایشان کردد و مستدعی شود مرایشان را بر صدق مجاهده و معامله و زهد و تخلق 5

~~به اخلاق حمیده.

~~و هرچکاه این باب بر کسانی مفتوح شود که در تحت احکام سنت و سیاست شریعت

~~نباشند سبب غرور و حماقت و بزرک باشیدن برمردم و ترک عبودیت حق شود و ایشان درین

~~ظلمت و جهل می گردند تا آنگاه که ربقهآ اسلام را از گردن خود خلع کنند و منکر حدود و

~~احکام و حلال وحرام و متابعت رسول الله شوند و ظن برند که مقصود از عبادات ذکر الله 10

~~است و بس، و به تدریج حال ایشان به الحاد و زندقه کشد ، والعیاذ بالله من الضلال .

~~و کاه باشد که قومی را خیالات لایح کردد و ظن برند که آنها و قایع است و آن

~~وقایع را باز به وقایع مشایخ تشبیه کنند ، بی آنک به حقیقت آن عالم و عارف باشند و در غرورعالم

~~خیال افتند ، نعوذ بالله من ذلک.

~~بان اختلاف احوال واعمال اهل خلوت

~~هر کس که خواهد تا در مراتب صدیقان و درجات صوفیان متحقق شود باید که عمل

~~به اخلاص کند لله تعالی، وحسن نیت به جای آرد، و چهل روز درخلوت نشینند ، و بعضی دوماه

~~متصل نشینند ، و بعضی سه ماه و زیادت نیز نشینند، و بعضی در اثنای سال سه بار یا چهار بار

~~به اربعینیه نشینند.

~~و از اهل خلوت طایفه ای آنهااند که صفاای] یقین مباشر باطن ایشان کردد و حجاب 0"

~~از پیش دل بر خیزد تا دل ایشان خدای بین کردد، چنانک یکی از مشایخ ازین مقام خبر داد که

~~"رآی قلبی ربی."

~~آداب الخلوة، باب دوم

~~99

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_355.png)

~~0

~~وعلی بن ابی طالب رضی الله عنه کفت : "لم اعبد ربآ لم اره" وهم او فرموده است که : "ما

~~نظرت فی ms305 شیء الا ورأیت الله فیه ".

~~و به این مرتبه و مقام قومی به احیای اوقات و اعمال صالحات و منع جوارح از اشتغال

~~دنیا و توزیع اوقات شب و روز برتلاوت وصلوات و ذکر رسیدهاند.

~~و قومی دیکررا در اصل فطرت صدق وقوت استعداد به غایت کمال افتاده بود، خدای

~~تعالی به فضل و موهبت خودبی عمل و مجاهده به این مقامشان برساند.

~~و قومی دیکر بعد از ادای فرایض و سنتهای معینهآ او بریکی ذ کرملازمت و مداومت

~~نمایند و دایما بی قصور و فتور آن را کویند و در اثنای طعام خوردن و طریق وضو نیز ازو

~~خالی نباشند.

~~1

~~و جمیع مشایخ قدس الله ارواحهم از اذکار کلمهآ "لا اله الا الله" را اختیار کردهاند ، و

~~این کلمه این امت را موهبت خداست.

~~و مذهب شیخ نجم الدین کبری و شیخ العالم سیف الدین باخرزی و مشایخ ایشان آن است که

~~مرید مبتدی در خلوت باید که بعد از ادای فرایض به غیر از کلمهآ دلااله الاالله * به

~~او

~~عبادت و ذ کردیکر مشغول نکردد، تا آنگاه که دل او گشاده شود و بصیرت او مفتوح شود که

~~چون مرید صادق مخلص بدین کلمه مداومت نماید خاصیت این کلمه باطن او را منور کرداندو

~~هموم اورا جمع آرد و او به فساد و صلاح راه عارف آید.

~~مرید خلوتی چون "لااله الاالله" را بردوام کوید ودل را با زبان راست کند و احادیث

~~نفس را از دل زایل کرداند و این کلمه بیخ در دل او فروبرد وبر دل او مستولی شود و کفتن او

~~به زبان سهل و آسان آید ودل ذا کر شود، چنانک اکر زبان خاموش کردد دل خاموش نشود،

~~2 بعداز آن ذکر در دل نقش کیرد و جوهریت ذکر در دل ظاهر شود. یعنی که نوریقین در

~~دل سا کن کردد. چنانک اگرصورت کلمه از زبان برود نور او از دل ms306 زایل نکردد که در دل

~~چون جوهر منقوش کشته باشد، و ذکر درین مقام با رؤیت عظمت مذ کور سبحانه تعالی متحد

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_356.png)

~~کردد و آنکاه آن ذکر ذکرذات شود، و این ذکرذات او مشاهده و مکاشفه و معاینه است و

~~جوهرنورذ کر است، و اهل خلوت را مقصد اقصی این مقام است.

~~و کاه باشد که حصول این مقام اعلی به ذکرنشود، بل که به قراءت قرآن شود که سالک

~~قرآن بسیار خواند وجهد نماید تا در تلاوت دل را بازبان راست دارد تا معنی کلام الله در باطن او

~~قایم مقام خاطر پریشان و حدیث نفس شود. آنکاه تلاوت برزبان او بی رنج و تکلف جاری 5

~~کردد تا در وقت تلاوت و صلوة سهولتی به بنده در آید و به این سهولت باطن او درصلوة و

~~تلاوت منور شود و نور کلام الله در دل او متجوهرشود و وذ کرذات که مشاهده و مکاشفه و

~~معاینه است از و حاصل آید. آنکاه در دل او نور کلام الله با مطالعهآ عظمت متکلم سبحانه و تعالی

~~جمع آید و ازین کمتر موهبت آن باشد که حق تعالی برین بنده باب علوم الهامی لدنی

~~مفتوح گرداند.

~~و از بدایت کار تا آنکاه که مرد سیار به این مقام حقیقت ذکر و تلاوت که گفته شد

~~برسد در منازلی که درین میانه است چون باطن بندهآ مبتدی صافی کردد و بصیرت قلب مفتوح

~~شود کاه باشد که از کمال انس و حلاوت ذکر در مبانی ذکر از خود غایب شود، و درین

~~غیبت چنان شود که کوییا خواب رفته است ، با نائم ملحق کردد در اول کار، و درین

~~غیبت حقایق در لباس خیال برو متجلی شود . همچنانک خفته را حقایق در لباس خیال مصور

~~منکشف می کردد.

~~مثلا کسی در خواب دید که ماری را کشته است. معبر می کویدش که تو بردشمنی

~~ظفر یابی. اکنون آن ms307 ظفر او بر عدو کشفی است که خدای برو منکشف می کرداند ، و

~~ذات ظفر روحی است مجرد که ملک خواب در عالم خیال آن را در صورت قتل مار مجسد

~~کردانیده است.

~~پس آن روح کشف ظفر اخبار حق است و آن لباس خیال که صورت مار و قتل است

~~به مثابهآ جسد است و مثالی است که از نفس بیننده منبعث کشته است به واسطهآ قوت و همی و خیالی که

~~آداب الخلوة، باب دوم

~~01

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_357.png)

~~302

~~در بیداری و خواب مصاحب اوست و قوت مصوره او را صورتی داده . پس این جا این معنی

~~به ضرورت به تعبیر معبر مفتقر کشت که اکر حقیقت روح ظفر کشته شده بودی بی این صورت و

~~مثال که جسد مار است آن را به تعبیر احتیاج نبودی، آنچ دیده بودی خود عین همان

~~چیزی بودی.

~~و کاه باشد که خیال محض باشد که آن را حقیقتی نیاشد ، از حالتی کذشته با آینده.

~~همین مجرد قوت خیال باشد که در حالت بی داری1 متصوره و متوهمه را در عمل می آرد و در

~~خواب نیز در همان عمل میدارد. پس آن خوابها که از مجرد خیال بیند اضغات احلام2 باشد که

~~او را هیچ حقیقت نبود و تعبیر نباشد.

~~و بدان که اول چیزی که سیار را درخلوت پیش آید خواطر و علوم باشد ، کشفی و

~~1 ذوقی و قیاسی با یکدیکر مخلوط. و بعداز آنک بصیرت قلب مفتوح شود سیار صور مختلفه

~~بیند که بعضی را در عالم شهادت هیچ مثال نبود و آنهاهمعانی باشد که اورا پیش خواهد آمدن که

~~مصوره و مخیله آن معانی را در باطن سیار تقدیری می کنند و مصور و مخیل می کردانند.

~~پس آنچ را دیده آید از شیخ باید سؤال کردن تاشیخ آن صورمخیلات را به حسب معانی

~~او تعبیر کند ، چنانک خواب را تعبیر می کنند.

~~سؤال

~~فرق میان ms308 واقعه و خیال چیست؟

~~جواب

~~خیال نتیجهآ مخیله است و تصویر آن خیال نتیجهآ مصوره .

~~چون سیار را شک افتد که آنچ دیده است خیال است یا واقعه باید که خلاف آنچ دیده

~~4 است در خیال یا تصور آرد. اکر آن خیال و تصویر متلاشی شوند و تخیل و تصور ثانی ثابت

~~گردد بداند که آنچ دیده است خیال است.

~~و اکر آنچ اول دیده است به تصور تخیل ثانی محو و متلاشی نشود بداند که آن

~~اوراد الاحباب

~~1

~~23- اصل : احلال.

~~1- کذا در اصل ( بیداری).

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_358.png)

~~واقعهای است که سیار را استقبال کرده است تا او حقی1 آن واقعه را علمی و ذوقی و کشفی و

~~نوری و سری به تمام استیفاد کند تا باز واقعهآ دیکرش روی نماید.

~~و چون سیار فی الله تعالی را مجاهده کشد وحق مجاهده به جای آرد مصوره و مخیلهآ او

~~ضعیف گردند وصور اشکال مضمحل شوند، آنکاه به قوهآ باصره معانی و قایع را در لباس رنکهاو

~~الوانها بیند، و رنکها سفید است و سیاه و سرخ و زرد و کبود و تیره و لون زر و لون نقره و5

~~لون هوا، و در اثنای این احوال ابرها و بارانها و آسمان و کو کب بر وی به ظهور آید و اهل

~~خلوت به کرات و مرات اینها دیدهاند و میبینند و درین ذوق اشارات و رموز و اسرار منکشف

~~گردد و معانی این الوان و آسمان و آفتاب و ماه و کو کب نیز برو منکشف کردد . اما ما

~~حالی شمهای ازین معانی بیان کنیم تا ترا دستوری کردد .

~~بدان که رنک بیاض دلیل اسلام و ایمان و توحید است.

~~و سواد ضد اوست و دلیل کفروشرک و شک است.

~~و رنک حمرت دلیل شدت حالت و قوت اوست، و دلیل عرفان و امارت در آمدن

~~شیطان است، و فرق میان این معانی به ذوق وجدانی ذاتی توان کردن. ms309

~~و رنک صفرت دلیل ضعف حال و مبادی سرور و بسط باشد.

~~و رنک ازرق دلیل قوت نفس و مبادی صفای او باشد.

~~و رنک تیره و کدورت دلیل بقای حظ ترابی وقوت اشباح و دخول نفس حیوانی باشد.

~~و لون زر دلیل خلاص و مقام اخلاص باشد.

~~ولون نقره دلیل صدق و استقامت به حق باشد.

~~و اکر غیوم بیند شیخنجم الدین کبری رضی الله عنه فرموده است ابرها2 ، اجزای آبی و

~~خا کی وهوائی و ناری است که دربدن هر کسی ثابت است به و اسطهآ هبوب ریاح ذکر دل که

~~به قوت کوید آن ابرها درحر کت آید و ظاهر شود، و مادام که این غیوم باقی باشد سالک سیار

~~از مشاهدهآ آفتاب روح و قمرعلم و کوا کب کرامات و آسمان قلب هیچ فرح و ذوق نیابد ، و

~~آداب الخلوة، باب دوم

~~303

~~1- کذا در اصل .

~~2- اصل : ابرها واجزای.

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_359.png)

~~304

~~کر سیار آفتاب بیند دلیل باشد بر روح و قلب و عقل و معرفت، و ماه نیز در ابتدا بر کل این

~~معانی دلالت کند.

~~و کاه باشد که هلالهای غیب پیدا آید چنانک در عالم شهادت پیدا می آید و به حسب

~~سیر او زیادت می کردد تا ماه تمام گردد.

~~و فی الجمله نزدیک اصحاب کشف صحیح است که خدای را در اندرون آدمی اموری است

~~معنوی مرتب جامع ، چنانک در عالم شهادت ترتیب کرده است که عقول در آن عوالم معنوی

~~حیران و مدهوش شود و به لسان حال کوید: "زدنی تحیرا".

~~و چون برسیار ازین واقعات پدید آید در اول وهله آن را فهم نکند ، بلک بایدکه

~~از شیخ سؤال کند. واگر شیخ غایب باشد چناان] داند که گوییا شیخ به او حاضر است و به باطن

~~1 سؤال کند وهتت برفهم جواب حاضردارد تاخدا[ی] تعالی جواب را در دل او بیندازد و آن را

~~باخود مکرر می کرداند ms310 تا آنگاه که تمام فهم کند.

~~و لابد است سالک طریق خدای را که از ار کان اربعه عبور نماید: یعنی از آب وخاک و

~~هوا و آتش که در وجود او کاین است بکذرد، و صفات ایشان را درخود ناچیز کرداند .

~~و علامت آن باشد که اولا در فنای حظ ترابی مرید سالک در واقعه شهرها و سراها و

~~16 قصور بیند که می آید و بروی می گذرد.

~~باز بیند که آنها روی درخرابی و سقوط و انهدام نهاده است و این نشان فنای حظ

~~ترابی باشد. تا آنجا که سیار[به]فضا و صحرای فسیح غیب افتد و عیان بیند که زمین در تحت او

~~میرود و او ایستاده است و این معنی حقیقت سیر و مجاهدهآ اوست تا آنکاه که حظ ترابی

~~به تمام فانی شود.

~~و بعد از آن سیار بیند که در دریاها و آتشها افتد و در آنجا خوض کند و رنج کشد و

~~به مجاهدهآ قوا ازین مقام عبور کند و در میانهآ این واردات انوار احوال و مقامات بروی طاری

~~شود و نا کاهان بروی هجوم کند. از قبض و بسط و انس و هیبت و معرفت و محبت و سکرو

~~اوراد الاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_360.png)

~~صحو و محو و اثبات و وجد و وجدان و جمود و خمود و موت اختیار و محو آثار فنا و بقاو

~~فنای ازفنا و بقای او و عشق ووله وجنون.

~~و همچنین نیز برعقبات اربعه که کفر است و بدعت و موت و جنون مذموم عبور کند و

~~این مقامات را اوایل است و اواسط است و نهایات . اوایل او نصیب مبتدی است ، و اواسط او

~~از آن اصحاب تکوین است، و نهایات او نصیب اصحاب تمکین است.

~~و آن نهایات را نیز اولی است و نهایتی ، اوایل نهایات مدرک تواند بودن و نهایات آن

~~انهایات را لایعلم الا الله لان النهایات تجلی ذاته و صفاته ms311 ولایحیط بذاته و صفاته الا الله

~~سبحانه تعالی.

~~و تجلی برانواع است: تجلی علمی است، و تجلی ذوقی، و تجلی کشفی.

~~و ذوق و کشف باهماند و متعاقب یکدیکرند، جهت آنک آنچرا سالک به بصیرت قلب 10

~~مشاهده می کند روح نیز از آن ذوق مییابد ، معا معا ، وذوق به بصیرت قلب و ذوق روح دو

~~شاهد عدلاند مرسالک را، وچون آینهآ قلب صافی کردد ملکوت در وی منعکس کردد و

~~سالک به علم لدنی عالم گردد.

~~و چون ذوق نور حق در دل منکشف شود و سالک از آن بی خبر باشد به لسان حال و

~~غلبات قدم ناطق کردد و *انا الحق و سبحانی ما اعظم شأنی* کوید و قایل این سخن آن نورحق

~~باشد و این را صوفیان "شطح" خوانند. و اکرسالک ازین حال با خبر باشد زبان او به این معنی

~~ناطق نشود.

~~چون این معانی را که بیان کردیم فهم کردی باز بدان که برهمین نسبت وقت باشد که

~~اهل خلوت را خیال مجرد از ذات او منبعث کردد، بی آنک آن خیال وعاء و جسد حقیقی باشد

~~یا از حقیقتی خیالی خبر دهد، پس به آن خیال او نیز التفات نباید کردن که آن و اقعه نیست ، 20

~~خیال مجرد است.

~~اما اکر مرید صادق لله را در عمل باشد در حالت ذ کر از حس خودو از محسوسات غایب

~~آداب الخلوه ، باب دوم

~~305

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_361.png)

~~30

~~شود، چنانک اکر کسی در آید او نداند و احساس نکند که در ذ کرغایب شده باشد.

~~مثال و خیال مجسد دمید[ه] آید، این واقعه باشد.

~~یش مبتدی را درچنین وقتی از نفس او مثال و خیال منبعث کرددو روح کشف در آن

~~در باطن خود بداند، یا برشیخ خود عرضه کند تا شیخ تفسیر آنچ دیده است با او بکوید . چنانک

~~مرید ازین غیبت چون به خود باز آید تفسیر آن جسد و خیال ms312 را به طریق موهبت الهی

~~خواب را تعبیر کنند.

~~و کاه باشد که این خود عین واقعه باشد که حقیقتی در لباس مثالی مجسد برو کشف

~~گردد و شرط صحت و اقعه آن است که اولادر ذ کر او را اخلاص باشد، دوم آنک در ذ کر

~~مستغرق شود. و علامت صحت استغراق در ذ کر آن است که در دنیا زهد نماید و رغبت نکندو

~~ملازم تقوی باشد ، جهت آنک آن واقعه که خدای برو کشف می کند و به او می نماید او را

~~مورد و محل حکمت خود می کند، و حکمت الهی بی زهدو تقوی محال باشد.

~~و کاه باشد که ذا کر را حقایق مجرده روی نماید بیلباس مثال و جسد، و این حال

~~کشف و اخبار باشد من الله تعالی.

~~و کاه باشد که حقایق مجرده را به بصر یا بصیرت بیند.

~~و کاه باشد که از باطن خود شنود.

~~و کاه باشد که از هوا شنود همچو هاتف که آواز دهد تا او بداند که ارادت خدای

~~تعالی آن است که چنین امری احداث کند در حق او یاغیراو، و این حالت اخبار خدای باشد

~~تا مزید یقین او گردد.

~~و کاه باشد که نیز حقیقت چیزی را مجرد در خواب بیند .

~~و از حکایات و اخبار مشایخ نظیر این مراتب و و اقعات آن است که یکی از مشایخ قدح

~~آب بردست گرفت تا بخورد. گفت که در عالم حادثهای پیدا آمده است. من این آب را نخورم

~~تا بدانم که آن چه حادثه است ؟ در ساعت کشف کرد که قومی به مکه در آمدهاند و

~~اورادالاجباب.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_362.png)

~~خون ریزی کرده.

~~سلیمان خواص می فرماید که روزی برخری نشسته بودم و مکس او را زحمت میداد و

~~او سرمیانداخت و من عصائی که در دست داشتم برسر او زدم. آن خرسربر آورد ومرا گفت که

~~بزن که برسرخود میزنی ! گفتند یا ms313 سلیمان این و اقعه ترا افتاد و تو شنیدی ؟ گفت بلی ! من

~~از خر شنیدم ! چنانک تو از من میشنوی !

~~شیخ احمد عطاء رودباری می کوید که مرا در طهارت و سواس زحمت میداد. شبی استنجا

~~می کردم تا ثلثی از شب گذشت و دل من هنوز پا ک نمیشد . مضطر و ضجر کشتم و کفتم

~~یارب! العفو! آواز شنیدم بی آنک شخصی بینم که می کفت : "یا عبدالله ! العفو فی العلم*، یعنی

~~به علم شرع عمل کن تا ازاین وسواس خلاص یابی.

~~والله تعالی برطایفه ای از بند کان آیات و کرامات کشف می کرداند جهت تربیت آن 10

~~بنده و تقویت ایمان ویقین او را .

~~و شیخ جعفر خلدی را نکینهای قیمتی بود. روزی در دجله در زورق نشسته بود، آن نکمنه

~~در دجله افتاد . او این دعا بخواند که : "یا جامع الناس لیوم لاریب فیه ، اجمع علی ضالتی*1. آن

~~نکینه را درمیان اوراق خود یافت .

~~و شیخ الشیوخ شهاب الدین سهروردی قدس الله روحه می کوید که در شهر همدان از شیخ 15

~~خود شنیدم که وقتی به خلوت نشسته بودم. برمن کشف شد که پسرمن در آب جیحون به کشتی

~~10] نشسته است و از کشتی در آب خواست2 افتادن. اورا از آن مکان دور کردم تا در آب نیفتاد. و

~~پسرشیخ به سفررفته بود. چون باز آمد کفت در آب جیحون از کشتی در آب خواستم افتادن که

~~آواز پدر شنیدم ، حاضر کشتم نیفتادم.

~~امیر المؤمنین عمر رضی الله عنه در مدینه برمنبر بود و ساریة با لشکر اسلام غزامی کرد.

~~کافران ازیس کوه کمین کرده بودند. عمر رضی الله عنه از منبربدید، کفت: "یا ساریة االجبل الجبل".

~~ساریة در نهاوند آواز عمر شنید و به طرف کوه بر آمد و بر کافران ظفر یافت .

~~آداب الخلوة، باب دوم

~~307

~~1- مأخوذ ازقرآن وآیهآ شریفه چنین است: "ربناانک جاسع الناس لیوم لاریب فیه" (آل عمران/9).2 اصل: خواهست. ms314

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_363.png)

~~وشیخ شهاب الدین سهروردی در عوارف المعارف آورده است که ابن سالم فرمود که ایمان

~~چهار ر کن است : یکی ایمان به قدر، ودوم ایمان به قدرت، وسیم از حول و قوت خود بیزاری

~~نمودن، و چهارم در کل امور ازخدای تعالی استعانت خواستن .

~~او را پرسیدند که ایمان به قدرچیست؟ کفت آنک به خدای ایمان آری و منکر

~~نشوی که خدای را بند کانی1 هستند که ایشان را از کرامت این بخشیده است و این قوت داده که

~~کر در مشرق بریکی پهلوی راست خفته باشند بر کردند برپهلو[ی] چب و در مغرب باشند ،

~~باید که تو به جواز این و وجود این ایمان آری.

~~و امثال این کرامات که خدای تعالی به بند کان1 خود میدهد بسیار است ، و در اخر

~~کتاب بعضی را گفته خواهد شدن ، واین جمله مواهب خدای تعالی است که بربند کان1 خود

~~کشف می کند.

~~و خدای را قومی بند کان1 دیکر هستند که مرتبه و حال ایشان ازین قوم صاحب

~~کشف و کرامت بیشتروقوی تر باشد، و ایشان را هیچ کشف و کرامت نباشد . جهت آنک آن

~~قوم را که کشف [و] کرامت بخشیده است آن تقویت یقین ایشان است و این قوم را که کشف و

~~کرامت نداده است یقین صرف بخشیده است ، محتاج آن نیستند که چیزی دیکر تقویت یقین

~~ایشان کند.

~~هر چکاه ذکر در دل سالک جوهرشود و ذ کرذات در دل او موجود کردد و صرف

~~یقین روزی او کردد امثال این کرامات کمینه مرتبهآ آن حال باشد و ادنی ترین درجهآ آن سالک

~~باشد. جهت آنک این حکمت کشف و کرامت برای تقویت مریدان و تربیت سالکان است

~~تا یقین ایشان زیادت کردد تا به قوت نور آن یقین بر نفوس خود غالب آیند و لذات دنیاوی را

~~از دل زایل کنند ، و آن نور عزایم ایشان را برانکیزاند تا به انواع عبادات ms315 و قربات اوقات لیل و

~~نهار را معمور کردانند و دلها[ی] ایشان روح و راحت یابد و پروردهآ آداب مجاهدهآ

~~طریقت کردند .

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل : بنده گانی، بنده گان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_364.png)

~~و آن کس را که صرف یقین مکشوف شود و جوهر ذکر و ذکر ذات حاصل آید

~~هر آینه نفس او خود در مقام اجابت و انقیاد باشد و استعداد نفس او تمام و کامل تر بوده باشد و

~~این مقام و درجه که ذکر جوهر شود و ذ کر ذات حاصل آید با عدم کرامت به غایت شریف و

~~زیزاست و جز به خواص ومقربان نرسد.

~~اما صورت آن کرامت و کشف از رهبان و برهمن و بخشیان ممنوع نیست و بیکانکان و

~~بیدینان را هم میدهد، لکن در حق ایشان مکر و استدراج است تا پندارند که حسن حالی

~~دارند و بدان مغرور کردند ودر مقام طرد و لعنت قرار کیرند ودر بعد بمانند تا آنچ ارادت حق

~~است در حق ایشان از کوری و ضلالت و هلا کت و وبال و نکال به کمال آن برسند و در

~~آنجا ثابت و راسخ کردند ، والعیاذ بالله من ذلک.

~~سالک باید که به اینها فریفته نشود و به اندک چیزی که بر وفتح شود مغرورنکردد و بداند 10

~~که اگر بر آب و برهوا خواهد رفتن او را هیچ سود نخواهد داشتن ، تا آنچ حق تقوی و

~~زهد است به جای نیارد.

~~هر کس که به خیال بازماند و به محال قانع آید و اساس خلوت و مجاهده را بر اخلاص و

~~مجاهده ننهد به دروغ به خلوت در آمده باشد و مغرور بیرون آمده و کار او به جائی رسد که

~~عبادات را براندازد و حقیر شناسد و خدای تعالی لذت معاملهآ طاعت را از باطن او برباید و هیبت 15

~~شریعت را از دل او بیرون بردو او در دنیاو آخرت زشت و مبغوض کردد، والعیاذ ms316 بالله منه .

~~و بدان ای مرید صادق که مقصود از خلوت آن است که اوقات شب و روز خود را

~~به عبادت و طاعت عمارت کنی و جوارح و اعضا را از مکروهات بازداری.

~~و صلاح کار جمعی از خلوتیان آن باشد که بریک ذکر ملازمت نمایند .

~~و صلاح قومی دوام مراقبه باشد.

~~و صلاح قومی آنک ذکر را بکذارند و به اوراد مشغول گردند.

~~و صلاح قومی آنک اوراد را بمانندو به ذ کر معین مشغول شوند .

~~آداب الخلوه ، باب دوم

~~39

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_365.png)

~~31

~~و شیخ باید که مرید را لله تعالی خواهد ، نی از برای نفس خود.

~~و شیخ باید که به هوای نفس خود مبتلا نباشد و محبت آنک جمعی تابع او شوند درو

~~بود، و هر آن شیخ که چنین نباشد فساد او بر مرید بیشتر از آن ظاهر کردد که صلاح او ، و

~~کار مرید در خدمت او خراب کرددنی معمور، والله الهادی للصواب.

~~ومعرفت این عقاقیر مفوض به علم شیخ است که بر اختلاف اوضاع و انواع مصالح مطلع

~~اورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_366.png)

~~در آداب در آمدن به اربعینیه و کیفیت آن و طریق ریاضت و مجاهده

~~داود علیه السلام چون به آن کناه مبتلا کشت چهل بشبانه روز سر به سجده فرود انداخت

~~تا مغفرت خدای تعالی به او رسید.

~~و نزدیک مشایخ مقررو محقق است که وحدت و عزلت بنیاد کار است و اصل سلوک و

~~تصوف بر اوست و متمسک ارباب صدق است.

~~هر کس که برین تنهایی ملازمت نماید ودایما عزلت عادت کند جمیع عمراوخود خلوت و

~~اربعینیه گردد و دین او سالم باشد.

~~وهر کس را که عزلت بر دوام میسر نشود و مبتلای نفس خود باشد یا به اهل و اولاد

~~مشغول باشد باید که هر آینه یک وقت عمر خود را به خلوت و عزلت مشغول کرداند و نفس

~~خود را ازین نصیبه بدهد

~~خالدبن زید رضی ms317 الله عنه می کوید هر آن بنده ای که چهل صباح را خالص لله تعالی کرداند

~~خدای تعالی حکمت دردل او برویاند و اورا در دنیا زاهد کرداند و در آخرت راغب کند و

~~به عیوب نفس خودش بینا کرداند و بهمرض دنیا و دوای او بینا و عالم کند.

~~بنده باید که البته در سالی یکبار به خلوت بنشیند و نفس خود را به این عادت دهد، اکر

~~زیادت را نتواند.

~~وادب و شرط خلوت آن است که مرید طالب چون که به ار بعینیه در آید کمال امراو آن است

~~که از دنیا مجرد شود و هرچه در ملک اوست بدهد و هیچ در ملک خود نکذارد، و جامه و

~~سجاده را به احتیاط نظافت و طهارت دهد، و هر که را بر وحقی باشد آن را ادا کند و حالی

~~خواهد مردن خلوت خانه را کور و لحد داند و هرچه در زمان مرک از او جدا خواهد

~~باب سیم

~~15

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_367.png)

~~31

~~شدن حالی از خود جدا کرداند و دل از همه بردارد و غسلی کامل بیارد و دور کعت نماز کزاردو

~~به خدای باز کردد و از کناهان تو به کند و بکرید و تضر ع و مسکینی نماید و خشوع تمام

~~به جای آرد و سر با علانیه راست کند و غل وغش و حقد و حسد و خیانت هیچ آفریده را در باطن

~~ندارد و با نفس خود چنین کوید و قرار دهد تازندهام بیرون نخواهم آمدن.

~~و بعد از آن درموضع خالی و خلوت در آید و بنشیند و بیرون نیاید الا به نماز جمعه و

~~نماز جماعت و ترک نماز جماعت خطا و غلط است، هر که کوید وهر که کند.

~~و ا کر درین بیرون آمدن به نماز تفرقه به او راه یابد شخصی را معین کند تا بیاید و در

~~خلوت خانهآ او به او نماز جماعت کند ms318 و البته نماز فرض را تنها نکزارد1 و به این رضاندهد که

~~اکر خلوتی جماعت را ترک کند آفات دیکر به او راه یابد.

~~1

~~و بسیار کس را دیدیم که درخلوت عقل او مشوش شد و جنون به ایشان راه یافت، و

~~شاید که آن از شومی اصرار بر ترک جماعت و جمعه باشد.

~~الا آن است که خلوتی چون بیرون آید تا نماز رود باید که ذا کر باشد و یک نفس را

~~از ذکر خالی ندارد و به هر طرفی نکاه نکند و کوش به هیچ سخن ندارد و چشم و گوش را

~~محافظت نماید، و اکر فوطهای در سرخود کشد به مثل طیلسان هم بهتر باشد . جهت آنک

~~1 قوت حافظه متخیله همچون لوح است که هرچه مسموع و مرئی میشود درو منقوش می کردد، و

~~کثرت و سواس و حدت نفس و خیال ازو پیدا می آید و باطن را تشویش می کند.

~~و چون به نماز جماعت رود جهد نماید تا تکبیر اول را با امام دریابد و چون امام سلام

~~دهد او زود باز کردد و به خلوت خود در آید، و درین بیرون آمدن و در آمدن اکر مردم به او

~~ناظرشوند و بدانند2 که او خلوتی است و به اربعینیه نشسته است بر حذر باشد تا آن نظر مردم و

~~1 تقرب ایشان به او در دل او راه نیابد و شیرین نشود که هر آفریدهای که خواهد تا اورا پیش خلق

~~منزلی باشد هر کز پیش خدای تعالی منزلت نیابد و این سخن را اصلی است که اکر مهمل کذاری و

~~اوراد الاحباب

~~اصل: ذ

~~2 - اصل: بداندند.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_368.png)

~~به او عمل نکنی بیشتر اعمال تو فاسد و حبط1 کردد وهیچ ثمره ندهد، و اکر به این اصل عمل

~~کنی و خلق را از دل خود طرح کنی بیشتر احوال تو به صلاح آید و کار بر آید.

~~و ms319 شرط خلوتی آن است که خاص لله تعالی را وقت خود را به عملی که رضای خدای

~~در آن باشد مشغول دارد، یا به تلاوت قرآن ، یا ذکر، یا نماز، یا مراقبه بوهر آن ساعتی که ازین

~~اقسام ملول کردد و در کار سست شود بخفتد.

~~و اکر خواهد برخود تعیین کندکه چندر کعت نماز کزارد، یا چه مقدار از قرآن

~~خواند ، یا چه مقدار ذکر کوید، واکر خواهد هیچ تعیین نکند و در تحت حکم وقت باشد.

~~درهروقتی از این اقسام آنچ به دل او خوش آید و به آن میل نماید به آن عمل مشغول

~~شود، وچون ملول و فاترشود بخفتد.

~~و اکر خواهد در یک سجده، یا دریک رکوع یا در یک رکعت ، یا در دو ر کعت 10

~~یک ساعت و دو ساعت و زیادت بباشد.

~~و به نزدیک مشایخ ما آن است که خلوتی جز به ذکر "لا اله الا الله" و ادای فرایض

~~پنج کانه به هیچ نوع دیگر عبادت مشغول نکردد تا آنگاه که به عالم قلب برسد و بصیرت او

~~بینا شود، آنگاه او خود داند که او را چه عمل میباید کرد و هرعملی که کند مزید حالت و

~~معرفت او شود.

~~و شیغ سیف الدین باخرزی رضی الله عنه می کوید که اکر مریدی مبتدی در خلوت

~~به قرآن مشغول شود هر آیتی او را از عالمی به عالمی برد و در هر آیتی متفکر معنی دیکری

~~شود، جهت آنک قرآن جامع جمیع معانی است ، "ولارطب ولایابس الافی کتاب مبین* .

~~در آیتی بیان و حدانیت است، در آیتی قصهآ پیشینیان ، در آیتی احکام زنان ، در آیتی احکام

~~احوال، در ایتی وصف جنت ، در آیتی وصف نار، در بعضی وعده ، در بعضی وعید.

~~اکر مرید در تلاوت هر آیتی متفکر و غواص معانی او نباشد اوراخود در تلاوت زبانی

~~اداب الخلموة، باب سوم

~~13

~~2

~~1- اصل : حبطه.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_369.png)

~~31

~~هیچ ms320 فایده نشود ، واکر به فکر معانی مشغول کردد فکرت و همت خود را جمع نتواند

~~کردن، وتا مرید به نیت واحده و هتت واحد1 متوجه احد نکردد و از تفرقهآ ظاهر و باطن ،

~~علمی وعملی، قلبی و بدنی خلاص نیابد او را فتح قلب حاصل نیاید .

~~وچون مرید خلوتی ترک اشغال و سد حواس و نفی علوم و اعمال کرد و به خلوت در آمد

~~جز به کلمهآ "لااله الاالله" به هیچ ذکر دیکر مشغول نکردد تا آنکاه که بصیرت او مفتوح2 و

~~چون بصیرت او مفتوح شد بعداز آن کمال حال او در آن باشد که در هر طرفة العینی در عالمی از عوالم

~~الهی سیر کند. آنکاه تلاوت قرآن و نظر در اصناف موجودات اعلی و اسفل او را شاید و سزاوار باشد.

~~و شیخ الکبری نجم الدین قدس الله روحه می فرماید که خلوت اربعینیه را ده شرط است :

~~اول طهارت بدن واعضا و دوام وضو جهت آنک روح قدسی در بدن خاکی آلوده

~~1 شده است ، به واسطهآ لقمهها که جهت حظ نفس میخورد، وآب پاک کننده است، چون غسل

~~آرد و طهارت کند آن ثقالت ترابی از روح او زایل شود و خفت یابد و چون طهارت دایم

~~شود آینهآ دل صافی کردد و انوار ربانی درو منعکس شود.

~~دوم خلوت وعزلت است درخانهآ تاریک که شعاع آفتاب و نور روز هیچ درو درنیاید ، و

~~راه حواس ظاهررا در بندد تا حواس دل کشاده شود، و باید که سوراخهای خلوت را محکم

~~کند و چشم را برهم نهد و کشاده ندارد تا از اکوان عالم شهادت غایب گردد ، و در خلوت تا

~~ممکن کردد مربع نشیند، و چون ازین عاجز آید به دو زانونشیند، چنانک در تشهد نماز مینشیند، و

~~چون ازین عاجز آید هردو زانو را بر آرد و بنشیند چنانک فقرا کمیر2 صحبت در میاندازند و

~~مینشینند .

~~شرط سیم دوام خاموشی است الاعن ms321 ذکر الله تعالی .

~~شرط چهارم روزهآ دایم.

~~شرط پنجم ذکر دایم با حضور قلب به قوتی هرچه تمام تر ، بی آنک آواز بلند کند. و

~~اوراد الاحباب

~~- کذا در اصل

~~-کذا دراصل ، بعد از آن کلمهآ "شود" بوده و خط زده شدهاست در حالی که جمله

~~اقتضای وجود آن را دارد.

~~2- کلمه درست خوانده نمیشود و تقریبا بشکلی است که در متن نقل شده، ظه کمتر.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_370.png)

~~غایت بلندی آواز آن است که مقدار آواز کبوتر باشد ، لکن چنان به قوت گوید که اثر آن

~~درعروق و شرایین در آید، وافضل ذکر کلمهآ هلااله الا الله* است.

~~و شیخ العالم سیف الدین باخرزی دره وصیت مریدان* نبشته است که اهل خلوت و مجاهده

~~به ذکر خفی مشغول باشند که تصرف ذکر خفی در دل زیادت است، و اختیار موارد اعم و

~~اغلب [ارباب] حقیقت و مشایخ طریقت قدس الله ارواحهم این است.

~~اما تائیان و مبتدیان اکر به اشارت امینی و حضور سالک معتمد از اهل طریقت به حلقهآ

~~ذکرجمع شوند چنانک لفظ ذکر "لااله الا الله" شکسته نشود نشاید که برایشان انکار کنند و

~~در تفرقهآ آن جماعت ساعی باشند.

~~و شرط ششم تسلیم و رضا و تفویض است و ترک اعتراض علی الله تعالی ، و این مبادی

~~تو کل است، وچون از ذکر زبان نفس ملول شود باید که به دل ذکر کوید ، بی حرکت زبان. 10

~~سهل بن عبدالله می کوید که چون "لااله الا الله" بکوئی کلمه را بکش و نظر به قدم

~~خدای تعالی کن و ذات وصفات او را ثابت دار و باقی را همه نفی کن و باطل دار.

~~وشرط هفتم نفی خواطر است ، خصوصا خاطری که از سلوک آخرت بازدارد، و بر ارباب

~~مجاهدات این کار از همه سخت تر است و خواطر پنج است و بس :

~~اول خاطر حق است سبحانه و تعالی و اورا نام خاطر اول کویند به ms322 آن جهت که اورا 5:

~~سببی سابق نباشد که به آن اضافت کنند یا از آنجا بر وحکم کنند، بلک بی سببی نا کاه در دل

~~افتد و اکر خاطری با او متعارض شود او را بیرون نتواند کردن و نفی کردن ، بلک او در دل

~~مطمئن بماند ابدا . ونوعی از خواطرحق را الهام کویند، و حقیقت الهام آن است که خدای تعالی

~~در دل بنده علمی بیافریند.

~~و دوم خاطر قلب است و این وقتی باشد که دل از استیلای شیطان و هوای نفس سالم 20

~~شده باشد و به مشاهدهآ جمال و جلال حق آراسته کشته وخصال ذمیمهآ دنیه را نفی کرده و

~~گناهانی که دل او را بپوشاند ، چنانک دل کفار را پوشانیده است که آن را دین خوانند ازو دور

~~آداب الخلوة، باب سوم

~~315

~~1- اصل : عم.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_371.png)

~~31

~~شده ، * کلابل ران علی قلوبهم ما کانوا یکسبون.*

~~و سیم خاطر ملک است و با این خاطر سکینه نزول کند که : "هو الذی انزل السکینة

~~فی قلوب المؤمنین". بعضی گفتهاند سکینه بادی است هقاف و او را سری است چون سر کربه.

~~وبعضی گفتهاند سکینه جمعیاند از ملایکه . - و این خاطر ملک به خاطر قلب نزدیک است و فرق

~~میان ایشان به غایت دقیق.

~~و چهارم خاطر شیطان است و او بنده را به ضلالت و کناه دعوت کند و چون نفی کنی

~~نوعی دیکر از ذنوب پیش آرد و هر کسی را به نوعی در ضلالت اندازد که مناسب و لایق حال

~~آن کس باشد ، جهال را به وجهی، و علما را به وجهی، و سالکان را به وجهی، و بالغان را

~~به وجهی.

~~و پنجم خاطر نفس است و آن به منزلهآ صبی و طفلی است که او را عقل و تمییز1 نباشد و

~~چون به چیزی آرزو برد به هیچ چیزی دیکر راضی نشود الا به تحصیل آن چیز. همچون صبی [189)

~~خرد که چون ms323 ارادت کعب و جوز باختن درو پیدا آید اکر هزاردرم و دینار به عوض آن به او

~~دهی او راضی نکردد. و این خاطر نفس بر مریدان دشوار ترین خواطر است. جهت آنکه

~~درخاطر ادمی نفس همچو پادشاه است و روح حیوانی و بشریت و طبیعت و هوی و شهوت

~~لشکر اوست. و این نفس دراصل ذات خود کوراست و مهالک را نمی بیند وخبر وشر را تمییزا

~~نمی کند تا آنکاهی که خدای تعالی به نور خود بصیرت او را منور کند به حکمت لطیف و

~~صنعت جمیل و رحمت و اسع خود. آنکاه او دشمن و دوست را بیند و بداند و چون بینا کردد

~~بنیان انسانیت را بیند و بداند مملو از خو کان حرص و سکان دیوانه و پلنک غضب و حمدونهآ

~~خل و شهوت، و چرا کاه کاوان و حیله کاه شیطان و آتش خانهآ حسد. چون خود را چنین یابد

~~4 آنگاه لوامه شودو به ملامت خود مشغول کردد که من با این دشمنان چکونه صبرو سکون

~~کزیدهام، وحیله آن سازد که اینهارا از درون بنیان انسانی خود بر کند وبیرون اند از[د]وچون

~~اوراد الاحباب

~~14

~~1- اصل : تمیز.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_372.png)

~~اینها را به تمام بیرون کند و باطن را به شعبهای ایمان بیاراید، "الایمان بضع و سبعون شعبة*، آنکاه

~~نفس مطمئنه کردد، و نفس چیزی دیکر نیست. او همین دل است ، لکن در مرتبهآ اول نام او

~~نفس اماره است ، ودر دوم لوامه، ودر حالت سیم که حال استقامت و تمکین است و آفتاب یقین

~~درو طالع شده است او را نام قلب می کویند.

~~کنون چون تفصیل خواطر معلوم کشت بدان که امر مشایخ آن است که مرید در ابتدا *

~~جمیع خواطر پنج کانه را نفی کند جهت آنک او در طریقت دخیل است و اهلیت آن ندارد که

~~میان این خواطر تمییز1 کند.

~~و طریق تمییز1 او در ابتدا آن است که ms324 جمیع خواطررا نفی کنی، آن چه2 محمود باشد

~~مثل خاطر حق و ملک وقلب، آن خودثابت ماند و به نفی او دور نشود، و آنچ خاطر نفسانی و

~~شیطانی باشد نفی شود و باقی نماند.

~~شرط هشتم3 ربط قلب است به شیخ، یعنی دل خود را بسته و نکران شیخ دارد و تفسیر

~~مشکلات و حل واقعات ازو کند، جهت آنک شیخ درین راه رفیق است ، قال الله تعالی:" یاایها

~~الذین آمنوا اتقوالله و کونوا مع الصادقین". و هر آینه خلوتی را باید که شیخی باشد صاحب همت و

~~فراست که او را ازو بکیرد و باز به خودش رد نکند و در قبضهآ قدرت حق اندازد و او را در

~~19) مقامات حال وذوق و مشاهده می کرداند و اورا بر بحار معرفت و مفاوز نفس و آتش شهوات و 15

~~ظلمات اشباح و غیوم سلوک بکذراند و به آسمان دل و شمس روح و کو کب مقامات و احوال

~~جنت و نار واصل کرداند ، و باز او را از این جا ترقی دهد و به واسطهآ تجلی قلب به معارج

~~صفات برساند، و باز او را ازاین جا ترقی دهد تا به طریق کشف و ذوق به تجلی ذات برشد،

~~بفضل الله و کرمه.

~~و شرط نهم آن است که تا خواب غلبه نکند و چند بارش دفع نکند نخفتد. وحد غلبهآ ."

~~خواب آن است که ذکر برو مشوش کردد و نداند که چه می کوید. خواب راحت بدن است و

~~آداب الخلوه ، باب سوم

~~317

~~1- اصل: تمیز .

~~3 - اصل : عفتم.

~~2- کذا در اصل.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_373.png)

~~318

~~مجاهده رنج بدن است و هردو ضد یکدیکرند. وچون بنده در اثنای ذکر در خواب کران

~~رود باید که وضو را اعادت کند و اکر برزمین متمکن است و برخود به اعتماد باشد وضورا

~~اعادت نکند. و درخلوت تا ممکن باشد برپشت و پهلو نخفتد و اکرممکن نشود و خواب

~~به ms325 غایت غالب کردد و ضرورت به کمال رسد برپهلویا به یشت خفتد. و چون بیدارشود برجهد[و]

~~وضو سازد وباز درخواب نرود. و به هرطریقی که بخفتد خواهی نشسته یابر پهلو باید که ذا کر

~~در خواب رود و زبان او درذ کر باشد که او را خواب برد.

~~و خواب سد حواس ظاهر است و فتح حواس قلب، و حکمت درخواب آن است که

~~روح قدسی که نفس ناطقه است لطیقه ای است ربانی و درین جسم سفلی غریب آمده است جهت

~~اصلاح ومنفعت او ودفع مضرت ازو، ومادام که بنده بیداراست روح دربدن محبوس است. چون

~~خفت او به مکان و عالم ملکوت اعلی و معدن لدنی باز می کردد و به مقامات ارواح و معرفت معانی

~~باز می[آید]، و آنچ در غیب است استراحت ولذت می کند . معانی که در عالم ملکوت میبیند

~~قوهآ مخیله و مصوره که خادمان اواند آن را در عالم شهادت صورت و مثال میبندند و نکاه

~~میدارد؛ و سر تعبیر خواب این است .

~~و چون این بندهآ مجاهد ترک خواب و استراحت کرد اجزای ار کان اربعهآ وجود او

~~می کدازد و چون این اجزای ترابی و مائی و ناری و هوائی نماند قلب از حجب بیرون آید و

~~به بصیرت خود ناظر عالم ملکوت شود و مشتاق اله خود کردد.

~~شرط دهم که محافظت طعام و شراب است برحالت وسط ، چنانک شبع تمام نبود و

~~کزسنکی نیر از حد بیرون نرود که هردوطرف او مذموم است و وسط او محمود. قال الله

~~تعالی : "کلموا واشربوا ولاتسرفوا" ، و قال الله تعالی : "والذین اذا انفقوا لم یسرفوا ولم یقتروا

~~و کان بین ذلک قواماه. ودر وقت افطار لقمه همان مقدار خورد که نفس او بیارامد وسا کن

~~شود، و در وقت خوردن باید که بد زبان ذا کر و به دل حاضر باشد و بیذ کر نخورد، و آن

~~طعام را چنان خورد که ms326 کسی طعام ناخوش گوار طلخ را به کلو چکونه فرو میبرد ، یا بیمار

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_374.png)

~~دارو را چکونه می آشامد، او طعام را بدان شکل خورد واز لقمه لذت نطلبد و به حلاوت

~~نخورد تا نفس او از آن لذت نکیرد و چون آب خورد بعدازو باز طعام نخورد.

~~و اکر طعام او درعهدهآ شیخ باید که او خاطر به تحصیل آن مشغول ندارد.

~~و اکر تنها باشد و کسی نداشته باشد باید که طعام از وجه حلال حاصل کند، و طعام

~~در تاریکی خورد تا شره و حظ نظر هم نباشدش .

~~و قوت آن کس که در اربعینیه مینشیند و خلوت را مداومت کند اولی آن است که

~~به نان و نمک قناعت کند و هر شبی یک رطل طعام خورد، و رطل نیمن1 شرعی را کویند که

~~به وزن صدوبیست درم باشد و درم ثلثان یک مثقال را کویند - و این یک رطل طعام را بعداز نماز

~~خفتن خورد، و اکر یک رطل را دو قسم کند و یک قسم را اول شب خورد و یک قسم را آخر

~~شب این چنین برمعده خفیف تر باشد، و برقیام شب و بر احیای ذکر و بر نماز یاری بهتر دهد. 10

~~واکر خواهد افطار در وقت سحر کند، و این طریق از همه بهتر است ، جهت آنک

~~به این یک عمل او را پنج عمل حاصل می کردد :

~~اول کرسنکی روزه به نیت روزه.

~~دوم کرسنکی شب به نیت قیام.

~~سیم خلو قلب، چون معده تهی باشد دل از حدیث طعام و تشویش او خالی باشد.

~~چهارم فکر رقیق آرد و هموم پرا کنده را جمع کند .

~~پنجم آنک نفس به همان معلوم سحر کاهی قناعت کند و سا کن کردد و پیشتر از سحر

~~با او نزاع طلب طعام نکند، و این وجه اوسط طرقات است واختیار السائرین الی الله است.

~~ابوهریره رضی الله عنه می ms327 کوید که رسول الله صلی الله علیه وسلم افطار را تأخیر می کرد

~~تا وقت سحر ، اما وصال نمی کرد.

~~و اکر ترک ادام یعنی نان خورش نتواند کردن گو بخور.

~~آداب الخلوة، باب سوم

~~314

~~=نیم من) .

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_375.png)

~~2

~~و اکر نان خورش چیزی باشد که او قائم مقام نان نشیند ودر بدن غدا کردد به مقدار

~~آن از نان کم کند.

~~و اکر در تقلیل طعام کوشد و خواهد تا ازین یک رطل کمترخورد باید که هر شب

~~بک لقمه کمتر کند تا در دههآ آخرین اربعین به نصف رطل باز آید.

~~و اکر درخود قوت یابد و طاقت آن دارد که اول اربعین نفس خود را به نیمهآ رطل قانع

~~کند و به تدریج ازو اندک اندک کمتر کند باعشر آخر اربعینیه به ربع رطل باز آید پسندیده افتد.

~~و اکر بنده در سال یک اربعینیه نشیند و جهد نماید و احوال خود را به ذکر و عمل

~~صالحو تقلیل طعام مضبوط کرداند بر کهآ این چهله به جمیع اوقات و ساعات او عاید کردد.

~~و جماعتی از صالحان برین طریفهآ حسنه رفتهاند و جهت خلوت را ماه ذوالقعده و دههآ

~~10 ذوالحجه اختیار کردهاند و آن را چهلهآ موسی خوانند ، علی نبینا و علیه السلم.

~~بیان ترتیب کم کردن و زیادت کردن طعام و مقدار گرسنگی و شبع

~~و ضبط اقوات در اوقات

~~مشایخ سلف قدس الله ارواحهم از قوت کم کردهاند تا به اندک چیزی که قوام نفس

~~به آن تواند بودن باز آوردهاند. هر کس که خواهد تا به آن طریقه و اصل کردد دو وجه است:

~~1

~~یکی آن است که از قوت هرروزه چیزی کمتر کند.

~~و وجه دیکر آنک بر وقت زیادت کند و هرروزی افطار دیرتر کند.

~~اما طریق وجه اول آن است که نظر کنیم عادت او چیست که هرروزچند عددنان

~~می خورد. هرروزی ربع سبع یک تاه ms328 نان کمتر کند تا دریک تاه نان متروک کردد، و ریاضت

~~به مهلت و تدریج باشد و نقصان او درو پیدا نیاید تا آنکاه که نفس او برثلث آنچ عادت خوردن

~~20 او بوده است قرار کیرد، و این مقدار ثلث شکم او باشد به نسبت عادت پیشینه، و طریقهآ

~~اوراد الاحباب

~~مرییدان این است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_376.png)

~~اما علمای الهی ومشایخ از قوت کم نمی کنند و به او متعرض نمیشوند. بر وقت زیادت

~~می کنند، هرروزی مقدار یک وقت تأخیر می کنند و دیر تر طعام میخورند.

~~وطریق و تدبیر این وجه آن است که شب را برهفت1 بخش قسمت کنند و هر شبی

~~وقت افطار نصف سبع شب تأخیر کنند و پستر افطار کنند، چنانک در یازده روز یک شب

~~طی شود ودریک ماه یک شباروزطی شود، تا آنجا رسد که هفت2 روز و ده روز وپانزده روزرا 5

~~به یک افطار طیآ کند، و در سه سال وچهارماه به چهل روز رساند که چهل روز را به یک افطار

~~طی کند.

~~وچون این عمل را به حسن نیت و قصد صحیح از سرصدق تمام کند اثرنقصان طعام در عقل

~~او پدید نیاید و در آحاد فرایض ضعیف نکردد و محفوظ باشد و از غیب مدد یابد وچهل روز

~~او را به منزلهآ یک روز شود .

~~وهر که چنین کند آیات ملکوت برو ظاهر شود و از عالم جبروت معانی قدرت برو

~~مکشوف شود، و الله تعالی برو تجلی کند.

~~حد الجوع

~~بعضی گفتهاند حد جوع که به اوقات معلوم و محقق شود آن است که در بیست و چهار

~~ساعت که یک شبانه روز باشد یک بار افطار کند تا کرسنکی او محقق شود.

~~واما حد کرسنکی که از اقوات معلوم کردد آن است که نفس تو در کرسنکی چنان

~~شود که ادام را نطلبد که هرچگاه نفس با وجودنان خورش طلب کند او کرسنه نباشد واین ms329

~~حد اول جوع است.

~~و بعضی کفتهاند حد جوع آن است که نان را به تعیین طلب نکند مطلقا. چیزی بایدش

~~که اکر نفس او مشتاق نان شود بعینه او هنوز کرسنه نیست ، جهت آنک شهوت تخییر درو

~~باقی است . هرچگاه میان مأ کولات تمییز نکند جوع او محقق کردد و فاقه و حاجت طعام

~~آداب الخلوة، باپ سوم

~~321

~~1- اصل : هف.

~~2- اصل : هف.

~~20

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_377.png)

~~332

~~این چنین کرسنکی را کویند، و خدای تعالی غذای اجسام این طعام را کرده است که درین

~~جوع خورد، و این کرسنکی بعد از سه روز یا پنج روز یاهفت روز پیدا آید، و این و ظیفهآ

~~صدیقان است.

~~و بعضی کفتهاند حد جوع آن است که اکر آب دهان بیندازد مکس بر آن ننشیند ،

~~5 جهت آنک چون معدهآ او از چربی و روغن خالی کردد همچون آب صافی شود ، مکس

~~برو ننشیند.

~~لاکل بالعادة

~~به عادت چیزی خوردن و به انواع مأکولات آرزو بردن و به شهوت خوردن یاچندانی

~~خوردن که سیر کردی به نزدیک علمای دین مکروه است و کسانی که چنین کنند

~~به منزلهآ بهایماند.

~~و اما برشبع و امتلاء چیزی خوردن تا تخمهآ افتد به نزدیک بعضی علما فسق است، و عارفان

~~هم بدین قول اند.

~~و ابوبکر را کفتند پسرتو دوشینه چندانی چیزی خورد که اورا هیضه شد . گفت اکر

~~بمردی من برو نماز نکردمی !

~~1

~~و مذهب مشایخ آن است که روزه آن کرسنکی نیست که مقصود سالکان است و او

~~در حساب مجاهده نیست. جهت آنک نفس به او سکون مییابد و صوم عادت و طبیعت

~~می کردد وصایم چون افطار می کند به قوت و طبع خود باز می آید.

~~وا کر خود چنان باشد که روزه دار افطار برشهوات کندیا چندانی بخورد که ممتلی

~~شود ثمرهآ چنین روزه آن باشد که قوهآ طبع اورا زیادت کند و نفس به ظهور آید و ms330 در شهوات

~~برو بکشاید و درطاعات او فتور در آید وشب کاهلی و خواب آردش.

~~و هر که روز به عادت روزه دارد آن نیز بابی شود از ابواب دنیا و هوائی از هواهای

~~نفس ، اکرچند ظاهر حال او اسباب آخرت باشد لکن درمیانهآ او همه دنیا باشد.

~~اوزادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_378.png)

~~و کسانی که صوم ایشان به این صفت باشد ایشان را تقلیل طعام کردن و در اوقات

~~کرسنه بودن واز قوت به قدر کفایت خوردن و روزه ناداشتن بهتر باشد و صلاح دل به کمال ترو

~~پیش افتاد کار آخرت بیشتر ، جهت آنک چنین روزه که صفت کردیم روزهآ ابنای دنیاست که

~~در هلا کت افتادهاند، آن روزهآهل آخرت و زاهدان نیست.

~~اما تقلیل طعام وطی ایام و ترک شهوات و تنزهات و اجتناب از شبهات نفس را شکسته و 5

~~ذلیل کند و آتش طبع را بمیراند وصفات عادتی را ضعیف کرداند و ارادت آخرت را قوی کندو

~~سعی و عمل اورا زیادت کند و حلاوت دنیا از دل او بیرون برد و اورا در سلک زاهدان در آرد.

~~ومشایخ و علمای سلف کسانی که به طی ایام مشهوراند و به نقل صحیح کشته است که

~~درپانزده روز و بیست روزویک ماه یک بارافطار می کردند بسیاران اند و عدد ایشان بی شماراست و

~~از آن جمع این چند کس را که در غایت شهرتاند به جهت تبرک نام نبشتیم : محمد بن عمرو .1

~~العوفی ، وعبدالرحمن بن ابراهیم دحیم وابراهیم تمیمی وحجاج بن فرافصه وحفص العابدالمصیصی، و

~~المستلم بن سعد ، وزهیرالبای، وسلیمان الخواص.

~~و ابوبکرصدیق رضی الله عنه شش روز را طی می کرد .

~~و عبدالله بن زبیر هفت روز راطی می کرد.

~~و طایفهآ دیکر نه روز و پنج روزطی می کردندی.

~~و قومی که سه روزطی می کنند خود بسیاراند و بی شماراند.

~~وهر که را آرزو[ی] ریاضت باشد باید که در سه روز یک بار ms331 افطار کند، واکرهرشب

~~افطار کند باید که غذارا کمتر کند تا به دو سه لقمه باز آرد.

~~و ابراهیم تمیمی در چهل روز یک بار افطار می کردی و امثال او نیز بسیاراند.

~~و سهل بن عبدالله درماهی یک بار افطار کردی ، و برین طریقه نیز بسیاراند .

~~و کسانی که در ماهی دوبار افطار کنند هم بی شمارند .

~~و اصحاب تصوف را دو طریق است :

~~آداب الخلموة، باب سوم

~~323

~~1 اصل: نیمی

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_379.png)

~~32

~~یکی ترک معلوم است. یعنی ندانند که افطار به چه خواهند کردن1 و از کجا خواهدبودن

~~و به جهت افطار از پیش چیزی آماده نکنند . و طریق صوفیهآ بغداد ترک معلوم بوده است .

~~وطریقهآ دوم آنک طعام معلوم باشد و داند که وجه افطار از کجاست و آن را کسب

~~کند و مهیا دارد، وطریق صوفتهآ بصره اختیار معلوم بوده است.

~~بعد از وفات سهل بن عبدالله رضی الله عنه صوفیان بصره به خانقاه شیخ جنید رسیدند . جنید

~~از ایشان سؤال کرد که در روزه چکونه می کنیت ؟ کفتند که روز روزه میداریم و شبانکاه

~~از کیاهای خشک کرده میخوریم. جنید گفت آه !آه!اکر آن کیاهای خشک کرده هم نبودی

~~حال شما تمامتر بودی اجهت آنک آن کیاههای خشک نیز نوعی از معلوم است و موجب سکون

~~نفس است به آن. گفتند این قوه و طاقت نداریم که بی این نیز باشیم!

~~10

~~و بدان که این طریقهآ ترک معلوم طعام اعلی تر است و طریق متو کلان صاحب

~~قوه است.

~~اما اختبار معلوم طعام در وقت آنک داند که افطار چه وقت می کند و برچه چیز

~~می کند طریق مریدان و اهل عمل است ، و نفس نیز نکران و پریشات نمیشود و از آفت

~~طمع و غیره نیز سالم است .

~~ورادالاحباب

~~1- اصل: کردند

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_380.png)

~~ریاضة المریدین فی المأکول وفضیلة الجوع

~~ابوذرغفاری رضی الله عنه بر بعضی از صحابه انکار کرد و ms332 گفت شما تغییر1 کرده ایت.

~~آرد جو را به پرویزن میبیزیید و در زمان رسول الله پرویزن نبود و نان تنک میبزیت، و میان

~~دو ادام جمع می کنیت ، والوان طعامها میخوریت، و دوجامه برای خود جمع می کنیت ، بامداد 5

~~یکی جامه مییوشید و شبانکاه یکی، و در عهد رسول الله ازینها هیچ نبود، و در عهد رسول الله

~~هر هفته ای چهار من جوقوت من بود ، والله العظیم ، که برین زیادت نکنم تا آنگاه که در آخرت

~~رسول الله را بازبینم که رسول الله فرموده است هر کس که چنان باشد که درعهد من بود آن کس

~~به من در قیامت نزدیک تر باشد.

~~و بعضی از صحابه در هفتهای یک صاع کندم که چهار من شرع باشد میخوردهاند ، و .1

~~کر خرما مییافتهاند و دست میداده است نیمهآ صاع از خرما در هفته هم میخوردهاند.

~~و اهل صفه رضی الله عنهم در روزی هردو کسی یک مد خرما که نیمن2 و ثلث شرع

~~باشد می خوردند .

~~حسن بصری می کوید مؤمن را یک کف دست خرما بایک مشت آرد پست ویک جرعه

~~آب کفایت است.

~~و ابویزید بسطامی رضی الله عنه می فرماید : " الفقیر اذا وجد الماء سقط عنک فرضه".

~~و در حدیث مشهور آمده است که : "المؤمن یأ کل فی معاء واحد والمنافق یا کل فی

~~سبعة امعاء* ، و این حدیث برطریق ضرب مثل است، یعنی مؤمن اندک خورد و منافق هفت بار

~~چند مؤمن خورد.

~~ف

~~- اصل: تغیر. 2- کذا(نیم من).

~~3- پست خود درلغت به معنی آردست

~~4- اصل: هف.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_381.png)

~~326

~~به ضرورت قوام بدن میخورد وحلال میخورد، یعنی دروقت حاجت و فاقه میخورد؟ و کافر

~~و بعضی کفتهاند معنی این حدیث آن است که مؤمن به یک شکم میخورد ، یعنی

~~به هفت شکم میخورد: یکی شره، دوم طمع ، سیم شهوت، چهارم حرص، پنجم عادت ،

~~ششم رغبت ، هفتم غفلت .

~~یعنی منافق به این معانی ms333 طعام میخورد و مؤمن به یک معنی می خورد و همان زهد و فاقه.

~~و شیخ ابومحمد سهل بن عبدالله تستری را از قوت مؤمن برسیدند. کفت قوت او خداست.

~~پرسیدند قوام بدن او چیست؟ گفت ذکر.

~~پبرسیدند غذای او چه باشد؟ کفت علم.

~~کفتند ما از طعام جسم او می پرسیم. گفت ترا با جسم او چه کار؟ جسم او را امروز

~~به همان متوکی قدیم کذار.

~~و کسانی که ایشان را معلوم معین باشد شرط مستحب آن است که در شبانه روز دو نان

~~زیادت نخورد ودو نان را نیز یک بار نخورد. اول یکی را بخورد و باز وقتی که نفس او به غایت

~~مشتاق غذا کردد دیکری را بخورد، تا به طریق عادت و شهوت نخوانده باشد ، و مقدارهرنانی

~~باید که سی وشش لقمه باشد تا مقدار دو نان او هفتادو دو لقمه باشد ، و بر بیست و چهار ساعت

~~شب و روز او را قسمت کنی، در هرساعتی سه لقمه شود و یک جرعهآ آب بعد ازو ، ودر قوام

~~بدن و صلاح او این مقدار شراب وطعام کافی است.

~~ویک شرط دیکر آن است که این دو نان به وزن از یک رطل که هفتاد مثقال باشد

~~باید که زیادت نبود و هر مثقال در شرع یک درم و نیم است.

~~و حسن بصری از ابوهریره روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه و سلم کفت :

~~"البسوا الصوف و شتروا و کلوا فی انصاف البطون تدخلوا فی ملکوت السماء.*

~~و عیسی علیه السلم کفته1 است : "اجیعوا اکباد کم و اغدوا اجساد کم لعل قلوبکم

~~تری الله عزوجل.*

~~اوراد الاحباب

~~1- اصل: گفت است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_382.png)

~~ابویزید بسطامی را پرسیدند1 که این معرفت به چه یافتی؟ کفت به شکم کرسنه و

~~تن برهنه.

~~هر کس که در دو روز ویک شب یا در دو شب و یک روز یک بار طعام خورد جوع

~~او از ms334 شبع زیادت باشد.

~~وهر که در یک شب و بک روز یک بار طعام خورد جوع و شبع او مساوی باشد.

~~وهر که در شبانه روزی دوبار طعام خورد شبع او از جوع اوزیادت باشد: و این سنت

~~رسول علیه السلم نیست و عمل اهل دنیاست و طریقهآ اهل اسراف است.

~~ابوسعید خدری رضی الله عنه روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه و سلم اکر بامداد

~~طعام خوردی شبانکاه نخوردی و اکر شبانکاه خوردی بامداد نخوردی.

~~و مشایخ سلف در روزی یک بار خوردهاند.

~~و رسول الله صلی الله علیه و سلم عایشه را رضی الله عنها فرمود که از اسراف دورباش که

~~درشبانه روزی دو بار خوردن اسراف است.

~~و ادب و شرط خانقاه آن است که در روزی یکبار بیش سفره نباشد و درو طعام یکبار

~~یزند . قال الله تعالی *الذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یقتروا و کان بین ذلک قواما" . درشبانه روزی

~~دو بارخوردن اسراف است، و در دو روزیکبار خوردن اقتاراست، و هرروز یکبار خوردن قوام 15

~~بدن است.

~~و ابوطالب مکی رضی الله عنه می فرماید که پیش من آن است که چهار نان که به وزن

~~دو رطل باشد یعنی یک من شرع هرروزی خوردن اسراف است، و دو نان خوردن که یک رطل

~~باشد اقتار، و سه نان قوام بدن.

~~و بعضی کفتهاند که اسراف آن است که هر چکاه بنده را چیزی آرزو کند خورد.

~~و در خبر است که "الاکل علی الشبع یورث البرص."

~~ریاضة المریدین

~~327

~~1- اصل: پرسیدن.

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_383.png)

~~323

~~یکی در وقت شبانکاه بوده است که اندک چیزی میخوردهاند و یکی دیگر در وقت خواب

~~وصحابه در شبانه روزی دوبار میخوردهاند ، یا دوبار می آشامیده ، و آن دوبارخوردن

~~بعد ازخفتن یا در میانهآ روز یا در سحر، و آن یک شربت شیر یا یک کف دست خرما

~~میخوردهاند.

~~و آن دوبار آشامیدن آن بوده ms335 است که در شبانه روزی یک بار یک شربت از شیر

~~می آشامیدهاند و کرت دیکر یک شربت از آب خرما یااز آب مویز یاهم از شیر می خوردهانده و

~~این دو آشامیدن ایشان را قایم مقام دوبار طعام خوردن بوده است.

~~و از اخلاق سلف آن است که شبع را به اختیار ترک کردهاند.

~~و عایشه می کوید اول بدعتی که بعد از رسول الله صلی الله علیه و سلم در اسلام پیدا شد

~~1 شبع بود که قوم چون شکم خود را از طعام سیر کردند نفوس ایشان از کار آخرت سر کشی

~~کرد و به دنیا میل نمود.

~~و ابوسلیمان دارانی می کوید که هرچکاه که خواهی تا طاعت کنی پیش از آنک طعام

~~خوری بکن که بنده چون سیر شود عقل او تغیر کند وبر آن حال که باشد نماند.

~~و می کفت که یک لقمه طعام شبانکاهی کمترخورم دوست تر از آن دارم که یک شبرا

~~1 زنده دارم ، یعنی که جوع بهتر از عبادت با شبع.

~~در خبر آمده است که آدمی هرظرفی را که پر کند هیچ بدتر از آن نیست که

~~شکم را پر کند.

~~و باز فرمود که: "حسب ابن آدم لقیمات یسرون صلبه" (4)، و این لفظ "لقیمات * بر قلت و

~~تصغیر دلالت می کند و جمع قلیل کمتر از عدد ده باشد ، یعنی آدمی را کمتر از ده لقمهآ طعام

~~2 کفایت است.

~~و روایت است که عمر رضی الله عنه هفت لقمه یا نه لقمه میخورد.

~~و بدان که رطل نیمن اشرع است ، و نیمن1 به وزن صد و بیست درم است ، و درم ثلثان

~~اورادالاحباب

~~ن من

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_384.png)

~~مثقال را کنویند. پس یک رطل را سه قرص می سازند. آدمی را هرروزی یک قرص که چهل درم

~~باشد کقایت است.

~~و بنده که در ذکر نخدای باشد و جوع را درذ کر فراموش کند او مشابه ملایکه ms336

~~است، و وقتی که سیر باشد و در طلب شهوات باشد او مشابه بهایم است.

~~و کفتهاند جوع پادشاهی است و شبع بند کی1 ، بندهٔ‌ کرسنه عزیز است و بندهآ

~~سیز ذلیل.

~~جوع همه عزت است ، و شبع همه مذلت.

~~جوع مفتاح آخرت و باب زهد است ، وشبع مفتاح دنیا و باب رغبت اغیار است .

~~و در حدیث آمده است : "لکل شیء باب و باب العبادة الصوم."

~~و در خبر مشهوراست که : "صو موا تصحوا.*

~~دل از علتهای نفس صحت یابد بهتر و عالی تر از آن باشد که بدن از علت بیماری

~~صحت یابد.

~~و عایشه رضی الله عنها می کوید که شنیدم از رسول الله صلی الله علیه و سلم کفت که

~~مداومت نمائیت بر کوفتن در بهشت تا بر شما کشایند. گفتم یا رسول الله چکونه مداومت

~~نمائیم ؟ فرمود که به گرسنکی و تشنکی.

~~عبدالواحد بن زید به خدای تعالی سو کندیاد کرد و کفت خدای تعالی هیچ کس را صفا

~~نداد الا به جوع، و هیچ کس برآب نرفت وزمین را طی نکرد و به مرتبهآ ولایت نرسید

~~الا به جوع.

~~و ابوسعید خراز می فرماید که جماعتی از حکمای الهی کفتهاند که خدای تعالی با

~~کسی که در شکم او چیزی ازدنیا باشد مکالمه نکند.

~~هر که از دنیا خالی کردد و نفس او از آنک چیزی ملک او باشد سا کن شود و روح

~~روحانی او به حیات حی حقیقی زنده باشد ، آنکاه این شخص را صلاحیت خطاب خداوند و

~~ریاضة المریدین

~~33

~~1- اصل: بنده گی.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_385.png)

~~330

~~مکالمه بی و اسطه پدید آید، چنانک موسی را علیه السلم خدای تعالی به ترک همه چیز امر کرد

~~تا به نعلین.

~~مرا بوسه داد و در مقام بسط و ناز و ارادت بود. گفتم شیخا صفت ابتدای کارخود و آنچ قرب

~~و ابن مسروق می کوید که به خدمت سهل بن عبدالله در آمدم. ms337 مرا بدید و شادمان شد و

~~تو بود با من بکوی. کفت هر سال سه درم می کرفتم، به یک درم دوشاب می خریدم و به یک درم

~~روغن و بهیک درم آرد کرنج ، و هرسه را درهم می آمیختم و سیصد و شصت کوی میساختم و

~~هرروزی یکی از آن افطار می کردم . گفتم شیخا اکنون حال چیست ؟ فرمود اکنون

~~بیحد و توقف میخورم.

~~و مستحب آن است که بنده چون طعام خورد نخفتد و به نماز مشغول شود و یا بنشیندو

~~11 ذکر کوید که اکر خورد و خفتد میان دو غفلت جمع کرده باشد و در کار فاتر شود و سستی

~~عادت کند و دل او سخت شود، ودر حدیث آمده است که: "ادینوا طعامکم بالصلوة والذکر

~~ولا تناموا فتقسوا قلوبکم."

~~و کمینه آن است که بعد از طعام چهار ر کعت نماز بکزارد و صد بار تسبیح بکوید و

~~یک جزو از قرآن بخواند.

~~و سفیان نوری اکر شب سیر خوردی آن شب را زنده داشتی و نخفتی، و اکر روز سیر

~~خوردی آن روز را به نماز و ذکر به پایان آوردی.

~~و اهل ریاضت و اصحاب خلوت باید که درماهی دو نوبت کوشت وچربی خورند، و

~~اکرچهار نوبت خورند هم شاید و با کی نباشد. مشایخ سلف چنین کردهاند.

~~و امیر المؤمنین علی رضی الله عنه می کوید هر که چهل روز کوشت را ترک کند خلق او

~~2 بدشود، وهر که چهل روز بر گوشت مداومت نماید دل او سخت شود، و بر گوشت مداومت

~~نمودن منهی است .

~~وابومحمدسهل بن عبدالله اهل ریاضت را و مجاهده رامی کفت که عقل خودرامحافظت نمائیت و [194]

~~اورادالاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_386.png)

~~تعهد کنیت و روغن در سر و وجود مالید و چربی خورید که خدای را هیچ ولی ناقص عقل

~~نبوده است .

~~و اکر مرید را آرزو باشد و خواهد تا انواع طیبات و میوهها خورد و ms338 شهوت او

~~به این نو ع مأ کولات باشد باید که آن را عوض نان و طعام دارد و کرسنگی را به همان تسکین

~~دهد و در وقت حاجت طعام آن میوهها و طیبات را قوت سازد، و چنان نکند که آن را *

~~به حساب تنقل و تفکه خورد، و طعام و نان را به قرار معهود خورد که اکرچنین کند میان عادت و

~~شهوت جمع کرده باشد و این نشاید.

~~ابومحمد سهل بن عبدالله التستری به شیخ بن سالم نظر کرد و در دست او نان و خرما دید.

~~گفت یا ابن سالم اول خرما را بخور! اکر ترا بس آید به همان کفایت کن ، و اگر حاجتت

~~باقی باشد آنکاه از آن نان به قدر کفایت بخور.

~~و مریدمبتدی اکر داند که از طعامها و مآ کل خوب وطیبات بخورد و آن عادت او شودو

~~نفس او دایم به آن مایل و مشتاق خواهد بودن و به منازعت از و خواهد طلبیدن باید که آن را

~~له تعالی ترک کند و نخورد که افضل این است تا از مکر و بلا و آفات نفس ایمن شود که اگر

~~و العیاذ بالله خوردن انواع مأکولات وطیبات او را عادت شود و حرص آن درو پدید آید و

~~در طلب آن شهوات به هرجای روان کردد هر آینه دین خودرا فروشد تا آن را حاصل کند، و 15

~~چون این عادت در بنده متمکن شود توبه متعذر کردد و نتواند کردن. جهت آنک شبهات

~~درو در آمد و شهوات عادت کشت، و عادت لشکری است از لشکرهای خدائی که بر عقول

~~غالب آید و ابتلای سلطانی است از سلطان الله تعالی که به قهر برعلوم بنده غالب آید و با وجود

~~او استقامت متعذر آید.

~~اگر عادت نبودی کل مردم توبه کار بودندی و اکر ابتلا نبودی کل توبه کاران 20

~~در مرتبهآ استقامت مستقیم بودندی.

~~بنده باید که عادات ms339 را ترک کند و بر طبع و هوا و شهوات غالب آید و آن را قهر کند

~~ریاضة المریدین

~~31

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_387.png)

~~331

~~تا چنان کردد که ترک شهوات و منع نفس غذا و عادت او کردد، چنانک امروز کرفتن و

~~خوردن عادت اوست.

~~سری سقطی می فرماید که سی سال است که تا نفس مرا آرزوست که کزری در دوشاب

~~زند و بخورد و من اورا منع کردهام ونداده.

~~ابوسلیمان دارانی می فرماید که ترک یک شهوت دل مرا نافع تر از قیام و صیام یک ساله است.

~~مشایخ کفتهاند شهوات مخوریت و اکر خورید درطلب او مباشیت و اکر نیز طلب

~~کنیت آن را میاراییت و زینت مدهیت.

~~و کفتهاند هرچه برنان زیادت کنی شهوت است، و اکرچه نمک باشد.

~~و بعضی گفتهاند نان بزر کترین شهوات است .

~~و از انواع ادام اعلی تر کوشت و حلواست و ادنی تر نمک و سر که .

~~و مع هذا که اکل شهوات ممنوع است اکر بنده به خوردن شهوات مبتلا شود و

~~دوست دارد باید که آن را آشکارا و ظاهر کند که اکر در ظاهر حال خود را چنان نماید که

~~مرا نمی باید یا نمیخورم و در خلوت و خفیه خورد این کذب و نفاق باشد و خلاف طریق

~~صدیقان شود و آن کس مستحق مقت و لعنت کردد از دو وجه :

~~یکی آنک شهوات خورد.

~~و دوم آنک ریا و نفاق کند و به خلاف باطن به خلق نماید، قال الله تعالی بان المنافقین

~~فی الدرک الاسفل من النار*

~~بنده اکر به خوردن شهوات مبتلا1 کردد باید که به ریای خلق مبتلاا نشود.

~~و مشایخ را در باب شهوات دو طریقه است :

~~طریق اول آن است که مجاهدهآ نفس اختیار کند و شهوات را به کلی ترک کند، و آن

~~کسانی که طیبات و شهوات را ترک کردهاند بعضی پنهان داشتهاند تا کسی نداند که ایشان

~~شهوات ms340 را و طیبات را ترک کردهاند تا از ریا و آفات نفس سالم باشند.

~~اوراد الاحباب

~~1

~~کذا دراصل.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_388.png)

~~و بعضی را که ایمان به غایت قوت بوده است ظاهر کردهاند به نیت آنک تامردم بدانندو

~~ببینند و به ایشان اقتدا کنند و در ترک شهوات متابع ایشان شوند.

~~و طریق دوم آن است که طیبات و شهوات را هروقت که بیابد و خدای برساند بخوردو

~~برخود و دیکران فراخ کرداند ، و چون نیابد طالب آن نشود و خاطر به حصول آن

~~متعلق نکند.

~~اما هر کس که شهوات و طیبات را در سر و خفیه بخورد و در ظاهر نخورد و به خلق

~~چنان نماید که من تارک و زاهدم این وجه طریق مؤمنان ومسلک صادقان نیست ، راه منافقان و

~~هالکان است ، نعوذ بالله من ذلک.

~~و شأن صادقان سلف و عادت سالکان طریق حق آن بوده است که شهوات و طییات را

~~به نفس خود از بازار میخریدهاند و به منزل خود در می آوردهاند و می آویخته و نمی خورده تا

~~مردم ببینند و بدانند که ایشان به شهوات رغبت مینمایند و ایشان آن را نمی خوردهاند و خاص

~~برای خدای در آن زهد مینمودهاند تا هم نفس ایشان در مجاهده باشد و هم منزلت و جاه ایشان

~~از نظر و دل خلق بیفتد و اعتقاد از ایشاان] فاسد کنند و عندالله تعالی ایشان زاهد باشند و حال

~~صدیقان واقویان1 این بوده است.

~~و بعضی صدیقان دیکر آنها بودهاند که در نظر خلق میخوردهاند اما در خلوت لله تعالی 15

~~را نمی خوردهاند.

~~و اکر بنده را دو نوع طعام اتفاق افتد باید که از آن نوع که لطیف تر باشد اول از آن

~~خورد تااکر او را همان کفایت آید طعام غلیظ را ترک کند، به خلاف اهل دنیا که ایشان

~~اول طعامهای غلیظ را می خورند و در آخر لطیف را ، تا ms341 طعام بیشترخورده شود.

~~و طریقهآ صادقان آن است که آنچ را ترک کرده باشند ودر خلوت نخورند چون درنظر 20

~~جمع پیش ایشان آرند از آنجا چیز کی خورند و دست به آن دراز کنند تا حال ایشان از نظر

~~خلق پوشیده باشد و فساد مدح خلق به ایشان راه نیابد.

~~ریاضة المریدین

~~33

~~10

~~1- درمتن عینا چنین است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_389.png)

~~334

~~ابوسلیمان دارانی میفرماید که طعامی که شهوت نفس تو باشد و تو آن را ترک کرده

~~باشی چون آن را پیش تو آرند از آنجا اندک چیزی بخور، جهت آنک آن اعتقاد فضیلت ترک

~~شهوات که در حق خود کردهای فساد آن اعتقاد در نفس تو زیادت از فساد کل شهوات باشد.

~~طریق العارفین فی الاکل

~~آنچ بیان کردیم طریق مریدان و مجاهدان است . عارفان را درین باب اکل تخییر و

~~تقسیم نیست. چون حق تعالی ایشان را طعام دهد اندک خورند و شکر کویند و بردیکران نیز

~~ایثار کنند. وچون طعام نرسد بر کرسنکی صبر نمایند و بر اعمال صالحه مواظبت و محافظت

~~نمایند و راضی باشند و حمد خدای کویند.

~~عایشه رضی الله عنها می کوید که رسول الله صلی الله علیه وسلم برروزه مداومت نمودی.

~~1 چندان که ماباخود کفتمیی که مکرپیش افطار نخواهد کردن و باز افطار کردی، چندان که باخود

~~گفتیمی که مکر دیکر زوزه نخواهد داشتن ؟ و رسول الله صلی الله علیه وسلم بر خانهآ خود

~~در آمدی و از اهل بیت پرسیدی که : "هل عند کم من شیء؟" ، هیچ طعامی داریت؟ اکر

~~گفتندی که هست خوردی، و اکر گفتندی که نیست فرمودی که ، "انی صائم"، من

~~روزه دار).

~~و روایت دیکر آن است که چون طعامی به حضرت رسول الله آوردندی فرمودی که من

~~میخواستم تا امروز روزه دارم و آنکاه از آن طعام خوردی.

~~و در خبر است که رسول الله صلی الله علیه و سلم از خانه بیرون آمدو ms342 کفت که امروز

~~روزه میدارم. چون باز به خانه در آمد عایشه رضی الله عنها گفت ما را طعامی که حیس خوانند

~~هدیه آوردند. رسول الله فرمود که من میخواستم تا امروز روزه دارم ، لکن بیارید.

~~کنون بدان که رسول الله صلی الله علیه و سلم عارف ترین موجودات است به خدای تعالی و

~~میان او و خدای تعالی صوم و فطر را علامت آن بود که چون طعامی موجود کشتی دانستی که

~~اورادالاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_390.png)

~~ارادت خدای آن است که او افطار کند، و عدم طعام علامت آن بود که ارادت خدای آن که او

~~روزه دارد.

~~و آنها که عارفانند از تصاریف قلوب بر ارادت حق مطلع می کردند ، هرچکونه که

~~خدای تعالی دل ایشان را می کرداند بروفق ارادت حق ایشان نیز عمل می کنند .

~~بصایر اهل مشاهده ازین مشکاة معرفت و موافقت ارادت حق تعالی روشنی مییابد و

~~ازین جهت است که به هیچ چیز باز نمیمانند و بر هیچ مقام وقوف نکنند و صوم و افطار ایشان

~~به حسب اقتضای حال باشد نه به عادت و طبیعت.

~~اما این مرتبه و این مقام به هر کس صحیح نیاید، و هر عارفی برین صفت نتواند بودن مکر

~~عارفی که او را سه خصلت باشد:

~~اول آنک هوای نفس او به تمامی معدوم کشته باشد و میل و شوق او به طعام به عادت 10

~~نباشد، بلک به وقت فاقه و حاجت باشد.

~~ودوم آنک درخوردن نیت او خدای باشد ، همچنانک در روزه نیت او خدای است: تا

~~کل او نیز لله را باشد و صوم و فطر او به نیت واحد مساوی باشد.

~~و سیم آنک اکرچه به شکم و فرج روزه ندارد و افطار کند ، به شش عضو و جوارح

~~دیکر یعنی سمع و بصر و لسان و قلب ویدورجل روزه دارد، و این جوارح را به حسن رعایت 15

~~محافظت کند و از ms343 غیرجادهآ سنت نکاه دارد و این فاضل ترباشد و به حضرت خدای تعالی محبوب تر

~~از آنک به دو عضو روزه داردو به شش عضو افطار کند.

~~و هر سالک و مرید که بامداد برخیزد و روزه ندارد و این سه خصلت که بیان کردیم

~~درو نیز نباشد شهوت خفیه و آفات طریق در وجود او راه یابد و اعمال اورا حبط1 کند. مرید

~~باید که دایم روزه دار باشد و اکر روز افطار کند باید که این سه رخصت درو باشد.

~~رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود که : "اخاف علیکم الریاء والشهوة الخفیة" .پرسیدند2

~~که یا رسول الله شهوت خفیه چیست ؟ فرمود آنک مرد بامداد به نیت روزه برخیزد وچون

~~طعامی که آرزوی او باشد پیش آید برای آن طعام افطار کند.

~~ریاضة العریدین

~~335

~~2- اصل: پرسیدل.

~~1- اصل: حبطه.

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_391.png)

~~336

~~به هیچ وجه فسخ نکند، جهت آنک عقدی که لله را بسته باشد اکر به جهت غیرالله فسخ کند

~~افضل آن است که هر کس که لله تعالی را عقد بست و نیت صوم کرد آن را تمام کندو

~~هر آینه خدای او را در طرقات آخرت به عقوبتی از عقوبات قلوب یا جوارح عقاب کند ، و ترک

~~فضایل اعمال خود عین عقاب است.

~~بشربن الحارث را قدس الله روحه کفتند1 که فلان توانکر دایم روزه میدارد. گفت

~~مسکین حال و کارخود را کذاشته است و در حال و کار دیکران در آمده. کار و حال او آن است

~~که گرسنکان راطعام دهدو برهنکان را بیوشاند و با محتاجان مواسا2 کند. او را این اعمال

~~فاضلتر از صیام کل دهر. بعد از آن فرمود که عبادت توانکر همچون کل زار است بر سر

~~مزبلهای، و عبادت فقیر همچون عقد جواهر است در کردن2 خوب رویی.

~~سهل بن عبدالله را پرسیدند بدایت کار تو چکونه بود؟ انواع ریاضات را بر شمرد. یکی

~~از آنها این بود ms344 که کفت مدتی بر ک درخت میخوردم ، و دیکر گفت که سه سال خردهآ

~~کاه خوردم.

~~و اما معروف کرخی را انواع طیبات طعام هدیه می آوردند و او میخورد. گفتند شیخا

~~برادر تو بشربن الحارث ازین انواع نمی خورد! کفت او را ورع در قبض میدارد و مرا معرفت

~~14 در بسط میدارد. من در سرای مولای خود مهمانم. چون طعام دهد خورم وچون کرسنه دارد

~~صبر کنم . مرا با اعتراض و اختیار چه کار؟

~~و مشایخ سلف مثل ابراهیم ادهم و بشربن الحارث و سفیان ثوری وقتها به جهت یکدیکر

~~را از طیبات طعام و حلواهای لطیف خریدهاند و در موافقت یکدیکر خوردهاند ، به نیت صالح

~~بسندیده . و به جهت خاطر عزیزی را نیز تاشاد کردد روزه کشادهاند و طعام خوردهاند . اما

~~به جهت نفس خود را وشهوت طبیعت را هر کز نکردهاند.

~~ابراهیم بن ادهم می فرماید:"اذا وجدنا اکلنا اکل الرجال، و اذا عدمنا صبرنا صبرالرجال.*

~~اوراد الاحباب

~~(1

~~-اصل: گفتن

~~2- ( مواساة).

~~2- اصل: گرن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_392.png)

~~ابوسلیمان دارانی می فرماید: "لایضر الشهوات من لایتکلفها انما یضر من حرص علیها*

~~و ابوسلیمان وقتها اصحاب خود را دعوت می کرد و طیبات طعام پیش می آورد. گفتند

~~شیخا ما را ازین انواع طعام نهی می کنی و باز پیش مامی آری ؟ فرمود من میدانم که در شما

~~شهوت این طعامها هست. درحضور من خوریت بهتر از آن باشد که در غیبت من !

~~و می فرمود:"اکل الطیبات یورت الرضا عن الله تعالی *.

~~و مشایخ سلف طعامها را فراخ داشتند و از همه انواع خورده و حاضر کرده . لکن

~~در لباس و جامه به غایت مختصر کردهاند و هر کز هیچ تکلف نکردهاند.

~~ابراهیم ادهم روزی طعام بسیار ساخت و جمعی اندک را طلب کرد . مثل اوزاعی و

~~نوری ، و آن طعامهای بسیار را همه پیش آورد. گفتند یا ابراهیم نمی ترسی ! که این همه

~~اسراف است که کردهای !فرمود که ms345 در طعام اسراف نباشد ، هرچند بسیار باشد. اسراف در 10

~~جامه ودر کارفرما واقمشهآ خانه باشد.

~~و مشایخ گفتهاند هر چکاه خدای تعالی ترا زر و درم رساند بدان که ارادت حق آن است

~~تاهرچه ترا باید بخری، و هر چکاه ترا مأ کولات رساند بدان که ارادت حق آن است که آن را

~~بعینه خوری و غیر آن اختیار نکنی.

~~به یکی از اولیاءالله وحی آمد که : " اذا وقعت علیک ذبابة فاعلم انی اوقعتها علیک فاسألنی 15

~~حتی ارفعها عنک"، یعنی اگرمکسی بر تونشیند بدان که آن را من فرستادهام، از من خواه تا آن را

~~از تو بردارم.

~~"وان اتتک قولة مسوسة فاعلم انی ذ کرتک فاشکرنی علیها"، وا کرسخنی باسیاست

~~از کسی به تو رسد که ترا از آن خوش نیاید و خوفی آرد بدان که من ترا به آن مقدار بلایاد

~~کردهام ، به شکر من مشغول شو و بدان قدر ابتلا شکر کوی.

~~و به یکی از انبیا علیهم السلم وحی آمد که به اندکی هدیه نظر مکن ، به عظمت

~~ریاضة العریدین

~~337

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_393.png)

~~33

~~فرستندهآ آن نظر کن، و به کناه اندک صغیر خود نظر مکن به کبریای خدای تعالی نظر کن که

~~چنین خدای را تو چکونه به عصیان پیش می آیی.

~~و هر چکاه به تو فقر ومضرت وغم رسد آن شکایت مرا به خلق من مکن ، چنانک من

~~شکایت آن بدیها که به آسمان برمی آید با ملایکهآ خود نمی کویم ، فسبحان الله الغفور

~~الودود الوهاب !

~~ورادالاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_394.png)

~~حکابات المحبوبین و مکاشفاتهم و وصف

~~ابدال الصدیقین و کراماتهم

~~یکی از ابدالان عارف را پرسیدند که تو محتی ؟ کفت نی. من محب نیستم که

~~محب در تعب و رنج باشد. من محبوبم؟

~~گفتند که تو یکی از هفتکانهای ؟ گفت هر هفت1 منم.

~~گفتند میشنویم که تو خضر را میبینی. تبسم کرد و گفت که ازین که کسی خضر را

~~بیندعجب ms346 نبود. لکن تعجب از آن کسی است که خضر میخواهد تا او را بیند و او خود را

~~به خضر نمی نماید و محجوب میدارد و خضر نمیتواند که او را دریابد.

~~وهر آینه هر کس که عندالله تعالی باشد بشر او را نتواند دیدن .

~~و مراتب و مقامات طایفهآ محبوبان از ادراک عقل و امکان بیان و حیز وهم و خیال

~~بیرون است و در مضیق بیست و نهخانهآ محصور معدود حروف نکنجد.

~~از خضر علیه السلم روایت است که کفت روزی در صنعای یمن در مجلس حدیث عبدالرزاق

~~حکایت

~~نشسته بودم. نگاه کردم جوانی را دیدم در گوشهآ مسجد تنها نشسته . نزدیک او رفتم و گفتم

~~چرا به مجلس عبدالرزاق حاضر نمی شوی تا از وحدیث استماع کنی؟

~~آن جوان کفت ازو چه حدیث شنوم ؟

~~گفتم حدیثی که او روایت می کند از معمر و اواز زهری واو از انس و او از رسول الله

~~صلی الله علیه وسلم.

~~فص

~~1- اصل: هف.

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_395.png)

~~جوان کفت من خود بی واسطه از خدای میشنوم ! مرا به عبدالرزاق چه حاجت است؟

~~گفتم ای جوان یعنی تو از آنهائی که بی واسطه از خدای تعالی میشنوی ؟

~~جوان گفت آری من از آن کسانم!

~~گفتم مرا میدانی که کیستم ؟

~~گفت تو حضری و از نظر من غایب کشت، ومن نتوانستم او را دیدن.

~~*

~~حتت اعلای مقامات عارفان است ، و نهایت فضل خدای عظیم است با بنده.

~~محبت آن است که خدای تعالی بند گان 1 مخلص خود را برمی کزیند و به کرامی

~~مخصوص می کرداند . قال الله تعالی جلت قدرته: "یحتهم و یحبتونه" ، و باز می فرماید که:

~~1 هذلک فضل الله یؤتیه من یشاءه.

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید : "ما کان الله لیعذب حبیبه بالنار."

~~و خدای تعالی مصداق این سخن پیغامبررا در قرآن فرموده است و برمدعیان محبت خود

~~حجت گفته: " قل فلم ms347 یعذبکم بذنوبکم."

~~و زید بن اسلم رضی الله عنه می کوید: ان الله تعالی لیحب العبد حتی یبلغ من حبه له ، ان

~~یقول اصنع ماشئت فقد غفرت لک"

~~و انس بن مالکث می کوید که رسول الله صلی الله علیه و سلم کفت : *اذا احب الله عبدا

~~الم یضره ذنب، و التایب من الذنب کمن لاذنب له". ثم تلا:" ان الله یحب التوابین ویحب

~~المتطهرین."

~~و هر که مؤمن است بالله تعالی او محب خدای است ، لکن محبت او به قدر ایمان

~~2 اوست و کشف مشاهدهآ اوست، و محبوب نیز به وصفی از اوصاف خود به قدر حال او برو

~~تجلی می کند.

~~و تفاوت محبان درمشاهدات توحید و تسلیم و حکم و التزام امور اوست. هر کس که

~~اورادالاحباب

~~اصل. بنده لال

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_396.png)

~~در محبت خدای قوی تر است به اخلاق الله یعنی علم و حلم و عفو وحسن خلق و ستاری برخلق

~~متخلق تر است و به معانی صفات الله عارف تر و در صفات الهی مثل کبر و حمد و حب مدحو

~~حب غنی وعزت وطلب ذکرباقی باخدای منازعت نکند و شر کت نجوید و در محبت رسول الله

~~که حبیب حبیب است قوی و صلب باشد و قدم بر متابعت او ثابت و راسخ دارد.

~~مردی کفت: یا رسول الله "انی احبک" ، من ترا دوست میدارم . رسول الله گفت : 5

~~"استعد للفقر". باز آن مرد کفت . "انی احب الله"، خدای را نیز دوست میدارم. رسول الله فرمود

~~*استعد للبلاءه. معنی این دو جواب که آن مردرا گفت آن است که یعنی اگر در محبت خدای

~~صادقی بلارا آماده باش ، جهت آنک بلااز اخلاق مبلی است و هو الله تعالی. واکر در محبت

~~من صادقی فقر را آماده باش و برفقرصبر کن، جهت آنک فقر از اوصاف رسول الله است، و متابعت

~~محبوب بر محب واجب است و اقتفای آثار او لازم.

~~و رسول الله ms348 صلی الله علیه وسلم دعا فرمود: "اللهم احینی مسکینا وامتنی مسکینا واحشرنی

~~فی زمرة المسا کین."

~~و علامت محبت آن است که ذکر حبیب بسیار کوید و لقای حبیب را دوست دارد و

~~مرک را دوست دارد و مشتاق موت باشد. از بهر آنک منزل لقا دار السلام است، و بی مرک به آنجا

~~رسیدن محال است.

~~یکی از صحابه می گفتی که: "حبذا المکروهات الثلث: الموت و الفقروالمرض."

~~و از دلایل محبت حب کلام محبوب است که به تلاوت یا استماع آن مشغول باشد و

~~امور آخرت را بر امور دنیا تقدیم کند و در راه خدای به تن ومال مجاهده کشد ، یعنی نفس و

~~مال را جهت رضای محبوب فدا کند و با غیر محبوب آرام نکیرد و هرچه غیر اوست از آن

~~منقطع شود.

~~و از فرایض محبت آن است که [محب] موافقت محبوب کند و به قضای او رضا دهد.

~~و از علامت محب دیکر آن است که شبها بیدار1 دارد و در کار باشد که خدای تعالی

~~میفرماید : " کذب من ادعی محبتی فاذاجنه اللیل نام عنی."

~~حکایات المحبوبین

~~341

~~1

~~( بیدار)

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_397.png)

~~34

~~هر که را که دیدی که شب به طاعت مشغول نیست و میخفتند1 بدان که از محبت بی نصیب است.

~~فوت شود تأسف نخوری و اندوه کین نشوی، مگر برساعتی که بی ذ کر خدای گذرد.

~~و علامت محبت دیکر آن است که محبان خدای را دوست داری و برهرچیز که از تو

~~و هر بلا ومحنتی و فقری و فاقهای ومشقتی که به تو رسد آن را پوشیده داری و با خلق

~~نکویی و شکایت نکنی.

~~و نزدیک محبان مرتبهآ اول توحید آن است که خدای را عبادت کنی خاص لوجه الله ،

~~نه از ترس دوزخ و نه به اومید بهشت.

~~شیخ ابویزید بسطامی را قدس الله روحه کفتند که از مشاهداتی که ترا من الله تعالی بوده است ms349

~~حکایت

~~1 ماراخبری ده؟

~~شخ بانک بر ایشان زدو گفت شما را صلاحیت آن نباشد که آن را بدانیت !

~~گفتند شیخا ا پس ما را از مجاهداتی که بر نفس نهادی فی الله تعالی سخنی بکو؟

~~فرمود که این مجاهدات را نیز با شما در میان نهادن روا نیاشد!

~~گفتند شیخا! از ریاضاتی که در اوایل کار کشیدهای بکوی؟

~~1

~~فرمود ازین باب شاید گفتن، بگویم. وقتی نفس خود را به عبادتی دعوت کردم. توقف

~~کرد و دیرتر به کار مشغول شد. عزیمت کردم و برنفس خود سو کند خوردم که یک سال آب

~~نخورم و چشم را ذرهای خواب2 نچشانم و برین و فا کردم و این را به جای آوردم.

~~یحیی معاذ رازی می کوید قدس الله روحه که شبی بعد از نماز خفتن ابویزید بسطامی را

~~حکایت

~~2 رضی الله عنه دیدم در مقام مشاهده از نماز خفتن تا به وقت طلوع صبح بر سر انکشتان پای ایستاده،

~~چنانک پاشنهای پای او برزمین نرسید وزنخدان مبارک را برسینهآ خود سخت کرده و دو چشم را

~~بازداشته. که برهم نزد.

~~اورادالاحباب

~~2- اصل: خاب.

~~1- کذا دراصل.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_398.png)

~~چون هنگام سحر شد به سجود رفت و بسیاری توقف کرد و باز سربر آورد و بنشست و

~~گفت : اللهم ! ای بار خدای من !قومی از طالبان خود را قوه بخشیدی تا برروی آب و در

~~هوا رفتند، و ایشان به این مرتبه سرفرود اوردند و راضی شدند ، وانی اعوذبک من ذلک ، و

~~من ازین مرتبه در پناه تو می کزیرم که مرا نمیباید. و قومی دیکر از طالبان خود را کنجهای

~~زمین بخشیدی و تصرف دادی تا اعیان اشیا را منقلب می کردند و ایشان از تو به این راضی شدنده *

~~وآنی اعوذبک من ذلک. و برین ترتیب زیادت از بیست مقام کرامات اولیا را برشمرد و از

~~همه بیزار شد.

~~و بعداز آن روی بکردانید. مرا دید، گفت یحیی! ms350

~~کفتم لبیک !

~~گفت از چه وقت باز آنجائی ؟

~~گفتم از اول شب اینجایم.

~~خاموش کرد.

~~گفتم یا سیدی ازین مقام مشاهده که امشب در آن بودی با من بکوی ؟

~~شیخ فرمود با تو بگویم، اما چیزی را کویم که ترا شاید شنیدن و طاقت استماع آن

~~داشته باشی احق سیحانه تعالی امشب مرا در فلک اسفل در آورد و در ملکوت سفلی کردانید و 15

~~طبقات سفلی زمین را و آنچ در تحت اوست تا به ثری همه را به من نمود. باز مرا در فلک علوی

~~در آورد و کرد آسمانها کردانیت و هرچه علویات بود تا بهشت و عرش به من نمود. آنکاه مرا

~~در مقام قرب درحضرت خود ایستانید و کفت ای بایزید از اینها که دیدی از من چیزی بخواه

~~تا به تو بخشم!

~~گفتم یا سیدی مرا ازین عالم هیچ خوش نیامد تا از تو آن را خواهم. حضرت عزت کفت 20

~~"انت عبدی حقا، تعبدنی لاجلی صدقا". ای بایزید چون تو چنین کردی من که خدایم هر آینه

~~با توچنین و چنین کنم او باز مقاماتی را برشمرد که باز نمیتوان گفتن .

~~حکایات المحبوبین

~~343

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_399.png)

~~34

~~ابو یزید در عجب افتادم و کفتم یا سیدی چون مالک الملوک ترا کفت که هرچه می بایدت از من

~~یحیی معاذ می کوید که من ازین سخنان مدهوش کشتم و باطن من مملو کشت و ازحال

~~بخواه چرا ازو معرفت نخواستی ؟

~~او را بشناسم.

~~ابویزید بانک بر من زدو کفت خاموش کن که مراغیرت آید که من باهرچه غیراوست

~~شیخ ابومحمد سهل بن عبدالله تستری می کفت که بر کوه قاف بر آمدم و کشتی نوح را

~~حکایت

~~علیه السلم را دیدم آنجا افتاده ، وصف آن کوه و آن کشتی کردی و گفتی که خدای را در بصره

~~بنده ای است که برجای خود نشسته، یک پای را برمیدارد و برسر کوه قاف مینهد ms351 و آن بنده او

~~10 بود ، رضوان الله علیه.

~~و مشایخ گفتهاند که کل دنیا یک قدم اولیاء الله است .

~~و کفتهاند که یک قدم ولی پانصد ساله راه باشد.

~~و کفتهاند که یکی کس از اولیاء یک قدم را بزیک طرف کوه قاف مینهاد و قدم دیکر

~~15 را بر آن طرف دیکر و جمیع روی زمین در میان دو قدم او بود.

~~یکی از اولیاء الله به چراغ محتاج کشت. پارهای آنکشت بر کرفت و دست رابرداشت

~~حکایت

~~تا پیش قرص ماه و از آن نور ماه درین انکشت اقتباس کرد و چرا غ را ازو در کیرانید!

~~و بدان ای مرید صادق که هیچ ازین مقامات را منکر نشاید شدن ، جهت آنک از

~~عطاهایی که خدای تعالی درین دنیا به محبوبان خود دهد یکی آن است که اسم *کن" به او

~~بخشد، و این اول عطای اهل بهشت است در آخرت.

~~اما این محبوبان خدای درین اسم "کن) زهد ورزند و به این رسم عمل نکنند و چون

~~اوراد الاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_400.png)

~~خدای تعالی این اسم "کن" به محبوبان خود بخشد ایشان از خدای درخواهند که این اسم

~~" کن" را در دنیا نکویند و به این اسم کشف احوال آخرت را از جنان ونیران وغیر اینها نیز

~~نطلیند تا آنکاه که روزلقای خدای باشد.

~~و خدای تعالی از اولیای محبوب خود آن میخواهد که هر چیزی که در مقام حکمت و

~~عقل اظهار آن نشاید کردن ایشان نیز اظهار آن معانی و اسرار نکنند و مخفی دارند . جهت 5

~~آنک اظهار اسرار برخلایق مصلحت نباشد و نظام امر مملکت و تدبیر مستقیم نماند و مردم از

~~راه بازمانند و درهلا کت افتند.

~~حکایت

~~خلق بصره به خانقاه شیخ سهل بن عبدالله جمع آمدند و کفتند یا شیخ! چه شود که از برای

~~ما دعا کنی تاظالمان از ما دفع شوند؟

~~شیخ سهل خاموش شد و ms352 بعداز آن کفت که خدای را درین شهر بند کانی هستند که اکر

~~برظالمان دعا کنند جمله ظالمان روی زمین در همین یک شب بمیرند ، لکن نمی کنند ! جهت

~~آنک ایشان همان میخواهند که خدای تعالی می خواهد.

~~و آنکاه شیخ از اجابت حق مردعوات محبوبان را حکایتها می کرد که آن را باز

~~نمیتوان کفتن، تاحد[ی] که کفت اکر محبوبی از خدای در خواهد تاقیامت پیدانشود خدای تعالی 15

~~هر کز قیامت را پدید نیارد.

~~و بدان که چون بنده به این مکانت رسد که اسم" کن" روزی او شود او دعا کند و

~~کوید: "الهی! وفقنی لما تحب، واعصمنی مما تکره ، فانی بشرجاهل لااحسن التدبیر ولااعرف

~~199] المقادیر ولاعلم لی بعواقب الامور، واخاف ان یکون فی قولی تفاوت وفی ارادتی اضطراب.*

~~و چون این بنده دعا کند حق اجابت کند و اورا توفیق دهد تاهیچ قدرتی اظهار نکندو 20

~~اسم " کن" را در عمل نیارد و به تدبیر وقضای خدای راضی و تسلیم آید و به خیروشر تن در دهد.

~~حکایت المحبوبین

~~345

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_401.png)

~~4

~~حکایت

~~جنید بغدادی رضوان الله و سلامه علیه می فرماید که روزی با جمعی از اصحاب در خدمت

~~سری سقطی قدس الله روحه نشسته بودیم و شیخ از علم الهی سخن می کفت . نا کاه در شیخ وجدی

~~یدید آمد و ازخود غایب شد. چنانک در وی هیچ حر کتی و حسی نماند و آن وجد در حاضران

~~اثر کرد، وچون شیخ به خود باز آمد نوری برروی او بود که نزدیک بود که چشمهای ما را

~~نابینا کند، و روی به من کردو کفت یا اباالقسم.

~~کفتم لبیک یاسیدی!

~~گفت میدانی که من کجا بودم ؟

~~کفتم نمیدانم!

~~گفت بدان که مرا از میان شما کرفتند و به آسمان بر آوردند و از آسمان به آسمان

~~می بردند تا به آسمان هفتم رسیدم! و مرا کرفتند و در میان انواری که نزدیک ms353 بود که نور چشم

~~مرا بر باید از چندین حجاب متعاقب یکدیکر گذرانیدند یا به حجاب "بها" رسیدم. ایستادم. از آن

~~بها درمن پوشانیدند . باز به حجاب" هیبت" رسیدم. ایستادم. از انوار هیبت درمن پوشانیدند. باز

~~به حجاب "متکائف" رسیدم. مدهوش و متحیر کشتم ودر رعب وفزع افتادم، و صفت آنچ درین

~~مقام دیدم نمی توانم کردن. تا آنگاه که به حجاب "عزت" رسیدم و تنها بودم که هیچ کسی و

~~چیزی با من رفیق و قرین نبود و مرا محقق کشت که در حضرت عزت پیش حق استاده ام. از ورای

~~حجاب ندا آمد که "یاسری !" چون این صوت شنیدم بیهوش افتادم و مفاصل من از جای خود

~~برفت و اعضای من منقطع شد و پوست من پاره پاره کشت و عقل از من برفت و دل من شکافته

~~شد و دیکر نمیدانم که برمن چها رفت . باز حق تعالی اجزای مرا جمع آورد و در پیش خود

~~بایستانید. من قرارو آرام نمی یافتم و نمی توانستم که سا کن بایستم . پس حق تعالی نورعظمت

~~در من پوشانید تا سا کن کشتم و بیارامیدم.

~~ار دوم صدا داد یا سری ! گفتم لبیک البیک البیک یا سیدی !باز گفت یا سری هیچ حال

~~خلق من بامن میدانی؟ گفتم یا سیدی نمی دائم. گفت بدان که من زراری خلق را از صلب پدر

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_402.png)

~~تو آدم ببرون آوردم و لباس انوار در پوشانیدم و ذات پاک خود را برایشان عرضه کردم و کفتم:

~~دالست بر بکم" ، همه گفتند1 "بلی": باز دنیا و زینتهای آن را برایشان عرضه کردم و گفتم

~~یاعبادی به حسن دنیا و زینت او نظر کنیت. از هردهی نه بخش روی به دنیا کردند. عشری

~~از خلق بامن باقی ماند . آن یک عشر را برده جزو بخش کردم ، و بهشت و نعیم مقیم و

~~امن و حبور و بهجت و سرور را برایشان ms354 عرضه کردم . نه بخش ازو روی به بهشت آوردند و 5

~~رفتند. عشری باقی ماند.

~~این عشررا باز برده بخش کردم و دوزخ و عذاب وهوان و نکال و هجران برایشان عرضه

~~کردم. نه بخش دیکرازو رفتندودوزخ حجاب راه ایشان کشت که باز ماندند. یک عشر از این باقی ماند.

~~آن را برده بخش کردم ، وبلا واختیار را برایشان فرستادم . نه جزو ازنیها منقطع شدند.

~~یک جزو از وباقی ماند. بلای "محبت" را برین یک جزوانداختم. نه جزو از و متفرق شدند. یک جزو

~~از و باقی ماند.

~~آن یک جزو را نیز برده جزوقسم کردم و حجاب "قرب" خود را برایشان کشف کردم.

~~نه جزو از ایشان در بحرعظمت بسوخت . یک جزو باقی ماند.

~~آن را نیز برده جزو قسم کردم و حجاب "هیبت" را برایشان کشف کردم. نه جزو ازین

~~در بحار"هیبت" غرق کشتند. یک جزو باقی ماند.

~~آن را نیز برده جزوقسم کردم و بازحجاب "عزت" را کشف کردم . همه در موازی

~~حجاب (عزت" حیران ومدهوش استادند.

~~آنکاه ایشان را ندا کردم. همه بی طاقت وبیهوش کشتند. ایشان را از لباس "عزت *

~~درپوشانیدم و کفتم یاعبادی ! همه جواب دادند لبیک ! یاسیدنا و مولانا! کفتم دنیا را بر شما عرضه

~~کردم . چندین قوم از شما به دنیا رفتند و شما نرفتیت ! و بهشت را برشما عرضه کردم و چندین قوم 20

~~رفتند و شما نرفتیت او دوزخ را بر شما عرضه کردم، چندین قوم ازو کریختند و شما نکریختیت.

~~و شما را به بلا اختبار کردم ، و چندین قوم منقطع کشتند وشما منقطع نگشتیت .

~~و بلای محبت را کشف کردیم، وچندین قوم متفرق شدند وشما ازجای خود نرفتیت .

~~و حجاب قرب کشف کردیم و چندین قوم دیگر سر گشته شدند و شما سا کن برجای

~~خود آرامیدید.

~~حکایات المحبوبین

~~347

~~10

~~اصل کمن.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_403.png)

~~348

~~و حجاب "هیبت" برشما کشف کردم ، چندین قوم حیران شدند وشما را ms355 توفیق دادم.

~~و حجاب "عزت * را برشما کشف کردم شما در موازی آن متحیر و مدهوش اقامت

~~کردیت و من شما را ثابت داشتم.

~~کنون ارادت شما چیست، وچه می طلبیت؟

~~گفتند ما به جز از تو هیچ دیکر نمی خواهیم و غیر ترا نمی طلبیم که مراد ماتوئی!

~~من کفتم یا عبادی اازین طلب و پیش نهاد که شما داریت شما متعرض بلای متلفی

~~میشویت که پیش از شما عالم عالم را تلف کرده است و عالمهائی را که از شما بیرون است و جز

~~من کسی احصای آن نتواند کردن پیش از وجود آدم درابد آباد و ازل آزال و ابد دیمومیت1

~~نیست کرده است.

~~و اکنون میان من و شما بلائی است از بلاهای من که آن را هیچ کس طاقت نیارد و

~~آن بلای "متکائف" است که اگر برسنک سخت آید سنک سخت تحمل اونتواند کردن

~~و هیچ شخص از اشخاص با او مقاومت نتواند نمودن.

~~همه گفتند یا سیدنا و مولانا ! تو لابد مائی و از تو هیچ چاره و کزیر نداریم.

~~گفتم این بلاها و محنتها را که وصف آن کردم تحمل می کنیت ؟

~~همه کفتند هرچند که بلیات عظیم است اما اندازندهآ آن بلاها بر ماتوخواهی بودن یانه ؟

~~کفتم بلی !من خواهم بودن !

~~کفتند رضینا بذلک.

~~گفتم ای طالبان اکنون در طلب صادق آمدیت و صحیح در کار شدیت. من نیز شما را

~~ازهمه چیز خالص کردانیدم و شمارا اوعیهآ علم الهی خود کردم و اما کن سرخود ساختم. ا کنون

~~شما کویند کان2 ازمنیت و داعیان خلقیت به سوی من ، و من شما را ام و شما مراییت. شما با

~~من مناجات می کنیت و من با شما راز می کویم و شما اهل مکاشفه و مؤانسه ایت و در مملکت

~~من حا کمیت و اهل خصوص وصفوت ثیت. با سری به خلق من برسان که من لطیف خبیرم. آنچه

~~گفتم از ms356 من فهم کن و هرچه شنیدی به خلق من برسان و بربند کان3 من غفور و رحیم باش.

~~اوراد الاحباب

~~رام*

~~1

~~15

~~3 -اصل: بنده کان.

~~راصل (دیموت)اصل. کوینده کان

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_404.png)

~~و بعد از آن شیخ سری فرمود که حق مرا باز به خود رد کرد تا باز نزد شما آمدم.

~~یا اباالقاسم ! آنچ گفتم فهم کن !

~~احمدبن ابی الحواری می کوید که پیش [ابو] سلیمان دارانی رضی الله عنه در آمدم . دیدم که

~~حکایت

~~می کریست. گفتم رحمک الله ااز چه می کریی ؟ گفت ای احمد چون شب تاریک شود و 5

~~قدمهای اهل محبت درمقام خدمت بایستد و آب چشم بر رخسارهآ ایشان روان کردد ، جلیل و

~~جبار جل جلاله به ایشان نکاه کند و می کوید هر که به کلام من لذت می طلبد و از مناجات

~~با من راحت مییابد من میبینم و در آن خلوت برایشان مطلع ام. نالهآ ایشان را می شنوم و کریه و

~~مکان ایشان را میبینم ! ای جبرئیل 1! درمیان این قوم ندا کن و بکوی که این کریهآ شمااز

~~چیست ؟ هیچ مخبری با شما کفته است که حبیب قدیم دوستان خود را به آتش عذاب خواهد 10

~~کردن؟ و این خود چکونه لایق کرم و محبت ما باشد که قومی را که در تاریکی شب

~~تملق2 با ما باشد از خود بترسانیم ! بهذات پاک خود سو کند میخوریم که چون روزقیامت آید

~~حجاب جمال و جلال خود بردارم و روی خود را مکشوف وعیان به ایشان نمایم و ریاض قدس

~~خود را بر ایشان مباح کردانم .

~~حکایت

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله و سلامه و علیه بر سر منبر فرمود که هر کس اینجا

~~به کاری آمده ایت و طالب این حضرتیت پایهآ منبر این کدای کم از تارک عرش نیست!

~~حکایت

~~جمعی از مریدان رقعه ای نبشتند به حضرت شیخ العالم و از احوال بعضی اصحاب ms357 شیخ را

~~بیا گاهانیدند و شیخ را آن موافق نیامد. رخسار مبارک شیخ برافروخت و فرمود که چیزی که 20

~~بعد از سی سال دیکر پیدا خواهد شدن اکر ما امروز آن را نبینیم و ندانیم ما را برین سجاده

~~نشستن حرام باشد !

~~حکایات المحبوبین

~~349

~~1- درنسخه : جبرئیل.

~~2- کذا درنسخه، درصفحهآ 357 هم آبده است.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_405.png)

~~350

~~است و به همه کس رسیده، و دوم نظر رضا و قبول است و آن کار دولت است، کنون

~~و هم شیخ عالم فرموده است که ما را دونظر است : یکی نظر شفقت و رحمت و آن عام

~~تا که را رسد..

~~4

~~و ای مرید صادق بدان که علامت نفوس محبوبه آن است که به توبه و خدمت به محبوب

~~خود باز کردد و سیاحت بردر او کند وحمد او کوید، و در حضرت عزت به حسن ادب نمازهارا

~~دایما به جای آرد و به هرچه محبوب حق باشد امر کند، و از هرچه مکروه حق باشد نهی

~~کند ، و حدود شرع را بر ترتیب علم محافظت نماید ، و علم توحید و اسرار قیومیت و قدرت را

~~بوشیده دارد، و در اخفای آن بکوشد که در طریقت محبت پوشیدن این معانی واجب است.

~~همچنان که حدود شریعت و سنن رسل را برظاهر جوارح نکاه داشتن فرض است و هر که

~~10 چنین نکند تعدی وظلم کرده باشد ، "ومن یتعد حدود الله فقد ظلم نفسه ومن لم یتب فاولئک هم

~~الظالمون ، ان الله یحب التوابین ویحب المتطهرین والله یحب المتقین.*

~~و رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید : "من اراد ان یحبه الله فلیزهد فی الدنیاء ،

~~هر کس که طالب محبت خدااست کو ترک دنیا کیر.

~~و هیچ کس باید که محبت خدای بی زهد در دنیا طمع ندارد.

~~15

~~و بدان که جمیع خلایق به دو حجاب محجوباندالا اهل یقین. عقلا به ححاب عقل

~~محجوباند، و جهلا به حجاب هوای ms358 نفس محجوباند. و این هردو حجاب باطنی است .

~~چجون این دو حجاب برخیزد عالم یقین که غیب است مکشوف کردد. پس آنگاه

~~سالک به قوت این غیب که یقین است بینای غیب کردد و عالم غیب او را شهادت کردد

~~ونور را بهنور بیند. آنکاه او را مرتبهآ حسنی و زیادت حاصل باشد، "للذین احسنوا الحسنی*،

~~7 و زیاده آنکاه هنگام لقا باشد.

~~و دو حجاب دیکرست ظاهری : یکی لطیف و دیکر کییف . اما حجاب لطیف

~~قضاست که از معنی لطیف است. و اما حجاب کثیف جسم است.

~~اوراد الاحباب

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_406.png)

~~و چون این دو حجاب سازد سود کشف غطا باشد و بینائی دل پدید آید، قال الله تعالی:

~~فکشفنا عنک غطاعک فیصرک البوم حدید."

~~عارفان کفتهاند که کل مقامات از انوار افعال وصفات است، الا محبت که او از نور ذات

~~است، یعنی وصفی است مخصوص ذات خدای تعالی مؤمن را. اکر عشر یک ذره محتت دهد

~~بهتر از آنک امثال جبال عبادت دهند.

~~ای برادر ا اکر ازین مراتب میبایدت زهد و تقوی را عادت و طبیعت خوت ساز تا به همه

~~مرادات برسی . تقوی معنی ای است جامع مرعبادات ظاهر و باطن را ، وخدای تعالی اولین

~~و آخرین را به تقوی وصیت می فرماید: "یاایها الناس اعبدوا ربکم الذی خلقکم و الذین من

~~قبلکم لعلکم تتقون"، و آیت دیکر آن است: * ولقد وصینا الذین او توا الکتاب من قبلکم

~~و ایا کم ان اتقوا الله"، واین آیت قطب قرآن است و مدار کتاب برین آیت است .

~~و حق عز اسمه تعظیم و کرامت تقوی را درین آیت بیان می فرماید که : "لن ینال الله

~~الحومها ولادماؤها ولکن یناله التقوی منکم."

~~طریقهآ راست به خدای تعالی و راهی که اهل خدی را موصل است به رضا و محبت

~~خدای و موجب فضل عظیم است من الله تعالی دشمن داشتن دنیا و ابنای دنیاست و این عداوت

~~اصل ms359 جملهآ مراتب علیه است . همچنانک محبت دنیا و ابنای دنیا اصل جملهآ کناهان است و

~~مایهآ نفاق وخلاف است ، قال رسول الله علیه السلم: "حب الدنیا رأس کل خطیئة."

~~حکایت

~~خدای تعالی بر داود علیه السلم وحی فرستاد که تو چنان کمان میبری که مرا دوست

~~میداری و دل برین نهاده ای !اکر در محبت صادقی و خود را از محبان میداری محبت دنیارا

~~از دل خود بیرون کن که محبت من با محبت دنیا دریک دل جمع نیاید !

~~حکایات المحبوبین

~~351

~~11

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_407.png)

~~352

~~شیخ ابویزید بسطامی می کوید که اکر خدای تعالی مناجات موسی و روحانیت عیسی و

~~خلت ابراهیم به تو بخشد تو هنوز چیزی را طلب کن که ورای اینها باشد، که خدای تعالی را و

~~تقدس فوق این مراتب به اضعاف مضاعفه عطیات و فضایل دیکراست. اکر تو به هیچ مرتبه ای

~~از اینها بیارامی به همان مقام و مرتبه محجوب کردی.

~~اما اکر بندهای به جمیع مطلوبات نظر نکند و به هیچ مرغوبی که در عالم کون باشد

~~تو قف نکند آنکاه خدای تعالی او را مقام محبوب بخشد ودر ظل خودش جای دهد و به رحمت

~~خود برو عاطفت فرماید و به عین خود به او نظر کند و به وجه کریم خود به او مواجهه کند،

~~یس آن بنده متوجه خدای کردد ودر قربت او مسارعت نماید و درمقام مشاهده مشاهد قیومیت

~~1

~~کردد و غایت طالبان عارف این مقام است.

~~حکایت

~~یکی از محبان می کوید که در مکاشفه چهل تن از حوراء را دیدم جامه های زرونقره و

~~جوهر پوشیده. به ایشان یک نظر کردم چهل روز درعقوبت افتادم. بعد از آن باز در مکاشفه

~~هشتادتن از حورای بهشت را دیدم که در حسن و جمال بر آن چهل تن فایق بودند و مرا گفتند

~~15

~~که به ایشان نظر کن ! من به سجده درافتادم و چشم برهم ms360 نهادم تا نظر من بر ایشان نیفتد و کفتم

~~" اعوذبک متاسواک" ، خدایا مرا به اینها هیچ حاجتی نیست و مرا نمی باید و در مقام تضرع

~~چندان توقف کردم که ایشان باز کشتند.

~~و ای مرید بدان که خدای عزوجل درهر قرنی و زمانی مثل این بند کان چندانیاند که

~~در عدد نیایند ، و ایشان برروی زمین متفرقاند ، و در شهرها منتشراند و خمول و کم نامی را

~~12 شعار خود ساخته اند ، و در ستر خدای در میان بند کان ااو مستور ماندهاند ، و عقل جملهآ عاقلان

~~کامل صفت حالت ایشان را تحقمل نتواند کردن. جهت آنک عقل درین مراتب عاجز و ضعیف

~~است و حال و عمل ایشان در دل خلایق نتواند گنجیدن . و اقل مراتب این بند کان اخلاص است

~~وراد الاحباب

~~حکایت

~~1- اصل : بنده گان.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_408.png)

~~درحر کت و سکون، و به نسبت ما بزر ک ترو عظیم تر اعمال و احوال اخلاص است. " الکهم اجعلنا

~~منهم بفضلکو کرمک. یا قادر! یا وهاب !یامقلب القلوب !لااله الاانت*.

~~هر کس را که خدای تعالی برین مراتب و مقامات مطلع نکرده باشد او در عالم ملک و

~~ملکوت زهد نورزیده باشد و همه را ترک نکرده ، و همت او در مشاهدهآ قدرت عظیم و

~~معاینهآ آیات کبیره در عالم ظاهر و باطن ترقی نکرده باشد . باید که از خدای تعالی بترسد و

~~دعوی معرفت نکند و ظن محبت در خود نبرد که توهم محبت و معرفت پیش از ترقی به این

~~مراتب و اعمال و احوال همه امانی و غرور و ظنون است و زور باشد و او از مزوران باشد.

~~و خدای تعالی قومی را ظنون میدهد همچنانک اولیا را یقین میبخشد.

~~و قوم دیکر را به سبب علتهائی که در قلوب ایشان است همه تزویر و مزورات میدهد

~~چنانک احباب خود را محققیات می بخشد .

~~ومرید را تاه کون" از دل او بیرون ms361 نرود خدای تعالی اسم * کن" را برو ظاهر نکرداند.

~~و بدان که آفات نفس و زینت ملک حجاب قلوب عوام وخواص است وحظوظ عقل و

~~شهوات ارواح مرغوب ملکوت است، وحجاب قلوب خصوص است و جوف محبوبان حضرت

~~از شهوات نفوس تجاوز کنند و از حجب و عقول در کذرند. آنکاه به شهوات ارواح رسند و

~~به آن باز مانند و مواجههآ وجه الهی نتوانند کردن و به هیچ صفتی از اوصاف الهی ناظر نتوانند 15

~~شدن، تا آنکاه از شهوات ارواح هم تجاوز کنند.

~~پس آنکاه حجاب انواربرایشان منکشف کردد. آنکاهی از مقام رسم و عادت هم

~~خلاص یابد و از دام صفات عرفی خود بجهد و مقامات برایشان منکشف شود و به فضایل متصف

~~گردد و مطالعان حقیقی پدید آید و منازل درجات ساقط کردد و مطلوب غالب آید و طالب

~~ناپدید و راغب فانی شود و مرغوب باقی.

~~آنکاه تعلق به اسمای الهی برایشان اظهار کنند و این مرتبه اول قرب است و آخرین

~~محب است که حق تعالی محبوبان را به این حجاب کشف اسماء مبتلا کرداند ، "فلینظر کیف

~~حکایات المحبوبین

~~353

~~5

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_409.png)

~~354

~~یعملون". ودرین مقام معنی این آیت برروی محقق کردد که:" کل من علیها فان ، و یبقی و جه

~~ربک ذوالجلال والاکرام*، واین مقام که شاعر کفته است درین مرتبه بروی صحیح آید که :

~~شعر

~~ظهرت لمن افنیت بعد بقائه

~~فصار بلا کون لانک کنته

~~و این مکان و جد سالک است به موجود خود و قیام او به قیومیت خود، چنانک پیش از

~~این واجد بود به کون او و قایم بود به قیام او.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی رضوان الله علیه درین مقام و ازین مرتبه کفته است که :

~~یت

~~من باتو چنانم ای نکار ختنی

~~کاندرغلطم که من توم یا تو منی!

~~از ما دوری و در یکی پیرهنی

~~پس من کیم ای جان وجهان کرتومنی! ms362

~~تی من منم و نه من توام ، نی تنو منی

~~هم من منم وهم توتتوی ، هم تو منی!

~~و هم ازین مقام عبور از اسما و تمکین و اطمینان درین مقام قربت شیخ عالم قدس الله روحه

~~برسر منبر انشاد فرموده است و حال قرب خود را بر عالمیان جلوه کرده.

~~شعر

~~عاد الحبیب الی وصلی کماکانا

~~وزارنی فی ظلام التیل نشوانا

~~قولوا لاخواننا دوموا علی طرب

~~فلانری بعد هذا الوصل هجرانا

~~لازلت ارتع فی میدان وصلته

~~حتی غرست مکان الشوک ریحانا

~~شمه ای از شرح این ابیات شیخ عالم که در خاطر این ضعیف می آید آن است که محبان

~~سالک و سالکان محبوب دروجود پیش از امره کن * وظهوره کون" در مطلق قرب احدیت

~~جمعیت ذاتیت بودند، و از انفصال و اتصال خالی، و از اسما و صفات بیخبر. چون از حکمت

~~بی علت در عالم خلقیت مبتلا کشتند و در اطوار و ظلمات و حجب و استار مقید شدند و در بعدو

~~اسفل السافلین وجود خود کرفتار آمدند بازچون به عنایت توفیق الهی و مواهب سنیهآ نامتناهی

~~اوراد الاحباب

~~1

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_410.png)

~~به سرحد عالم خود که قربت است رسیدند زبان حال محبت این زمزمه در مرتبهآ کمال بر آورد که:

~~و چون ترقی به این فضایل او را هم درین و جود ظلمانی طبیعی حاصل شد پس شیخ العالم

~~عاد الحبیب الی وصلی کماکانا

~~مصراع

~~درین مصراع دوم اشارت به این منزل تاریک کرد و گفت :

~~یعنی فی صورة الترابیة والمائیة ،

~~و زارنی فی ظلام اللیل نشوانا

~~مصراع

~~و چون این محبوبان کامل و محبان سالک عقبات بلیات و ابتلاء آت مکاشفات اسماء و

~~صفات را به سلامت گذرانیدهاند و در قربت متمکن شده و از وصل و فصل هجران نوع امانی 10

~~حاصل کرده از آن تمکین و ثبات خود درین مقام شیخ عالم خبر داد و در نظم این بیت طالبان را

~~بشارت رسانید ms363 که:

~~قولوا لاخواننا دوموا علی طرب

~~شعر

~~و این کامل محقق اکرچند به این مرتبهآ قربت که اول منزل احدیت ذاتیت است ترقی 15

~~فلانری بعد هذا الوصل هجرانا

~~کرده است، لکن چون قفص وجود بشری و شرک صورت عینی ترابی هنوز باقی است از غایت

~~تحقیق اومید به لطف حبیب می کوید که

~~مصراع

~~لازلت ارتع فی میدان وصلته

~~یعنی چون از بلیات خلاص یافتم ، و لباس فضایل پوشیدم ، و پرو بال تجرید و وحدت 20

~~حاصل کردم ، و ازحجاب کشف اسماء بیرون آمدم ، و از ابتلای تعلق به آن نجات یافتم ، درین

~~مقام نیز واقف نشوم و فرود نیایم و بکوشم و جهد نمایم تا ازین اندک بقیهآ وجود خلقی و ناموس

~~تر کیب صوری هم فانی شوم و به ککی و تمامی به دریای احدیت جمعیت ذاتیت رجوع کنم

~~تا در بوستان وجود خار و خاشاک اسم و رسم و وسم غیبی نماند، و تعدد اسما و صفات برخیزد و

~~حکایات المحبوبین

~~202

~~355

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_411.png)

~~356

~~ریحان اتحاد بروید و کل وحدت بشکفد ، چنانک درین مصراع آخرین شیخ فرموده است که:

~~حتی غرست مکان الشوک ریحانا

~~مصراع

~~قال الله تعالی : " فتمنوا الموت ان کنتم صادقین * ، والله اعلم بحقیقة الحقایق.

~~شیخ العالم سیف الدین باخرزی روزی برلسان مبارک او رانده است که طبقات مشایخ را دیدیم

~~حکایت

~~اندکیاند که ما به ایشان بر مینکریم ، باقی به همه فرو مینکریم .

~~و وقتی دیکر فرموده است و در کتابت نیز آورده که خدای تعالی هسخن" مارا با آفتاب

~~روانکردانیده است ، تا از آنجا که آفتاب برمی آیدتا به آنجا که فرومی رود ، به هرجا که سخن

~~ما میرسد همه سربرسخن ما مینهند .

~~صاحب دولتی آخرت را در واقعه دید. می کوید که بر آسمان بهشت دو ستاره دیدم،

~~حکایت

~~چون فرقدین میتافتند . پرسیدم که آن چیست؟ گفتند یکی ابویزید بسطامی است و آن دیکر

~~سیف الدین باخرزی.

~~و ms364 معنی این حدیث که خدای تعالی موسی را علیه السلم فرمود که: "اطلبنی عندالمنکسرة

~~قلوبهم من اجلی" آن است که حبیب به کرم و تکرم به مشتاقان خود به صفت قریب شود و

~~ایشان به قرب او شادمان و فرحان شوند و به مشاهدهآ او عیش کنند و به نعمت حضور خود

~~به حضرت او تنعم کنند . باز حبیب از غیرت و عزت محتجب کردد و ازین حجاب دل ایشان

~~شکسته کردد و مشتاق همان مقام تجلی و قربت و مشاهده و حضور گردند.

~~و معنی دیکر، والله اعلم، آن است که خدای تعالی اولیای خودرا امرفرمود به طلب او و

~~از غایت مکانت و منزلت این طایفه به حضرت او نفس خود را حاصل یافت و طلب ایشان کردانید.

~~پس این محبان او به قرب او شادمان شوند و در فرحی افتند که در وصف نیاید . باز ازین محبان

~~بار کاه خود از غایت عزت اعراض کند، نه از برای رد ایشان. بلکت جهت آنک تا شوق

~~اورادالاحباب

~~2

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_412.png)

~~ایشان را برانکیزاند وایشان را در اضطراب و اسف آرد تا به لطف تملق1 به او مشغول کردد.

~~پیس درین حالت اعراض حق دل این محبان شکسته کردد ومحزون و کریان بمانند. باز

~~در همین اعراض خدای تعالی به ایشان نظر کند *من حیث لایعلمون * تا ایشان نیز به او ناظرو

~~حاضر کردند ((بحیث یعملون*، و بعد از آن درحضرت عزت به ادب سا کن شوند و بیارامند2،

~~سبحان ربک رب العزة عتما یصفون، تعالی الله عما یقول الظالمون علوا کبیرا.*

~~کتاب را برین سخن ختم کردیم که زیادت ازین اظهار اسرار مصلحت نیست و اخیارو

~~*

~~ابرار ماورای این معانی ذکر کردن پسندیده نداشتهاند ، والحمدلله شکرا.

~~این کتاب اوراد الاحباب وفصوص الآداب را جمع کرده شد به تمام در مقام روح انکیز

~~دارالامان فتحاباد بر در روضهآ مطهرهآ مقدسهآ شیخ العالم ختم المحدثین سیف الحق والدین سعید بن ms365 10

~~المطهر بن سعید الباخرزی رضوان الله وسلامه علیه در شهور[ی] که آخر او عشرذوالحجهآ حجهآ اربع

~~وعشرین وسبع مائه بود، بتوفیق الله القادر الوهاب، تذ کرة للطالبین و مجلبة لادعیة الصالحین.

~~و این نصف آخررا که فصوص الاداب است ازین کتب و رسایل معتبرهآ معتمده که ذکر

~~*هد

~~کرده میشود نقل افتاده :

~~اولها قوت القلوب للشیخ ابی طالب المکی رضی الله عنه ،

~~وآداب المریدین 2 للشیخ ضیاءالدین ابی نجیب السهروردی ،

~~و عوارف المعارف للمشیخ شهاب الدین عمرالسهروردی ،

~~و رسالة الخلوة و رسالتین فی آداب الصوفیة للشیخ نجم الدین الکبری ،

~~و رسالة وصیة السفر للمشیخ سیف الدین الباخرزی ،

~~و حلیة الابدال و رسالة امرالمربوط وکتاب کنه مالابد للمرید للشیخ ابن العربی محی الدین ،

~~و منازل المریدین للشیخ ابی عبدالله المرجانی ، قدس الله ارواحهم و رضوان الله وسلامه

~~علیهم اجمعین.

~~حکایات المحبوبین

~~5

~~1

~~1- کذادراصل، به صفحهآ 9؛3 نیز رجوع کنید. 2- اصل: بیارامدند 3 - اصل: المردین.اصل ضیاواادین.

![page image](img/bakharzi_awrad_al_ahbab.pdf_page_413.png)

~~35

~~ین کلمات ترجمهآ خلاصهآ کلم و فصل الخطاب این کتب است.

~~استغفر الله واتوب الیه ولاحول ولا قوة الا بالله العلی العظیم یفعل الله مایشاء

~~و یحکم مایرید و افوض اموری الی الله و اصلی علی النبی محتد

~~خیرخلق الله وازواجه واولاده واهل بیته الطاهرین، انه حمید مجید.

~~اورادالاحباب

~~تثت هذه النسخة الشریفة فی یوم الاربعاء فی

~~غرة ماه ربیع الاخر سنة ثمانیة واربعین وسبع مایة

~~اللهم اغفرلکاتبه ولوالدیه ولمن قرأ ولمن نظر

~~ولمن دعاء، آمین رب العالمین

~~7

~~مقابلهآ متن این کتاب با دوست فاضل آقای مهدی قمی نژاد به پایان برده شد.

~~غلط کیری اوراق مطبعهآ هم به اعانت فاضل محترم آقای قمی نژاد تمام شد.

~~هارم مهرماه 1344 شمسی

~~چهارم اسفند ماه 344اشمسیms366

0736Bakharzi.AwradAhbab

كتاب 0736Bakharzi.AwradAhbab

نبذة عن الكتاب

الفهرس