~~ویست . همچنین نشاید گفتن که اسم غیر مسمی است علی الاطلاق . زیرا که

~~مسمی درضمن اواست بلی بنوع تقیید روا باشد که گویند : لفظ اسم غیر مسمی

~~است]. همچنا نکه جملهای که ده باشد غیر جمله ایست که نه باشد . پس درست

~~شد که روا باشد که اسم مسمی بود ازیک وجه و غیرمسمی بود از وجهی دیگر .

~~اماعلی الاطلاق گفتن که : اسم غیرمسمی است خطا است . و این فصل را تأمل باید

~~ثردن که سخت لطیف است. [12ر]

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0048.png)

فندوم درعلم اصول فقه [از گتاب یواقیت العلو4]

و بعد ازاصول دین، اصول فقه یاد کنیم، که علمی شریف است. وعلوم جمله

~~رسهقسم است: عقلی محض، چون علم کلام وحساب، ونقلی محض، چون علم تفسیر

~~واخبار، و مر کب است میان نقلی و عقلی، چون علم اصول الفقه. و بزرگان گفتهاند:

~~اذاتفرد(1) الاصول نطق اللسان بالفصول . زیرا که علم اصول مسایل فقه را، همچون

~~نحو و اعراب است عربیت را. ومبانی آن بر چهار ر کن است بنزدیک امام شافعی

~~رضی الله عنه: کتاب وسنت واجماع وقیاس . وبنزدیک امام ابوحنیفه رضی الله عنه

~~استحسان زیادت شود. و بنزدیک امام مالک رضی الله عنه استصلاح .

وحد(2) و حقیقت این علم معرفت طرق ادلهآ احکام شرع باشد. و ما نیز از مشاهیر

~~مسایل وی، دو ازده مسئله یاد کنیم تعمیم فایده را ان شاءالله تعالی .

مسئلهآ اول : دعایم فقه چند است؟

جواب : گفته اند : دعایم فقه پنج است و بیشتر مسایل فقه از آن

~~بیرون آید .

یکی عادت ms020 است که شریعت آن را تقریر کرده است . پیغامبر صلی الله علیه

~~وسلم می گوید: مااستحسنه المسلمون فهوعندالله حسن .و می گوید : المسلمون

~~شهداء الله فی ارضه .

دوم احترازاست از مشقت . قال الله تعالی : یریدالله بکم الیسر ولایرید بکم

~~العس

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0049.png)

و سیم بنای یقین کردن است . زیرا که یقین را به شک نشاید بگذاشتن .

~~پیغا مبر صلی الله علیه و سلم می گوید : ان الشیطان لیأتی احد کم و هوفی صلوته فتنفخ

~~بین الیتیه فیقول: احدثت احدثت، فلاینصر فن احد کم عن صلوته حتی یسمع صوتااو

~~ریجد ریحا.

وچهارم ازالت ضرر است بقدر امکان. واصلش قول پیغامبر است صلی الله

~~علیه وسلم لاضرر ولاضرار فی الاسلام . [1پ]

و پنجم آنست که اصلی ممهد شده است در شریعت، آنگاه چیزی مستثنی

~~کنند ضرورت حاجترا. بر طریق وخصت ، دیگری را بر آن مستثنی قیاس نشاید

~~کردن. و چیزهای نادر ازین جمله باشد، درقول فقها است که بر نادر حکم نشاید

~~کردن. اینست دعایم علل مسایل فقهی.

هسعله دوم : مدار فقه برچیست؟

جواب: مدارفقه از مذهب و خلاف بریک نکته است: و آن آنست که بدانی

~~که مسایل گاهی مجتمع شوند بعلل و شروط، و گاهی متفرق شوند بشروطوعلل،

~~و گاهی مجتمع باشند بعلل و مفترق بشروط ، و گاهی مفترق باشند بعلل و

~~مجتمع بشروط . اما مجتمع بعلل وشروط چنانست که بیع گندم بگندم و بیع

~~جوبجو. واما مفترق درعلت وشروط چنانست که بیع گندم بکرباس. وامامجتمع

~~درعلت ومفترق بشروط چنانست که بیع گندم بجو وبیع برنج بجاورس . و اما

~~مفترق بعلت ومجتمع درشروط چنانست ( که] بیع کرباس بکرباس و بیع چوب

~~بچوب(1). ومعنی علت و صفی باشدمخیل که جلب حکم کند . و معنی شرط مکمل

~~علت بود. و باشد که هر دو مخیل باشند. و اخالت (؟) علت پیشین (2) باشد. چنانکه زنا

~~که بااحصان بودتا(3) علت وجوب رجم باشد، واحصان شرط تکمیل علت بود

~~که جالب عقویت باشد. واما احصان کمال ms021 حال است و کمال حال مرد نشاید

~~که جالب عقوبت باشد.

مسئلهآ سیم : اقتباس احکام از اشارات وفحوای الفاظ درون (4) صبغت (5)

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0050.png)

~~ظواهر چگونه و چند است؟

جواب: احکامی که ازفحوا واشارات الفاظ مقتبس است پنج نوع باشد:

نوع اول آنست که ضرورت لفظ مقتضی آن بود(1) ، زیرا که صدق متکلم

~~بدون آن ثابت نگردد. چنانکه پیغامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: لاصیام لمن لم ینسیء

~~الصیام من اللیل. بمعنی: لاصیام صحیحا او کاملا . همی حکم صوم منتفی باشد نه

~~صورتصوم . [13 ر]

و حکم در لفظ حدیث نیست ، ولیکن صدق سخن باثبات آن محقق

~~میشود . همچنین اگر گوید : اعتق عنی عبدک ، این سخن اقتضای ملکیت وی کند،

~~واگرچه درنطق نیست. زیرا که شرط نفوذ عتق تقدم ملکست . وهمچنین قول

~~خدای تعالی است: حرمت علیکم امهاتکم. یعنی: وطیء امها تکم. زیرا که امهات

~~اعیانند وتعلق احکام بافعال مکلفان بود نه باعیان.

نوع دوم معتبرباشد از اشارت لفظ . و آن چنان بود که بی قصد متکلم از

~~صیغت لفظ معلوم گردد. چنانکه ائمه گفتند: کمترین طهر و بیشترین حیض

~~پانزده پانزده رفته است(42 از قول مصطفی علیه السلام : انهن ناقصات عقل ودین.

~~فقیل ما نقصان دینهن ؟ قال : تقعد احدیهن فی قعر بیتها شطر دهرها لا تصلی و

~~لاتصوم .

نوع سوم فهم تعلیل باشد ازاضافت حکم با وصفی مناسب ، چنانکه خدای

~~تعالی گفت : السارق والسارقة فاقطعوا ایدیهما، الزانیة والزانی فاجلدوا .

~~ازینجا مفهوم باشد که سرقت و زنا علت قطع و جلد است ، و آن در ظاهر

~~آیت نیسبت .

نوع چهارم استدلالی باشد از تخصیص چیزی بذ کر(3) بر نفی حکمی که غیر

~~آنست . و این را مفهوم خوانند و دلیل الخطاب گویند . پیغا مبر صلی الله علیه و سلم

~~گفت : فی السائمة الز کوة والثیب احق بنفسهامن ولیها . ومن باع نخلة مؤترة

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0051.png)

~~فثمرتها للبایع . ایمه خلاف کردهاند با تخصیص سوم وثیابت و تأ بیر . درین

~~اخبار دلالت کند ms022 برنفی حکم از غیر آن چیزها . شافعی و مالک رضی الله عنهما

~~گویند: دلالت کند، و بدین تمسک کردند که خدای تعالی می گوید : کلا انهم عن

~~ربهم یومئذ لمحجوبون. گفتند که: حجاب کفار دلیل است که مؤمنان محجوب

~~نشوند . وقاضی بوبکر وابن سریج و جماعتی بسیار از فقها بر آنند که دلالت

~~نکند .

مسئلهآ چهارم : [13 پ]حد قیاس چیست ؟

جواب : حدی که عامهآ صورتهای قیاس را شامل بود اینست که : رد

~~الحکم من الاصل الی الفرع بعلة الاصل . ونیز گفتهاند : حمل فرع مختلف فیه

~~علی اصل. متفق علیه لعلة جامعة . ومحصول هردوحد آنست که مجتهد در محل

~~متفق علیه تأمل کند، حکمی درو ثابت یاود بعلت معنی که درو باشد ، پسهم

~~آن معنی بعینه در محل نزاع باز یاود (1)، آنگاه آن حکم که در اصل ثابت

~~بود، درین فرع متنازع نیز ثابت گرداند بدان اصل که علت است . واختلافاتی

~~که میان مجتهدان افتد، گاه درثبوت حکم باشد دراصل، بدان معنی که مجتهد

~~استنباط کرده بود . و گاه در وجود این معنی باشد درفرع متنازع فیه، و گاه

~~در منع تعلیل حکم باشد دراصل وفرع. واگر بایراد شواهد و امثلهآ این جمله

~~مشغول گردم دراز شود .

مسئلهٔ‌ پنجم : اقسام قیاس چند است؟

جواب : اقسام قیاس سه است : قیاس علت و قیاس دلالت وقیاس شبه.

اما قیاس علت آن باشد که جمع کندمیان فرع و اصل بعلتی که صاحب

~~شرع حکم بدان بازبسته بود. چنانکه علت تحریم خمر گفتهاند : شدة مطربة

~~صادة عن ذکرالله . از آنکه خدای تعالی گفت: ویصد کم عن ذکر الله وعن الصلوة .

~~شافعی در نبیذ همین شدت و مطربت وصاده باز یافت، حکم کرد که نبیذ حرام

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0052.png)

~~است همچون خمر. و اما قیاس دلالت آن باشد که جمع کند میان اصل و فرع بچیزی

~~که دلالت کند برعلت ، همچنانکه سخن گفتن دلالت کند برحیات ، ومعجزات

~~دلالت کند برنبوت پیغامبر، واگرچه علت حیات وجود روح است ms023 و علت نبوت

~~حصول بعثت .

واما قیاس شبه بران اطلاق کنند که مجرد شبه صورتی[باشد] بی علتی

~~مخیل[14 ر] و بی دلالتی بر علت. چنانکه شافعی رضی الله عنه گوید : العبد یملک

~~لاته آدمی حی ، قیاسا علی الحر . ومیان حر وعبد مناسبت جز بهمجرد صورت

~~نست ، ودر حجت آوردن بدین قیاس خلاف است میان اصحاب .

مسئلهآ ششم : الفاظ عموم چند است ؟

جواب : الفاظ عموم چهاراست : اول اسماء جموع است معرف بالف و

~~لام . کقو له تعالی : اقتلوا المشر کین کلهم . و کمترین جمعی سه باشد و گفته اند:

~~دو بود .

ودوم اسماء اجناس باشدمعرف بالف ولام. چنانکه: الرجل خیر من المرأة

~~والدینار خیر من الدرهم . قال الله تعالی : والسارق والشارقة فاقطعوا ایدیهما،

~~یعنی : کل سارق وکل سارقة .

و سوم اسامی مبهمه باشد . چنانکه «من » عقلا را و هما» جمادات را ،

~~قال النبی صلی الله علیه وسلم : ایما ایاب دبغ فقد طهر، ای : کل ایاب.

وچهارم نفی در نکره . چنانکه می گوید : لاتعن ظالما ، ولاتقتل مسلما ،

~~یعنی : کل ظالم وکل مسلم .

مسئلهآ هفتم: حد امر چپست؟

جواب : حد امر «استدعاء الفعل بالقول لمن دونک » باشد]، وبنزدیک

~~معتز له «ارادة الفعل لمن دونک» بود . واین باطل است. بدانکه خلیل صلوات الله

~~علیه مأموربود بهذ بح اسماعیل، بدلیل آنکه ویرا میگوید: یا ابت افعل ماتؤمر،

~~بکن آنچه فرمود است . اگرامر ارادت بودی، بایستی که ذبح که مراد است،

~~حاصل شدی . چون ازذ بح نهی کرد دلیل آن آمد که مراد نبود . زیرا که اگر

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0053.png)

~~مرادبودی حسن بود . وازحسن نهی کردن قبیح بود ، وقبیح از حکیم روانباشد.

~~و معتزله دعوی کردند که خلیل مأموربود به مقدمات ذبح ، و آن خود حاصل

~~شد ، یعنی : کارد برحلق نهادن ومالیدن ، امابه حقیقت ذ بح مأمورنبود . واین

~~سخن باطل است، زیرا که مقدماتذ بح را به صبر حاجت نیاید . و اسمعیل میگوید:

~~ستجدنی ان شاءالله من الصابرین . و جماعتی نیز دعوی کردند [4اپ] که وی

~~مامور ms024 بود به ذبح و ذبح بکردو لیکن در حال با هم رست(1 و درست شد معجزهآ ابراهیم

~~را علیه السلام . واین سخن باطل استزیرا که اگرچنین بودی، خدای تعالی در

~~معرض معجزات وی باز نمودی. چنانکه برد و سلام آتش بنمود به نمرود(2)

مسعآلهآ هشتم : امر بچیزی نهی بود ازضد آن چیزیا نبود ؟

جواب : مذهب معتزله آنست که امر بکاری نهی نبود ازضد آن کار . اماعامهآ

~~اصولیان بر آنند که امر بچیزی نهی بود از ضد آن چیز. چون یکی را گویی : قم،

~~معنی آن بود که : لاتقعد . و آن همچنان است ازروی صورت که قرب به مشرق

~~بعینه بود بعد ازمغرب ، وسکون جسم عین ترک حر کت باشد، اما بحکم اضافت

~~مختلف می نماید . یک فعل باضافت بامغرب بعد باشد[وبا ضافت بامشرق قرب،

~~ویک کون باضافت باچیزی شغل بود وباضافت باچیزی دیگر تفریغ ، همچنین

~~یک طلب باضافت باسکون امربود وباضافت باحر کت نهی بود.

مسئلهآ نهم : حسن وقبح افعال عقلی باشد یاشرعی؟

جواب: حسن و قبح افعال از شرع معلوم گردد بخلاف قول معتزله .

~~دلیل براین آنستکه معنی حسن وقبح راجع بود با موافقت ومخالفت اغراض .

~~آنچه موافق غرض اند حسن گویند ، و آنچه مخالف غرض قبیح . ورواباشد که

~~یک عمل باضافت باغرض شخصی حسن بود، وباضافت با غرض شخصی دیگر قبیح

~~باشد. چنانکه قتل شخصی معین باضافت با اغراض اولیای او قبیح بود و باضافت

~~با اغراض اعدای او حسن باشد . پس ازین جایگاه معلوم کشت که حسن وقبح

~~چیزها ذاتی آن چیزها نیست، بلکه باضافت با اختلاف اغراض می گردد(3) . بخلاف

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0054.png)

~~سواد و بیاض که محال باشد که یک چیز در حوزید سیاه بود و در حق عمرو سپید.

~~برای آنکه سوادیت سواد و بیاضیت بیاض ذاتی است سواد و بیاض را.[15ر] پس

~~چون درست که حسن و قبح صفت ذات افعال نیست که بعقل بتوان دانست، لابد

~~باید که مستفاد از شرع باشد. هر ms025 آنچه شریعت نکو گردانید نیکوبود، و هر آنچه

~~زشت گردانید زشت بود . نبینی که قتل قصاص درصورت چون قتل ابتدا است، و

~~وطی نکاح در ظاهر چون وطی حرام، ولیکن شرع یکی را نیکو کرده است ویکی

~~را زشت گردانیده .

مسئلهآ دهم : کمترین جماعتی[ که] از خبرتواتر ایشان علم ضروری حاصل

~~گردد چند کس باشند؟

جواب : کمیت عدد اصحاب خبرمتواتر کس را اطلاع نیست ، هر چند که

~~جماعتی از اصولیان گفتند که چهل کس بکارباید ، و گروهی گفتند : هفتاد کس،

~~و گروهی گفتند که : عدداهل غزو بدرباید ، یعنی : سیصد وسیزده . ودلیل بر

~~آنکه حقیقت آن عدد بنتوان شناخت آنست که اگرما باخود شویم تا بدانیم که علم

~~ما با وجود کعبه کی(1) حاصلشد و بخبر چند کس معلوم گشت ، بنتوانیم دانستن.

مسئلهآ یازدهم : نسخ چیزی پیش از آنکه بدان کار کرده باشندرواباشدیانه؟

جواب : بلی روا بود . ودلیل بر آن آنست که خلیل را صلوات الله علیه ذبح

~~فرمودندو پیش ازذبح نسخ کردند . و بنزدیک معتز له روا نباشد . وحجت آوردند

~~که امر کردن بچیزی از بهر مصلحت مکلف باشد بفعل آن چیز، [و] از مصلحت

~~نهی کردن از حکمت دوربود . ایشان را گفتیم : امردلالت کند بر مصلحت و لیکن

~~تا وقتی معین باشد . چون آن وقت در گذرد روا باشد که بدل گرداند بچیزی

~~دیگر که مصلحت وقت در آن چیز باشد، و مصالح هراوقات(2) خدای تعالی داند . و

~~نسخ شرایع انبیا صلوات الله علیهم اجمعین به شریعت مصطفی علیه السلام ازین

~~قبیل بود .

مسئلهآدوازدهم : مارا به شرع پیغا مبران پیشین علیه السلام کارشاید کردن یانه؟

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0055.png)

جواب : ائمهآ دین [هاپ] درین خلاف کرده اند : گروهی گفتند : بهر

~~چیزی که منسوخ نشده است به شرع مصطفی علیه السلام کارشاید کردن. ( گروهی

~~گفتند : بهیچ از شرع ایشان کار نشاید کردن .] و گروهی گفتند که : شرع

~~ابراهیم خلیل علیه السلام برجااست کما قال الله تعالی : مله ابیکم ابراهیم . و

~~گروهی گفتند ms026 : بشرع موسی علیه السلام هرچیزی که منسوخ نگشته است[کار

~~شاید کردن ]و[ گروهی گفتند که:]به شرع عیسی علیه السلام شاید کار کردن. دلیل

~~بر آنکه شرع ایشان شرع مااست مگر آن چیز که نسخ شده باشد. قول خدای-

~~تعالی است : اولئک الذین هدی الله فبهدیهم اقتده . و آن جماعت که روانداشتند

~~که شرع ایشان شرع ماباشد بدین آیت تمسک کردند : لکل جعلنا منکم شرعة

~~ومنهاجا .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0056.png)

فن سوم در هلم خلاف [از گتاب یواقیت العلوم]

صواب چنانست از پس اصول الفقه مسائل علم خلاف یاد کنیم ، زیرا که

~~علم اصول الفقه مشتمل است برادلهآ احکام برطریق اجمال، وعلم خلاف هم مشتمل

~~است برادلهٔ‌ احکام برطریق تفصیل . ومیان مجتهدان اختلاف در فروع دین سبب

~~رحمتخدا است. قال الله تعالی : ولایزالون مختلفین الامن رحم ربک ولذلک خلقهم.

~~کفتهاند : معناه للرحمة خلقهم . مصطفی صلی الله علیه وسلم گوید : الاختلاف

~~بین امتی رحمة . واگر این اختلاف نبودی هیچ کس تعب نظر و رنج فکرت

~~نکشیدی ، آنگاه خاطرها جامد شدی وعلم از میان خلق برخاستی . و مسایل

~~خلاف میان ائمهآ دین چند هزارباشد(1)، لیکن ما دوانزده از مشاهیر مسایل خلاف

~~دون زوایا اختیار کردیم چنانکه شرط کتاب است خاص در اختلافی که میان

~~امام ابوحنیفه و امام شافعی رضی الله عنهما افتاده است اقتصار برعیون دلایل آن

~~کردیم بی اطناب وتطویل .

مسئلهآ اول : روا باشد ازالت نجاست کردن جز بآب مطلق [16 را یا

~~نباشد؟

جواب: بنزدیکشافعی رضی الله عنه جز بآب مطلق روا نباشد، و بنزدیک

~~ابوحنیفه رضی الله عنه روا باشد بهر مایعی لطیف چون سر که وماورد. وحرف

~~مسئله آنست که بنزدیک شافعی رضی الله عنه تطهیر آب محلرا تعبدمحض است،

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0057.png)

~~و بنزدیک ابوحنیفه رضی الله عنه معلل است بقوت ازالت . ابوحنیفه گوید که:

~~اجماع است که آب مطهر محل است از نجاست ، وثبوت حکم طهارت در مقابلهآ

~~زوال عین نجاست [باشد] . پس طهوریت آب معلل بود بازالت ، و حکم ms027 او

~~متعدی گردد بهر ما یعی مزیل خاصه سر که که آن را در از الت، جذب(1) و قوت بیش

~~از آ است.

اعتراض برین سخن آنست که تعلیل نص آنجا کنند که ممکن گردد ، و

~~اینجایگاه ممکن نیست البته . زیرا که اگر طهوریت آب معلل بودی به قوت

~~ازالت ، هر گز طهارت محل حاصل نشدی . زیرا که چون آب به محل رسد در

~~اول وهلت به ملاقات نجاست نجس شود ، پس فایدهٔ‌طهارت کی دهد . و هر آب

~~که از محل منفصل می شود جزوی باشد از آنکه به محل متصل است. و اجماع است

~~که آب منفصل نجس است . پس از روی قیاس باید که متصل به محل نیز نجس بود.

~~و لیکن شرع آن را حکم کرده است به طهوریت، ضرورت حاجت را. پس دیگر ما یعات

~~بدوملحق نگردد . و شافعی گوید رضی الله عنه : محل نجاست را از طهوری نا گزیر

~~است باجماع ، و استعمال سر که درمحل نجاست هر گز فایدهٔ‌ طهارت ندارد .

~~زیرا که به ملاقات نجاست نجس شده باشد. و از روی قیاس بایستی که آب نیز

~~فایدهآ طهارت نکردی . ولیکن شرع آبرا مخصوص کرده است بافادت طهارت

~~برای حاجت خلق . بدلیل آنکه اگرنجاست اندک در آب بسیارافتد و در وی

~~مستهلک گردد، آن آب پاک بود ضرورت خلق را . اما اگر نجاست اندک در سر که

~~افتد نجس گردد (2)، زیرا که سر که را از [16پ] نجاست نگاه توان داشتن

~~دراوانی، و آب را نتوان داشتن .

اعتراض برین سخن آنست که آب به ملاقات نجاست نجس نشود ، بلکه

~~مادام که در محل نجاست متردد می باشد پاک بود ، همچنانکه ملاقات آب بر

~~اعضای محدث تا مادام که برعضو می گردد مستعمل نبود ، آنگاه مستعمل

~~شود که ازعضو منفصل شود .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0058.png)

و حاصل سخن بایک نکته می آید ، و آن آنست که شافعی رضی الله عنه

~~اعتبار اول حالت ملاقات می کند، و ms028 ابوحنیفه رضی الله عنه اعتبار آخرملاقات

~~می کند .

مسئلهآ دوم : منی آدمی پاکاست یا پلید ؟

جواب : بنزدیک شافعی رضی الله عنه پاکاست، و بنزدیک ابوحنیفه رضی الله

~~عنه پلید [است] .

ابوحنیفه گوید : خروج منی موجبطهارت بزرگ است، باید که نجس

~~بود همچومذی، بلکه باید که ازمذی نجستر بود . زیرا که مذی موجب وضو

~~است و منی موجب غسل، وغلظ طهارت بر حسب غلظ نجاست بود.

اعتراض برین سخن آنست که خروج نجس را تأثیر نبود در وجوب طهارت

~~البته، زیرا که طهارت تعبد محض است ، و علت آن معقول نیست چنانکه در مسئلهآ

~~اول گفته شد . ومذی نه از آن نجس است که موجب وضو است . زیرا که قهقهه

~~در نماز بنزدیک ابوحنیفه رضی الله عنه موجب طهارت است و نجس نیست . همچنین

~~خروج کودک وحصات خشک موجب طهارت اند و نجس نیستند . وهمچنین شافعی

~~رضی الله عنه گوید که : منی آدمی متولد است از اصل پاک تا (1) اصلی دیگر

~~شود پاک ما نند اول . باید که پاک بودقیاس برخایهآ مرغ . بیان این سخن آنست

~~که اصل آدمی منی[است] و آدمی پاک است و کودک که اصل دوم است هم پاک

~~است . بنماند مگر آنکه گویند : منی غذای مستحیل است و این (2) دلالت

~~نجاست نکند (3) . [زیرا] که غذای پاک که مستحیل شود باستحالت صلاح

~~از(4) پاکی خویش بنگردد (5) [17ر] همچنانکه شیر . [و] خلاف نیست که

~~شیر غذای کودک باشد پاک است ، منی که اصل کودک است نیز باید که

~~پاک باشد ، خاصه که [اصل] صدوبیست وچهار هزار نقطهآ (2) عصمت وطهارت

~~منی بوده است مگر عیسی [آدم] و عیسی صلوات الله علیه .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0059.png)

اعتراض برین سخن آنست که علقه باجماع نجس است ، ونیز [از] اصل

~~پا کست منفصل شده تا(1) با اصلی دیگر شودمانند اول . و نجاست او از آن است

~~که خون شدهاست ، ومنی نیز دراصل خون بوده است، اما باتش شهوت سپید گشت .

~~چنانکه گل سرخ به تصعید ms029 آتش سپید گردد . و ازین سبب باشد که اگر کسی

~~در جماع افراط کند منی او برنک خون بیرون آید. پس باید که همچنان

~~نجس باشد .

مسعلهٔ‌ سیم : ماه رمضان نیت ازروز درست باشد یانه؟

جواب : روزهآ ماه رمضان درست نشودمکر بهنیت ازشب بنزدیک شافعی

~~رضی الله عنه . وبنزدیک ابوحنیفه رضی الله عنه تا وقت زوال درست باشد که نیت

~~کند . ابوحنیفه رضی الله عنه گوید که : روزه درهمهآ روز یک ر کن است ، اماطعام

~~ناخوردن پیش از زوال شرط تحصیل نیت است معظم روزرا که تحصیل نیت در حال

~~اسفار صبح متعذ ر است از آن سبب که بیشتر مردم در آن خفته باشند، و از بیداران

~~کم کس بود که طلوع صبح صادق شناسد. همی شارع نیت دراول جزء عبادت شرط

~~گردانید همچنانکه در نماز ، ولیکن درروزه مقدم کرد برعبادت تا برهمه کس

~~آسان بود . پس برین موجب چون برای آسانی و سهولت در اول روز میشاید

~~که مقدم بود باید که از اول روز نیزشاید که متأخر باشد ، که حاجت مردم در

~~تأخیر همچنانست که در تقدیم . بلکه تأخیر حال(2) آن فضیلت وقت است ، تا

~~اگر روزشک بعداز طلوع آفتاب درست گردد که ماه دیدهاند ، ویا حایض پاک

~~شود دروقت صبح ، یا کودک بالغ گردد ، یا کافر مسلمان شود ، و یا مسافر در

~~رسد، [17 پ ] اگر نیت در اول روز روا نباشد؛ روزهآ این جماعت جمله فوت

~~شود وفضیلت وقت در نیابد .

اعتراض برین سخن آنست که قیاس کردن تأخیر نیت از اول روز بر تقدیم

~~نیت روا نیست . زیرا که تقدیم نیت اگر معلل است به حاجت مردم چنانکه

~~می گوید در تأخیر آن [حاجت] متحقق نیست . زیرا که حاجت در تقدیم عام

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0060.png)

~~است و درتأخیر نادر . نادر را برعام قیاس نتوان کرد . اما شافعی رضی الله عنه

~~گوید که: عبادتالا به نیت درست نشود، چون بهری از روز بی نیت بگردد17) روزهآ ms030

~~همهآروز (2) باطل شود، همچنانکه روزهآ(3) قضاو کفارت که با جماع نشاید که در

~~روز (2) نیت کند .

اعتراض برین سخن آنست که اجماع ست که روزهآ نافله را نیت پیش از

~~زوال روا باشد.

مسئلهآ چهارم : خریدن کالا نادیده درست بود یا نه ؟

جواب : نزدیکشافعی رضی الله عنه درست نبود، و به نزدیک ابوحنیفه رضی الله

~~عنه درست باشد . ابوحنیفه گوید : علم مشتری باصل مالیت حاصل است چنانکه

~~علم وی بوجود کنیزک درنقاب. و جهالت وصفرا اثری نیست در منع صحت عقد.

~~زیرا که ایرادعقد براصل مالیت است و علم مشتری بدان حاصل. و نادیدن وی با

~~جهالت وصف گردد . واثرجهالت وصف درقدر مالیت باشد ، و این منع رضا کند

~~که عمل دلست، نهمنع اصل عقد . وازین سبب است که شرط خیار مؤثر آمد

~~در و صف عقد و مؤثر نیامد در اصل عقد . پس چون علم وی باصل مالیت حاصل باشد

~~عقددرست بود همچنانکه دیده بودی.

اعتراض برین سخن آنستکه چون بعضی از او صاف مال مجهول معقود بود علیه

~~بحقیقت نشناخته باشد، پس ایرادعقد بروی درست نبود ، چنانکه اگر گوید :

~~ازین دوغلام یکی بفروختم . اما شافعی رضی الله عنه گوید: شرط عقد تحقق (4)

~~وجود معقود علیه باشد ، ودرین مسئله وجود معقود علیه مظنون است ، وظن

~~مضاةعلم بود .[18 ر] زیرا که اگر گوید: این در که در کیسه است ، و یااین

~~غلام که درحجره است بتوفروختم؛ وجود در و غلام در دل متردد [باشد] میان

~~هستی ونیستی . زیرا کهروا بود که دروغ گفته باشد. و چون دروغ [او ]ممکن

~~بود وجود در وغلام متحقق نباشد. [وچون و جود متحقق نباشد] ایرادعقد بروی

~~باطل باشد.

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0061.png)

اعتراض برین سخن آنستکه اجماع است که علم باصل مال از طریق خبر

~~است، ومعتبراست. زیرا که بنده و آزاد درصورت مشاهده هردو یکیاند. چون

~~بایع گوید: این بندهآ من است، قولش معتبربود بیخلاف. پس چون خبر کردن

~~او باصل مال معتبر است، ms031 باید که باوصاف مال معتبرباشد .

مسئلهآ پنجم : شیرزنان شاید فروختن یانشاید؟

جواب : بنزدیک ابوحنیفه رضی الله نشاید، و بنزدیک شافعی رضی الله شاید.

~~ابوحنیفه کوید:

شیر جزوی است از اجزای آدمی همچون موی و ناخن. و دلیل بر جزویت

~~شیر آنستکه اصل آدمی متولد است همچون خون و ناخن - و چون(1) تن آدمی محترم

~~است نشاید فروختن، اجزای [وی] همچنان [است] بنشاید فروختن.

اعتراض برین سخن آنستکه مسلم نیست که شیر جزوی است از آدمی، بلکه

~~چیزیست مودع در آدمی. نبینی که طعام بزودی باشیرشود(2). وحد جزو آن

~~باشد که اصل به فوات آن نقصان یابد. و بهفوات شیر نفس آدمی متنقص نگردد .

~~پس دعوی جزویت باطل باشد. اماشافعی رضی الله عنه گوید: شیر مال است، زیرا

~~که غذای کودک است که بدان انتفاع میگیرد. وانتفاع دلیل مال است.(3) پس

~~شاید فروختن همچنا نکه شیر گاو و گوسفند و دیگر طعامها.

اعتراض برین سخن آنستکه انتفاع کودک ضرورت است، زیرا که وی را

~~چیزی دیگر بجای آن شیر نباشد. نبینی که چون از آن مستغنی گردد بطعامهای

~~دیگر، شیر بروی حرام شود. و حکم [وی] درحال طفولیت حکم مضطر باشد در

~~مخمصهآ قحط، درین معنی دلالت مالیت نکند.

مسئلهآ ششم : [18 پ اگر درختی از مسلمانی بغصب ببرد و در بناءسرای

~~خویش اندازد ، حکم آن چگونه باشد؟

جواب : بنزدیک شافعی رضی الله عنه خداوند درخترا رسد که بناء وی

~~باز شکافد و درخت خویش بردارد . و بنزدیک ابوحنیفه رضی الله عنه نرسد

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0062.png)

~~جز قیمت درخت. ابوحنیفه گوید: درخت که غاصب دربناء خویش افگند حکم

~~استهلاک گرفت، همچنان گشت که اگز بسوختی مثلا. پس حق مالک از و منقطع

~~گرددو رجوعش باقیمت بود. و حقیقت این آنستکه دریک محل دو حق جمع شد: حق

~~مالکدرخت وحق غاصب دربناء ، واداء هردوحق ممکن نیست. چاره آنست که

~~طلب ترجیح کنند ، آنچه راجح آید بگذارند ، و آن دیگر را قیمت کنند . و ms032

~~اینجایگاه رجحان حق غاصبراست . زیرا که حق اودر بناءقایم است بهمهوجهی،

~~وحق مالک دردرخت بوجهی دون وجهی. زیرا که درخت ازیک و جه مستهلک است

~~پس حق غاصب مقدم باشد .

اعتراض برین سخن آنست که [دعوی کردن که] درخت ازوجهی قایم است

~~و ازوجهی هالک محال بود. زیرا که هلاک و بقا ضد یکدیگراند، و اجتماع ضدین

~~محال بود دریک چیز. اما شافعی رضی الله عنه گوید: حق مالک منقطع نشودالبته،

~~زیرا که عین مال وی برجااست. وبدانکه غاصب بظلم دربناء خویش آرد ، نه

~~ما لک او گردد و نه تا بع او شود. همچنانکه جامهآ مغصوب در میان جامههای خویش

~~تعبیه کند، وصندوق جایگاهی دوردست بنهد، حق مالک ازجامه منقطع نگردد .

~~و همچنین اگر کوشکی درزمین غیری بنا کند حق خداوند زمین برجا باشد.

اعتراض برین سخن آنستکه مسلم نیست که عین درخت قایم است. زیرا

~~که صفتش بگشت : آنگاه منقول بود اکنون عقار گشت ، و آنگاه اصلی بود

~~بخود، اکنون تا بع ملکغاصب گشت. وازین سبب است که شفعه(1) دروی ثابت

~~مسگردد بخلاف جامه درصندوق .

حکایت - بذا نکه اول مسئله [ای که در خلاف میان شافعی و اصحاب ابو حنیفه

~~رضی الله عنهم واقع شد [19ر] این مسئله بود .

شافعی رضی الله عنه گوید: روزی محمد بن الحسن رحمة الله علیه مرا گفت:

~~می شنوم که درمسایل غصب مارا مخالفت میکنی؟

من گفتم: آری. همی درمناظره سخنی میرفت امتحان خاطررا .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0063.png)

~~گفت: اکنون بامن مناظره کن .

~~گفتم: انی اجلک عن المناظرة، من ترا ازین بزر گوارتر دانم.

~~گفت: لابد است تا بشنوم که چه می گویی.

~~گفتم: فرمان ترا است .

~~گفت: چه گویی درمردی که ساجهای به غصب ببرد، یعنی. درختی از چوب

~~ساج، و آنگاه آن را در بناء خویش افگند و هزاردینار بر آن بناخرج کند، مالک

~~آن ساجه بیاید و گواه آورد که آن ساجه ملک اواست، چه باید کردن ؟

~~گفتم: مالک ساجهرا گوییم ms033 به قیمت رضاده، اگرندهد بنا باز شکافم وساجه

~~باوی دهم،

~~محمد بن الحسن گفت: پیغامبرمی گوید صلی الله علیه و سلم؛ لاضررولااضرار

~~فیالاسلام.

~~من گفتم : او بخود ضرر کرد، همی غصب نبایست کردن وبنا بر مغصوب

~~نهادن .

~~محمد بن حسن گفت: چه گویی اگرابریشم از کسی غصب کند و جراحت

~~رشکم] خودبدان بدوزد، مالکابریشم بیاید و بر تملکابریشم بینت اقامت کند،

~~شکم وی بازشکافی یانه؟

~~گفتم : نه .

~~کفت: الله اکسر ! قول خویش را خلاف کردی.

~~و دیگر گفت: چه گویی که : لوحی به غصب بیاورد و در کشتی خویش دوزد

~~مررخنهای که در کشتی آمده باشد و مسلمانان در کشتی نشسته. چون بمیان دریا

~~رسدما لک لوح بیاید و بینت آشکارا کند بر تملک لوح. اکنون اینجایگاه بشکنی

~~تامسلما نان غر قه شوند؟

~~گفتم: نه .

~~گفت : اینجایگاه نیز برقول خویش خلاف کردی .

~~کفتم: اکنون به تفصل اصغا فرما، چه گویی : اگرابریشم ملک صاحب

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0064.png)

~~جراحت باشد و میخواهد که از شکم خویش باز شکافد و خویشتن را هلاک گرداند.

~~اورا مباح باشد یانه؟

گفت: بلکه محرم باشد.

گفتم: و اگر این لوح خود ملک صاحب کشتی است و می خواهد که در میان

~~دریا باز شکافد ومردم را هلاک کند اورا مباح بود یامحرم؟

گفت : نه بلکه محرم باشد .

گفتم: واگر درخت ساج ملک صاحب بنا شد ومیخواهد که بر کند و بناء

~~خویش [19 پ] ویران کند او را مباح بود یامحرم ؟

گفت : مباح بود .

گفتم : یرحمک الله تقیس مباحا بمحرم . وی سردرپیش انداخت.

مسئلهآ هفتم : زن را ولایت نکاح بود یانبود ؟

جواب : بنزدیک شافعی رضی الله عنه زنرا ولایت نکاح نیست نتواند خویشتن

~~را بشوهردادن . وبنزدیک ابوحنیفه رضی اللهعنه تواند . ابوحنیفه گوید: حرهآ

~~عاقلهآ با لغه بر خالص حق خویش می تصرف کند، روا باشد همچنانکه برمال

~~خویش تصر ف کند . دلیل بر آنکه نکاح حق زنست آنست که نکاح برای قضاء

~~حق شهوت باشد یابرای بقاء ms034 نسل ، واین هردو خالص حق زنست وولی را در

~~آن حقی نیست. واگر نکاح خالص حو زن نبود چون مطالبت کردی و لی را به

~~تزویج کفو بروی واجب نبودی اجابت کردن. وچون اجابت زن برولی واجب

~~آمد، درست شد که برای آن بود که نکاح حقزنست. وچون نکاح حق او بود

~~رسدش که خودزا بشوهردهد .

اعتراض براین سخن آنستکه مسلم نیست که نکاح خالص حق زنست ، بلکه

~~شرع را در آن حواست، و از این سبباست که بقول و اباحت او مباح نگردد، و لیکن

~~بشهادت گواهان درست آید، همچنا نکه گواه شرط است. ولی نیز شر ط است احتیاط

~~را . اماشافعی رضی الله عنه گوید : زن مسلوب الولایة است بسبب انوثت . زیرا

~~که انوثت مشعراست بنقصان عقل، و نقصان عقل سلب ولایت کند. و دلیل بر نقصان

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0065.png)

~~عقل قول مصطفی است صلی الله علیه وسلم : «اتهن ناقصات عقل ودین .» وچون

~~نقصان عقلش درست شد، اگرولایت نکاح بدو مفوض باشد ؛ ایمن نباشیم [که

~~فریفتهآ ] جنسی و ناجنسی شود، و[به احکم غلبهآ شهوت و نقصان عقل و دین، رای

~~خودرا بناسزای دهد ، آنگاه تفویت مصالح کرده باشد، وعار وشنار به اولیا و

~~عشیرت خویش دررساند.

اعتراض براین سخن آنست که این نقصان عقل مندفع می شود به فسخ ولی

~~نکاحش هروقت که داند کفونیست. وبیان این سخن آنست که چون اصل عقلی

~~اورا [20ر[ثابت است، اصل ولایتش نیز ثابت باشد. وچون کمال عقل ندارد

~~ولی را بروی ولایت فسخ دادند، تاجبران نقصان باشد وهر دوجانب را ملاحظت

~~کرده باشد .

مسئلهآ هشتم: فاسق را برتزویج دخترخویش ولایت هست یانه ؟

جواب : بنزدیک شافعی رضی الله عنهویرا ولایت نیست، و بنزدیکابوحنیفه

~~رضی الله عنه هست. ابوحنیفه گوید : فاسق را اهلیت ولایت از آنست که عاقل

~~است و ملتزم اسلام است و[به] معظم شرایع [قیام] کرده است، بیش از آن نیست

~~که بعضی محذورات را ارتکاب می کند، بدین قدر مسلوب الولایة ms035 نشوداز تزویج

~~دخترخویش . ونیز که فسق از کفربترنیست، وباجماع کافرمالک تزویج دختر

~~خویش باشد، فأسق نیزباید که مالک بود برطریق اولی .

اعتراض برین سخن آنست که شرع اثبات ولایت کفار ضرورت حاجت را

~~کرده است . زیرا که اگر به صحت نکاح ایشان حکم نکنیم مؤدی بود بافسادی

~~عظیم . و آن آنست که بیشتر صحابه و بعضی (1) از پیغامبران اولاد کفار بودند .

~~پس لابد است حکم کردن به صحت نسب ایشان. بخلاف ولایت فاسق که زوال آن

~~هیچ فساد مؤدی نیست. زیرا که روابود که چون ولایت ازو سلب کنی حا کم

~~بحکم ولایت ویرا بشوهر دهد . اماشافعی گوید رضی الله عنه : ولایت نکاح نظر

~~است در مصالح دختر، وفسق را اثری عظیم است در نقصان کارهای نظری. چنانکه

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0066.png)

~~فسق قاضی که موجب عزل باشد. وفاسق را همیشه میل به اشکال والاف خویش

~~باشد . پس ایمن نباشیم که داعیهآ فسق ویرا بران دارد که دختر خویش را به

~~فاسقی دهد همچون خود، آنگاه اخلال کرده باشد بحال دختر. پس درستشد که

~~باعث بر نظر در مصالح دختر عدالت بود، بدلیل نیابت [قاضی ]در تزویج کسی که ولی

~~ندارد که آنجاسبب جزعدالت نیست، و فاسق عدیم العدالة است. [20پ

اعتراض برین سخن آنست که چون باعثی میباید در نظر درمصالح دختر ،

~~اینجایگاه باعث قرابت حاصلاست ، و شفقت قرابت کامل تراست از شفقت عدالت.

~~زیرا که شفقت قرابت باعثی طبیعی است، و الطبع اغلب، نبینی که کافر مالک تزویج

~~دختراست ، و آنجا هیچ باعث نیست مگرقرابت .

مسئلهآ نهم : چون مرد درویش از نفقهآ زن عاجز آید ، فسخ نکاح زن

~~روابود یانه ؟

جواب : بنزدیک شافعی رضی الله عنه فسخ نکاح روا بود ، و بنزدیک

~~ابوحنیفه رضی الله عنه روانبود. ابوحنیفه گوید : نفقه مالیست که آن برعقد نکاح

~~واجب شدهاست، عجزازان ایجاب فسخ اصل نکاح نکند، همچنا نکه عجز از مهر.

و بیان این سخن آنست که اصل نکاح که مشروع است قضاء ms036 شهوت را

~~وبقاء نسل را است، ومال تبع است ، وبهفوات تبع زوال اصل ثابت نشود .

اعتراض براین سخن آنست که مسلم نیست که نفقه تبع نکاح است، بلکه

~~خود اصل است بذات خود. زیرا که قوام تن بدان متعلق است ، و قضاء شهوت

~~بعد از فراغ غذا باشد . و نیز مهرهم تبع عقد نیست بدلیلا نکه بدون تسمیه

~~واجب میگردد. اما شافعی رضی الله عنه گوید که : خدای تعالی فرموده است:

~~« فامساک معروف او تسریح باحسان» یا بنیکو داشتن یا بنیکویی بگذاشتن .

~~چون امساک بمعروف فایت(1 است آنست که به موجب حقوق زن قیام نمیتواند

~~کردن. ونفقه از واجبات حقوق زن است. هر گاه که وی را بی نفقه در خانه

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0067.png)

~~محبوس دارد امساک به معروف نباشد . پس تسریح باحسان که عبارت است از

~~جدایی میان ایشان واجب گردد. چون شوهر بخود نکند قاضی که نایباست

~~ز نرا از وی جدا گرداند . همچنانکه اگر بحکم عنت عاجز آید از مباشرت ،

~~بلکه حاجت زن بنفقه بیش از حاجت است به مباشرت . زیرا که از مباشرت

~~ماهها صبرتواند کرد ، واز قوت سه روز [21ر] بنتواند.

اعتراض براین سخن آنست که امساک به معروف هیچ فایت نیست . زیرا

~~که امساک فعل شوهراست واورا تکلیف کند بدان قدر که در قدرت او باشد. چون

~~عاجز شدمعذوربود شرعا، وی را(1) مهلت دهند تایساری بیابد کما قال الله تعالی:

~~فنظرة الی میسرة . ودر آن مدت زنرا وعدهآ خوب میدهد[ و از دیگران وام

~~میکند] تادستش فراخ گردد. و اگر از همه فروماند قاضی وقت از بیت المال او

~~را نصیب کند.

مسئلهآ دهم : مکره را برقتل قصاص کنند یانه ؟

جواب : بنزدیک شافعی رضی اللهعنه : قصاص کنند ، و بنزدیک ابوحنیفه

~~رضی الله عنه نکنند . ابوحنیفه گوید : قاتل برحقیقت مکره است که وی را

~~بر قتل داشته است، نه مکر ه . زیرا که مکر ه محمول است برقتل و آلت مکره

~~است به مثابت شمشیر، وفعل ms037 همیشه حاملرا بود نه محمول را . بدلیل آنکه

~~اگر این مکره را به اختیار خود گذاشتندی، نکشتی . پس درست شد که قاتل

~~بر حقیقت] آنست که اکراه کرده [است] وی را(2) برقتل دیگری . و ازین

~~سبب است که به اجماع قصاص بروی واجب میگردد.

اعتراض برین سخن آنست که وقوع قتل ازمکره مشاهد است، و دعوی

~~کردن که وی آلت مکره است باطل است. زیرا که آلت را اختیار نبود، ووی

~~مختاراست. بدلیل آنکه آوی مستوجب عقویت میگردد . و اگرمختار نبودی

~~مستوجب عقوبت نشدی. و اماوجوب قصاص برمکره نه از آنست که او مباشرقتل

~~است و لیکن از طریق تسبیب است. چنانکه یکی بر جادهآ راه چاه کند تا کسی دروی

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0068.png)

~~افتد، وی راضمان واجب شود بحکم تسبیب . اما شافعی رضی الله عنه گوید گه :

~~قتل محض [به] شرایط [عمدیت] از مکره حاصل است، نصاص واجب شود هم

~~چنانکه اگربطوع خویشتن کشتی. ومعنی اکراه جز طلب فعل نیست از مکره

~~با تخویف وتهدید. و طلب فعل از آنچه فعل از وی درست نیاید محال بود. پس

~~چون مطلوب مکره ازوی حاصل شد، و مکر ه بدان بزه مند آمد؛ درست گشت که

~~حقیقت فعل ازو صادراست ، قصاص واجب آید [21پ

اعتراض برین سخن آنست که مکر ه را اختیارنیست البته، بلکه مستعمل

~~است از قبل مکره همچنین شمشیر . ومباشر آن قتلمکره است که وقوع قتل

~~مقصود اوست، همچنا نکه اگر مکر ه را بدست خویش گیرد و هلاک کند.

و منشأ اختلاف درین مسئله میان امامین رضی الله عنهما ازینست که مکرهرا بعد

~~از وجودا کراه اختیارهست یامجبوراست چون آلت. ابوحنیفه گوید رضی الله عنه:

~~بعداز اکراه مسلوب الاختیاراست، و شافعی گوید رضی الله عنه همچنان مختاراست.

مسئلهآ یازدهم : اگر بسنگی گران شخصی را بکشند یا بچوبی بزرگ

~~قصاص واجب شود یانه؟

جواب : بنزدیکابوحنیفه رضی الله واجب نشود، بنزدیک شافعی رضی الله-

~~عنه واجبشود .

بوحنیفه گوید : موجب قصاص قتلی ms038 باشد بصفت کمال، و آن قتل عمدبود

~~معر ی از شبهت . وچنین قتلی درین صورت نیست، پس موجب قصاص نگردد . دلیل

~~ر آنکه این قتل بصفت کمال نیست آنست که قتل بکمال آن بود که ظاهر و باطن

~~خراب کند، ودرین قتل ظاهردرست بود و باطن خراب. پس از روی باطن1،

~~قتل موجود بود و ازروی ظاهر (2) مفقود، آنگاه بصفت کمال نباشد. ونیز کمال

~~صفت عمدتت هم در و متحقق نیست، زیرا که عمد قصد باشد، وقصد قتل بآلت قتل

~~بود. و آلت قتل آهنست که خدای تعالی برای آن کار (3) آفریده است کماقال الله

~~تعالی . وانز لنا الحدید فیه باس شدید . سنگ و چوب را برای کار های دیگر

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0069.png)

~~آفریده است نه برای قتل. پس معلوم شد که: انعدام آلت قتل نیز دلیل بود بر انعدام

~~کمالیت صفت عمدیت. وچون قتل بصفت کمال نباشد شبهت را دروی راه بود،

~~و شبهت مسقط قصاص است.

اعتراض برین سخن آنست که حقیقت قتل تفویت حیات است. چون فوات

~~حیات حاصل گشت کمالیت قتل متحقق شد ، و قصاص واجب آمد . و تخریب

~~بنیت (1) ظاهرا و باطنا شرط نیست . زیرا که بنیت(2) ظاهر بجراحت [82ر]

~~میخراب شود. ولیکن تا باوی زهوق روح نبود قصاص و اجب نگردد. اما شافعی

~~رضی الله عنه گوید: قتل عمد به شرایط حاصل است، قصاص واجب شود. دلیل برین

~~آنستکه حقیقت قتل زهوق روح بود به فعلوی، و آن حاصل است. و حقیقت عمدیت

~~قصدقتل است بآلتی] که] غالبا بدان قتل واقع گردد، و این همه حاصل است،

~~پس قصاص واجب آید همچنا نکه اگر بآتشی بسوختی.

اعتراض برین سخن آنستکه وجود عمدیت و صلاحیت آلت هیچ مسلم

~~نیست چنانکه گفتهاند. وقیاس کردن بر آتش باطل است. زیرا که آتش اعضارا

~~از یکدیگر جدا کند همچنانکه شمشیر، از آن معنی قصاص واجب میشود .

مسئلهآ دوانزدهم : مالهای مسلمانان که کفارلعین باستیلا با دارالحرب

~~نقل کنند ملک ایشان ms039 گردد یا نگردد؟

جواب : شافعی رضی الله عنه گوید: ملک ایشان نشود، و بنزدیک ابوحنیفه

~~رضی الله عنه شود . ابوحنیفه رضی گوید که : استیلاسبب ملک است ، و کافر و

~~مسلمان در املاک و اسباب یکسانند . و همچنانکه استیلای مسلمانان برمال

~~ایشان سبب ملک است ، استیلای ایشان نیز برمال ماسبب ملک باشد. و همچنانکه

~~استیلای کافر برمال کافرسبب ملک بود .

اعتراض برین سخن آنستکه استیلای مشروع باید تاسبب ملک گردد . و

~~استیلای کفار بر مال مامشروع نیست، پس سبب ملک نباشد. اما تملک مسلمانان مال

~~کفار را چون مشروع است لاجرم سبب ملک است کرامت اسلام را واهانت کفر

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0070.png)

~~را . و اما استیلای کافر برمال کافر ایجاب تملک از آن معنی می کند که اموال

~~ایشان بسبب کفر به مباحات ملتحق گشته ، ایشان همه در نملک آن پکسانند .

~~اما شافعی رضی الله عنه گوید : استیلای کفار براموال مسلمانان عدوان محض

~~است همحنا نکه استلای مسلمانان برمال مسلمانان . و دلیل بر آنکه عدوان

~~است آنستکه شرع را در آن دستوری نیست. وچون [2هپ] مشروع نبودسبب

~~تملک ایشان نشود .

اعتراض برین سخن آنستکه استیلای کافران هر گز به صفت عدوانیت

~~متصف نگردد . زیرا که صفت عدوانیت به خطاب شرع باند ، و کافر بنزدیک

~~ابوحنیفه رضی الله عنه به شرایع اسلام مخاطب نیست. پس چون عدوانیت صورت

~~نبندد استیلای وی سبب تملک باشد. والله اعلم .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0071.png)

فن چهارم در علم مذهب [از گتاب یواقیتالعلوم

علم مذهب مهمترین انواع فقه است ، هرگاه که لفظ فقه اطلاق کنند

~~با علم مذهب گردد. ومعنی فقه فهم خطاب شرع باشد . وپیغامبر صلی الله علیه

~~و سلم می گوید : اذا ارادالله بعبد خیرافقهه فی الدین. و بعد از علم توحید مهمترین

~~علمی این علم است. قال الله تعالی : فلولانفر من کل فرقة طائفة لیتفقهوافی الدین.

~~الآیة . و گفتهاند مباحثه در مسایل مذهب نور دل آرد . و عدد مسایل فقه و

~~نو ادر مذهب و صورت تفریعات ms040 از ربگ بیابان و قطرآ باران بیشتراست و ما بر قاعدهٔ‌

~~کتاب دوانزده مسئله از نوادر مذهب یاد کنیم.

مسئلهٔ‌ اول : چهار کوزه چهار کس دارند ، سه از آن پا کست و یکی پلید

~~و آمیخته شده ، هریک ازایشان اجتهاد کرده و کوزه ای بر گرفت و بدان طهارت

~~کرد و آنگاه درچهار نماز هریکی امامت کردند در نمازی ، نماز کدام درست

~~باشد ؟

جواب : نماز بامداد همه را درست باشد. زیرا که ممکن است که امام

~~بآب پاک طهارت کرده است ، و مامومان هریک را اعتقاد چنانست که بر موجب

~~اجتهاد آب وضوء ایشان پاک بوده است. نماز پیشین هم برین (1) علت درست

~~باشد . اما نماز دیگر در حق امام درست بود و درحق دو کس که امامت بامداد

~~و نماز پیشین کردند [درست ، ولیکن در حق چهارم درست نبود. زیرا که آن

~~دو گانه که امامت نماز پیشین کردند] ممکن باشد که [23 ر] پاک بودند ، و

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0072.png)

~~امام ایشان نیز یاک بود. اما چهارم اعتقاد چنان داشت که اوپاک بود وبدان دو

~~امام که حکم کرده بود بپاکی ایشان اقتدا کرد در نماز بامداد وپیشین، ولیکن

~~در حق این امام که نماز دیگر می کند حکم او چنانست که پاک نیست ، پس

~~نماز امام درست بود ، ونمازاین چهارم باطل بود. اما نماز نام الا امام را درست

~~نباشد. زیرا که او معتقداست پا کی خویش را، و آن سه گانه که معتقداند نجاست

~~وضوء ویرا نماز ایشان باطل باشد . [و] هر که بامامی اقتدا کند و اعتقادش

~~چنان باشد که او نجس است نمازش باطل بود .

مسئلهآ دوم : مردی گوسفندی بخرید بیکدینار ، گرسفنددینار که بهای

~~او بود در میان علف فرو خورد ، این بیع درست باشد یا نه وضمان دینار

~~بر کی بود ؟

جواب : دینار یا معین تواند بود یا در ذمت . اگر معین باشد از دو

~~بیرون نباشد : یا پیش از قبض باشد یا پس از ms041 قبض . اگر پیش از قبض بایع

~~باشد و گوسفند از دست بایع بیرون شده باشد بیع باطل گردد بهلاک ثمن معین

~~قبل القبض ، همی بایع گوسفند باز گیرد و دینار از مال مشتری ضایع شده بود.

~~زیرا که چون دست بایع بر گوسفند ثابت نبود ضمان آن چیز که گوسفندتباه

~~کند بر وی نباشد . واگر دست بایع بر گوسفند ثابت بود ثمن از مال وی

~~مستهلک شده باشد ، مؤدی تبوت ید بود ، عقد بیع درستت بود . گوسفند را

~~به مشتری تسلیم کند وویرا به ثمن مطالبت نرسد ، همچنا نکه اگر ثمن قبض کرده

~~بودی مثلا . واگر صورت مسئله پس از قبض بها باشد همی گوسفند مشتری

~~راست]، مال بایع تلف کرده بود ، در باید نگریدن : اگر دست مشتری بر

~~گوسفند ثابت بود ضمان بر وی واجب آید . و در آن که غرامت دینار کند از

~~مال خویش و یا گوسفند را بکشد تا دینار با وی دهد ، دو وجه است: [23پ]

~~یک وجه آنست که بر وی واجب باشد گوسفند را کشتن تا دینار بعینه با بایع

~~دهد، چنانکه نقض بنا کردن درغصب ساجه . و وجه دوم آنستکه دینار از مال

~~خویش غرامت کشد. زیرا که پیغامبر صلی الله علیه و سلم نهی کرده است از ذبح

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0073.png)

~~حیوان جز برای خوردن. واگر دست مشتری بر وی ثابت نباشد جنایت هدر

~~بود . اما اگردینار در ذمت(1) مشتری [باشد و مشتری نهاده] باشد تا به بایع

~~دهد گوسفند فرو خورد گوسفندمشتریمال مشتری تلف کرده باشد ، اینجابگاه

~~در باید نگریدن: اگر گوسفند در دست بایع بود، ضمان بر بایع آید. همچنانکه

~~گوسفندی مرهون که در دست مرتهن دیناری از راهن تلف کند. واگر دردست

~~بایع نباشد بروی هیچ ضمان نبود ، وبر مشتری واجب شود تسلیم بها کردن .

و همچنین اگر دیناری درمحبره افتد ، در نگرند : اگرخداوند محبره

~~در افگنده باشد محبره بشکند و هیچ ضمان واجب نگردد. زیرا که تعدی از ms042 جهت

~~او است. واگر خداوند دینار افگنده باشد به خیار باشد : اگر خواهد دینار

~~بگذارد ، واگرخواهد محبره بشکندو ضمان بهای محبره کند ، زیرا که برای

~~تحصیل ملک خویش شکسته است . واگر از هیچ دو کس تقصیر نیفتاد و لیکن

~~بی قصد ایشان دینار در محبره افتاده، محبره بشکند و دینار بردارد و صاحب دینار

~~بهای محبره باز دهد.

مسئلهآ سوم : اگر مردی در بیماری سه بنده آزاد کرد ، قیمت هر یک

~~صد دینار ، واورا جز ازیشان مالی دیگر نباشد ویک بنده از سه گانه صددینار

~~در حال حیات خواجه کسب [کند]، پس خواجه از دنیا برفت و بر وی صددینار

~~وام بود ؛ این عتق درست بود یا نه ، وبخداوند دین هیچ رسد پا نه ؟

جواب : این ازمسایل دور است ، میان هرسه بنده قرعه زنند بسهم دین

~~و عتق : اگر بر یکی [24 ر] افتد از آن دو گانه که کسب نکرده اند آنرا

~~بفروشند و باوام دهند . آنگاه دیگر باره میان بندهآ مکتسب و آن بندهآ دیگر

~~قرعه زنند : اگر سهم عتق بر آن افتد که کسب نکرده است جمله آزاد شود ،

~~و آن دیگر که کسب کرده است رقیق ماند ، وبا کسبوی بههم ورثه باشد ، واین

~~دو چندانست که آزاد گشته است بعدقضای دین . زیرا که اوبا کسب[خویش

~~دوست (2) دینار است ، و بندهآ آزاد را قیمت صددینار . پس اگرسهم عتق بعداز

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0074.png)

~~آنکه یک بنده را بقرعهآ اول با وام داده باشد بر مکتسب آبد، سه ربع آزادشو»

~~وسه ربع از کسب وی نیز به تبعیت عتق اورا باشد ، ویک ربع او رقیق ماند

~~با یک ربع کسب که تبع رق است همی ورثه را باشد با آن بندهآ دیگر. و آن

~~جمله نیز دو چندان است که آزاد شده است بیرون وام. زیرا که چون یکی

~~با وام دادیم آنجا بندهآ مکتسب بماند با صد دینار قیمت کسب و بندهآ دیگر با

~~صد دینار قیمت . [و] چون ms043 قرعه بر مکتسب آید سه ربع از وی آزاد شد ،

~~که قیمت آن هفتاد و پنج دینار باشد ، و هفتاد و پنج دینار کسب به تبع

~~حریت ساقط شد ، آنجا ربعی از بنده وربعی از کسب وی بماند ، جمله پنجاه

~~دینار باشد، و بندهٔ‌ دیگر که قیمت وی صد است ، و صد و ینجاه دینار ضعف

~~هفتاد و پنج [دینار] بود . پس اگر سهم دین اول باره بر مکتسب آید ، یک

~~نیمهآ [ او بفروشد و یک نیمه از کسب وی بستانند و بوام دهند، آنجا بماند

~~یک نیمهآ ] او با یک نیمهآ کسببوام دهند ، بماند دو بندهآ دیگر. آنگاه دیگر-

~~باره قرعه گردانند میان این دوبنده که کسب نکردهاند : اگر سهم عتق بر

~~یکی از ایشان افتد جمله آزاد شود . زیرا که او قدر ثلث مال است بعد از

~~قضای دین . پس اگر سهم عتق درین صورت بر مکتسب آید بعد از آنکه

~~نیمهآ او فروخته باشد و با وام داده ، آن نیمهٔ‌ باقی وی آزاد گردد و نیمهٔ‌

~~باقی کسب تبع حریت ساقط شود، و ویرا باشد . اینجا [ بماند] دو بندهآ

~~دیگر . [24 پ] میان ایشان نیز قرعه زنند . برهر که سهم عتق واقع شود ،

~~یک ثلث از وی آزاد شود ، وباقی او بابنده دیگر رقیق ماند، و ورثه را باشد،

~~و آن دوچندان بود که آزاد شده است. زیرا که پنجاه دینار از مکتسب آزاد

~~شده است ، و ثلث بنده سی وسه دینار و دو دانک باشد . جمله هشتاد1)

~~وسه دینار ودودانگ بود که حکم عتق گرفته است، آنجا بماند دوثلث ویک

~~بندهآ دیگر، قیمت صد دینار، و آن صدو شصت و شش دینارو چها ردانگ ضعف هشتاد

~~وسه دینار ودودانگ بود .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0075.png)

مسئلهآ چهارم : اگر در بیع فاسد کنیز کی بکررا مشتری وطی کند حکم

~~چگونه باشد ؟

جواب : ل دوچیز واجب شود :]ارش بکارت، و مهرالمثل دختر واجب

~~شود. مهر مثل ابکاراز بهر استمتاع و ارش بکارت ms044 از بهر جنایت. و اجتماع این هر دو

~~حکم از آنست که از یکد یگر منفرد اند، مهربا لتقاء ختانین واجب گردد، وارش

~~بزوال بکارت. وزوال[بکارت] پیش از التقاء ختانین واجب شود. ومهر ابکار واجب

~~میشود اگر چه ارش جنایت پیش افتاده است . زیرا که لذت [او]به وطی ابکار

~~است . بخلاف آنکه اگر مثلابه انگشت بکارت زایل کردی آنگاه وطی کردی ،

~~مهر ثیب واجب آمدی، زیرا که اورالذت وطی ثیب بوذی. امااگر بکریرا وطی

~~کند بنکاح فاسد، مهرمثل واجب شود و ارش بکارت واجب نشود. و فرق میان این

~~مسئله و آن مسئله آنست که عوض در نکاح برا بر منافع نکاح بود دون جملهآ نکاح.

~~پس مهرواجب شود برای استیفاء منفعت وطی ، واگرچه جزوی از آن باختیار

~~زن تلف شده است، از بهر آن چیزی و اجب نشود. و لیکن عوض در بیع برابر جملهآ

~~بیع(1) باشد، چون درست نبود برمشتری ضمان آنچه تلف کرده است لازم شود .

مسئلهآ پنجم : مردی زن خویش را گوید : اگر پسری آری(2) [25 ر

~~ازمن بیک طلاقی، واگردختری آری بدو طلاقی. زن بیک شکم پسری و دختری

~~بیاورد، چندطلاق برافتد ؟

جواب : درنگرند : اگر پسر ودختر هردو بهم سر(3) بیرون آوردند سه

~~طلاق برافتد، واگر نخست دختر آمد دوطلاق برافتد، و بزادن پسر هیچ برنیفتد .

~~واگر پوشیده گردد ندانند که کدام نخست زاد ؛ یک طلاق برافتد ، و بدوم

~~هیچ نیفتد] . زیرا که یکی یقین است، و طریق ورع آن باشد که الزام دوطلاق

~~کنند احتیاط را . واگر چنان باشد که سه فرزند آرد، درنگرند : اگر نخست

~~نرینه بود پس نرینه ودرسوم اگرنرینه بود واگرمادینه، بولادت اول یک طلاق

~~برافتد و بردوم هیچ برنیفتد. زیرا که او راچون بولادت نرینه یک طلاق برافتد

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0076.png)

~~باری دیگر طلاق برنیفتد . لفظ «ان» و«اذا» تکرار نباشد. وبولادت سوم هیچ

~~برنیفتد زیرا که درحال سوم زن ازوی باین است وطلاق بعد بینونت برنیفتد

~~و درحال بینونت، بلکه پیش ms045 از بینونت افتد . واگر نخست مادینه زاید (1) [پس

~~مادینه ] پس درسوم کرت نرینه زاید یا مادینه ، بولادت اول دوطلاق برافتد

~~و به دوم متکرر نشود. و بولادت سوم نیزهیچ بر نیفتد. زیرا که زن دران حال باین

~~بود. پسا گرنخست بارنرینه زاید پس مادینه پس نرینهیا مادینه سه طلاق برافتد

~~بران تفصیل که یاد کردیم. و همچنین اگرنخست مادینه زاید آنگاه نرینه یا

~~مادینه [آید]هم سه طلاق برافتد . واگرنخست نرینه زاید پس نرینه پس دو

~~مادینه بیک شکم بیارد ، یک طلاق بیش برنیفتد . و اگر نخست مادینه زاید

~~پس مادینه [زاید] آنگاه دونرینه هم بیاورد ، دوطلاق افتد .

مسئلهآ ششم : اگرمردی یک دست مرتدی ببرد پس مرتد با اسلام آید ،

~~این قاطع اول باسه کس [دیگر] بهم بیاید(2) وان [25پ] دست دیگر[وی]

~~ببرد(3) پیش از آنکه دست اول را زخم درست شده باشد آنگاه (4) وی دران

~~زخمها بمیرد ، حکم این مسئله چگونه باشد (5)؟

جواب : بران سه کس که با قاطع اول آمدندسه ربع ازدیت و اجب گردد و

~~برقاطع اول ثمن دیت واجب گردد. زیرا که نفس از جنایت چهار کس هلاکشده

~~است. مگر آنکه نیمی از حصت جنایت یک جانی که درحال ردت کرده بود

~~هدر آمده است . و اگرسه کس در حال ردت یک دست او گرفته بیک ضربت ببرند

~~آنگاه با اسلام آید و دیگری بیاید و دست دیگر وی ببرد ومرد بمیرد دستها

~~هنوز به ناشده، برین جانی که در حال اسلام بریدهاست ربعی ازدیت و اجب گردد.

~~و اگر این جانی شریک آن سه گانه باشد در حال ردت آنگاه منفردشود در حال اسلام

~~مرد بجنایت [یک دست] دیگر، یک ثمن ازدیت بروی و اجب شود. [زیرا] که

~~جانیان درحال ردت چهار بودند، سه راجنایت هدرشد و نیمی ازان چهارم بیفتاد.

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0077.png)

~~زیرا که ازدوجنایت اویکی درحال ردت بود هدرشد. واگر در حال ردت سه

~~کس بروی جنایت کنند آنگاه بااسلام آید پیش از آنکه ms046 دست وی درست شود

~~یکی ازاین سه گانه بروی جنایتی کند و مرد بمیرد پیش از آنکه به گردد ،

~~سدسی ازدیت برین کس واجب گردد هم برزین] قیاس اول.

مسئلهآ هفتم : اگرمردی باده زن گواهی دهد که زنی شوهر خویش را شیر

~~داده است بچندانکه تحریم حاصل شود وزن را از شوهر جدا کردند پس مرد با

~~هفت زن باز از گواهی باز آمدند، حکم این مسئله چگونه باشد ؟

جواب : برین مرد که از گواهی رجوع کرد و آن هفت زن که از گواهی

~~باز آمدند [26 ر] ربعی از مهرواجب گردد اگراین زن محرمه مدخول بها باشد،

~~واگرغیر مدخول بها باشد ثمنی ازمهر بریشان لازم شود. و آنچه لازم میشود

~~به نه قسمت کنند دوقسمت برمرد آید و برهرزنی قسمتی. وتعلیل این چنانست

~~که سه ربع از حکم برخاست. زیرا که سه زن هنوز بر گواهی ثابت اند. از قسمت(1)

~~گواهی بک نیمه(2) ساقط شده است. دلیل برین آنست که اگر[سه] مرد باشش

~~زن رجوع کردندی بریشان چیزی واجب نگشتی. زیرا که چهارزن هنوزقایم

~~بودندی، و بشهادت این چهارزن این حکم درست بود، همچنا نکه در ابتدا خود

~~چهارزن بررضاع کواهی دهند. و آن ربع که و اجب میشود از بهر آن سبب میان

~~یک مرد وهفت زن برنه جزو قسمت کردیم و دومرد رادادیم که دراول که حکم

~~کردیم بگواهی مردی وده زن بود و هرد وزنی بجای مردی. و هم برین تقدیر

~~اگرهمه رجوع کردندی غرامت بردوانزده(3) قسمت آمدی دوقسمت برمرد و بر

~~هرزنی قسمتی. و اگرزنان همه رجوع کردندی و مردبر گواهی قایم بودی بران

~~ده زن نیمی غرامت مهرلازم آمدی. زیرا که نیمی حکم بگواهی مرد هنوز

~~برجا است.

مسئلهآ هشتم : مردی زنی بخواست وپدر اومادر این زن را بخواست ، در

~~شبزفاف سهوافتاد[شان]، مادررا بخانهآ پسر بردند و دختررابخانهآ پدر وهریک

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0078.png)

~~ازایشان بازن خود صحبت کردند ، حکم این نکاح چگونه باشد و بر ms047 هریکی

~~چه لازم گردد؟

جواب : اما اول چون مباشرت بازن خویش نکرد نکاح زن او باطل گشت

~~بدانکه او بادختر زن خویش صحبت کردیا با مادرزن خود.[ونکاح دوم اگر

~~پسراست واگر پدرمنفسخ [26پ] گردد بدانکه پدرش اگر پسر است و پسرش

~~اگر پدر است زن وی را وطی کرد به شبهت، و بر هریکی از آن و اطیان مهرمثل

~~واجب شود . وچون اول ایشان وطی کرد نیمی ازمهرمسمی زن او بروی واجب

~~شود. زیرا که نکاح زن خویش تباه کرده است . و بردوم هیچ واجب نشود ازمهر

~~زن او. زیرا که او نکاح زن خویش تباه کردهاست و لیکن بروی مهرالمثل آن

~~زن که باوی مبا شرت کرد و اجبشود برای وطی. و نیز از برای(1) آنکه وطی دوم

~~بدان زن آنگاه(2) رسد که زن وی ازوی باین بود به اصابت مردی دیگر.

مسئلهآ نهم : مردی گوید : اگر بندهآ من در بازار است کنیزک من آزاد

~~است ، واگر (3) کنیزک من در گرما به است بندهآ من آزاد است. بنگرید ند[در

~~آن وقت] هم بنده در بازار بود و هم کنیزک در گرمابه، این مسئله چگونه باشد؟

جواب : کنیزک آزاد شود و بنده آزاد نشود. زیرا که شرط عتق کنیزک

~~حاصل است وآن بودن بنده است دربازار ، اما شرط عتق بنده حاصل نیست ،

~~زیرا که ویرا در آن وقت در گرما به هیچ کنیزک نیست ، که آن کنیزک آزاد

~~باشد و(4) از ملک او بیرون آمد(5).

مسئلهآ دهم : اگرمردی چهارزن دارد و بگوید که : اگر یکیرا از شما

~~طلاق دهم بندهای از بند گان من آزاد شود ، و همچنین اگردو را طلاق دهم

~~دوبنده ، و اگر سهرا سه بنده ، واگر چهار را چهاربنده . آنگاه همهآ چهاررا

~~بیک بارطلاق داد ، چند بنده آزاد گردد ؟

جواب : چون«اگر» گفته باشد و «اگر» بتازی «ان» (6) بود و«ان» (7)

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0079.png)

~~شرط را باشد ، همی ده بنده آزاد گردد. زیرا که در تقدیر اولیک بنده آزادشود،

~~ودر ms048 تقدیر دوم دوبنده، ودر تقدیر سوم سهبنده، و در چهارم چهار . یکی و دو

~~27ر] وسه وچهار، ده باشد . امااگر گوید هم درین [صورت] که: هر گاه که

~~یکی را از شما طلاق دهم بنده ای آزاد شود(1)، و هر گاه چهار را طلاق دهم چهار

~~بنده ، وهمهآ چهاررا طلاق دهد؛ جواب باشد که «هر گاه که» بتازی «کما» باشد

~~و لفظ «کلما» عام است، تکرار در وی آید ، درین(2) صورت پانزده آزاد گردد.

~~زیرا که در مسئلهآ چهار یک(3) یک است ودو بار دو است و بک بار سه است، ویک

~~بار چهار، جمله پانزده باشد . و از اصحاب کسی گفته است که: هفده بنده آزادشود،

~~و حجت این آورده است که درعدد چهاربار یک یک بود ودو بار دو ویک بار سه

~~بود. و آن یکی که ازسه بازماند چون مکرر گردد دوشود ویک بارچهار باشد ،

~~پس به تفصیل چهار بود ودو دو وسه و یکی ویکی وچهار، جمله هفده باشد. و

~~این قول ضعیف است ، زیرا که آن یکی که از سه باز مانده است مکرر گردانیده

~~است بی حجتی .

مسئلهٔ‌ یا نزدهم: مردی دوخواهر خویش را به شخصی داد دریک عقد، و نکاح

~~ایشان درست بود، این چگونه باشد(4)؟

جواب: این مردری باشد] که زنی دارد ، و ویرا از زنی دیگر دختری

~~باشد، وزن را از مردی دیگر دختری باشد . پس این مرد ازین زن(5) پسری

~~بیاورد، ومرد بمیرد ، وپسر بزرگ شود(6)، وخوهران خودرا هردو بیک مرد

~~دهد ، نکاح ایشان درست بود. زیرا که میان ایشان قرابت نیست و ایشان هردو

~~خواهراین پسر باشند یکی ازمادر یکی از پدر .

مسئلهآدوانزدهم : یکی پدر خویشرا بفروشد و بهای وی بخورد حلال

~~شود(7) یانه، صورت این چگونه باشد ؟

جواب : این مردی باشد که بندهآ خود را دستوردهد تا زنی آزاد بخواهد

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0080.png)

~~یواقیت العلوم

~~و آنگاه از آن زن بنده را پسری آید ، آن پسر آزاد بود . پس ms049 مادر از دنیا

~~برود و پسر وارث او باشد . همی مالک [27 پ] پدر(1) خویش را مطا لبت کند

~~بمهر مادر . مالک پدر اورا و کیل گرداند به بیع بندهآ او که پدر این فرزند

~~است تامهر مادر را از قیمت وی بردارد. والله اعلم.

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0081.png)

فن پنجم درعلم فرایض [از گتاب یواقیت العلوم

و این علم مواریث بود وهم [از] اقسام مذهب است و مصطفی صلی الله علیه و

~~سلم میگوید: الفرائض نصف العلم، نیمی از علم میخواند وسر این حدیث آنست

~~که حالت مردم دو باشد: یکی حالت حیات و یکی(1) حالت ممات. و درهردو حالت

~~حاجتمند احکام شرع باشد . حالت حیات او اقتضاء معرفت اوامر و نواهی و

~~اباحات میکند تابرموجب آن زندگانی گذارد . وحالت ممات (2) او اقتضاء

~~معرفت فرایض کند تا بر موجب آن مواریث و ترکات اوقسمت کنند. پس فرایض

~~به نسبت با این دو حالت نصف العلم آمد. و فرایض در لغت جمع فریضه بود، و فریضه

~~چیزی مقدر باشد، یعنی انداخته . قال الله تعالی : سورة انزلناها وفرضناها، ای

~~قدرناها. واین علم را از بهر این فرایض خوانند که مقدر بود به نصف وثلث و

~~ربع وسدس .

مسئله اول : مأمون خلیفه وزیر خویش احمد بن اسرائیل را گفت که (3):

~~مردی فاضل طلب کن که تاقضاء بصره بوی دهیم. وزیر صفت فضل و علم یحیی بن

~~اکثم با وی بگفت. مأمون بفرمود تا بنام او منشور نبشتند. آنگاه (4) یحیی را

~~حاضرفرمود کردن. چونیحیی درمجلس بنشست ، مأمون دروی نگرید هنوز

~~کود کش دید (5) بچشمش حقیر آمد، خواست که وی را امتحان کند درعلم تا

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0082.png)

~~بداند که بچه حداست، گفت: ابوان و ابنتان ماتت احدی الابنتین. در حال یحیی

~~گفت: اگر(1) این [28 را] مردباشد . مأمون گفت منشور بدو دهید. بدانست

~~که مسئله میداند. پس چون یحیی در بصره شد و در دست قضاء بنشست، اهل بصره

~~گفتند که: خلیفه بمااستهانت کرده است، کود ms050 کی به قضاء بما می فرستد. مشایخ

~~وعلمای بصره همه جمع شدند تا روز اول درپیش او شوند واورا درسئوال خجل

~~کنند. چون درپیش وی آمدند یکی از مشایخ بصره گفت : کم سن القاضی ؟ سال

~~قاضی چند است ؟ همی خواست که او را خجل کند بدانکه کود کست . یحیی

~~گفت : سنی سن عتاب ابن اسید حین وتلاه النبی صلی الله علیه و سلم علی-

~~المهاجرین و الانصار . گفت سال من همچندانست که سال عتاب بن اسید که

~~پیغامبر صلی الله علیه وسلم اورا حاکم گردانید به مکه برمهاجر وانصار . آن

~~مشایخ وعلما یک بایک نگریدند، از ایشان کسی نبود که دانستی که سال عتاب

~~چند بود آن روز که به ولایت مکه شد . همه خجل برخاستند . وسال عتاب آن

~~وقت هژده بود .

اکنون بسر مسئله بازشویم. آنچنانست که شخصی متو فا شد و مادر و پدر

~~و دو دختررا بگذاشت و قسمت تر که نکردند تایکی ازین دو دختر نیز وفات

~~یافت حال میرات چگونه باشد ؟

جواب : اینجایگاه نظرباید کردن: اگراین شخص متو فا مرد باشد فریضهآ

~~او از ششسهم درست شود(2) ، دوسهم مادر وپدر را باشد، وچهارسهم دودختر

~~را . پس چون یک دختر متو فا شد خواهررا وجد وجده را از قبل پدر بگذاشت

~~اکنون فریضهآ دوم هم ازشش درست آید ، یکسهم جده را بود[و] باقی که پنج

~~سهم است میان جدوخواهر بسه قسمت باشدوازهزده درست شود . وطریقش چنان

~~بود که گویی فریضهآ دختر متوفات دوسهم بود، و هژده را با دو نیمه[28 پ اموافقت

~~است. هژده بدو نیمه کنند نه بود، و آن دوسهم دختر نیز بدو نیمه کنند یکی

~~باشد. پس وفق دوم که نهاست در فریضهآ اول که شش است ضرب کنند پنجاه و

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0083.png)

~~چهار بود، هردو مسئله ازو درست آید. هر که را از مسئلهآ اول چیزی بود آن در

~~نه مضروب باشد، وهر که را از مسئلهآ دوم چیزی بود دریکی مضروب [باشد]. ms051 و

~~اگر آن شخص متو فا زن باشد به جد از مسئلهآ دوم چیزی نرسد. زیراکه اودرین

~~صورت اب الام باشد، و اصل مسئله نیز از شش بود یک سهم جده دهند و سه سهم خواهر

~~را [ودو سهم بیت المال را و این هر دو مسئله از هیجده درست شود]. و در کتب این

~~مسئله را مأمونیه خوانند از بهر این (1) حکایت که گفته شد(2).

مسئلهٔ‌دوم : کدام مردباشد که با جفت خویش در میراث متوفات مشار کت (3)

~~بود در ارباع ، ربعی از تر که مرد را بود و سه ربع زن را ؟ واین سوال را

~~منظوم کردهاند .

و وارثة شارکت زوجها %~% ومن کان یعرفها فلیقل

ثلثة ارباع ارث لها %~% و لیس سوی ربعه للرجل

جواب : این مردی باشد که اورا خواهری بود از پدر و برادری بود از

~~مادر، خواهر خویش که از پدر است ببرادر دهد که از مادر است. این نکاح

~~درست باشد. آنگاه (4) این مرد ازدنیا برود، برادری بگذارد ازمادر وخواهری

~~از پدر، نیمی مالخواهر را باشد ودانگی برادر را ، باقی هم بر آن مثال قسمت

~~کنند. بو حنیفه گوید رضی الله عنه : باقی مال به میان ایشان بچهارقسمت کنند

~~به فرض و[ به] رد ، سه قسمت زن را باشد و یکی قسمت مرد را و آن یک

~~ربع است.

مسئلهآ سوم : آن کدام زنست که مال شوهرخویش به میراث بردارد(5) ؟

جواب : این زنی باشد که بندهای آزاد کند ، آنگاه بزن(6) او باشد پس

~~بنده بمیرد ، ربعی از مال او [به] نصیب خویش بر گیرد و باقی بحق ولا هم

~~[29ر] وی را باشد .

مسئلهآ چهارم : مردی با دو زن که اورا باشد در میراث متوفا مشارک

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0084.png)

~~آمدند در اثلاث میراث ، دو ثلث زنان را بود (1) و یک مرد را، این چگونه

~~باشد (2).

جواب : صورت این مسئله چنان باشد که: مردی برادرزادهای دارد و دو

~~دختر ازدو پسر. این هردو دختران پسران را به ms052 برادرزادهآ خود داد . واومتو فا

~~شد، چهاردانگ از تر کت او آن دو دختررا که از دو پسراو آمدهاند، و دودانگ

~~برادرزاده را باشد که شوهر ایشانست.

مسئلهآ پنجم : یکی(3) متو فا شد وخالی وعمی بگذاشت ، خال مال ببرد و

~~بعم جزغم نرسید، حال این سؤال چون(4) باشد؟

جواب : این خال برادرزادهآ متوفا بود از پدر . و آنچنان باشد که برادر

~~میت از پدر [در] مادر برادر پدری خویش را بخواهد(5) ، آنگاه(2) پسری از

~~وی بیاید، این پسر(7) خال وی باشد ازمادر ، و برادرزادهآ وی باشد از پدر.

مسئلهآ ششم : مردی ازدنیا مفارقت کرد وبرادری مسلمان بگذاشت ، هم

~~مادر وهم پدر وهمچنین زن را وبرادر، زناز تر کت اوثمن خویش برداشت ، و

~~باقی مال برادرزن به عصبیت ببرد، این چگونه باشد؟

جواب: این چنان(8 باشد که مردی مادر زن خویش به پسرخویش دهد

~~که اززنی دیگرباشد. پس بعد از وفات پسر[ آن] زن پسری آرد، آن پسر پسر

~~پسراین مردبود، و برادرزن وی باشد . پس مردازدنیامفارقت کند(9)، و یک برادر

~~بگذارد، وزن وپسرپسررا که برادر زن اوست. زن به فرضیت ثمنخویش ببرد ،

~~وباقی مال پسر پسربر گیرد به عصبیت، وبرادر اورا هیچ نرسد، زیرا که بوجود

~~پسر پسر ساقط باشد . و این مسئله را ابومحمد حریری در مقامات خویش

~~آورده است .

مسئلهآ هفتم : زنی پیش علی بن[29 پ] ابی طالب کرم الله و جهه آمد و گفت:

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0085.png)

~~پارسال مرا برادری (1) بمرد وششصد درم بگذاشت، و تو از میراث اومرا یک درم

~~دادی، بگو: تا برمن این حکم چگونه کردی. علی رضی الله عنه جواب داد گفت :

~~آری ترا برادر بمرد و ششصد درم بگذاشت ودو دختر ، دوثلث مال (2) دختران

~~ببردند و آن چهارصد درم باشد ، ومادر بگذاشت سدس مال ببرد و آن صد درم

~~باشد ، وزنرا بگذاشت ثمن مال ببرد و آن هفتاد و پنج درم باشد، آنجا بیست

~~و پنج درم بماند و دوانزده برادر وتوخواهر، هربرادری ms053 را دو درم بدادم وترا

~~یک درم، للذکر مثل حظ الاثنین.

مسئلهآ هشتم : مردی [ازدنیا ]رفت و هفده دینار بگذاشت و هفده زن را .

~~جملهآ وارثان او هر یک دیناری بر گرفتند ، و این مسئله را دینارته خوانند

~~صورتش چگونه باشد؟

جواب : این مرد را سه زن بود ودو جده و چهار خواهر از مادر وهشت

~~خواهر از مادر و پدر [در] . اصل مسئله ازدوانزده باشد وبه عول هفده شود ،

~~هریکی را دیناری [می] بدهند.

مسئلهآ نهم ؛ روزی عبدالملک مروان نشسته بود مردی برخاست و گفت :

~~یا امیر المؤمنین : من زنی بخواستم و مادر ویرا به پسر خویش دادم مارا عطا

~~بفرما (3) . عبدالملک گفت : اگرشما هریکی پسری آری آن پسران یکدیگر

~~راچه باشند؟ اگر بگویی عطای نیکت بفرمایم . او درماند گفت : ازین صاحب

~~دیوان خویش بپرس ، اگر بگوید عطاء من اورا ده . همه درماندند هیچ کس

~~نمیدا نست(4). همی از اخریات مجلس یکی از عراق [به تظلم]) آمده بود برخاست

~~گفت : یا امیرالمؤمنین اگر بگویم حاجت من روا کنی؟ گفت : بکنم(5). جواب

~~داد گفت : پسر پدرعم پسر پسر بود، و پسر پسر خال پسر پدر بود. عبدالملک گفت:

~~صواب گفتی ، لله درک ، و ویرا صله داد ، وحاجت روا کرد .[30ر

مسئلهآ دهم : شخصی گفت: دوزن را دیدم یکی عمهآ آن دیگر بود، و آن

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0086.png)

~~دیگرخالهآ این، این صورت چگونه باشد ؟

جواب : صورت آن چنان باشد که مردی باشد و ویراپسری بود، و زنی

~~باشد و ویرا دختری بود، این مرد دختر آن زن را بخواست، و پسرش مادر آن

~~دختررا بخواست. وهریکی ازیشان دختری بیاورد(1) دختر پسرخالهآ دخترپدر

~~بود، و دخترپدر عمهآ دختر[پسر] باشد.

مسئلهآ یازدهم : جماعتی قسمت میراث میکردند، زنی بیامد گفت : شتاب

~~مکنی (2) که من آبستنم. اگر پسر آرم ثمنی ازمال مراباشد، واگر دختر آرم

~~نصفی، واگرمرده باشد مال جمله(3) مرا باشد.

جواب : اینزن [این] متو فا بود، ومعتقهآ وی بود، ازوی بار گرفته.

مسئلهآ دوانزدهم ms054 : و همچنین مردی بیامد گفت : ای قوم تعجیل مکنیددر

~~قسمت میراث که مرا زنیست غایبه . اگر اوزنده است من ازین مال میراث

~~یا بم(4)، واگر مرده است نه من یابم ونه او .

جواب : این متو فا زنی باشد که شوهررا بگذاشته باشد(5) وجد را ومادر

~~را وخواهری را ازمادر و برادری را از پدر که اوشوی این خواهر بود که از مادر

~~است. آنگاه (6) نصیب شوهر نیمی بود ازمال اگرخواهرزنده است، و نصیب مادر

~~سدسی، وما بقی میان جد و برادر مناصفه باشد . واگرخواهر مرده است ثلث

~~مال مادر رابود و[سدس] باقی جدرا و برادر ساقط [بود)].

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0087.png)

فن ششم درعلم شروط [ازگتاب یواقیت العلو4)

علم شروطهم شعبه ایست ازعلم فقه، واصل این قول خدای تعالی است که

~~می فرماید: یا ایها الذین آمنوا اذا تداینتم بدین الی اجل مسمی فا کتبوه، یعنی:

~~ای کسانیکه بگرویده اید(1) بخدای تعالی چون دینی فایکدیگر (2) دهید تا

~~مدتی [30پ] نامبرده، آنرا بنویسید(3) . ومقصود ازین نوشتن (4) آن باشد تا

~~متعاقدین را فراموش نشود. وازین سبب ویرا شروط نام نهادند. وشروط (5) در

~~لغت علامت بود. قال الله تعالی: فقدجاء اشراطها، ای : علاماتها. وشرطین در(6)

~~منازل از ینجاست [پساین نبشته علامتی بود تا متعاقدین خلاف نتوانند کردن،

~~و گواهان را بدان علامت بگواهی (7) یاد آید. وما از تعلیل شروط دو انزده مسئله

~~یاد کنیم [انشاء الله تعالی].

مسئلهآ اول : چرا افتتاح شروط ورسایل به « بسم الله الرحمن الرحیم »

~~کنند ؟

جواب : زیرا که دران اقتدا باشد به کتاب خدای تعالی که اولش «بسم الله»

~~است. ونیز درابتداکردن بنام خدای تعالی یمن و بر کت باشد ، [که] پیغا مبر

~~صلی الله علیه و سلم گفت: کل امرذی بال لم یبدأ فیه باسم(8) الله فهو ابتر، هرکاری

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0088.png)

~~بزرگ که ابتداء آن بنام خدای تعالی نباشد آن کار ناقص بود. و دردست پسر سلمان

~~فارسی رضی الله عنه قباله ای یافتند در و نبشته [بود] : [بسم الله ms055 الرحمن الرحیم] هذا

~~ما اشتری محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم من فلان الیهودی . [و] شعبی گوید

~~که : در اول اسلام بر سر نبشتها نبشتندی(1) : [بسمک [اللهم، چون این آیت بیامد

~~که : وقال ارکبوافیها بسم الله مجریها ، همی نبشتندی (2) : بسم الله . پس چون

~~این آیت بیامد که : قلادعوا الله او ادعوا الرحمن، نبشتند[ی] : بسم الله الرحمن.

~~چون این آیت بیامد[ی] که : انه من سلیمان وانه بسم الله الرحمن الرحیم ؛

~~همچنان نبشتند وبران بماند(3).

مسئلهآدوم : چرا سلیمان پیغامبر علیه السلام نام خویش را برنام خدای

~~تعالی مقدم گردانید در اول آن نامه که به بلقیس نبشت که: اته من سلیمان وانه

~~بسم الله الرحمن الرحیم؟

جواب : زیرا که « انه من سلیمان» [31ر] عبارت است ازعنوان نامه ،

~~وعنوان همیشه مقدم باشد برخطاب. ونیز گفتهاند : چون هدهد وی(4) را از

~~کفر بلقیس خبر کرد که « وجدتها وقومها یسجدون للشمس من دون الله »سلیمان

~~اندیشید که چون ایشان بخدای تعالی ایمان ندارند نباید که برنام و نامهآ من

~~استخفافی کنند . نخست نام خویش نبشت تااگر جفاء رود برنام او آید نه بر نام

~~خدای تعالی. و نیز گفتهاند که : دانست که : بلقیس کافرهاست ، [وکافر] ازخلق

~~بیش ترسد که ازخدای تعالی، نام خود از بهر آن(5) مقدم کرد.

مسئلهآ سوم : چرا نویسند : «هذا مااشتری فلان » و «هذا » اشارت بود

~~بچیزی حاضر، واینجایگاه حاضر کاغذاست ، پس باید که کاغذ خریده و فروخته

~~باشد نه باغ ودیه وسرای ؟

جواب : از بهراین معنی ایمه خلاف کردهاند. انس بن مالک و سواد(6) بن -

~~عبدالله نبشتهاند : «هذا کتاب مااشتری» تااعتراض نباشد. ومحمدبن داود نبشته

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0089.png)

~~است: «هذا کتاب فیه ذ کرما اشتری» . اما آنچه عامهآ علماء و مشاهیر ایمه برانند

~~اینست که «هذاما اشتری»، و حجت ایشان قبالهآ سلمان است که دراو(1) نبشته بود:

~~«هذاما اشتری محمد بن عبدالله من فلان الیهودی». و نیز پیغا مبرصلی الله علیه و سلم

~~فرموده بود درحق عداء بن خالد که ms056 « هذامااشتری العداء(2) بن خالد من محمد

~~رسول الله». وعلی بن ابی طالب رضی الله عنه نبشته است« هذاما اقرعلی بن ابی طالب ».

~~واین از اختصارات کلام شمرده اند (3). اصل چنان باشد که «هذاذ کرمااشتری».

~~«ذ کر» که [با کلمهآ ما] مضافاست بیفگندند و «ما اشتری» [ که] به معنی« الذی»

~~است] و مضاف الیه است بجای آن بگذاشتند. قال الله تعالی: واسئل القریة یعنی:

~~همین لفظ آمده است ، قال الله تعالی : «هذا ما توعدون لیوم الحساب» یعنی :

~~هذا ذکر ماتوعدون .

مسئلهآ چهارم : چرادیگرباره [31پ] اعادت کنند که «اشتری منه کذا»؟

جواب : از بهر تأ کید مکرر گردانیدند تا کسی دعوی نتواند کردن که

~~حرف «ما» در«هذاما اشتری» جحداست و بهمعنی «الذی» نیست«اشتری منه» مکرر

~~کردند تحقیق ثبوت شراء اول را .

مسئلهآ ینجم : چرا نویسند: «شری صحیحا»؟

جواب : زیرا که [شری] متناول بود فاسد را وصحیح را، و دربیع فاسد

~~خلاف ظاهر است میان ابوحنیفه وشافعی رضی الله عنهما . پس نبشتند که « شری

~~صحیحا » تا از محل خلاف بیرون آید(4) .

مسئلهٔ‌ ششم : رواباشد که هرچهار حد درذ کر بیاورد یانیارد ؟

جواب : ابوحنیفه رضی الله عنه گفته است که: کم از سه حد نشاید که یاد

~~کند، و بویوسف ومحمد رحمة الله علیهما اقتصار برذ کر دوحد را روا داشتند. اما

~~شافعی رضی الله عنه و زفر بر آنند که چهار حد بباید گفتن احتیاط را ، و اگر

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0090.png)

~~محدود مخمس باشد یامسدس جملهآ [ حدود را اگر پنج باشد وا گرشش باشد

~~یاد باید کردن .

مسئلهآ هفتم : حد اول از کجا درشمرد ؟

جواب : عامهآ شروطیان بر آنند که اول ازدست راست در گیرند که در

~~سرای میشوی(1). زیرا که تیامن در همهآ کارها سنت است از مصطفی صلی الله علیه

~~وسلم وهمچنین ازبوحنیفه وبویوسف ومحمد و زفر رحمة الله علیهم روایت است.

~~اما اهل مصرحد اول از جانب مشرق در گیرند و اهل پارس از [حذ کوه در شمرند

~~و آنرا به ms057 شمال وجنوب وصبا ودبور اعتبار کنند.

مسئلهٔ‌ هشتم : از بهر چه نویسند که : «لاعلی سبیل الرهن ولا عدة ولا

~~تلجیة ولا شرط خیار سوی شروطه المذکورة(2) فیه » این شروط که مستثنی

~~کرده است کد امست، که بیع به شرط روا نبود که در حدیث است « نهی عن بیع

~~شرط»؟

جواب : هرشرط که ازلوازم ومتممات بیع باشد روابود چون ضمان درک

~~وغیره. وعبدالوارث ابن سعد(3) حکایت کرد گفت: در مکه شدم بوحنیفه رضی الله

~~عنه وابن ابی لیلی وابن شبرمه که [32 را علماء عراق اند آنجا حاضر بودند .

~~بوحنیفه را پرسیدم «عن رجل باع بیعا وشرطا » گفت : هم بیع باطلاست وهم

~~شرط . آنگاه از ابن ابی لیلی پرسیدم گفت: بیع درست بود وشرط باطل . پس

~~ابن شبرمه را پرسیدم گفت : هم بیع درست بود و هم شرط . گفتم : سبحان الله ،

~~سه امام از فقهاء عراق دریک مسئله همه خلاف کردهاند. آنگاه [با] پیش امام

~~بوحنیفه رضی الله عنه شدم وویرا از گفت ایشان خبر کردم، گفت: «لاادری ماقالا،

~~حدثنی عمر و بن شعیب عن ابیه عن جده ان النبی صلی الله علیه وسلم نهیعن بیع و

~~شرط» من میگویم هم بیع باطل است و هم شرط. باپیش این ابی لیلی آمدم و ویرا

~~ازان خبر کردم، گفت: « لاادری ماقالا، حدثنی هشام بن عروة عن ابیه عن عایشة

~~رضی الله عنهما قالت : امرنی النبی صلی الله علیه وسلم ان اشتری بریرة واعتقها».

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0091.png)

~~عتق را شرط بیع کردی . گویم بیع درست باشد و شرط باطل . آنگاه با پیش

~~ابن شبرمه آمدم و ویرا ازان خبر کردم، گفت : «لاادری ما قالا، حدثنا سعدبن

~~کدام(1) عن محارب عن جابربن عبدالله قال : بعث و رسول الله صلی الله علیه و

~~سلم ناقة وشرطت حلالها » گفت: ناقهای به پیغامبر صلی الله علیه وسلم فروختم و

~~شرط کردم تا بمدینه رسم شیر وی می دوشم. پسهم بیع درست بود وهم شرط.

مسئلهٔ‌ نهم : چرا دراقرارنویسند ms058 : «اقر فلان فی صحة بدنه » تندرستی

~~به اقرار چه تعلق دارد ؟

جواب : از بهر آن نویسند که علماخلاف کردهاند دراقرار بیمار . وصورت

~~مسعله چنان باشد که مردی درحال تندرستی اقرار کرد که صددینار ازان زید

~~برمنست و درحال بیماری اقرار کرد که پنجاه دینار ازان عمرو بر منست. بعضی

~~از علما آن اقرار که درحال تندرستی کرده(2) است مقدم دارند برین اقرار که

~~در حال بیماری [32پ]کرده است(3) . تا اگر مال بیش از صد دینار نباشد

~~بدین دیگر هیچ ندهد .

مسئلهآ دهم : چراگویند : «طایعا غیر مکره »؟

جواب : زیرا که اقرارمکره درست نباشد و روانبود، به خلاف اقرارمست

~~که دران خلاف کردهاند .

مسئلهآ یازدهم : چرانویسند که : « مثاقیل و از نه» «وازنه، چه معنی دارد؟

جواب : «وازنه» بمعنی «موزونه» باشد. و«فاعله » بمعنی «مفعوله» در

~~کلام عرب بسیاراست. قال الله تعالی: «فی عیشة راضیة» ای: مرضیة ، ومثاقیل از

~~بهر آن نویسند که در بهری شهرها رسماست که درم بشماردهند و گیرند چون

~~درم قطرفی و همچنین اقچهآ [ بریده] بشماردهند.

مسئلهآ دوانزدهم : چرا نویسند که : « بعداحاطة علمه بالعیوب»

جواب: زیرا که در حال عقد ابرامی کند باید که برعیوب مطلع باشد تا

~~برائت ازعلم بود نه ازشرط . والله اعلم .

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0092.png)

فن هفتم درهلم تصوف[از گتاب یواقیت العلوم]

وعلم تصوف صفوت جملهآ علمها است وحلیت مردان خدا است. وسید صلوات

~~الرحمن علیه چنین خبرداد که : «العلم علمان : علم الظاهر وذلک حجة الله علی

~~خلقه ، وعلم الباطن وذالک العلم(1) النافع ». بعلم باطن علم تصوف خواست که

~~تأثیر آن در صفات باطن باشد و محصولش تصفیهآ دلست از کدورات شهوات و تز کیهآ

~~نفس از اخلاق مذمومات ومواظبت جوارح برطاعات و مرا قبات نفحات ربانی

~~دراوقات خلوات. و هرعالمی که فریفتهآ جاه و شیفتهآ(2) دنیا و سخرهآ ابلیس واسیر

~~شهوت ببود(3) آخر الامر به رفاقت توفیق الهی درین طایفه گریخت .

حکایت] داود طائی که بزر گترین اصحاب امام ابوحنیفه بود رضی الله عنهما

~~و در فقه ms059 درجهآ کمال ، یافت روزی بوحنیفه رضی اللهعنه اورا گفت : « یاداود ،

~~اما الاداة (4) فقد احکمنا [ها]» ما آنچه آلت کار است [3ه ر] ما استوار

~~بکردیم . داود گفت : دیگر چه مانده است . گفت : «العمل به » بدان کار

~~کردن مانده است. داود گوید که : مدت یکسال بند برزبان نهادم [و] درمیان

~~اصحاب می نشستم و البته هیچ سخن نمی گفتم ، و در حضور من مسایل فقهی

~~می(5) رفتی و من در سخن می جستمی چنانکه (6) تشنه در آب (7). آنگاه

~~عزلت اختیار کرد ، و از جملهٔ‌ ابدالان گشت ، وبا محمدحسن رحمة الله علیهما

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0093.png)

~~مخالطه کردی (1)، اما از قاضی بویوسف روی در کشیدی، گفتی: استادماراتازیانه

~~زدند تاقضا درپذیرد ، برزخم تازیانه صبر کرد وقضانکرد، و بویوسف به طوع و

~~اختیار قضا بگرفت. کسی که طریق استادرا مخالفت کند، من با وی سخن نگویم.

و چون قدراین علم ظاهر گشت ازاشار[ا]ت ایشان مسئله ای چندیاد کنم

~~هرچند که معظم تصوف احوال است ، وحقیقت احوال مضبوط اقوال نگردد.

مسئلهآ اول : تصوف چه باشد ؟

جوه : جعفر خلدی گوید قدس الله روحه که: سه مسئله بر من مشکل آمد،

~~ازجملهآ آن یکی تصوف بود ، وازچند مشایخ پرسیدم، کسی آن را جواب شافی

~~نداد، تاشبی مصطفی را صلوات الرحمن علیه درخواب دیدم اورا کفتم: سه مسئله

~~برمن مشکل شده است کس آنر احل نمیتواند کردن (2). گفت: بیارتا[ آن]چیست؟

~~گفتم : « [یارسول الله ] ما التصوف؟» جواب داد: «ترک الدعاوی و کتمان المعانی»

~~دعویها بگذاشتن ومعنیها پنهان داشتن. دوم مسئله گفتم: «ماالتوحید؟» گفت:

~~«ما حده فکرک او احاط به فهمک او اصبته بفهمک (3)، فالله بخلاف ذلک. انما

~~تجرد التوحید من اربعة : من الشرک والشک والتشبیه والتعطیل» هرچه اندیشهٔ‌

~~تو آن را حدی نهد، یا و هم تو آنرا گردبر آید(4)، یا بحواس خمس(5) آنرا بیا بی،

~~خدای تعالی خلاف(6) آنست. همی توحید را از چهار چیز خالی باید و برهنه(7) :

~~از هنباز گرفتن و بگمان افتادن و مانند کردن بچیزی [سسپ] ms060 و معطل فرو-

~~گذاشتن. سوم مسئله گفتم : «ما العقل» جواب داد :«ادناه ترک الدنیا ، واعلاه ترک

~~النظر فی ذات الله تعالی» فروترین درجه عقل را ترک دنیا است ، و برترین

~~درجه ترک فکرت در ذات خدای تعالی .

و نیز در معنی تصوف گفتهاند: عبارت است از چهارچیز : توبهآ از ناشایست

~~وصدق در طلب و ورع در شبهات وفنا در توحید، و آن نهایت کار بود که مرددر شهود

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0094.png)

~~جلال حق تعالی وجود وصفات خلق جمله فانی بیند، ونفس وی جزویست ازخلق.

~~چون همهآ خلق را درشهود سلطان توحید نیست بیند، نفس او نیز داخل بود در

~~تحت نیستی. شعر:

فانک شمس و الملوک کواکب %~% اذا طلعت لم یبد منهن کو کب

پس چون لفظ تصوف چهار حروف یافتند حکم کردند که هر حرفی اشارت

~~است به مقامی ازین چهار گانه : «تا» توبه است، «صاد» صدق است ، «واو» ورع

~~است ، «فا» فنا است. واین طریق در عربیت بدیع نیست که باشد از دو حرف

~~یا از سه حرف اسمی نحت کنند چنانکه ثلج و مطر را ثلطر(1) گویند و عبد-

~~الشمس راعبشم، ومردی بود هم کاتب و هم شاعر و هم منجم اورا کشاجم نام کردند،

~~یعنی: کاتب و شاعر ومنجم. ونیز گفتهاند که : تصوف پشم پوشیدن بود(2) . یقال:

~~تصوف، اذا لبس الصوف . کمایقال: تد رع ، اذا لبس الدرع. وسیدصلوات الرحمن

~~علیه گفته است: «من لبس الصوف رق قلبه» هر که پشمینه پوشد دلش رقیق شود.

~~واین اشارت است به خشونت صوف ، وخشونت مضا3 رقت بود. بعنی : به مقدار

~~آنکه تن از خشونت صوف متأذی [می] شود دل رقت مییابد . و از رقت صفا

~~می خیزد. چون لباس صورت این طایفه صوف یافتند و صفت سینهآ ایشان صفابود ،

~~جماعتی در اصل اشتقاق نامشان [34ر] متردد شدند گاهی می گفتند [که] :

~~از صوف است و گاهی میگفتند که از صفا است.

مسئلهٔ‌ دوم : جنید گوید رحمة الله علیه : «اشرف الکلمة فی التوحید ms061

~~قول الصدیق رضی الله عنه: سبحان من لم یجعل لخلقه سبیلا الی معرفته الا بالعجز

~~عن معرفته » عجز از معرفت راه معرفت چون بود (3)؟

جواب : اشارت صدیق رضی الله عنه بدانست که معرفت دربدایت حال کسبی

~~باشد ودرنهایت ضروری شود، و اختیاز از عارف بر خیزد و عجز متحقق گردد . و

~~عجز همیشه از موجود بود نه ازمعدوم . نبینی که : تا مرد قادر برخاستن باشداز

~~قعود عاجزش نخوانند. و چون «والعیاذ بالله» مقیعدو ز من است، از قعود عاجز آمد.

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0095.png)

~~زیرا که ویرا اکنون قعود ضروریست ، و عجز در مقابلهآ قدرت باشد . و

~~ایتجایگاه(1) قدرت برخاست و وی مضطر قعود شد . پس به زوال قدرت برقعود

~~عجز ثابت آمد . همچنین تا طالب معرفت در آیات مصنوعات نظر می کند در

~~معارج کاینات سفرمیکند اورا هنوز بضاعت کسب و اختیار مانده است . چون

~~مشاهده امطلوب گشت و درعین معرفت افتاد، بضاعت اختیار و قدرت بر طلب از و

~~ضایع شد ، آنجا معرفت ضروری گردد ، نه زیادتی تواند طلبیدن و نه خود را از

~~آن باز کشیدن. پس عجز متحقق شود به و جود معرفت . و آنچه گفته اند: «العجز

~~عن درک الادراک ادراک» همین است .

مسئلهٔ‌سوم : «الصوفی ابن الوقت» چه معنی دارد ، ووقت چه باشد ؟

جواب: بدانکه: زمان منقسم است برماضی و مستقبل و حاضر. ماضی گذشته

~~بود ، ومستقبل آینده (2)، و حاضروقت . ماضیرا هیچ عود نیست ، ومستقبل را

~~هیچ حکم نیست ، و وقت حاضررا هیچ توقف نیست. و ازین معنی است که[34پ

~~خلیل احمد گوید: «امس قدمات ، والیوم فی النزع، وغدا لم یولد» گفت دیگ(3)

~~بمرد ، امروز درنزع است، وفردا در رحم است که هنوز نزاد . اینجامتحقق

~~شود که وقت برزخی باشد میان دو زمان ، یک طرف باماضی دارد و یک طرف با

~~مستقبل ، و در خود سریع الزوال است، اما کثیر النفع است ، متجر سالکان را

~~هست ، باشد که سالکی در بازار یک وقت بیک نفس دولتی یابد ms062 که همه عمر در

~~حمایت آن دولت باشد . واشارت پیغامبر صلی الله علیه وسلم بدین است که «لی

~~مع الله وقت» الخبر. کمترین تعمتی صاحب وقترا آنست که ارتحسرماضی رسته

~~است که «الفایت لایدرک» . یقین علم او است ودر نارانتظار مستقبل که موت

~~احمر گفتهاند نمیسوزد ، پس درهر نفسی او را دوراحت بجان میرسد . شعر:

صوفیان در دمی دوعید کنند %~% عنکبوتان مگس قدید کنند

اینجایگاه معلوم شود که «الصوفی ابن وقته» چه باشد ، صوفی فرزند وقت

~~است نه از راه ولادت ، ولیکن از راه ملا زمت چنانکه در شعری آمد(4)

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0096.png)

انا ابن اللقاء انا ابن السخاء %~% انا ابن الضراب انا ابن الطعان

و وقت چون در آید مردرا از همه ببرد(1)، و ازین گفتهاند: «الوقت سیف»

~~و لیکن چون باز نیاید دیگر(2) باره صفات بشریت باز آید . و از مشایخ یکی

~~در این معنی این بیت گفتی ، شعر:

کاهل النار اذا(3) نضجت جلود %~% تبدل للشقاء لهم جلود

وهم از این معنی است که جماعتی به مبرد مانند کرده اند و گفتهاند

~~«ا لوقت مبرد یسحقک و لایمحقک» وقت برمثال سوها نست ترامی کاهد(4) و لیکن

~~نیست نمی کند .

مئلهآچههارم : حال چه باشد ، و چه فرق است میان حالو وقت؟

جواب: بدانکه ارباب طریقت را تا بشها [یی] باشد از انواع غیبی (5

~~در اوقات خویش بر حسب صفاء دل ایشان . [30ر] و از آن سبب احوال خوانند

~~که بیاید و نپاید . شاعر گوید :

لولم تحل ما سمیت حالا %~% و کل ما حال فقد زالا

انظرالی الفیء اذا ما انتهی %~% یأخذ فی النقص اذا طالا

و نیز گفتهاند : «الاحوال بروق . فان بقیت فحدیث (6) النفس»وقت برمثال

~~آبنه است ، و حال بر مثال ضوء آینه . محل حال وقت است، ومدرک وقت دل

~~است . و حالرا سرعتی به کمالاست که درادراک نتوان آوردن . اما اورا بعد از

~~زوال آثار بود که بر مرد پدید آید ازقلق و اضطراب و جوشیدن دل و ms063 دریدن

~~جامه وصعقات وحر کات خارج . این جمله از توابع آثار حال است نه از ذات

~~حال . ومتکلمان رامفهوم حال چیزی دیگراست . امادر اطلاق نفس(27 صوفیان

~~عبارت بود از واردی غیبی که در صفاء وقت به دل عارف در آید چنانکه آثار آن

~~درحر کت و سکون او ظاهر گردد .

مسئلهآ پنجم: فرق چیست میان علم الیقین وعین الیقین و حق الیقین ؟

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0097.png)

جواب : دل طالبان را منازل است . چون از راه بیان و دلیل علومی را

~~به عقل دریا بند آن منزل را علم الیقین گویند . و چون کمال صفات آن معلوم بدیدهآ

~~بصیرت مطا لعه کنند آن راعین الیقین گویند . چون [ آن]علم مر کوز صفت

~~دل گردد و نقش نگین او شود آن را حق الیقین گویند . ولایت علم الیقین

~~فراختراست، وسراپرده عین الیقین در درون ولایت علم الیقین است. و منزلگاه حق-

~~الیقین خاص الخاص است . عین الیقین حلیهٔ‌ دل است ، وعلم الیقین حالت دلست :

~~و حق الیقین نهایت دل [است] ، وانه لحق الیقین فسبح باسم ربک العظیم .

مسئلهآ ششم: خاطر چنداست ، وفرق میان خاطر وخاطرچه باشد ؟

جواب: دل را بر حسب اذرا کات حر کاتی است خفی که آن را خواطر

~~گویند، و گروهی نیز و قایع گویند. [5پ و آن جمله بر چهار قسمت است:

~~خاطری نفسانی وخاطری شیطانی و خاطری ملکی وخاطری ر بانی . وبرثبوت

~~هریک آیات قرآن واخبار مصطفی صلی الله علیه وسلم ناطق است . خواطرنفسانی

~~را هواجس گویند ، و خواطر شیطانی را وساوس گویند ، وخواطر ملکی را

~~الهامات ، وخواطر ربانی را القا . امافرق کردن میان این خواطر صعب و دشخوار

~~است ، خاصه از دلی که در مشاغل دنیا باشد . ومشایخ رااتفاق است کههر که

~~لقمهآ حرام خورد فرقمیان وسوسه والهام نتواند کردن . ولیکن این قدربتوان

~~گفتن علی العموم که هرخاطر[ی] که دردل انکاری و جحودی و تکبری آرد آن

~~وساوس شیطانی بود . وهرخاطر که دردل زهراتدنیا ولذات هوا وشهوات نفس

~~بماند(1) آن ms064 هواجس نفس بود . و هرخاطر که دلرا باطاعت وایمان و صدق و

~~علم و حکمت وزهد خواند آن الهام ملکی بود . وهر خاطر که در دل هستی (2)

~~عظمت خدای تعالی و یقین وقربت و و له و غیبت از خود آرد آن القاء الهی

~~باشد .

هسئلهآ هفتم: چه فرق است میان نفس و روح ودل وسر؟

جواب: نفس را معانی بسیار است ، اما در اصطلاح این قوم عبارت بوداز

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0098.png)

~~قوت هوا که مجمع مساوی الاخلاق است چون شهوت و غضب و ریا و تفگر و

~~جفاو کین و مانند این . قال النبی صلی اللهعلیه وسلم : « اعدا عدوک نفسک التی

~~بین جنبیک» .

اما روح عبارت بود از اعیانی لطیف که مودع است در کالبد کثیف . حق

~~تعالی عند وجود آن حیات می آفریند . وانسان عبارت بوداز روح وجسد بهم ،

~~وهردو آفریدهآ حق است جل جلاله . و در آن جهان که با جسد اعادت کند

~~معاقب و مثاب هر دو بهم باشند . و کیفیت حقیقت روح از علم خلق پوشیده

~~است . قل الروح من امر ربی .

امادل که سرمایهآ طالبان راه است [36ر] در طریقت (1) قوم عبارت بوداز

~~آن لطیفه ای که حق تعالی درین مضغه نهاده است که میان دو پهلوی آدمی است .

~~چنانکه پیغامبر صلی الله علیه وسلم خبر داد : «ان فی جسد ابن آدم مضغة »

~~آنگاه گفت : «الاوهی القلب » اما اگرچه با آن گوشت پاره اختصاصی دارد

~~از آن بیرون نیست که در قبضهآ تقدیر الهی منقلب است میان قبض و بسط که

~~«قلب المؤمن بین اصبعین من اصابع الرحمن?.

اما لفظ سهعارت است ازحالت مناجات دل بانظر الهی به وسیلت نور معرفت

~~که چنین گفتهاند که : دل برمثال نگین است و سر مثال نقش نگین [دارد] که

~~جز خدای تعالی کس نداند« یعلم السر و اخفی » . پیران طریقت کویند دل

~~محل معرفت است ، وروح محل محبت ، و سرمحل مشا هدت ، [و] سر از روح

~~لطیفتر است، ms065 و روح از دل شریفتر است . اینست سخن محققان مشایخ درین

~~معانی هر چند که نطاق نطق در میان این معانی تنگ می آید . والله اعلم بحقایق

~~ذلک . الایعلم من خلق و هواللطیف الخبیر .

مسئلهآ هشتم: آورده اند که روزی پیش شیخ ابوسعید بوالخیر رحمة الله علیه

~~می خوانند(2) : «یحبهم ویحبونه» او گفت : «بحق یحبهم فانه لایحب الا نفسه»

~~سزاست که دوست داردشان که می دوست ندارد مگر خود را . معنی(3) این

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0099.png)

~~چیست ، و محبت حق تعالی چه بود ؟

جواب : بدانکه محبت خالق خلقرا نهازین طریق بود که محبت خلق خلق

~~را. زیرا که محبت خلق عبارت است از میل نفس بچیزی که موافق او بود. و ادراک

~~آن گاه از راه حواس باشد چون محبت صورتهای جمیل از راه بصر، و محبت

~~نغمتهای موزون از راه سمع (1)، و محبت بویهای خوش از راه شم ، و محبت

~~طعمهای خوش از راه ذوق ، و محبت نرمی و نعومت چیزها از راه لمس. و گاه از

~~ادراک عقل بود چون محبت علم و جملهآ هنرها که [39پ]آنرا محاسن الاخلاق

~~گویند از شجاعت وسخاوت و صدق و طاعت . و رسول صلی الله علیه و سلم گفته

~~است : «حبب الی من دنیا کم ثلث : الطیب والنساء وجعلت قرة عینی فی الصلاة »

~~محبت طیب از راه شم است و محبت زنان از بصرو لمس ومحبت نماز ازراه عقل و

~~دل . پس محبت خلق خالق را از طریق عقل بود نه از طریق حس ، زیرا که هر

~~جمال که آن درخلق محبوب است همه آفریدهآ اوست . و چون صنع جمیل محبوب

~~باشد و صانع جمال آفرین، اولیتر باشد به محبت، بلکه محبت به حقیقت جزاو

~~را نبود ، و دیگر چیزها را به طفیل محبت او دوست دارند از آنکه آفریدهٔ‌ او

~~باشد (2). اما محبت خلق خالق را از آن طریق باشد که خلق آفریدهآ اوست.

~~وهر که(3) آفریدهآ خویش را دوست دارد خودرا دوست ms066 داشته باشد(4). و از این

~~سبب است که هر صانعی صنع خویش را دوست دارد نه از بهر نفس صنع بلکه بهر آنرا

~~که از صنعت او باشد . پس غیر خویش را دوست نداشته باشد (5). و آنچه شیخ بوسعید

~~بالخیر (6) رحمة الله علیه گفت در «یحبونهم» که خودرا می دوست دارد اینست. و

~~اشارت مصطفی صلی الله علیه و سلم درین حدیث «ان الله جمیل یحب الجمال» بدین

~~معنی باشد . اما از مشایخ ابوعلی رودباری رحمة الله علیه گفته است: «محبة الله

~~لهم بحبه، و محبتهم له مسارعتهم الی مرضاته باخلاص الطاعات» گفت: محبت خدای

~~تعالی خلق را خواست او باشد از ایشان (7) که اورا دوست گیرند ، و محبت

![image filename](./0575NajjarQazwini.YawaqitCulum_0100.png)

~~ایشان او را شتاب کردنست دررضاء او باخلاص طاعت. [و] دیگری می گوید:

~~«محبة الخلق له الاخلاص فی الطاعة ، و محبة الحق (1) لهم الاختصاص بالکرامة»

~~واستاد ابوالقسم قشیری رحمة الله علیه (2) [37ر] گوید : محبت حق بنده را

~~ارادت نعمتی باشدخاص چنانکه رحمت او ارادت نعمتی باشد عام . پس رحمت

~~خا صتراست از ارادت ، ومحبت خا ص تراست از رحمت. ومحبت بنده خالق را

~~اختیار رضاء او باشد ودوام انس بذکر وطاعت او. و اصل این کلمه درعربیت لزوم

~~وثبات بود . « یقال : احب البعیر ، اذا لزم المکان فردافلایبرح» وتخم نباتها را

~~حبوب گویند که ثبات جنس هرنبات در وجود تخم او باشد. ودانهآ میان دل را

~~«حب الفؤاد وحبة السواد» گویند. که ثبات دل ودوام حیات از طریق اجراءعادات

~~بذراست . اصحاب اشارت درتفسیر این آیت که « ان الله فالق الحب والنوی»

~~گفتهاند: «فالق حب القلب بالحب ، و فالق النوی بالقرب» شکافندهآ دانه دلست

~~به محبت وشکافندهآ دوری ازو بهقربت . پس برموجب این اشتقاق معنی محبت

~~ملازمت محبوب بود به ثبات قدم در موافقت. و آن پیری(3) را پرسیدند از محبت

~~که چه باشد. گفت : محو بت(4) باشد. واین تفسیراگرچه دراصل لغت درست

~~نیست، اما درحقیقت معنی درستاست. زیرا که درراه ms067 محبت هرچه غیر محبوب

~~است بت باشد . تاصور اغیار از دل محو نکنی، محبت درست نشود. شعر :

هرچه خواهی بکن ای دوست مکن بارد گر

0575NajjarQazwini.YawaqitCulum

كتاب 0575NajjarQazwini.YawaqitCulum

نبذة عن الكتاب

الفهرس