ولو لا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع وع و

~~صلوات ومساجد .

صومغه را نام ییش ناد برد و مز ms466 کت را از یس آن نام بردست 1 .

و عجدالله معود زوایت کند از پیغمبر علیه السلام کفت چون خدای تعالی

~~ملک بسلیمان داد دعا کرد و گفت یارب مرا ده همچنانکه پدر مرا دادی . گفت ای

~~سلیمان ا کر خواهی همچنان دهم که پدرت را دادم ، تو نیز مرا همچنان باش که

~~پدرت بود و فایدهآ آن آنست که ان اعمل صالحا ترضیه . گفت مرا توفیقده

~~تا نعمت ترا شکر کنم ، و کار نیک کنم چنانکه بیسندی . و معنی این آنست که

~~شکر کردن بکفتار زبان تمام نباشد تا بعمل تمام نشود ، . و چنان باید که زمان و

~~فعل هقارن باشد و هر گه تو نشاط آن نعمت را با زبان الحمد همی کویی و دهگر

~~کار معصیت همی کنی . آن برتو حجت باشد . و حکسا چنین گویند که شکر ازسه

~~گونه است یگی گفتار بزبان که بگویی الحمدلله. د دیگر که نعمت خدای است

~~بر تو . و سیم آنکه طاعت داری باندام . چنانکه شکر نعمت بتمام نبودمگر بعمل.

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_686.png)

~~و هر سه خدای عزوجل در نبی همی گوید : حمد بزبان ، و معرفت بدل ، و عمل

~~باندام1 ، اما زبانرا گفتن :

الحمد لله الذی لم بتخد ولدأ . ودیگراندام را : قل الحمد لله

~~سیریکم آباته فتعرفونها . و قل ألحمد لله و سلام علی عباده الذین

~~اصطفی .

و سدیگر ممرفت دل را گفت :

اعملوا آل داود شکرا . [وجایی دیگر بگفت] وما بکم من

~~تعمة فمن الله.

بدین آیت ، دانستن بدل گفتند ، و بدان آیت پیشین کفتار بزبان . و بنزدیک

~~حکما از همه عبادتها ، از پس توحید خدای تعالی و دانستن فریضهای او ، بزر کتر

~~و فاضلتر از شکر بزبان نیست نعمت خدایرا . وروز رستخیز چون اهل بهشت اندر

~~بهشت شوند همه عبادت ازیشان بر خیزد و فریضها مگر دو چیز [یکی توحید،

~~دیگر شکر و خدای عزوجل اندر نبی یاد کرده است و گفت که ] بهشتیان ببهشت

~~اندر از همه عبادتها ms467 این دو عبادت گزارند توحید وشکر نعمت چنانکه گفت :

150و

دعویهم فیها سبحانک اللهم و حیتهم فیها سلام و آخر

~~دعویهم ان الحمد لله رب العالمین .

حدیث صلیعن اندر حالت امیان

و این حدیث چنان بود که خدای عزوجل گفت اندر قصهآ لیمان :

3-این معنی نزدیک (ه بخت) است : منش نیک ، گوش نیک ، کنش نیک ،

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_687.png)

اذ عرض علیه بالعشی الصافنات الجیاد.

چنین کفتند باخبار تفسیر اندر که سلیمان را هزار اسپ بود تازی برنشست

~~اورا وآن همه برو عرضه کردند . وپیغامبران ازین جهان دو چیز دوست داشتندی1

~~یکی اسب و دیگر سلیح 2 ، از بهر آنکه تا دشمنان خدای تعالی را بر آن هلاک

~~کنند ، و چنین [کویند ] که بشریعت توریت اندر و بدان شریعتهای پیشین نماز

~~دیگر فریضه تر بودی و گرامی تر ، و این نماز را صلوة الوسطی خواندنه از

~~بهر آنکه [ بمیان] چهار نماز اندر است : نماز بامداد و نماز پیشین و نماز شام و

~~نماز خفتن .

و سلیمن علیه السلام ایستاده بود و اسپان عرض همی کردند ، آن اسیان را

~~که از سبا بیاوردند و آنکه از میراث داود علیه السلام مانده بود و بوی رسیده

~~بود . پس چون نهصد اسپ عرضه کرده بودند ، آفتاب فرو شده بود و نماز دیگراز

~~وقت شده؛ سلیمان علیه اسلام تنگ دلشد وخویشتن را ملامت کردو گفت:

انی احببت حب الخیر . (یعنی حب المال) کقو له : ان ترک خیرا.

~~یعنی مالا) عن ذکرربی . (ای عن صلوة ربی) کقوله : رحال لا

~~تلهیهم جاوة ولا بیع عن ذکر الله (یعنی الصلواة) حتی بوارت

~~بالحجاب (یعنی غابت الشمس) سلیمان علیه السلام یا خوهشتن عتاب کرد گفت

~~خدای عز وچل دوستی این جهان در دل من افکند تا تماز از من بشد و آفتاب فرو

~~شد . ( ردوها علی) گفت : این اسپان را باز گردانید :

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_688.png)

فطفق مسحآ بالسوق و الاعناق .

این اسیان را همه گردنها بزد .

علما و متکلمان این ms468 نیسندیدند ، زیرا که سلیمن را سهو افتاد تا نماز بشد ،

~~این اسیان چه گناه کردند. [که برایشان کشتن واجب بود کشتن باسراف نه ذبح

~~و نه قربان ؟]1 ، این چنین تأویل نه واجب بود کردن 2 . [و بر چهار یای

~~ستم کردن و بیزبان را ذبح نمودن مکروه است و پیغمبر ما صلی الله علیه]1 نهی

~~کرده] است که پرچهاریای ستم کنند، یا که بار گران بر نهند که بر آن طاقت ندارد

~~و هر که او بر چهار پای باری نهد که او بر گرفتن نتواند بر اوست و بر

~~سلطان واجبست که اورا ادب کند . و از پیغامبر خبریست بنیکو داشت چهار پایان

~~گفت : و لا تتخذوا دوابکم کراسی . یعنی از ستوران خویش کرسیها

~~مسازید و چون بر نشینید آنرا بآزرم دارید که شما را رنج نباشد و ایشان را نیز

~~رنج نباشد چون بر نشینید و برانید و فرود آیید و بر زمین نشینید او را نیز آسایش

~~دهید که همچنان که شما مانده شوید ایشان نیز مانه شوند] 3 و بخبراندر

~~چشین است .

لا تقصوا اعرافها فانها اذ بالها .

گقت [فش ] اسب بمگیرید که گرما اندر یش4 باشد و چون اسب را پش

~~بچیتی برهنه شود و سرما سخت تر یابد و گفت] :

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_689.png)

ولا تخرموا1 اذنابها فانها مذابها .

و دمش مگیرید که مگس را از خویشتن بدان باز دارد 2 [و مگس ران

~~اپشانست چون دمش ببری مگس او را رنجه دارد و بر تو بزه بود2 پس پیفمیر

~~علیه السلام چنین نهیها کردست و فرمودست ، چون برنج نمودن چنان نهیها باشد

~~بر کشتن باید که نهی سخت تر باشد ، و معنی این چنین باشد که اهل معانی قرآن

~~گفتهاند . مخمد بن الحنفیه روایت کرد از امیرالمومنین علی کرم الله وجهه گفت

~~او را از تفسیر این آیت پرسیدم :

ردوها علی [فطفق مسحابا لسوق والاعناق]4 قال کان بضم الخیل

~~الی السبیل لیزال عنها ms469 الفتنة کفارة لما فاتته من الصلوة .

اسبان را همی جدا کرد تابهری بسبیل دهد و بهری بسوی خویشتن باز گیرد

~~و بگله کند5 ، چون نمازش بشد، گفت مرا ازین هیج بکار نیاید ، و همه باز

~~وخواینت و داغ سبیل بر نهاد بر ساق و بر کردن ، تا غازیان بر او حرب کنند و

~~از بهرخویش هیچ بازنگرفت ، تا کفارت کناهش باشد . واین معنی سخت نیکواست.

~~واندر خوراست بافعال پیمبران ونزدیکتر است بالفاظ قرآن و نیز واضحتر ازین

~~روایت کرده است مجاهد صاحب ابن عباس که درمصحف عبدالله بن معود ایدون

~~ثبشته است :

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_690.png)

ردوها علی [فطفق یکوی] سوقها واعناقها وجعلها للسبیل

~~نوبة لما فرط .

و بخبر اندر ایدون است که از پس سلیمان علیه السلام ملک عجم قوت کرفت.

~~و محمد بن جریر گوید که ملک عجم از زمین بابل و مشرق تا بتر کستان کرا

~~بود. و از پس سلیمان ملک بنی اسرایل پسرش رحبعم 1 ین سلیمان را بود وملک

~~سلیمان خدای عزوجل بدو داد بی پیغمبری وی را [ و بی آنکه باد و دیو و یری و

~~مرغ فرمان او کردی]2

اندر خبرمرگ سلیمان علیه السلام

سلیمان علیه السلام از پس آنکه ملک بازاو رسید بیست سال بزیست تا ملکش

~~چهل سال تمام شد و عمرش پنجاه و پنج سال بود ، و دیوان مسخراو بودند . سلیمان

~~ایشان را فرمود تا بناها کردند ومز کتهای ییت المقدس تمام کردند . یس چون وقت

~~مر گش بیامد به بیتالمقدس شد ، بدان مزکت و دو ماه آنجا بود [نان آنجا

~~خوردی [ونماز آنجا کردی و اندر نماز کردن بیک ر کعت روزی و شبی ببردی . و

~~آن وقت که نماز کردی هیچک بنزدیکش نیارستی شدن نه آدمیونه دیو و نه پری.

~~و اندر آن وقت که نماز کردی اگر دیو آنجا شدی از آسمان آتشی آمدی و دیو

~~را بسوختی و بمحراب سلیمان اندر هر روز درختی برستی که سلیمن ms470 هر گز ندیده

~~بودی ، و سلیمن نمازمیکردی ، و درخت با او بسخن آمدی . سلیمان او را کفتی

~~ترا چه خوانند و چه کار را شایی ؟ درخت بگفتی [سلیمان آنرا بر کند و بگفتی

~~تا جای دیگر بنشاندندی و بفرمودی تا بکتب اندر نوشتندی که این فلان کار را

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_691.png)

~~شاید پس روزی سلیمان درختی دید نو رسته پرسید [ که تو را چه خوانند؟ کفت :

~~خروب خوانند گفت ] 1 که : و چد کار را شایی : گفت از بهر تخریب بیت المقدس

~~پدید آمدم .* سلیمان دانست که تمامی خراب بیت المقدس را رستم 2 * یعنی که تواز

~~من عصایی دن و برو تکیه کن . سلیمان بدانست که او مرک را نزدیک آمد ، آن

~~درخت ببرید وازوی عصایی کرد وچون نماز کردی بر آن عصا تکیه کردی تابتوانستی

~~ایستادن ، و سلیهان دانست که مز کت بیت المقد را عمارت بسیار مانده است که

~~چون او بمیرد دیوان کارنکنند و سلیمان را دل بدین مشغول شد ، پس گفت یارب

~~مرگ من ازدیوان وپریان پنهان کن تا این مز کت تمام کنند . خدای عزوجل دعای

~~او را اجابت کرد و هنوز کار یکساله بمانده بود. پس خدای عزوجل او را اجابت

~~کرد . چون عمرسلیمن تمام شد ایستاده بود و نماز همی کرد ، خویشتن از برآنن

~~چوب افکنده چنانکه پیش از آن بودی و بمرد . و همچنان ایشان ندانستندی کد

~~سلیمان مرده است دیوان شب و روز کارهمی کردند و ستونهای سنگین همی بریدند

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_692.png)

~~محروط و همی آوردندی ثا مزگت را بنا ثمام شد و خدای عزوجل چمتیها را

~~بفرستاد تا عصای سلیمان را بخورد ، و چون سیصد و شصت روز بگذشت آن عصاخورده

~~آمد و بنای مزکت تمام کرده بودند دیوان . سلیمان علیه السلام بیفتاد » چنانکه

~~خدای تعالی گفت :

فلما قضینا علیه الموت مادلهم علی موته الا دائة الأوض

~~أکل منساته.

چون سلیمان را فضای مر گ کردیم مر گش هیچ کس ms471 ندانست ازدیو و یری

~~مگر آن کرم زمین که عصایش بخورد :

فلما خر تبینت الجن ان لو کانوا بعلمون الغیب ما لبثوا فی

~~العذاب المهین.

چون سلیمان بیفتا دیدید آمد که اگرغیب دانستی دیوویری ، بعذاب نماندندی

~~تا بنا تمام کردندی . والله اعلم.

اندر اخبار ملوک هجم در ههد سلیمان

اکنون حدیث ملوک عجم در عهد سلیمان علیه السلام بگویم : پس باز حدیث

~~رحبعم باز شوم . ملک عجم بوقت سلیمان [کی) قباد بود و حدیث او کفتیم پیش از

~~سلیمان. و از پس کیقباد پسرش بود کیکاوس و ملک عجم همه او داشت. و حد

~~مشرق از سوی تر کتان افراسیاب 2 داشت، وهرچه [ازیی] آن بود همه تا ناحیت

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_693.png)

~~حجاز و سبا و یمن و حد مغرب سلیمان .ا بود . و این کیگاوس از سلیمان دیوان

~~خواست تا فرمان او برندوشهرها بنا کنند بسوی او . سلیمان دیوان را بر آن کار فرمان

~~بردار او کرد . وهیچ ملک بر وی چیره نشد و نشست گاه خویشتن همه ملک بلخ

~~داشت ومیان اوومیان ترک حند جیحون بود . واورا سپاه سالاری بود نام او رمتم بن

~~دستان 1 ، این رستم بزر گ بود و بجهان اندر ازو بزر گتر نبود ، و مردانه تر .

~~و مهترسگستان بود. وآن همه شهرها آبادان بود . و ملکی آن نواحی اورابود.

~~از دست ملوک عجم ] پس این کیکاوس را پسری آمد سیاوخش تام کردش وبهمه

~~چهان اندر . از ونیکوروی ترنبود . کیکاوس اورا برستم داد و گفت او را بسگستان

~~بر [ و بیرورش و رستم او را ببرد و آنجاش بپرورد و ادبها بیاموخت و هنرها .

~~چون بیست ساله شد باز پدر آورد . چون کیکاوس او را بدید بدان نیکوی واد بهای

~~تمام ، شاد شد . و این کیگاوس دختر ملک ترک را بزنی کرده بود دختر افراحیاب

~~را ، و افراسیاب این دختر [او] را [فرستاده ] بود بی خواسته، وسالی زمان خواسته

~~بودتا مال بفرستد . ودو سال بشد ms472 ازین میمادوچیزی نفرستاد . پس چون سیاوخش باز

~~بلخ آمد و جامهای ملوکان اندریوشید و بسلام پدر شد 2 زن کیکاوس دخترافر اسیاب

~~برسیاوخش عاشق شد و او را برخویشتن خواند ] . و سیاوخش فرمان او نکرد ، و

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_694.png)

~~گفت ید: را بی وفایی نکنم . این زن همه حیلتها بکرد [ وسود نداشت نومید شدیس

~~دل یدر بدو تباه کرد] و دروغها گفت بر او و پدر خواست که او را بکشد و پدر

~~لشکر ببرون کرده بود و افراسیاب را[ گفته [که خواسته بفرست و اگر نه باتو

~~حرب کنم . سیاوخش گفت کار بتمام1 بود و رستم را بپدرفرستاد تا اوراخواهش

~~کند و سپاه سالاری لشکر او را دهد ، تا اواین حرب بکند. پدرش او را سپاه سالار

~~کرد و با این سپاه بفرستاد و گفت اگرحرب کند حرب کن ، و اگر خواسته بدهد

~~بستان، وحرب مکن . سیاوخش لشکر بکشید و بنزدیک افراسیاب آمد و سرهنگی

~~از پیش بفرستاد 2 و با اوصلح کرد و نامه نوشت سوی یدر که صلح کردم . یدرش

~~گفت من صلح نخواهم . سیاوخش گفت من بی وفایی نکنم و عهد نشکنم و نیارست

~~پیش پدر باز شدن . پس سرهنگان را درمیان داشت 2 و ازافراسیاب زینهار خواست

~~بدانکه نزدیک افراسیاب شود و او را خدمت کند ، و افراسیاب او را نیکو دارد .

~~افراسیاب او را اجابت کرد و سیاوخش با خاصگیان خویش بدان سوی شد ، و آن

~~لشکرهمه بازیدر شدند وافراسیاب سیاوخش را نیکو همی داشت و دختر4 خویش

~~را بدو داد . پس چون افراسیاب آن ادبها [ و سواری و چابکی و دلاوری او به

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_695.png)

~~دید ازر وی بترسید ، و سرهنگان بدش 1 همی گفتند و او را همی ترسانیدند پس

~~از بس که بگفتند ، بفرهودشتا بکشند. و افراسیاب را برادری بود نام او [ کیدر]

~~برسکان باشن 2 ، واین[ کیدر] برسکان تخست[ فرمودتا] گوش و بینیش برداشتند

~~پس طشت زرین بفرمود نهادند ، وسر سیاوخش ms473 در آن طشت بریدند . واین افراسیاب را

~~که دخترش زن سیاوخش بود، آبستن بود اورا دارودادندتا کودک بیفکند و آن سرهنگ

~~افراسیاب که میان ایشان صلح افکنده بود نامش پیران [ ویسگان3 بود بیامد

~~و افراسیاب را ملامت کرد و گفت ملک زادهآ بیامد تا ترا خدمت کند چه گناه کرد

~~تا ببایستش کشتن ، بی گناه بکشتی، کیگاوس و رستم طلب خون او کنند و ترا

~~از ایشان مضرت رسد ، و توران بکنند ، چون تواو را بکشتی این دختر را بمن ده

~~تا اگرپسری آید بکیکاوس فرستم تا او را خشم کم شود. افراسیاب او را بدوسپرد

~~بدان شرط که اگر پسرآید او را بکشد پیران او را بخانه برد ، دختر یسری آورد

~~مانندهآ وی . پیران را دل نداد که او را بکشد . پسر را کیخرو نام کرد و پنهان

~~کردش ، و افراسیاب را آگاه نکرد ، و اورا همی داشت تا بجای مردان رسید.4

~~یس خبر بکیکاوس شد که افراسیاب سیاوخش را بکشت ، او عزیه گرفت و گفت تا

~~همه توران ویران نکنم ننشینم ، و مردی فرستاد از ینهان تا خبری بیارد از آن پسر

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_696.png)

~~سیاوخش ، و این را که بفرستاد سپاه سالاری بود بزرگ نامش [ گیو بن]

~~خودرز ، و او بشهر افراسیاب شد بمیان تر کستان چنانکه کس اورا ندانست و آن

~~پسر سیاوخش را طلب کرد و بتر کستان مدتی دراز ببود . و ازینهان بردر افراسیاب

~~بنشست و بسیاری حیلتها کرد تا پسر سیاوخش را بدید . یس او را گفت بیا تا ترا

~~بکیکاوس یرم ، پدر پدر تو، که پادشاهی او بهترست ازین . بس کیخرو را با

~~مادرش بر گرفت 2 از ینهان بنزدیک کیکاوس برد . کیکاوس چون کیخسرو را

~~بدید شاد شد . رستم را بیرون کرد با سرهنگی نامش طوس، و سپاهی بسیار بدو

~~داد . و گفت بتر کستان شوید و حرب کنید و کن سیاوخش از وی بخواهید . پس

~~رستم با این لشکر یتر کستان ms474 شدند . و رستم افراسیاب را هزیمت کرد وتر کستان

~~را غارت کرد و چندان خلق بکشت که عدد ایشان پدید تبود 2 [.. . وطوس برادر

~~افر اسیاب را بکشت]4 وخلق بیار اسیر گرفتند، و رستم آن اسیران بنزدیک

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_697.png)

~~کیگاوس آورد و باز آمد شادمان و فتحی بزر ک کرده[ و کیکاوس کیخرو را

~~کرامی کرد].

پس کیکاوس کس فرستاد بسوی سلیمان علیه السلام و ازو در خوات که

~~دیوان فرمان او کنند . سلیمان احابت کرد و بفرستاد . و کیکاوس ایشان را بفرمود

~~تا شارستانی بنا کردند [در ازای آنه شت فرسنگ1 و آنراکی کرد نام2 نهادند یس

~~نبفرمود تا گردبر گرد اوباره کردند یکی] رویین واندرون بر نجین و سیم از مس و چهارم

~~از آهن 2 [ و دیگر از زر] و هر چه او را بود در آنجا نهاد . و دیوان باسبان

~~کرد . خدای عز وجل فریشتهآ را بفرستاد تا آن شارستان و باروهاویران کرد. وهرچه

~~یود او را در آنجا بیرد . و همه دیوان آن کار باز نتوانستند داشتن . پس کیکاوس بر

~~دیوان خشم کرفت و مهتران ایشان را بکشت .

کیکاوس بر همه دشمنان ظفر یافت و هر کجا حربی کردی پیروز آمدی و

~~کام خود بیافتی4 . پس چون این شارستان وپران شد ، گفت مرا چاره نیست تا بر

~~آسمان روم وستار گان و ماه و آفتاب را ببینم . پس طلسمی بکرد و[ بهوا بر

~~آمد از قوت و دانش که او را بود و لختی برشد و چند کس با کیکاوس بر شدند

~~وچون بآنجا رسید که ابراست آن بند طلسم بشکست و فروافتادند و ] همه بمردند

~~مگر کیکاوس که او بماند تنها ، و لیکن هیبتش بشد .

1- نف : هفتاد طبری : هشتمد . %~% 20 - نف کنکرت و گروهی گفتند

~~یریم بود . طبری : کیکدر . قیقدور - 02) - وتفر دو لغت کیکرد و کیکدر

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_698.png)

یس پاه خویشتن ببرد و بیمن شد و ملکد یمن مفلوج بود 1 به دست و ms475 به

~~بای [و بحرب نشدی] کیکاوس بیامد با لشدرخویش 2 ، از حمیر و قحطان و از

~~همه عرب، تا لشکر کیکاوسرا بشکست واو را اسیر کردواندر چاهی کرد . خبر

~~بدان اسفهسلار بزر ک شد که رستم بن دستان [ گفتندی ا و مهتر سیستان بود .

~~لسکر سیار بیاورد که با ملک یمن حرب کند تا کیکاوس را رها کند . ملک یمن

~~پیرون آمد با سپاه بسیار ، ورستم پیغام فرستاد بکیکاوس که همی ترسم اگر ایشانرا

~~بشکنم [ ایشان بستیزه ] تو را زجر [کنند ]. کیکاوس گفت تو از مرگ من باک

~~مدار و هرچه بتوانی کردن بکن رستم حرب کرد و آن [ هردوسپاه بشکست و آن

~~تبع] ملک یمن را ازیمن بیرون کرد، واز آن سپاه بسیاربکشت و بسیار اسیر گرفت

~~پس آن مهتر یمن کس فرستاد سوی رستم وصنح خواست ، بر آنکه کیکاوس رادست

~~بازدارد 3 ، و رستم اسیران را باز دهد و از ناحیت او باز گردد . پس همچنان کردند

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_699.png)

~~و هر یک بجایگاه خویش باز آمد [ ند و رستم از آنجا باز کشت و بهایران امد و

~~کیکاوس را بر تخت بنشاند . کیگاوس رستم را آزاد نامهآ بنوشت و پادشاهی زابلستان

~~و سیستان بدو داد و تاجی دادش زربفت و تختی از سیم پایهایش از زر و او را فرمود

~~که بزابلستان شوو برتخت بنشین و تاج برسرنه. رستم به ملکت خویش باز آمد %~% 8

~~و کیکاوس صدو پنجاه سال بزیست پس بمرد. [ و خداوندان اخبار چنین گویند که]

~~هر کز کس ندانست که مردم را چون مصیبت رسید جامه سیاه باید کزد ، تا اکنون

~~که خبر آمد که افراسیاب پسر او را سیاوخش را بکشت [ سرهنگی بود سیادوش

~~و گویند پسر گودرز بود زی کیکاوس اندر شد با جامهآ سیاه و کبود]2 پس مصبت

~~گرفتند و جامها سیاه کردند [ و پیش کیکاوس آمدند با آن جامهای سو گوار 3

~~و بدریدند و خروش وزاری کردند ورسم مصیبتها ms476 از آن وقتست که بنهادند . والنه اعلم

اندر خبر گبنروین شیاوخثر

پس کیخسرو بملکی بنشست و تاج برسرنهاد وهمد سپاه ورغیت را گری کرد

~~وخطبه کرد و[ ایشان را]4 آگاه کرد که من سپاه فرستم -وی افراسیاب و کین بدرم

~~سیاوخش بکشم . و اسفهلار و سرهنگان و ملکان خراسان را همه بدر خواند و

~~سیاه عرضه کرد ، سیصد و سی هزار مرد بود5 . و مردی از سرهنگان کیکاوس چد

~~کیخسرو ، نام او طوس سپاه سالار کرد . وایشان را سوی اف اسیاب فرستادو کفت

~~با وی حرب کنیدو کین پدرم سیاوخش طلب کنید . و کیکاوس را یسری بود نام او

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_700.png)

~~برزافره 1 برادرسیاوش [عم کیخسرو]. این عم خویش را بفرستاد باطوس سپهسلار

~~و او را وصیت کرد که ببر شهری که طوس برسد بحد ترکستان ویران کنید ، و

~~مهتران را بکشید، تا بافراسیاب رسید، آنگه با وی حرب کنید ، و همه شهرها

~~ویران کنید ، مگر شهر برادرم 2 . وسیاوخش آنگه که بزنهار شد زنی بزنی کرد

~~بشهری از شهرهای تر کستان و ویرا از آن زن یسری بود نام فرود چون [دختر

~~افرابسیاب را بزنی کرد مادر کیخسرو را ، آن زن مادر فرود را با یسر بنزدیک پدرش

~~باز فرستاد و این پسر سیاوخش بدان شهر پدر خویش بزرگ شد و پادشاهی آن

~~شهر بگرفت 0 کیخسرو همیدانست که این برادراوست طوس را سپاه سالار کرد و او را

~~ببرادر خویش وصیت کرد ، گفت چون بشهر وی بگذری او را میازار و بگذر، و

~~این را همچنان وصیت کرد بر آن برادرش.

پس ملوس سپاه بکشید سوی تر کستان . چون بشهر فرود برسید فرود سپاه

~~بیرون قرستاد . طوس گفت تو برادر ملک منی کیخرو ، او مرا فرمودست تا بجای

~~تو نیکوی کنم و با تو حرب نکنم تو باز گرد و پادشاهی ترا باد . و من بگذرم سوی

~~افراسیاب شوم. این فرود باز تگشت ، و با طوس حرب کرد ms477 ، و فرود کشته شد ، و

~~خبر آمد سوی کیخسرو که طوس با برادرت حرب کرد و او را بکشت. کیخسرو

~~خشم گرفت نامه کرد عم خویش را برزافره 2 [را] و سپهسلاری بوی داد ، و

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_701.png)

~~بغرهودش که طوس را بند کن وسوی من فرست ، و تو خود با سپاه سوی افر اسیاب

~~شو وحرب کن . برزفره طوس را بند کرد و بفرستاد . و سپاه بکشید و سوی

~~افراسیاب آمد . [ و چون خبر بافراسیاب رسید او نیز] سپاه بیرون آورد ، و آن

~~پیرانارا که سرهنک افراسیاب بود و کیخرو را پرورده بود سپاهسلار درد. و

~~برزفره سپاه بر کرد و بسپاه برزفره اندر مردی بود نام او گودرز و او آن بود که

~~کیخسرو و مادرش را باز آورده بود سوی کیکاوس 2 . و کیخسره او را بزرگ

~~داشتی ، و حق وی بشناختی ، او را اندر آن سپاه فرستاده بود با فرزندان خویش

~~باهفتاد و هفت فرزند [ و نبیره] و با عم زاد گان و مردم بسیار . چون برزفره سپاه

~~بکشید و با سپاه ترک حرب کرد ، این گودرز با سیاه خویشتن بحرب اندر افکند و

~~حرب کرد سخت ، و سپاه ترک ظفریافت و برزفره علم بگردانید ، و سپاه او هزیمت

~~شد . و ترک چیره شد و از سیاه عجم بسیار بکشت . و این کودرز با فرزندان و اهل

~~بیت خویش پیش حرب اندربودند . [ و چون سیاه باز کشتوی اندریس ماند و هفتاد

~~یسر وی کشته شدند و کودرز] مردی کرد تا خویش بیرون آورد و تنها هزبمت

~~شد . و با برزفره رسید و همه سیاه سوی کیخسرو آمدندو کیخسر و از آن تافته شد

~~و چند روز از شراب و طعام باز ایستاد و خواب را مزه نبافت . پس برزفره را پیش

~~خواند و ملامت کردو گفت این از آن آمد که فرمان مرا دست بازداشتید و هر آن وقت

~~که سیهسلار فرمان 3 [ملک دست باز دارد ms478 هلاک شود 4 ، پس چون روز گار

~~(واشن) طبط کرده که (بشن) شاهنامه باشد .

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_702.png)

~~بر آمد گودرز از برزقره گله کرد ، و گفت گناه ازو بود که علم بگردانید .

~~پس کیخرو کودرز را تقرب کرد و دلش خوش کرد، و او را گقت حق توبر ما

~~واجب آمد اینک سپاه و خواستهآ من پیش تو است ، بیار ما ترا سیاه دهیم تا بروی

~~وحرب کتی با افراصیاب . و خون فرزندان خویش بخواهی و کینه خویش بجویی.

~~گودرز شاد شد و بر کیخسرو آفرین کرد و کفت پادشاهی و فرمان شما را و بند گی

~~ما را شما خوش خورید که من بندهآ شماام ، کینه کشم از افراسیاب بدولت شما 2 -

~~چون روز دیگر ببود کیخسروسپاه گرد کرد و گفت چاره نیست تا کینه ازافراسیاب

~~بکشم ، تا همه بدروی گرد آمدند ببلخ . آتجا دشتی هست فراخ شاهسیر 2 خوانند.

~~و برآن صحرا همه سپاه کرد آعدند . و کیخسرو برفت با همه سیاه که گرد آورده

~~بودو گودرز با خویشتن ببرد ولشکرها بکشید تا بنزدیک افراسیاب برسید.

~~افراسیاب ترکان خویش گرد کرد بر زمین تر کستان . و کیخسر و میان حد خویش

~~و حد ترکان فرود آمد و لشکرها گرد کرد و با ایشان گفت مرا حبلت آنست که

~~جمله بتر کستان اندرشویم ، وسپاه را اول بچهار گروه کنیم و ازچهار سوی بفرستیم

~~و ترکان را از چهار سوی بگیریم . پس سپاهی بیرون کرد واین سپاه گودرز را داد

1 - طبری گوید : برزفره که شدت کارزارو کثرت کشتگان بدید علم بگردانید و

~~برسر کوه برد (ص606) و این عبارت متن اشاره بداتست ولیکن در نسخ موجود تفصیل

~~مزبور که درمتن عربی است ذکر نشده ولی فردوسی تفصیل بردن فریبرز درفش کاویان

~~را بر کوه سر و موجب شدن شکت ایراتیان و کشتار هفتادیر کودرز را بشرح کفته

~~است (ج اول ن 197 - 198 چاپ طهران) .

2 - نق : پاد شاهی فرمان ms479 تراست و بندگی ما راست تا از افراسیاب کینه کشیم و

~~خون قرزندان باز خواهیم بدولت شما .

3 - نق : شاه امیر . نف : اسبر . ن س : شاه سر . چاپی : شاه اسیر . عربی : شاه

~~اسطون - شاء اطور - شهصطون (ص 608 - حاشیه (1) .

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_703.png)

~~و او را سپاه سالار کرد بر همه سپامها . و او را گفت تو بدنن سو برو بزمین تراواندر

~~شو و آن [ علم بزر گ کجا] درفش کاویان خوانند گودرز را داد ، وهر گز آن علم وا

~~هیچ ملک ازخویشتن جدا نکرده بود. کیخسر و آن علم گودرزرا داد و اورا بفرستاد

~~از سویی . وعم خویش برزفره را با او بفرستاد و فرمان بردار او کرد

~~وسرهنگی دیگربا سیاهی نام او هیلاد1 فرستاد ازسوی دیگر . و گفت بتر کستان

~~اندر شو براه چینستان، و سرهنگی دیگر بخواند نام اغص بن بهراوند2 او را

~~نیز سپاه داد و گفت تو از دیگر سو به تر کستان اندر شو . و سپاهی دیگر از سوی

~~دیگر بفرستاد . و مر سیاوخش را وصیفتی بود از اهل بیتی بزرگ از عجم او

~~نذر 3 کرده بود که من خون سیاوخش طلب کنم . چون کیخسرو از جایگاه خویش

~~برفت با لشکر ، آن وصیغت بیامد و نام او سومهار4 بود وهمه بیت خویش را گرد

1 - کذا : ن س و نف نق و چابی و شاه نامه : گر گین میلاد . عربی : میلاد بن

~~چرجین.

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_704.png)

~~کرد و پیش برد و حاجت خواست که ایشان را بدین حرب بیرون بردتا خون میاوخش

~~طلب کنند . کیخرو این زن را نیز ببرد و برادر را [و] همه بلشکر جدا فرود

~~آمدند . چون کیخسرو لشکربتر کستان برد، آن زن بیامد وحاجت خواست که

~~مرا با این برادران من و اهل بیت من بیکو فرست. کیخسرو اجابت کرد و سپاهی

~~بسیار اورا داد و برادرانش [ رایر آن سپاه] مهتر کرد و آن زن را با [ سی هزارمرد

~~از] آن سپاه ms480 بفرستاد [ و گفت از میانهآ گودرز و میلاد شو بتر کستان] و خود بز

~~جای بنشست با سپاهی بسیار تا آن همه سپاهها حرب کنند اگریکی شکسته شود

~~مدن بفرستد او را ، و پیشتر فرماید شدن .

چون خبر به افراسیاب رسید که کیخسر و چنین حیلت کرد ، افراسیاب ایمن

~~برجای بنشست و سپاهی بسیار از تر کستان گرد کرن ، و این پیران که کیخسر و

~~پزورده بود سپاهسلار کرد و برادران خویش را چهار برادر را با او بفرستاد و همه

~~را زیر دست او کرد. و افراسیاب را برادری بود نام او بوشنجان 1 واو را کرامی

~~تر داشتی از همه برادران. و سیاوخش را او کشته بود و کوش و بینی بریده بود . و

~~کیخسرو از همه جهان او را طلب می کرد بخون حیاوش .

پس افراسیاب آن برادر را به ایران بفرستاد [باسیاهی که جز] خدای عزوجل

~~عدد ایشان [ کس ندانست ] و او را گفت این سیاهیان کیخسرو آمد بتر کستان ،

~~و سپاهی بزر گ با کودرز فرستاد . و سپاهسلار اوست و علم بزر گ با او باشد که

1- در اصل (برسنچان) کذا . نس . نق تدارد : چایی باشتیاه (کرسیوز اضبخ

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_705.png)

~~کاویان خوانند ، تو آهنگ او کن و از دیگر سپاهیان میندیش . پس پیران برفت

~~باهفت برادران افراسیاب وبا هفت برادر خویش و با پسران خویش روی سوی اونهاد .

چون خبر آمد بکیخسرو که سپاه ترک آمد و مهترین سپاهسلار ایشان پیران

~~است آنکه او را پروزده بود. کیخمرو را انده آمد و نخواست که او اندر حرب

~~کشته شود . رسولی کرد -وی پیران و گفتترا بر من حق است که مرا بپروردی .

~~و بجای پدر من سیاوخش رنج بردی، و نیکویی کردی، باز گرد و بحرب سپاه

~~من میا که من حق تو بگزارم اگرظفرهابم . پیران به پبغام کیخسرو هیچ ننگریست

~~که افراسیاب او را گرامی تر از برادران خویش داشتی و بعد از خویش ms481

~~ملک او را نامزد کرده]1 بود . پیران2 لشکر بکشید و با گودرز

~~حرب 3 کردوسپاه پیران 2 هزیمت شدند وپیران بحرب 4 اندر کشته شد[با هفت

~~برادر5 . وهمهآ برادرون افراسیاب کشته شدند 6 و این 7 برادر که سیاوخش8

1- « از اینجا برخی ازقمتهایخبرهای مرحوم بهار زدگر و پارگی دارد ازینرو

1- هبری کوید: این همان حرنی است کا بیرن بن بی ریر.زو59 تن بتن

~~اقراسیاب راند ولشره ار هرسو به رف مر کز افر احیاب بب رهد و کیخرو نیز

~~از دنبال لشکر کودررپیس رقت و هنکامی به لشار کودرززسیده تکرتر ک شکته و

~~پرآ کمده صده بودند و پیر انر میص پهبدان مرکدوتیعهد افر اسیابدچفمی بسیر از رادران

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_706.png)

~~راکشته1 بود [ بروبن فشنجان]2 اسیر شد وسه روز حودرز کشتن کرد3

~~و روز چهارم ببود بتگریست یانصد هزار وشصت هزار مرد کشته بودند 4 وسی هزار

~~مرد اسیر گشته 5 و چندان مال6 و خواسته یافت که مقدار آن کس ندانست الا

~~خدای 7 از بسیاری . و نامه کرد بکیخسرو و کیخسرو8 نیز بجای9 نتوانست

~~بودن لشکر بر گرفت و بسوی گودرز رفت 10 . وچون بلکشر برسید 11 ، کودرز

~~بفرمود 12 که هرلشکری13 علم خویش بپای کنید 14 و گشتگان را بزیر

1- مش : کشت آسیر کشت. ده . آشتر آفناد.

2- کد! قی آلضبری: و اسر برو آبن فسجان فای حیارحش (ج2ص611) واین

~~شض همانستکا قمو را گردی رره نامبده و باید اصل آن [یروی کجان) باشد

~~که بعدها مثل خیلی ازاسامی ارهبیل (یشتاف- نستاسفت) وغیره یممخاة بگاف پارسی

~~و معنی ابن می دهد و این اشتباه در طبری مکرر روی داده مثل مزد ک بن بامدادان و

~~خمان بن ویفان و غیره و غیره .

3 - مش : گودرز سه زور کسن می درد . تخه بدل. شمش می تکرد. ودرو

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_707.png)

~~علم خویش بیفکنید1 . پس 2 سرهنگان چنان3 کردندتا؟ که کیخسر وبزیر

~~هر علمی بگذرد بداند 6 که این 7 سرهنگ چه کردست ms482 و چند کشتست8 و

~~چند اسیر کردست . و کودرزباهمهآ لشکرپیش کیخسر و بازشد وهمه 9 سرهنکان

~~پیش او پیاده برفتند . کیخسرو بلشکر گاه اندر آمد 10 بجای حرب 11 و برهر

~~علمی 12 گذشت وهمی دانست که این سرهنگ چه کردست13 .چون به علم گودرز

~~برسید که سیاه سلاز بود ، پیران 18 را دید که سپاه سلار 15 تر کان بود و پرورد گار

~~کیخسرو بود 16 ، آنجا افکنده 17 زیر علم گودرز کشته .

کیخسرو را 18 دل بسوخت ، یاد آمدش19 آن پروردن او و آن نیکوییها که

~~او بجاش 20 کرده بود . عنان باز کشید 21 و برسر او بوسه داد 22 و آب از چشم

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_708.png)

~~فرو گذاشت1 و گفت : ای بزر گوار مرد [وای کوه بلند که دست کس بتونرسیدی

~~سپاه من زآستر شو5 و با سیاه من حرب مکن و خویشتن ییش افراسیاب سیر

~~مکن ؟ این راست بزبان گفتم ترا که وفا کن6 [ و ملک خویش قرا عرضه کردم و

~~خویشتن ترا دادم و تو نیکو اختیار نکردی ] تا بدام [تزویر] گرفتار شدی 7

~~وبمکرافراسیاب فریفته شدی8 وبر وفای او99 پیش سپاه من آمدی تا هلاک شدی

12 - مش : فروریخت . %~% 1- مش : برومند .

3- مش : که همه ک را،.

4- جملهآ : ای درخت ... در طبری نیست .

5 - کذا : ن س و نف . اصل « نق : پیش من بیرون مشو . زاستر مخفف ر از

~~آنوتر) است. ددرمش چنین است : نه تراگفتم که از پیش لشکر من یاز بس رو و

~~با سیاه من جنگ مکن . خود را پیش افر اسیاب معتمد کردی . ونخه بدل آن چنین است

~~تر اییقام فرستادم که با این سپاه حرب مکن وخود را پیش افراسیاب سیر ماز. ص456 .

(6 - مش : ای راست گو بزبان و ای فاکن باندام » . « 7 . این قسمت درمش

~~نیت 4

8- مش : از : ملک خویش ... تا شدی در مش نیت .

9- اصل : به سبر مکن زیرا ترفان واکن بدام . ن س : سیر مکن ms483 ای راست

~~برن وکا دن باما کریق ی یمرآار اسیاب ربزبان او . نق، معتمد کردی ای راحت

~~زبان وای وفاکن باندام آخر بمکر افر اسیاب فریفته شدی و بروفای او. و تمام این جملات

~~بریان بررین مورورید : الم انهک عن هذه الحاربة و عن نصب نقک

~~تیادون کار آسیاب هی هده المف لبه 2الما بدن تلانفی داهرض علیک ملکی فلم تحسن الاختیار

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_709.png)

~~و آلویسه را نیز هلاک کردی]1 دریغا آن خوی نیک تو و دل راد تو و دریغا

~~آن دل راست وامانت و وفای تو . وچنین نوحه همی کرد و همی گریست . پس از آن علم

~~بگشتو به علم پسر گودرز برسیدنام اوبی 2 . برادر افراسیاب را دهد [یروی3

~~بوشنجان که سیاوخش را کشته بود و کوش و بینیش بریده بود واو را اسیر کرده

~~بودند . کیخسرو سر بر زمین4 بر نهاد و خدای را عزوجل شکر کرد که خدای

~~تعالی او را بدست او گرفتار کرد. پس گفت [ ای] آنکه سیاوخش را تو کشتی و

~~آن صورت دلیذیر او تو تباه کردی ، و جامه از تن او تو بیرون کردی ، [ و این بیخ

~~کینه بنشاندی] و این عداوت و حرب بمیان ما تو افکندی، [ و این آتش سوزنده

~~بمیان هر دو گروه تو انگیختی و از آن روی نیکوی وی شرم نداشتی ، و بر

~~خرمی 2 او نبخشودی ، واز مردی و قوت او و فرهنگ او نترسیدی ، و از مهر و

~~وفا وجواتمردی او یاد نکردی ، و ازین سپاه عجم نیندیشیدی! سپاس مر خدایرا

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_710.png)

~~که ترا گرفتار کرد1 . یس ازوی اندر گذشت و بعلم عم خویش برزفره 2 بگذشت

~~کشتگان دید بسیار و گودرز از برزفره آزادی3 بسیار بکرد که او اندرین حرب

~~کار بسیار کرد . کیخرو شاد شد ، و برهرعلمی جدا جدا بگذشت و همی دید هر

~~سرهنگی چه کار کرد است بحرب اندر، تابسرای پردهآ خویش برسید که اورا زده 4

~~بودند ms484 و با خاصگیان فرود آمد و بفرمود تا [یروی] پوشنجان 5 را بیاوردند و

~~گودرز بیامد بفرمود تا اندامهای او ازیکدیگر جدا کردند و کوش و بینی او بیرهدند

~~و هرچه او با سیاوخش کرده بودهمچنان با او بکردند . پس گلوش ببرید [ وچون

~~او را بکشت ] دیگر روز بمجلس ملک بنشست هم بدان لشکر گاه و همهسپاه را بار

~~داد و کودرز و عم خویش برزفره را بار داد و عم را بر دست راست بنشاند و او را

~~شکر آن بکرد که اندر آن حرب کرده بود6 ، و خواسته بسیار بدادش و مملکت

~~کرمان ومکران بدو داد . پس روی سوی سپاه سلارخویش کرد کودرز و کفت : ای

~~سپاهسلار مهربان و اصهفبد 7 بزر گوار و دلیر این پیروزی که ما را بود از خدای

~~تعالی بود نخست [ونه از قوت و حیلت ما]8 ، یس از خجستگی9 تو که ما را

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_711.png)

~~تصیحت کردی و حق ما بشناختی و کین ما طلب کردی و حق ما بجایکاه آوردی و

~~مهربانی کردی [ و تن خود و فرزندان خود در راه ما نهادی1 و بر دشمن خشم

~~گرفتی ، و ما این حق تو بشناسیم و پاداش تو بدهیم ، و تو را از مرتبت سپاه سالاری

~~بمرتب وزیری [ بزر گفرمذاری]2 آوردیم، وترا وزهر خویش کردهم ، تا بمیان

~~خلق داد گر تو باشی، و حکم تو بر همه یادشاهی خویش و بر خواستها و خزینها و

~~سپاهیان روان کردیم ، و پادشاهی اصفهان و گرگان و قهستان همه خامرترا دادیم .و

~~گودرز زمین بوسه داد و بر وی آفرین کرد و بیرون آمد شادمان. پس کیخمرو

~~و هر سرهنگی را که جنگی بود وزیر علم او گذشته بود و کار وی بدیده جدا جدا

~~بخواند و او را شکر و ثنا کرد و یاداش کرد نیکوی ، ویادشاهی داد بر مقدارا او.

~~پس روز دیگر بود خبو آمد از آن [چهار الشکر4 دیگر که به ms485 تر کتان اندر

~~(گرازه سر تخمهآ گیو گان - شاهنامه) و فروذه بن مامدان (ن ل : قامدان - فامدان -

~~فروهل شهنامه) وزنده بن شابریغان (زنگهآ شاوران) و بسطام بن کزد همان (هم

~~الکتب من میلاد واغص وشومهان باتخاذهم فی بلاد الترک.

~~کیخرو بیاهالاری فریبرز و شکست یافتن و جنگ گودرز رهک اخر داصتان کرار

~~کرده بود و عجب اینکه عبارات آن با عبراب همین داستان که عبق دکر بافت بفاوت

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_712.png)

~~شده بودند بدان چهار سوی که ایشان گردا گرد افر اسیاب گرفته اندوکار براوتنگ

~~شده است[ کیخسر و سخت شادشد و خبر بافراسیاب شد که کیخسر ولشکراو را یشکست

~~[و پیران را بکشت و برادر تو بکین سیاوخش] . و[ یروی] بوشنجان1 را یاره

~~یاره کردتد ، و جهان بر او تنگ شد و متحیر کشت و اختیار وتدبیر او بشد . و

~~یکی پسر بود نام او شیده چادویی دانستی . او را بخواند وسپاه بسیار بدو داد و

~~بسوی کیخسرو فرستاد . کیخسرو آ گاه شد که شیده پیش او می آید از جادویهای

~~او بترسید . سپاه را گرد کرد و مردی را بر ایشان سپه سالار کرد نام او حجرد بن

~~جرهمان 2 ، سرهنگی بزر گ ومردی از خاصکان خود. و شیده با سیاه ترک فراز

~~آمد. و کیخسرو سپاه را بر نشاند[ و بحرب شیده شد] و آن جرد که سپهسالار

~~بود سپاه را پیش او تعبیه کرد و حرب درپیوست[ و میان کیخسرو و شیده چهار

~~شبانروز همی حرب بود وخلقی بسیار از هر دوروی کشته شدند ، وشیده با سپاه ترک

~~بهزیمت شدند [ و چرد مرشیده را اندر یافت وعمودی بر سرش زد واز اسب بیفکند

~~و او را بکشت و آن سپاه ترک هزیمت شدند ] و آن خواسته همه بکیخسرو بماند.

~~یس دیگر افراسیاب با همه سپاه ترک از جای برفتند و پیش کیخسرو آمدند و

~~عددشان خدای دانست : و کیخسرو سیاه خویش را تعبیه کرد و ملک را ms486 گان و

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_713.png)

~~سیه سالاران گردا گر او پایستادند و حربی برخاست اندرمیان ایشان که هر کز اندر

~~جهان کس ندیده بود و نشنیده بود و صدهزار لمرد از لشگر تر کستان کشته شدند

~~و افراسیاب بهزیمت شد. و کیخرواز پس اوشهر بشهر بطلب اوهمی شد و هیچ جای

~~نیارامید. و افراسیاب از حد تر کستان بحد روه شدو او همچنان بر اثر او همیشد

~~وهیچ جای نیارامید ، تا افراسیاب تنها بماند و بمرغزاری اندرشد ، کس بطلب او از

~~پس او اندر شد و او بحوضی اندر رفت و خود را ینهان کرد . یس او را بیافتند وپیش

~~کیخسرو آوردند و او را بند کرد وسه روز باز داشت و سه روز همه لشکر بیاسودند

~~روز چهارم افراسیاب را پیش خواست و گفت مرا بگوی که سیاوخش را بچه حجت

~~کشتی؟ او هیچ سخن نگفتی . یس بفرمود تا بکشتندش. مردی بر خاست نام او

~~بی1 و سر افراسیاب را ببرید اندر طشتی همچنانکه سر سیاوخش را بریده بودند

~~و آن طشت پرخون شد وسوی کیخسرو آوردند و اودست بخون افراسیاب اندر کرد

~~تا آرنج 2 از بهر خون سیاوخش را 3 ، آنگاه سپاه را از آذربایگان باز گردانید

~~وبپادشاهی ومملکت خویش باز آمد به خراسان ، وبه بلخ .[ . ابوجهفر زراتشت

~~موبد5 که درعهد خلیفتی معتصم بوده است کوید چندتن از اولاد کی اپیده جد کیخسرو

~~الاکبر وفرزندان شان درین حرب ترکء با کیخسر و بودند و از آنجمله یکی کی آرش

~~بن کی اییوه بود که بر خوزستان و آن اطراف تا با بل پادشاه بود. دیگر کی به آرش

~~و او پادشاه کرمان و نواحی آن بود . و کی اوجی بن کی منوش بن کیفاشین بن

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_714.png)

~~کی اپیوه و اوپادشاه پارس بود و این کی اوجی پدر کی لهر اسف است] 1 و برادری

~~بود افراسیاب را نام او کرسوین 2 . چون کیخرو با سیاه از زمین ms487 ترکستان

~~بیرون شد و افراسیاب را بکشت او پادشاهی تر کستان بگرفت و چند سال ملکیود

~~و از پس او ملک بیسرش افتاد و نام او خرز اسف 3 [ و او جیاری بود ] و گودرز

~~یسر گشواد بود پسر لسحره ...4 بن نوذر بن منوچهر 5 )و کیخسرو

~~چون باز یا. شاهی آمد و کین سیاوخش باز خواست توبه کرد و بعبادت

~~مشغول شد و سیاه ورعیت را همه کرد کرد و گفت : هرچه مرا ازین جهان آرزوبود

~~خدایتعالی مرا بداد اکنون دست عبادت گیرم و کار آنجهانی کنم و خویشتن را از

~~یادشاهی بیرون آورم ، شمااین ملکرا هر کراخواهید بدهید6 . کیخسر و بعد از آن

~~در گاه ایزد گرفتش و ازپادشاهی دست بداشت و هر چندوزیران و سرهنگان و مردمان زاری

~~کردند که بپادشاهی باز آی فرمان کس نکرد [چون مردمان نومید شدند بیکبار گی

~~گفتند : چون توپرستش ایزدی گرفتی ما را خود پادشاهی یدید کن و بدان وقت مردی

~~آنجا نشسته بود نام وی لهر اسب و ازاهن بیت ملک بود کیخسرو سربسوی او کرد

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_715.png)

خاموش بود ، تا خلق بپرا کندند و لهراسب را ملک کردند ، و آن شب

~~کیخسرو نا یدید شد . و جایگاهی بعبادت کردن مشغول شد و کس نداند که حال

~~اوچون بود [وازپس آنکه رفته بودنیز کس اورا ندید و کس نداند که کجا مرد]2

~~و مرگش چگونه بود و جز این بیز گفتند ]3 و بعد از آن لهراسب بیادشاهی

~~بنشست ، وخبر اوبیاید اندرین کتاب بهاول جزو دوم اما اکنون بسر حدیث ملکان

~~بنی احرالیل باز کردیم .

اندر حدیث رحبعم بن سلیمان بن داود هلیمها السلام

واز پس سلیمان بن داود علیه السلام ملک یسرش را بود رحبعم4 بن سلیمان

~~بن داود ، هم ملک بود و هم پیغمبر ، بی آنکه دیو و پری و مرغ او را فرمان

~~کردندی . وملک سلیمان همه زمین شام و حجاز و سبا و یمن و ms488 حد مغرب کرفته

~~بود . و ملک پسرش همه شام نبود بعضی [ از شام بود و بعضی از بنی اسرایل نی

~~همه. وهفده سال ملک اورا بود . پس بمرد و بهر گوشهآ اندر آن کرانها ملکی برخاست

2 - ن س بجای شرحی که در کشتن افراسیاب از نسخ نقل کردیم دارد : چند گاه بر

~~آمد کیخر و کس فرستاد بجودرز و اصفهان و او را بخواند و سپاه گرد کردو گودرز را

~~اسپهالار کرد و بحرب افراسیاب ترتاد و کودرر برفت و خرب کرد چات افراسیاب

~~را بهزیت کرد و افراسیاب بگریخت و لودرر ار بس آو همی شد تا چداخ بگرفتش

~~و بیاوردش پیش کیخرو بس بفرمود کیخرو تا باز کشیدش چون کیخرو بمراد خود

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_716.png)

~~از بنی اسر اییل ، ومرین رحبعم را پسری ماند نام او ایا 1 و مهتری کرفت بردو

~~سبط ، سبطیهودا و سبط بن یامین، وسه سال مهتر بود ، یس یمرد . ومر او را

~~یسری بود نام او اسا و او نیزهمان مهتری گرفت که پدرش را بود . و چهل و یک

~~سال بزیست ، و میان او ومیان ملک هندوستان حرب افتاد . و نام این ملک زرج2

~~بود وخدای تبارک و تعالی اورا بفضل و کرم خویش بر زرج ظفردادو ملکازو بگرفت .

أندر حدیث اسا بن رحبعم با زرج ملک هندوستان

وهب بن منبه ایدون روایت کند که این پسر زاده علیمان بن داود بود نام

~~او اسا بن ابیا بن رحبعم بن سلیمان . چون [ این ابیا [بملک بندست بر همه

~~بنی اشرایل ملک شد و [ سه] سال ملک بود و بت پرستعدی و [ میان بنی اسراهل

~~اندر بت پرستی آشکارا کردی و از دین موسی و نلیمان دمت باژ داشت ، و اورا

~~دو بت بود که خلق را پرستیدن آن فرمودی . و او خود انشان را پرستیدی ، وخلق

~~بسیار او را اجابت کردند از بنی اسرایل وهمه شاه و زمین بیت المفدس بث یزحتی ms489

~~گرفتند . یس بمرد و از پس او پسرش بملنک نشسث نام او اسا ، و خلق را بمتلمانی

~~خواند و از بث پرستیدن تهی کرد ، و از خدای عزوجل بترسیدی و او را پرسثیدی.

~~و بتانرا بشکست و منادی بانگ کرد که هر که بت پرستد او را بکشیم . مردمانن

~~را عجب آمد ، وز آن دین دست باز داشتن سخت آمد [شان] که عصری بر آن بو

~~آمده بود ، و ملک را مادری بود بت پرست . مردمان2 سوی مادر شدند و از وی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_717.png)

~~اهدر خواستند که ملک را بگوی تا این دین ماتباه نکند دین پدرخویش ودین پدرآن

~~ما ، نادرش آن [ بپذیرفت و ] پیش فرزند آمد [ روزی ملک با فوم نشسته بودمادرش

~~اندر آمد ، به پیش مادر] برپای خاست حق مادر را . [مادرش] گفت تونه پسرمنی

~~اگر این حاجت من روا نکنی. گفت چه حواهی ؟ گفت چیزی که ترا بهتر بود و

~~ملک با تو بماند، واگرنکنی ترا بتر ، وملک از تو بشود . گفت ایدون شنیدم که تو

~~خلق را از بت پرستیدن همی باز داری و دین پدرت را مخالف شوی و دین دیگر

~~آری ، و این خلق ترا مخالف شوند و با تو حرب کنند ، و این نه از خرد بود، گه

~~همه خلق را مخالف شوی، و اگر چنین کنی ملکی را سزاوار نیستی و من این از

~~بهر تو و از بهرخویش همی گویم که نیکی و بدی [ که] ترا بود ، [همه مرابود

~~گفت یا مادر ترا خدای عزوجل باید یرستیدن و بتان را دست بازباید داشتن . مادرش

~~گفت من دین پدران خویش دست باز ندارم . ملک کفت میان من و تو[ همهآ] رحم

~~برید ، و ترا بر من هیچ حقی نماند . و بفرمود خلیفت خویش را تا مادرش بیرون

~~برد و گفت اگر مسلمان شود و اگر نه بکشیدش . وبیرون بردندش و مسلمان نشد

~~بکشتندش . وهردمان بترسیدند و کفتند مادرمخالف شد و بکشت ، ما ms490 را کمتر محابا

~~کند . و خلقی بسیار بدین مسلمانی آمدند، گروهی براستی و کروهی بمنافقی . و

~~خلقی بسیار گرد آمدند و گفتند ما بزمین ملکی شویم که آنجا بت بتوانم پرستیدن

~~پس ایشان را خبر آمد که بزمین هندوستان ملکی هست بت پرست . این همه بر

~~خاستند و برفتند از پادشاهی این ملمک بهندوستان شدند ، ونام این ملک هندوحتان

~~زرج بود ، با او خر ایشان بگفتند که غریبان آمدند از زمین شام . ایشان را

~~بخواند . چون پیش او شدند سجود کردند، ملک کفت شما که اید ؟ گفتند رهیان تو.

~~گفت: از کچا آمدید 1 گفتند از زمین شام ، مامردمان بودیم بتپرست و بردوست داری

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_718.png)

~~کرد و مانزد تو آمدیم . و با آن ملک هیچ کس نیست . و تو بدان ملک حق تری .

~~و آنجایگاهی است خوش با آب روان و باغها و درختان . و چون تو آنجا آیی

~~مردمان پیش توآیند و ترا بی حرب بیذیرتد و کلید گنج خانها و خواستها همه بتو

~~سپارند، کس ترا از آن ملک باز ندارد . ملک گفتا شما تیکو گفتید ، و لیکن من

~~امینان خویش را بفرستم تا آتجا بشوند بجاسوسی واز همه حالها بیرسند . اکر

~~چنینست که شما گفتید . پس آنجا آیم و آن یادشاهی بگیرم و بشما سیارم و اکر

~~نه چنین است که شما گفتید شما را عقوبت کنم . گفتند رواست پس ملک ایشان را

~~بفرمود تا بسرای اندر باز داشتندشان ، واجرایی 1 تمام برایشان براند ، و امینان

~~خویش را بیرون کرد از بازر گانان ، و خواسته همه از خزینه بداد و هرچه اندر

~~خزینهآ او گوهر بود از مروارید و یاقوت و زبرجد وهر آن چیز که ایشان را شایست

~~و هر چیزی که بباید ا یخشید ببخشید و پرسید که آن چه زمینست و چه

~~مردمانند [ و چه دین دارند و زمین او چگونه است و شهرها و بوستانها]2 و کوهها

~~و خشکیها و دریاها جگونه ms491 [ است و]2 بیرون شدن واندر آمدن ، و این همه خبرها

~~مرا بیارید . وتا این همه ندانید از آنجا باز مگردید و شما را من از آن گزیدم تا

~~مرا بیا گاهاتید وشما امیتانید و راست گویید . وهر که از شما راست گوید او رایاداش

~~دهم ، و هر که دروغ گوید عقوبت کنم . پس ایشان را با این مردمان گرد آورد که

~~نرد او آمده بودند، تا راهها ایشان را تمودند و خبرهای آن مردمان ایشان را بگفتند

~~ایشان اززمین هندوستان برفتندتا لب دریا . و بدریا اندر نشستند برصفت بازر کانان

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_719.png)

~~و بیاهدند تا زمین شام و بلب دریا آمدند . و بزمین بیت المقدس آمدند وبشهر

~~اندر فرود آمدند . و جواهرها 1 عرضه کردند و خریدارنیافتند 2 و آن کاسد شد

~~بر ایشان. و بنرخ [ ارزان ] آن همه همی فروختند ، تا مردمان برایشان3 گستاخی

~~گرفتند 4 و گستاخ شدند بر مردمان. ایشان گفتند این ملک شما چرا چیزی از

~~ما نخرد که ما را گوهر و چیزها و داروهای گرانمایه است گفتند : این ملک گوهر

~~و کنج طلب نمی کند * گفتند اورا چیزهای گرانمایه هدیه دهیم5 گفتند این ملک

~~ما زرو جواهر و کنج بسیار دارد و هرچه اندر خزینهآ داودوسلیمان علیهم السلام

~~بود و هرچه اندر خزینهآ پیغمبران و ملکان بوده همه بنست او کرد آمده است * و

~~او آنهمه را بیرا کنده است6 * گفتند این ملک را سپاه چندست ایشان گفتند او

~~را سپاه بسیارنیست ، گفتند اگر دشمنی آید حرب چون کند ؟ گفتند او خدایی دارد

~~که اگر او آن خدای بخواند و از او بخواهد تا کوهها از جای بر کیر اجابتش

~~کند. ایشان گفتند این خدای راجای کجاست و کجا باشد ؟ گفتنداین خدای آسمان و

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_720.png)

~~زممن و کوه و دریا و هرچه آفریده است و این همه خلق بند گان ویند و او نگاه

~~دارندهآ ایشانست . و این خدای آسمان ملکان و دشمنان ms492 از او باز دارد .

ایشان هرچه بشنیدند همه بنوشتند و چون همه بازدانستند بکباردیگر گفتند

~~ما این ملک ببینیم پس هدیها برداشتند از زر وسیم و گوهرهای کرانمایه و ییش او

~~رفتند و گفتند : ای ملکما بازار گانان هندوانیم وبزمین تو آمده ایم و بضاعت خویش

~~را بفروختیم ، و از هرچیزی ملک را هدیه آورده ایم ، آنچه ملوک را شاید . اگر

~~ملک بیذیرد هدیه کنیم و اگر بخرد ارزان فروشیم . ملک نگاه کرد اندران هدیهای

~~ایشان چیزهایی دید که هر گزچنان ندیده بود از گوهرهای گرانمایه . گفت آن ملکان

~~که اینها دارند چه کنند؟ گفتند : تا بزیند آن گوهرها اندر خزینه نهاده دارند .

~~کفت: چون بمیرندچه کنند ؟ کفتند : ازیشان بمیراثماند . ملک گفت : غافل وابله

~~باشد آن کس که بدین چیزها فریفته شود ومن این جهان فانی را بران یاقی نگزینم

~~و من روی ازین جهان بگردانیدهام و زیتت این جهان مرا بکار نیست . و آن همه

~~هدیها بایشان باز داد و ایشان برفتند و بههندوستان باز بردند و سوی زرج ملک

~~هندوستان اندر شدند و هرچه دیده بودند ویشنیده بودند نیشته بودند وهمه پیش ملک

~~بکفتند این ملک هندوستان بایت یرستی که داشت هم آفتاب پرست [ وماه پرست1

~~یود رسولان را بآفتاب و ماهتاب سو کند داد که این چنین است که ما شنیده ایم ؟

~~ایشان سو کند خوردند که چتین است که ما می گوییم . زرج گقت که این شامیان

~~که گفتند که ملک ما با خدای آسمان دوستی دارد عمدا گفتند [ و برای ترسانیدن

~~شما چنان گفتند] 2 وهیچ اصلی ندارد ، کدام خدایست و کدام ملک بود که با من

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_721.png)

~~بسر کند1 با چندین سیاه که من دارم . پس نامه کرد بهر شهری بهمغرب و مشرو

~~ویأجوج ماجوج واین همه بفرمان او بودند2 وعنوان نامه ایدون کرد : من زرج

~~الجبار الهندی ملک الارضین الی من بلغته کتبی . واندر آن نامه بنوشت که مرازمینی

~~هست بشام و ms493 برهای او رسیده است و کشتهای او بدرودن آمده و میوها تمام شده و

~~آنجا مردی هست از رهیان من [که از من ببریده و بر طرفی از اطراف غلبه گرفته

~~و آن رهیان مرا که اندر آن زمین اند3 قهر کرده است . وبا اوبس کس نیست .

~~هر که خواهد که از این کار نصیب بیابد بیاید که من آنجا خواهم شدن و هر کرا

~~قوت نیست من او را قوت کنم و هر که سلیح نداردمن اوراسلیح دهم و درعطا و خزینهای

~~من گشاده است بر شما . وهمه خلق از همه پادشاهی روی بدانجا نهادند و او درخزانهای

~~سلیح و درم بکشاد و از زر و جواهر وسلاح و جامه و هر چیزی مردم را میداد تاهمه

~~را بیاراست تا هزار هزار مرد و صد هزار مرد سوای خاصگان خویش 4 بیاراست ،

اتی هین رهرد.: ب کند. ب کند یعنی: بر اید

ا.جر ی ایاپو زوجراررری وان

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_722.png)

~~وبده لشکر کرد با هرلشکری پنجاه پیل 1 ، و مر کبهای خویش را بیاراست صد

~~تخت زرین ، بر هر تختی قبهآ سیم 2 . و بزیر هرقبه اتدر کنیز کی . وتختی از آن

~~بچهار استر بر گرفتندی چهار استر بیکجای بسته. و او [هر روز] در میان قیها

~~درقبهآ بودی ودیگر قبها همه بر گرداگرد او بودی . و آن صد هزار مرد که خاصگان

~~او بودند همه گردا گرد آن قبه بودند و بیرون ایشان این لشکرهای دیگر3.

~~بدین صفت از زمین هندوستان برفت با این لشکر گران که زمین زیر یای ایشان

~~همی لرزید ، و بر ایشان بیابانها تنگ شد ، و کس سروبن آن لشکر نیافت . پس

~~چون آن ملک خود را بر آن صفت بدید او را کبر و عجب آمد . آن شامیان را که با

~~او بودند بخواند و گفت این سپاه من چگونه بینید ؟ گفتند : همه بیابان لشکراست .

~~گفت : آن ملک شما با آن خدای که دارد ms494 چگونه با این سیاه بر آید . او و سیاه خدای

~~او با ما چه تواند کردن؟ چون بلب دریا رسیدند و بکشتیها اندر نشستتد خبر او

~~بملک شام آمد . آسا از آن لشکربترسید و خدای را دعا کرد و گفت : ای بارخدای

~~که [ این جهان و این آسمان و زمین و آنچه در او است ]4 بقوت خویش آفریدی و

~~ما را برحمت خویش دین هدی کرامت کردی بخطاهای ما منگر واین دشمن را ازما

~~باز دار و او را اندر دریا غرقه کن بدان قدرت که فرعون را غرقه کردی . آن شب

~~آسا بخواب اندر دید [چنانکه] فریشتهٔ‌ از آسمان فرود آمدی و او را گفتی ها

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_723.png)

~~آسا خدایتعالی اهشان را بفضل خود هلاک کند و دعای تو مستجاب کرد . و خدای

~~تواند که ایشان را بدریا غرقه کند و لیکن بدین شهر اندر آرداهشان را تا بهزیمت

~~شوند و هلاک گردند و خواستهای ایشان همه بدست تو افتد تا همه خلق بدانند که

~~خدای تو قوی تر و دین تو بهترین . پس چون سپاه زرج ازدریا برامد و رویسوی

~~شام نهاد بهر شهری که فرود آمدندی هرچه اندر آن شهر بودی از طعلم و گیا و

~~بر ک درختان و هرچه وحوش بود همه بگرفتندی و بخوردندی وهیچ چیز ازدست

~~ایشان نرستی و جویها * ورودها و آب همه بخوردندی 1 ، تا بدو روزه راه آمدند

~~از شهرستان بیت المقدس . یس زرج ملک سپاه را بشهرهای شام اندر بیراکند و

~~بهرشهری لغتی فرود آمدندی تا علف فراخ ترباشد. چون خبر پآسا آمد، مردمانی

~~بطلایه بیرون کرد تا آن سپاه بنگرند وجبر بدوآرند . ایشان برفتند و بر کوهها

~~برشدند ، بیابان ها تمام از آن لشکر پر دیدند ، همه متحتر شدند و بترسیدند و

~~دلهای ایشان از جای بشد . نزد آسا آمدند و گفتند ندانیم چگوییم که دلها از ما

~~بشد از بسیاری این لشکر که چندانست که طمامهای ms495 مسلمانان سیری کنند . هر گز

~~هیچ چشم چندین لشکر ندیده است . پس مردمان بیت المقدس [چون این بشنیدند

~~جامها پاره کردند و خاک برسر کردند و ناله بر داشتند و هر کس کس خود را وداع

~~کردی پس]1. سوی آسا گرد آمدند و گفتند : ای ملک ما راهیچ حیله نیست مگرییش

~~این ملک شویم و زنهار خواهیم . آسا گفت معاذالله که من بزنهار کافران شوم [ وخانه

~~خدای و کتاب او بدست فاجران اندر گذارم ]2 و لیکن خدای عزوجل را بخوانم تا

~~مرابرایشان نصرت دهد. و آنکه منافق بودندو مجازی، کفتند : ماسوی ملک هندوستان

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_724.png)

~~شویم بزنهار، که ما با او بز نهارتوانیم نجات یافتن و به نیروی ملکی]1 نتوانیم باهمه

~~فرزندان آدم حرب کردن . و آن آسا لنگ 2 بود . پس آسا برفت بمجراب مسجد

~~بیت المقدس اندر شد و تاج از سر بنهاد و چشم پرآب کرد ، وبزبانی فصیح و دلی

~~زار ، خدای عزوجل را بخواند ودعا بکرد» که آن دعا واجبست که هر کسی یکند

~~بخلوت و آن دعا از بر کند [ بدان ]3 الفاظ تازی ، چنانکه خدای تعالی گفت :

ادعونی استجب لکم .

و هیچ چیز از دعا بر تر نیست و آن دعا که آسا کرد بدین کتاب اندر است

~~و ایدون باید که این دعامردمان ازبر کنتد ، [تادرماندهآ روز گاری راکاری افتد4

~~خدای عزوجل را بهر سختی و شدتی بخواند و بیقین بداند که خدای عزوجل او را

~~اجابت کند 5 دعا این است :

اللهم رب السموات السبع ورب العرش العظیم اله ابرهیم و بعقوب

~~واسحق والاسباط انت المستخفی من خلقک حیث شیت لابدرک قرارک ولا

~~تطق 88 کنه عظمتک بشر9 انت البقظان الذی لاتنام والجلیل الذی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_725.png)

~~لا تبلیک اللبالی والایام . اسئلک بالمتهئلة التی سالک بها ابرهیم

~~خلیلک فاطفات بها حر، النار و الحفته بها بالابرار . و بالدعاء الذی

~~دعاک به نجیک موسی بن عمران فانحت، به بنی اسر ائیل من الظلمة3 ms496

~~واعتقتهم به من العبودیة وسیر نهم به فی البحر الی البر وغرقت به فرعون

~~ومن اتبعه .و بالتضرع الذی نضرع به عبدک داود فرفعته ووهبت له

# من بعد الضعف القوة ونصرته علی جالوت [الجبار] %~% فهزمته .و

~~بالمسئلة التی سالک بها سلیمان نبک فمنحته، الحکمة و وهبت

~~له الرفعة وملکته علی کل دایة فی الارض، . انت محیی الموبی و مفنی

~~الدنیا وتبقی خالدا وحدک8 لا تفنی و جدبدا9 لا تبلی . اسیلک با

~~الهی ان ترحمنی باجایة دعوتی فانی اعرج مسکین من اضعف عبادک و

~~اقلهم حیلة وقدحل بنا کرب عظیم وخطر شدبدلا بطیق کشف1

~~ذلک غیرکو لاحول ولا قوة [لنا ]12 الابک فارحم ضعفنا " بما شت

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_726.png)

~~فانک ترحم من تشاء بما تشاء * یاذا الجلال و الا کرام برحمتک یا ارحم

~~الراحمین.

چون این دعا بگفت و همه مومنان بمز کت اندر2 ایستاده بودند ، از پس او

~~ودعا همی کردند ، وهمی کفتند : یارب این بنده [ تو] ضعیف است وتو همی دانی و

~~همی بینی که او طمع از خلق ببرید ، و ترا خواند ، او را بدست دشمنان مسیار ،

خدای تعالی خواب بر آسا افکند و آسا بخواب دید چنانکه [ کسی] از

~~آسمان فرود آمدی واو را گوید ای آساخدای عزوجل همی گوید هر کز هیچ دوست

~~مر] دوست را بدشمن نسیارد ، و من دوستی خویش [مر] ترا واجب کردم و

~~نصرت خویش ترا دادم ، [ و کار دشمن تو ترا کفایت کنم و این اندوه از تو بن

~~دارم] که بوقت فراخی مرا فراموش نکردی و نه بوقت ایمنی ، من ترا بوقت بیم و

~~سختی فریاد رسم ، و فریشتگان آسمان را فرمان بر دار تو کنم ، تا همه دشمنائت

~~هلاک کنند ، و گر همه روی زمین [یر ] دشمن کردند من همه را هلاک کنم .

آسا از خواب بیدار شد و بیرون آمد و پیش ایشان این همه قصه بگفت .

~~آن مسلمانان گفتند : صدقت ای ملک و آن منافقان کفتتد اگر خدای ms497 او را فریاد

~~خوابتی رسیدن نخست یای لنگ او درست کردی، و برین حدیث اندر بودند که

~~رسول ]ملک زرج بیامد با نامهآ سوی آسا ، و بدان نامه اندر دشنام داده بود بسیار

~~و [ افسوس کرده و] گفته بود خدایت را بخوان تا بتگری تو را چگونه رهاند از

~~دست من . آسا نامه بر گرفت و بمحراب اندر شد و نامه باز کرد ، و کفت یا الهی

~~نامهآ دشمن ییش تو آوردم ، و تودانی که اندر آن چیست ، و چه کفتست از ناسزاها ،

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_727.png)

~~و تو داناتریا .

خدای تبارک و تعالی بسوی او وحی کرد و او را پیغامبری داد و کفت خیز

~~این لشکرترا بگوی تا حرب کنند که من ترا نصرت وعده کردم و خلاف نکنم .

آسا بیرون آمد از مزگت و قومرا بگفت و خود بیرون رفت از شهر که

~~حرب کند . چون نگاه کرد با خود دوازده تن بودند و با هر کسی از آن دوازده تن

~~کسهای ایشان . و آسا بیرون آمد با این دوازده تن و کسها با ایشان بودند ، وپیش

~~لشکر زرج شد و بر بلندی بیستاد . چون زرج ایشان را بدید سربجنبانید وسخت

~~اندوه آمدش ، و گفت این مردمان با من فسوس داشتند ، ومن از جای خویش با

~~چندین هزار مرد لشکر نه از بهر آن آمدم تا با این مردم جنگ کنم ، و من ننگ

~~دارم با این مایه مردم حرب کردن. کس فرستاد بلشکراندر و آن مردمان که ازین

~~شهر سوی او شده بودند و از حالهای این شهر او را برسانیده ا ، بودند همه را

~~بخواندو کفت : مرا بیاوردید تا با این مایه مردم حرب کنم ، وبرمن فسوس داشتید؟

~~بفرمود تا ایشان را و سواران ایشان را گردنها بزدند . پس سوی آسا کس فرستاد

~~و گفت: من با توننگ دارم حرب کردن ، خدای را بخوان تا اورا ببینم وبا سپاه او

~~حرب کنم . آسا سوی او ک فرستاد ms498 و گفت : ای بندهآ ضعیف بد بخت ترا با خدای

~~عزوجل قوت نیت و او را غلبه نتوانی کردن و ندانی که چه همی گویی . زرج

~~گفت : هرچه به تو آیدازپیش تو آید ، لشکر خویش را گفت پیش روید و ایشان را هر

~~مردی تیری بیندازید که ایشان خود کمتر از عدد شما اند، و بهرتیری یکی بکشید

~~خود کس نماند . خدای عزوجل فریشتگان را بفرستاد چون تیرها از کمانها یله

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_728.png)

~~کردند ، هرتیری بگرفتند و باز آن کس را راندند که انداخته بود ، واو را بکشت .

~~و فریشتگان خویشتن زرج را بنمودند که از آسمان فرود آمدند و تیر همی انداختند،

~~تا خلق بسیار از آن [سیاه زرج ] بکشتند. زرج بترسید سپاهها گرد کرد و کفت این

~~سیاه ندارد ، ولیکن جادواست ، ما را بجادوی غلبه کرد . و دیر است تا بنی اسر ائیل

~~جادوانند . و بفرمود تا شمشیرها بکشیدند و همه حمله کردند . فریشتگان آهنگ

~~ایشان کردند و شمشیرها از دست ایشان بستدند و ایشان را بکشتند . چون زرج

~~ملک آنرا بدید رخ بر گردانید و هزیمت شد .

آسا دعا کرد و کفت یارب تو او را هلاک کن تا بسلامت با قوم نشود ، که

~~اگر با قوم بشود باز بر ما سپاه آرد . خدای عزوجل سوی او وحی کرد که تو وقوم

~~تو آنجا [بجای] بباشید که من آن همه لشکر هلاک کنم وهرچه ایشان دارند از خواسته

~~و زر و سیم همه ترا و قوم ترا دهم. پس زرج آهنگ دریا کرد و کشتیها بساخت

~~که بدریا اندرنشیند و به هندوستان بازشود . چون بدریااندر نشست با هزارمرد ،

~~که خود همان مانده بودند] خدای عزوجل باد را بفرمود تا آن کشتیها همه غرق

~~کرد و آن همه خلق را با زر و سیم با لب دریا بر افکنذ بموج . و آسا برجای

~~ایستاده بود وخبرنداشت . خدای عزوجل اورا آگاه کرد و گفت بفرمای تا بروندو

~~آن خواستهآ ms499 ایشان اززر و سیم از لب دریا باز شهر آرند. آسا بشهر اتدر منادی کرد .

~~یس خلق بیرون آمدند و خواسته [ ها] همی کشیدند و آسا یملک اندر بنشست [بیست

~~سال . وز پس او پسرش بملمک بتشست 1 و عدل و داد کرد و از یس او زنی بملک

~~بنشست . و این همه بگویم بعد ازین انشاء الله تعالی .

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_729.png)

~~اندر] اخبار آن ملگان گه از پس آسا ببنی اسرایل پادشاهی گردند

پس آسا بمرد و پسرش بملک بنشست نام او یهوشافاط 1 بن آسا بن ابیا بن

~~رحبعم بن سلیمان بن داود . وبیست وپنج سال اندر ملک بود . و از پس او زنی

~~بملک نشست نام او عتلیا 2 ، و هر که ابدر بنی اسرایل ملک زاد گان بودند همهرا

~~بکشت وملک هفت سال با اوبماند. و ملک زادهآ بود نام او انوش ، گروهی کفتند

~~یو آش 3 بود [ پسر اخزیا ] و آن زن او را طلب کرد که بکشد ، این یوآش ازو

~~پنهان شد هفتسال ، وخلق را [ازپنهان] بخویشتن خواند وبیرون آمد ، و آن زنرا

~~بکشت و ملک بگرفت و چهل سال ملک بود . و او را یکی جده مادر پدر بود و

~~او را خواست که بکشد و برادر او را بنشاند او جده را بکشت و برادر را بکشت،

1 - کذا : قاموس کناب مقدس در اصل : لهو سافظ . عربی : بهوشافاظ . نق :

~~عرشا بن آسا . چابی : علقی - لک.هوتمضجن ، بهوساقط.

2- در اصل : ملیا. کق. علیا . عر بی: عتیاو حمی عزلیا (رکما. گر.)

~~ابنه عمرم ام اخزیا (ص 447) فاموش کتاب مقدس ، عتلیا.

~~ضر . قاموس عهد ، یو آش که یهواش بن اخزیا ... نوشته شده است .

4- عربی : ثم قتلها یواش و اصحاجرن ملکها سیع شتین م منا یوال بن

~~اخزیا وهوالذی قتل جدته الخ 00.، نق . ان زن اورا طلب کرد که بتر بردر اورا

~~بنشاند او جده را و برادررابکشت » وظاهرا در عبارت متن ضعفی هت ، چه از قرینهآ

~~عری ms500 که عتلیا را مادر اخزیا میشماردویو آش را پر اخزبا میداندو تصر یع نق معلوم میشود

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_730.png)

~~وچهل سال بملک بنشست1 . ازپس او[ یسرش اموصیا ] بملک بنشست و [بیست

~~و نه آ سال ملک بود 2 . و از یس او پسرش [عوزیا و کویند غوزیا بود و این

~~معروفتر] بود [ینجاه ودو] 3 سال . و از پس او [یسرش یوتام شانزده سال . و از

~~پس او پسرش آحاز شانزده سال ] و از پس او حزقیا پسرآحاز ملکی بودبزر گوار

~~و مسلمان و داد گر و خدای عزوجل پیغامبری فرستاد سوی او، نام آن ییغامبر

~~شعیا [بن امصیا ] . و او آن پیغمبر را بپذیرفت و نیکوش داشت . و بنی اسر ائیل

~~همه بدان پیغامبر بگرویدند ، وبت پرستیدن دست باز داشتند ، و دین موسی و

~~شریعت توریت باز تازه شد .

محمد بن اسحق خداوند [ کتاب] مغازی ایدون کوید که : نام این ملک

~~که شعیا پیغمبر بر اوآمده بود صدیقه4 بود .

و خداوند آن ملک برو همی داشت از یرکت آن ییقمبر و نیکوی مذهب و

~~داد او اندر ملک بپراکند ، و پایش لنک بود و برساق وی یکی ریش بود، یر

~~ستور نتوانستی نشتن و حرب کردن . و ملکی بود بزمین با بل مرعجم را نام او

~~سنحاریب ، وسیاه بسیار داشت و خبر آمد او را که ملک بنی اسرایل [ و یادشا هی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_731.png)

~~شام بدست مردی اندرست لنگ و ز من، او سپاه کرد کرد و روی بشام نهاد

~~که آن ملک بگیرد. منجمان و کاهنان و علما کفتند ای ملک آن مردهست بر دین

~~موسی، با داد و عدل اندر ملک، وبا اوپیغامبری است نام او شعیا و خدایر اعز وجل

~~بخواند و با او بر نیایی . فرمان ایشان نکرد ، و سپاه بکشید و بسوی شام شد .[ و

~~با او ششصد هزار علم بود ، و بزیر هر علمی چندان خلق بود که خدای دانستعدد

~~ایشان را . و او ms501 را سرهنگی بود نام او بخت نصر [و این آن است که از پس آن]

~~شام وبیت الهقدس بدست او بیران شد ، و فرزندان پیغمبران بدست او کشته شدند،

~~و خدای تعالی اندر نبی گفت :

و قضینا الی بنی اسرائیل فی الکتاب لتفسدن فی الارض

~~=*-5--5*هه

~~مرنین و لتعلن علوا کبیرا.

و این بخت نصر بود که با سنحاریب بیامده 1 [بود ] ، و سنحاریب آنجا که

~~رسیده بود فرود آمد مردمان [ اورا] ایدون گفتند که مارا پسرعمی بود نام او ایزر2

~~و ملک بابل او را بود [ و او یکبار ] بشام[ آمد سوی ملک بیت المقدس[ که تو

~~همی سوی او شوی] با سپاه بسیار . این بخت نصر سخن ازدهان ایشان بستد و گفت :

~~آیها الملک این پسر عم من بود و من با او بودم . چون به بیت المقدس برسید آنجا با

~~آن ملک پیغمبری است خدای آسمان را نام او شعیا، اودعا کرد و از آسمان بادی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_732.png)

~~برخاست ، کین همه لشکر را هلاک کرد ، و کس نماند هگر من و ملک و پسرملک،

~~پس آن پسر ملک [ ملک] را بکشت ، و من پسر ملک را بکشتم ، و کس از آنجا

~~باز نگشت جز من . وتو آنجا همی شوی ، ندانی که چون باشد 1 . ملک سنحاریب

~~فرمان بخت نصر نکرد ، وسپاه بکشید وبختتصر را ببرد . و کروهی گفتند بخت نصر

~~دبیر 2 بود و گروهی گفتند -رهنگ بود و امیر بود .

مس [چون ] سنحاریب با همه سیاه اندر بیت الدقدس آمد ، [شعیای

~~پیغامبر سوی ملک اندر شد و ویرا کفت تو زمنی و بر پای ریش داری ، و نتوانی بر

~~نشست . و ملک سنحاریب آمد ، با چندین هزار سیاه ، این را چه تدبیر است؟ ملک

~~شعیا را گفت توخدای را عزوعلا دعا کن تا چه فرماید . من همه آن کنم . شعیا خدای

~~را بخواند و دعا کرد خدای عزوجل اورا وحی فرستاد که من این خانه و ms502 بیت المقدس

~~را نصرتی کنم[ و این دشمنان را از تو باز گردانم و لیکن ملک را بگوی که عمر

~~تو بسر شده است تو وصیت کن و این ملک بکس دیگر سیار تا او را نصرت کنم)2

~~شعیا ملک را آگاه کرد ملک بمز گت اندر آمد و خدای عزوجل را یخواند و زاری

~~کرد گفت 4 : یارب مرا تا اکنون توفیق دادی تا اندر میان خلق تو عدل کردم

~~واین ملک ترا بفرمان تو بداشتم ، یارب مرا چندانی زند گانی ده تا فخراین ظفر مرا

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_733.png)

~~بود بر دشمن ، خدای تعالی او را اجابت کرد و شعیا را وحی کرد که او را بگوی

~~که اندر زند گانی تو پانزده سال افزودم و ازین دشمن رهانیدم . ملک بجده اندر

~~افتاد وخدای تعالیرا ثنا کرد و شکر کرد [پس خدای عزوجل] شعیا را بفرمود که

~~از فلان چاه آببر کش و] پای او را بشوی . چون بشست آن ریش [از ] پایش

~~بشد . اواندیشید که خدای تبارک و تعالی اورا با سنحاریب حرب[ کردن] فرماید .

~~یک روز بامداد برخاست مردی بدر شهر آمد و بانک کرد ببشارت . او را پیش ملک

~~آوردند . ملک را گفتخدای عزوچل شب دوشینه مر کد بلشکر سنحاریب برافکند

~~و همه بمردند و هلاک شدند . پس ملک با خلق وبا شعیاء پیغمبر از شهر بیرون شدند

~~و بدیدند آن همه خلق را بر روی زمین مرده ، بنگریستند میان مرد گان اندر ،

~~سنحاریب را نیافتند بفرمود که اورا طلب کنید ، سنحاریب را بیافتند میان غاری اندر

~~با بخت نصر و با پنج تن از دبیران خویش . او را پیش ملک آوردند پس [ ملک اسر

~~بسجود نهاد . چون خود را غالب دید .[ و شکر کرد و یک روز از بامداد تا شبسر

~~بسجود داشت ] و بعد از آن سر بر کرد، سنحاریب را گفت ای دشمن خدای چگونه

~~دیدی قدرت او ؟ سنحاریب گفت مرا گفته بودند آن ms503 کسها که خبر داشتند ، من فرمان

~~نکردم از ابلهی و نادانی . و ملک بفرمود تا سنحاریب را و آن کسها که با او بودند

~~همه را غلها در گردن نهادند و بندها برپای وهر کسی را هر روزی نانی جوین همی

~~دادند و از بامداد تا شب گرد شهر همی گردانیدند با آن آهنهای گران ، تا مقدار

~~هفت روز بر آمد . سنحاریب ملک را گفت ای ملک ما را بکش که ما را مر ک بهتر

~~ازین زند گانی بدینحال . ملک بفرمود که ایشان را بکشند . خدای عزوجل سوی

~~شعیا وحی فرستاد که او را بگوی که ایشان را مکش ودست بازدار تا بقوم خویشتن

~~خبر باز برند، تاهمه ملکان ازملک بیتاامقدس نومیدشوند . پس ملک بیت المقدس

~~ایشان را کرامت کرهر و باز فوم خویش فرستاد . و سنحاریب بزمین بابل باز آمد و

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_734.png)

~~خلق بر او گرد آمدند و آن کاهنان و منجمان گفتتد ما ترا گفتیم که آنجا مشو ،

~~فرمان نکردی .

و از یس آن ملک حزقیا 1 با شعیاء ییغمبر بمردند از پس پانزده سال .

و از پس حزقیا ملکی بنشست اندر بنی اسرایل نام او منشا [یسر حزقیا]2

~~پنجاه وپنج سال . و از یس او یسرش بنشست نام او امون دوازده سال 2 ، و از[یس

~~او یوتیا بن امون] 4 بنشست [سی و یکسال و از] پس او پسرش [ یاهواحاز

~~بنشست و فرعون الاجدع ازمصر بیامد و با اوحرب کرد ویاهو احاز را اسیر کرد و

~~بمصر برد و یسر یاهواحازرا برجای پدربملک بنشاند] 5 نام او یویاقیم دوازده

~~سال . و از پس او پسرش ملک داشت نام او یویاحین 7 و از ملک اوسه ماه بگذشت

~~ز [بخت نصر بیامد و با وی حرب کرد و او را اسیر کرد و به با بل برد و عم ویرا

~~متنیاه را بملکی بنشاند و او را صدیقیا9 نام نهاد . پس این صدیقیا خلاف آورد

~~پس ms504 بختنصر باز آمد و یادشاهی بگرفت و صدیقیا را اسیر کرد و همه بیت المقدس

~~بیران کرد و آن ملک را چشمها کور کرد و فرزندانش را پیش او بکشتند و ینی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V01.pdf_page_735.png)

~~اسرایل با آن پیغمبر زاد گان و ملک زاد گان را که آنجا بودند همه برده گرد و به

~~بابل برد ، و صدیقیا را نیز بسته ببابل بردند . و بنی اسراثیل باسیری اندر بماندند

~~تا کیرش بن جاماسب بن اسب آنرا آزاد کرد و باز یت المقدس فرستاد و آن بسبب

~~قرابتی بود که با بنی اسرائیل بودش که مادرش اشتر دخترجاویل و بروایتی حاویل

~~اسرائیلی بود . وملک صدیفیا با آن سه ماه که یویاحین ملک بوده بود یازده سال

~~و سه ماه بود و از آن پس ملک بیت المقدس اشتاسب بن لهر اسب را شد و عامل

~~وی بخت نصر بود . و محمد بن اححق کوید که چون صدیقه ملک بنی اسرایل بمرد1

~~بنی اسرائیل فساد کردن، بسیار . و گویند شعیا هنوز زنده بود . شعیا ایشان را پند

~~داد ، ایشان آهنگ کشتن وی کردند ، شعیا بگریخت و بمیان درختی اندر شد . و

~~ابلیس بیامد و ریشهآ دستار شعیا بگرفت ، تا ایشان بدانستند که بمیان آن درخت

~~است و آن درخت با وی بدونیم کردند :.

پس بختنمر باز آمد ازیس سالهای بسیار و پادشاهی بگرفت وهمه بیت المقدس

~~بیران کرد و آن ملک و ملک زاد گان را که آنجا بودند همه برده کرد و بکشت.

~~و ملک عجم آن روز گار گشتا شب بود یسر لهراسب [پس گشتاسب] یادشاهی

~~بیت المقدس [ بخت نصر را] داد ، اندر روز گار 2 وی .

2- این متاردرو یزب ایب ورورورر:رد

2 - این قسمت از (ستاره ببعد) در طبری جایش اینجا نیست وین ن روایتی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_4.png)

ابدر پادگردن پادشاهی اهراسب [بن گی اوجی

بن گی منوش بن گیفاشین]1

چون لهراسب بملک بنشست و تاج بر سرنهاد ، تختی زرین ساخت ms505 گوهرها

~~اندرو نشاخته 2 . ونشست خویش را شهر بلخ اختیار کرد ومربلخ را بلخ الحسنا3

~~نام کرد * چنانکه تا امروز از آن عهد باز بلخ شایگان 4 می خوانند یعنی شاد و

~~خرم و نیکو * ، [ و دیوانها بنهاد و خراجها جبایت کرد و ]5 و سپاهی بگزید

~~هر کدام مردانه تر و روزیشان[ بداد و سیاهی] بیرون کرد و بخت نصر را بر آن

1- از طبری افزوده شد (ص 645) .

2 - نسخ هر کدام در وصف تاج ولت ریدمهایی دارک .وم اکی ب باصل مطابق

~~بودانتخاب کردیم. نف : اندرونشانهه.ابیری ارامنا.ال . مرصع

~~بجواهر گرانمایه ...

3 - الح، ترجمه (بامی) است . یعنی روشن و نوراتی چانک به زا بهشت

~~بامی و هوشیدر موعود مزدیشترا هوشیدر بامی کویند و آین لعت بیهلوی و امیک و

~~بزبان سغدی و دری ( بامی یا بامین) آمده و در قطعهآ شعری که از حفریات تورفان از

~~کتب مانی بدست آمده گوید ، مروان بامینان.رت برکهرنه کانی مانی تالیف

~~نگارنده طبع طهران .

4 - تصور میشود کاسه خایکان در ایجا مصک ربا میان)بسه بزیر اجلخ شایگان

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_5.png)

~~سپاه نامزد کردسوی زمین عراق، [ ونام بپارسی بخترشه بود ] و گفت که ولایت زمین

~~عراق وشام ویمن تا در مغرب همه ترا و اهواز نیز تا در روم ترا ، و من خود

~~به بلخ بنشینم تا در ترک نگاه دارم1 . آنگاه بخت نصر برفت با سپاهی از در بلخ

~~و از لب جیحون و همی شد تا بعراق رسید بشط دجله، و از دجله عبره کرد و

~~بگذشت برسوی مغرب و برجانب شام همی آمد ، تا برسید بشهر دهشق، و با مردمان

~~آن شهرد مشق صلح کردوهمه شهر بگرفت 2 * و آنجا بنشست که آن شهری بزرگ

~~بود ، با سواد و نواحی بسیار و نعمتی فراوان ، و دارالملک را بشایست3 ، و از

~~آنجا سیاهسلاری را از خاصگیان خویش ترتیب داد و سپاهی بسیار بدو سپرد و او

~~را بزمین بیت المقدس فرستاد تا ملکان ms506 بچنگ آورد4 . و بزمین بیت المقدس

~~ملکی بود از بنی اسرائیل از فرزندان داود پیغمبر علیه السلام و آن ملک با این

~~سپاهسلار 5 بخت نصر صلح کرد واین سپهدار ازو نواها 6 بستد مهترزاد گان

~~بنی اسرائیل را و باز گشت ، چون بشهر طبریه برسید [ و این طبریه] شهریست از

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_6.png)

~~شهرهای شام بنزدیک دمشق ، اورا خبر آمد که بنی اسرایل بر آن ملک که توبا او

~~صلح کردی و شهر در دست او بگذاشتی بر خاستند 1 * و درشهر فتور وغلبه اوفتاد

~~و خراج وهوافقت بدو نبردند2 ، و او را گفتند که توحرب نکردی و با ما خیانت

~~کردی ما ترا بملک نیسندیم . او را بکشتند و حرب ترا میان بستهاند 3 سپهدار

~~بخت نصر چون این خبر بشنید نامه کرد سوی بخت نصر و این خبر ایشان ببختنصر

~~نبشت4 * ، و بگفت که من اکنون بشهر طبریه برسیدهام منتظر فرمان بنشسته

~~تاچه فرمایی5 . بخت نصر آن نامه را جواب کرد که هم آنجا که هستی بنشین؟ تامن سوی

~~توآیم و بحرب ایشان بشوم و بیخ ایشان از بن بر کنم 7 ، اما تا رسیدن من آن

~~گرو [ کانی]8 ها و نواها که داری همه را بکش . آنگاه بخت نصر با همه سیاه

~~خویش از دمشق برفت تا به بیت المقدس رسید * ، درشهر بروی وی بستند و آن

~~جایگاهی وثیق بود ، آنرا حصار ساختند 9 بخت نصر شمشیر به بنی اسرائیل اندر

~~نهاد و 10 مردا [ن ایشا] نرا میکشت وزنان و کود کان را برده و اسیر میگرفت.

~~وخدای عزوجل پیغمبری فرستاده بود بسوی بنی اسرایل نام او ارمیا که * فساد

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_7.png)

~~در میان ایشان آشکارا شده؛ و همه بنی اسرایل تباه شده بودند ازپس عهد شهیای

~~پیغمبر . و این پیغمبر ارمیا 1 ایشان را از فسادها نهی کرد [ و بیم کرد از

~~بختنصر]2 * وایشان را بیدار کرد و وعید نمود بدان بی فرمانی از بختنصر3 ms507

~~و گفت که ملکی بیاید از سوی مشرق 4 نام اوبخت نصر وشما را بکشد و زنان و

~~کود کان را برده کند ایشان این پیغمبر را بزندان کردند ، گفتند تا

~~بنگریم اگر این وعده دروغ گفته باشی ترا بکشیم6 . و سالها اندر آن

~~زندان بماند 7 تا بخت نصر بیامد* بشهر بیت المقدس . آنگاه شهر را

~~حصار می داد تا آنگاه که بستد و همه خراب کرد ، و مزگت را خراب کرد،

~~و خلق را بکشت هر کرا می یافت . قومی اندک بجستند8 ، این ارمیا را از

~~زندان بیرون آورد، و او را گفت چه مردی تو9 ؟ گفت من پیغمبر خدایم سوی بنی

~~اسرایل ، ایشان را خبر دادم ازین همه و آ گاه کرد که خدای تعالی ایشان را

~~عقوبت خواهد کردن بتو ، و مرا بردرست گشتن این حال محبوس کرده بودند 10

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_8.png)

~~بخت نصر او را گرامی گرد ، و دست باز داشت1 و شهر و مز کت همه چنان

~~خراب کرده بود که آنجا نشایست بودن . از آنجا برفت2 . پس از آن ضعیفان

~~که مانده بودند و از شمشیر بخت نصررسته بودند3 بر ارمیا گرد آمدند و گفتند

~~ما [جمله] توبت کردیم، خدای را دعا کن تا گناهان ما را عفو کند . خدای عزوجل

~~بدو وحی کرد که ایشان را بگوی که میخواهید از شما خشنودشوم و عفو کنم ازشما ،

~~باید که هم در بیت المقدس بباشید، و آنجا که مز کت بود خدای راهمی پرستید 4 . گفتند

~~ما اینجا چگونه بباشیم که بیت المقدس بدین سان ویران شدست [و دشت و بیابان

~~گشته] پس برفتند 5 و بمصر شدند چون آنجا رسیدند پیش ملک مصر اندرشدند

~~گفتند : ما از بنی اسرائیلیم ، [همه ] پیغمبر زاد گان و ملک زاد گان ، ملکی از

~~سوی مشرق بر ما آمد و زمین بیت المقدس 6 همه خراب کرد ، و مردمان ما را

~~همه بکشت ، ما ماندیم و بس ، و ms508 بزنهار تو آمدیم ا کرفرماید یذیرفتن بمصراندر

~~بباشیم چنانکه پدران ما آنجا بودندی، بنی اسر اثیل همه بایام موسی علیه السلام7 .

~~آن ملک مصر ایشان را بنواخت و گرامی کرد8 . چون بخت نصر بشنید که این

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_9.png)

~~جماعت بجوار او گریختند1 ، نامه کرد سوی ملک مصر که ایدون شنیدم گه این

~~دلیری کردی1 و رهیان مرا که از پیش من گریختند ، بزنهار تو آمدند . باید که

~~چون برین نامه واقف شوی ایشان را پیش من باز فرستی ، ور نه من با همه سپاه بیایم

~~وحرب کنم، همه مصرخراب کنم چنانکه شام راخراب کردم حرب مرا بسیجیده2

~~باش . ملک مصر چون این نامه بخواند مراو را جواب فرمود کاینان رهیان تو نهاند

~~همه آزادند و آزاد زاد گان 2 ، من ایشان را سوی تونفرستم . بخت نصر چون این

~~جواب نامه بخواند سپاه خویش جمع کرد و بمصرشد و با ملک مصر حرب کرد، و

~~بر وی دست یافت و او را بگرفت و بکشت 5 و نواحی مصر غارت کرد و مردمان

~~همه شهرها بدان نواحی بعضی را بکشت و بعضی را اسیر کرد. و آنکه بگریختنداز

~~زمین مصر و شام آواره شدند و بزمین حجاز افتادند بحد مدینه و آنجا وطن ساختند

~~و حصارها بنا کردند6 چون خیبر و قریظه وفدک و وادی القری که تا اکنون

~~بماند ، وبر دین جهودی مانده بودند و برسول ما صلی الله علیه و سلم نگرویدند ،

~~این مردمان از آن بقایا بودند که از شام و مصر و بیتالمقدس آنجا افتادند و خانه

~~ساختند و ایشان را بنی فریظه و بنی نظیر و بنی المصطلق خواندندی که نسبت بدین

~~سه قبیلت باز می بردند . آنگاه بخت نصر از مصر بر گذشت و سوی مغرب شدتا

~~برآخر حد مغرب برسید. بهرشهر که می رسید آن شهر را خراب می کرد و ملکی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_10.png)

~~اکه آنجا بود می کشت ، و مردم را بعضی اسیرهمی ms509 کرد. پس از حدود هغرب باز

~~گشت و باز عراق آمد بلب دجله ، با خلقی بسیار از اسیران ، وبا فنیمت وخواسته

~~بی مر و از هرشهری اسیران داشت بسیار از بنی اسر اثیل و از مصر واز فلمطین

~~و دانیال پیغمبر علیه السلام اندر جملهآ اسرای او بود از بنی اسرائیل . و او همه

~~شهرهای شام و بیت المقدس ایدون خراب کرده بود که مردم نتوانست بودن اندر آن

~~حایها ، وهمه رمیده بودند . و اندر آن جایگاهها جز سباع و وحوش جانور نبود ، و

~~آن ارمیای بیغمبربنی اسرائیل مانده بود و بخت نصر او را اسیر نکرده بود، و

~~خدای عزوجل بدین ارمیا وحی کرد که سوی بیت المقدس باز شو که من آن شهر

~~را و آن مزگت باز آبادان خواهم کردن1 . ارمیا برفت از زمین شام بجانب بیت

~~المقدس ، بخری بر نشست .

و گروهی ایدون گفتند کین ارمیا نامی است عبرانی اما او آن پیغمبر بوده

~~است که او را بزبان عربی عزیرخوانئد که خدای عزوجل او را اندر نبی یاد

~~کرده است :

او کالذی مر علی فریة وهی خاویة علی عروشها .

یعنی بیت المقدس که همه ویران شده بود و سقفهای آن افتاده . چون ارمیا

~~به بیت المقدس رسید ، آن شهرها دید و دیهها همه بزمین بر افتاده و یست شده ، .

~~[و خلق تبه شده و درختان را بر پای مانده و کس نبود که بخورد و جویهای آب

~~روان ] بیکی دیه اندر آمد و او را گرسنه شده بود ، کس ندید و نان نیافت ، لختی

~~انگور [ و انجیر از درخت باز کرد وبا خویشتن از دیه ببرد همچنان برخر نشسته

~~و بدشت از خر فرود آمد و از آن انگور] و انجیر لختی بخورد ، یس تشنگی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_11.png)

~~آمدش [ و بدان دشت که او بود ] آب [ کاست ] بود [ پس کاسه پیش نهاد و ] از

~~آن انگورلختی به رکوه اندر1 بفشرد واز آن آب انگور بخورد ، و ms510 آن خرخویش

~~را بر درختی ببست و بدان دیه ویران اندر همی نکریست و فکرت و تامل می کرد

~~بنظر تعجب وگفت :

نی بحیی هده الله بعد مونها.

گفت کویی که باشد2 که خدای تعالی این دیه [ مرده شدهآ] ویران را برین

~~صفت ، باز نو زنده کند یعنی آبادان [ و شهر بیتالمقدس و دیهها همه ویران بود

~~گفتا چگونه باشد که خدای این دیه ویران آبادان کند و این خلق مرده باز زنده

~~کند و نه بشک بود ببعث و بروز رستخیز و نه عجب از آن آمدش بلکه از آن ویرانی

~~عجب آمدش که ] چگونه آبادان توان کردن . چون روز گرم شد و وقت چاشتگاه

~~اندر آمد و ارهیا اندر سایهآ آن درخت نشست ، خر بدرخت باز بسته ، و آنچه از

~~آن انجیر و انگور زیادت آمده بود پیش او بسله اندر نهاده ، و از آن آب انگور که

~~به ر کوه اندر3 فشرده بود بعضی مانده ، او بدان اندیشه اندر خواب شد ، و خدای

~~جل جلاله جان ازو جدا کرد و تا صد سال مرده بماند ، چنانکه خدای تعالی گفت :

فاماته الله مایة عام ثم بعثه.

تا بخت نصر بزمین بابل باز شد و ملک لهراسب را که او [را]فرستاده بود

~~بکشتند بزمین بلخ 4 ، و پسرش گشتاسب بر تخت او بنشست5 و بخت نصر را

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_12.png)

~~بخدمت خویشتن باز خواند 1 ، و آن همه بزر گان بنی اسر ائیل را دست باز ناشت

~~و ایشان به بیت المقدس باز آمدند با دانیال علیه السلام، و آن زمین بیت المقدس

~~را با دیهها همه باز آبادان کردند ومزگت را بحال عمارت اول باز آوردند . آنگاه2

~~خدای تعالی عزیر را زنده کرد[ وهم به بیت المقدس نرستاد ، عزیر بیت المقدس

~~و شام را آباد کرده دیدو] جهانی دید آباد و خوش و خرم آنچنانکه پیش از خفتن گذاشته

~~بود و خلق همه باز آمده بودند و آشوب وغلبه ms511 [کرده و] ملک لهر اسب از پس آنکه

~~صدر بیست سال [ بملک اندر بوده بود بمرد وپسرش گشتا سب بنشست .

واندر] یاد گردن پادشاهی گشتامب ملک فجم

چون گشتاسب بملک عجم بنشست بزمین بلخ اندر ، و او را ایدون گفتند که

~~بخت نصر سپهدار پدرت 3 همه زمین شام وفلسطین و بیت المقدس ویران کردست،

~~چنانکه خانها با زمین برابر شدست وپست بیوفتاده ، وسباع و وحوش آنجا را

~~مسکن و نشیمن خویش ساختهاند ،[ و مردم از آنجا بشده اند] او را از آن سخت

~~اندوه آمد ، که ملوک عجم [ هر گز] ویرانی جهان ندیدندی ، و این شهرها بیشتر

بقیه حاشیه از صفحه فبن)

~~با بنی اسرائیل حرب کرد . و لیکن هردو از مأخذ عربی ترجمه شده جهربی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_13.png)

~~همه ایشان در عمارت آورده اند ، کس فرستاد بزمین عراق و بابل * که دار الملک

~~ملوک عراق بودی و بخت نصر هم آنجا نشست ساخته بود، سرهنگی 2 نام او

~~کورس3 و مر بخت نصر را از آن ولایت معزول کرد ، و بدر خویش باز خواند

~~به بلخ ، و مر آن طرف را بدین کورس داد ، و گفت بخت اصر را بدر من فرست و

~~آن اسیران [بیت المقدس را اطلاق کن ، تا هریک بزمینهای خویش باز شوند* ،

~~و دخل آن دیار اندر آن کار صرف کن تا آن شهرها و زمینها هر آنچه بختنصر

~~ویران کرده است همه آبادان کنند و بحال خویش باز برند * ، واین مردم شاه

~~را مخیر گردان اندر ملکی که اورا اختیار کنند وزمام انقیاد خویش بدوسپارند ومتابع

~~فرمان او شوند تا کارایشان بنظام باز گردد ، و چنان باید که این ملک که ایشان

~~گمارند هم ازاهل بیت ملکی بود از قوم ایشان، و آنگه اورا تقویت ده و خراجهای

~~ارشان بگذار تا در وجه عمارت کنند 5 . این خلیفت گشتا سب بیامد بزمین بابل و

~~بخت نصر را بدر شاه باز فرستاد ببلخ ، و [خود] ms512 بملک عراق بنشست و منادی

لیست .

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_14.png)

~~بانگ کرد که هر که از بنی اسرایل ایدر1 اسیر است وی آزادست، باید که

~~مردم شام وبیت المقدس همه بنزدیک من آیند تا ایشان را از ملک اعظم گشتاسب

~~بشارت دهم که او چه فرموده است . همه بردر او گرد آمدند و همه را بنواخت و

~~کرامت کرد و نوید داد بدانکه خراجها و معاملت بر ایشان یله کند تا عمارت کنند

~~و خانه خویش بجای باز آرند و دیهها آبادان کردانند ، و وجوه مستغلات پدید آرید.

~~آنگاه ایشان را گفت اکنون شما خویشتن را ملکی از خاندان ملک اختیار گردانید2

~~وحل وعقد خویش بدست او کنید که رعیت بی ملک ووالی مدبر نتواند بود وزیست .

~~و باخبار اندر ایدون آوردهاند که ایشان ملکی اختیار کردند بر سر خویش ازنسل

~~داود 2 علیه السلام. وبروایتی دیگر دانیال را علیه السلام بگزیدند وزمام خویش

~~بدست او دادند و برفتند و با او بسوی شام و بیت المقدس باز آمدند و آن همه شهرها

~~و دیهها آبادان کردند بهتر از آنکه اول بار بود و مردم بیشتر گرد آمدند چنانکه

~~خدای تعالی گفت : و جعلنا کم اکثر نفیرا . (یعنی اکثرعددا) آنگاه چون

~~آن زمین همه آباد گشت ، خدای عزوجل عزیر را زنده کرد پس از صد سال چنان

~~که گفتیم و او زنده شد. و آن خر او مرده بود و خاک گشته4 ، و صد سال آفتاب

1 - اصل : آر آیدر . نسخ ندارند.

2 - کذا ... و طاهرآ با کاف عربی آز ریشه کردن باید باسد. چه دردانیدن با اف

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_15.png)

~~تابستان و سرمای زمستان بر ایشان بر آمده [ بود]7 اما آن انجیر و انگوراندر

~~آن سله و آن آب انگور گونه نگردانیده بود و نه مزه * ، هم بر حال خویش ترو

~~تازه مانده بود2 . چون عزیر چشم باز کرد وقت آفتاب فرو شدن بود، و آن ساعت

~~در آن عصر که او ms513 بخفت ، وقت چاشتگاه بود، ینداشت که هنوز آن روزاست که اندرو

~~خفت و چاشتگاه تا نزدیک شام در خواب مانده بودست ، بر جست و کفت دیر

~~خود را ندید ، اورا عجب آمد که این خر من کجا شد بدین یکازمان که من بخفتم

~~و که برد او را، که درین دیار ویران هیچ آدمی نماندست ؟ پس نگاه کرد و بدان

~~دشت اندر مردمان دید بسیار بکشت و ورزر مشغول ، و دیوارهای دیه ابادان وهمه

~~آن بوم و بر دگر گونه ، شگفتی آمدش او را از آنکه بدین نیم روز اندر3 چگونه

~~جهان] آبادان گشت و این خلق از کجا آمدند. بدان فکرت اندر نشسته بود،

~~خدای عزوجل بدو وحی فرستاد که :

نا عزیر کم لیثت .

چنددرنگ کردی [قال لبثت یوم او بعض یوم . گفت روزی یا کمتراز روزی.

~~خدای تعالی گفت : بل لبثت مأیة عام . بلکه صدسالست تا تو ایدر ماندستی ] :

فانظر الی طعامک وشرایک لم یتسنه .

نگاه کن سوی این طعام و شراب تو در سله و رکوه که بنگشست و مزه

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_16.png)

~~نگردانیده است : وانظر الی حمارک . ونگاه کن این خرت [را که چگونه

~~زنده کنم . فانظر الی المظام کیف ننشرها (یعنی نبعثها) ثم نکسوها لحما]

~~و بنگر اندر آن استخوانهای خر تو که پوسیده شده است تا چگونه گرد آرم1

~~و گوشت آن زبر آن در پوشم و برویانم . و پوست از زبر گوشت وموی از بر

~~پوست . عزیر همی نگرست * که آن استخوانهای پوسیده از هر کجا باد برده بود

~~پاره پاره بر او گرد همی آمد و همه بندها درهم پیوسته شد و گوشت از برش برویانید

~~و همچنانکه خدای گفته بود یک یک صلاح2 بدو میپیوست 3 تا خر برپای خاست

~~و درست شد. آنگاه خدای تعالی او را گفت :

واعلم ان الله علی کل شی قدیر.

گفتا بدان یا عزیر که خدای تو بر همه [چیز] قادرست * و بعد از آن

~~اندیشه ms514 مکن که خدای تعالی چگونه این دیه مندرس را آبادان کند که این حال

~~جواب آن بود که اورا بدل اندر اندیشه آمد :

انی بحی هده الله بعد موتها

پس او را گفت : و لنجعلک آبة للناس. او را آنجا علامتی کرد اندر

~~میان همه خلق که اورا آنجا پیغمیری داد و توریت او را بیاموخت و بفرستاداورا تا

~~بشهر بیت المقدس آمد و آن شهر و مزگت همه بدید آبادان شده ، هم بر آن سان

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_17.png)

~~که پیش از آن دیده بود . و آنگاه که بخت نصر آن مز گتویران کرده بود توریت

~~بر گرفته بود و سوخته ،[ و این مردمان بازآمدند و شهر و مسجد آبادان کردندو

~~لیکن توریت ندانستند و ازعلم دین نمانده بودوهیچ کتاب نداشتند و از میان لیشان

~~هیچ کس نبود که از کتابها و توریت چیزی بدانستی و سخت غمگین بودند و دل

~~شکسته]1 و چون عزیر مزکت آبادان کرده دید بنی اسرایل از توریت هیچ بر

~~یادنداشتند که همه ازدمت ایشانشده بود . چون عزیر [گفت من پیغامبر خدایم2

~~گفتند : اگر تو پیغمبری چه علامتست ترا ؟ گیت : من آن ارمیا ام که مرا سوی بنی

~~اسرایل فرستاده بود خدای و مرا بزندان کردند و بخت نصر بیامد مرا از زندان *

~~پدران شما 3 بیرون آورد ، و مرا دست باز داشت [ و من آنجا از صد سال بازمرده

~~بودم] وتا اکنون حال من ایدون بود و حدیث خویش ایشان را بگفت . ایشان گفتند

~~این همه تواند بودن وخدای تعالی برین همه قادرست ، اما ما را علامتی باید تا بدانیم

~~که تو بدین نشان پیغمبری ، و همی راست گویی . گفت: علامت پیغمبری من آنست

~~که من همه توریت از بردانم. گفتند : اگر توتوریت را بخوانی از بر ، ما بدانیم که تو

~~راست گویی و پیغمبری ، که هر گز در بنی اسرایل کس توریت ازبر نداشت، و نه

~~نیز موسی وهرون علیهما السلام . عزیر همه توریت ms515 ازبر بر ایشان املی کرد ، و

~~ایشان بنوشتند، واورا راست گوی کردند و پیغمبری او بپذیرفتند ومتابعت اوجستند

~~و خدامی تعالی را بر آن شکر کردند [ ازپس نومیدی، واندر آن وقت که بنی اسرایل

~~همه فساد کردند و توریت دست باز داشتند و احکام توریت را ضایع کردند پیامبری

~~بود درمیان ایشان نام او شعیا و قصهآ او گفتیم ، توریت را بخطی نیکو و نسختی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_18.png)

~~درست بنوشت و به مسجد بیت المقدس زیر ستونی کرد از آن ستونهای مز کت. و

~~آنهمه ازسنگ بود هر ستونی یک لخت چنانکه دیوار کرده بودند بگاه سلیمن چون

~~بخت نصر مز گت ویران کرد آن ستونها همچنان بماند بر پای ، و دیوارهای مسجد

~~و محراب همه بیفکند . چون ایشان هم باز آمدند و مز گترا بنا کردند و آن ستونها

~~نجنبیدند ، همه بران ستونها بنا کردند ، چون عزیر بیامد و توریت بر ایشان املا

~~کرد و بنوشتند] 1 ایشانرا گفت مرا نیز علامتی دیگر هست بزر گتراز این . گفتند

~~آن چیست ؟ گفت شما شنیده بودید که شعیا که پیغمبر بود اندر بغی اسر اتیل ازپس

~~سلیمان بن داود علیهما السلام نسخت 2 توریت [ بنوشت و آن نسخت ] زیرستونی

~~اندر نهاده از جمله آن ستونهای مز گت. گفتند ما شنیدیم از پدران ، و این خیری

~~مشهور است و درست ، اما ندانیم که آن کدام ستونست؟ عزیر گفت خدای تعالی مرا

~~وحی فرستاد و بنمود که آن کدام ستونست . [ آنگاه ] عزیر برخاست و ایشان را با

~~خود ببرد تا پیش ستونی فرا شد و بکند و توریت از آنجا بر کشید اندر صندوقی

~~چوبین 3 نهاده و از بیرون چوب را بآهن اندر گرفته و آن صندوق را باز کرد و

~~آن نسخت کهن را از آنجا بدر آوردند و با آن نسخت که عزیر املاکرده بود و

~~ایشان نوشته بودند مقابله کردند ، حرفی از آن کم و بیش نیامد. ایشان [بر عزیر ms516

~~فتنه شدند و گفتند این نه آدمیست و از بهر عزیر کافر شدند و آن سخن کفر

~~بگفتند ؟ * که او را پسر خدای خواندند تا برین حد مبالغت کردهاند در تعظیم

~~و5 ، چنانکه خدای عزوجل گفت :

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_19.png)

وقالت الیهود عزیر ابن الله

و محمد بن جریر رحمه الله فصهآ عزیر اینچنین تمام نگفته است واین را از

~~کتب اخبار و تفسیر گفتیم ]2 آنگاه چون بخت نصر بدر گاه گشتا سب باز به

~~بلخ آمد او بر بخت نصر انکار کرد کزو آزرده بود و گفت چرا جهانی چون شام

~~و حدود مغرب همه ویران کردی ، وخلق آزاد را همه بنده دردی ، اورا بزبان ملامت

~~کرد وعقوبتی نکرد بدانکه بختنصر بعجم نامی بزر گ داشت، و از تخمه گودرز

~~بود ، و نسل ملوک . و این بختنصر سیصدسال بزیست اندرین جهان ، ملکان بسیار

~~را خدمت کرد از ملوک عجم ، نخست با ملک سنحاریب بود [ و بدر بیت المقدس

~~اندر باز گشت] چنانکه در بیش گفته آمد و از آن [پس] با ملک لهر اسب * که

~~آن تقدم پافت وصیت عظیم [ او3 ، و از پس لهراسب پسرش گشتاس را خدمت

~~کرد . و از پس او بهمن یسرش را خدمت کرد و دو بار بدر بیت المقدس آمد که

~~خدای تعالی بربنی اسرایل هردوبار خشم گرفت ، وایشان را عقوبت کرد ، بدانکه

~~بحت نصر را بر ایشان مسلط گردانید ، و بر گماشت تا همه را می کشت و زن و

~~فرزندشان را آواره و برده می کرد ، و هر دو بار شهر و مزگت بیت المقدس ویران

~~کرد، یک بار آن بود که یاد کردیم بروز گار ملک لهراس اندر ، و این دوم بار

1 - ن س و نق و چا : خدای تعالی بر ایشان رد کرد و گفت اتخذوا احبارهم و

~~رهبا بهم اربابا من دون الله . گفت هرعلمی (کذا) که اندر میان بنی اسرائیل فرستادیم

~~بایتی که ایشان بعلم اورا بیافتدی ms517 و ایشان از نادانی خویش از آن علم از خدای عزوجل

~~ددر هتهد(7 دون از حدای جرضیدند وآبت خدای عزوجل ندیدند.

2- تنها : نق و چابی.

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_20.png)

~~بروز گار ملک بهمن بود پسر ملک گشتا سب ، و این نیز بگوییم اندر قصهآ بهمن آز

~~س قصهآ ملک گشتاسب .

آنگاه چون گشتاسب بملک اندر بنشست داد و عدل کسترد و جهان را از

~~مشرق تا مفرب آبادان کرد ، و دین آتش پرستی داشت ، و هیچ ملک دین گبر کی

~~را چندان نصرت نکرد که او کرد، و مرمغانرا یکی پیغامبر است که ایشان او را

~~زردشت خوانند . و ایدون گویند که این دین مغی او نهاد ایشان را ، وایدون دعوی

~~کرد او که من پیغمبرم و آتش پرستیدن ایشان را صواب نمود . [ و کتاب آورد و

~~آن کتاب استاوزند خوانند . .....14 * و این زردشت بروز گار گشتاسب بیرون

~~آمد و مردی بود پیس ، و از شا گردان عزیر بود باصل اندر عزیر را مخالف شده

~~بودست . تا عزیر او را دعای بد کردست که خدای تعالی او را علامت خلق گرداند

~~و خدای عزوجل او را پیسی داد وبنی اسراییل اورا ازبیت المقدس واز میان خویشتن

~~بیرون کرده بودند 2 و بزمین عراق آمد و از عراق بزمین مشرق آمد و بدر

1 - از : نف . نق افزوده است : وخواهر ومادربزنی کردن او تهدرمی وردن

~~ان س : و این شریعت مغی که مادرو دختر و خواهر برتی کردن دختته نا کردن ومیخوردن

~~فیما زعم فرم من علماء اهل الکتاب من اهل فلسطین . خادما لبعض تلامذة ارمیاء النبی

~~خاصا به اثیرأ عنده فخاکه فدذب علیه قدغا الله عنیه فبرض فلحق ببلاد آدر بیجاناح و از

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_21.png)

~~گشتاسب ملک شد، وپیغمبری دعوی کرد و ایدون نمود که مرا خدای زی توفرستاد

~~که این دین آتش که همی پرستی بپسندید ازتو ، و مرا بتقویت این دین فرستاد تا

~~دین گبر کی بپرورم و شریعتهای ms518 آن روشن کنم . و این زردشت مردی بود که در

~~اول در آن مدت که که شا گرد بود ، از آن ارهیای پیغمبر ، ز اوعلامتها دیده بود . و

~~نیز چیزی از شعبده و سحر 1 اندرکتب قدیم بدست وی اوفتاده بود.، و آن علم

~~بخوانده بود و بدانسته ، و کتب نیرنجات تصانیف اوست ، و شاه گشتا سب چون او را

~~بدید بدو بگروید و شریعت مفی بر خلق روا بفرمود. [و چنین گویند که این زردشت

~~از فرزندان ملک منوچهر بودیس از آن زردشت بمرد ، و از پس او بده سال

~~گشتاسب بمرد، و پسرش بهمن بملک عجم بنشست و بازبهمن بخت نصر را بنواخت

~~و ولایت شام بدو داد وسپهبد کورش را از آنجا بازخواند ، وبخت نصرانجا شد، و

~~باز ویران کردن شهرها و کشتن مردم و برده کردن مردم از سر گرفت، اکنون

~~قصهآ زردشت بگویم و باز قصهآ بهمن شوم.

قصه زردشت گه دهوی پیفمبری مغان گرد2

بدانکه زردشت 23 بوقت پادشاهی گشتاس بیرون آمد و دعوی پیغمیری کرد

~~از خدای تعالی ، و شریعت مغان او نهاد وملک گشتاسب او را بپذیرفت و از پادشاهی

~~او سی سال گذشته بود که زردشت بنزدیک وی آمد، آنگه ده سال دیگر پادشاهی

1 - نق : و ازمشعبدی و از شعر چیزی داشت زندواستا را بباورد و کتابی بزرگ

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_22.png)

~~کرد و این زردشت چون بنزد او تمکین یافت و دانست که در دل او قرار گرفت

~~و بدو بگروید ، دعوی کرد که از آسمان بدو وحی همی آید. گاشتا سپ دبیران

~~بنشاند تا آنچه زردشت می گفت که از آسمان بمن وحی آمده است می نبشتند

~~بآب زر ، و پوستهای گاو را پیراست و از آن قرطاس کرد ، و مصحفها ساخت . و

~~این سخنان زردشت که می کفت از آسمان بر من وحی آید ، در آن مصحفها بفرمود

~~تا ثبت کردند ، ودوازده هزار گاورا پوست بیاهخته بود و پیراسته ms519 . و آن همه یوستها

~~نبشته از سخنان او بآب زر . و آن همه بیاموخت ، وخلق را بر آموختن آن تحریض

~~کرد . و از آن سخن امروز بعضی بدست مغان اندر مانده است، و بخوانند و

~~بدانند .

آنگاه کشتاسپاین کتاب را اندر گنج خانهآ خویش بنهاد1 خانهآ ازسنگ2

~~و مو کلان را برآن کماشت * ، و مردمان عامه را نسخت آن نداد ، الا خواص را

~~وامروز بدست همه مغان اندر نیست ، و آن کسانی که دارند همه تمام ندارند3 .

و نشست گشتا سپ به بلخ بودی تا یادشاهی خویشتن از ترکان نگاه داشتی

~~و ملک تر کان بدان وقت برادر افراسیاب بود نام خرزاسپ4 . و چون کیخسرو

~~افراسیاب را بکشت این خرزاسپ ولایت تر کستان بگرفته بود و کشتاسپ با

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_23.png)

~~خرزاسپ بصلح بود، و بردرخرازسپ را اسبی بود از آن کشتاسپ ، اسپ نوبت

~~که هر روزی بایستادی بر در او تا شبانگاه، یعنی نوبت خدمت را . ومرد کشتاسپ

~~با آن اسب ایستاده بودی برسان رکیب داری . واین خرزاسپ دعوی جادوی کردی

~~و لختی جادوی بدانستی * . پس زردشت گشتاسپ را بفرمود که با خرزاسپصلح

~~کردهٔ‌ که او ترا دشمن است و بجادوی ایدون نمود است رعیت خویش را ، که

~~گشتاسب چاکر منست، و اسپی ازمر کوبان خاص خویش برسم لوبت خدمت ، بدر

~~من فرستادست تا رکیب خاص را نوبت خدمت من دارد ، کس بفرست تا ترا

~~معلوم شود . کشتاسپ معتمدی را بفرستاد بتصرف این حال ، باز آمد و گفت مر کوب

~~خاص تو دیدم بار کیب دار تو بر در او نوبت را ایستاده و ازو یرسیدم که اینجا چه

~~می کنی ، مرا جواب داد که مرا ملک گشتاسپ اینجا فرستادست تا برسم خدمت

~~این اسپ را بنوبت آنجا بدارم. گشتاسپ چون این سخن شنیدتافته شدا . زردشت

~~او را فرمود که با خرزاسپ حرب کن که با اوصلح نشاید کردن . و آن اسب بنربت

~~را از در گاه او دور کن، ms520 و ناموس او بشکن، که او جادوست .

گشتاسپ فرمان زردشت کرد ، و صلح میان خویشتن و خرزاسپ بشکست و

~~کس فرستاد کین اسپ من و نوبت دار از در خویش دور کن، و حرب مرا بیارای .

~~خرزاسپ را آ گهی بردند که گشتاسپ عهد تو بشکست و این بفرمان مردی کرد

~~که نام او زردشت است که بدو آمدست و دعوی پیغمبری همی کند .

1 - از ستاره تا اینجا در طبری نیست . طبری : فاشارزرادشت بمفاسدة ملک الترک

~~ققبل ذلک منه وبعث الی الدابة والموکل بها (ج 2 س 676) و این قسمتها بی اساس

~~است، چه هم طبری وهم شاهنامه وهم کتاب یاد گار زریران که ماخذ این داستان است گوبند

~~که ارجاسپ چون بشنید که کشتاسب دین زردشت گرفت باو اعلان جنگ کرد ... الخ.

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_24.png)

خرزاسب را از آن خشم آمد و نامه کرد به گشتاس و [ در آن نامه پیامها

~~بداد سخت درشت بدانکه او به زردشت گرویده بود و گفت که آن مدعی را زی

~~من فرست و سو گند خورد که ا گرامتناع کند با وی حرب کنم وخون او و اهل بیتش

~~بریزم. و گشتاسپ چون آن نامهآ خرزاسف بدید مراهل بیت خود و بزر گان مملکت

~~را گرد کرد و جاماسپ که عالم بود و زریر بن لهراسب در این میان بودند . یس

~~به 12 جواب بامهآ او اندر آن 2 پیغامها داد سخت تر از آن که او نوشته بود ، و

~~آنگاه کارستان 3 ایشان بجایی رسید که هردو لشکر بکشیدند ،

و ایدون همی گوید اندرین کتاب که چون گشتاسپ و خرزاسپ را حرب افتاد

~~لهر اسپ زنده بود و چون پیر و ضعیف شده بود تاج و تخت به پسر خویش داده بود

~~و گشتاسپ را بملک بنشانده و آنگاه میان او ومیان ملک ترک این حرب افتاد . و

~~پیش ازین ایدون کفته بود که لهراسپ صدو بیست سال پادشاهی کرد آنگاه ms521 بمرد،

~~و بجای او کشتاسپ بنشست، خدای تعالی به داند که ازین دوروایت کدام درست تراست .

و بروایتی دیگر ایدون کویند که گشتاسپ تیزی کرد و پدرش لهراسپ بر

~~تخت ملک بود ، و او بحرب ملک ترکان شد با سپاه بسیار بی دستوری پدر ، و با اه

~~مرادر پدریی4 بود نام او زریر 5 و برادر پدر زادهآ بود [ نام او نسطور 61

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_25.png)

~~و پشوتن 00.] واسفندیار بن زریر * واین اسفندیار برادر زادهآ گشتاسپ1 بود

~~که نام او بجهان در بمردی مشهور است و مردانه تربودست از رستم ملک نیم روز

~~کاندر مردی بدو مئل زنند اندر جهان . و این هر دو به مردانگی داستان شدند که

~~تا قیام الساعه می گویند رستم و اسفندیار . و قصهآ رستم بعضی گفته آمده است از

~~پیش که او در روز گار کیگاوس بود ، وسیاوخش را اوبپرورد . و بروایتها بیرون

~~ازین کتاب چنان آوردهاند که همه جنگها که در روز گار کیکاوس و کیخرو

~~کرد و فتوح بدست او برآمد ، و آن حرب بزرگ که افراسیاب کشته آمد و

~~بیران ویگان؛ همه بدست او برآمد .

و محمد بن ججریر اندرین روایتها احتیاط نکردست که کدام درست تر است

~~و معتمد ثر که تألیف این کتاب چنان کردهاست که خبر آنچه می یافت علی الوجه

~~می نبشست ، بی تروی 2 و اندیشه ، تا یک خبر ازدو گونهآ مختلف ومتناقض روایت

~~کرده است ، و اندر این اسفندیار او را هم شبهت اوفتادست که آنجا می گوید که

~~این اسفندیار برادر زادهآ گشتاسب بود ، و پسر زریر اسپهبد بود 2 پسر لهراسب ، و

~~جای دیگر گوید که این اسفندیار خود پسر گشتاسب بود ، و او نداند که ازین همه

~~خبرها درست تر کدامست، و نبایستی که صاحب کتابی این چنین ، معانی را اغفال

~~کردی . والله اعلم .

1 دا *. و مر جم این ررهی ره بم ب بریرد ردز ربی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_26.png)

آنگاه چنین کوید صاحب ms522 اخبار که چون لشکر گشتاسپ با لشکر خرزآسب

~~درابر آمدند ، عدد هر لشکری خدای دانست از بسیاری[ و با گشتاسپ در این روز

~~برادرش زریر بود و نطور پسرزریر واسفندیار و پشوتن پسران گشتاسپ ودیگر

~~پسران وی و با خرزاسپ جوهرهز و اندریمان برادران خرزاسف و اهل بیتش و

~~بیدرفش جادو بود1 و اعتماد گشتاس همه بر اسنفدیار بود . وچون حرب

~~پیوسته شد، این برادر گشتاسپ زریر یدر اسفندیار2 .. . کسی آمد[ که] زریر

~~کشته شد. گشتاسپ از بهر او فمگن شد ، و اسفندیار را خشم آمد از آن حال .

~~و با ملک ترکان تر کی بود نام او بی درفش که جادوی دانستی و این زریر بردست

~~او کشته شده بود . آنگاه اسفندیار حمله آورد و این بیدرفش جادو را از لشکر

~~تر کان بکشت و سیاه ترکان بهزیمت شدند و خرزاسپ بگریخت ، و ازلشکرترکان

~~گشتاسپ بسیار بکشت و برده کرد و به بلخ باز آمد و اسفندیار را گرامی کرد و

~~بزر گ کرد . و سیاه سالاری لشکر بدو داد . پس چون سالی چند بر بن روز کاربر

~~آمد، مردی بود نام او گرز2 و از وزیران گشتاسپ بود و بمکان اسفندیار و

~~مرتبت او حسد آمدش ، و[ دل] گشتاسپ را بر او تباه کرد . و گشتاسپ را گفت

1 - ازطبری ترجمهشد واین عبارات است که در نسخه بلعمی مد ارمور اررجم

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_27.png)

~~که اسفندیار از تو نه اندیشد و نه هراسد ، که او از تو مردانه تراست، و اندر ملک

~~طمع کرده است که ترا بکشد و ملک تو بذست فرو گیرد . پس گشتاسپ با اومدارا

~~همی کرد، و او را هرسالی بحربی فرستاد که کشته شود . و اسفندیار از هر حربی

~~پیروز باز گشتی و مظفر آمدی . تا آخر کار که گشتاسپ خواست که سوی کرمان

~~نیز میسد 1 و آن پاشاهی بگیرد، و زردشت او را برین آورده بود . چون این عزم

~~درست کرد از ms523 اسفندیار بیندیشید و همی ترسید و ندانست که با او چه کند ، ترسید

~~که اگر او را باخویشتن برد براه اندر دست یابد و او را تباه کند وملک او بگیرد،

~~واگرش به بلخ دست بازدارد ملک اورا یگان بگیرد ، ونیز گشتا سپ را باخویشتن

~~آنجا راه ندهد، بشگالش و رای [ گرزم] بر آن ایستاد که اسفندیار را بند کند و

~~بزندان اندر دارد. آنگه بفرمود تا آهن بسیار آوردند و سلاسل وقیود محکم ساختند

~~و او را برآن استوار ببستند و بقلعهآ محکم محبوس گردانیدند 2 و پدر خویش

~~لهراسب را بدان پیری که بود بربلخ بمملکت خویش خلیفت کرد و ملک بدوسپرد

~~و زنی بود کشتاسپ را بمحل اعتماد ، نام او حوطس 2 . خواستها وخزاین و

~~گوهرها بدو سپرد و لشکر کشید سوی کرمان و پارس4 . جاسوسان خبر بملک

~~ترک بردند که گشتاسث اسفندیار را بند کرد و خود برفت بر فلان جانب . او ازین

~~خبر شادمان شد و طمع کرد اندر مملکت گشتاسپ و میدان خالی یافت . چون گشتاسپ

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_28.png)

~~از زواحی مملکت خویش دور افتاد ، خرزاسپ و تر کان را 1 مبارزی بود نام او

~~کهر28 اورا بر مقدمه لشکر بفرستاد ، وخود از پس او تاختن آورد به بلخ شایگان3

~~و لهر اسپ ضعیف پیررا بکشت ، وملک بگرفت و بسیار خلایق بکشت ، و آتش کدها

~~ویران کرد ، وخزانهای او غارت کرد ، و خواسته بتاراج داد ، وآن زن گشتا سب

~~حوطس 3 را بکشت4 و دودختر گشتاسپ را از آن زن یکی نام همای5 ویکی

~~را بادافره6 ، چون ماه و آفتاب ، هر دو را برده کرد[ و] بداشت وآن علم

~~بزرگ 7 که میراث ملوک ایران بود و از خجستگی در خزینه داشتندی بدست او

~~افتاد ، و سر اندر نهاد و بر اثر گشتاسپ رفت با دلی قوی وعدتی تمام .

چون این خبر بگشتاسپ آمد و او بنزدیک پارس رسیده بود دل شکستهشد،

~~واز پیش او ms524 بگریخت . وبزمین پارس کوهی بود نام آن اصطخر 8 و بدانجاحصاری

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_29.png)

~~محکم بود ، آنجا گریخت و بحصار اندر شد و خرزاسپ [ به] مملکت پارس اندر

~~نشست و همه مملکت پارس بدست او فرو گرفت، و کاربر کشتاسپ تنگ تر شد،

~~و ندانست که چه کند ، با او حکیمی بود نام او جاماسپ این مردهم حکیم بود و هم

~~عالم، وهم سرهنگی مبارز . او را گفت [ جاماسپ] ای ملک ترا این همه خلل از

~~کار اسفندیار است [گشتاسپ ] او را بفرستاد بزندان، تا اسفندیار را از زندان

~~بیرون آورد، و پیش او برد . آنگاه گشتاسپ از اسفندیار عذر خواست، و نیکویی

~~گفت و] بسیار نوید داد، و او را گفت اکر این دشمن از من باز داری و بردست

~~تو کشته شود ، و آن پادشاهی بدست من باز آید ، من با تو همان کنم که پدرم کرد

~~لهراسپ بزند گانی خویش ، تا من ملک بتوسپارم؛ و تاج برسرت نهم ، وخود

~~بخدمت پیش تخت تو بایستم . اسفندیار چون این بشنید پیش او سر بر زمین نهادو

~~طاعت نمود فرمان او را . و آن شب چون از پیش او بیرون شد ساز خود همه راست

~~کرد و دیگر روز آن قدر سپاه که با گشتا سپ مانده بود عرض باز داد ، و قومی را

~~که خواست از ایشان بگزید، و از میان درها بیرون آمد پیش لشکر خرزاسپ .

~~ترکان بدانستند که آن اسفندیار است ، هم اندر آن ساعت چون حمله و مبارزت او

~~دیدند دریغ خوردند که او را از زندان بیرون آوردند، خرزاسپ لشکری دیداندک

~~ج 2 س 677) شاهنامه ویاد گارزریران اسم این کوه را نبردهاند امادر بخلفش ال رازمس تریاد)

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_30.png)

~~ایشان را خوار داشت و محقر آمدش بچشم و ننگ داشت بتن خویش بحربایشان

~~شدن ، کهر18 را بیرون فرستاد . اسفندیار بیک حمله او را بکشت و سیاه را

~~هزیمت کرد و با نیزهآ تنها 2 سر اندر ms525 نهاد و تر کان را همی بکشت، و نعره همیزد

~~که منم اسفندیار تهمتن ، و هزیمت بر ملک خرزاسپ رسید . و او را گفتند کین

~~حرب اسفندیار کرد، و او را گشتا سپ از زندان بیرون آوردست و باز اسفهسلاری

~~داده خرزاسپ دانست که با او بس نیاید ، سپه بر کرفت و بهزیمت سوی ترکان و

~~ترکستان بازشد ، اسفندیار باز کشت بنزدیک گشتاسپ ، واین حالت او را گفت3

~~و بشارت فتح بداد. گشتاسپ او را گرامی کرد، ولشکر بر گرف واز حصاربیرون

~~آمد و بشهر بلخ بسر مملکت خویش باز گشت ، و اسفندیار را سپاه داد بسیار ، و

~~لحزینه . و اورا ایدون گفت کای پسر ازپس خرزاسپ همی رو و کاراو را خوارمدار،

~~تا او را نگیری ونکشی ، که باید کین پدر من لهر اسب از و بخواهی وزمین تر کستان

~~ویران کنی چنانکه او زمین ایران ویران کرد ، و بکوش درفش کاویان باز

~~ستانی 4

1 - طبری : فلما رأت الترک عسکره خرجوا فی وجوههم یتسابقون وفی القوم

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_31.png)

~~ان راه نتواند شد از آفات دشخواری آن راه، و درها و کوهها بگذاشت که هر گز

~~آدمی آنجا نرسیده بود[ و ددان را بکشت و سیمرغ را بکشت]، تا به تر کستان

~~اندر آمد اول بشهری رسید نام او [ دز رویین]1 و آن شهررا دیوار وحصاررویین

~~پود . و خرزاسپ ملک ترکستان اندر آن جای بود . اسفندیار با او حرب کرد و

~~شهر و حصار را ازو بستد، وهر دو ویران کرد و ملک را بگرفت و بکشت، وزنان

~~و دخترانش را برده کرد، و آن دو دختر گشتا سپ را بستد ، آنگه سر خرزاسپ

~~را سوی گشتاسپ فرستاد با غنیمت وهدایا وطرایف و جواهر بسیار و برد گان بسیار

~~از کنیزک و غلام ترک [ و برادرش پشوتن و دو پسرش آذرنوش و ههرنوش درین

~~حرب یس از او مردی و دلیری نمودند 2 وخود از آن شهر بگذشت و ms526 بتر کستان

~~بیرون شد [و رودهای عظیم بگذاشت چون کاسهروذ و مهرروذ دیگر نهری بزرگ]2

~~و بشهری رسید از آن افراسیاب بزر گوار، نام آن شهرستان[ وهشتکنگ]3

~~حصاری بزرگتر اندر و ازین حصار پیشین که افراسیاب آنجا کشته شد ، وکس

~~هر گز بر آن حصار دست نداده بود ، و معظم خزاین افراسیاب و خرزاسپ بر آن

~~حصار بود. اسفندیاررزم آورد تا آن حصار نیزبستد، و ویران کرد و خواسته برداشت،

~~و از آنجا بگذشت وهمه تر کستان سراسر بگشت تا به تبت4 برسید ، و هرشهری

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_32.png)

~~که ] از تر کستان همی گرفتی آنجا امیری [ترک]1 از دست خویش بنشاندی .

~~و موافقتی می بست با ایشان که خراج و حمل بدو می دهند ، وبهر شهری با زوساو

~~بنهاد ، و بفرمود آن مالها هر سال حمل کنند و بخزینهآ گشتا سپ بسپارند تا همه

~~تر کستان را بر خویشتن صافی کرد . آننگاه بنزدیک ملک گشتاسپ باز گشت به بلخ

~~و چشم همی داشت که چون این اثر نمود گشتاسپ آن نویدی که او را دادست وفا

~~کند. و بنگرست که تاج و تخت او را دهد . گشتاسپ چون آن کارها بدست

~~اسفندیار بر آمده بود ازو بترسید ، و در آن وقت از رستم پسر دستان کجا 2

~~اسفهبد کیگاوس بود ، و سیاوخش را پرورده بود ، سخنانش هنوز مانده بود آ ، و

~~کس را اطاعت نداشتی .

گشتاسپ مر اسفندیار را پیش خواند * و برو آفرین کرد و بنواختش ، و

~~آن شکر او بگزارد ، و گفت ای پسر بدانکه* من بر سر آن قولم که ترا مبذول

~~داشتهام 5 ، و وعده داده از حدیث تاج و تخت ، و لیکن مرا یک حاجت دیگرمانده

~~است اندریک مهم که این مهم الابسعی تو کفایت نشود5 که مردان داری6 ، بدانکه

~~این رستم که نیم روز دارد تا نوبت ملکی بما رسید ما را بهیچ نداشت ، و ملامت

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_33.png)

~~کرد، وطریق بی حرمتی سپرد . اکنون چنان ms527 خواهم که سیاهی بگزینی و آنجا شوی

~~و او را بطاعت خوانی ، اگر آمد با او کرامت کنی و از من نیکویی گویی ، و او را

~~بیاری، و اگر هیچ گونه عذری آرد نگر بعذر او فریفته نشوی که او مردی گربز

~~است و پر حیلت، و بچرب سخنی [ ترا بفریبد]، با او رزم ساز تا او را دست کیر

~~کنی وپالهنگ بگردنش اندر افکن و پیش من آر، یا بر دست تو کشته شود ، وما

~~از این ننگ سر کشی اوبرهیم چون ازاین کارفارغ شدی1 هیچ عذری بر ما نماند

~~در آنکه تخت وتاج بتو سپاریم.

اسفندیار ] بحکم آنکه مردانه بودی ، وهررزمی که نام آن بیشتر بودی و

~~با هول تر او را هوس بیشتر بر خاستی و از ملک و از همه کامی دوستر داشتی، اورا

~~اجابت کرد و لشکر جبابره 2 بر گزید و آهنگ سیستان کرد ، تا رستم را بطاعت

~~آرد ، یا با اوحرب کند ، چون بدانجانزدیک رسید ، رستم دعتان با سپاه زاولستان

~~پیش باز آمد وحرب اندر پیوستند ، و بعاقبت پس دو سه حرب سخت اسفندیار

~~کهته آمد.

گشتا سپ در این حال بیمار بود و هم در آن بیماری بمرد، و بهمن بجای او

~~بنشست ، و ملک کشتاسپ صدوبیست سال بود ، و بروایتی صدود وانزده سال و بخبری

~~دیگر صدو پنجاه سال ، و بهمه زبانها اتفاق است که از پس گشتاسپ بهمن نشست

~~بپادشاهی . ومحمد بن جریر درین کتاب گاه گوید که اسفندیار برادر گشتاسب بود

~~و گاه گوید پسر زریر بود برادر زاده گشتاسب . و باخبار عجم درست تر است که

~~بهمن پسر کشتاسب بود3 .

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_34.png)

و هیچ ملک نخواست مرعجم را که چندان گفت دین و حکمت او را بماند که

~~ز آن شتاسب ، و هیچ کس چنان مصر1 نبود بکار دین که او بود ، و از[ او]

~~کتب حکمت بسیار ماند از آنکه زردشت بنزد وی آمده بود ، و اگر ms528 چه دعوی

~~بیفامبری دروغ کزد 2 ، اندر آن شکی نیست که او مردی حکیم بود با علم بسیار،

~~و عمارت جهان اندر روز گار او بیشتر خاست .

نیز اندر بنی اسرایل مردی پدید آمد بعهد گشتاسب نام او سمی و دعوی

~~پیغمبری کردوزردشت اورا راست گوی داشت ، و گشتاسپ را بفرمود که بدو بگرو.

~~و او نیز از باب منی گفت3 [ و ] گشتاسپ را بسیار علم بیاموخت ، و نیز حکیم

~~جاماسپ که صاحب این کتاب طب و هندسه و کت حکمی است هم اندر عهد اوبود ،

~~و واسطه بود میان [ سمی] و زردشت ، و سمی و زردشت پیش از کشتاسب نمردند .

~~و چون کشتاسب بمرد با بهمن4 بودند ،

و بروایتی دهگرآوردهاند که هم بصحت منسوب کنند این روایت را که بهمن

~~پسر اسفندیار بود و بحکم آنکه گشتاسب اسفندیار را نوید تاج و تخت و ولایت عهد

~~[داد ] چون او بدست رستم کشته شد، گشتاسب بیمار بود ، از خدای تعالی بترسید

~~که اورا بدان کشتن دادن سبب او بود ، و بر آن مخادعت که کرده بود با اوپشیمان

~~شد ، و اندر نتوانست یافتن ، خواست که نیک عهدی بجای او راست کند ، و تقصیر

~~ری که ] کرد آن را تلافی کند و اندریابد، و بهمن یسر او را خلقی شایسته دید و

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_35.png)

~~بهمه فرهنگ و ادب مزین1 [و] تخت و ملک را [ شایسته] مر او را مجمعی ساخت

~~و اورا پیش بزر گان بپسری بیذیرفت که او را هیچ پسر نبود وتخت و تاج بدوسپرد

~~که خود نا توان بود واو طمع از ملک بریدا .

گفتار اندر پادشاهی بهمن بن اعفندیار3

چون بهمن بملک بنشست اندر شهر بلخ [ و او نبیرهآ گشتا سب بود] و تاج

~~بر سر نهاد ، بهر شهری و ملکی رسولان فرستاد و همه ملکان او را اطاعت داشتند

~~و بنی اسرایل باز گشته بودند [و بسیار کس گرد گشته بودند و مزگت و شهر]

~~آبادان ms529 شده بود و ملکی بود ایشان را هم از بنی اسرایل، و عزیر مرده بود ، اما

~~توریت بدست ایشان اندرمانده بود . بهمن رسول فرستاد به شاه بزمین بیت المقدس

~~سوی ملک بنی اسرایل آن ملک رسول بهمن را بکشت ، بهمن از آن خشم کرفت و

~~و بخت نصر را بخواند[ و گویند این بخت نصر را نام بختنرسه بود و از هجم بود از

~~فرزندان گودرز و اوروز گاری دراز بماند از سیصدسال بیشتر ودرخدمت لهر اسب

~~و مسکنه سجتان و اسفندیار الفهلوی و م الرکی رض 777) و محققان بر آنند

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_36.png)

~~بود و گشتا سب و بهمن پس بهمن پادشاهی بابل و عراق وشام بدو داد تا حدمغرب،

~~و او را گفت دیگر بار بشام رو و بیت المقدس را ویران کن چون بار پیشین . واو

~~را بفرمود که سپاه چندانکه خواهی بگزین*1 و خواسته چندانکه ترا بکار است بر

~~گیر1 . بخت نصر پنجاه هزار مرد از لشکر بر گزید و سیصد سرهنگ 2 و از

~~خاندانهای ملک 2 چهارتن تاوزیران او باشند یکی را نام داریوش بن مهری [واو

~~خواهر زادهآ بخت نرشه بود4 ودوم کیرش بن کیکوان[ واوخازن بهمن بود ]5

~~وسدیگراحشویرش6 وچهارم بهرام بن کیرش بن بشتاسپ] [بن کیرش بن

~~جاماعب الملقب بالعالم] 7 و سپاه بکشید ورفت سوی زمین عراق و بابل ویکسال

~~همی ساخت آن کار را ، و سپاهی را همی گرد کرد و بر ک می ساخت و ازفرزندان

~~سنحاریب ملک [ یکتن مانده بود بزمین بابل [ نام او بخت نصر بن نبوزرادان

~~بن سنحاریب ] وملک موصل او را بود . چون بخت نصر آهنگ شام کرد

~~و زمین بیتالمقدس ، آن فرزند سنحاریب [ بخت نصر بن نبوزرادان| از

~~موصل بر داشت و سوی او آمد باسپاهی بسیار برسبیل خدمت . بخت نصر 8

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_37.png)

~~او را بنواخت و گرامی کرد و مر او را سپاه داد و بر مقدمه خویش بفرستاد به بیت

~~المقدس ms530 ، و خود از پس او رفت با سپاهی بسیار که شمار آن کس ندانست * چون

~~آنجا رسید در افتاد1 و بیتالمقدس را ویران کرد و خلقی از بنی اسرایل بکشت

~~و خلقی بسیار برده کرد که اندر سیاه او صدهزار غلام چه2 بود نارسیده بجز از

~~بزرگان و]3 زنان و دختران . آنگاه سپاه خویش را بفرمود تا به بیابان آن

~~ناحیت اندر شد، و هریک سپری با او بود حرب را ، آن سپرپرخاک کردند وریگ،

~~و بیاوردند و بشهر بیتالمقدس بر افکندند ، تا آن شهر بزیر ریگ اندر پنهان شد

~~چنانکه اثرش نماند . و این پس از آن کرد که بناهاهمه ویران کرده بود و بیفکنده.

~~چون ازین خرابی بپرداخت ، اسیران را بر گرفت از بنی اسرایل و سوی عراق باز

~~آمد و بملک بنشست، و آن ملک را که رسول بهمن را کشته بود با پسرانش همه را

~~دست بسته و کور کرد * بنزدیک بهمن فرستاد . آنگاه بهمن ملک را و پسرش را

~~بدل رسول خویش باز کشت ، و از بخت نصر سپاس داشت 4 . و ملک بابل و عراق

~~تا حدود مفرب بدو باز گذاشت. بخت نصر بملکی بنشست و از برد کان بنی اسرایل

~~از غلامان وپیغمبرزاد گان [و مهتر زاد گان صد هزار و چهار هزار 5 بگزید و

~~پیش خویش اندر بند کی بر پای کرد و دانیال پیغمبر علیه السلام از آن جمله بود

~~و حردک6 بود و او را نیز ببند گی بر پای کرده بود ، و شش هزار غلام دیگر بر

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_38.png)

~~بر آن سیصد سرهنگ قسمت کرد وبدیشان بخشید1 ، و دران ملک چهل سال بماند

~~پس بمرد واورا پسری آمد نام [وی او لمرودخ2 بجای او بملک بنشست و بهمن

~~آن ملک بدو ارزالی داشت ، و عهدش تازه کرد . و او نیز بیست و سه سال اندرملک

~~شام وعراق بماند . پس بمرد و ازوپسری بماند نام او بلتشصر2 و بهمن ms531 همچنان

~~ملک آن ناحیت بدو ارزانی داشت چون هکسال اندرملک ببود4 خواست که تخلیط

~~کند و اندربهمن عاصی شود، * و بهمن آگاه شد و نامه کرد به داریوش ماذی5

~~که بخت لصر در جملهآ آن چهار6 وزیر باخوهشتن برده بود، که بلتشصر رابکش

~~و آن ملمک بدو داد ، [داریوش] او را بکشت و7 خود بملک بنشست، و خود بملک

~~بنشست ، وسه سال اندر ملک ببود، وازان چهار6 کانه که با بخت نصربودند داریوش

2 - کذا : طبری . نف : لمرزرح . نق : نمزوج . طبری : اولمرودخ (اولمرود -

~~اولمروز- ادتمردناشا0). اختل. ازلمرورح .

4- طبری دکری سارا کهارد: قنما ملک بلتش ه کی امره مرت ب.

5- نق ونف : بداریوش عالم آرآن شعالم ک با بختتر بود. اض بخیم.

~~طیری : داربوش الماذوی المنسوب الی مادی بن بقت بن بوع (ص ا18)و معلوم نشد

~~کلمهآ (حکیم - عالم) را مترجم از کج درده است ریرا دراصل عربی حیچ *این اشخاس

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_39.png)

~~وکیرش1 با اومانده بودند. و احشویرش1 پیش بهمن بازشده بود ، واورا کرامی

~~همیداشت. آنگاه چون بهمن داریوش را ملک عراق داد، داریوش داد و عدل کرد،

~~وآبادائی کرد و بهمن را خوش آمد و ایدون گفت همه معاملی عالمان را باید داد

~~تا آبادانی کنند که ایشان داد گرترند و طریق آبادانی بهتر میدانند2 ، [وچون

~~سه سال از ملک داریوش ماذی بگذشت بهمن او را عزل کرد و کیرش الغیلمی را

~~ملک عراق وشام داد3 وبوی نبشت که با بنی اسرایل مهربانی کن تاهرجای که خواهند

~~بباشند یا بزمین خود باز شوند . پس دانیال را بنی اسرایل برخویشتن مهتر کردند

~~و کیرش نیزسه سال ببود پس ملک سند و هند که بطاعت بهمن بوده بود3 دراول ،

~~و بآخر در وی عاصی شد و باژوساو باز کرفت بهمن این احشویرش را که برا و باز

~~آمده بود از نزدیک بخت نصر ، بخواند و اورا اصل نسبت بخاندان ملک باز می برد

~~[واواحشویرش بن کیرش بن جاماسب العالم بو. ویرا]، نام ms532 زد کرد و بالشکر بسیار اورا

~~سوی هندوان فرستاد و احشویرش باملک هند کارزار کرد، و اورابکشت و آن مملکت

~~بکرفت و بهمن از پس او منشور ولایت هندوستان فرستاد ، واو هم آنجا بملک

~~فرمان یافت . بهمن نامه فرستادسوی احشویرش که بعراق حادثهآ چنین افتاد ، باید که تو

~~بهندوستان خلیفتی شایسته بنشانی و بتن خویش بیایی و ملک عراق و شام و حدود

~~مغرب بتو ارزانی داشتم آنجا شوی و بجای داریوش، [و کیرش] بنشینی تا نشستن

~~تو اندر میان جهان بود نه بر کرانه . احشویرش بهندخلیفتی گماشت وخود بحضرت

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_40.png)

~~أمد باهدیهای بسیار وطرایفی که از زمین هند خیزد ، وعهد بخدمت تازه کرد و از

~~آنجالشکر کشید تا بزمین عراق و بابل ، و آنجا بملک بنشت چند سالیان آنجا ببود

~~و آبادانی کرد و این برد گان بنی اسرایل را نیکوداشت ، و ایشان را از رق بند کی

~~بیرون آورد. ومر اورایکی زن بود بزر گوار1 بران زن خطایی برفت ، اورا بکشت

~~و یکی زن از بنی اسرایل بزنی کرد نیکو روی نام او استیر2 ، و او را ازان زن

~~پسری آمد واورا کیورش3 نام کرد، و احشویرش از یس آنک اورا این پسر آمد

~~چهارده سال بزیست اندر ملک4 ، و آن زن بنی اسرایل سوی او نزدیک کرد

~~و گفتا این قوم مناند و هم پیغمبر زاد گاناند و عالمان اند . وی ایشان را بزر گ

~~داشت5 ، اما از بیم بهمن نیارست ایشانرا به بیت المقدس بازفرستادن2 ، وایشان

1- عربی این زن را «وشنا» مینامد (ص53) و این یت ارنورر ل

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_41.png)

~~را نیگو میداشت که آن زن اورا گفته بود که همه ابناء ملوک وپیغمبر زادگانند.

~~چون کیورش پسرش چهارده ساله شد احشویرش بمرد و کیورش بملک بنشست ،

~~وبهمن چون خبریافت آن ملک بدوارزانی داشت، ومنشور نوفرستاد، او بتی اسرایل

~~را نیکو همیداشت و بزرگ داشتی، و گفتی این خویشان مادر منند ، و دانیال

~~بزر ک ms533 شده بود و خدای عزوجل اورا پیغمبری داده مر گیورش را بخدای خواند

~~وبدین مسلمانی: کیورش اور امسلمان شد، و آتش پرستی ودین آوری1 دست بازد اشت*

~~و دین مسلمانی پنهان همیداشت تا بهمن آگاه نشود . چون از ملک او سیزده سال

~~بکدشت بهمن بمرد . چون خبر بکیورشآمد که بهمن ببلخ نماند، اودین مسلمانی

~~آشکاراکرد ، و همه خلق را بشریمت توریت خواند و بر دین هوسی، و دانیال

~~را برهمه پادشاهی خویش حاکم کرد تا همه خلق را بحکم توریت آورد2 ، و اندر

~~میان ایشان حکم کردی . آنگاه دانیال علیه السلام ازو دستوری خواست که [به]

~~ییتالمقدس شود با بنی اسرائیل وآن مز گت را و شهر را بحال آبادانی باز آرد،

~~و او را دستوری نداد و گفت همه اعتماد من بتست و اگر چون تو هزار پیغمبرستی

~~با من، یکی را ازخویشتن جدا نکردمی، اما اگرترا مراد آنست که بنی اسرائیل

~~انجا نشینند من اهشان ر. گسیل کنم آنجا با خواسته بسیار و کسانی که عمارت آن

~~بتوانند کردن که آن آسان کاری نیست ، و بدین قول وفا کرد ، و مقصود دانیال

~~برآورد، آنگاه بنی اسرائیل را با آن حواسته بسیار و با آن اعوان به بیت المقدس

~~باز فرستاد3 ، و از آن مدت که بخت نصر مر آنرا بنا کنده4 بود و خراب کرده

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_42.png)

~~این یسین بار [تا اکنون که ایشان باز شدند] هفتاد سال برآمده بود . همه اندر

~~ملک بهمن [وبهمن] صد و دوازده سال و بروایتی هشتاد سال بملک اندر بزیست .

چون بنی اسرایل آنجا رسیدند باز بیتالمقدس را بمدتی بسیار آبادان

~~ملک کبورش بماند بیست و دوسال . آنگاه کیورش فرمان یافت [ و احشویرش

~~و پسرش کورش بشهری بنشستندی] نام آن شوشآ .

اینست حدیث بختنصر که در ظلم ومردم کشتن مثل زنند و در زبان عالمان

~~چنین مذ کور است نام او و اخبار او تمام از اول تا بآخر . واین دو وقعت ms534 که او

~~کرد در خرابی بیت المقدس در روز گار لهراسب و بهمن نفته آمد بر وجه ...

~~هم ازین کتاب و هم از کتب مبتدا3 و اخبار .

(بقیه از صفحهآ بعد)

~~لیکن طبری آنرا مطایق این ترجمه نقل کرده ولی بتفصیلی که در این ترجمه دیده

~~میشود کمامر . و ما میدانیم که این کورش و داریوش و احشویرش همان پادشاهان عظیم

~~هشامنش اند که یهود را نجات دادند و بخت نصر همان نبوکت نصر آشوری است و بهمن

~~نیز همان ارتخشتر هخامنشی است که همه در طبری مخلوط و بریشان ذکر شده است

~~و کسی از آنان بهودی نشده بود !

4 - کذا .... (2 بیاکنده) . نف : اسیران را بیاورده بود تا ...

2 - آین جمله هم بیسر و بن است . در عربی کل آد درخر حال احشویرش

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_43.png)

اندر یاد گردن اخبار ملوگ یمن از روز گار گیگاوس

تا روزگار بهمن

اکنون چون اخبار ملوک عجم برنسق گفتیم که ملوک بزرگ در عجم که

~~بودهاند و نوبت پادشاهی ایشان برتفاوت پسر برپسرچون رسیده است ، باز کردیم

~~باخبار ملوک یمن که باملوک عجم معاصر بودهاند از اول روز گار کیکاوس که گرفتار

~~آمد بدست ایشان تا بروز گار یهمن اسفندیار ، که این طرف جهان را که داشته

~~است ، تا این کتاب تمام بود و بالله التوفیق .

بدانکه از پس سلیمان علیه السلام و بلقیس ملک سبامردی بگرفت از عرب

~~نام او یاسر بن عمرو بن یعفر از فرزندان ملوک بزرگ . و او براهل سبا داد کر

~~بود و ایشان را نیک نگاه همیداشت. و دشمنان ازیشان بازداشت و انعام برایشان

~~گستریده داشت و او را بلقب یاسرانعم خواندندی، از بس نعمت که او بررعیت

~~کردی و او از نسل حمیر بود ، و ملوک یمن حمیریان بودهاند. * آنگاه خویش

~~را از مدتی ملک سبامانی بزرگ بحنگ آورنه بود از سال اندر گذشت2 [پس از

~~زمین سبا بگذشت و بیمن شد و همه ملک ms535 بگرفت* . و یمن را از بهر آن یمن

~~خواننه که بدست راست جهان است . و شام را از بهر آن شام خوانند که دست چپ

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_44.png)

~~جهانست1 . پس چون ملک همه یمن آن یاسر را صافی شد ، از یمن نیزاندر گذشت

~~تا سوی مغرب شد وبر آن جانب یمن میرفت تا آنگاه که آبادانی گسسته شد2 ، و

~~همی رفت تا راهها ببادیه اندر نیز منقطع شد و بیابانی پیش آمد که آنرا هیچ راه

~~یدید نبود ، و آنجا اهل بوادی هر گز نگذشته بودند ، بدان بیابان اندر شد تارودی

~~پیش آمدش ازریگ، چنانکه آن ریگ برشه سیل آب همیرفت، و کس از آدمیان

~~هر گز آنجا نرسیده بود . اندر آن گذر نیافت . مردی بود باوی و خویش وی بود

~~نام او عمرو 3 وی مردی مردانه بود ودلیر . یاسر او را کفت بدین ریگ روان

~~اندر شو و ما را راه جوی [تا بر اثر تو بگذرهم که ریگ از روی آب صعبتر

~~نبود4 . عمرو بمردانگی بدان ریک حام 5 اندر شد تا بگذرد ، هم اندرساعت

~~بریگ فرو شد و نا پدید کشت ، [ونیز پیدا نیامد و هرچند مرد در آن رود می فرستاد

~~هیچکس باز یس نمی آمد]6 . آنگاه پاسر بر لب آن رود بتی بکرد از روی و

~~مس، بزر گه هیکلی ، و آن را بسنگی بزرگ بلند بر دوخت بمسامیر، و بر آن

~~بیکر نبشته 7 که : این هیکل، یاسر انعم نهادست یا س الحمیری که ملک یمن

~~بود و مغرب و او تا اینجا برسید و بیش گذر نیافت ، باید که هر که ایدر برسد

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_45.png)

~~بازیس گردد که از ینجا کس را گذرنیست. یاسر آنگاه با همه سیاه خویش از انجا بر

~~گذشت و بیمن باز آمد و فرمان یافت. و این سرحد را که این صورت رویین آنجا

~~نهادست امروز بسیار کس دیدند ازسیاحان ، و خبر آن مشهور است

آنگاه از پس ms536 یاسر ملکی دیگر بنشست نام او [ تبان اسعد ، ابو کرب بن

~~ملکی کرب،]1 و تبع بن زید بن عمرو بن تبع الاکبر از فرزندان تبع بزر گ

~~بود، که او را ذوالاذعار خواندندی بلفب، پسر[ ابرهه تبع]1 ذی المنار پسر

~~رایش بن قیس بن صیفی بن سبا 2 الملک . وهرچه ازدر عرب ملک بودهاند بیشر

~~همه ازفرزندان تبع بزر گداند که ذوالاذعار لقب داشت . و ملکان یمن و عرب را از

~~آن تبابعه خوانند که همه نسب واصل بدان تبع بزرگ باز برند3 ، [چنانکه

~~ملو کان مصر که بزمان پیشین بودند از یس نوح و غاد ایشان را عمالقه خوانند

~~که همه کر وه از فرزندان عملاق بودند چون فرعونان موشی و یوسف 00.]4

~~این تبع فرودین پس از یاسر بملک بنشست و لف او ابوکرب5 بود . ملک یمن

~~بر وی راست ایستاد و تمام شد و هر کجا بشدی از آنجا پیروز بر گشتی ، و هرچه

~~آن مملکت وشهرها 6 بخواستی از زر و نعمت همه او را مهیا شدی ، و بیاوردی .

~~و او را الزاید5 لقب خواندندی از آنکه ملک او هرروز زیادت می بود وروزافرون .

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_46.png)

~~و پادشاهی این تبع بروز گار ملک گشتا سب بود . و ازپس آن بروز گار ملک بهمن

~~همه او بود . [ ایشان ملک عجم داشتند و او ملک یمن] آنگاه اوسپاه ازیمن بکشید

~~و خواست که بزمین عراق آید و ملک عراق بگیرد ، از یمن لشکر بکشید و براه

~~بادیه بیرون آمد وبر کوه طی بگذشتتا به کوفه رسید وچون از کوفه بیایی از سوی

~~بادیه جاپیست که امروز آن را حیره خوانند بر گوشهآ بادیهآ عراق . چون زاید آنجا

~~رسید متحیر شد و راه ندانست . و آن موضع را حیره بدین سبب نام بر او فتاد ، که

~~لشکر او آنجایگاه بحال حیرت رسیدند. واز آن مدت باز این نام برحیره بماندست

~~پس باز ره یافت بدلیلان زیرک ، و از آنجا ms537 بعراق اندر آمد و بگوشهآ انباربر گذشت

~~وازشط دجله راه بر گرفت، با سپاه همی رفتتا به آذر بادگان برسید از راه هوصل

~~چون آنجا رسید با ترکان آذرباد کان حرب کرد و بسیاری ازیشان بکشت و برده

~~کرد و غنیمت برداشت و آن هوا اورا موافق نیامدباز گشت سوی یمن هم از راه انبار

~~[ و از سیاه خود به هر جای لختی همی دست باز داشت تا آنجا بناها می بساختند

~~و خانه می کردند * اندر مقام1 . و امروز ازین قبایل هرچه [ به] دیار عرب

~~اندر مقام دارند از آن عهد بازماندهاند وشاخ وبیخ زده ، درین هسا کن وبراری.

~~آنکاه خود بیمن باز شد و بملک بنشست چون سالیان برآمد و او قوی تر میشد،

~~همه ملوک جهان از وی بترسیدند . و بدر او رسول کردند و هدیها فرستادند و ملک

~~هندوان بدو رسولان فرستادوچندانی هدیه ازعودوعطر وچیزهای طرفه که درهند

~~باشد و از پرینان و مشک وابریشم و چیزها که اوهر گز ندیده بود مثل آن [بفرستاد .

1 - کذا ... ظ : متعلق بجمله بعد است . عربی : تبع گروهی از ضعیفان قوم خویش

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_47.png)

~~وی رسول آن ملک را گفت که این چیزها همه از زمین هند وستان خیزد؟ آن

~~رسول بترسید که اگر گوید که آری او آهنگ هندوستان کند. گفت ای ملک این

~~همه آنجا نبود ، و لیکن این طرایف از زمین چینستان بما افتید گفت این

~~چینستان چه جاییست ؟ آن رسول هند اورا صفت چینستان بکرد و نیکویی و شهرهای

~~بسیار و نعمت فراخ و چیزهای طرفه که از آنجا خیزد . چون رسول باز گشت، او

~~را آن حریر و پرینان نرم و آن طرایفها که هر گزندیده بود بر آن آورد که آهنگ

~~ترکستان کند، سپاهی بسیار بساخت و همه لشکر حمیر و تبع بر گرفت و آهنگ

~~چینستان کرد وبراه کابل اندر آمد و بردر هندوستان بگذشت واندرحد هندوستان

~~بنشست و قیلی2 را نام ms538 زد کرد از امیران عرب3 نام او ثابت با سیاه بسیار . ملک

~~چین او را هزیمت کرد. آنگاه تبع خود [ با] لشکربشد بچین4 ، وراه تر کستان

~~بر گرفت و بحد تبت اندر شد . و دوازده [ هزار] مرد گزیده از عرب به تبت دست

~~باز داشت، تا اگر از خاقان هزیمت شود به پناه ایشان بازآید ، و [ پشت] اونگاه

~~دارد ، وبرفت و خاقان را بشکست 5 وخلقی بسیارازایشان بکشت . و همه چینستان

~~غارت کرد و خواستهآ بسیار بیاورد از زر و سیم و کوهر چنانکه عدد آن خدای تعالی

~~داند و هم برآن راه باز نگشت 6که ازراه هند باز گشت [ و بیمن شد] و آن عرب

~~را که بتبت گذاشته بود همه آنجا بماند 7 و امروز بنواحی تبت از نسل عرب یمنی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_48.png)

~~هنوز مانده است. و استر و اسب و چهار پای نیکو به تر کستان همه ازیشان خرند .

~~و از رفتن تبع بتر کستان و شهرها گشتن تا باز آمدن به یمن ا هفت سال [بر

~~آمده] بود . اکنون باز گردیم بحکایت بهمن ودارای پسر او آ .

اندراخبار بهمن و داراو بن بهمن و دخثر وی

همای چهر [زاد]

پیش ازین گفته ایم اندراخبارملوک عجم که بهمن از پس گشتا سب بنشست*.

~~و گروهی گفتند: که اوخود پسر گشتاسپ بودو گروهی گفتند: که او پسر اسفندیار

~~بود و اسفندیار پسر گشتاسپ بود او را بلقب اردشیر [درازدست4 خواندندی و

1 - ن س : و از آن وقت باز که تبع بچین [شد] تا باز ین آمد صد و هشت

~~سال بر آمد . طبری . هفت . نق : خود بیمن باز آمد و سالی چند ببود .

2 - این روایات لشکرکشی شاهان یمن بچین و ترک و روم که گاه به تبع و گاه

~~بشمر یعفر نبت میدهند چنانکه طبری بهر دو نیت داده است ، از جمله مجعولات

~~مردم عرب است وخود مورخان عرب مانند ابن خلدون در قدیم وجرجی زیدان ms539 در عصر ما

~~(مقدمهٔ‌ ابن خلدون) و(العرب قبل الاسلام) آنهار اتخطئه کرده و مردود شمرده و

~~آنرا افسانه بیمغز و از جمله تقالید دانسته اند کما اینکه تر کان هم آغوز نامی دارند که بزعم

~~آنان مانند اسکندر عالمگیری کرده است !

3 - طبری : خانی، شهر آزاد . و مورخان بتفاوت جهرزاد وجهر آزاد و شهرزاد

~~صب کردکو فردوسی ( مهرزاد) دمجمن اوازیخ هم چهرراداوزدهاند . بندهشن،

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_49.png)

~~گفتند اردشیر بهمن. و این بهمن 1 آبادانیها بسیار کرد اندر جهان ا ، وعبادت

~~دوست داشتی و آتش پپرستیدی و بیوت النیران بسیار بهرجای بنا کرد . از آنکه

~~اوبردین گبر کی 3 بود. [ ودین مغی را بزرگ داشتی] و ملکی بود با تواضع4

~~و[ گروهی گفتند که چون اردشیر نامه بکسی نوشتی]5 عنوان نامهآ او ایدون

~~دودی :

-5

من اردشیر عبدالله وخادم الله السایس لامر کم

1- از ستاره تا اینجا ازن س نقل شد که با اصل عربی بالنسبه نزدیکتر و با نف

~~و نق هم برابر بود ودراصل بجای این جمله ، چون بهمن به بادشاهی بنشست از پس گشتاسب

~~نسب او چگونه بودست بروایات مختلف بدان که چون او بر تخت ملک نشست و آن چندان

~~آبادانی کرد ...

2 - طبری اضافاتی مفید دارد که از نسخ موجود فوت شده و ترجمهآ آن چنین

~~است : « گویند بهمن درسواد شهری بنا کرد و آنرا آباد اردشیر نام نهاد و این قریه ایست

~~که به (همینیا - حمزهٔ‌ اصفهانی : همانیا) معروفست وازجملهآ زاب الاعلی است ، و نیزبر

~~کورهآ دجله شهری بساخت و آنرا بهمن اردشیرنام نهاد و این شهر ( ابله - محمره حالیه

~~یا قریب بدان است) (ص 687) .

3 - تمام نسخ : مغ بود و دین مغی بزر ک داشتی ... طبری : مالیات گرفتی و

~~هزبنهٔ‌ لشگر و نفقات هیربدان و آتشگاهها کردی . . . و لفظ مغی یا گبر کی درطبری

~~نیست .

4 - کذا نسخ . طبری : کان متواضعا مرضیا فیهم . اصل : ملکی بود با تواضع و

~~حکیم و پیوسته حکیان را بمنادمت ms540 بر خویش داشتی و کتب حکمت مطالمه کردی و در

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_50.png)

واو را کتابهای حکمتست بسیار از تصنیف او وعهدهای بسیار1 * که نسختهای

~~آن در کتب آوردهاند 2 نیکوتراز آن اردشیرپاپک 3 و او را بکنیت ابوساسان

~~خواندندی از آنکه او را پسری بود نام او ساسان و دختری بودش نام همای .

و او همی دانست که رستم امیر سیستان پدرش را بکشته است احفندیاررا

~~درعهد گشتا سپ . واین اردشیر را مادری بود نام او استوریا، از فرزندان طالوت

~~که ملک بنی اسرایل بود . زنی با عقل وبا رای وتدبیر . چون کار مملکت خویش

~~راست کرده بود این بهمن اردشیر 5 ، مادر او را گفت که مملکت بر تو استقامت

~~تفوق کتب اردشیر و عهه، (ص 684) ومراد کار تامک و عهد و وصایای هرویر بابکان

~~احت . نسخ این جمله را ناقص وشسیتسته به ازردءاند.نن. و اورا حکمتها

~~و کتبها نیکوبودی واردشیر بابک وریر بفتیبه نو ساسان حوا تدکی، ل. و عهدهای

~~او نیکوتر از آن اردشیر بابک بود . نق . و او راکتب حکمت بول.

2 - این جمله نه در طبری و نه در سح دینه سه ومتنو) تد اضل استیا مجعول

~~است ، زیرا در کتب نسخهای تصانیف بهمن و عهدهای او دیده نشده است . در حاشیهٔ‌

~~طبری از نسخهای آورده : و له کتب و رسایل تقدم علی ... و عمل لسیر اردشیر و کتبه و

~~وصایاه فاقتدی بها و حمل الناس علیها (ص 1688).

3 - از : نف . اصل : از نیکویی آنگاه ور بتعب اردسیر خواتدهی و گفتندی

~~اردشیر بهن ... واین جمله قسمتی باقی ماندهآ اصل مطلب وقسمتی متعلق باو ایل فصل است که

~~از روی نس نقل شد وقسمت دیگراز اصل مطلب درسطر بعد آمده و گوید : و اومعروف

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_51.png)

~~گرفت، اکنون برخیز و بولایت نیم روز شو و کشندهآ پدر خویش را طلب کن ملک

~~سیستان، وکین پدر خویش ازو بخواه 1 . او مادر خویش را اجابت کرد، و ms541 لشکر

~~کشید بسیستان و خون پدر خویش اسفندیار را از رستم پسر دستان طلب کرد .

~~رستم با وی حرب کرد . رستم را بکشت2 وبرادر رستم زواره 3 را بکشت وپدر

~~رستم، دستان هنوز زنده بود او را نیز بکشت، و سپاه بر گرفت و بمملکت خویش

~~باز آمد به بلخ *، و بروایتی دیگر در کتاب اخبار عجم ایدون گفتست که در آن

~~وقت که بهمن قصد آن کرد که خون پدربازخواهد رستم نمانده بود که بدست برادری

~~از آن خویش مگرهلاک شده بود، اورا پسریمانده بود فراهرز نام، وملک نیم روز

~~کان بهمن ملک اخاهازربا بل بن شلتایل علی بی اسر آلیل وصیر له رباشه اتبانوت زوده الی

~~الشام بسئلة راحب اخته ایاه ذلک فتوفی بهش یوم تولی ولها من الونه ابا دارا الا کبر

~~و ساسان و بناته خمانی التی ملکت بعده و فرلک (کدا)ا و بهمن دحت رض188) .

2 - کذا طبری و نق . اصل : شگتبین. پسر رسم کرامررنمبا اوحرب

~~کردفرامرز وزواره را بشکست ودستان پدر رستم زنده بود او را نیز بکشت . نف :

~~لشکر بکشید بسیستان بعضی از تواریخ چنین گویند که رستم زنده بود امابیر بود و بسیستان

~~بود بهمن چون بسیستان رفت نخست اورا بکشت بعد از آن زواره و فرامرز را بکش

~~اما کشتن زال که در اینجا میگوید درشاهنامه نمیگوید و کشتن رستم در شاهنامه میگوید

~~اینجا نمی گوید (کذا؟) و درین صورت اختلاف کرده اند اما قول اصح تاریخ است

~~زواره.

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_52.png)

~~و هندوستان بمیراث ونیروی خویش گرفته بود ، و این ملک بهمن کین پدرخویش

~~اسفندیار ازین فرامرز بخواست ، و سالیان میان ایشان در هندوستان رزمها افتاد ،

~~که شرح آن در کتب آوردهاند1 . آنگاه بعاقبت بهمن هلاک شد در میان دریایی

~~بزمین هند . والله اعلم2 اما بدین روایت محمد بن جریر ایدون کوید که چون بهمن

~~پدر و برادر رستم را بکشت و او را هزیمت کرد 3 وبه پیروزی به بلخ ms542 باز آمد

~~بدارالملک خویش. و از پس آن چون بسیار سال بر آمد بزمین رومیه شد با هزار

~~هزاو مرد مقاتل و پیروزی یافت و باز آمد وچون عمر او و مملکت او بآخر

~~رسیده بود ، این دختر خویش را که همای نام او بود بزنی کرد چنانکه دردین مغی

~~این روا بودی . دختر ازو بار گرفت بدان وقت که او را مرگ تزدیک آمده بود،

~~چون دانست که برو تنگ آمد4 ، همای راپیش خواند ووصیت کرد که ملک ازیس

~~من مرین کودک را دادم که درشکم تو دراست . اگر پسر آید یا دختر ، و آن همه

~~لشکر خویش را حاضر کرد و آن دختر را پیش ایشان آورد ، [وملک او را داد که

~~اندر شکم او بود]5 و آن تاج ملک از سر خویش بر گرفت و بر شکم او نهاد4،

1 - ظ : مرادش بهمن نامه است که کتابی داکی ودرهد حتوری

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_53.png)

~~و گفت بدانید که این کودک را ولی عهد خویش کردم ، و شما را سپردم بزینهار ، تا

~~او را اطاعت دارید1 ] و مردمان از وی خشنود بودند از عدل و داد وی و از آن

~~تدبیر که وی کردی مردم بپسندیدندی] و از پس آن بروزی چند بمرد ، وملکش

~~هشتاد سال بود، بدین روایت و در آن روایت دیگر صدو [ دواز] ده سال. ومردمان

~~از پس مرگ او بر آن دختر گردآمدند ، و او را بیعت کردند، تا وقت آمدن

~~فرزند ، و از عدل و داد پدر] او خشنود بودند، و رای و تدبیر او اندر مملکت

~~بیسندیدندا ، و گفتند اگر این کودک پسر آید چون بزر گ شود ملک بدوسپاریم

~~تا او بزرگ شود ، تو ما را ملک بسی . و اردشیر را بجز از همای نیز دو دختر

~~بماندند یکی را نام بهمندخت و یکی را نام فرانک3 . این هردو خواهر همایرا

~~فرمان کردند و در حکم او بودندی، و آن پسر که از ms543 بهمن اردشیر ماند که نام او

~~ساسان بود چون4 دید که پدر ملک بدین دختر داد و مردم عجم زمام ملک بدست

~~همای دادند ، و متابع او شدند ، او از ملک نومید شد و از میان خلق بیرون رفت و

~~بکوهی5 بر صومعهآ ساخت و آنجا بعبادت [ و شبانی]6 مشغول شد تا بمرد،[و

~~مردمان پنداشتند که ساسان حرب کند و ملک از خواهرش بستاند و چون بشبانی

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_54.png)

~~مشغول شد خلق از وی نومید شدند و گفتند این از نسل ملک نیست 1 این همای

~~بملک اندر بنشست [ و اورا شهر آزاد لقب دادند 22 و کودک اندر شکم او سه ماهه

~~بود . چون شش ماه دیگر بر آمد بار بنهاد پسری بیاورد، همای بترسید و گفت

~~که اگر این پسر را پیدا کنم3 سپاه و رعیت [ هم اکنون] ملک ازمن بستانند و

~~بکودک دهند ؛ و او را فرمان دادن خوش آمده بود ، خواست که ان پسر خویش

~~را بکشد ، دلش بار نداد4 ، او را پنهان کرد از مردمان . و ایدون کفت که بار

~~ناتمام از من بیفتاد . مردمان اورا استوار داشتند بدان سخن ، و اورا هم بدان ملک

~~بداشتند از دوستی پدرش بهمن . و این ملکه دختر بهمن آن یسر را بتابوتی اندر

~~نهاد و اندر آن تابوت با او گوهرها وخواستهآ بسیار بنهاد ، و رقعهآ نبشست کههر که

~~این کودک را بیابد و بیرورد آن خواسته اورا باد، و آن خط بر صندوق بست5 [ وآن

~~تابوت را در برود کر که در اصطخر است اندرانداخت]6 ، و بروایتی دیگر ایدون

~~گویند که آن صندوق را به رود بلخ اندر انداخت و در تابوت استوار کرده بود

~~ومهر کرده مردی بود آسیابان7 که اوراپسری آمده و آن پسرش مرده ، و زنش بر آن

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_55.png)

~~بسر همی جزع و گریستن کرد ، آن تابوتک بدست آن آسیابان افتاد ، سرش باز

~~کرد آن خواسته دید، و آن کودک ماهروی ، زن را ms544 گفت خدای تعالی مرا این کودک

~~داد بدل آن کودک ، بیا تا این را بپروریم . او را بر گرفتند و همی پروردند ،

~~و این کودک را دارآب نام کردند از آنکه او را در هیان آب و درخت یافته

~~بودندا ، آنگه چون روزی چند برآمد همای از پس حسرت آن کودک

~~می بود همیشه . خبر آوردندی2که فلان آسیابان کود کی یافتست با خواستهآ

~~بسیار. کس فرستاد و او را بخواند و گفت ایدون شنیدم که تو کود کی یافتهآ بمال

~~و جواهر بسیار، آن کودک را برمن آرتا ببینم و آن جواهر، تا اگر چیزی بابت من

~~بلشد از تو بخرم3 ، آسیابان گفت : ای ملکه سپاس دارم، کود کی بدین صفت

~~یافتهام، بزفت و اورا بر همای آورد ، [و همای] پسر خویش را باز دید ، آنگاه

~~آسیابان را گفت ازین گوهر هرآنچه اختیار منست بمن فروش ، از بهرنفی تهمت .

~~وآن کودک را بدو باز داد و گفت که داد ترا این ، آسیابان گفت آب [پس] او را

~~بدو باز داد. گفت : دار آب یعنی بگیر این آب . و این نام برو بافی ماند . وهمای

~~اورا گفت این کودک را همیدار و بزرگ کن و فرهنگ آموز تا هم پسر من بود

~~وهم آن تو. و آنگاه هرهاهی همای پسر را پیش خود خواستی وز آنجا که مهرمادری

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_56.png)

~~بود ازو نشکیفتی، و آسیابان را خواسته همیداه بهروفتی. ، تا داراب بزر گه شد.،

~~همای آسیابان را بفرمود که اورا بمعلم ده ، وفرهنگیان1 آر تا اورا ادب بیاموزع،

~~[ودین وسواری بیاموزد] ودارا2 چون بیست ساله شد همه ادبها آموخته بود ،

~~همای اورا بخواند و مر اورا گفت توپسرهنی ، از پدرمن بهمن ، واین ملک تراست،

~~و من گناه کردهام بجای تو، اکنون پشیمان شدم ، واهل مملکت را بخواند خواص

~~و رعیت ، و ایشان را خبر داد که این پسرمنست، و غرض خویش دران کار باز نمود

~~که از بهرچه او را پنهان ms545 کرده بود ، ایشان او را استوار داشتند و دانستند که او

~~دروغ نگوید ، و او را گفتند اگر نیز تو این کار نکردی این گودک هم یادشاهی

~~را نشایستی تا بدین سن نزسیدی ، واین فرهنگ نیاموختی ، و این [زمان] پان شاهی

~~را سزاست که پادشاهی بدو سپردی و ترا اندرین کار گناهی نیست .

دارا بملک بنشت وتاج برسرنهاد به بدح ، و مادرش ترسید که دارا روزی

~~ازانکه مادرش کرده بود بیندیشد و مادر را بکشد، خواست که از پیش چشم او

~~دور تر شود ، از پسردستوری خواست که مرا بپارس فزست تا اندران مملکت بنشینم

~~بزمین پارس . دارا ملک پارس بمادرخویش همای سیرد و اورا آنجا فرستاد . همای

~~آنجا بنشست و بررعیت عدل کرد و ده یک3 ازایشان بیفکند، وجهان آبادان کرد،

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_57.png)

~~وشهر اصطخر بیارس بناکرد، وآنجا بنشست، ولشکرها یس لشکر بغزو روم

~~همیفرستاد و پیروزی اورا بود] و سی سال بملک اندر ببود و آنگاه بمرد . چون

~~دارا خبر مرگ مادر بشنید سپاه از بلخ بکشید و پپارس آمد و آنجا بملک بنشست

~~و شهری بنا کرد نام او دارا بکرد و آن شهر آبادانست]1

اندر یاد گردن پادشاهی داراه الاگبر و دارابن دارا2

[یس دارا بملک فارس آمد از پس مرگ مادر، و ملک پارس بگرفت

~~و بفارس شهری بنا کرد و اورا دار بکرد4 نام کرد و آن شهر امروز آبادان است

~~و در پارس است و آنرا پما8 گویند. و گروهی گفتند پدرش بنا کرده بود بهمن.

~~و از پارس بزمین بابل آمد و عراق آنجا ملوک عجم2 بودندی7 و ملک عجم او را

~~راست بیستاد تا در بلخ. وملکان جهان که از مملکت او دور بودند همه اورا مطیع

~~شدند وخراج بوی فرستادند، چون ملک ترک و هندوستان و روم. و بزمین روم اندر

~~پادشاهیی8 بود، که آنرا یونان گفتندی و آنجا ملکی بود نام وی فیلفوس9 و

2- کدا بن شوکوطبری . اصل ونق ms546 : داراب . رک : ص 692 حاشه ).

8- نس. گاور. کف تدارد، تق : قاتی بارک هم آوبن کردهاست. طری : ندارد

![image filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_58.png)

~~از فرزندان عیص بن اسحق بود . و اندر پادشاهی یونان شهری بود نام او مقدونیهآ

~~و آن جایگاه این ملک بود واین فیلفوس چون ملک یونان بگرفت نشست او بدین

~~مقدونیه بود و همهآ سرزمین یونان اورا بود و اندر مملکت او حکما و اطبا بودند

~~و دانا آن که ایشان را حکماییونان گفتندی و حکمت اندر جهان از ایشان پرا کنده

~~شد و نام حکمت ایشان را سزا1 بودی چون ارسطاطالیس و بقراط و افلاطون

~~و سقراط ویونون2 و هرمس و بلیناس وجالینوس واعاد مون3 ، و کتب ایشان

~~اندر علم فلسفه وعلم طب و نجوم و منطق و هندسه معروفست وامروز آن شهرها

~~ویرانست و ازان حکما هیچ کس نمانده است ولیکن کتا بهای ایشلن ماندست بدست

~~خلق اندر . و آن پادشاهی مرفیلفوس را بود و او را بمیراث مانده بود از یدران

~~وجدان، وآن پادشاهی را آبادان داشتی . پس چون ملکان جهان خراج به دارا

~~فرستادندی ، دارا بملک فیلفوس کس فرستاد که خراج بفرست چنانکه جملهآ عالم

~~میفرستند و مخالفت مکن و اگر نه حرب مرا بیارای . فیلفوس چون نامه بخواند

~~حکمای بونان را جمع کرد و مشورت کرد، ایشان گفتند خراج بفرست تا میان شما

~~حرب وقتل نبود. پس فیلفوس همچون ملکان دیگر خراج بفرستاد . و مرفیلفوس

~~را پسری آمد ویرا اسکندر نام کرد و آن ذوالقرنین بود. چون بزر گ شد

~~یدر رانهی کرد که خراج مفرست بدارا ، پدرش فرمان وی نکرد و همچنان میفرستاد.

~~و ملوک جهان همه نیز دارا را فرمان بردار شدند . و ازیس مادر دوازده سال بزیست

~~و پسری آرزو بودش. پس پسری بیامدش و بدان شاد شد و آن پسر را دوست گرفت

~~و از دوستی پسر هم نام خود کردش دارا ، و ملک او را وصیت کرد ، و ازپس خویش

![image ms547 filename](./0363Balcami.Tarikh2_V02.pdf_page_59.png)

~~و را ولی عهد کرد و اورا اندر کتب داراء الاصغر خوانند وپدرش را داراءالاگبر،

~~و این داراء الاصغر بود که اسکندر با وی حرب کرد. و اورا بکشعه و پادشاهی

~~همه بگوفت و همه ملوکجهان را قهر کرد و از مشرق، تا بمغرب بگردید و ازین سبب

~~اوننا ذو القرنین خواندند و اورا اسکندر نام بود.

اندر اغبار اسکتدر فیلفوس با داراه الاصفر

0363Balcami.Tarikh

كتاب 0363Balcami.Tarikh

نبذة عن الكتاب

الفهرس