1 خدایا جهان پادشاهی تو راست %~% ز ما خدمت آید خدائی تو راست

2 پناه بلندی و پستی توئی %~% همه نیستند آنچه هستی توئی

3 همه آفریدست بالا و پست %~% توئی آفریننده هر چه هست

4 توئی برترین دانش‌آموز پاک %~% ز دانش قلم رانده بر لوح خاک

5 چو شد حجتت بر خدائی درست %~% خرد داد بر تو گدائی نخست

6 خرد را تو روشن بصر کرده‌ای %~% چراغ هدایت تو بر کرده‌ای

7 توئی کاسمان را برافراختی %~% زمین را گذرگاه او ساختی

8 توئی کافریدی ز یک قطره آب %~% گهرهای روشن‌تر از آفتاب

9 تو آوردی از لطف جوهر پدید %~% به جوهر فروشان تو دادی کلید

10 جواهر تو بخشی دل سنگ را %~% تو در روی جوهر کشی رنگ را

11 نبارد هوا تا نگوئی ببار %~% زمین ناورد تا نگوئی ببار

12 جهانی بدین خوبی آراستی %~% برون زان که یاریگری خواستی

13 ز گرمی و سردی و از خشک و تر %~% سرشتی به اندازه یکدیگر

14 چنان برکشیدی و بستی نگار %~% که به زان نیارد خرد در شمار

15 مهندس بسی جوید از رازشان %~% نداند که چون کردی آغازشان

16 نیاید ز ما جز نظر کردنی %~% دگر خفتنی باز یا خوردنی

17 زبان برگشودن به اقرار تو %~% نینگیختن علت کار تو

18 حسابی کزین بگذرد گمرهیست %~% ز راز تو اندیشه بی‌آگهیست

19 به هرچ آفریدی و بستی طراز %~% نیازت نه‌ای از همه بی‌نیاز

20 چنان آفریدی زمین و زمان %~% همان گردش انجم و آسمان

21 که چندان که اندیشه گردد بلند %~% سر خود برون ناورد زین کمند

22 نبود آفرینش تو بودی خدای %~% نباشد همی هم تو باشی به جای

23 کواکب تو بربستی افلاک را %~% به مردم تو آراستی خاک را

24 توئی گوهر آمای چار آخشیج %~% مسلسل کن گوهران در مزیج

25 حصار فلک برکشیدی بلند %~% در او کردی اندیشه را شهربند

26 چنان بستی آن طاق نیلوفری ms001 %~% که اندیشه را نیست زو برتری

27 خرد تا ابد در نیابد تو را %~% که تاب خرد بر نتابد تو را

28 وجود تو از حضرت تنگبار %~% کند پیک ادراک را سنگ‌سار

29 نه پرکنده‌ای تا فراهم شوی %~% نه افزوده‌ای نیز تا کم شوی

30 خیال نظر خالی از راه تو %~% ز گردندگی دور درگاه تو

31 سری کز تو گردد بلندی گرای %~% به افکندن کس نیفتد ز پای

32 کسی را که قهر تو در سرفکند %~% به پامردی کس نگردد بلند

33 همه زیر دستیم و فرمان پذیر %~% توئی یاوری ده توئی دستگیر

34 اگر پای پیلست اگر پر مور %~% به هر یک تو دادی ضعیفی و زور

35 چو نیرو فرستی به تقدیر پاک %~% به موری ز ماری برآری هلاک

36 چوبرداری از رهگذر دود را %~% خورد پشه‌ای مغز نمرود را

37 چو در لشگر دشمن آری رحیل %~% به مرغان کشی پیل و اصحاب پیل

38 گه از نطفه‌ای نیک بختی دهی %~% گه از استخوانی درختی دهی

39 گه آری خلیلی ز بت‌خانه‌ای %~% گهی آشنائی ز بیگانه‌ای

40 گهی با چنان گوهر خانه خیز %~% چو بوطالبی را کنی سنگ ریز

41 که را زهره آنکه از بیم تو %~% گشاید زبان جز به تسلیم تو

42 زبان آوران را به تو بار نیست %~% که با مشعله گنج را کار نیست

43 ستانی زبان از رقیبان راز %~% که تا راز سلطان نگویند باز

44 مرا در غبار چنین تیره خاک %~% تو دادی دل روشن و جان پاک

45 گر آلوده گردم من اندیشه نیست %~% جز آلودگی خاک را پیشه نیست

46 گر این خاک روی از گنه تافتی %~% به آمرزش تو که ره یافتی

47 گناه من ار نامدی در شمار %~% تو را نام کی بودی آمرزگار

48 شب و روز در شام و در بامداد %~% تو بریادی از هر چه دارم به یاد

49 چو اول شب آهنگ خواب ms002 آورم %~% به تسبیح نامت شتاب آورم

50 چو در نیم‌شب سر برارم ز خواب %~% تو را خوانم و ریزم از دیده آب

51 و گر بامدادست راهم به توست %~% همه روز تا شب پناهم به توست

52 چو خواهم ز تو روز و شب یاوری %~% مکن شرمسارم در این داوری

53 چنان دارم ای داور کارساز %~% کزین با نیازان شوم بی‌نیاز

54 پرستنده‌ای کز ره بندگی %~% کند چون توئی را پرستندگی

55 درین عالم آباد گردد به گنج %~% در آن عالم آزاد گردد ز رنج

56 مرا نیست از خود حجابی به دست %~% حساب من از توست چندان که هست

57 بد و نیک را از تو آید کلید %~% ز تو نیک و از من بد آید پدید

58 تو نیکی کنی من نه بد کرده‌ام %~% که بد را حوالت به خود کرده‌ام

59 ز توست اولین نقش را سرگذشت %~% به توست آخرین حرف را بازگشت

60 ز تو آیتی در من آموختن %~% ز من دیو را دیده بر دوختن

61 چو نام توام جان نوازی کند %~% به من دیو کی دست یازی کند

62 ندارم روا با تو از خویشتن %~% که گویم تو باز گویم که من

63 گر آسوده گر ناتوان میزیم %~% چنان که آفریدی چنان میزیم

64 امیدم چنانست از آن بارگاه %~% که چون من شوم دور ازین کارگاه

65 فرو ریزم از نظم و ترتیب خویش %~% دگرگونه گردم ز ترکیب خویش

66 کند باد پرکنده خاک مرا %~% نبیند کسی جان پاک مرا

67 پژوهنده حال سربست من %~% نهد تهمت نیست بر هست من

68 ز غیب آن نمودارش آری بدست %~% کزین غایب آگاه باشد که هست

69 چو بر هستی تو من سست رای %~% بسی حجت انگیختم دل‌گشای

70 تو نیزار شود مهد من در نهفت %~% خبر ده که جان ماند اگر خاک خفت

71 چنان گرم کن عزم رایم به تو %~% که خرم دل آیم ms003 چو آیم به تو

72 همه همرهان تا به در با منند %~% چون من رفتم این دوستان دشمنند

73 اگر چشم و گوشست اگر دست و پای %~% ز من باز مانند یک یک به جای

74 توئی آنکه تا من منم با منی %~% درین در مبادم تهی دامنی

75 درین ره که سر بر دری میزنم %~% به امید تاجی سری میزنم

76 سری کان ندارم ازین در دریغ %~% به ار تاج بخشی بدان سر نه تیغ

77 به حکمی که آن در ازل رانده‌ای %~% نگردد قلم ز آنچه گردانده‌ای

78 ولیکن به خواهش من حکم کش %~% کنم زین سخنها دل خویش خوش

79 تو گفتی که هر کس در رنج و تاب %~% دعائی کند من کنم مستجاب

80 چو عاجز رهاننده دانم تو را %~% درین عاجزی چون نخوانم تو را

81 بلی کار تو بنده پروردنست %~% مرا کار با بندگی کردنست

82 شکسته چنان گشته‌ام بلکه خرد %~% که آبادیم را همه باد برد

83 توئی کز شکستم رهائی دهی %~% وگر بشکنی مومیائی دهی

84 در این نیم‌شب کز تو جویم پناه %~% به مهتاب فضلم برافروز راه

85 نگهدارم از رخنه رهزنان %~% مکن شاد بر من دل دشمنان

86 به شکرم رسان اول آنگه به گنج %~% نخستم صبوری ده آنگاه رنج

87 بلائی که باشم در آن ناصبور %~% ز من دور دار ای بیداد دور

88 گرم در بلائی کنی مبتلا %~% نخستم صبوری ده آنگه بلا

89 گرم بشکنی ور نهی در نورد %~% کفی خاک خواهی ز من خواه گرد

90 برون افتم از خود به پرکندگی %~% نیفتم برون با تو از بندگی

91 به هر گوشه کافتم ثنا خوانمت %~% به هر جا که باشم خدا دانمت

92 قرار همه هست بر نیستی %~% توئی آنکه بر یک قرار ایستی

93 پژوهنده را یاوه زان شد کلید %~% کز اندازه خویشتن در تو دید

94 کسی کز تو در تو نظاره کند %~% ورقهای ms004 بیهوده پاره کند

95 نشاید تو را جز به تو یافتن %~% عنان باید از هر دری تافتن

96 نظر تا بدین جاست منزل شناس %~% کزین بگذری در دل آید هراس

97 سپردم به تو مایه خویش را %~% تو دانی حساب کم و بیش را

1 بزرگا بزرگی دها بی کسم %~% توئی یاوری بخش و یاری رسم

2 نیاوردم از خانه چیزی نخست %~% تو دادی همه چیز من چیز توست

3 چو کردی چراغ مرا نور دار %~% ز من باد مشعل کشان دور دار

4 به کشتن چو دادی تنومندیم %~% تو ده ز آنچه کشتم برومندیم

5 گریوه بلند است و سیلاب سخت %~% مپیچان عنان من از راه بخت

6 ازین سیل گاهم چنان ده گذار %~% که پل نشکند بر من این رودبار

7 عقوبت مکن عذر خواه آمدم %~% به درگاه تو روسیاه آمدم

8 سیاه مرا همه تو گردان سپید %~% مگردانم از درگهت ناامید

9 سرشت مرا که آفریدی ز خاک %~% سرشته تو کردی به ناپاک و پاک

10 اگر نیکم و گر بدم در سرشت %~% قضای تو این نقش در من نبشت

11 خداوند مائی و ما بنده‌ایم %~% به نیروی تو یک به یک زنده‌ایم

12 هر آنچ آفریده است بیننده را %~% نشان میدهند آفریننده را

13 مرا هست بینش نظرگاه تو %~% چگونه نبینم بدو راه تو

14 تو را بینم از هر چه پرداخته است %~% که هستی تو سازنده و او ساخته است

15 همه صورتی پیش فرهنگ و رای %~% به نقاش صورت بود رهنمای

16 بسی منزل آمد ز من تا به تو %~% نشاید تو را یافت الا به تو

17 اساسی که در آسمان و زمیست %~% به اندازه فکرت آدمیست

18 شود فکرت اندازه را رهنمون %~% سر از حد و اندازه نارد برون

19 به هر پایه‌ای دست چندان رسد %~% که آن پایه را حد به پایان رسد

20 چو پایان پذیرد حد کاینات %~% نماند در ms005 اندیشه دیگر جهات

21 نیندیشد اندیشه افزون ازین %~% تو هستی نه این بلکه بیرون ازین

22 بر آن دارم ای مصلحت خواه من %~% که باشد سوی مصلحت راه من

23 رهی پیشم آور که فرجام کار %~% تو خشنود باشی و من رستگار

24 جز این نیستم چاره‌ای در سرشت %~% که سر برنگردانم از سرنوشت

25 نویسم خطی زین نیایشگری %~% مسجل به امضای پیغمبری

26 گواهی درو از که از چار یار %~% که صد آفرین باد بر هر چهار

27 نگهدارم آن خط خونی رهان %~% چو تعویذ بر بازوی خود نهان

28 در آن داوریگاه چون تیغ تیز %~% که هم رستخیز است و هم رسته خیز

29 چو پران شود نامه‌ها سوی مرد %~% من آن نامه را بر گشایم نورد

30 نمایم که چون حکم رانی درست %~% بر این حکم ران وان دیگر حکم تست

31 امیدم به تو هست از اندازه بیش %~% مکن ناامیدم ز درگاه خویش

32 ز خود گر چه مرکب برون رانده‌ام %~% به راه تو در نیم‌ره مانده‌ام

33 فرود آر مهدم به درگاه خویش %~% مگردان سر رشته از راه خویش

34 ز من کاهش و جان فزون ز تو %~% نشان جستن از من نمودن ز تو

35 چو بازار من بی من آراستی %~% بدان رسم و آیین که می‌خواستی

36 ز رونق مبر نقش آرایشم %~% نصیبی ده از گنج بخشایشم

37 چه خواهی ز من با چنین بود سست %~% همان گیر نابوده بودن نخست

38 مرا چون نظر بر من انداختی %~% مزن مقرعه چون که بنواختی

39 تو دادی مرا پایگاه بلند %~% توام دست گیر اندرین پای بند

40 چو دادیم ناموس نام آوران %~% بده دادم ای داور داوران

41 سری را که بر سر نهادی کلاه %~% مبند از درپای هر خاک راه

42 دلی را که شد بر درت راز دار %~% ز دریوزه هر دری باز دار

43 نکو کن چو کردار خودکار من %~% مکن ms006 کار با من به کردار من

44 نظامی بدین بارگاه رفیع %~% نیارد به جز مصطفی را شفیع

1 فرستاده خاص پروردگار %~% رساننده حجت استوار

2 گرانمایه‌تر تاج آزادگان %~% گرامی‌تر از آدمیزادگان

3 محمد کازل تا ابد هر چه هست %~% به آرایش نام او نقش بست

4 چراغی که پروانه بینش به دوست %~% فروغ همه آفرینش بدوست

5 ضمان دار عالم سیه تا سپید %~% شفاعت گر روز بیم و امید

6 درختی سهی سایه در باغ شرع %~% زمینی به اصل آسمانی به فرع

7 زیارتگه اصل داران پاک %~% ولی نعمت فرع خواران خاک

8 چراغی که تا او نیفروخت نور %~% ز چشم جهان روشنی بود دور

9 سیاهی ده خال عباسیان %~% سپیدی بر چشم شماسیان

10 لب از باد عیسی پر از نوش تر %~% تن از آب حیوان سیه پوش‌تر

11 فلک بر زمین چار طاق افکنش %~% زمین بر فلک پنج نوبت زنش

12 ستون خرد مسند پشت او %~% مه انگشت کش گشته ز انگشت او

13 خراج آورش حاکم روم و ری %~% خراجش فرستاده کری و کی

14 محیطی چه گویم چو بارنده میغ %~% به یک دست گوهر به یک دست تیغ

15 به گوهر جهان را بیاراسته %~% به تیغ از جهان داد دین خواسته

16 اگر شحنه‌ای تیغ بر سر برد %~% سر تیغ او تاج و افسر برد

17 به سر بردن خصم چون پی فشرد %~% به سر برد تیغی که بر سر نبرد

18 قبای دو عالم به‌هم دوختند %~% وزان هر دو یک زیور افروختند

19 چو گشت آن ملمع قبا جای او %~% به دستی کم آمد ز بالای او

20 به بالای او کایزد آراستست %~% هم آرایش ایزدی راستست

21 کلید کرم بوده در بند کار %~% گشاده بدو قفل چندین حصار

22 فراخی بدو دعوت تنگ را %~% گواهی بر اعجاز او سنگ او

23 تهی دست سلطان درویش پوش %~% غلامی خر و پادشاهی فروش

24 ز معراج ms007 او در شب ترکتاز %~% معرج گران فلک را طراز

25 شب از چتر معراج او سایه‌ای %~% وز آن نردبان آسمان پایه‌ای

1 شبی کاسمان مجلس افروز کرد %~% شب از روشنی دعوی روز کرد

2 سراپرده هفت سلطان سریر %~% برآموده گوهر به چینی حریر

3 سرسبزپوشان باغ بهشت %~% به سرسبزی آراسته کار و کشت

4 محمد که سلطان این مهد بود %~% ز چندین خلیفه ولیعهد بود

5 سرنافه در بیت اقصی گشاد %~% ز ناف زمین سر به اقصی نهاد

6 ز بند جهان داد خود را خلاص %~% به معشوقی عرشیان گشت خاص

7 بنه بست از این کوی هفتاد راه %~% به هفتم فلک بر زده بارگاه

8 دل از کار نه حجره پرداخته %~% به نه حجره آسمان تاخته

9 برون جسته زین کنده چاربند %~% فرس رانده بر هفت چرخ بلند

10 براقی شتابنده زیرش چو برق %~% ستامش چو خورشید در نور غرق

11 سهیلی بر اوج عرب تافته %~% ادیم یمن رنگ ازو یافته

12 بریشم دمی بلکه لؤلؤ سمی %~% رونده چو لؤلؤ بر ابریشمی

13 نه آهو ولی نافش از مشگ پر %~% چو دندان آهو برآموده در

14 از آن خوش عنان‌تر که آید گمان %~% وز آن تیز روتر که تیر از کمان

15 شتابنده‌تر و هم علوی خرام %~% ازو باز پس مانده هفتاد گام

16 به عالم گشائی فرشته وشی %~% نه عالم گشائی که عالم کشی

17 به شبرنگی از شب چرا گشته مست %~% چو ماه آمده شب چرائی به دست

18 چنان شد که از تیزی گام او %~% سبق برد بر جنبش آرام او

19 قدم بر قیاس نظر می‌گشاد %~% مگر خود قدم بر نظر می‌نهاد

20 پیمبر بد آن ختلی ره نورد %~% برآورد از این آب گردنده گرد

21 هم او راه دان هم فرس راهوار %~% زهی شاه مرکب زهی شهسوار

22 چو زین خانقه عزم دروازه کرد %~% به دستش فلک خرقه را تازه کرد

23 سواد فلک ms008 گشته گلشن بدو %~% شده روشنان چشم روشن بدو

24 در آن پرده کز گردها بود پاک %~% نشایست شد دامن آلوده خاک

25 به دریای هفت اختر آمد نخست %~% قدم را نهفت آب خاکی بشست

26 رها کرد بر انجم اسباب را %~% به مه داد گهواره خواب را

27 پس آنگه قلم بر عطارد شکست %~% که امی قلم را نگیرد به دست

28 طلاق طبیعت به ناهید داد %~% به شکرانه قرصی به خورشید داد

29 به مریخ داد آتش خشم خویش %~% که خشم اندران ره نمی‌رفت پیش

30 رعونت رها کرد بر مشتری %~% نگینی دگر زد بر انگشتری

31 سواد سفینه به کیوان سپرد %~% به جز گوهری پاک با خود نبرد

32 بپرداخت نزلی به هر منزلی %~% چنان کو فرو ماند و تنها دلی

33 شده جان پیغمبران خاک او %~% زده دست هر یک به فتراک او

34 کمر بر کمر کوه بر کوه راند %~% گریوه گریوه جنیبت جهاند

35 به هارونیش خضر و موسی دوان %~% مسیحا چه گویم ز موکب روان

36 به اندازه آنکه یک دم زنند %~% به یک چشم زخمی که بر هم زنند

37 ز خر پشته آسمان در گذشت %~% زمین و زمان را ورق درنوشت

38 ندیده ز تعجبیل ناورد او %~% کس از گرد بر گرد او گرد او

39 ز پرتاب تیرش در آن ترکتاز %~% فلک تیر پرتابها مانده باز

40 تنیده تنش در رصدهای دور %~% به روحانیان بر جسدهای نور

41 در آن راه بیراه از آوارگی %~% همش بار مانده همش بارگی

42 پر جبرئیل از رهش ریخته %~% سرافیل از آن صدمه بگریخته

43 ز رفرف گذشته به فرسنگها %~% در آن پرده بنموده آهنگها

44 ز دروازه سدره تا ساق عرش %~% قدم بر قدم عصمت افکنده فرش

45 ز دیوانگه عرشیان برگذشت %~% به درج آمد و درج را درنوشت

46 جهت را ولایت به پایان رسید %~% قطیعت به پرگار دوران رسید

47 زمین زاده ms009 آسمان تاخته %~% زمین و آسمان را پس انداخته

48 مجرد روی را به جایی رساند %~% که از بود او هیچ با او نماند

49 چو شد در ره نیستی چرخ زن %~% برون آمد از هستی خویشتن

50 در آن دایره گردش راه او %~% نمود از سر او قدمگاه او

51 رهی رفت پی زیر و بالا دلیر %~% که در دایره نیست بالا و زیر

52 حجاب سیاست برانداختند %~% ز بیگانگان حجره پرداختند

53 در آن جای کاندیشه نادیده جای %~% درود از محمد قبول از خدای

54 کلامی که بی آلت آمد شنید %~% لقائی که آن دیدنی بود دید

55 چنان دید کز حضرت ذوالجلال %~% نه زان سو جهت بد نه ز این سو خیال

56 همه دیده گشته چو نرگس تنش %~% نگشته یکی خار پیرامنش

57 در آن نرگسین حرف کان باغ داشت %~% مگو زاغ کو مهر ما زاغ داشت

58 گذر بر سر خوان اخلاص کرد %~% هم او خورد و هم بخش ما خاص کرد

59 دلش نور فضل الهی گرفت %~% یتیمی نگر تا چه شاهی گرفت

60 سوی عالم آمد رخ افروخته %~% همه علم عالم در آموخته

61 چنان رفته و آمده باز پس %~% که ناید در اندیشه هیچ‌کس

62 ز گرمی که چون برق پیمود راه %~% نشد گرمی خوابش از خوابگاه

63 ندانم که شب را چه احوال بود %~% شبی بود یا خود یکی سال بود

64 چو شاید که جانهای ما در دمی %~% برآید به پیرامن عالمی

65 تن او که صافی‌تر از جان ماست %~% اگر شد به یک لحظه وامد رواست

66 به ار گوهر جان نثارش کنم %~% ثنا خوانی چار یارش کنم

67 گهر خر چهارند و گوهر چهار %~% فروشنده را با فضولی چکار

68 به مهر علی گرچه محکم پیم %~% ز عشق عمر نیز خالی نیم

69 همیدون در این چشم روشن دماغ %~% ابوبکر شمعست و عثمان چراغ

70 بدان چار سلطان درویش ms010 نام %~% شده چار تکبیر دولت تمام

71 زهی پیشوای فرستادگان %~% پذیرنده عذر افتادگان

72 به آغاز ملک اولین رایتی %~% به پایان دور آخرین آیتی

73 گزین کرده هر دو عالم توئی %~% چو تو گر کسی باشد آن هم توئی

74 توئی قفل گنجینه‌ها را کلید %~% در نیک و بد کرده بر ما پدید

75 به شب روز ما را به بی ذمتی %~% سجل بر زده کامتی امتی

76 من از امتان کمترین خاک تو %~% بدین لاغری صید فتراک تو

77 نظامی که در گنجه شد شهربند %~% مباد از سلام تو نابهرمند

1 شبی چون سحر زیور آراسته %~% به چندین دعای سحر خواسته

2 ز مهتاب روشن جهان تابناک %~% برون ریخته نافه از ناف خاک

3 تهی گشته بازار خاک از خروش %~% ز بانگ جرسها بر آسوده گوش

4 رقیبان شب گشته سرمست خواب %~% فرو برده سر صبح صادق به آب

5 من از شغل گیتی بر افشانده دست %~% به زنجیر فکرت شده پای بست

6 گشاده دل و دیده بر دوخته %~% به ره داشتن خاطر افروخته

7 که چون بایدم مطرحی ساختن %~% شکاری در آن مطرح انداختن

8 فکنده سرین را سراسیمه‌وار %~% چو بالین گوران به گوران نگار

9 سرم بر سرم زانو آورده جای %~% زمین زیر سر آسمان زیرپای

10 قراری نه در رقص اعضای من %~% سر من شده کرسی پای من

11 به جولان اندیشه ره نورد %~% ز پهلو به پهلو شده گرد گرد

12 تن خویش در گوشه بگذاشته %~% به صحرای جان توشه برداشته

13 گه از لوح ناخوانده عبرت پذیر %~% گه از صحف پیشینگان درس گیر

14 چو شمع آتش افتاده در باغ من %~% شده باغ من آتشین داغ من

15 گدازنده چون موم در آفتاب %~% به مومی چنین بسته بر دیده خواب

16 مگر جاودان از من آموختند %~% که از موم خود خواب را دوختند

17 در آن رهگذرهای اندیشناک %~% پراکنده شد بر سرم مغز ms011 پاک

18 درآمد به من خوابی از جوش مغز %~% در آن خواب دیدم یکی باغ نغز

19 کز آن باغ رنگین رطب چیدمی %~% و زو دادمی هر که را دیدمی

20 رطب چین درآمد ز نوشینه خواب %~% دماغی پرآتش دهانی پرآب

21 برآورده مؤذن به اول قنوت %~% که سبحان حی الذی لایموت

22 برآمد زمن ناله ناگهی %~% کز اندیشه پر گشتم از خود تهی

23 چو صبح سعادت برآمد پگاه %~% شدم زنده چون باد در صبحگاه

24 شب افروز شمعی برافروختم %~% وز اندیشه چون شمع می‌سوختم

25 دلم با زبان در سخن پروری %~% چو هاروت و زهره به افسونگری

26 که بی شغل چندین نباید نشست %~% دگر باره طرزی نو آرم بدست

27 نوائی غریب آورم در سرود %~% دهم جان پیشینگان را درود

28 برآرم چراغی ز پروانه‌ای %~% درختی برآرایم از دانه‌ای

29 که هر که افکند میوه‌ای زان درخت %~% نشاننده را گوید ای نیک بخت

30 به شرطی که مشتی فرومایگان %~% ندزدند کالای همسایگان

31 گرفتم سرتیز هوشان منم %~% شهنشاه گوهر فروشان منم

32 همه خوشه چینند و من دانه‌کار %~% همه خانه پرداز و من خانه‌دار

33 برین چار سو چون نهم دستگاه %~% که ایمن نباشم ز دزدان راه

34 که دارد دکانی در این چار سو %~% که رخنه ندارد ز بسیار سو

35 چو دریا چرا ترسم از قطره دزد %~% که ابرم دهد بیش ازان دست مزد

36 اگر برفروزی چو مه صد چراغ %~% ز خورشید باشد برو نام داغ

37 شنیدم که رندی جگر تافته %~% درستی کهن داشت نو یافته

38 شنید از دبیران دینار سنج %~% که زر زر کشد در جهان گنج گنج

39 به بازار شد تا به زر زر کشد %~% به یک مغربی مغربی درکشد

40 به دکان گوهر فروشی رسید %~% که زر بیشتر زان به یک جا ندید

41 فرو ریخته زر یک انبان چست %~% قراضه قراضه درستا درست

42 به امید آن ms012 گنج دیوار بست %~% برانداخت دینار خود را ز دست

43 چو دینارش از دست پرواز کرد %~% سوی گنج صراف سر باز کرد

44 فروماند مرد از زر انگیختن %~% وز آن یک عدد درصد آمیختن

45 به زاری نمود از پی زر خروش %~% بنالید در مرد جوهر فروش

46 که از ملک دنیا به چندین درنگ %~% درستی زر آورده بودم به چنگ

47 شنیدم نه از زیرکی ز ابلهی %~% که زر زر کشد چون برابر نهی

48 به گنجینه این دکان تاختم %~% زر خود برابر برانداختم

49 مگر گردد آن زر بدین ریخته %~% خود این زر بدان زر شد آمیخته

50 بخندید صراف آزاد مرد %~% وز آمیزش زر بدو قصه کرد

51 که بسیار ناید براندکی %~% یکی بر صد آید نه صد بر یکی

52 بران کس که شد دزد بنگاه من %~% بسست این مثل شحنه راه من

53 بسا آسیا کوغریوان بود %~% چو بینند مزدور دیوان بود

54 ز دزدان مرا بس شد این دست مزد %~% که بر من نیارند زد بانگ دزد

55 سیاهان که تاراج ره می‌کنند %~% به دزدی جهان را سیه می‌کنند

56 به روز آتشی برنیارند گرم %~% که دارد همی دیده از دیده شرم

57 دبیران نگر تا بروز سپید %~% قلم چون تراشند از مشک بید

58 نهان مرا آشکارا برند %~% ز گنجه است اگر تا بخارا برند

59 نخرند کالا که پنهان بود %~% که کالای دزدیده ارزان بود

60 ولیکن چو غیب آشکارا شود %~% دل دوستان بی مدارا شود

61 اگر دزد برده ندارد نفیر %~% بود دزد خود شحنه دزدگیر

62 به ارمن گذارم که خود روزگار %~% به هر نیک و بد باشد آموزگار

63 ترازوی گردون گردش بسیچ %~% نماند و نماند نسنجیده هیچ

1 بیا ساقی آن می نشان ده مرا %~% از آن داروی بیهشان ده مرا

2 بدان داروی تلخ بیهش کنم %~% مگر خویشتن را فراموش کنم

3 نظامی بس این صاحب آوازگی ms013 %~% کهن گشتن و هم‌چنان تازگی

4 چو شیران سرپنجه بگشای چنگ %~% چو روبه میارای خود را به رنگ

5 شنیدم که روباه رنگین بروس %~% خود آرای باشد به رنگ عروس

6 چو باران بود روز یا باد و گرد %~% برون ناورد موی خویش از نورد

7 به کنجی کند بی علف جای خویش %~% نلیسد مگر دست با پای خویش

8 پی پوستی خون خود را خورد %~% همه کس تن او پوست را پرورد

9 سرانجام کاید اجل سوی او %~% وبال تن او شود موی او

10 بدان موینه قصد خونش کنند %~% به رسوائی از سر برونش کنند

11 بساطی چه باید بر آراستن %~% کزو ناگزیر است برخاستن

12 هر آن جانور کو خودآرای نیست %~% طمع را بر آزار او رای نیست

13 برون آی از این پرده هفت رنگ %~% که زنگی بود آینه زیر زنگ

14 بس این جادوئیها برانگیختن %~% چو جادو به کس درنیامیختن

15 نه گوگرد سرخی نه لعل سپید %~% که جوینده باشد ز تو ناامید

16 به مردم درآمیز اگر مردمی %~% که با آدمی خو گرست آدمی

17 اگر کان گنجی چو نائی بدست %~% بسی گنج از اینگونه در خاک هست

18 چو دور افتد از میوه خور میوه‌دار %~% چه خرما بود نخل بن را چه خار

19 جوانی شد و زندگانی نماند %~% جهان گو ممان چون جوانی نماند

20 جوانی بود خوبی آدمی %~% چو خوبی رود کی بود خرمی

21 چو پی سست و پوسیده گشت استخوان %~% دگر قصه سخت روئی مخوان

22 غرور جوانی چو از سر نشست %~% ز گستاخ کاری فرو شوی دست

23 بهی چهره باغ چندان بود %~% که شمشاد با لاله خندان بود

24 چو باد خزانی درآید به باغ %~% زمانه دهد جای بلبل به زاغ

25 شود برگ ریزان ز شاخ بلند %~% دل باغبانان شود دردمند

26 ریاحین ز بستان شود ناپدید %~% در باغ را کس نجوید کلید

27 بنال ای ms014 کهن بلبل سالخورد %~% که رخساره سرخ گل گشت زرد

28 دو تا شد سهی سرو آراسته %~% کدیور شد از سایه برخاسته

29 چو تاریخ پنجه درآمد به سال %~% دگرگونه شد بر شتابنده حال

30 سر از بار سنگین درآمد به سنگ %~% جمازه به تنگ آمد از راه تنگ

31 فرو ماند دستم ز می خواستن %~% گران گشت پایم ز بر خاستن

32 تنم گونه لاجوردی گرفت %~% گلم سرخی انداخت زردی گرفت

33 هیون رونده ز ره مانده باز %~% به بالینگه آمد سرم را نیاز

34 همان بور چوگانی باد پای %~% به صد زخم چوگان نجنبد ز جای

35 طرب را به میخانه گم شد کلید %~% نشان پشیمانی آمد پدید

36 برآمد ز کوه ابر کافور بار %~% مزاج زمین گشت کافور خوار

37 گهی دل به رفتن نیاید به گوش %~% صراحی تهی گشت و ساقی خموش

38 سر از لهو پیچید و گوش از سماع %~% که نزدیک شد کوچگه را وداع

39 به وقتی چنین کنج بهتر ز کاخ %~% که دوران کند دست یازی فراخ

40 تماشای پروانه چندان بود %~% که شمع شب افروز خندان بود

41 چو از شمع خالی کنی خانه را %~% نبینی دگر نقش پروانه را

42 به روز جوانی و نوزادگی %~% زدم لاف پیری و افتادگی

43 کنون گر به غم شادمانی کنم %~% به پیرانه سر چون جوانی کنم

44 چو پوسیده چوبی که در کنج باغ %~% فروزنده باشد به شب چون چراغ

45 شب افروز کرمی که تابد ز دور %~% ز بی‌نوری شب زند لاف نور

46 اگر دیدمی در خود افزایشی %~% طلب کردمی جای آسایشی

47 به آسودگی عمر نو کردمی %~% جهان را به شادی گرو کردمی

48 چو روز جوانی به پایان رسید %~% سپیده دم از مشرق آمد پدید

49 به تدبیر آنم که سر چون نهم %~% چگونه پی از کار بیرون نهم

50 سری کو سزاوار باشد به تاج %~% سرین گاه او مشک ms015 باید نه عاج

51 از آن پیش کاین هفت پرگار نیز %~% کند خط عمر مرا ریز ریز

52 درآرم به هر زخمه‌ای دست خویش %~% نگهدارم آوازه هست خویش

53 به هر مهره‌ای حقه‌بازی کنم %~% به واماند خود چاره‌سازی کنم

54 چو رهوار گیلیم ازین پل گذشت %~% به گیلان ندارم سر بازگشت

55 در این ره چو من خوابنیده بسیست %~% نیارد کسی یاد که آنجا کسیست

56 به یادآور ای تازه کبک دری %~% که چون بر سر خاک من بگذری

57 گیا بینی از خاکم انگیخته %~% سرین سوده پائین فرو ریخته

58 همه خاک فرش مرا برده باد %~% نکرده ز من هیچ هم عهد یاد

59 نهی دست بر شوشه خاک من %~% به یاد آری از گوهر پاک من

60 فشانی تو بر من سرشکی ز دور %~% فشانم من از آسمان بر تو نور

61 دعای تو بر هر چه دارد شتاب %~% من آمین کنم تا شود مستجاب

62 درودم رسانی رسانم درود %~% بیائی بیایم ز گنبد فرود

63 مرا زنده پندار چون خویشتن %~% من آیم به جان گر تو آیی به تن

64 مدان خالی از هم نشینی مرا %~% که بینم تو را گر نبینی مرا

65 لب از خفته‌ای چند خامش مکن %~% فرو خفتگان را فرامش مکن

66 چو آن‌جا رسی می درافکن به جام %~% سوی خوابگاه نظامی خرام

67 نپنداری ای خضر پیروز پی %~% که از می مرا هست مقصود می

68 از آن می همه بی‌خودی خواستم %~% بدان بی‌خودی مجلس آراستم

69 مرا ساقی از وعده ایزدیست %~% صبوح از خرابی می‌از بیخودیست

70 وگرنه به یزدان که تا بوده‌ام %~% به می دامن لب نیالوده‌ام

71 گر از می شدم هرگز آلوده کام %~% حلال خدایست بر من حرام

1 بیا ساقی از سر بنه خواب را %~% می ناب ده عاشق ناب را

2 میی گو چو آب زلال آمده است %~% بهر چار مذهب حلال آمده است

3 دلا ms016 تا بزرگی نیاری به دست %~% به جای بزرگان نشاید نشست

4 بزرگیت باید در این دسترس %~% به یاد بزرگان برآور نفس

5 سخن تا نپرسند لب بسته دار %~% گهر نشکنی تیشه آهسته‌دار

6 نپرسیده هر کو سخن یاد کرد %~% همه گفته خویش را باد کرد

7 به بی دیده نتوان نمودن چراغ %~% که جز دیده را دل نخواهد به باغ

8 سخن گفتن آنگه بود سودمند %~% کز آن گفتن آوازه گردد بلند

9 چو در خورد گوینده ناید جواب %~% سخن یاوه کردن نباشد صواب

10 دهن را به مسمار بر دوختن %~% به از گفتن و گفته را سوختن

11 چه می‌گویم ای نانیوشنده مرد %~% ترا گوش بر قصه خواب و خورد

12 چه دانی که من خود چه فن میزنم %~% دهل بر در خویشتن میزنم

13 متاع گران مایه دارم بسی %~% نیارم برون تا نخواهد کسی

14 خریدار در چون صدف دیده دوخت %~% بدین کاسدی در نشاید فروخت

15 مرا با چنین گوهری ارجمند %~% همی حاجت آید به گوهر پسند

16 نیوشنده‌ای خواهم از روزگار %~% که گویم به دور از آموزگار

17 بکاوم به الماس او کان خویش %~% کنم بسته در جان او جان خویش

18 زمانه چنین پیشه‌ها پر دهد %~% یکی درستاند یکی در دهد

19 دلی کو که بی جان خراشی بود %~% کمندی که بی دور باشی بود

20 مگر مار برد گنج از آن رو نشست %~% که تا رایگان مهره ناید به دست

21 اگر نخل خرما نباشد بلند %~% ز تاراج هر طفل یابد گزند

22 به شحنه توان پاس ره داشتن %~% به خاکستر آتش نگه داشتن

23 ازین خوی خوش کو سرشت منست %~% بسی رخنه در کار و کشت منست

24 دگر رهروان کاین کمر بسته‌اند %~% به خوی بد از رهزنان رسته‌اند

25 بدان تا گریزند طفلان راه %~% چو زنگی چرا گشت باید سیاه

26 به راهی که خواهم شدن رخت کش %~% ره آورد من بس ms017 بود خوی خوش

27 به خوی خوش آموده به گوهرم %~% بدین زیستم هم بدین بگذرم

28 چو از بهر هر کس دری سفتنی است %~% سرودی هم از بهر خود گفتنی است

29 ز چندین سخن گو سخن یاد دار %~% سخن را منم در جهان یادگار

30 سخن چون گرفت استقامت به من %~% قیامت کند تا قیامت به من

31 منم سرو پیرای باغ سخن %~% به خدمت میان بسته چون سرو بن

32 فلک‌وار دور از فسوس همه %~% سرآمد ولی پای بوس همه

33 چو برجیس در جنگ هر بدگمان %~% کمان دارم و برندارم کمان

34 چو زهره درم در ترازو نهم %~% ولی چون دهم بی ترازو دهم

35 نخندم بر اندوه کس برق‌وار %~% که از برق من در من افتد شرار

36 به هر خار چون گل صلائی زنم %~% به هر زخم چون نی نوائی زنم

37 مگر کاتش است این دل سوخته %~% که از خار خوردن شد افروخته

38 چو دریا شوم دشمنی عیب شوی %~% نه چون آینه دوستی عیب گوی

39 به خواهنده آن به خشم از مال و گنج %~% که از باز دادن نیایم به رنج

40 نمایم جو و گندم آرم به جای %~% نه چون جو فروشان گندم نمای

41 پس و پیش چون آفتابم یکیست %~% فروغم فراوان فریب‌اند کیست

42 پس هیچ پشتی چنان نگذرم %~% که در پیش رویش خجالت برم

43 ز بدگوی بد گفته پنهان کنم %~% به پاداش نیکش پشیمان کنم

44 نگویم بداندیش را نیز بد %~% کزان گفته باشم بداندیش خود

45 بدین نیکی آرندم از دشت و رود %~% ز نیکان و از نیکنامان درود

46 وزین حال اگر نیز گردان شوم %~% زیارتگه نیک مردان شوم

47 شوم بر درم ریز خود در فشان %~% کنم سرکشی لیک با سرکشان

48 ز بی آلتی وانماندم به کنج %~% جهان باد و از باد ترسد ترنج

49 ز شاهان گیتی در این غار ژرف %~% که ms018 را بود چون من حریفی شگرف

50 که دید است بر هیچ رنگین گلی %~% ز من عالی آوازه‌تر بلبلی

51 به هر دانشی دفتر آراسته %~% به هر نکته‌ای خامه‌ای خواسته

52 پذیرفته از هر فنی روشنی %~% جداگانه در هر فنی یک فنی

53 شکر دانم از هر لب انگیختن %~% گلابی ز هر دیده‌ای ریختن

54 کسی را که در گریه آرم چو آب %~% بخندانمش باز چون آفتاب

55 به دستم دراز دولت خوش عنان %~% طبر زد چنین شد طبر خون چنان

56 توانم در زهد بر دوختن %~% به بزم آمدن مجلس افروختن

57 ولیکن درخت من از گوشه رست %~% ز جا گر بجنبد شود بیخ سست

58 چهله چهل گشت و خلوت هزار %~% به بزم آمدن دور باشد ز کار

59 به هنگام سیل آشکارا شدن %~% نشاید ز ری تا بخارا شدن

60 همان به که با این چنین باد سخت %~% برون ناورم چون گل از گوشه رخت

61 به خود کم شوم خلق را رهنمای %~% همایون ز کم دیدن آمد همای

62 سرم پیچد از خفتن و تاختن %~% ندانم جز این چاره‌ای ساختن

63 گه از هر سخن بر تراشم گلی %~% بر آن گل زنم ناله چون بلبلی

64 اگر به ز خود گلبنی دیدمی %~% گل سرخ یا زرد ازو چیدمی

65 چو از ران خود خورد باید کباب %~% چه گردم به در یوزه چون آفتاب

66 نشینم چو سیمرغ در گوشه‌ای %~% دهم گوش را از دهن توشه‌ای

67 ملالت گرفت از من ایام را %~% به کنج ارم بردم آرام را

68 در خانه را چون سپهر بلند %~% زدم بر جهان قفل و بر خلق بند

69 ندانم که دور از چه سان میرود %~% چه نیک و چه بد در جهان میرود

70 یکی مرده شخصم به مردی روان %~% نه از کاروانی و در کاروان

71 به صد رنج دل یک نفس می‌زنم %~% بدان تا نخسبم جرس می‌زنم

72 ms019 ندانم کسی کو به جان و به تن %~% مراد و ستر دارد از خویشتن

73 ز مهر کسان روی برتافتم %~% کس خویش هم خویش را یافتم

74 بر عاشقان نیک اگر بد شوم %~% همان به که معشوق خود خود شوم

75 گرم نیست روزی ز مهر کسان %~% خدایست رزاق و روزی رسان

76 در حاجت از خلق بربسته به %~% ز دربانی آدمی رسته به

77 مرا کاشکی بودی آن دسترس %~% که نگذارمی حاجت کس به کس

78 در این مندل خاکی از بیم خون %~% نیارم سر آوردن از خط برون

79 بدین حال و مندل کسی چون بود %~% که زندانی مبدل خون بود

80 در خلق را گل براندوده‌ام %~% درین در بدین دولت آسوده‌ام

81 چهل روز خود را گرفتم زمام %~% کادیم از چهل روز گردد تمام

82 چو در چار بالش ندیدم درنگ %~% نشستم در این چار دیوار تنگ

83 ز هر جو که انداختم در خراس %~% دری باز دادم به جوهر شناس

84 هزار آفرین بر سخن پروری %~% که بر سازد از هر جوی جوهری

85 تر و خشکی اشک و رخسار من %~% به کهگل براندود دیوار من

86 تن اینجا به پست جوین ساختن %~% دل آنجا به گنجینه پرداختن

87 به بازی نبردم جهان را به سر %~% که شغلی دگر بود جز خواب و خور

88 نخفتم شبی شاد بر بستری %~% که نگشادم آن شب ز دانش دری

89 ضمیرم نه زن بلکه آتش‌زنست %~% که مریم صفت بکر آبستنست

90 تقاضای آن شوی چون آیدش %~% که از سنگ و آهن برون آیدش

91 بدین دل‌فریبی سخن‌های بکر %~% به سختی توان زادن از راه فکر

92 سخن گفتن بکر جان سفتن است %~% نه هر کس سزای سخن گفتن است

93 به دری سفالینه‌ای سفته گیر %~% سرودی به گرمابه در گفته گیر

94 بیندیش از آن دشتهای فراخ %~% کز آواز گردد گلو شاخ شاخ

95 چو بر سکه شاه ms020 زر میزنی %~% چنان زن که گر بشکند نشکنی

96 جهودی مسی را زراندود کرد %~% دکان غارتیدن بدان سود کرد

97 نه انجیر شد نام هر میوه‌ای %~% نه مثل زبیده است هر بیوه‌ای

98 دو هندو برآید ز هندوستان %~% یکی دزد باشد دیگر پاسبان

99 من از آب این نقره تابناک %~% فرو شستم آلودگیهای خاک

100 ازین پیکر آنگه گشایم پرند %~% که باشد رسیده چو نخل بلند

101 چو در میوه نارسیده رسی %~% بجنبانیش نارسیده کسی

102 کند سوقیی سیب را خانه رس %~% ولی خوش نیاید به دندان کس

103 شود نرم از افشردن انجیر خام %~% ولی چون خوری خون برآید ز کام

104 شکوفه که بیگه نخندد به شاخ %~% کند میوه را بر درختان فراخ

105 زمینی که دارد بر و بوم سست %~% اساسی برو بست نتوان درست

106 به رونق توانم من این کار کرد %~% به بی‌رونقی کار ناید ز مرد

107 چو در دانه باشد تمنای سود %~% کدیور در آید به کشت و درود

108 غله چون شود کاسد و کم بها %~% کند برزگر کار کردن رها

109 ترنم شناسان دستان نیوش %~% ز بانگ مغنی گرفتند گوش

110 ضرورت شد این شغل را ساختن %~% چنین نامه نغز پرداختن

111 که چون در کتابت شود جای گیر %~% نیوشنده را زان بود ناگزیر

112 به نقشی که نزد کلان نیست خرد %~% نمودم بدین داستان دستبرد

113 از این آشنا روی‌تر داستان %~% خنیده نیامد بر راستان

114 دگر نامه‌ها را که جوئی نخست %~% به جمهور ملت نباشد درست

115 نباشد چنین نامه تزویر خیز %~% نبشته به چندین قلمهای تیز

116 به نیروی نوک چنین خامه‌ها %~% شرف دارد این بر دگر نامه‌ها

117 از آن خسروی می که در جام اوست %~% شرف نامه خسروان نام اوست

118 سخنگوی پیشینه دانای طوس %~% که آراست روی سخن چون عروس

119 در آن نامه کان گوهر سفته راند %~% بسی گفتنیهای ناگفته ماند

120 اگر هر ms021 چه بشنیدی از باستان %~% به گفتی دراز آمدی داستان

121 نگفت آنچه رغبت پذیرش نبود %~% همان گفت کز وی گزیرش نبود

122 دگر از پی دوستان زله کرد %~% که حلوا به تنها نشایست خورد

123 نظامی که در رشته گوهر کشید %~% قلم دیده‌ها را قلم درکشید

124 بناسفته دری که در گنج یافت %~% ترازوی خود را گهر سنج یافت

125 شرف‌نامه را فرخ آوازه کرد %~% حدیث کهن را بدو تازه کرد

1 بیا ساقی آن ارغوانی شراب %~% به من ده که تا مست گردم خراب

2 مگر زان خرابی نوائی زنم %~% خراباتیان را صلائی زنم

3 مرا خضر تعلیم گر بود دوش %~% به رازی که نامه پذیرای گوش

4 که ای جامگی خوار تدبیر من %~% ز جام سخن چاشنی گیر من

5 چو سوسن سر از بندگی تافته %~% نم از چشمه زندگی یافته

6 شنیدم که درنامه خسروان %~% سخن راند خواهی چو آب روان

7 مشو ناپسندیده را پیش باز %~% که در پرده کژ نسازند ساز

8 پسندیدگی کن که باشی عزیز %~% پسندیدگانت پسندیده نیز

9 فرو بردن اژدها بی‌درنگ %~% بی‌انباشتن در دهان نهنگ

10 از آن خوش‌تر آید جهان‌دیده را %~% که بیند همی ناپسندیده را

11 مگوی آنچه دانای پیشینه گفت %~% که در در نشاید دو سوراخ سفت

12 مگر در گذرهای اندیشه گیر %~% که از باز گفتن بود ناگزیر

13 درین پیشه چون پیشوای نوی %~% کهن پیشگان را مکن پیروی

14 چو نیروی بکر آزمائیت هست %~% به هر بیوه خود را میالای دست

15 مخور غم به صیدی که ناکرده‌ای %~% که یخنی بود هر چه ناخورده‌ای

16 به دشواری آید گهر سوی سنگ %~% ز سنگش تو آسان کی آری به چنگ

17 همه چیز ار بنگری لخت لخت %~% به سختی برون آید از جای سخت

18 گهر جست نتوان به آسودگی %~% بود نقره محتاج پالودگی

19 کسی کو برد برتر و خشک رنج %~% ز ماهی درم یابد از ms022 گاو گنج

20 کسی کو برد برتر و خشک رنج %~% ز ماهی درم یابد از گاو گنج

21 خم نقره خواهی وزرینه طشت %~% ز خاک عراقت نباید گذشت

22 زری تا دهستسان و خوارزم و چند %~% نوندی نه بینی به جز لور کند

23 به خاری و خزری و گیلی و کرد %~% به نانباره هر چار هستند خرد

24 نخیزد ز مازندران جز دو چیز %~% یکی دیو مردم یکی دیو نیز

25 نروید گیاهی ز مازندران %~% که صد نوک زوبین نبینی در آن

26 عراق دل افروز باد ارجمند %~% که آوازه فضل ازو شد بلند

27 از آن گل که او تازه دارد نفس %~% عرق ریزه‌ای در عراقست و بس

28 تو نیز آن به ای پیک علوی نژاد %~% که گرد جهان بر نگردی چو باد

29 به گوهر کنی تیشه را تیز کن %~% عروس سخن را شکر ریز کن

30 تو گوهر من از کان اسکندری %~% سکندر خود آید به گوهر خری

31 جهانداری آید خریدار تو %~% به زودی شود بر فلک کار تو

32 خریدار چون بر در آرد بها %~% نشاید ره بیع کردن رها

33 چو دریا خرد گوهر از کان تنگ %~% دهد کشتی در به یکباره سنگ

34 ز دریای او گنج گوهر مپوش %~% دری میستان گوهری می فروش

35 میانجی چنان کن برای صواب %~% که هم سیخ برجا بود هم کباب

36 چو دلداری خضرم آمد به گوش %~% دماغ مرا تازه گردید هوش

37 پذیرا سخن بود شد جایگیر %~% سخن کز دل آید بود دلپذیر

38 چو در من گرفت آن نصیحت گری %~% زبان برگشادم به در دری

39 نهادم ز هر شیوه هنگامه‌ای %~% مگر در سخن نو کنم نامه‌ای

40 در آن حیرت آباد بی‌یاوران %~% زدم قرعه بر نام نام آوران

41 هر آیینه کز خاطرش تافتم %~% خیال سکندر درو یافتم

42 مبین سرسری سوی آن شهریار %~% که هم تیغ زن بود و هم ms023 تاجدار

43 گروهیش خوانند صاحب سریر %~% ولایت ستان بلکه آفاق گیر

44 گروهی ز دیوان دستور او %~% به حکمت نبشتند منشور او

45 گروهی ز پاکی و دین پروری %~% پذیرا شدندش به پیغمبری

46 من از هر سه دانه که دانا فشاند %~% درختی برومند خواهم نشاند

47 نخستین درپادشائی زنم %~% دم از کار کشورگشائی زنم

48 ز حکمت برآرایم آنگه سخن %~% کنم تازه با رنجهای کهن

49 به پیغمبری کویم آنگه درش %~% که خواند خدا نیز پیغمبرش

50 سه در ساختم هر دری کان گنج %~% جداگانه بر هر دری برده رنج

51 بدان هر سه دریا بدان هر سه در %~% کنم دامن عالم از گنج پر

52 طرازی نوانگیزم اندر جهان %~% که خواهد ز هر کشوری نورهان

53 دریغ آیدم کاین نگارین نورد %~% بود در سفینه گرفتار گرد

54 در دولتی کو کزین دستکار %~% به دیوار او بر نشانم نگار

55 پرندی چنین زنده‌دارش کنم %~% ز گرد زمین رستگارش کنم

56 بدین نامه نامور دیر باز %~% بمانم بر او نام او را دراز

57 نشستن‌گهی سازمش زین سریر %~% که باشد بروجاودان جای گیر

58 به حرفی مسجل کنم نام او %~% که ماند درین جنبش آرام او

59 نه حرفی که عالم زیادش برد %~% نه باران بشوید نه بادش برد

60 به شرطی که چون من در این دستگاه %~% رسانم سرش را به خورشید و ماه

61 مرا نیز ازو پایگاهی رسد %~% به اندازه سر کلاهی رسد

62 ز خورشید روشن توان جست نور %~% که شد راه سایه ازین کار دور

63 غلیواژ را با کبوتر چکار %~% به باز ملک در خور است این شکار

64 نظامی که نظم دری کار اوست %~% دری نظم کردن سزاوار اوست

65 چنان گوید این نامه نغز را %~% که روشن کند خواندنش مغز را

66 دل دوستان را بدو نور باد %~% وزو دیده دشمنان دور باد

67 نواگر نوای چکاوک بود %~% چو دشمن زند تیز ms024 ناوک بود

68 در آن دایره کاین سخن رانده‌ام %~% درون پرور خویش را خوانده‌ام

69 که این نامه را نغز و نامی کند %~% گرامی کنش را گرامی کند

70 چنان برگشاید پر و بال او %~% که نیک اختری خیزد از فال او

71 نشاط اندر آرد به خوانندگان %~% مفرح رساند به دانندگان

72 فسرده‌دلان را درآرد به کار %~% غم آلودگان را شود غمگسار

73 نوازش کند سینه خسته را %~% گشایش دهد کار در بسته را

74 گرش ناتوانی تمنا کند %~% خدایش به خواندن توانا کند

75 وگر ناامیدیش گیرد به دست %~% به دست آورد هر امیدی که هست

76 هر آنچ از خدا خواستم زین قیاس %~% خدا داد و بر داده کردم سپاس

77 همایون‌تر آن شد که این بزمگاه %~% همایون بود خاصه در بزم شاه

1 بیا ساقی آن آب یاقوت‌وار %~% در افکن بدان جام یاقوت بار

2 سفالینه جامی که می جان اوست %~% سفالین زمین خاک ریحان اوست

3 علم برکش ای آفتاب بلند %~% خرامان شو ای ابر مشگین پرند

4 بنال ای دل رعد چون کوس شاه %~% بخند ای لب برق چون صبحگاه

5 به بار ای هوا قطره ناب را %~% بگیر ای صدف در کن این آب را

6 برا ای در از قعر دریای خویش %~% ز تاج سر شاه کن جای خویش

7 شهی که آرزومند معراج توست %~% زمین بوس او درةالتاج توست

8 سکندر شکوهی که در جمله ساز %~% شکوه سکندر بدو گشت باز

9 زمین زنده‌دار آسمان زنده کن %~% جهان گیر دشمن پراکنده کن

10 طرفدار مغرب به مردانگی %~% قدر خان مشرق به فرزانگی

11 جهان پهلوان نصرةالدین که هست %~% بر اعدای خود چون فلک چیره‌دست

12 مخالف پس اندیش و او پیش بین %~% بداندیش کم مهر و او بیش‌کین

13 خداوند شمشیر و تخت و کلاه %~% سه نوبت زن پنج نوبت پناه

14 به رستم رکابی روان کرده رخش %~% هم اورنگ پیرای ms025 و هم تاج بخش

15 شهان را ز رسمی که آیین بود %~% کلید آهنین گنج زرین بود

16 جز او کاهن تیغ روشن کند %~% کلید از زر و گنج از آهن کند

17 چو آب فرات آشکارانواز %~% چو سرچشمه نیل پنهان گداز

18 اگر سایه بر آفتاب افکند %~% در آن چشمه آتش آب افکند

19 وگر ماه نو را براتی دهد %~% ز نقص کمالش نجاتی دهد

20 گر انعام او بر شمارد کسی %~% بدان تا کند شکر نعمت بسی

21 ز شکر وی آن نعمت افزون بود %~% ولی نعمتی بیش از این چون بود

22 فلک وار با هر که بندد کمر %~% بر آب افکند چون زمینش سیر

23 بریزد در آشوب چون میغ او %~% سر تیغ کوه از سر تیغ او

24 هر آنچ او نموده گه کارزار %~% نه رستم نموده نه اسفندیار

25 صلاح جهان آن شب آمد پدید %~% که از مولد این صبح صادق دمید

26 کجا گام زد خنگ پدرام او %~% زمین یافت سرسبزی از گام او

27 به هر دایره کو زده ترکتاز %~% ز پرگار خطش گره کرده باز

28 بران بقعه کاو بارگی تاخته %~% زمین گنج قارون برانداخته

29 بر آن دژ که او رایت انگیخته %~% سر کوتوال از دژ آویخته

30 اگر دیگران کاصلشان آدمیست %~% همه مردمند او همه مردمیست

31 ندانم کس از مردم روشناس %~% کزان مردمی نیست بر وی سپاس

32 ز بس ناز و نعمت کزو رانده‌اند %~% ولی‌نعمت عالمش خوانده‌اند

33 اگر مرده‌ای سر آرد ز گور %~% بگیرد همه شهر و بازار شور

34 هزاران دل مرده از عدل شاه %~% شود زنده و خصم ناید به راه

35 چو عیسی بسی مرده را زنده کرد %~% به خلقی چنین خلق را بنده کرد

36 جهان بود چون کان گوهر خراب %~% به آبادی افتاد ازین آفتاب

37 زمین دوزخی بود بی کار و کشت %~% به ابری چنین تازه شد چون بهشت

38 ms026 ز هر نعمتی کایدش نو به نو %~% دهد بخش خواهندگان جو به جو

39 به هر نیکوی چون خرد پی‌برد %~% جهان یاد نیک از جهان کی بود

40 گر از نخل طوبی رسد در بهشت %~% به هر کوشکی شاخ عنبر سرشت

41 رسد شرق تا غرب احسان او %~% به هر خانه‌ای نعمت خوان او

42 زهی بارگاهی که چون آفتاب %~% ز مشرق به مغرب رساند طناب

43 به کیخسروی نامش افتاده چست %~% نسب کرده بر کیقبادی درست

44 به هر وادیی کو عنان تافته %~% در منه به دامن درم یافته

45 ز کنجش زمین کیسه بر دوخته %~% سمن سیم و خیری زر اندوخته

46 کجا گنج دانی پشیزی در او %~% که از گنج او نیست چیزی در او

47 چو از تاج او شد فلک سر بلند %~% سرش باد از آن تاج فیروزمند

48 زهی خضر و اسکندر کاینات %~% که هم ملک داری هم آب حیات

49 چو اسکندری شاه کشورگشای %~% چو خضر از ره افتاده را رهنمای

50 همه چیز داری که آن درخورست %~% نداری یکی چیز و آن همسرست

51 چو دریا نگویم گران سایه‌ای %~% همانا که چون کان گرانمایه‌ای

52 چو در صید شیران شعار افکنی %~% به تیری دو پیکر شکار افکنی

53 چو در جنگ پیلان گشائی کمند %~% دهی شاه قنوج را پیل بند

54 اگر شیر گور افکند وقت زور %~% تو شیر افکنی بلکه بهرام گور

55 چه دولت که در بند کار تو نیست %~% چه مقصود کان در کنار تو نیست

56 بسا گردن سخت کیمخت چرم %~% که شد چون دوال از رکاب تو نرم

57 دو شخص ایمنند از تو کایی به جوش %~% یکی نرم گردن یکی سفته گوش

58 به عذر از تو بدخواه جان می‌برد %~% بدین عهد رایت جهان می‌برد

59 چو برگشت گرد جهان روزگار %~% ز شش پادشه ماند شش یادگار

60 کلاه از کیومرث تختگیر %~% ز جمشید تیغ از ms027 فریدون سریر

61 ز کیخسرو آن جام گیتی نمای %~% که احکام انجم درو یافت جای

62 فروزنده آیینه گوهری %~% نمودار تاریخ اسکندری

63 همان خاتم لعل بر دوخته %~% به مهر سلیمانی افروخته

64 بدین گونه شش چیز در حرف تست %~% گواه سخن نام شش حرف تست

65 جز این نیز بینم تو را شش خصال %~% که بادی برومند ازو ماه و سال

66 یکی آنکه از گنج آراسته %~% دهی آرزوهای ناخواسته

67 دویم مردمی کردن بی قیاس %~% عوض باز ناجستن از حق‌شناس

68 سوم دل به شفقت برآراستن %~% ستمدیده را داد دل خواستن

69 چهارم علم بر ثریا زدن %~% چو خورشید لشگر به تنها زدن

70 همان پنجم از مجرم عذر خواه %~% ز روی کرم عفو کردن گناه

71 ششم عهد و پیمان نگهداشتن %~% وفا داری از یاد نگذاشتن

72 ز تو شش جهت بی روائی مباد %~% وز این شش خصالت جدائی مباد

73 به پرواز ملکت دو شاهین به کار %~% یکی در خزینه یکی در شکار

74 دو مار از برای تو توفیر سنج %~% یکی مار مهره یکی مار گنج

75 جهان خسروا زیر هفت آسمان %~% طرفدار پنجم توئی بی گمان

76 جهان را به فرمان چندین بلاد %~% ستون در تست ذات العماد

77 همه شب که مه طوف گردون کند %~% چراغ ترا روغن افزون کند

78 همه روز خورشید با تاج زر %~% به پائین تخت تو بندد کمر

79 سپارنده پادشاهی به تو %~% سپرد از جهان هر چه خواهی به تو

80 بدان داد ملکت که شاهی کنبی %~% چو داور شوی داد خواهی کنی

81 که بازی کند بر پریشه زور %~% نه پیلی نهد پای بر پشت مور

82 سپاس از خداوند گیتی پناه %~% که بیشست از این قصه انصاف شاه

83 به انصاف شه چشم دارم یکی %~% که بیند در این داستان اندکی

84 گر افسانه‌ای بیند از کار دور %~% نه سایه بر او گستراند نه نور ms028

85 وگر بیند از در در او موج موج %~% سراینده را سر برآرد به اوج

86 در این گنجنامه زر از جهان %~% کلید بسی گنج کردم نهان

87 کسی کان کلید زر آرد به دست %~% طلسم بسی گنج داند شکست

88 وگر گنج پنهان نیارد پدید %~% شود خرم آخر به زرین کلید

89 تو دانی که این گوهر نیم سفت %~% چه گنجینه‌ها دارد اندر نهفت

90 نشاط از تو دارد گهر سفتنم %~% سزاوار توست آفرین گفتنم

91 خرد کاسمان را زمین می‌کند %~% برین آفرین آفرین می‌کند

92 چو فرمان چنین آمد از شهریار %~% که بر نام ما نقش بند این نگار

93 به گفتار شه مغز را تر کنم %~% بگفت کان مغز در سر کنم

94 فرستم عروسی بدان بزمگاه %~% کزو چشم روشن شود بزم شاه

95 عروسی چنین شاه را بنده باد %~% بران فحل آفاق فرخنده باد

96 به اندازه آنکه نزدیک و دور %~% چراغ جهان تاب را هست نور

97 گل باغ شه عالم افروز باد %~% چراغ شبش مشعل روز باد

98 دریده دهن بد سگالش چو داغ %~% زبان سوخته دشمنش چون چراغ

99 نظامی چو دولت در ایوان او %~% شب و روز باد آفرین خوان او

100 ز چشم بد آن کس نیابد گزند %~% که پیوسته سوزد بر آتش سپند

101 ز سحر آن سرا را نیابی خراب %~% که دارد سفالینه‌ای پر سداب

102 سداب و سپند رقیبان شاه %~% دعای نظامی است در صبحگاه

1 بیا ساقی آن راحت‌انگیز روح %~% بده تا صبوحی کنم در صبوح

2 صبوحی که بر آب کوثر کنم %~% حلالست اگر تا به محشر کنم

3 جهان در بدو نیک پروردنست %~% بسی نیک و بدهاش در گردنست

4 شب و روز از این پرده نیلگون %~% بسی بازی چابک آرد برون

5 گر آید ز من بازیی دلپذیر %~% هم از بازی چرخ گردنده گیر

6 ز نیرنگ این پرده دیر سال %~% خیالی شدم چون ms029 نبازم خیال

7 برآنم که این پرده خالی کنم %~% درین پرده جادو خیالی کنم

8 خیالی برانگیزم از پیکری %~% که نارد چنان هیچ بازیگری

9 نخست آنچنان کردم آغاز او %~% که سوز آورد نغمه ساز او

10 چنان گفتم از هر چه دیدم شگفت %~% که دل راه باور شدش برگرفت

11 حسابی که بود از خرد دوردست %~% سخن را نکردم بر او پای بست

12 پراکنده از هر دری دانه‌ای %~% برآراستم چون صنم خانه‌ای

13 بنا به اساسی نهادم نخست %~% که دیوار ان خانه باشد درست

14 به تقدیم و تأخیر بر من مگیر %~% که نبود گزارنده را زان گزیر

15 در ارتنگ این نقش چینی پرند %~% قلم نیست برمانی نقشبند

16 چو می‌کردم این داستان را بسیچ %~% سخن راست رو بود و ره پیچ پیچ

17 اثرهای آن شاه آفاق گرد %~% ندیدم نگاریده در یک نورد

18 سخنها که چون گنج آگنده بود %~% به هر نسختی در پراکنده بود

19 ز هر نسخه برداشتم مایه‌ها %~% برو بستم از نظم پیرایه‌ها

20 زیادت ز تاریخهای نوی %~% یهودی و نصرانی و پهلوی

21 گزیدم ز هر نامه‌ای نغز او %~% ز هر پوست پرداختم مغز او

22 زبان در زبان گنج پرداختم %~% از آن جمله سر جمله‌ای ساختم

23 ز هر یک زبان هر که آگه بود %~% زبانش ز بیغاره کوته بود

24 در آن پرده کز راستی یافتم %~% سخن را سر زلف بر تافتم

25 وگر راست خواهی سخنهای راست %~% نشاید در آرایش نظم خواست

26 گر آرایش نظم از او کم کنم %~% به کم مایه بیتش فراهم کنم

27 همه کرده شاه گیتی خرام %~% درین یک ورق کاغذ آرم تمام

28 سکندر که شاه جهان گرد بود %~% به کار سفر توشه پرورد بود

29 جهان را همه چارحد گشت و دید %~% که بی چار حد ملک نتوان خرید

30 به هر تختگاهی که بنهاد پی %~% نگهداشت آیین شاهان کی

31 ms030 به جز رسم زردشت آتش پرست %~% نداد آن دگر رسمها را ز دست

32 نخستین کس او شد که زیور نهاد %~% بروم اندرون سکه بر زر نهاد

33 به فرمان او زرگر چیره دست %~% طلی‌های زر بر سر نقره بست

34 خرد نامه‌ها را ز لفظ دری %~% به یونان زبان کرد کسوت گری

35 همان نوبت پاس در صبح و شام %~% ز نوبتگه او برآورد نام

36 به آیینه شد خلق را رهنمون %~% ز تاریکی آورد جوهر برون

37 ز دود از جهان شورش زنگ را %~% ز دارا ستد تاج و اورنگ را

38 ز سودای هندو ز صفرای روس %~% فروشست عالم چو بیت العروس

39 شد آیینه چینیان رای او %~% سر تخت کیخسروی جای او

40 چو عمرش ورق راند بر بیست سال %~% به شاهنشهی بر دهل زد دوال

41 دویم ره که بر بیست افزود هفت %~% به پیغمبری رخت بر بست و رفت

42 از آن روز کوشد به پیغمبری %~% نبشتند تاریخ اسکندری

43 چو بر دین حق دانش‌آموز گشت %~% چو دولت بر آفاق پیروز گشت

44 بسی حجت انگیخت بر دین پاک %~% عمارت بسی کرد بر روی خاک

45 به هر گردشی گرد پرگار دهر %~% بنا کرد چندین گرانمایه شهر

46 ز هندوستان تا به اقصای روم %~% برانگیخت شهری به هر مرز و بوم

47 هم او داد زیور سمرقند را %~% سمرقند نی کان چنان چند را

48 بنا کرد شهری چو شهر هری %~% کز آنان کند شهر کردن کری

49 در و بند اول که در بند یافت %~% به شرط خرد زان خردمند یافت

50 ز بلغار بگذر که از کار اوست %~% به ناگاه اصلش بن غار اوست

51 همان سد یاجوج ازو شد بلند %~% که بست آنچنان کوه تا کوه بند

52 جز این نیز بسیار بنیاد کرد %~% کزین بیش نتوان از او یاد کرد

53 چو عزم آمد آن پیکر پاک را %~% که بخشش ms031 کند پیکر خاک را

54 صلیبی خطی در جهان برکشید %~% از آن پیش کاید صلیبی پدید

55 بدان چارگوشه خط اطلسی %~% برانگیخت اندازه هندسی

56 یکی نوبتی چارحد بر فراخت %~% که بر نه فلک پنج نوبت نواخت

57 به قطب شمالی یکی میخ اوی %~% به عرض جنوبی دگر بیخ اوی

58 طنابی ازین سوی مشرق کشید %~% طنابی دگر زو به مغرب رسید

59 بدین طول و عرض اندرین کارگاه %~% که را بود دیگر چنان بارگاه

60 چو عزم جهان گشتن آغاز کرد %~% به رشته زدن رشتها ساز کرد

61 ز فرسنگ و از میل و از مرحله %~% به دستی زمین را نکردی یله

62 مساحت گران داشت اندازه گیر %~% بران شغل بگماشته صد دبیر

63 رسن بسته اندازه پیدا شده %~% مقادیر منزل هویدا شده

64 ز خشکی به هر جا که زد بارگاه %~% ز منزل به منزل بپیمود راه

65 وگر راه بر روی دریاش بود %~% طریق مساحت مهیاش بود

66 دو کشتی بهم باز پیوسته داشت %~% میان دو کشتی رسن بسته داشت

67 یکی را به لنگرگه خویش ماند %~% یکی را به قدر رسن پیش راند

68 دگر باره این بسته را پای داد %~% شتابنده را در سکون جای داد

69 گه آن را گه این را رسن تاختی %~% خطر بین کزین سان رسن باختی

70 بدین گونه مساح منزل شناس %~% ز ساحل به ساحل گرفتی قیاس

71 جهان را که از غم به راحت کشید %~% بدین هندسه در مساحت کشید

72 زمین را که چندست و ره تا کجاست %~% ترازوی تدبیر او کرد راست

73 همان ربع مسکون ازو شد پدید %~% بدان مسکن از ما که داند رسید

74 به هر مرز و هر بوم کو راند رخش %~% از آبادی آن بوم را داد بخش

75 همه چاره ای کرد در کوه و دشت %~% چو مرگ آمد از مرگ بیچاره گشت

76 ز تاریخ آن خسرو تاجدار %~% به ms032 کار آمد اینست که آمد به کار

77 جز این هر چه در خارش آرد قلم %~% سبک سنگیی باشد از بیش و کم

78 چو نظم گزارش بود راه گیر %~% غلط کرد ره بود ناگزیر

79 مرا کار با نغز گفتاریست %~% همه کار من خود غلط کاریست

80 بلی هر چه ناباورش یافتم %~% ز تمکین او روی بر تافتم

81 گزارش چنان کردمش در ضمیر %~% که خوانندگان را بود دلپذیر

82 بسی در شگفتی نمودن طواف %~% عنان سخن را کشد در گزاف

83 وگر بی‌شگفتی گزاری سخن %~% ندارد نوی نامه‌های کهن

84 سخن را به اندازه‌ای دار پاس %~% که باور توان کردنش در قیاس

85 سخن گر چو گوهر برآرد فروغ %~% چو ناباور افتد نماید دروغ

86 دروغی که ماننده باشد به راست %~% به از راستی کز درستی جداست

87 نظامی سبکباش یاران شدند %~% تو ماندی و غم غمگساران شدند

88 سکندر شه هفت کشور نماند %~% نماند کسی چون سکندر نماند

89 مخور می به تنها بر این طرف جوی %~% حریفان پیشینه را باز جوی

90 گر آیند حاضر میت نوش باد %~% وگر نی حسابت فراموش باد

1 بیا ساقی از خنب دهقان پیر %~% میی در قدح ریز چون شهد و شیر

2 نه آن می‌که آمد به مذهب حرام %~% میی کاصل مذهب بدو شد تمام

3 بیا باغبان خرمی ساز کن %~% گل آمد در باغ را باز کن

4 نظامی به باغ آمد از شهر بند %~% بیارای بستان به چینی پرند

5 ز جعد بنفشه برانگیز تاب %~% سرنرگس مست برکش ز خواب

6 لب غنچه را کایدش بوی شیر %~% ز کام گل سرخ در دم عبیر

7 سهی سرو را یال برکش فراخ %~% به قمری خبر ده که سبزست شاخ

8 یکی مژده ده سوی بلبل به راز %~% که مهد گل آمد به میخانه باز

9 ز سیمای سبزه فروشوی گرد %~% که روشن به شستن شود لاجورد

10 دل ms033 لاله را کامد از خون به جوش %~% فرو مال و خونی به خاکی بپوش

11 سرنسترن را زموی سپید %~% سیاهی ده از سایه مشک بید

12 لب نارون را می‌آلود کن %~% به خیری زمین را زراندود کن

13 سمن را درودی ده از ارغوان %~% روان کن سوی گلبن آب روان

14 به نو رستگان چمن باز بین %~% مکش خط در آن خطه نازنین

15 به سرسبزی از عشق چون من کسان %~% سلامی به هر سبزه‌ای می‌رسان

16 هوا معتدل بوستان دلکش است %~% هوای دل دوستان زان خوشست

17 درختان شکفتند بر طرف باغ %~% برافروخته هر گلی چون چراغ

18 به مرغ زبان بسته آواز ده %~% که پرواز پارینه را ساز ده

19 سراینده کن ناله چنگ را %~% درآور به رقص این دل تنگ را

20 سر زلف معشوق را طوق ساز %~% درافکن بدین گردن آن طوق باز

21 ریاحین سیراب را دسته بند %~% برافشان به بالای سرو بلند

22 از آن سیمگون سکه نوبهار %~% درم ریز کن بر سر جویبار

23 به پیرامن برکه آبگیر %~% ز سوسن بیفکن بساط حریر

24 در آن بزمه خسروانی خرام %~% درافکن می خسروانی به جام

25 به من ده که می خوردن آموختم %~% خورم خاصه کز تشنگی سوختم

26 به یاد حریفان غربت گرای %~% کز ایشان نبینم یکی را به جای

27 چو دوران ما هم نماند بسی %~% خورد نیز بر یاد ما هر کسی

28 به فصلی چنین فرخ و سازمند %~% به بستان شدم زیر سرو بلند

29 ز بوی گل و سایه سرو بن %~% به بلبل درآمد نشاط سخن

30 به گل چیدن آمد عروسی به باغ %~% فروزنده روئی چو روشن چراغ

31 سر زلف در عطف دان‌کشان %~% ز چهره گل از خنده شکر فشان

32 رخی چون گل و بر گل آورده خوی %~% به من داد جامی پر از شیر و می

33 که بر یاد شاه جهان نوش کن %~% جز ms034 این هر چه داری فراموش کن

34 نشستم همی با جهاندیدگان %~% زدم دلستان پسندیدگان

35 به چندین سخنهای زیبا و نغز %~% که پالودم از چشمه خون و مغز

36 هنوزم زبان از سخن سیر نیست %~% چو بازو بود باک شمشیر نیست

37 بسی گنجهای کهن ساختم %~% درو نکته‌های نو انداختم

38 سوی مخزن آوردم اول بسیچ %~% که سستی نکردم در آن کار هیچ

39 وزو چرب و شیرینی انگیختم %~% به شیرین و خسرو درآمیختم

40 وز آنجا سرا پرده بیرون زدم %~% در عشق لیلی و مجنون زدم

41 وزین قصه چون باز پرداختم %~% سوی هفت پیکر فرس تاختم

42 کنون بر بساط سخن پروری %~% زنم کوس اقبال اسکندری

43 سخن رانم از فرو فرهنگ او %~% برافرازم اکلیل و اورنگ او

44 پس از دورهائی که بگذشت پیش %~% کنم زندش از آب حیوان خویش

45 سکندر که راه معانی گرفت %~% پی چشمه زندگانی گرفت

46 مگر دید کز راه فرخندگی %~% شود زنده از چشمه زندگی

47 سوی چشمه زندگی راه جست %~% کنون یافت آن چشمه کانگاه جست

48 چنین زد مثل شاه گویندگان %~% که یابندگانند جویندگان

49 نظامی چو می‌با سکندر خوری %~% نگهدار ادب تاز خود برخوری

50 چو همخوان خضری برین طرف جوی %~% به هفتاد و هفت آب لب را بشوی

1 بیا ساقی آن آب حیوان گوار %~% به دولت سرای سکندر سپار

2 که تا دولتش بوسه بر سر دهد %~% به میراث خوار سکندر دهد

3 گزارنده نامه خسروی %~% چنین داد نظم سخن را نوی

4 که از جمله تاجداران روم %~% جوان دولتی بود از آن مرز و بوم

5 شهی نامور نام او فیلقوس %~% پذیرای فرمان او روم و روس

6 به یونان زمین بود مأوای او %~% به مقدونیه خاص‌تر جای او

7 نو آیین‌ترین شاه آفاق بود %~% نوا زاده عیص اسحق بود

8 چنان دادگر بود کز داد خویش %~% دم گرگ را بست بر پای میش

9 ms035 گلوی ستم را بدان سان فشرد %~% که دارا بدان داوری رشک برد

10 سبق جست بر وی به شمشیر و تاج %~% فرستاد کس تا فرستد خراج

11 شه روم را بود رایی درست %~% رضا جست و با او خصومت نجست

12 کسی را که دولت کند یاوری %~% که یارد که با او کند داوری

13 فرستاد چندان بدو گنج و مال %~% کزو دور شد مالش بد سگال

14 بدان خرج خشنود شد شاه روم %~% ز سوزنده آتش نگهداشت موم

15 چو فتح سکندر در آمد به کار %~% دگرگونه شد گردش روزگار

16 نه دولت نه دنیا به دارا گذاشت %~% سنان را سر از سنگ خارا گذاشت

17 در این داستان داوریها بسیست %~% مرا گوش بر گفته هر کسیست

18 چنین آمد از هوشیاران روم %~% که زاهد زنی بود از آن مرز و بوم

19 به آبستنی روز بیچاره گشت %~% ز شهر وز شوی خود آواره گشت

20 چو تنگ آمدش وقت بار افکنی %~% برو سخت شد درد آبستنی

21 به ویرانه بار بنهاد و مرد %~% غم طفل می‌خورد و جان می‌سپرد

22 که گوئی که پرورد خواهد تو را %~% کدامین دده خورد خواهد تو را

23 وز این بی خبر بد که پروردگار %~% چگونه ورا پرورد وقت کار

24 چه گنجینه‌ها زیر بارش کشند %~% چه اقبالها در کنارش کشند

25 چو زن مرد و آن طفل بی کس بماند %~% کس بی کسانش به جائی رساند

26 که ملک جهان را ز فرهنگ ورای %~% شد از قاف تا قاف کشور گشای

27 ملک فیلقوس از تماشای دشت %~% شکار افکنان سوی آن زن گذشت

28 زنی دیده مرده بدان رهگذر %~% به بالین او طفلی آورده سر

29 ز بی شیری انگشت خود می‌مزید %~% به مادر بر انگشت خود می‌گزید

30 بفرمود تا چاکران تاختند %~% به کار زن مرده پرداختند

31 ز خاک ره آن طفل را برگرفت %~% فرو ماند از آن روز ms036 بازی شگفت

32 ببرد و بپرورد و بنواختش %~% پس از خود ولیعهد خود ساختش

33 دگرگونه دهقان آزر پرست %~% به دارا کند نسل او باز بست

34 ز تاریخها چون گرفتم قیاس %~% هم از نامه مرد ایزد شناس

35 در آن هر دو گفتار چستی نبود %~% گزافه سخن را درستی نبود

36 درست آن شد از گفته هر دیار %~% که از فیلقوس آمد آن شهریار

37 دگر گفتها چون عیاری نداشت %~% سخنگو بر آن اختیاری نداشت

38 چنین گوید آن پیر دیرینه سال %~% ز تاریخ شاهان پیشینه حال

39 که در بزم خاص ملک فیلقوس %~% بتی بود پاکیزه و نوعروس

40 به دیدن همایون به بالا بلند %~% به ابرو کمانکش به گیسو کمند

41 چو سروی که پیدا کند در چمن %~% ز گیسو بنفشه ز عارض سمن

42 جمالی چو در نیم‌روز آفتاب %~% کرشمه کنان نرگسی نیم خواب

43 سر زلف بیچان چو مشک سیاه %~% وزو مشگبو گشته مشکوی شاه

44 بر آن ماه‌رو شه چنان مهربان %~% که جز یاد او نامدش بر زبان

45 به مهرش شبی شاه در برگرفت %~% ز خرمای شه نخلین برگرفت

46 شد از ابر نیسان صدف باردار %~% پدیدار شد لؤلؤ شاهسوار

47 چو نه مه برآمد بر آبستنی %~% به جنبش درآمد رگ رستنی

48 به وقت ولادت بفرمود شاه %~% که دانا کند سوی اختر نگاه

49 ز راز نهفته نشانش دهد %~% وز آن جنبش آرام جانش دهد

50 شناسندگان برگرفتند ساز %~% ز دور فلک باز جستند راز

51 به سیر سپهر انجمن ساختند %~% ترازوی انجم برافراختند

52 اسد بود طالع خداوند زور %~% کزو دیده دشمنان گشت کور

53 شرف یافته آفتاب از حمل %~% گراینده از علم سوی عمل

54 عطارد به جوزا برون تاخته %~% مه و زهره در ثور جا ساخته

55 بر آراسته قوس را مشتری %~% زحل در ترازو به بازیگری

56 ششم خانه را کرده بهرام جای %~% چو خدمتگران گشته خدمت نمای ms037

57 چنین طالعی کامد آن نور ازو %~% چه گویم زهی چشم بد دور ازو

58 چو زاد آن گرامی به فالی چنین %~% برافروخت باغ از نهالی چنین

59 در احکام هفت اختر آمد پدید %~% که دنیا بدو داد خواهد کلید

60 از آن فرخی مرد اخترشناس %~% خبر داد تا کرد خسرو سپاس

61 شه از مهر فرزند پیروز بخت %~% در گنج بگشاد و برشد به تخت

62 به شادی گرائید از اندوه رنج %~% به خواهندگان داد بسیار گنج

63 به پیروزی آن می مشگبوی %~% می و مشگ می‌ریخت بر طرف جوی

64 چو شد ناز پرورده آن شاخ سرو %~% خرامنده شد چون خرامان تذرو

65 شد از چنبر مهد میدان گرای %~% ز گهواره در مرکب آورد پای

66 کمان خواست از دایه و چوبه تیر %~% گهی کاغذش برهدف گه حریر

67 چو شد رسته‌تر کار شمشیر کرد %~% ز شیر افکنی جنگ با شیر کرد

68 وز آن پس نشاط سواری گرفت %~% پی شاهی و شهریاری گرفت

1 بیا ساقی آن راح ریحان سرشت %~% به من ده که بر یادم آمد بهشت

2 مگر ز آن می آباد کشتی شوم %~% وگر غرقه گردم بهشتی شوم

3 خوشا روزگارا که دارد کسی %~% که بازار حرصش نباشد بسی

4 به قدر بسندش یساری بود %~% کند کاری ار مرد کاری بود

5 جهان می‌گذارد به خوشخوارگی %~% به اندازه دارد تک بارگی

6 نه بذلی که طوفان برآرد ز مال %~% نه صرفی که سختی درآرد به حال

7 همه سختی از بستگی لازمست %~% چو در بشکنی خانه پر هیزم است

8 چنان زی کزان زیستن سالیان %~% تو را سود و کس را نباشد زیان

9 گزارنده درج دهقان نورد %~% گزارندگان را چنین یاد کرد

10 که چون شاه یونان ملک فیلقوس %~% برآراست ملک جهان چون عروس

11 به فرزانه فرزند شد سر بلند %~% که فرخ بود گوهر ارجمند

12 چو فرزند خود را خردمند یافت ms038 %~% شد ایمن که شایسته فرزند یافت

13 ندارد پدر هیچ بایسته‌تر %~% ز فرزند شایسته شایسته‌تر

14 نشاندش به دانش در آموختن %~% که گوهر شود سنگ از افروختن

15 نقوماجس آنکو خردمند بود %~% ارسطوی داناش فرزند بود

16 به آموزگاری برو رنج برد %~% بیاموختش آنچه نتوان شمرد

17 ادبهای شاهی هنرهای نغز %~% که نیروی دل باشد و نور مغز

18 ز هر دانشی کو بود در قیاس %~% وزو گردد اندیشه معنی شناس

19 برآراست آن گوهر پاک را %~% چو انجم که آراید افلاک را

20 خبر دادش از هر چه در پرده بود %~% کسی کم چنان طفل پرورده بود

21 همه ساله شهزاده تیزهوش %~% به جز علم را ره ندادی به گوش

22 به باریک بینی چو بشتافتی %~% سخن‌های باریک دریافتی

23 ارسطو که هم‌درس شهزاده بود %~% به خدمتگری دل به دو داده بود

24 هر آنچ از پدر مایه اندوختی %~% گزارش کنان دروی آموختی

25 چو استاد دانا به فرهنگ ورای %~% ملک زاده را دید بر گنج پای

26 به تعلیم او بیشتر برد رنج %~% که خوش‌دل کند مرد را پاس گنج

27 چو منشور اقبال او خواند پیش %~% درو بست عنوان فرزند خویش

28 به روزی که طالع پذیرنده بود %~% نگین سخن مهر گیرنده بود

29 به شهزاده بسپرد فرزند را %~% به پیمان در افزود سوگند را

30 که چون سر براری به چرخ بلند %~% ز مکتب به میدان جهانی سمند

31 سر دشمنان بر زمین آوری %~% جهان زیر مهر نگین آوری

32 همایون کنی تخت را زیر تاج %~% فرستندت از هفت کشور خراج

33 بر آفاق کشور خدائی کنی %~% جهان در جهان پادشائی کنی

34 به یاد آری این درس و تعلیم را %~% پرستش نسازی زر و سیم را

35 نظر بر نداری ز فرزند من %~% به جای آوری حق پیوند من

36 به دستوری او شوی شغل سنج %~% که دستور دانا به از تیغ و گنج

37 ms039 تو را دولت او را هنر یاور است %~% هنرمند با دولتی در خور است

38 هنر هر کجا یافت قدری تمام %~% به دولت خدائی برآورد نام

39 همان دولتی کارجمندی گرفت %~% ز رای بلندان بلندی گرفت

40 چو خواهی که بر مه رسانی سریر %~% ازین نردبان باشدت ناگزیر

41 ملک زاده با او بهم داد دست %~% به پذرفتگاری بر آن عهد بست

42 که شاهی چو بر من کند شغل راست %~% وزیر او بود بر من ایزد گواست

43 نتابم سر از رأی و پیمان او %~% نبندم کمر جز به فرمان او

44 سرانجام کاقبال یاری نمود %~% برآن عهد شاه استواری نمود

45 چو استاد دانست کان طفل خرد %~% بخواهد ز گردنکشان گوی برد

46 از آن هندسی حرف شکلی کشید %~% که مغلوب و غالب درو شد پدید

47 بدو داد کین حرف را وقت کار %~% به نام خود و خصم خود برشمار

48 اگر غالب از دایره نام توست %~% شمار ظفر در سرانجام توست

49 وگر ز آنکه ناغالبی در قیاس %~% ز غالب‌تر از خویشتن در هراس

50 شه آن حرف بستد ز دانای پیر %~% شد آن داوری پیش او دلپذیر

51 چو هر وقت کان حرف بنگاشتی %~% ز پیروزی خود خبر داشتی

52 بر اینگونه می‌زیست بارای و هوش %~% ز هر دانش آورده دیگی به جوش

53 هم او همتی زیرک اندیش داشت %~% هم اندیشه زیرکان بیش داشت

54 به فرمان کار آگهان کار کرد %~% بدین آگهی بخت را یار کرد

55 هنر پیشه فرزند استاد او %~% که هم‌درس او بود و هم‌زاد او

56 عجب مهربان بود بر مرزبان %~% دل مرزبان هم بدو مهربان

57 نکردی یکی مرغ بر بابزن %~% کارسطو نبودی بر آن رای زن

58 نجستی ز تدبیر او دوریی %~% بهر کار ازو خواست دستوریی

59 چو پرگار چرخ از بر کوه و دشت %~% برین دایره مدتی چند گشت

60 ملک فیلقوس از جهان رخت ms040 برد %~% جهان را به شاهنشه نو سپرد

61 جهان چیست بگذر ز نیرنگ او %~% رهائی به چنگ آور از چنگ او

62 درختی است شش پهلو و چاربیخ %~% تنی چند را بسته بر چار میخ

63 یکایک ورقهای ما زین درخت %~% به زیر اوفتد چون وزد باد سخت

64 مقیمی نبینی درین باغ کس %~% تماشا کند هر یکی یک نفس

65 در او هر دمی نوبری می‌رسد %~% یکی می‌رود دیگری می‌رسد

66 جهان کام و ناکام خواهی سپرد %~% به خود کامگی پی چه خواهی فشرد

67 درین چارسو هیچ هنگامه نیست %~% که کیسه بر مرد خودکامه نیست

68 به دام جهان هستی از وام او %~% بده وام او رستی از دام او

69 شبی نعلبندی و پالانگری %~% حق خویشتن خواستند از خری

70 خر از پای رنجیده و پشت ریش %~% بیفکندشان نعل و پالان به پیش

71 چو از وام‌داری خر آزاد گشت %~% بر آسود و از خویشتن شاد گشت

72 تو نیز ای به خاکی شده گردناگ %~% بده وام و بیرون چه از گرد و خاک

1 بیا ساقی از خود رهائیم ده %~% ز رخشنده می روشنائیم ده

2 میی کو ز محنت رهائی دهد %~% به آزردگان مومیائی دهد

3 سخن سنجی آمد ترازو به دست %~% درست زر اندود را می‌شکست

4 تصرف در آن سکه بگذاشتم %~% کزان سیم در زر خبر داشتم

5 گر انگشت من حرف‌گیری کند %~% ندانم کسی کو دبیری کند

6 ولی تا قوی دست شد پشت من %~% نشد حرف گیر کس انگشت من

7 نبینم به بدخواهی اندر کسی %~% که من نیز بدخواه دارم بسی

8 ره من همه زهر نوشیدنست %~% هنر جستم و عیب پوشیدنست

9 بدان ره که خود را نمودم نخست %~% قدم داشتم تابه آخر درست

10 دباغت چنان دادم این چرم را %~% که برتابد آسیب و آزرم را

11 چنان خواهم از پاک پروردگار %~% کزین ره نگردم سرانجام کار

12 ms041 گزارای نقش گزارش پذیر %~% که نقش از گزارش ندارد گزیر

13 چنین نقش بندد که چون شاه روم %~% به ملک جهان نقش برزد به موم

14 ولایت ز عدلش پر آوازه گشت %~% بدو تاج و تخت پدر تازه گشت

15 همان رسمها کز پدر دیده بود %~% نمود آنچه رایش پسندیده بود

16 همان عهد دیرینه برجای داشت %~% علمهای پیشینه بر پای داشت

17 به دارا همان گنج زر می‌سپرد %~% بران عهد پیشینه پی می‌فشرد

18 ز فرمانبران ملک فیلقوس %~% نشد کس در آن شغل با وی شموش

19 که بود از پدر دوست انگیزتر %~% به دشمن کشی تیغ او تیزتر

20 چنان شد که با زور بازوی او %~% نچربید کس در ترازوی او

21 چو در زور پیچیدی اندام را %~% گره برزدی گوش ضرغام را

22 کباده ز چرخه کمان ساختی %~% بهر گشتنی تیری انداختی

23 به نخجیر گه شیری کردی شکار %~% ز گور و گوزنش نرفتی شمار

24 ربود از دلیران تواناتری %~% سر زیرکان شد به داناتری

25 چو خطش قلم راند بر آفتاب %~% یکی جدول انگیخت از مشک ناب

26 فلک زان خط جدول انگیخته %~% سواد حبش را ورق ریخته

27 حساب جهانگیری آورد پیش %~% جهان را زبون دید در دست خویش

28 همش هوش دل بود و هم زوردست %~% بدین هر دو بر تخت شاید نشست

29 به هر کاری کو جست نام آوری %~% در آن کار دادش فلک یاوری

30 همه روم از آن سرو نوخاسته %~% به ریحان سرسبزی آراسته

31 ازو بسته نقشی به هر خانه‌ای %~% رسیده به هر کشور افسانه‌ای

32 گهی راز با انجمن می‌نهاد %~% گه از راز انجم گره می‌گشاد

33 به انبوه می با جوانان گرفت %~% به خلوت پی کار دانان گرفت

34 نه آن کرد با مردم از مردمی %~% که آید در اندیشه آدمی

35 به آزردن کس نیاورد رای %~% برون از خط عدل ننهاد پای

36 به بازارگانان رها ms042 کرد باج %~% نجست از مقیمان شهری خراج

37 ز دیوان دهقان قلم برگرفت %~% به بی‌مایگان هم درم درگرفت

38 عمارت همی کرد و زر می‌فشاند %~% همه خار می‌کند و گل می‌نشاند

39 به هر ناحیت نام داغش کشید %~% به مصر و حبس بوی باغش کشید

40 گشاده دو دستش چو روشن درخش %~% یکی تیغ زن شد یکی تاج بخش

41 ترازو خود آن به که دارد دو سر %~% یکی جای آهن یکی جای زر

42 هر آن کار اقبال را درخورست %~% به آهن چو آهن به زر چون زرست

43 چنان دادگر شد که هر مرز و بوم %~% زدی داستان کای خوشا مرز روم

44 ارسطو که دستور درگاه بود %~% به هر نیک و بد محرم شاه بود

45 سکندر به تدبیر دانا وزیر %~% به کم روزگاری شد آفاق گیر

46 وزیری چنین شهریاری چنان %~% جهان چون نگیرد قراری چنان

47 همه کار شاهان گیتی نکوه %~% ز رای وزیران پذیرد شکوه

48 ملک شاه و محمود و نوشیروان %~% که بردند گوی از همه خسروان

49 پذیرای پند وزیران شدند %~% که از جمله دور گیران شدند

50 شه ما که بدخواه را کرد خرد %~% برای وزیر از جهان گوی برد

51 مرا و تو را گه شود پای سست %~% تن شاه باید که ماند درست

52 مبادا که شه را رسد پای لغز %~% که گردد سر ملک شوریده مغز

53 چو باشد کند چشم بد بازیی %~% کند دیو بافتنه دم سازیی

54 جهان دادخواهست و شه دادگیر %~% ز داور نباشد جهان را گزیر

55 جهان را به صاحب جهان نور باد %~% وزین داوری چشم بد دور باد

1 بیا ساقی آن شربت جانفزای %~% به من ده که دارم غمی جانگزای

2 مگر چون بدان شربت آرم نشاط %~% غمی چند را در نوردم بساط

3 چو صبح از دم گرگ برزد زبان %~% به خفتن درآمد سگ پاسبان

4 خروس غنوده فرو کوفت ms043 بال %~% دهل زن بزد بر تبیره دوال

5 من از خواب آسوده برخاستم %~% به جوهر کشی خاطر آراستم

6 طلبکار گوهر که کانی کند %~% به پندار امید جانی کند

7 به خوناب لعلی که آرد به چنگ %~% ستیزه کند با دل خاره سنگ

8 چه پنداری ای مرد آسان نیوش %~% که آسان پر از در توانکرد گوش

9 گر انجیر خور مرغ بودی فراخ %~% نبودی یک انجیر بر هیچ شاخ

10 گزارنده پیکر این پرند %~% گزارش چنین کرد با نقشبند

11 که چون بامدادان چراغ سپهر %~% جمال جهان را برافروخت چهر

12 به جلوه برآورد خورشید دست %~% عروسانه بر کرسی زر نشست

13 سکندر به آیین شاهان پیش %~% بر آراست بزمی در ایوان خویش

14 غلامان گل‌چهره دلربای %~% کمر بر کمر گرد تختش به پای

15 گهی باده می‌خورد بر یاد کی %~% گهی گنج می‌ریخت بر باد می

16 نشسته چنین چون یکی چشمه نور %~% که آواز داد آمد از راه دور

17 خبر برد صاحب خبر نزد شاه %~% که مشتی ستمدیده دادخواه

18 تظلم زنانند بر شاه روم %~% که بر مصریان تنگ شد مرز و بوم

19 رسیدند چندان سیاهان زنگ %~% که شد در بیابان گذرگاه تنگ

20 سواد جهان را چنان در نبشت %~% که سودا در آند در آن کوه و دشت

21 بیابانیانی چو قطران سیاه %~% از آن بیش کاندر بیابان گیاه

22 چو کوسه همه پیر کودک سرشت %~% به خوبی روند ار چه هستند زشت

23 نه روئی که پیدا کند شرمشان %~% نه بر هیچکس مهر و آزرمشان

24 همه آدمی خوار و مردم گزای %~% ندارد در این داوری مصر پای

25 گر آید به یارگیری شهریار %~% وگر نی به تاراج رفت آن دیار

26 نه مصر و نه افرنجه ماند نه روم %~% گدازند از آن کوه آتش چو موم

27 ز جمعی چنین دل پراکنده‌ایم %~% دگر حکم شه راست ما بنده‌ایم

28 شه دادگر داور ms044 دین پناه %~% چو دانست کاورد زنگی سپاه

29 هراسان شد از لشگر بی قیاس %~% نباید که دانا بود بی هزاس

30 ارسطوی بیدار دل را بخواند %~% وزین در بسی قصه با او براند

31 وزیر خردمند پیروز رای %~% به پیروزی شاه شد رهنمای

32 که برخیز و بخت آزمائی بکن %~% هلاک چنان اژدهائی بکن

33 برآید مگر کاری از دست شاه %~% که شه را قوی‌تر کند پایگاه

34 شود مصر و آن ناحیت رام او %~% برآید به مردانگی نام او

35 دگر دشمنان را درآرد به خاک %~% شود دوست پیروز و دشمن هلاک

36 سکندر به دستوری رهنمون %~% ز مقدونیه برد رایت برون

37 یکی لشگر انگیخت کز ترک و تیغ %~% فروزنده برقش برآمد به میغ

38 ز دریا سوی خشگی آورد رای %~% دلیلش سوی مصر شد رهنمای

39 همه مصریان شهری و لشگری %~% پذیره شدندش به نیک اختری

40 بفرمود شه کز لب رود نیل %~% کند لشگرش سوی صحرا رحیل

41 به پرخاش زنگی شتابان شدند %~% دو اسبه به سوی بیابان شدند

42 دلیران به صحرا کشیدند رخت %~% به کین خواه زنگی کمر کرده سخت

43 چو زنگی خبر یافت کامد سپاه %~% جهان گشت بر چشم زنگی سیاه

44 دو لشگر برابر شد آراسته %~% شد آزرمها پاک برخاسته

45 ز نعل سمندان پولاد میخ %~% زمین را ز جنبش برافتاد بیخ

46 ز بس نعره کامد برون از کمین %~% فرود اوفتاد آسمان بر زمین

47 ز گرز گران سنگ چالش گران %~% شده ماهی و گاو را سر گران

48 ز شوریدن بانگ چون رستخیر %~% به وحش بیابان درآمد گریز

49 چو بر جنگ شد ساخته سازشان %~% گریزنده شد دیو از آوازشان

50 به جایی گرفتند جای نبرد %~% که گرما ز مردم بر آورد گرد

51 زمینی ز گوگرد بی آب تر %~% هوائی ز دوزخ جگر تاب‌تر

52 ز تنین به غور آمده غارها %~% در او فتنه را روز بازارها

53 ms045 در آن جای غولان وطن ساختند %~% چو غولان به هر گوشه می‌تاختند

54 چو گوهر فرو برد گاو زمین %~% برون جست شیر سیاه از کمین

55 برآفاق شد گاو گردون دلیر %~% برآمد ستاره چو دندان شیر

56 شب از ناف خود عطرسائی گشاد %~% جهان زیور روشنائی نهاد

57 برون شد یزک دار دشمن شناس %~% یتاقی کمر بست بر جای پاس

58 ستاره درآمد به تابندگی %~% برآسود خلق از شتابندگی

59 به یک جای هم روم و هم زنگبار %~% فرومانده زنگی و رومی ز کار

1 بیا ساقی آن می‌که رومی وشست %~% به من ده که طبعم چو زنگی خوشست

2 مگر با من این بی محابا پلنگ %~% چو رومی و زنگی نباشد دو رنگ

3 فریبنده راهی شد این راه دور %~% که بر چرخ هفتم توان دید نور

4 درین ره فرشته زره می‌رود %~% که آید یکی دیو و ده می‌رود

5 به معیار این چارسو رهروی %~% نسنجد دو جو تا ندزدد جوی

6 قراضه قراضه رباید نخست %~% ربایند ازو چون که گردد درست

7 بجو می‌ستاند ز دهقان پیر %~% به من می‌فرستند به دیوان میر

8 ز من رخت این همرهان دور باد %~% زبانم بر این نکته معذور باد

9 از این آشنایان بیگانه خوی %~% دوروئی نگر یک زبانی مجوی

10 دو سوراخ چون رو به حیله ساز %~% یکی سوی شهوت یکی سوی آز

11 ولیکن چو کژدم به هنگام هوش %~% نه سوراخ دیده نه سوراخ گوش

12 گزارش گر رازهای نهفت %~% ز تاریخ دهقان چنین باز گفت

13 که چون شاه چین زین برابرش نهاد %~% فلک نعل زنگی بر آتش نهاد

14 سپهر از کمین مهر بیرون جهاند %~% ستاره ز کف مهره بیرون فشاند

15 جهان از دلیران لشکر شکن %~% کشیده چو انجم بسی انجمن

16 از آیینه پیل و زنگ شتر %~% صدف را شبه رست بر جای در

17 ز پویه که پی بر زمین می‌فشرد %~% در ms046 اندام گاو استخوان گشت خرد

18 شه روم رسم کیان تازه کرد %~% ز نوبت جهان را پرآوازه کرد

19 بر آراست لشگر به آیین روم %~% چو آرایش نقش بر مهر موم

20 ز رومی تنی بود بس مهربان %~% زبان آوری آگه از هر زبان

21 دلیر و سخنگوی و دانش پرست %~% به تیر و به شمشیر گستاخ دست

22 کشیده دمش طوطیان را به دام %~% سخن پروری طوطیا نوش نام

23 به شیرین سخن‌های مردم فریب %~% ربوده نیوشندگان را شکیب

24 ندیم سکندر به بی گاه و گاه %~% محاسب در احکام خورشید و ماه

25 سکندر به حکم پیام آوری %~% بر خویش خواندش به نام آوری

26 بفرمود تا هیچ نارد درنگ %~% شتابان شود سوی سالار زنگ

27 رساند بدو بیم شمشیر شاه %~% مگر بشنود باز گردد ز راه

28 به زنگی زبان رهنمونی کند %~% که آهن در آتش زبونی کند

29 جوانمرد گل‌چهره چون سرو بن %~% ز رومی به زنگی رساند این سخن

30 که دارنده تاج و شمشیر و تخت %~% روان کرد رایت به نیروی بخت

31 جوان دولت و تیز و گردنکشست %~% گه خشم سوزنده چون آتشست

32 چو بر شاه آهو کشد چرم گور %~% بدوزد سر مور بر پای مور

33 چنان به که با او مدارا کنی %~% بنالی و عذر آشکارا کنی

34 نباید که آن آتش آید به تاب %~% که ننشیند آنگه به دریای آب

35 به مهرش روان باید آراستن %~% مبارک نشد کین ازو خواستن

36 جهانش گه صلح و جنگ آزمود %~% ز جنگش زیان دید و از صلح سود

37 شه زنگ چون گوش کرد آن سخن %~% بپیچید بر خود چو مار کهن

38 دماغش ز گرمی برآمد به جوش %~% برآورد چون رعد غران خروش

39 بفرمود تا طوطیا نوش را %~% کشند و برنداز تنش هوش را

40 ربودنش آن دیوساران ز جای %~% چو که برگ را مهره کهربای

41 بریدند در ms047 طشت زرین سرش %~% به خون غرقه شد نازنین پیکرش

42 چو پرخون شد آن طشت زرین چه کرد %~% بخوردش چو آبی و آبی نخورد

43 کسانی که بودند با او به راه %~% شدند آب در دیده نزدیک شاه

44 نمودند کان رومی خوب چهر %~% چه بد دید از آن زنگی سرد مهر

45 شه از بهر آن سرو شمشاد رنگ %~% چنان سوخت کز تاب آتش خدنگ

46 به خون ریختن شد دل انگیخته %~% ز خون چنان بی گنه ریخته

47 شد از رومیان رنگ یکبارگی %~% که دیدند از آنگونه خونخوارگی

48 سیاهان ازان کار دندان سفید %~% ز خنده لب رومیان ناامید

49 شب آن به که پوشیده دندان بود %~% که آن لحظه میرد که خندان بود

50 سکندر به آهستگی یک دو روز %~% گذشت از سر خشم اندیشه سوز

51 شباهنگ چون برزد از کوه دود %~% برآهنگ شب مرغ دستان نمود

52 برآویخت هندوی چرخ از کمر %~% به هارونی شب حرسهای زر

53 جلاجل زنان گفت هارون شاه %~% که شه تاجور باد و دشمن تباه

54 طلایه برون شد بره داشتن %~% یتاقی به نوبت نگه داشتن

55 دگر روز کاورد گردون شتاب %~% برون زد سر از کنج کوه آفتاب

56 بغرید کوس از در شهریار %~% جهان شد ز بانگ جرس بی‌قرار

57 تبیره زن از خارش چرم خام %~% لبیشه درافکند شب را به کام

58 در آمد به شورش دم گاو دم %~% به خمبک زدن خام روئینه خم

59 ترازوی پولاد سنجان به میل %~% ز کفه به کفه همی راند سیل

60 سنان سرخشت خفتان شکاف %~% برون رفت از فلکه پشت و ناف

61 ز قاروره و یاسج و بید برگ %~% قواره قواره شده درع و ترک

62 زهرین حمله زهرای تیغ %~% شده آب خون در دل تند میغ

63 چو لشگر به لشگر درآورد روی %~% مبارز برون آمد از هر دو سوی

64 بسی یک به دیگر درآویختند %~% بسی ms048 خون بناورد گه ریختند

65 سبق برد بر لشگر روم زنگ %~% چو بر گور پی بر کشیده پلنگ

66 خرابی درآورد زنگی به روم %~% ز هر بوم افغان برآورد بوم

67 که رومی بترسید از آن پیش خورد %~% که با طوطیا نوش زنگی چه کرد

68 درافکند خون دلاور به جام %~% بخورد از سر خامی آن خون خام

69 چو زنگی نمود آنچنان بازیی %~% ز رومی نیامد عنان تازیی

70 بدانست سالار لشگر شناس %~% که در رومی از زنگی آمد هراس

71 چو لشگر هراسان شود در ستیز %~% سگالش نسازد مگر بر گریز

72 وزیر خردمند را خواند پیش %~% خبر دادش از راز پنهان خویش

73 که بددل شدند این سپاه دلیر %~% ز شمشیر ناخورده گشتند سیر

74 به لشگر توان کردن این کارزار %~% به تنها چه برخیزد از یک سوار

75 ز خون خوردن طوطیا نوش گرد %~% همه لشگر از بیم خواهند مرد

76 کند هر یک آیین ترس آشکار %~% نیابد ز ترسندگان هیچ کار

77 چو بد دل شد این لشگر جنگجوی %~% بیار آب و دست از دلیری بشوی

78 همان زنگیان چیره دستی کنند %~% چو پیلان آشفته مستی کنند

79 چه دستان توان آوریدن به دست %~% کزان زنگیان را درآید شکست

80 برانداز رایی که یاری دهد %~% ازین وحشتم رستگاری دهد

81 جهاندیده دستور فریاد رس %~% گشاد از سر کاردانی نفس

82 که شاها خرد رهنمون تو باد %~% ظفر یار و دشمن زبون تو باد

83 جهان داور آفرینش پناه %~% پناه تو باد ای جهانگیر شاه

84 به هر جا که روی آری از کوه و دشت %~% بهی بادت از چرخ پیروز گشت

85 سیاهان که ماران مردم زنند %~% نه مردم همانا که اهریمنند

86 اگر رومی اندیشد از جنگ زنگ %~% عجب نیست کاین ماهیست آن نهنگ

87 ز مردم کشی ترس باشد بسی %~% ز مردم خوری چون نترسد کسی

88 گر آزرم خواهیم از این سگدلان ms049 %~% نخوانندمان عاقلان عاقلان

89 وگر جای خالی کنیم از نبرد %~% ز گیتی برآرند یکباره گرد

90 بلی گر زما داشتندی هراس %~% میانجی برایشان نهادی سپاس

91 میانجی که باشد که بس بیهشند %~% وگر راست خواهی میانجی کشند

92 یکی چاره باید برانداختن %~% به تزویر مردم خوری ساختن

93 گرفتن تنی چند زنگی ز راه %~% گرفتار کردن در این بارگاه

94 نشستن تو را خامش و خشمناک %~% درانداختن زنگیان را به خاک

95 یکی را سر از تن بریدن به درد %~% به مطبخ فرستادن از بهر خورد

96 به زنگی زبان گفتن این را بشوی %~% بپز تا خورد خسرو نامجوی

97 بفرمای تا مطبخی در نهفت %~% نهد جفته و آن را کند خاک جفت

98 بجوشد سر گوسپندی سیاه %~% تهی ز استخوان آورد نزد شاه

99 شه آن چرم ناپخته نیم خام %~% بدرد بخاید به حرصی تمام

100 بگوید که مغزش بیارید نیز %~% کزین نغزتر کس نخوردست چیز

101 اگر هیچ دانستمی در نخست %~% که زنگی خوری داردم تندرست

102 اسیران رومی نپروردمی %~% همه زنگی خوش نمک خوردمی

103 چو آن آدمی خواره یابد خبر %~% که هست آدمی‌خواره‌ای زو بتر

104 بدین ترس بگذارد آن کین گرم %~% که آهن به آهن توان کرد نرم

105 گر این چاره سازی به دست آوریم %~% بر آن چیره دستان شکستن آوریم

106 به گرگی ز گرگان توانیم رست %~% که بر جهل جز جهل نارد شکست

107 بفرمود شه تا دلیران روم %~% نمایند چالش در آن مرز و بوم

108 کمین بر گذرگاه زنگ آورند %~% تنی چند زنگی به چنگ آورند

109 شدند آن دلیران فرمان پذیر %~% گرفتند از آن زنگیی چند اسیر

110 به نوبتگه شاه بردند شان %~% به سرهنگ نوبت سپردند شان

111 درآوردشان نوبتی دار شاه %~% قفائی ز خون سرخ و روئی سیاه

112 شه از خشمناکی چو غرنده شیر %~% که آرد گوزن گران را به زیر

113 یکی را بفرمود تا ms050 زان گروه %~% ببرند سر چون یکی پاره کوه

114 به مطبخ سپردند کین را بگیر %~% بساز آنچه شه را بود ناگزیر

115 دگرگونه با مطبخی رفته راز %~% که چون ساز می‌باید آن ترکتاز

116 دگر زنگیان پیش خسرو به پای %~% فرومانده عاجز در آن رسم و رای

117 چو فرمود خسرو که خوان آورند %~% بساط خورش در میان آورند

118 بیاورد خوان زیرک هوشمند %~% بر او لفچهای سر گوسپند

119 شه از هم درید آنخورش را به زور %~% چو شیری که او بردرد چرم گور

120 بیایستگی خورد و جنباند سر %~% که خوردی ندیدم بدین سان دگر

121 چو زنگی بخوردن چنین دلکشست %~% کبابی دگر خوردنم ناخوشست

122 همه ساق زنگی خورم در شراب %~% کزان خوش نمک‌تر نیابم کباب

123 به رغم سیاهان شه پیل بند %~% مزور همی خورد از آن گوسفند

124 چو ترسنده اژدها کردشان %~% چو ماران به صحرا رها کردشان

125 شدند آن سیاهان بر شاه زنگ %~% خبر باز دادند از آن روز تنگ

126 که این اژدها خوی مردم خیال %~% نهنگی است کاورده بر ما زوال

127 چنان می‌خورد زنگی خام را %~% که زنگی خورد مغز بادام را

128 سر لفجنان را که آرد ببند %~% خورد چون سرو لفجه گوسفند

129 دل زنگیان را درآمد هراس %~% که از پرنیان سر برون زد پلاس

130 فرو پژمرید آتش انگیزشان %~% ز گرمی نشست آتش تیزشان

131 چو روز دگر مرغ بگشود بال %~% تهی شد دماغ سپهر از خیال

132 به غول سیه بانگ برزد خروس %~% در آمد به غریدن آواز کوس

133 شغبهای شیپور از آهنگ تیز %~% چو صور اسرافیل در رستخیز

134 ز نعره برآوردن گاو دم %~% شده ز آسمان زهره گاو گم

135 دهلهای گرگینه چرم از خروش %~% درآورده مغز جهان را به جوش

136 ز شوریدگی تنبک زخم ریز %~% دماغ فلک سفته از زخم تیز

137 دل ترکتازان در آن داروگیر %~% برآورده از نای ترکی ms051 نفیر

138 زمین لرزه مقرعه در دماغ %~% زده آتشین مقرعه چون چراغ

139 روارو زنان تیر پولاد سای %~% در اندام شیران پولاد خای

140 پلارک چنان تاف از روی تیغ %~% که در شب ستاره ز تاریک میغ

141 دو لشگر دگر باره برخاستند %~% دگرگونه صفها برآراستند

142 دو ابر از دو سو در خروش آمدند %~% دو دریای آتش به جوش آمدند

143 برآمیخته لشگر روم و زنگ %~% سپید و سیه چون گراز دو رنگ

144 سم باد پایان پولاد نعل %~% به خون دلیران زمین کرده لعل

145 ترنگ کمانهای بازو شکن %~% بسی خلق را برده از خویشتن

146 درفشیدن تیغ آیینه تاب %~% درفشان‌تر از چشمه آفتاب

147 زده لشگر روم رایت بلند %~% زمین در کمان آسمان در کمند

148 به قلب اندر اسکندر فیلقوس %~% جناحی بر آراسته چون عروس

149 ز پیش سپه زنگی قیرگون %~% جناحی برآورده چون بیستون

150 صف زنده پیلان به یک‌جا گروه %~% چو گرد گریوه کمرهای کوه

151 مژه چون سنان چشمها چون عقیق %~% ز خرطوم تا دم در آهن غریق

152 دگرگونه بر هر یکی تخت عاج %~% برو زنگیی بر سر از مشک تاج

153 چو آواز بر پیل سرکش زدی %~% زدی آتش ارخود بر آتش زدی

154 ز پس پیل کامد به چالش برون %~% شد از پای پیلان زمین نیلگون

155 پیاده روان گرد پیل بلند %~% به هر گوشه‌ای کرده صد پیل بند

156 چو آیین پیکار شد ساخته %~% منش‌ها شد از مهر پرداخته

157 ستمگر سیاهی زراجه بنام %~% ز لشگر گه زنگ بگشاد گام

158 در آمد چو پیل استخوانی به دست %~% کزو پیل را استخوان می‌شکست

159 سیه ماری افسون گرگی در او %~% سرآماسی از سر بزرگی در او

160 دهانش فراخ و سیه چون لوید %~% کزو چشم بیننده گشتی سپید

161 خمی از خماهن برانگیخته %~% به خمها سکاهن برو ریخته

162 برو سینه‌ای همچو پولاد ترس %~% حدیث تنومندی آن خود مپرس ms052

163 علم دیده‌ای پرچمی بر سرش %~% نمی‌گشت یک موی از آن پیکرش

164 گر آنجا بود طاسکی سرنگون %~% دو دیده برو همچو دو طاس خون

165 بسی خویشتن را به زنگی ستود %~% که سوزان‌تر از آتشم زیر دود

166 زراجه منم پیل پولاد خای %~% که بر پشت پیلان کشم پیل پای

167 چو در پیل پای قدح می‌کنم %~% به یک پیل پا پیل را پی کنم

168 چو در معرکه برکشم تیغ تیز %~% به کوهه کنم کوه را ریزریز

169 گرم شیر پیش آیدو گر هزبر %~% براو سیل بارم چو غرنده ابر

170 فرس بفکند جوش من نیل را %~% رخ من پیاده نهد پیل را

171 سلاح از تنم رسته چو شیر نر %~% ز پولاد دارم سلاحی دگر

172 چو الماس و آهن رگ تن مرا %~% چه حاجت به الماس و آهن مرا

173 چو گردن برآرم به گردن کشی %~% نه زابی هراسم نه از آتشی

174 درم پهلوی پهلوانان به تیغ %~% خورم گرده گردنان بی دریغ

175 به مردم کشی اژدها پیکرم %~% نه مردم کشم بلکه مردم خورم

176 مرا در جهان از کسی شرم نیست %~% ستیزه بسی هست و آزرم نیست

177 ستیزنده را دارد آزرم سست %~% خر از زیر پالان برآید درست

178 چو من زنگی آنگه که خندان بود %~% سیه شیری الماس دندان بود

179 بگفت این و برزد به ابرو شکنج %~% چو ماری که پیچد ز سودای گنج

180 ز رومی سواری توانا و چست %~% بر آن آتش افکند خود را نخست

181 به آتش کشی باز مالید گوش %~% چو پروانه‌ای کایدش خون بجوش

182 درآمد برو زنگی جنگ سود %~% به یک ضربت از تن سرش را ربود

183 دگر کینه خواهی درآمد به جنگ %~% فلک هم درآورد پایش به سنگ

184 چنین تا به مقدار هفتاد مرد %~% به تیغ آمد از رومیان در نبرد

185 دگر هیچکس را نیامد نیاز %~% که با آن زبانی ms053 شود رزم ساز

186 دل از جای شد لشگر روم را %~% چو از کوره آتشین موم را

187 چو کرد آن زبانی سپه را زبون %~% نیامد بناورد او کس برون

188 سر گردنان شاه گردون گرای %~% ز پرگار موکب تهی کرد جای

189 بر آراست بر جنگ زنگی بسیچ %~% به زنگی کشی نیزه را داد پیچ

190 زده بر میان گوهر آگین کمر %~% در آورده پولاد هندی به سر

191 به تن بر یکی آسمان گون زره %~% چو مرغول زنگی گره به گره

192 یمانی یکی تیغ زهر آبجوش %~% حمایل فروهشته از طرف دوش

193 کمندی چو ابروی طمغاچیان %~% به خم چون کمان گوشه چاچیان

194 لحیفی برافکنده بر پشت بور %~% درآمد بزین آن تن پیل زور

195 عنان تکاور به دولت سپرد %~% نمود آن قوی دست را دستبرد

196 به کبک دری چون درآید عقاب %~% چگونه جهد بر زمین آفتاب

197 از آن تیزتر خسرو پیلتن %~% به تندی درآمد به آن اهرمن

198 بزد بانگ بر وی که‌ای زاغ پیر %~% عقاب جوان آمد آرام گیر

199 اگر بر نتابی عنان را ز راه %~% کنم بر تو عالم چو رویت سیاه

200 سیه روی ازانی که از تیغ تیز %~% درین حربگه کرد خواهی گریز

201 مرو تا به خون سرخ رویت کنم %~% مسلسل‌تر از جعد مویت کنم

202 فتد زنگ بر تیغ آیینه رنگ %~% من آئینه‌ام کز من افتاد زنگ

203 سپیده برد روی از چشم درد %~% برد تیغ من سرخی از روی زرد

204 چه لافی که من دیو مردم خورم %~% مرا خور که از دیو مردم برم

205 ندانی تو پیگار شمشیر سخت %~% بیاموزمت من به بازوی بخت

206 گر آیی ز جایی نگهدار جای %~% و گرنه سرت بسپرم زیر پای

207 من آن روم سالار تازی هشم %~% که چون دشنه صبح زنگی کشم

208 چو هندی زنم بر سر زنده پیل %~% زند پیلیان جامه در خم نیل ms054

209 چو ز آهن کنم حلقه در گوش سنگ %~% به زنگه رود گوش سالار زنگ

210 چو گفت این سخن در رکاب ایستاد %~% برآورد باز و عنان برگشاد

211 برو حمله‌ای برد چون شیر مست %~% یکی گرزه شیر پیکر به دست

212 ز سختی که زد بر سرش گرز را %~% برافتاد تب لرزه البرز را

213 به یک زخم آن گرز پولاد لخت %~% ستد جان از آن آبنوسی درخت

214 سرو گردن و سینه و پای و دست %~% ز پا تا به خرد درهم شکست

215 چو کار زراجه ز راحت برید %~% یکی محنت دیگر آمد پدید

216 سیاهی به کردار نخل بلند %~% هراسان ازو دیده نخل بند

217 به خسرو درآمد چو تند اژدها %~% بر او کرد زخمی چو آتش رها

218 نشد کارگر تیغ بر درع شاه %~% بغرید زنگی چو ابر سیاه

219 چو دارای روم آن سیه را بدید %~% نهنگ سیاه از میان برکشید

220 چنان ضربتی زد بر آن نخل بن %~% که شیر جوان بر گوزن کهن

221 سر زنگی نخل بالا فتاد %~% چو زنگی که از نخل خرما فتاد

222 دگر زنگیی رفت سوی مصاف %~% زبان برگشاده به مشتی گزاف

223 که ابری سیاه آمد از کوه زنگ %~% نبارد مگر اژدها و نهنگ

224 سیه کوله گرد بازو منم %~% گران کوه را هم ترازو منم

225 ز تن برکنم گردن پیل را %~% به دم درکشم چشمه نیل را

226 بر آن کس که جانش به آهن گزم %~% بسی جامها در سکاهن رزم

227 جهان جوی چون دید کان یافه گوی %~% ز خون ناف خود را کند نافه بوی

228 سر تیغ بر گردن افراختش %~% در آن یافه گفتن سرانداختنش

229 از آن سهمگن‌تر سیاهی قوی %~% عنان راند بر چالش خسروی

230 چنان زد برو تیغ زنگار خورد %~% که زنگی ز گردش درآمد به گرد

231 سیاهی دگر زین بر ادهم نهاد %~% به زخمی دگر دیده ms055 بر هم نهاد

232 دگر تا شب از نامداران زنگ %~% نیامد کسی را تمنای جنگ

233 جهاندار با فتح دمساز گشت %~% شبانگه به آرامگه بازگشت

234 چو گلنارگون کسوت آفتاب %~% کبودی گرفت از خم نیل آب

235 نگهبان این مار پیکر درفش %~% زر اندود بر پرنیان بنفش

236 رقیبان لشگر به آیین پاس %~% نگهبان‌تر از مرد انجم شناس

237 یزکداری از دیده نگذاشتند %~% یتاقی که رسمی است می‌داشتند

238 سحرگه که آمد به نیک اختری %~% گل سرخ بر طاق نیلوفری

239 سکندر برون آمد از خوابگاه %~% برآراست بر حرب دشمن سپاه

240 روان کرد رخش عنانتاب را %~% برانگیخت چون آتش آن آب را

241 به قلب اندرون پای خود را فشرد %~% بهر پهلوی پهلوی را سپرد

242 چپ و راست را بست از آهن حصار %~% فرو برد چون کوه بیخ استوار

243 همان لشگر زنگ و خیل حبش %~% به هر گوشه‌ای گشته شمشیرکش

244 حبش بریمین بربری بریسار %~% به قلب اندرون زنگی دیوسار

245 چو نوبت زن شاه زد کوس جنگ %~% جرس دار زنگی بجنباند زنگ

246 در آمد به غریدن ابر سیاه %~% ز ماهی تف تیغ برشد به ماه

247 چنان آمد از هر دو لشگر غریو %~% کزان هول دیوانه شد مغز دیو

248 گره بر گلوها فروبست گرد %~% ز بی خونی اندامها گشت زرد

249 ز گرز گران سنگ و شمشیر تیز %~% میانجی همی جست راه گریز

250 ز بس شورش رق روئینه طاس %~% به گردون گردان در آمد هراس

251 ز خر مهره مغز پرداخته %~% زمین مغز کوه از سر انداخته

252 ز روئین دز کوس تندر خروش %~% به دزهای روئین درافتاد جوش

253 ز نای دمیده بر آهنگ دور %~% گمان بود کامد سرافیل و صور

254 ز بس کوفتن بر زمین گرز و تیغ %~% ز هر غار بر شد غباری به میغ

255 ز منقار پولاد پران خدنگ %~% گره بسته خون در دل خاره سنگ

256 ms056 کمان کج ابرو به مژگان تیر %~% ز پستان جوشن برآورده شیر

257 کمند گره داده پیچ پیچ %~% به جز گرد گردن نمی‌گشت هیچ

258 چو هندوی بازیگر گرم خیز %~% معلق زنان هندوی تیغ تیز

259 ز موزونی ضربهای سنان %~% به رقص آمده اسب زیر عنان

260 به زنبوره تیر زنبور نیش %~% شده آهن و سنگ را روی ریش

261 زمین خسته از خون انجیدگان %~% هوا بسته از آه رنجیدگان

262 برآراسته قلب شاه از نبرد %~% چو کوهی که انباشد از لاجورد

263 همان تیغزن زنگی سخت کوش %~% برآورده چون زنگ زنگی خروش

264 کفیده دل و بر لب آورده کف %~% دهن باز کرده چو پشت کشف

265 چو از هر دو سو گشت قلب استوار %~% ز هر دو سپه رفت بیرون سوار

266 نمودند بسیار مردانگی %~% هم از زیرکی هم ز دیوانگی

267 برآورد زنگی ز رومی هلاک %~% که این نازنین بود و آن هولناک

268 شه از نازنین لشگر اندیشه کرد %~% که از نازنینان نیاید نبرد

269 به دل گفت آن به که شیری کنم %~% درین ترسناکان دلیری کنم

270 چو لشگر زبون شد در این تاختن %~% به خود باید این رزم را ساختن

271 برون شد دگر باره چون آفتاب %~% که آرد به خونریزی شب شتاب

272 تنی چند را زان سپاه درشت %~% به یک زخم یک زخم چون سگ بکشت

273 کسی کان چنان دید بنیاد او %~% تهی کرد پهلو ز پولاد او

274 سپهدار رومی چو بی جنگ ماند %~% تکاور سوی لشگر زنگ راند

275 پلنگر که او بود سالار زنگ %~% بدانست کامد ز دریا نهنگ

276 به یاران خود گفت کاین صید خام %~% کجا جان برد چون در آید به دام

277 سلیحی ملک وار ترتیب کرد %~% به جوشن بر از تیغ ترکیب کرد

278 به پوشید خفتانی از کرگدن %~% مکوکب به زر زاستین تا بدن

279 یکی خود پولاد آیینه فام %~% نهاد از بر ms057 فرق چون سیم خام

280 درفشان یکی تیغ چون چشم گور %~% پلارک درو رفته چون پای مور

281 برآهیخت و آمد بر تند شیر %~% نشاید شدن سوی شیران دلیر

282 بغرید کای شیر صید آزمای %~% هماوردت آمد مشو باز جای

283 مرو تا نبرد دلیران کنیم %~% درین رزمگه جنگ شیران کنیم

284 به بینیم کز ما بلندی کراست %~% درین کار فیروزمندی کراست

285 ز جوشیدن زنگی خامکار %~% بجوشید خون در دل شهریار

286 چو بدخواه کین در خروش آورد %~% ستیزنده را خون به جوش آورد

287 سکندر بدو گفت چندین ملاف %~% مران بیهده پیش مردان گزاف

288 ز مردانگی لاف چندین مزن %~% هراسان شو از سایه خویشتن

289 بترس ار چه شیری ز شیرافکنان %~% دلیری مکن با دلیر افکنان

290 تنی را که نتوانی از جای برد %~% به پرخاش او پی چه خواهی فشرد

291 به پهلوی شیر آنگهی دست کش %~% که داری به شیر افکنی دستخوش

292 به تاراج خود ترکتازی کنی %~% که گنجشک باشی و بازی کنی

293 بیا تا بگردیم میدان خوشست %~% ببینیم کز ما که سختی کشست

294 گرفته مزن در حریف افکنی %~% گرفته شوی گر گرفته زنی

295 بر آشفت زندگی ز گفتار شاه %~% به چالش درآمد چو دود سیاه

296 فروهشت بر ترک شه تیغ را %~% ز برق آتشی کی رسد میغ را

297 برآشفته شد شاه از آن زشت روی %~% چو تیغ از تنش سر برآورد موی

298 به تندی یکی تیغ زد بر تنش %~% نشد کارگر زخم بر جوشنش

299 بسی جمله بر یکدیگر ساختند %~% یکی زخم کاری نینداختند

300 بدینگونه تا شب درآمد بسر %~% نشد زخم کس در میان کارگر

301 چو زنگی شد از جنگ خسرو ستوه %~% بدو گفت خورشید شد سوی کوه

302 شب آمد شبیخون رها کردنیست %~% به میعاد فردا وفا کردنیست

303 سیه کار شب چون شود شحنه سود %~% برون آید آتش ز گردنده دود

304 کنم ms058 با تو کاری در این کارزار %~% که اندر گریزی به سوراخ مار

305 به شرطی که چون صبح راند سپاه %~% تو را نیز چون صبح بینم پگاه

306 بگفت این و از حربگه بازگشت %~% برین داستان شاه دمساز گشت

307 به مهلت ز شب عذر خواه آمدند %~% ز میدان سوی خوابگاه آمدند

308 چو روز دگر چشمه آفتاب %~% برانگیخت آتش ز دریای آب

309 دو لشگر به هم برکشیدند کوس %~% چو شطرنجی از عاج و از آبنوس

310 تذروان رومی و زاغان زنگ %~% شده سینه باز یعنی دو رنگ

311 سیاهان چو شب رومیان چون چراغ %~% کم و بیش چون زاغ و چون چشم زاغ

312 برآمد یکی ابر زنگار گون %~% فرو ریخت از دیده دریای خون

313 در آن سیل کز پای شد تا به فرق %~% یکی تشنه مانده یکی گشته غرق

314 جهان خسرو آهنگ پیکار کرد %~% به بدخواه بر چشم بد کار کرد

315 برآراست بازار ناورد را %~% برانگیخت ز آب روان گرد را

316 کژ اکندی از گور چشمه حریر %~% بپوشید و فارغ شد از تیغ و تیر

317 یکی درع رخشنده چشمه دار %~% که در چشم نامد یکی چشمه وار

318 سنان کش یکی نیزه سی ارش %~% به آب جگر یافته پرورش

319 حمایل یکی تیغ هندی چو آب %~% به گوهرتر از چشمه آفتاب

320 کلاهی ز پولاد چین بر سرش %~% که گوهر به رشک آمد از گوهرش

321 برآویخته ناچخی زهردار %~% به وقت زدن تلخ چون زهر مار

322 نشست از بر باره کوه فش %~% به دیدن همایون به رفتار خوش

323 روان کرد مرکب به میعادگاه %~% پذیره که دشمن کی آید ز راه

324 نیامد پلنگر که پژمرده بود %~% به اندیشه لنگر فرو برده بود

325 دگر زنگیی را چو عفریت مست %~% فرستاد تا گوهر آرد به دست

326 به یک ناچخ شه که بر وی رسید %~% ز زنگی رگ زندگانی برید

327 ms059 دگر دیوی آمد چو یکپاره کوه %~% کزو چشم بینندگان شد ستوه

328 همان خورد کان ناسزای دگر %~% چنین چند را خاک خارید سر

329 سیه روی‌تر زان یی دیو سار %~% به پیچش درآمد چو پیچنده مار

330 بر او نیز شه ناچخی راند زود %~% به زخمی برآورد ازو نیز دود

331 سیاهی دگر زان ستمگاره‌تر %~% به حرب آمد از شیر خونخواره‌تر

332 همان شربت یار پیشینه خورد %~% زمانه همان کار پیشینه کرد

333 نیامد دگر کس به میدان دلیر %~% که ترسیده بودند از آن تند شیر

334 عنان داد خسرو سوی خیل زنگ %~% برون خواست بدخواه خود را به جنگ

335 پلنگر چو دید آن چنان دستبرد %~% شد اندامش از زخم ناخورده خرد

336 اگر خواست ورنه جنیبت جهاند %~% سوی حربگه کام و ناکام راند

337 عنان بر شه افکند چالش کنان %~% به صد خاریش بخت مالش کنان

338 بسی زخمها زد به نیروی سخت %~% نشد کارگر بر خداوند بخت

339 شه شیر زهره بر آن پیل زور %~% بجوشید چون شیر بر صید گور

340 پناهنده را یاد کرد از نخست %~% نیت کرد بر کامگاری درست

341 طریدی بناورد زنگی نمود %~% که بر نقطه پرگار تنگی نمود

342 به چالشگری سوی او راند رخش %~% برابر سیه خنده زد چون درخش

343 چنان زد بر او ناچخ نه گره %~% که هم کالبد سفته شد هم زره

344 به یک باد شد کشتی خصم خرد %~% فرو ماند لنگر پلنگر به مرد

345 بفرمود شاه از سربارگی %~% که لشگر بجنبد به یکبارگی

346 سپاه از دو سو جنبش انگیختند %~% شب و روز را درهم آمیختند

347 ز بیم چکاچک که آمد ز تیر %~% کفن گشت در زیر جوشن حریر

348 ترنگا ترنگ درفشنده تیغ %~% به مه درقها را برآورده میغ

349 تنوره ز تفتیدن آفتاب %~% به سوزندگی چون تنوری بتاب

350 ز جوشیدن سر به سرسام تیز %~% جهان کرده از روشنائی گریز

351 ms060 ز بس زنگی کشته بر خاک راه %~% زمین گشته در آسمان رو سیاه

352 عقیق از شبه آتش افروخته %~% شبه گشته در آسمان سیه سوخته

353 سبک شد شبه گشت گوهر گران %~% چنین است خود رسم گوهر گران

354 اسیر سمنبرک شد مشک بید %~% غراب سی صید باز سپیده

355 سراسیمگی در منش تاخته %~% ز رخت خرد خانه پرداخته

356 ز دلدادن چاوشان دلیر %~% دلاور شده گور بر جنگ شیر

357 زگفتن که هوی و دگر باره‌هان %~% برآورده سر های و هوی از جهان

358 ستیز دو لشگر چو از حد گذشت %~% زمانه یکی را ورق در نوشت

359 قوی دست را فتح شد رهنمون %~% به زنهار خواهی درآمد زبون

360 در آن تاختن لشگر رومیان %~% به زنگی کشی بسته هر سو میان

361 سکندر به شمشیر بگشاد دست %~% به بازار زنگی در آمد شکست

362 چو زنگی درآمد به زنگانه رود %~% ز شهرود رومی برآمد سرود

363 سر رایت شاه بر شد به ماه %~% ز غوغای زنگی تهی گشت راه

364 فرو ریخت باران رحمت ز میغ %~% فرو نشست زنگار زنگی ز تیغ

365 ستاده ملک زیر زرین درفش %~% ز سیفور بر تن قبای بنفش

366 ز هر سو کشان زنگیی چون نهنگ %~% به گردن در افسار یا پالهنگ

367 کسی را که زیر علم تاختند %~% به فرمان خسرو سر انداختند

368 در آن وادی از زنگیان کس نماند %~% وگر ماند جز بخش کرکس نماند

369 گروهی که بر پیل کردند زور %~% فتادند چون پیله در پای مور

370 کری بنده کو بار مردم کشد %~% گهی شم کشد گه بریشم کشد

371 چو خصمان گرفتار خواری شدند %~% حبش در میان زینهاری شدند

372 شه آن وحشیان را که بود از حبش %~% نفرمود کشتن در آن کشمکش

373 ببخشود بر سختی کارشان %~% به شمشیر خود داد زنهارشان

374 بفرمود تا داغشان برکشند %~% حبش زین سبب داغ بر آتشند

375 فروزنده‌شان ms061 کرد از آن گرم داغ %~% کز آتش فروزنده گردد چراغ

376 ز بس غارت آورردن از بهر شاه %~% غنیمت نگنجید در عرضگاه

377 چو شاه آن متاع گران سنج دید %~% چو دریا یکی دشت پر گنج دید

378 به جز گوهرین جام و زرین عمود %~% به خروار عنبر به انبار عود

379 هم از زر کانی هم از لعل و در %~% بسی چرم و قنطارها کرده پر

380 ز کافور چون سیم صحرا ستوه %~% ز سیم چو کافور صدر پاره کوه

381 همان زنده پیلان گنجینه کش %~% همان تازی اسبان طاووس وش

382 همان برده بومی و بربری %~% سبق برده بر ماه و بر مشتری

383 ز برگستوانهای گوهر نگار %~% همان چرم زرافه آبدار

384 همه روی صحرا پر از خواسته %~% به گنجینه و گوهر آراسته

385 شه از فتح زنگی و تاراج گنج %~% برآسود ایمن شد از درد و رنج

386 به عبرت در آن کشتگان بنگریست %~% بخندید پیدا و پنهان گریست

387 که چندین خلایق در این داروگیر %~% چرا کشت باید به شمشیر و تیر

388 خطا گر بر ایشان نهم نارواست %~% ور از خود خطا بینم اینهم خطاست

389 فلک را سر انداختن شد سرشت %~% نشاید کشیدن سر از سرنوشت

390 چو دود از پی لاجوردی نقاب %~% سر از گنبد لاجوردی متاب

391 فلکها که چون لاجوردی خزند %~% همه جامه لاجوردی رزند

392 درین پرده کج سرودی مگوی %~% در این خاک شوریده آبی مجوی

393 که داند که این خاک انگیخته %~% به خون چه دلهاست آمیخته

394 همه راه اگر نیست بیننده کور %~% ادیم گوزنست و کیمخت گور

1 بیا ساقی از می مرا مست کن %~% چو می در دهی نقل بر دست کن

2 از آن می که دل را برو خوش کنم %~% به دوزخ درش طلق آتش کنم

3 برومند باد آن همایون درخت %~% که در سایه او توان برد رخت

4 گه از میوه ms062 آرایش خوان دهد %~% گه از سایه آسایش جان دهد

5 به میوه رسیده بهاری چنین %~% ز رونق میفتاد کاری چنین

6 چو شد بارور میوه‌دار جوان %~% به دست تبر دادنش چون توان

7 زمستان برون رفت و آمد بهار %~% برآورده سبزه سر از جویبار

8 دگر باره سرسبز شد خاک خشک %~% بنفشه برآمیخت عنبر به مشک

9 به عنبر خری نرگس خوابناک %~% چو کافورتر سر برون زد ز خاک

10 گشادم من از قفل گنجینه بند %~% به صحرا علم برکشیدم بلند

11 نهان پیکر آن هاتف سبز پوش %~% که خواند سراینده آنرا سروش

12 به آواز پوشیدگان گفت خیز %~% گزارش کن از خاطر گنج ریز

13 که چون رومی از زنگی آنکین کشید %~% سکندر کجا رخش در زین کشید

14 گزارنده داستان دری %~% چنین داد نظم گزارش گری

15 که چون فرخی شاه را گشت جفت %~% چو گلنار خندید و چون گل شکفت

16 درگنج بگشاد بر گنج خواه %~% توانگر شد از گنج و گوهر سپاه

17 برآسود یک هفته بر جای جنگ %~% به یاقوت می رنگ داد آذرنگ

18 چو سقای باران و فراش باد %~% زدند آب و رفتند ره بامداد

19 شد از راه او گرد برخاسته %~% که بی‌گرد به راه آراسته

20 چو بی گرد شد راه را کرد راه %~% درآمد به زین شاه گیتی پناه

21 روار و زنان نای زرین زدند %~% سراپرده بر پشت پروین زدند

22 ز دریای افرنجه تا رود نیل %~% بجوش آمد از بانگ طبل رحیل

23 دراینده هر سو درای شتر %~% ز بانگ تهی مغز را کرد پر

24 دهان جلاجل به هرای زر %~% ز شور جرس گوشها کرده کر

25 به موکب روان لشگر از هر کنار %~% نه چندان که داند کس آنرا شمار

26 جهاندار در موکب خاص خویش %~% خرامنده بر کبک رقاص خویش

27 چو لختی زمین ز آن طرف در نوشت %~% ز پهلوی وادی درآمد به دشت ms063

28 ز بس رایت انگیزی سرخ و زرد %~% مقرنس شده گنبد لاجورد

29 ز صحرا غنیمت برآورده کوه %~% ز گوهر کشیدن هیونان ستوه

30 ز بس گنج آگنده بر پشت پیل %~% به صد جای پل بسته بر رود نیل

31 بدین فرخی شاه فیروزمند %~% برافراخته سر به چرخ بلند

32 به مصرآمد و مصریان را نواخت %~% به آئین خود کار آن شهر ساخت

33 وز آنجا روان شد به دریا کنار %~% پذیرفت یک چندی آنجا قرار

34 به هر منزلی کو علم برکشید %~% در آن منزل آمد عمارت پدید

35 به گنج و به فرمان در آن ریگ بوم %~% عمارت بسی کرد بر رسم روم

36 بر آبادی راه می‌برد رنج %~% بر آن ریگ می‌ریخت چون ریگ گنج

37 نخستین عمارت به دریا کنار %~% بنا کرد شهری چو خرم بهار

38 به آبادی و روشنی چون بهشت %~% همش جای بازار و هم جای کشت

39 به اسکندر آن شهر چون شد تمام %~% هم اسکندریه‌ش نهادند نام

40 چو پرداخت آن نغز بنیاد را %~% که مانند شد مصر و بغداد را

41 به یونان شدن گشت عزمش درست %~% که آن‌جا رود مرد کاید نخست

42 ز دریا گذر کرد و آمد به روم %~% جهان نرم در زیر مهرش چو موم

43 بدان موم چون رغبتش خاستی %~% بکردی ازو هر چه می‌خواستی

44 بزرگان روم آفرین خوان شدند %~% بر آن گوهری گوهرافشان شدند

45 همه شهر یونان بیاراستند %~% که دیدند ازو آنچه می‌خواستند

46 نشاندند مطرب فشاندند مال %~% که آمد چنان بازیی در خیال

47 مخالف شکن شاه پیروز بخت %~% به فیروز فالی برآمد به تخت

48 ز فیروزی دولت کامگار %~% نشاط نو انگیخت در روزگار

49 بسی ارمغانی ز تاراج زنگ %~% به هر سو فرستاد بی وزن و سنگ

50 ز گنجی که او را فرستاد دهر %~% به هر گنجدانی فرستاد بهر

51 چو نوبت به سربخش دارا رسید %~% شتر بار ms064 زر تا بخارا رسید

52 گزین کرد مردی به فرهنگ ورای %~% که آیین آن خدمت آرد بجای

53 گزید از غنیمت طرایف بسی %~% کز آن سان نبیند طرایف کسی

54 گرانمایه‌هایی که باشد غریب %~% ز مرکوب و گوهر ز دیبا و طیب

55 برون از طبقهای پرزر خشک %~% به صندوق عنبر به خروار مشک

56 یکی خرمن از سیم بگداخته %~% یکی خانه کافور ناساخته

57 زعود گره بارها بسته تنگ %~% که هر بار از او بود صد من به سنگ

58 مرصع بسی تیغ گوهر نگار %~% نمطهای زرافه آبدار

59 کنیزان چابک غلامان چست %~% به هنگام خدمتگری تندرست

60 همان تختهای مکلل ز عاج %~% به گوهر بر آموده با طوق و تاج

61 اسیران زنجیر بر پا و دست %~% به بالا و پهنا چو پیلان مست

62 ز گوش بریده شتر بارها %~% ز سرهای پر کاه خروارها

63 ز پیلان پیکار ده زنده پیل %~% گه رزم جوشنده چون رود نیل

64 بدین سان گرانمایهای سره %~% فرستاد با قاصدی یکسره

65 چو آمد فرستاده راه سنج %~% به دارا سپرد آن گرانمایه گنج

66 شکوهید دارا ز نزلی چنان %~% حسد را برو تیزتر شد عنان

67 پذیرفت گنجینه بی قیاس %~% پذیرفته را نامد از وی سپاس

68 نه بر جای خود پاسخی ساز کرد %~% در کین پوشیده را باز کرد

69 فرستاده آن پاسخ سرسری %~% نپوشید بر رای اسکندری

70 سکندر شد آزرده از کار او %~% نهانی همی داشت آزار او

71 ز پیروزی دولت و جاه خویش %~% نبودش سرکین بدخواه خویش

72 ز هر سو خبر ترکتازی نمود %~% که رومی به زنگی چه بازی نمود

73 ز هر کشوری قاصدان تاختند %~% بدین چیرگی تهنیت ساختند

74 در طعنه بر رومیان بسته شد %~% همان رومی از بددلی رسته شد

75 زمانه چو عاجز نوازی کند %~% به تند اژدها مور بازی کند

76 در این آسیا دانه بینی بسی %~% به نوبت درآس افکند ms065 هرکسی

1 بیا ساقی آن می‌که فرخ پیست %~% به من ده که داروی مردم میست

2 میی کوست حلوای هر غم کشی %~% ندیده به جز آفتاب آتشی

3 جهان بینم از میل جوینده پر %~% یکی سوی دریا یکی سوی در

4 نه بینم کسی را در این روزگار %~% که میلش بود سوی آموزگار

5 چو من بلبلی را بود ناگزیر %~% کز این گوش گیران شوم گوشه‌گیر

6 به مشغولی نغمه این سرود %~% شوم فارغ از شغل دریا و رود

7 چو بیرون جهم گه گه از کنج باغ %~% ترنجی به دستم چو روشن چراغ

8 نبینم کس از هوشیاران مست %~% که دادن توان آن ترنجش به دست

9 دگر باره از دست این دوستان %~% گریز آورم سوی آن بوستان

10 تماشای این باغ دلکش کنم %~% بدو خاطر خویش را خوش کنم

11 گزارشگر کارگاه سخن %~% چنین گوید از موبدان کهن

12 که چون شاه روم از شبیخون زنگ %~% برآسود و آمد مرادش به چنگ

13 پذیره شد آسایش و خواب را %~% روان کرد بر کف می ناب را

14 به نوروز بنشست و می نوش کرد %~% سرود سرایندگان گوش کرد

15 نبودی ز شه دور تا وقت خواب %~% مغنی و ساقی و رود و شراب

16 حسابی به جز کامرانی نداشت %~% از آن به کسی زندگانی نداشت

17 نشسته جهاندار گیتی فروز %~% به فیروزی آورده شب را به روز

18 به پیرامنش فیلسوفان دهر %~% جهان را به داد و دهش داد بهر

19 ارسطو به ساغر فلاطون به جام %~% می خام ریزنده بر خون خام

20 مغنی سراینده بر بانگ رود %~% به نوروزی شه نو آیین سرود

21 که دولت پناها جوان بخت باش %~% همه ساله با افسر و تخت باش

22 گرو کن به عمر ابد جام را %~% گرو گیر کن باده خام را

23 بساط می ارغوانی بنه %~% طرب ساز و داد جوانی بده

24 چو داری جوانی ms066 و اقبال هست %~% به رود و به می شاد باید نشست

25 چو ترتیب شمشیر کردی تمام %~% بر آرای مجلس به ترتیب جام

26 جهان گیر در سایه تاج و تخت %~% نگیرد جهان با تو این کار سخت

27 سیاهی گرفتی سپیدی بگیر %~% چنین ابلقی با شدت ناگزیر

28 علم بر فلک زن که عالم تراست %~% به دولت در آویز کان هم تراست

29 شه از نصرت مصر و تاراج زنگ %~% به چهره در آورده بود آب و رنگ

30 زبون کردن دشمن آسان گرفت %~% حساب خراج از خراسان گرفت

31 به هم سنگی خویش در روم و شام %~% نیامد کسش در ترازو تمام

32 به دارا نداد آنچه داد از نخست %~% همان داده را نیز ازو باز جست

33 از آنجا که روز جوانیش بود %~% تمنای کشور ستانیش بود

34 کمربند ایرانیان سست کرد %~% به ایران گرفتن کمر چست کرد

35 درختی که او سر برآرد بلند %~% به دیگر درختان رساند گزند

36 به نخجیر شد شاه یک روز کش %~% هم او خوش‌منش بود و هم‌روز خوش

37 شکار افکنان دشتها در نوشت %~% همی کرد نخجیر در کوه و دشت

38 فلک وار می‌شد سری پر شکوه %~% گهی سوی صحرا گهی سوی کوه

39 گذشت از قضا بر یکی کوهسار %~% که بود از بسی گونه در وی شکار

40 دو کبک دری دید بر خاره سنگ %~% به آیین کبکان جنگی به جنگ

41 گه آن مغز این را به منقار خست %~% گه این بال آنرا به ناخن شکست

42 در آن معرکه راند شه بارگی %~% همی بود بر هر دو نظارگی

43 ز سختی که کبکان در آویختند %~% ز نظاره شاه نگریختند

44 شگفتی فرومانده شه زان شمار %~% که در مغز مرغان چه بود آن خمار

45 یکی را نشان کرد بر نام خویش %~% برو بست فال سرانجام خویش

46 دگر مرغ را نام دارا نهاد %~% بر آن فال ms067 چشم آشکارا نهاد

47 دو مرغ دلاور در آن داوری %~% زمانی نمودند جنگ آوری

48 همان مرغ شد عاقبت کامگار %~% که بر نام خود فال زد شهریار

49 چو پیروز دید آنچنان حال را %~% دلیل ظفر یافت آن فال را

50 خرامنده کبک ظفر یافته %~% پرید از برکبک بر تافته

51 سوی پشته کوه پرواز کرد %~% عقابی درآمد سرش باز کرد

52 چو بشکست کبک دری را عقاب %~% ملک کبک بشکست و آمد به تاب

53 ز پرواز پیروزی خویشتن %~% نبودش همانا غم جان و تن

54 بدانست کاقبال یاری دهد %~% به دارا در کامگاری دهد

55 ولیکن در آن دولت کامگار %~% نباشد بسی عمر او پایدار

56 شنیدم که بود اندر آن خاره کوه %~% مقرنس یکی طاق گردون شکوه

57 که پرسندگان زو به آواز خویش %~% خبر باز جستندی از راز خویش

58 صدائی شنیدندی از کوه سخت %~% بر انسان که بودی نمودار بخت

59 بفرمود شه تا یکی هوشمند %~% خبر باز پرسد ز کوه بلند

60 که چون در جهان ریزش خون بود %~% سرانجام اقبال او چون بود

61 بپرسید پرسنده نغز فال %~% که چون می‌نماید سرانجام حال

62 سکندر شود بر جهان چیره دست %~% به دارای دارا درآرد شکست

63 صدائی برآورد کوه از نهفت %~% همان را که او گفته بدباز گفت

64 از آن فال فرخ دل خسروی %~% چو کوه قوی یافت پشت قوی

65 به خرم دلی زان طرف بازگشت %~% سوی بزمگاه آمد از کوه و دشت

66 به تدبیر بنشست با انجمن %~% چو سرو سهی در میان چمن

67 سخن راند ز اندازه کار خویش %~% ز پیروزی صلح و پیکار خویش

68 که چون من به نیروی گیتی پناه %~% به گردون گردان رساندم کلاه

69 گزیت رباخوارگان چون دهم %~% به خود بر چنین خواریی چون نهم

70 به دارا چرا داد باید خراج %~% کزو کم ندارم نه گوهر نه تاج

71 گر او تاج ms068 دارد مرا تیغ هست %~% چو تیغم بود تاجم آید به دست

72 گر او لشگر آرد به پیکار من %~% نگهدار من بس نگهدار من

73 مرا نصرت ایزدی حاصلست %~% که رایم قوی لشگرم یکدلست

74 سپه را که فیروزمندی رسد %~% ز یاران یک دل بلندی رسد

75 دو درزی ز دل بشکند کوه را %~% پراکندگی آرد انبوه را

76 امیدم چنان شد به نیروی بخت %~% که بستانم از دشمنان تاج و تخت

77 چه باید رصدگاه دارا شدن %~% به جزیت دهی آشکارا شدن

78 شما زیرکان از سریاوری %~% چه گوئید چون باشد این داوری

79 چه حجت بود پیش دارا مرا %~% نهانی کند آشکارا مرا

80 شناسندگان سرانجام کار %~% دعا تازه کردند بر شهریار

81 که تا چرخ گردنده و اخترست %~% وزین هر دو آمیزش گوهرست

82 چراغ جهان گوهر شاه باد %~% رخ شاه روشن‌تر از ماه باد

83 توئی آنکه نیروی بینش به توست %~% برومندی آفرینش به توست

84 به هر جا که باشی خداوند باش %~% ز تخمی که کاری برومند باش

85 چو پرسیدی از ما به فرخنده رای %~% بگوئیم چون بخت شد رهنمای

86 چنانست رخصت برای صواب %~% که شه بر مخالف نیارد شتاب

87 تو بنشین گر او با تو جنگ آورد %~% بر او تیغ تو کار تنگ آورد

88 ز دست تو یک تیغ برداشتن %~% ز دشمن سر و تیغ بگذاشتن

89 گوزنی که با شیر بازی کند %~% زمین جای قربان نمازی کند

90 ز دارا نیاید به جز نای و نوش %~% گر آید به تو خونش آید به جوش

91 تو زو بیش در لشگر آراستن %~% خراج از زبونان توان خواستن

92 شبیخون تو تا بیابان زنگ %~% تماشای او تا شبستان تنگ

93 تو دین پروری خصم کین پرورست %~% فرشته دگر اهرمن دیگرست

94 تو شمشیرگیری و او جام گیر %~% تو بر سر نشینی و او بر سریر

95 تو با دادی او هست ms069 بیدادگر %~% تو میزان زور او ترازوی زر

96 تو بیداری او بی خودی می‌کند %~% تو نیکی کنی او بدی می‌کند

97 بدآن بد که از جمله شهر و سپاه %~% ز نیکان ندارد کسی نیکخواه

98 ببینی که روزی هم آزار او %~% کسادی در آرد به بازار او

99 نوازشگری های بد رام تو %~% برآرد به هفتم فلک نام تو

100 ز حق دشمنی چند باطل ستیز %~% مکن چون کند باطل از حق گریز

101 کمربند بیداری بخت گیر %~% کله داریی کن سر تخت گیر

102 نباید که بندد تو را این خیال %~% که دولت به ملک است و نصرت به مال

103 سری کردن مردم از مردمیست %~% وگرنه همه آدمی آدمیست

104 همه مردمی سرفرازی کند %~% سر آن شد که مردم نوازی کند

105 دد و دام را شیر از آنست شاه %~% که مهمان نوازست در صیدگاه

106 جهان خوش بدان نیست کری به دست %~% به زنجیر و قفلش کنی پای بست

107 ز عیش خوش آنگه نشانش دهی %~% کز اینش ستانی به آنش دهی

108 جوانمرد پیوسته با کس بود %~% کس آن را نباشد که ناکس بود

109 بدان کس که او را خمیریست خام %~% همه کس دهد نان پخته به وام

110 مروت تو داری و مردی تو راست %~% بداندیش را گنج با اژدهاست

111 گر او تندر آمد تو هستی درخش %~% گر او گنجدان شد توئی گنج بخش

112 پدر گرچه با قوت شیر بود %~% به کین خواستن نرم شمشیر بود

113 تو آن شیرگیری که در وقت جنگ %~% ز شمشیر تو خون شود خاره سنگ

114 چگوئی سیاهان زنگی سرشت %~% که بودند چون دیو دژخیم زشت

115 چو با تیغ تو سرکشی ساختند %~% به جز سر چه در پایت انداختند

116 چو زان سیلها بر نگشتی چو کوه %~% از این قطره‌ها هم نداری شکوه

117 نهنگی که او پیل را پی کند %~% از آهو بره عاجزی ms070 کی کند

118 هژبر ژیان کی شود صید گور %~% سیه مارکی روی تابد ز مور

119 عقابی که نخجیر سازی کند %~% به فروجکان دست بازی کند

120 دگر کاختران نیک خواه تواند %~% همان خاکیان خاک راه تواند

121 نمودار گیتی گشائی تراست %~% خلل خصم را مومیائی تراست

122 به چندین نشانهای فیروزمند %~% بداندیش را چون نباید گزند

123 به فالی کز اختر توان برشمرد %~% توداری درین داوری دستبرد

124 همان در حروف خط هندسی %~% تو غالب‌تری گر سخن بررسی

125 پلنگر که لشکرکش زنگ بود %~% به وقتی که با قوت چنگ بود

126 به مغلوبم و غالب چو بشتافتیم %~% در آن فتح غالب تو را یافتیم

127 چو پیروز بود آن نمونش به فال %~% در این هم توان بود پیروز حال

128 شه از نصرت رهنمایان خویش %~% حساب جهانگیری آورد پیش

129 به هر جا که شمشیر و ساغر گرفت %~% به نیک اختری فال اختر گرفت

130 به فرخندگی فال زن ماه و سال %~% که فرخ بود فال فرخ به فال

131 مزن فال بد کاورد حال بد %~% مبادا کسی کو زند فال بد

1 بیا ساقی که لعل پالوده را %~% بیاور بشوی این غم آلوده را

2 فروزنده لعلی که ریحان باغ %~% ز قندیل او برفروزد چراغ

3 چو فرخ بود روزی از بامداد %~% همه مرد را نیکی آید به یاد

4 به خوبی نهد رسم بنیادها %~% ز دولت به نیکی کند یادها

5 سر از کوی نیک اختری برزند %~% به نیک اختری فال اختر زند

6 به هنگام سختی مشو ناامید %~% کز ابر سیه بارد آب سپید

7 در چاره‌سازی به خود در مبند %~% که بسیار تلخی بود سودمند

8 نفس به کز امید یاری دهد %~% که ایزد خود امیدواری دهد

9 گره در میاور بر ابروی خویش %~% در آیینه فتح بین روی خویش

10 گزارنده نقش دیبای روم %~% کند نقش دیباچه را مشک بوم

11 که چون ms071 شد سکندر جهان را کلید %~% ز شمشیرش آیینه آمد پدید

12 عروس جهان را که شد جلوه‌ساز %~% بدان روشن آیینه آمد نیاز

13 نبود آینه پیش از او ساخته %~% به تدبیر او گشت پرداخته

14 نخستین عمل کاینه ساختند %~% زرو نقره در قالب انداختند

15 چو افروختندش غرض برنخاست %~% در و پیکر خود ندیدند راست

16 رسید آزمایش به هر گوهری %~% نمودند هر یک دگر پیکری

17 سرانجام کاهن درآمد به کار %~% پذیرنده شد گوهرش را نگار

18 چو پرداخت رسام آهنگرش %~% به صیقل فروزنده شد پیکرش

19 همه پیکری را بدان سان که هست %~% درو دید رسام گوهر پرست

20 به هر شکل می‌ساختندش نخست %~% نمی‌آمد از وی خیالی درست

21 به پهنی شدی چهره را پهن ساز %~% درازیش کردی جبین را دراز

22 مربع مخالف نمودی خیال %~% مسدس نشان دور دادی ز حال

23 چو شکل مدور شد انگیخته %~% تفاوت نشد با وی آمیخته

24 به عینه ز هر سو که برداشتند %~% نمایش یکی بود بگذاشتند

25 بدین هندسه ز آهن تیره مغز %~% برافروخت شاه این نمودار نغز

26 تو نیز ار در آن آینه بنگری %~% به دست آری آیین اسکندری

27 چو آن گرد روی آهن سخت پشت %~% به نرمی درآمد ز خوی درشت

28 سکندر درو دید پیش از گروه %~% ز گوهر به گوهر درآمد شکوه

29 چو از دیدن روی خود گشت شاد %~% یکی بوسه بر پشت آیینه داد

30 عروسی که این سنت آرد به جای %~% دهد بوسه آیینه را رو نمای

1 بیا ساقی آن جام آیینه فام %~% به من ده که بر دست به جای جام

2 چو زان جام کیخسرو آیین شوم %~% بدان جام روشن جهان بین شوم

3 بیا تا ز بیداد شوئیم دست %~% که بی داد نتوان ز بیداد رست

4 چه بندیم دل در جهان سال و ماه %~% که هم دیو خانست و هم غول راه

5 جهان ms072 وام خویش از تو یکسر برد %~% به جرعه فرستد به ساغر بود

6 چو باران که یک یک مهیا شود %~% شود سیل و آنگه به دریا شود

7 بیا تا خوریم آنچه داریم شاد %~% درم بر درم چند باید نهاد

8 نهنگی به ما برگذر کرده گیر %~% همه گنج ناخورده را خورده گیر

9 از آن گنج کاورد قارون به دست %~% سرانجام در خاک بین چون نشست

10 وزان خشت زرین شداد عاد %~% چه آمد به جز مردن نامراد

11 درین باغ رنگین درختی نرست %~% که ماند از قفای تبرزن درست

12 گزارش کن زیور تاج و تخت %~% چنین گفت کان شاه فیروز بخت

13 یکی روز فارغ دل و شاد بهر %~% بر آسوده بود از هوسهای دهر

14 می‌ناب در جام شاهنشهی %~% گهی پر همی کرد و گاهی تهی

15 حکیمان هشیار دل پیش او %~% خردمند مونس خرد خویش او

16 به هر نسبتی کامد از بانگ چنگ %~% سخن شد بسی در نمطهای تنگ

17 به هر جرعه می‌که شه می‌فشاند %~% مهندس درختی در او می‌نشاند

18 درخشان شده می‌چو روشن درخش %~% قدح شکر افشان و می‌نوش بخش

19 دماغ نیوشنده را سرگران %~% ز نوش می‌و رود رامشگران

20 سرشک قدح ناله ارغنون %~% روان کرده از رودها رود خون

21 زهی زخم کز زخمه چون شکر %~% شود رود خشکی بدو رود تر

22 در آن بزم آراسته چون بهشت %~% گل افشان‌تر از ماه اردیبهشت

23 سکندر جهانجوی فرخ سریر %~% نشسته چو بر چرخ بدر منیر

24 ز دارا درآمد فرستاده‌ای %~% سخنگوی و روشن‌دل آزاده‌ای

25 چو خسرو پرستان پرستش نمود %~% هم او را و هم شاه خود را ستود

26 چو کرد آفرین بر جهان پهلوان %~% شنیده سخن کرد با او روان

27 ز دارا درود آوریدش نخست %~% نداده خراج کهن باز جست

28 که چون بود کز گوهر و طوق و تاج %~% ز درگاه ما واگرفتی خراج

29 ms073 زبونی چه دیدی تو در کار ما %~% که بردی سر از خط پرگار ما

30 همان رسم دیرینه را کاربند %~% مکن سرکشی تا نیابی گزند

31 سکندر ز گرمی چنان برفروخت %~% که از آتش دل زبانش بسوخت

32 کمان گوشه ابرویش خم گرفت %~% ز تندیش گوینده را دم گرفت

33 چنان دید در قاصد راه سنج %~% که از جوش دل مغزش آمد به رنج

34 زبان چون ز گرمی بر آشفته شد %~% سخن‌های ناگفتنی گفته شد

35 فرو گفت لختی سخنهای سخت %~% چو گوید خداوند شمشیر و تخت

36 که را در خرد رای باشد بلند %~% نگوید سخن‌های ناسودمند

37 زبان گر به گرمی صبوری کند %~% ز دوری کن خویش دوری کند

38 سخن گر چه با او زهازه بود %~% نگفتن هم از گفتنش به بود

39 چو خوش گفت فرزانه پیش بین %~% زبان گوشتین است و تیغ آهنین

40 نباشد به خود بر کسی مرزبان %~% که گوید هر آنچ آیدش بر زبان

41 گزارنده پیر کیانی سرشت %~% گزارش چنین کرد از آن سرنبشت

42 که وقتی که از گوهر و تیغ و تاج %~% ز یونان شدی پیش دارا خراج

43 در آن گوهرین گنج بن ناپدید %~% بدی خایه زر خدای آفرید

44 منقش یکی خسروانی بساط %~% که بیننده را تازه کردی نشاط

45 چوقاصد زبان تیغ پولاد کرد %~% خراج کهن گشته را یاد کرد

46 برو بانگ زد شهریار دلیر %~% که نتوان ستد غارت از تندشیر

47 زمانه دگرگونه آیین نهاد %~% شد آن مرغ کو خایه زرین نهاد

48 سپهر آن بساط کهن در نوشت %~% بساطی دگر ملک را تازه گشت

49 همه ساله گوهر نخیزد ز سنگ %~% گهی صلح سازد جهان گاه جنگ

50 به گردن کشی بر می‌آور نفس %~% به شمشیر با من سخن گوی بس

51 تو را آن کفایت که شمشیر من %~% نیارد سر تخت تو زیر من

52 چو من با رکابی که برداشتم ms074 %~% عنان جهان بر تو بگذاشتم

53 تو با آنکه داری چنان توشه‌ای %~% رها کن مرا در چنین گوشه‌ای

54 بر آنم میاور که عزم آورم %~% به هم پنجه‌ای با تو رزم آورم

55 به یک سو نهم مهر و آزرم را %~% به جوش آورم کینه گرم را

56 مگر شه نداند که در روز جنگ %~% چه سرها بریدم در اقصای زنگ

57 به یک تاختن تا کجا تاختم %~% چه گردنکشان را سرانداختم

58 کسی کارمغانی دهد طوق و تاج %~% چو زنهاریان چون فرستد خراج

59 ز من مصر باید نه زر خواستن %~% سخن چون زر مصری آراستن

60 ببین پایگاه مرا تا کجاست %~% بدان پایه باید ز من مایه خواست

61 مینگیز فتنه میفروز کین %~% خرابی میاور در ایران زمین

62 تو را ملکی آسوده بی داغ و رنج %~% مکن ناسپاسی در آن مال وگنج

63 مشوران به خودکامی ایام را %~% قلم درکش اندیشه خام را

64 ز من آنچه بر نایدت در مخواه %~% چنان باش با من که با شاه شاه

65 فرستاده کاین داستان گوش کرد %~% سخنهای خود را فراموش کرد

66 سوی شاه شد داغ بر دل کشان %~% شتابنده چون برق آتش فشان

67 فرو گفت پیغامهای درشت %~% کزو سروبن را دو تا گشت پشت

68 چو دارا جواب سکندر شنید %~% یکی دور باش از جگر بر کشید

69 که بی سکه‌ای را چه یارا بود %~% که هم سکه نام دارا بود

70 به تندی بسی داستان یاد کرد %~% گزان شد نیوشنده را روی زرد

71 بخندید و گفت اندر آن زهر خند %~% که افسوس بر کار چرخ بلند

72 فلک بین چه ظلم آشکارا کند %~% که اسکندر آهنگ دارا کند

73 سکندر نه گر خود بود کوه قاف %~% که باشد که من باشمش هم مصاف

74 چنان پشه‌ای را به جنگ عقاب %~% که از قطره‌دان پیش دریای آب

75 سبک قاصدی را به درگاه او %~% فرستاد ms075 و شد چشم بر راه او

76 یکی گوی و چوگان به قاصد سپرد %~% قفیزی پر از کنجد ناشمرد

77 در آموختنش راز آن پیشکش %~% بدان تعبیه شد دل شاه خوش

78 سوی روم شد قاصد تیزگام %~% ز دارا پذیرفته با خود پیام

79 زره چون در آمد بر شاه روم %~% فروزنده شد همچو آتش ز موم

80 سرافکنده در پایه بندگی %~% نمودش نشان پرستندگی

81 نخستین گره کز سخن باز کرد %~% سخن را به چربی سرآغاز کرد

82 که فرمان دهان حاکم جان شدند %~% فرستادگان بنده فرمان شدند

83 چه فرمایدم شاه فیروز رای %~% که فرمان فرمانده آرم به جای

84 سکندر بدانست کان عذر خواه %~% پیامی درشت آرد از نزد شاه

85 به بی غاره گفتا بیاور پیام %~% پیام‌آور از بند بگشاد کام

86 متاعی که در سله خویش داشت %~% بیاورد و یک یک فرا پیش داشت

87 چو آورده پیش سکندر نهاد %~% به پیغام دارا زبان برگشاد

88 ز چوگان و گوی اندر آمد نخست %~% که طفلی تو بازی به این کن درست

89 وگر آرزوی نبرد آیدت %~% ز بیهودگی دل به درد آیدت

90 همان کنجد ناشمرده فشاند %~% کزین بیش خواهم سپه بر تو راند

91 سکندر جهان داور هوشمند %~% درین فالها دید فتحی بلند

92 مثل زد که هر چه آن گریزد ز پیش %~% به چوگان کشیدش توان پیش خویش

93 مگر شاه از آن داد چوگان به من %~% که تا زو کشم ملک بر خویشتن

94 همان گوی را مرد هیئت شناس %~% به شکل زمین می نهد در قیاس

95 چو گوی زمین شاه ما را سپرد %~% بدین گوی خواهم ازو گوی برد

96 چو زین گونه کرد آن گزارشگری %~% به کنجد در آمد در داوری

97 فرو ریخت کنجد به صحن سرای %~% طلب کرد مرغان کنجد ربای

98 به یک لحظه مرغان در او تاختند %~% زمین را ز کنجد بپرداختند

99 جوابیست گفتا ms076 درین رهنمون %~% چو روغن که از کنجد آید برون

100 اگر لشکر از کنجد انگیخت شاه %~% مرا مرغ کنجد خور آمد سپاه

101 پس آنگه قفیزی سپندان خرد %~% به پاداش کنجد به قاصد سپرد

102 که شه گر کشد لشگری زان قیاس %~% سپاه مرا هم بدینسان شناس

103 چو قاصد جوابی چنین دید سخت %~% به پشت خر خویش بربست رخت

104 به دارا رساند از سکندر جواب %~% جوابی گلوگیر چون زهر ناب

105 برآشفت از آن طیرگی شاه را %~% که حجت قوی بود بدخواه را

106 جهاندار دارا دران داوری %~% طلب کرد از ایرانیان یاوری

107 ز چین و ز خوارزم و غزنین و غور %~% زمین آهنین شد ز نعل ستور

108 سپاهی بهم کرد چون کوه قاف %~% همه سنگ فرسای و آهن شکاف

109 چو عارض شمار سپه برگرفت %~% فرو ماند عقل از شمردن شگفت

110 ز جنگی سواران چابک رکاب %~% به نهصد هزار اندر آمد حساب

111 جهانجوی چون دید کز لشگرش %~% همی موج دریا زند کشورش

112 سپاهی چو آتش سوی روم راند %~% کجا او شد آن بوم را بوم خواند

113 به ارمن درآمد چو دریای تند %~% صبا را شد از گرد او پای کند

114 زمین در زمین تا به اقصای روم %~% بجوشید دریا بلرزید بوم

115 علف در زمین گشت چون گنج گم %~% ز نعل ستوران پیگانه سم

116 پی شاه اگر آفتابی کند %~% به هر جا که تابد خرابی کند

1 بیا ساقی آن راوق روح بخش %~% به کام دلم درفشان چون درخش

2 من او را خورم دل‌فروزی بود %~% مرا او خورد خاک روزی بود

3 چه نیکو متاعیست کار آگهی %~% کزین قد عالم مبادا تهی

4 ز عالم کسی سر برآرد بلند %~% که در کار عالم بود هوشمند

5 به بازی نپیماید این راه را %~% نگهدارد از دزد بنگاه را

6 نیندازد آن آلت از بار خویش %~% کزو روزی آسان کند ms077 کار خویش

7 میفکن کول گر چه خوار آیدت %~% که هنگام سرما به کار آیدت

8 کسی بر گریوه ز سرما بمرد %~% که از کاهلی جامه با خود نبرد

9 گزارنده شرح شاهنشهی %~% چنین داد پرسنده را آگهی

10 که دارا چو لشگر به ارمن کشید %~% تو گفتی که آمد قیامت پدید

11 نبود آگه اسکندر از کار او %~% که آرد قیامت به پیکار او

12 رسیدند زنهاریان خیل خیل %~% که طوفان به دریا درآورد سیل

13 شبیخون دارا درآمد ز راه %~% ز پولاد پوشان زمین شد سیاه

14 پژوهنده‌ای گفت بدخواه مست %~% شب و روز غافل شد آنجاکه هست

15 بر او شاه اگر یک شبیخون کند %~% ز ملکش همانا که بیرون کند

16 سکندر بخندید و دادش جواب %~% که پنهان نگیرد جهان آفتاب

17 ملک را به وقت عنان تافتن %~% به دزدی نشاید ظفر یافتن

18 پژوهنده دیگر آغاز کرد %~% که دارانه چندان سپه ساز کرد

19 که آن را شمردن توان درقیاس %~% کسانیکه هستند لشگر شناس

20 سکندر بدو گفت یک تیغ تیز %~% کند پیه صد گاو را ریزریز

21 سپه را جوابی چنان ارجمند %~% بلند آمد از شهریار بلند

22 خبر گرم‌تر شد همی هر زمان %~% که آمد به روم اژدهائی دمان

23 سکندر چو دانست کان تیغ میغ %~% به تندر برآرد همی برق تیغ

24 فرستاد تا لشگر از هر دیار %~% روانه شود بر در شهریار

25 ز مصر و ز افرنجه و روم و روس %~% شد آراسته لشگری چون عروس

26 چو انبوه شد لشگر بیکران %~% عدد خواست از نام نام‌آوران

27 خبر داد عارض که سیصد هزار %~% برآمد دلیران مفرد سوار

28 چو شد ساخته کار لشگر تمام %~% یکی انجمن ساخت بیرود و جام

29 نشستند بیدار مغزان روم %~% به مهر ملک نرم کردند موم

30 شه از کار دارا و پیگار او %~% سخن راند و پیچید در کار او

31 چنین گفت ms078 کاین نامور شهریار %~% کمر بست بر جستن کارزار

32 چه سازیم تدبیرش از صلح و جنگ %~% که آمد به آویختن کار تنگ

33 اگر برنیاریم تیغ از نیام %~% به مردی ز ما برنیارند نام

34 وگر تاج بستانم از تاجور %~% به بیداد خود بسته باشم کمر

35 کیان را کی از ملک بیرون کنم %~% من این رهزنی با کیان چون کنم

36 بترسم که اختر بدین طیرگی %~% بداندیش ما را دهد چیرگی

37 چه تدبیر باشد در این رسم و راه %~% کزو کار بر ما نگردد تباه

38 به اندیشه خوب و رای صواب %~% پدید آورید این سخن را جواب

39 جهان‌دیده پیران بیدار هوش %~% چو گفتار گوینده کردند گوش

40 به پاسخ گشادند یکسر زبان %~% دعا تازه کردند بر مرزبان

41 که سرسبز باد این همایون درخت %~% که شاخش بلند است و نیروش سخت

42 به تاج و به تختش جهان تازه باد %~% سر خصم او تاج دروازه باد

43 همه رای او هست چون او درست %~% درستی چه باید ز ما باز جست

44 ولیکن ز فرمان او نگذریم %~% به جز راه فرمان او نسپریم

45 چنان در دل آید جهان دیده را %~% همان زیرکان پسندیده را

46 که چون کینه ور شد دل کینه خواه %~% همه خار وحشت برآمد ز راه

47 تو نیز آتش کینه را برفروز %~% که فرخ بود آتش کینه سوز

48 توسرو نوی خصم بید کهن %~% کجا سر کشد بید با سرو بن

49 کهن باغ را وقت نو کردنست %~% نوان در حساب درو کردنست

50 به دیبای این دولت تازه عهد %~% عروس جهان را برآرای مهد

51 بداندیش تو هست بیدادگر %~% بپیچد رعیت ز بیداد سر

52 چه باید هراسیدنت زان کسی %~% که دارد هم از خانه دشمن بسی

53 قلم درکش آیین بیداد را %~% کفایت کن از خلق فریاد را

54 ز خصم تو چون مملکت گشت سیر %~% به خصم افکنی ms079 پای در نه دلیر

55 تنوری چنین گرم در بند نان %~% ره انجام را گرم‌تر کن عنان

56 کجا شاه را پای ما را سر است %~% دلی کو کز این داوری بر در است

57 تمنای شه را که بر هم زند %~% که را زهره باشد که این دم زند

58 بر این ختم شد رخصت رهنمون %~% که شه پیش دستی نیارد به خون

59 نگهدارد آزرم تخت کیان %~% به خونریزی اول نبندد میان

60 سکندر چو در حکم آن داوری %~% ز لشگر کشان یافت آن یاوری

61 به دستوری رخصت راستان %~% به لشگر کشی گشت هم‌داستان

62 یکی روز کز گردش روزگار %~% بدست آمدش طالعی اختیار

63 بفالی همایون بترتیب راه %~% بفرمود کز جای جنبد سپاه

64 عنان تاب شد شاه پیروز جنگ %~% میان بسته بر کین بدخواه تنگ

65 ز شمشیر پولاد چون شیر مست %~% به کشور گشائی کلیدی بدست

66 سپاهی چو زنبور با نیشتر %~% ز غوعای زنبور هم بیشتر

67 نشان جسته بود از درفش بلند %~% که ماند از فریدون فیرزومند

68 به وقتی که آن وقت سازنده بود %~% فلک دوستان را نوازنده بود

69 بسی برتر از کاویانی درفش %~% به منجوق برزد پرندی به نقش

70 صنوبر ستونی به پنجه ارش %~% به پیراستن یافته پرورش

71 برو اژدها پیکری از حریر %~% که بیننده را زو برآمد نفیر

72 زده بر سر از جعد پرچم کلاه %~% چو بر کله کوه ابر سیاه

73 به فرسنگها بود پیدا ز دور %~% عقابی سیه پر و بالش ز نور

74 شد آن اژدها با چنان لشگری %~% به سر بر چنان اژدها پیکری

75 جهان کرد از آشوب خود دردناک %~% ز بهر چه از بهر یک مشت خاک

76 از این گربه گون خاک تا چندچند %~% به شیری توان کردنش گرگ بند

77 جهان یک نواله ست پیچیده سر %~% در او گاه حلوا بود گه جگر

78 فلک در بلندی ms080 زمین در مغاک %~% یکی طشت خون شد یکی طشت خاک

79 نبشته برین هر دو آلوده طشت %~% چو خون سیاوش بسی سرگذشت

80 زمین گر بضاعت برون آورد %~% همه خاک در زیر خون آورد

81 نیفتد درین طشت فریاد کس %~% که بر بسته شد راه فریادرس

82 چو فریاد را در گلو بست راه %~% گلو بسته به مرد فریاد خواه

83 به ار پرده خود حصاری کنی %~% به خاموشی خویش یاری کنی

1 بیا ساقی آن آتش توبه سوز %~% به آتشگه مغز من برفروز

2 به مجلس فروزی دلم خوش بود %~% که چون شمع بر فرقم آتش بود

3 خردمند را خوبی از داد اوست %~% پناه خدا ایمن آباد اوست

4 کسی کو بدین ملک خرسند نیست %~% به نزدیک دانا خردمند نیست

5 خرد نیک همسایه شد آن بدست %~% که همسایه کوی نابخردست

6 چو در کوی نابخردان دم زنی %~% به ار داستان خرد کم زنی

7 دراین ده کسی خانه آباد کرد %~% که گردن ز دهقانی آزاد کرد

8 تو نیز ار نهی بار گردن ز دوش %~% ز گردن زنان برنیاری خروش

9 چو دریا به سرمایه خویش باش %~% هم از بود خود سود خود برتراش

10 به مهمانی خویش تا روز مرگ %~% درختی شو از خویشتن ساز برگ

11 چو پیله ز برگ کسان خورد گاز %~% همه تن شد انگشت و قی کرد باز

12 گزارنده‌تر پیری از موبدان %~% گزارش چنین کرد با بخردان

13 که چون شاه روم آمد آراسته %~% همش تیغ در دست و هم خواسته

14 خبر گرم شد در همه مرز و بوم %~% که آمد برون اژدهائی ز روم

15 به پرخاش دارا سر افراخته %~% همه آلت داوری ساخته

16 جهان را بدین مژده نوروز بود %~% که بیداد دارا جهانسوز بود

17 ازو بوم و کشور به یکبارگی %~% ستوه آمدند از ستمکارگی

18 ز دارا پرستی منش خاسته %~% به مهر سکندر بیاراسته

19 چو ms081 دارای دریا دل آگاه گشت %~% که موج سکندر ز دریا گذشت

20 ز پیران روشن‌دل رای زن %~% برآراست پنهان یکی انجمن

21 ز هر کاردانی برای درست %~% در آن داوری چاره‌ای باز جست

22 که بدخواه را چون درآرد شکست %~% بد چرخ را چون کند باز بست

23 چه افسون درآموزد از رهنمون %~% که آید ز کار سکندر برون

24 چو در جنگ پیروزیش دیده بود %~% ز پیروز جنگیش ترسیده بود

25 نکردش در آن کار کس چاره‌ای %~% نخوردش غمی هیچ غمخواره‌ای

26 چو دانسته بودند کو سرکشست %~% به سوزندگی گرم چون آتشست

27 سخنهای کس درنیارد به گوش %~% در آن کار بودند یکسر خموش

28 به تخمه در از زنگه شاوران %~% سری بود نامی ز نام آوران

29 فریبرز نامی که از فر و برز %~% تن جوشنش بود و بازوی گرز

30 به بیعت در آن انجمن گاه بود %~% ز احوال پیشینه آگاه بود

31 ثنا گفت بر گاه و بر بزم شاه %~% که آباد باد از تو این بزمگاه

32 مبادا تهی عالم از نام تو %~% همان جنبش دور از آرام تو

33 گذشته نیای من از عهد پیش %~% چنین گفت با من در اندرز خویش

34 که چون کرد کیخسرو آهنگ غار %~% خبر داد از آن جام گوهر نگار

35 که در طالع زود ماتانه دیر %~% فرود آید اختر ز بالا به زیر

36 برون آید از روم گردنکشی %~% زند در هر آتشکده آتشی

37 همه ملک ایران بدست آورد %~% به تخت کیان برنشست آورد

38 جهان گیرد و هم نماند به جای %~% سرانجام روزی درآید ز پای

39 مبادا که این مرد رومی نژاد %~% در آن قالب افتد که هرگز مباد

40 به ار شاه بر یخ زند نام او %~% نیارد در این کشور آرام او

41 نباید کزو دولت آید به رنج %~% که مفلس به جان کوشد از بهر گنج

42 فریبی فرستد که طاعت ms082 کند %~% به یک روم تنها قناعت کند

43 فریب خوش از خشم ناخوش بهست %~% برافشاندن آب از آتش بهست

44 مکن تکیه بر زور بازوی خویش %~% نگهدار وزن ترازوی خویش

45 برآتش میاور که کین آورد %~% سکاهن بر آهن کمین آورد

46 اگر سهم شیری بیفتد ز شیر %~% حرون استری مغزش آرد به ریز

47 به ناموس شاید جهان داشتن %~% و زان جاست رایت برافراشتن

48 برون آرش از دعوی همسری %~% کزین پایه دارا کند سروری

49 هر آن جو که با زر بود هم عیار %~% به نرخ زر آرندش اندر شمار

50 بسا شیر درنده سهمناک %~% که از نوک خاری درآید به خاک

51 چو با کژدمی گرم کینی کنی %~% مبین خردش ار خرده بینی کنی

52 بیندیش از آن پشه نیش دار %~% که نمرود را گفت سر پیش دار

53 جهان آن کسی راست کاندر نبرد %~% پی مرد بگذاشت بر هیچ مرد

54 گرسنه چو با سیر خاید کباب %~% به فربه‌ترین زخمی آرد شتاب

55 نه بیگانه گر هست فرزند وزن %~% چو هم جامه گردد شود جامه کن

56 چو شد جامه بر قد فرزند راست %~% نباید دگر مهر فرزند خواست

57 چو بالا برآرد گیاه بلند %~% سهی سرو را باشد از وی گزند

58 ز پند برزگان نباید گذشت %~% سخن را ورق در نباید نوشت

59 که چون آزموده شود روزگار %~% به یاد آیدت پند آموزگار

60 سگالش گری کو نصیحت شنید %~% در چاره را در کف آرد کلید

61 شه ار پند آن پیر پالوده مغز %~% هراسان شد از کار آن پای لغز

62 ولیکن نکشت آتش گرم را %~% به سر کوچکی داشت آزرم را

63 شد از گفته رایزن خشمناک %~% بپیچید چون مار بر روی خاک

64 گره برزد ابروی پیوسته را %~% گشاد از گره چشم در بسته را

65 درو دید چون اژدها در گوزن %~% به چشمی که دور افتد از سنگ وزن

66 ms083 که در من چه نرم آهنی دیده‌ای %~% که پولاد او را پسندیده‌ای

67 نمائی به من مردی اهل روم %~% ره کوه آتش برآری به موم

68 عقابان به بازی و کبکان به چنگ %~% سر بازبازان درآرد به ننگ

69 چه بندم کمر در مصاف کسی %~% که دارم کمر بسته چون او بسی

70 دلیری کند با من آن نادلیر %~% چو گور گرازنده با شرزه شیر

71 سرش لیکن آنگه در آید ز خواب %~% که شیر از تنش خورده باشد کباب

72 بود خایه مرغ سخت و گران %~% نه با پتک و خایسک آهنگران

73 که دانست کین کودک خردسال %~% شود با بزرگان چنین بدسگال

74 به اول قدح دردی آرد به پیش %~% گذارد شکوه من و شرم خویش

75 بخود ننگ را رهنمونی کنم %~% که پیش زبونان زبونی کنم

76 اگر خود شود غرقه در زهر مار %~% نخواهد نهنگ از وزغ زینهار

77 ز رومی کجا خیزد آن دست زور %~% که کشتی برون راند از آب شور

78 بشوراند اورنگ خورشید را %~% تمنا کند جای جمشید را

79 به تاراج ایران برآرد علم %~% برد تخت کیخسرو و جام جم

80 شکوه کیان بیش باید نهاد %~% قدم در خور خویش باید نهاد

81 سگ کیست روباه نا زورمند %~% که شیر ژیان را رساند گزند

82 ز شیران بود روبهان را نوا %~% نخندد زمین تا نگرید هوا

83 تهی دست کو مایه داری کند %~% چو لنگی است کو راهواری کند

84 تو خود نیک دانی که با این شکوه %~% ز یک طفل رومی نیایم ستوه

85 به دست غلامان مستش دهم %~% به چوب شبانان شکستش دهم

86 هزبری که از سگ زبونی کند %~% خر پیر با او حرونی کند

87 عقابی که از پشه گیرد گریز %~% گر افتادنش هست گو بر مخیز

88 پلنگی که ترسد ز روباه پیر %~% بشوراد مغزش به سرسام تیر

89 ببینی که فردا من پیل زور %~% سرش ms084 چون سپارم به سم ستور

90 که باشد زبونی خراجی سری %~% که همسر بود نابلند افسری

91 نشیننده بر بزمگاه کیان %~% منم تاج بر سر کمر بر میان

92 که را یارگی کز سر گفتگوی %~% ز من جای آبا کند جستجوی

93 کلاه کیان هم کیان را سزد %~% درین خز تن رومیان کی خزد

94 من از تخمه بهمن و پشت کی %~% چرا ترسم از رومی سست پی

95 ز روئین دز و درع اسفندیار %~% بر اورنگ زرین منم یادگار

96 اگر باز گردد به پیشینه راه %~% بر او روز روشن نگردد سیاه

97 وگر کشتی آرد به دریای من %~% سری بیند افکنده در پای من

98 چو دریا به تلخی جوابش دهم %~% ز خاکش ستانم به آبش دهم

99 از آن ابر عاصی چنان ریزم آب %~% که نارد دگر دست بر آفتاب

100 ستیزنده چون روستائی بود %~% شکستش به از مومیائی بود

101 خر از زین زر به که پالان کشد %~% که تا رخت خر بنده آسان کشد

102 من آن صید را کرده‌ام سربلند %~% منش باز در گردن آرم کمند

103 تو ای مغز پوسیده سالخورد %~% ز گستاخی خسروان باز گرد

104 نه چابک شد این چابکی ساختن %~% کمندی به کوهی در انداختن

105 چراغی به صحرا برافروختن %~% فلک را جهانداری آموختن

106 مکش جز به اندازه خویش پای %~% که هر گوهری را پدیدست جای

107 قبا کو نه در خورد بالا بود %~% هم انگاره دزدیده کالا بود

108 تو را فترت پیری از جای برد %~% کهن گشتگیت از سر رای برد

109 چو پیر کهن گردد آزرده پشت %~% ز نیزه عصا به که گیرد به مشت

110 ز پیری دگرگون شود رای نغز %~% فراموش کاری درآید به مغز

111 ز پیران دو چیزست با زیب و ساز %~% یکی در ستودان یکی در نماز

112 جهان بر جوانان جنگ آزمای %~% رها کن فروکش تو پیرانه پای

113 تن ms085 ناتوان کی سواری کند %~% سلیح شکسته چه یاری کند

114 سپه به که برنا بود زان که پیر %~% میانجی کند چون رسد تیغ و تیر

115 به هنگام خود گفت باید سخن %~% که بی‌وقت بر ناورد ناربن

116 خروسی که بیگه نوا بر کشید %~% سرش را پگه باز باید برید

117 زبان بند کن تا سر آری بسر %~% زبان خشگ به تا گلوگاه‌تر

118 سر بی‌زبان کو به خون تر بود %~% بهست از زبانی که بی سر بود

119 زبان را نگهدار در کام خویش %~% نفس بر مزن جز به هنگام خویش

120 زبان به که او کام‌داری کند %~% چو کامش رسد کامگاری کند

121 زبان ترازو که شد راست نام %~% از آن شد که بیرون نیاید ز کام

122 چو از کام خود گامی آید برون %~% به هر سو که جنبد شود سرنگون

123 بسا گفتنیها که باشد نهفت %~% به دیگر زبان بایدش باز گفت

124 به گفتن کسی کو شود سخت کوش %~% نیوشنده را درنیاید به گوش

125 سخن به که با صاحب تاج و تخت %~% بگویند سخته نگویند سخت

126 چو زین‌گونه تندی بسی کرد شاه %~% پشیمان شد آن پیر و شد عذرخواه

127 خطرهاست در کار شاهان بسی %~% که با شاه خویشی ندارد کسی

128 چو از کینه‌ای بر فروزند چهر %~% به فرزند خود بر نیارند مهر

129 همانا که پیوند شاه آتشست %~% به آتش در از دور دیدن خوشست

130 نصیحت موافق بود شاه را %~% گر از کبر خالی کند راه را

131 نصیحت گری با خداوند زور %~% بود تخمی افکنده در خاک شور

132 چو آگاه گشت آن نصیحت گزار %~% که از پند او گرم شد شهریار

133 سخن را دگرگونه بنیاد کرد %~% به شیرین زبان شاه را یاد کرد

134 که دارای دور آشکارا توئی %~% مخالف چه دارد چو دارا توئی

135 که باشد سکندر که آرد سپاه %~% ز دارای دولت ستاند کلاه ms086

136 ترا این کلاه آسمان دوختست %~% ستاره چراغ تو افروختست

137 کلوخی که با کوه سازد نبرد %~% به سنگی توان زو برآورد کرد

138 درخت کدو تانه بس روزگار %~% کند دعوی همسری با چنار

139 چو گردد ز دولابه نال سیر %~% رسن بسته در گردن آید به زیر

140 کدوئی است او گردن افراخته %~% ز ساق گیائی رسن ساخته

141 رسن زود پوسد چو باشد گیاه %~% دگر باره دلوش درافتد به چاه

142 چو خورشید مشعل درآرد به باغ %~% به پروانگی پیش میرد چراغ

143 به هنگام سر پنجه روباه لنگ %~% چگونه نهد پای پیش پلنگ

144 گره ز ابروی خویش بر گوشه نه %~% که بر گوشه بهتر کمان را گره

145 به آهستگی کار عالم برار %~% که در کار گرمی نیاید به کار

146 چراغ ار به گرمی نیفروختی %~% نه خود را نه پروانه را سوختی

147 خمیر آمده و آتش اندر تنور %~% نباشد زنان تا دهن راه دور

148 شکیب آورد بندها را کلید %~% شکیبنده را کس پشیمان ندید

149 نه نیکوست شطرنج بد باختن %~% فرس در تک و پیل در تاختن

150 بسا رود کز زخم خوردن شکست %~% که تا زخمه رودی آمد بدست

151 تو شاهی قیاس تو افزون کنم %~% حساب تو با دیگران چون کنم

152 به تعظیم دارا جهان‌دیده مرد %~% بسی گونه زین داستان یاد کرد

153 جهاندار دارای جوشیده مغز %~% نشد نرم دل زان سخنهای نغز

154 در آن تندی و آتش افروختن %~% کز او خواست مغز سخن سوختن

155 طلب کرد کاید ز دیوان دبیر %~% به کار آورد مشک را با حریر

156 دبیر نویسنده آمد چو باد %~% نوشت آنچه دارا بدو کرد یاد

157 روان کرد کلک شبه رنگ را %~% ببرد آب مانی و ارژنگ را

158 یکی نامه نغز پیکر نوشت %~% به نغزی به کردار باغ بهشت

159 سخنهائی از تیغ پولادتر %~% زبان از سخن سخت بنیادتر

160 چو شد ms087 نامه نغز پرداخته %~% بر او مهر شاهانه شد ساخته

161 رساننده نامه خسروان %~% ز دارا به اسکندر آمد روان

162 بدو داد نامه چو سر باز کرد %~% دبیر آمد و خواندن آغاز کرد

1 به نامه بزرگ ایزد داد بخش %~% که ما را ز هر دانش او داد بخش

2 خداوند روزی ده دستگیر %~% پناهنده را از درش ناگزیر

3 فروزنده کوکب تابناک %~% به مردم کن مردم از تیره خاک

4 توانا و دانا به هر بودنی %~% گنه بخش بسیار بخشودنی

5 از او هر زمان روح را مایه‌ای %~% خرد را دگرگونه پیرایه‌ای

6 یکی را چنان تنگی آرد به پیش %~% که نانی نبیند در انبان خویش

7 یکی را بدست افکند کوه گنج %~% نسنجیده‌هائی دهد کوه سنج

8 نه آن کس گنه کرد کان رنج یافت %~% نه سعیی نمود آنکه آن گنج یافت

9 کند هر چه خواهد بر او حکم نیست %~% که جان دادن و کشتن او را یکیست

10 نشاید سر از حکم او تافتن %~% جز او حاکمی کی توان یافتن

11 درود خدا باد بر بنده‌ای %~% که افکنده شد با هر افکنده‌ای

12 چه سودست کاین قوم حق ناشناس %~% کنند آفرین را به نفرین قیاس

13 به جائی که بدخواه خونی بود %~% تواضع نمودن زبونی بود

14 نکو داستانی زد آن شیر مست %~% که با زیردستان مشو زیردست

15 تو ای طفل ناپخته خام رای %~% مزن پنجه در شیر جنگ آزمای

16 به هم پنجه‌ای با منت یار کو %~% سپاهت کجا و سپهدار کو

17 چو کژدم توئی مارخوئی کنی %~% که با اژدها جنگجوئی کنی

18 اگر کردی این خوی ماران رها %~% وگر نی من و تیغ چون اژدها

19 چنانت دهم مالش از تیغ تیز %~% که یا مرگ خواهی ز من یا گریز

20 به رخشنده آذر باستا و زند %~% به خورشید روشن به چرخ بلند

21 یه یزدان که اهریمنش دشمنست %~% به زردشت کو ms088 خصم اهریمنست

22 که از روم و رومی نمانم نشان %~% شوم به سر هر دو آتش فشان

23 گرفتم همه آهن آری ز روم %~% در آتشگه ما چه آهن چه موم

24 ز رومی چه برخیزد و لشگرش %~% به پای ستوران برم کشورش

25 گر آری به خروارها درع و ترگ %~% کجا با شدت برگ یک بید برگ

26 مگر تیر ترکان یغمای من %~% نخوردی که تندی به غوغای من

27 سری کو که سر بخش دارا کنی %~% به ار پیش دارا مدارا کنی

28 کمان بشکنی پر بریزی ز تیر %~% زره در نوردی بپوشی حریر

29 وگرنه چنانت دهم گوش پیچ %~% که دانی که هیچی و کمتر ز هیچ

30 حذر کن ز خشم جگر جوش من %~% مباش ایمن از خواب خرگوش من

31 به خرگوش خفته مبین زینهار %~% که چندان که خسبد دود وقت کار

32 توانم که من با تو ای خام خوی %~% کنم پختگی گردم آزرم جوی

33 ولیک آن مثل راست باشد که شاه %~% به ار وقت خواری درافتد به چاه

34 بده جزیت از ما ببر کینه را %~% قلم در مکش رسم دیرینه را

35 نشاید همه ساله گرگینه دوخت %~% خر و رشته یکبار باید فروخت

36 مزن رخنه در خاندان کهن %~% تو در رخنه باشی دلیری مکن

37 بجائی میاور که جنبم ز جای %~% ندارد پر پشه با پیل پای

38 به ملک خدا داده خرسند باش %~% مکن ز اهنین چنگ شیران تراش

39 کلاغی تک کبک در گوش کرد %~% تک خویشتن را فراموش کرد

40 بساز انجمن کانجم آمد فراز %~% فرشته در آسمان کرد باز

41 ندانم که دیهیم کیخسروی %~% ز فرق که خواهد گرفتن بوی

42 زمانه که را کارسازی کند %~% ستاره به جان که بازی کند

43 ز خاکی که بر آسمان افکنی %~% سرو چشم خود در زیان افکنی

44 منم سر دگر سروران پای و دست %~% سر خویشتن را ms089 چه باید شکست

45 طپانچه بر اعضای خود میزنی %~% تبر خیره بر پای خود میزنی

46 غرور جوانی بران داردت %~% که گردن به شمشیر من خاردت

47 خلافم نه تنها تو را کرد پست %~% بسا گردنان را که گردن شکست

48 مرا زیبد از خسروان عجم %~% سرتخت کاووس واکلیل جم

49 به سختی کشی سخت چون آهنم %~% که از پشت شاهان روئین تنم

50 باران کجا ترسد آن گرگ پیر %~% که گرگینه پوشد به جای حریر

51 ز دارنده نتوان ستد بخت را %~% نشاید خرید افسر و تخت را

52 گر اسفندیار از جهان رخت برد %~% نسب نامه من به بهمن سپرد

53 وگر بهمن از پادشاهی گذشت %~% جهان پادشاهی به من بازگشت

54 به جز من که دارد گه کارزار %~% دل بهمن و زور اسفندیار

55 به من میرسد بازوی بهمنی %~% که اسفندیارم به روئین تنی

56 نژاده منم دیگران زیردست %~% نژاد کیان را که یارد شکست

57 در اندازه من غلط بوده‌ای %~% به بازوی بهمن نپیموده‌ای

58 خداوند ملکم به پیوند خویش %~% مشو عاصی اندر خداوند خویش

59 پشیمان کنون شو که چون کار بود %~% ندارد پشیمانی آنگاه سود

60 جوانی مکن گرچه هستی دلیر %~% منه پای گستاخ در کام شیر

61 درشتی رها کن به نرمی گرای %~% ز جایم مبر تا بمانی به جای

62 به تندی به غارت برم کشورت %~% به خواهش دهم کشور دیگرت

63 من از ساکنی هستم آن کوه سنگ %~% که در جنبش آهسته دارم درنگ

64 مجنبان مرا تا نجنبد زمین %~% همین گفتمت باز گویم همین

65 چو خواننده نامه شهریار %~% بپرداخت از نامه چون نگار

66 سکندر بفرمود کارد شتاب %~% سزای نوشته نویسد جواب

67 دبیر قلمزن قلم برگرفت %~% همه نامه در گنج گوهر گرفت

68 جوابی نبشت آنچنان دلپسند %~% که بوسید دستش سپهر بلند

69 چو سر بسته شد نامه دلنواز %~% رساننده را داد تا برد باز

70 دبیر آمد ms090 و نامه را سر گشاد %~% ز هر نکته صد گنج را درگشاد

71 فرو خواند نامه ز سر تا به بن %~% برآموده چون در سخن در سخن

1 سرنامه نام جهاندار پاک %~% برازنده رستنیها ز خاک

2 بلندی ده آسمان بلند %~% گشاینده دیده هوشمند

3 جهان آفرین وز جهان بی نیاز %~% به هنگام بیچارگی چاره‌ساز

4 زمین را به مردم برآراست چهر %~% کمر بست گردش ز گردان سپهر

5 نیام زمین را به شمشیر آب %~% برافروخت چون چشمه آفتاب

6 خداوند بی نسبت بندگی %~% نه پیری در او نه پراکندگی

7 یکی گونه ماننده هر یکیست %~% همه هستی از ملک او اندکیست

8 قوی حجت از هر چه‌گیری شمار %~% بری حاجت از هر چه آید به کار

9 مرا و تو را مایه باید نخست %~% که تا زو بسازیم چیزی درست

10 هر آنچ آفرید او به اسباب نیست %~% به دریافتن عقل را تاب نیست

11 خرد دانش‌آموز تعلیم اوست %~% دل از داغداران تسلیم اوست

12 پر از حکمت و حکم او شد جهان %~% به حکم آشکارا به حکمت نهان

13 فرشته پران را برین ساده دشت %~% ازو آمدن هم بدو بازگشت

14 دل و دیده را روشنائی ازوست %~% مرا و ترا پادشائی ازوست

15 ز فرمان او نیست کس را گزیر %~% خدای اوست ما بنده فرمان پذیر

16 مرا گر کند در جهان تاجدار %~% عجب نیست از بخشش کردگار

17 تو نیز ای جهاندار پیروز بخت %~% نه کز مادر آورده‌ای تاج و تخت

18 خدا دادت این چیره‌دستی که هست %~% مشو بر خدا دادگان چیره دست

19 سپاس خدا کن که بر ناسپاس %~% نگوید ثنا مرد مردم شناس

20 مبادا به هشیاری و بیهشی %~% کسی را ز فرمان او فرمشی

21 مرا گر خدوند یاری دهد %~% عجب نیست گر شهریاری دهد

22 توانم که گردن فرازی کنم %~% به شمشیر با شیر بازی کنم

23 به تیغ افسر و گاه ms091 خواهم گرفت %~% بدین اژدها ماه خواهم گرفت

24 نخواندی ز تاریخ جمشید شاه %~% که آن اژدها چون فرو برد ماه

25 فریدون بدان اژدها باره مرد %~% هم از قوت اژدهائی چه کرد

26 به دارنده آسمان و زمین %~% کزو مایه دارد همان و همین

27 خدائی کزو هر که آگاه نیست %~% خرد را بدان بی خرد راه نیست

28 به راه نیاگان پیشین ما %~% که بودند پیغمبر دین ما

29 بصحف براهیم ایزد شناس %~% کزان دین کنم پیش یزدان سپاس

30 که گر دست یابم بر ایرانیان %~% برم دین زردشت را از میان

31 نه آتش گذارم نه آتشکده %~% شود آتش از دستم آتش زده

32 چنین رسم پاکیزه و راه راست %~% ره ما و رسم نیاکان ماست

33 برین مشک خاشاک نتوان فشاند %~% که بوی خوش مشک پنهان نماند

34 کسی راست خرما ز نخل بلند %~% که بر نخل خرما رساند کمند

35 به بستان گلی راست گردن فراز %~% که بوئی و رنگی دهد دلنواز

36 ز گوران سرافراز گوری بود %~% که با فحلیش دست زوری بود

37 ز شیران همان شیر خونریزتر %~% که دندان و چنگش بود تیزتر

38 دو شیر گرسنه است و یکران گور %~% کباب آن کسی راست کو راست زور

39 دو پیلند خرطوم درهم کشان %~% ز بردن یکی بود خواهد نشان

40 تو مردی و من مرد وقت نبرد %~% به مردی پدید آید از مرد مرد

41 من آنگه عنان باز پیچم ز راه %~% که یا سر نهم یا ستانم کلاه

42 چه پنداشتی در جهان نیست کس %~% جهاندار تنها تو باشی و بس

43 به هر زیر برگی شتابنده‌ایست %~% به هر منزلی راه یابنده ایست

44 به ماری چو من مهره بازی مکن %~% نبرد آر و نیرنگ سازی مکن

45 ز ملک من اقطاع من میدهی %~% برات سهیل از یمن میدهی

46 پنیراب دادن نشاید به میش %~% که یابد درو قطره خون خویش ms092

47 مزن بیش از این لاف گردنکشی %~% که خاکی به گوهر نه از آتشی

48 بیارام و تندی رها کن ز دست %~% که الماس از ارزیز باید شکست

49 همان شیشه می‌که داری به چنگ %~% نگهدار و مستیز با خاره سنگ

50 جهانی چنین پرز نفط سپید %~% ز طوفان آتش نگهدار بید

51 به آسودگی عیش خوش میگذار %~% جهانجوی را با جزیت چه کار

52 یکی داد باغی به بی توشه‌ای %~% ندادش ز باغ آن دگر خوشه‌ای

53 زبونتر ز من صیدی آور به زیر %~% که چربی نخیزد ز پهلوی شیر

54 به شاخی چه باید درآویختن %~% که نتوان ازو میوه‌ای ریختن

55 تمنای شه آنگه آید به دست %~% که در روی دریا توان پول بست

56 چه باید غروری برآراستن %~% نه بر جای خویش آرزو خواستن

57 چو بهمن جوانی بران داردت %~% که تند اژدهائی بیو باردت

58 زند دیو راهت چو اسفندیار %~% که با رستم آیی سوی کارزار

59 چو با دیو دارد سلیمان نشست %~% کند یاوه انگشتری را ز دست

60 بترس از غلط کاری روزگار %~% که چون ما بسی را غلط کرد کار

61 حسابی که با خود برانداختی %~% چنان نیست بازی غلط باختی

62 عنان باز کش زین تمنای خام %~% که سیمرغ را کس نیارد به دام

63 ز زنگی نه‌ای آدمی خوارتر %~% نه از بربری مردم آزارتر

64 ببین تا به هنگام کین گستری %~% چه خون راندم از زنگی و بربری

65 مدارا کن از کین کشی باز گرد %~% که مردم نیازارد آزاد مرد

66 نه من بستم اول بدین کین کمر %~% تو افکندی از سله مارسر

67 به خونریز من لشگری ساختی %~% شبیخون کنان سوی من تاختی

68 بدان تا به‌هم‌بر زنی جای من %~% ستانی ز من ملک آبای من

69 مرا نیز بایست برخاستن %~% کمر بستن و لشگر آراستن

70 سپه راندن از ژرف دریا برون %~% گشادن به شمشیر دریای خون

71 ms093 تو گر هوشیاری نه من بی‌خودم %~% همان هوشیارم همان بخردم

72 گر افکند بر کار تو بخت نور %~% من از بختیاری نیم نیز دور

73 جهان گر تو را داد کاری بدست %~% مرا نیز دستی در این کار هست

74 تو را تاج یاور مرا تیغ یار %~% کنم تیغزن گر توئی تاجدار

75 مزن تکیه بر مسند و تخت خویش %~% که هر تخت را تخته‌ای هست پیش

76 مبین گنبد کوه را سنگ بست %~% مگو سنگ را کی درآید شکست

77 چو آرد زمین لرزه ناگه نبرد %~% برآرد به آسانی از کوه گرد

78 چو دوران ملکی به پایان رسد %~% بدو دست جوینده آسان رسد

79 جهان چون نباشد به جان آمده %~% منی و توئی در میان آمده

80 جز این از منت هیچ واخواست نیست %~% که در یک ترازو دو من را ست نیست

81 به هم سنگی خود مرا بر مسنج %~% که از اژدها بهمن آمد به رنج

82 گرم سنگ و آبی نهی در جواب %~% چو کوه افکنم سنگ خود را در آب

83 زره پوشم ار تیغ بازی کنی %~% کمر بندم ار صلح سازی کنی

84 به هر چه آن نمائی تو از گرم و سرد %~% پذیرنده‌ام ز آشتی و نبرد

85 بیا تا چه داری ز شمشیر و جام %~% که دارم درین هر دو دستی تمام

86 جهاندار چون نامه را کرد گوش %~% دماغش ز گرمی درآمد به جوش

87 فرستاد و بر جنگ تعجیل جست %~% سکندر نیامد در آن کار سست

88 در آورد لشگر به بیگار تنگ %~% بر آراسته یک به یک ساز جنگ

89 چو دارا خبر یافت کان اژدها %~% نخواهد پی شیر کردن رها

90 بجنبید جنبیدنی با شکوه %~% چو از زلزله کالبدهای کوه

91 رسیدند لشگر به لشگر فراز %~% زمانه در کینه بگشاد باز

92 زمین جزیره که او موصل است %~% خوش آرامگاهست و خوش منزلست

93 مصاف دو خسرو ms094 در آن مرز بود %~% کز آشوبشان کوه در لرز بود

94 هنوز ار بجویند آن خسروان %~% توان یافتن در زمین استخوان

1 بیا ساقی از باده بردار بند %~% بپیمای پیمودن باد چند

2 خرابم کن از باده جام خاص %~% مگر زین خرابات یابم خلاص

3 خرامیدن لاجوردی سپهر %~% همان گردبر گشتن ماه و مهر

4 مپندار کز بهر بازی گریست %~% سراپرده‌ای این چنین سرسریست

5 در این پرده یک رشته بیکار نیست %~% سر رشته بر ما پدیدار نیست

6 که داند که فردا چه خواهد رسید %~% ز دیده که خواهد شدن ناپدید

7 کرا رخت از خانه بر در نهند %~% کرا تاج اقبال بر سر نهند

8 گزارنده نیک و بدهای خاک %~% سخن گفت ازان پادشاهان پاک

9 که چون صبح را شاه چین بار داد %~% عروس عدن در به دینار داد

10 رسیدند لشگر به جای مصاف %~% دو پرگار بستند چون کوه قاف

11 خسک بر گذرگاه کین ریختند %~% نقیبان خروشیدن انگیختند

12 یزک بر یزک سو بسو در شتاب %~% نه در دل سکونت نه در دیده آب

13 ز بسیاری لشگر از هر دو جای %~% فرو بست کوشنده را دست و پای

14 دو رویه ستادند بر جای جنگ %~% نمودند بر پیش دستی درنگ

15 مگر در میان صلحی آید پدید %~% که شمشیرشان برنباید کشید

16 چو بود از جوانی و گردنکشی %~% هم آن جانب آبی هم این آتشی

17 پدید آمد از بردباری ستیز %~% دل کینه ور گشت بر کینه تیز

18 ازان پس که بر کینه ره یافتند %~% سر از جستن مهر برتافتند

19 درآمد به غریدن آواز کوس %~% فلک بر دهان دهل داد بوس

20 شغبهای آیینه پیل مست %~% همی شانه بر پشت پیلان شکست

21 برآورد خرمهره آواز شیر %~% دماغ از دم گاو دم گشت سیر

22 چنان آمد از نای ترکی خروش %~% که از نای ترکان برآورد جوش

23 طراقی که از مقرعه ms095 خاسته %~% برون رفته زین طاق آراسته

24 روا رو برآمد ز راه نبرد %~% هزاهز در آمد به مردان مرد

25 زمین گفتی از یکدیگر بردرید %~% سرافیل صور قیامت دمید

26 غبار زمین بر هوا راه بست %~% عنان سلامت برون شد ز دست

27 ز بس گرد بر تارک و ترک و زین %~% زمین آسمان آسمان شد زمین

28 جگر تاب شد نعره‌های بلند %~% گلوگیر شد حلقه‌های کمند

29 ز تاب نفس بر هوا بست میغ %~% جهان سوخت از آتش برق تیغ

30 ز بس عطسه تیغ بر خون و خاک %~% دماغ هوا پر شد از جان پاک

31 سپهدار ایران هم از صبح بام %~% بر آراست لشگر بسازی تمام

32 نخستین صف میمنه ساز کرد %~% ز تیغ اژدها را دهن باز کرد

33 صف میسره هم بر آراست چست %~% یکی کوه گفتی ز پولاد رست

34 جناح آنچنان بست در پیشگاه %~% که پوشیده شد روی خورشید و ماه

35 ز قلبی که چون کوه پولاد بود %~% پناهنده را قلعه آباد بود

36 ز دیگر طرف لشگر آرای روم %~% بر آراست لشگر چو نحلی ز موم

37 سلیح و سلب داد خواهنده را %~% قوی کرد پشت پناهنده را

38 چپ و راست آراست از ترک و تیغ %~% چو آرایش گلشن از اشک میغ

39 پس و پیش را کرد چون خاره کوه %~% بر انگیخت قلبی ثریا شکوه

40 چو از هر دو سو لشگر آراستند %~% یلان سربسر مرد میخواستند

41 سیاست درآمد به گردن زنی %~% ز چشم جهان دور شد روشنی

42 ز بس خون که گرد آمد اندر مغاک %~% چو گوگرد سرخ آتشین گشت خاک

43 ز شمشیر برگشته جائی نبود %~% که در غار او اژدهائی نبود

44 نهنگ خدنگ از کمین کمان %~% نیاسود بر یک زمین یک زمان

45 کمند اژدهائی مسلسل شکنج %~% دهن باز کرده به تاراج گنج

46 ز غریدن زنده پیلان مست %~% نفس در گلوی هزبران ms096 شکست

47 ز بس تیغ بر گردن انداختن %~% نیارست کس گردن افراختن

48 پدر با پسر کین برآراسته %~% محابا شده مهر برخاسته

49 ستون علم جامه در خون زده %~% نجات از جهان خیمه بیرون زده

50 ز بس خسته تیرپیکان نشان %~% شده آبله دست پیکان کشان

51 چنان گرم شد آتش کارزار %~% که از نعل اسبان برآمد شرار

52 جهانجوی دارا ز قلب سپاه %~% بر آشفت چون شرزه شیر سیاه

53 به دشمن گرائی به خصم افکنی %~% گشاده بر و بازوی بهمنی

54 به هر جا که بازو برافراختی %~% سر خصم در پایش انداختی

55 نشد بر تنی تا نپرداختش %~% نزد بر سری تا نینداختش

56 ز بس خون رومی دران ترکتاز %~% هزار اطلس رومی افکند باز

57 وزین سو سکندر به شمشیر تیز %~% برانگیخته از جهان رستخیز

58 دو دست آوریده به کوشش برون %~% بهر دست شمشیری الماس گون

59 دو دستی چنان میگرائید تیغ %~% کزو خصم را جان نیامد دریغ

60 چو بر فرق پیل آمدی خنجرش %~% فرو ریختی زیر پایش سرش

61 چو بر آب دریا غضب ریختی %~% ز دریای آب آتش انگیختی

62 چو شیری که آتش ز دم برزند %~% دم مادیان را به هم برزند

63 به دارا نمودند کان تند شیر %~% بسا شیر کز مرکب آورد زیر

64 شه آزرم او به که یک‌سو کند %~% کزان پهلوان پیل پهلو کند

65 به لشگر بگوید که یکبارگی %~% گرایند بر جنگ او بارگی

66 چنان دید دارای دولت صواب %~% که لشگر بجنبد چو دریای آب

67 همه هم‌گروهه به یک‌سر زنند %~% به یکبارگی بر سکندر زنند

68 به فرمان فرمانده تاج و تخت %~% بجوشد لشگر بکوشید سخت

69 عنان یک رکابی برانگیختند %~% دو دستی به تیغ اندر آویختند

70 سکندر چو غوغای بدخواه دید %~% ز خود دست آزرم کوتاه دید

71 بفرمود تا لشگر روم نیز %~% بدادن ندارند جان را عزیز

72 ببندند بر دشمنان راه ms097 را %~% به خاک اندر آرند بدخواه را

73 دو لشگر چو مور و ملخ تاختند %~% نبردی جهان در جهان ساختند

74 به شمشیر پولاد و تیر خدنگ %~% گذرگاه کردند بر مور تنگ

75 چو زنبور گیلی کشیدند نیش %~% به زنبوره زنبور کردند ریش

76 سکندر دران داوریگاه سخت %~% پی افشرد مانند بیخ درخت

77 هیون بر وی افکند پیل افکنی %~% سوی پیلتن شد چو اهریمنی

78 یکی زخم زد بر تن پهلوان %~% کزان زخم لرزید سرو جوان

79 بدرید خفتان زره پاره کرد %~% عمل بین که پولاد با خاره کرد

80 نبرید بازوی تابنده هور %~% ولیکن شد آزرده در زیر زور

81 به موئی تن شاه رست از گزند %~% بزد تیغ و بدخواه را سرفکند

82 هراسید ازان دشمن بی‌هراس %~% دل خصم را کرد از آنجا قیاس

83 بران شد که از خصم تابد عنان %~% رهائی دهد سینه را از سنان

84 دگر باره از بخت امیدوار %~% پی افشرد بر جای خویش استوار

85 چو در فال فیروزی خویش دید %~% بر اعدای خود دست خود بیش دید

86 قوی کرد بر جنگ بازوی خویش %~% بکوشید با هم‌ترازوی خویش

87 نیاسود لشگر ز خون ریختن %~% ز دشمن به دشمن درآویختن

88 نبرد آزمایان ایران سپاه %~% گرفتند بر لشگر روم راه

89 زبون گشت رومی ز پیکارشان %~% اجل خواست کردن گرفتارشان

90 دگر ره به مردی فشردند پای %~% نرفتند چون کوه آهن ز جای

91 به ناموس رایت همی داشتند %~% غنیمت به بدخواه نگذاشتند

92 چو گوهر برآمود زنگی به تاج %~% شه چین فرود آمد از تخت عاج

93 مه روشن از تیره شب تافته %~% چو آیینه روشنی یافته

94 دو لشگر به یک‌جا گروه آمدند %~% شدند از خصومت ستوه آمدند

95 به آرامگاه آمدند از نبرد %~% ز تن زخم شستند و از روی گرد

96 پر اندیشه از گنبد تیز گشت %~% که فردا بسر بر چه خواهد گذشت

97 دگر روز ms098 کین روی شسته ترنج %~% چو ریحانیان سر برون زد ز کنج

98 سپاه از دو سو صف برآراستند %~% هزبران به نخجیر برخاستند

99 به پولاد شمشیر و چرم کمان %~% بسی زور بازو نمود آسمان

100 به غوغای لشکر درآمد شکیب %~% که دست از عنان رفت و پای از رکیب

101 به دارا دو سرهنگ بودند خاص %~% به اخلاص نزدیک و دور از خلاص

102 ز بیداد دارا به جان آمده %~% دل آزردگی در میان آمده

103 بران دال که خونریز دارا کنند %~% بر او کین خویش آشکارا کنند

104 چو زینگونه بازاری آراستند %~% به جان از سکندر امان خواستند

105 که مائیم خاصان دارا و بس %~% به دارا ز ما خاص‌تر نیست کس

106 ز بیداد او چون ستوه آمدیم %~% به خونریز او هم گروه آمدیم

107 بخواهیم فردا بر او تاختن %~% ز بیداد او ملک پرداختن

108 یک امشب به کوشش نگهدار جای %~% که فردا مخالف درآید ز پای

109 چو فردا علم برکشد در مصاف %~% خورد شربت تیغ پهلو شکاف

110 ولیکن به شرطی که بر دسترنج %~% به ما بر گشاده کنی قفل گنج

111 ز ما هر یکی را توانگر کنی %~% به زر کار ما هر دو چون ز کنی

112 سکندر بدان خواسته عهد بست %~% به پیمان درخواسته داد دست

113 نشد باورش کاندو بیداد کیش %~% کنند این خطا با خداوند خویش

114 ولی هر کس آن در بدست آورد %~% کزو خصم خود را شکست آورد

115 دران ره که بیداد داد آمدش %~% کهن داستانی به یاد آمدش

116 که خرگوش هر مرز را بی‌شگفت %~% سگ آن ولایت تواند گرفت

117 چو آن عاصیان خداوند کش %~% خبر یافتند از خداوند هش

118 که بر گنجشان کامکاری دهد %~% به خونریز بدخواه یاری دهد

119 حق نعمت شاه بگذاشتند %~% پی کشتن شاه برداشتند

120 چو یاقوت خورشید را دزد برد %~% به یاقوت جستن جهان پی فشرد

121 به ms099 دزدی گرفتند مهتاب را %~% که او برد از آن جوهر آن تاب را

122 دو لشکر کشیده کمر چون دو کوه %~% شدند از نبردآزمائی ستوه

123 به منزلگه خویش گشتند باز %~% به رزم دگر روزه کردند ساز

1 بیا ساقی از من مرا دور کن %~% جهان از می‌لعل پر نور کن

2 میی کو مرا ره به منزل برد %~% همه دل برند او غم دل برد

3 جهان گر چه آرامگاهی خوشست %~% شتابنده را نعل در آتشست

4 دو در دارد این باغ آراسته %~% در و بند ازین هر دو برخاسته

5 درا از درباغ و بنگر تمام %~% ز دیگر در باغ بیرون خرام

6 اگر زیرکی با گلی خو مگیر %~% که باشد بجا ماندنش ناگزیر

7 در ایندم که داری به شادی بسیچ %~% که آینده و روفته هیچست هیچ

8 نه‌ایم آمده از پی دلخوشی %~% مگر کز پی رنج و سختی کشی

9 خزان را کسی در عروسی نخواند %~% مگر وقت آن کاب و هیزم نماند

10 گزارنده نظم این داستان %~% سخن راند بر سنت راستان

11 که چون آتش روز روشن گذشت %~% پر از دود شد گنبد تیز گشت

12 شب از ماه بربست پیرایه‌ای %~% شگفتی بود نور بر سایه‌ای

13 طلایه ز لشگرگه هر دو شاه %~% شده پاس دارنده تا صبحگاه

14 یتاقی به آمد شدن چون خراس %~% نیاسود دراجه از بانگ پاس

15 بسا خفته کز هیبت پیل مست %~% سراسیمه هر ساعت از خواب جست

16 غنوده تن مرد از رنج و تاب %~% نظر هر زمانی درآمد ز خواب

17 نیایش کنان هر دو لشگر به راز %~% که‌ای کاشکی بودی امشب دراز

18 مگر کان درازی نمودی درنگ %~% به دیری پدید آمدی روز جنگ

19 سگالش چنان شد دو کوشنده را %~% که ریزند صفرای جوشنده را

20 چو خورشید روشن برآرد کلاه %~% پدیدار گردد سپید از سیاه

21 دو خسرو عنان در عنان آورند %~% ره دوستی ms100 در میان آورند

22 به آزرم خشنودی از یکدیگر %~% بتابند و زان برنتابند سر

23 چو دارا دران داوری رای جست %~% دل رای زن بود در رای سست

24 سوی آشتی کس نشد رهنمون %~% نمودند رایش به شمشیر و خون

25 که ایرانی از رومی بیش خورد %~% به قایم کجا ریزد اندر نبرد

26 چو فردا فشاریم در جنگ پای %~% ز رومی نمانیم یک تن بجای

27 بدین عشوه دادند شه را شکیب %~% یکی بر دلیری یکی بر فریب

28 همان قاصدان نیز کردند جهد %~% که بر خون او بسته بودند عهد

29 سکندر ز دیگر طرف چاره ساز %~% که چون پای دارد دران ترکتاز

30 خیال دو سرهنگ را پیش داشت %~% جز آن خود که سرهنگی خویش داشت

31 چنین گفت با پهلوانان روم %~% که فردا درین مرکز سخت بوم

32 بکوشیم کوشیدنی مردوار %~% رگ جان به کوشش کنیم استوار

33 اگر دست بردیم ماراست ملک %~% وگر ما شدیم آن داراست ملک

34 قیامت که پوشیده رای ماست %~% بود روزی آن روز فردای ماست

35 به اندیشه‌هائی چنین هولناک %~% دو لشگر غنودند با ترس و باک

36 چو گیتی در روشنی باز کرد %~% جهان بازی دیگر آغاز کرد

37 به آتش به دل گشت مشتی شرار %~% کلیچه شد آن سیم کاووس وار

38 درآمد به جنبش دو لشگر چو کوه %~% کز آن جنبش آمد جهان را ستوه

39 فریدون نسب شاه بهمن نژاد %~% چو برخاست از اول بامداد

40 همه ساز لشگر به ترتیب جنگ %~% برآراست از جعبه نیم لنگ

41 ز پولاد صد کوه بر پای کرد %~% به پائین او گنج را جای کرد

42 چو بر میمنه سازور گشت کار %~% همان میسره شد چو روئین حصار

43 جناح از هوا در زمین برد بیخ %~% پس آهنگ شد چون زمین چار میخ

44 جهاندار در قلبگه کرد جای %~% درفش کیانیش بر سر به پای

45 سکندر که تیغ ms101 جهان‌سوز داشت %~% چنان تیغی از بهر آن روز داشت

46 برانگیخت رزمی چو بارنده میغ %~% تگرگش ز پیکان و باران ز تیغ

47 جناح سپه را به گردون کشید %~% سم بارکی بر سر خون کشید

48 گرانمایگان را بدانسان که خواست %~% بفرمود رفتن سوی دست راست

49 گروهی که پرتابیان ساختشان %~% چپ انداز شد بر چپ انداختشان

50 همان استواران درگاه را %~% کز ایشان بدی ایمنی شاه را

51 به قلب اندرون داشت با خویشتن %~% چو پولاد کوهی شد آن پیلتن

52 برآمد ز قلب دو لشگر خروش %~% رسید آسمان را قیامت به گوش

53 تبیره بغرید چون تند شیر %~% درآمد به رقص اژدهای دلیر

54 ز شوریدن ناله کر نای %~% برافتاد تب لرزه بر دست و پای

55 ز فریاد روئین خم از پشت پیل %~% نفیر نهنگان برآمد ز نیل

56 ز بس بانگ شیپور زهره شکاف %~% بدرید زهره بپیچید ناف

57 ز غریدن کوس خالی دماغ %~% زمین لرزه افتاد در کوه و راغ

58 درآمد ز بحران سر بید برگ %~% گشاده بر او روزن درع و ترگ

59 ز بس تیر باران که آمد به جوش %~% فکند ابر بارانی خود ز دوش

60 گران تیر باران کنون آمدی %~% بجای نم از ابر خون آمدی

61 خروشیدن کوس روئینه کاس %~% نیوشنده را داد بر جان هراس

62 جلاجل زنان از نواهای زنگ %~% برآورده خون از دل خاره سنگ

63 به جنبش درآمد دو دریای خون %~% شد از موج آتش زمین لاله گون

64 زمین کو بساطی شد آراسته %~% غباری شد از جای برخاسته

65 به ابرو درآمد کمان را شکنج %~% شتابان شده تیر چون مار گنج

66 ستیزنده از تیغ سیماب ریز %~% چو سیماب کرده گریزا گریز

67 ز پولاد پیکان پیکر شکن %~% تن کوه لرزنده بر خویشتن

68 ز نوک سنان چرخ دولاب رنگ %~% ز پرگار گردش فرو مانده لنگ

69 ز بس زخم کوپال خارا ستیز %~% زمین ms102 را شده استخوان ریز ریز

70 ز بس در دهن ناچخ انداختن %~% نفس را نه راه برون تاختن

71 سنان در سنان رسته چون نوک خار %~% سپر بر سپر بسته چون لاله‌زار

72 گریزندگان را در آن رستخیز %~% نه روی رهائی نه راه گریز

73 سواران همه تیر پرداخته %~% گهی تیر و گه ترکش انداخته

74 در آن مسلخ آدمیزادگان %~% زمین گشته کوه از بس افتادگان

75 به جان برد خود هر کسی گشته شاد %~% کس از کشته خود نیاورده یاد

76 ندارد کسی سوک در حربگاه %~% نه کس جز قراکند پوشد سپاه

77 سخن گو سخن سخت پاکیزه راند %~% که مرگ به انبوه را جشن خواند

78 چو مرگ از یکی تن برارد هلاک %~% شود شهری از گریه اندوهناک

79 به مرگ همه شهر ازین شهر دور %~% نگرید کس ارچه بود ناصبور

80 ز بس کشته بر کشته مردان مرد %~% شده راه بر بسته بر ره نورد

81 بران دجله خون بلند آفتاب %~% چو نیلوفر افکنده زورق دراب

82 سنان سکندر دران داوری %~% سبق برده از چشمه خاوری

83 شراری که شمشیر دارا فکند %~% تبش در دل سنگ خارا فکند

84 چو لشگر به لشگر درآمیختند %~% قیامت ز گیتی برانگیختند

85 پراکندگی در سپاه اوفتاد %~% برینش در آزرم شاه اوفتاد

86 سپه چون پراکنده شد سوی جنگ %~% فراخی درآمد به میدان تنگ

87 کس از خاصگان پیش دارا نبود %~% کزو در دل کس مدارا نبود

88 دو سرهنگ غدار چون پیل مست %~% بر آن پیلتن بر گشادند دست

89 زدندش یکی تیغ پهلو گذار %~% که از خون زمین گشت چون لاله‌زار

90 درافتاد دارا بدان زخم تیز %~% ز گیتی برآمد یکی رستخیز

91 درخت کیانی درآمد به خاک %~% بغلطید در خون تن زخمناک

92 برنجد تن نازک از درد و داغ %~% چه خویشی بود باد را با چراغ

93 کشنده دو سرهنگ شوریده رای %~% به نزد سکندر گرفتند جای ms103

94 که آتش ز دشمن برانگیختیم %~% به اقبال شه خون او ریختیم

95 ز دارا سر تخت پرداختیم %~% سرتاج اسکندر افراختیم

96 به یک زخم کردیم کارش تباه %~% سپردیم جانش به فتراک شاه

97 بیا تا ببینی و باور کنی %~% به خونش سم بارگی ترکنی

98 چو آمد ز ما آنچه کردیم رای %~% تو نیز آنچه گفتی بیاور بجای

99 به ما بخش گنجی که پذرفته‌ای %~% وفا کن به چیزی که خود گفته‌ای

100 سکندر چو دانست کان ابلهان %~% دلیرند بر خون شاهنشهان

101 پشیمان شد از کرده پیمان خویش %~% که برخاستش عصمت از جان خویش

102 فرو میرد امیدواری ز مرد %~% چو همسال را سر درآید بگرد

103 نشان جست کان کشور آرای کی %~% کجا خوابگه دارد از خون و خوی

104 دو بیداد پیشه به پیش اندرون %~% به بیداد خود شاه را رهنمون

105 چو در موکب قلب دارا رسید %~% ز موکب روان هیچ‌کس را ندید

106 تن مرزبان دید در خاک و خون %~% کلاه کیانی شده سرنگون

107 سلیمانی افتاده در پای مور %~% همان پشه کرده بر پیل زور

108 به بازوی بهمن برآموده مار %~% ز روئین در افتاده اسفندیار

109 بهار فریدون و گلزار جم %~% به باد خزان گشته تاراج غم

110 نسب نامه دولت کیقباد %~% ورق بر ورق هر سوئی برده باد

111 سکندر فرود آمد از پشت بور %~% درآمد به بالین آن پیل زور

112 بفرمود تا آن دو سرهنگ را %~% دو کنج زخمه خارج آهنگ را

113 بدارند بر جای خویش استوار %~% خود از جای جنبید شوریده‌وار

114 به بالینگه خسته آمد فراز %~% ز درع کیانی گره کرد باز

115 سر خسته را بر سر ران نهاد %~% شب تیره بر روز رخشان نهاد

116 فرو بسته چشم آن تن خوابناک %~% بدو گفت برخیز ازین خون و خاک

117 رها کن که در من رهائی نماند %~% چراغ مرا روشنائی نماند

118 سپهرم بدانگونه پهلو ms104 درید %~% که شد در جگر پهلویم ناپدید

119 تو ای پهلوان کامدی سوی من %~% نگهدار پهلو ز پهلوی من

120 که با آنکه پهلو دریدم چو میغ %~% همی آید از پهلویم بوی تیغ

121 سر سروران را رها کن ز دست %~% تو مشکن که ما را جهان خود شکست

122 چو دستی که بر ما درازی کنی %~% به تاج کیان دست‌یازی کنی

123 نگهدار دستت که داراست این %~% نه پنهان چو روز آشکاراست این

124 چو گشت آفتاب مرا روی زرد %~% نقابی به من درکش از لاجورد

125 مبین سرو را در سرافکندگی %~% چنان شاه را در چنین بندگی

126 درین بندم از رحمت آزاد کن %~% به آمرزش ایزدم یاد کن

127 زمین را منم تاج تارک نشین %~% ملرزان مرا تا نلرزد زمین

128 رها کن که خواب خوشم میبرد %~% زمین آب و چرخ آتشم میبرد

129 مگردان سر خفته را از سریر %~% که گردون گردان برآرد نفیر

130 زمان من اینک رسد بی‌گمان %~% رها کن به خواب خوشم یک زمان

131 اگر تاج خواهی ربود از سرم %~% یکی لحظه بگذار تا بگذرم

132 چو من زین ولایت گشادم کمر %~% تو خواه افسر از من ستان خواه سر

133 سکندر بنالید کای تاجدار %~% سکندر منم چاکر شهریار

134 نخواهم که بر خاک بودی سرت %~% نه آلوده خون شدی پیکرت

135 ولیکن چه سودست کاین کار بود %~% تأسف ندارد درین کار سود

136 اگر تاجور سر برافراختی %~% کمر بند او چاکری ساختی

137 دریغا به دریا کنون آمدم %~% که تا سینه در موج خون آمدم

138 چرا مرکبم را نیفتاد سم %~% چرا پی نکردم درین راه گم

139 مگر ناله شاه نشنیدمی %~% نه روزی بدین روز را دیدمی

140 به دارای گیتی و دانای راز %~% که دارم به بهبود دارا نیاز

141 ولیکن چو بر شیشه افتاد سنگ %~% کلید در چاره ناید به چنگ

142 دریغا که از نسل اسفندیار %~% همین ms105 بود و بس ملک را یادگار

143 چه بودی که مرگ آشکارا شدی %~% سکندر هم آغوش دارا شدی

144 چه سودست مردن نشاید به زور %~% که پیش از اجل رفت نتوان به گور

145 به نزدیک من یکسر موی شاه %~% گرامیتر از صد هزاران کلاه

146 گر این زخم را چاره دانستمی %~% طلب کردمی تا توانستمی

147 نه تاج و نه اورنگ شاهنشهی %~% که ماند ز دارای دولت تهی

148 چرا خون نگریم بران تاج و تخت %~% که دارنده را بر درافکند رخت

149 مباد آن گلستان که سالار او %~% بدین خستگی باشد از خار او

150 نفیر از جهانی که دارا کشست %~% نهان پرور و آشکارا کشست

151 به چاره‌گری چون ندارم توان %~% کنم نوحه بر زاد سرو جوان

152 چه تدبیر داری مراد تو چیست %~% امید از که داری و بیمت ز کیست

153 بگو هر چه داری که فرمان کنم %~% به چاره‌گری با تو پیمان کنم

154 چو دارا شنید این دم دل‌نواز %~% به خواهشگری دیده را کرد باز

155 بدو گفت کای بهترین بخت من %~% سزاوار پیرایه و تخت من

156 چه پرسی ز جانی به جان آمده %~% گلی در سموم خزان آمده

157 جهان شربت هرکس از یخ سرشت %~% بجز شربت ما که بر یخ نوشت

158 ز بی آبیم سینه سوزد درون %~% قدم تا سرم غرق دریای خون

159 چوبرقی که در ابر دارد شتاب %~% لب از آب خالی و تن غرق آب

160 سبوئی که سوراخ باشد نخست %~% به موم و سریشم نگردد درست

161 جهان غارت از هر دری میبرد %~% یکی آورد دیگری میبرد

162 نه زو ایمن اینان که هستند نیز %~% نه آنان که رفتند رستند نیز

163 ببین روز من راستی پیشه کن %~% تو تیز از چنین روزی اندیشه کن

164 چو هستی به پند من آموزگار %~% بدین روز ننشاندت روزگار

165 نه من به ز بهمن شدم کاژدها %~% بخاریدن ms106 سر نکردش رها

166 نه ز اسفندیار آن جهانگیر گرد %~% که از چشم زخم جهان جان نبرد

167 چو در نسل ما کشتن آمد نخست %~% کشنده نسب کرد بر ما درست

168 تو سرسبز بادی به شاهنشهی %~% که من کردم از سبزه بالین تهی

169 چو درخواستی کارزوی تو چیست %~% به وقتی که بر من بباید گریست

170 سه چیز آرزو دارم اندر نهان %~% براید به اقبال شاه جهان

171 یکی آنکه بر کشتن بی‌گناه %~% تو باشی درین داوری دادخواه

172 دویم آنکه بر تاج و تخت کیان %~% چو حاکم تو باشی نیاری زیان

173 دل خود بپردازی از تخم کین %~% نپردازی از تخمه ما زمین

174 سوم آنکه بر زیردستان من %~% حرم نشکنی در شبستان من

175 همان روشنک را که دخت منست %~% بدان نازکی دست پخت منست

176 بهم خوابی خود کنی سربلند %~% که خوان گردد از نازکان ارجمند

177 دل روشن از روشنک برمتاب %~% که با روشنی به بود آفتاب

178 سکندر پذیرفت ازو هر چه گفت %~% پذیرنده برخاست گوینده خفت

179 کبودی و کوژی درآمد به چرخ %~% که بغداد را کرد به کاخ و کرخ

180 درخت کیان را فرو ریخت بار %~% کفن دوخت بر درع اسفندیار

181 چو مهر از جهان مهربانی برید %~% شبه ماند و یاقوت شد ناپدید

182 سکندر بدان شاه فرخ نژاد %~% شبانگاه بگریست تا بامداد

183 درو دید و بر خویشتن نوحه کرد %~% که او را همان زهر بایست خورد

184 چو روز آخور صبح ابلق سوار %~% طویله برون زد بر این مرغزار

185 سکندر بفرمود کارند ساز %~% برندش بجای نخستینه باز

186 ز مهد زر و گنبد سنگ بست %~% مهیاش کردند جای نشست

187 چو خلوتگهش آن چنان ساختند %~% ازو زحمت خویش پرداختند

188 تنومند را قدر چندان بود %~% که در خانه کالبد جان بود

189 چو بیرون رود جوهر جان ز تن %~% گریزی ز هم‌خوابه خویشتن

190 چراغی که ms107 بادی درو دردمی %~% چه بر طاق ایوان چه زیر زمی

191 اگر بر سپهری وگر بر مغاک %~% چو خاکی شوی عاقبت باز خاک

192 بسا ماهیا کو شود خورد مور %~% چو در خاک شور افتد از آب شور

193 چنینست رسم این گذرگاه را %~% که دارد به آمد شد این راه را

194 یکی را درارد به هنگامه تیز %~% یکی را ز هنگامه گوید که خیز

195 مکن زیر این لاجوردی بساط %~% بدین قلعه کهر باگون نشاط

196 که رویت کند کهرباوار زرد %~% کبودت کند جامه چون لاجورد

197 گوزنی که در شهر شیران بود %~% به مرگ خودش خانه ویران بود

198 چو مرغ از پی کوچ برکش جناح %~% مشو مست راح اندرین مستراح

199 بزن برق‌وار آتشی در جهان %~% جهان را ز خود واره و وارهان

200 سمندر چو پروانه آتش روست %~% ولیک این کهن لنگ و آن خوشروست

201 اگر شاه ملکست و گر ملک شاه %~% همه راه رنجست و با رنج راه

202 که داند که این خاک دیرینه‌وار %~% بهر غاری اندر چه دارد ز غور

203 کهن کیسه شد خاک پنهان شکنج %~% که هرگز برون نارد آواز گنج

204 زر از کیسه نو برارد خروش %~% سبوی نو از تری آید به جوش

205 که داند که این زخمه دام و دد %~% چه تاریخها دارد از نیک و بد

206 چه نیرنگ با بخردان ساختست %~% چه گردنکشان را سر انداختست

207 فلک نیست یکسان هم آغوش تو %~% طرازش دورنگست بر دوش تو

208 گهت چون فرشته بلندی دهد %~% گهت با ددان دستبندی دهد

209 شبانگه بنانیت نارد به یاد %~% کلیچه به گردون دهد بامداد

210 چه باید درین هفت چشمه خراس %~% ز بهر جوی چند بردن سپاس

211 چو خضر از چنین روزیی روزه گیر %~% چو هست آب حیوان نه خرما نه شیر

212 ازین دیو مردم که دام و ددند %~% نهان شو که هم‌صحبتان بدند

213 ms108 پی گور کز دشتبانان گمست %~% ز نامردمیهای این مردمست

214 گوزن گرازنده در مرغزار %~% ز مردم گریزد سوی کوه و غار

215 همان شیر کو جای در بیشه کرد %~% ز بد عهدی مردم اندیشه کرد

216 مگر گوهر مردمی گشت خرد %~% که در مردمان مردمیها بمرد

217 اگر نقش مردن بخوانی شگرف %~% بگوید که مردم چنینست حرف

218 به چشم اندرون مردمک را کلاه %~% هم از مردم مردمی شد سیاه

219 نظامی به خاموشکاری بسیچ %~% به گفتار ناگفتنی در مپیچ

220 چو هم رسته خفتگانی خموش %~% فرو خسب یا پنبه درنه به گوش

221 بیاموز ازین مهره لاجورد %~% که با سرخ سرخست و با زرد زرد

222 شبانگه که صد رنگ بیند بکار %~% براید به صد دست چون نوبهار

223 سحرگه که یک چشمه یابد کلید %~% به آیین یک چشمه آید پدید

1 بیا ساقی آن خون رنگین رز %~% درافکن به مغزم چو آتش بخز

2 میی کز خودم پای لغزی دهد %~% چو صبحم دماغ دو مغزی دهد

3 کجا بودی ای دولت نیک عهد %~% به درگاه مهدی فرود آر مهد

4 چو آیی به درگاه مهدی فرود %~% به مهد من آور ز مهدی درود

5 ترا دولت از بهر آن خواند بخت %~% که آرایش تاجی و زیب تخت

6 بتست آدمی را رخ افروخته %~% جهان جامه‌ای چون تو نادوخته

7 بنام ایزد آراسته پیکری %~% ز هر گوهر آراسته گوهری

8 بدست تو شاید عنان را سپرد %~% ز تو پایمردی ز ما دستبرد

9 نشان ده مرا کوی و بازار تو %~% که تا دانم آمد طلبکار تو

10 چنانم نماید که از هر دیار %~% نداری دری جز در شهریار

11 بهرجا که هستی کمر بسته‌ام %~% به خدمتگری با تو پیوسته‌ام

12 ازین جام گفت آن خداوند هوش %~% زهی دولت مرد گوهر فروش

13 بلی کاین چنین گوهر سنگ بست %~% به دولت توان آوریدن بدست

14 سکندر که با رای و ms109 تدبیر بود %~% به نیروی دولت جهانگیر بود

15 اگر دولتش نامدی رهنمای %~% نسودی سر خصم را زیر پای

16 گزارنده دانای دولت پرست %~% به پرگار دولت چنین نقش بست

17 که چون شد سر تاج دارا نهان %~% به اسکندر افتاد ملک جهان

18 همه گنج دارا ز نو تا کهن %~% که آنرا نه سر بود پیدا نه بن

19 به گنجینه شاه پرداختند %~% ز دریا به دریا در انداختند

20 سریر و سراپرده و تاج و تخت %~% نه چندانکه آنرا توانند سخت

21 جواهر نه چندانکه آنرا دبیر %~% بیارد در انگشت یا در ضمیر

22 طبقهای بلور و خوانهای لعل %~% طرایف کشان را بفرسود نعل

23 همان تازی اسبان با زین زر %~% خطائی غلامان زرین کمر

24 نورد ملوکانه بیش از شمار %~% شتر بار زرینه بیش از هزار

25 سلاح و سلب را قیاسی نبود %~% پذیرنده را زو سپاسی نبود

26 دگر چیزهائی که باشد غریب %~% وز او مخزن خاص یابد نصیب

27 چنان گنجی از سیم و زر خلاص %~% به مهر جهاندار کردند خاص

28 جهاندار از آن گنج اندوخته %~% چو گنجی شد از گوهر افروخته

29 به گوهر فروزد دل تیره فام %~% مگر شب‌چراغش ازینست نام

30 چو تاریک شاید شدن سوی گنج %~% که گنج آید از روشنائی به رنج

31 چرا روی آنکس که شد گنج یاب %~% ز شادی برافروخت چون آفتاب

32 تو خاکی گرت گنج باید رواست %~% که بی‌خواسته خاک را کس نخواست

33 فروزنده مرد شد خواسته %~% کزو کارها گردد آراسته

34 زر آن میوه زعفران ریز شد %~% که چون زعفران شادی‌انگیز شد

35 سیاهان مغرب که زنگی فشند %~% به صفرای آن زعفران دلخوشند

36 سکندر چو دید آن همه کان گنج %~% که در دستش افتاد بی دسترنج

37 پرستندگان در خویش را %~% همان محتشم را و درویش را

38 از آن گنج آراسته داد بهر %~% بداد و دهش گشت سالار دهر

39 به ms110 گردان ایران فرستاد کس %~% کزین در نگردد کسی باز پس

40 به درگاه ما یکسره سر نهید %~% هلاک سر خویش بر در نهید

41 بجای شما هر یکی بی سپاس %~% نوازش گری‌ها رود بی قیاس

42 بزرگان ایران فراهم شدند %~% وز این داوری سخت خرم شدند

43 خبر داشتند از دل شهریار %~% که هست او به سوگند و عهد استوار

44 همه هم‌گروهه به راه آمدند %~% سوی انجمنگاه شاه آمدند

45 بدان آمدن شادمان گشت شاه %~% از آن پهلوانان لشکر پناه

46 جداگانه با هر یکی عهد بست %~% که در پایه کس نیارد شکست

47 در گنج بگشاد بر هر کسی %~% خزینه بسی داد و گوهر بسی

48 همان کار هر کس پدیدار کرد %~% بدان خفتگان بخت بیدار کرد

49 بداد آنچه در پیشتر بودشان %~% دو چندان دگر در افزودشان

50 چو ایرانیان ان دهش یافتند %~% سر از چنبر سرکشی تافتند

51 نهادند سر بر زمین یک زمان %~% کله گوشه بردند بر آسمان

52 گرفتند بر شهریار آفرین %~% که یار تو بادا سپهر برین

53 سر تخت جمشید جای تو باد %~% سریر سران خاک پای تو باد

54 کهن رفت و شاه نو ما توئی %~% نه خسرو که کیخسرو ما توئی

55 نپیچد کسی گردن از رای تو %~% سر ما و پائینگه پای تو

56 چو شه دید کز را ه فرخندگی %~% بر ایرانیان فرض شد بندگی

57 در آن انجمنگاه انجم شکوه %~% که جمع آمد از هفت کشور گروه

58 بفرمود تا تیغ و لخت آورند %~% دو خونریز را پیش تخت آورند

59 دو سرهنگ گردن برافراخته %~% حمایل به گردن در انداخته

60 به سرهنگی از خونشان گل کنند %~% رسن حلقشان را حمایل کنند

61 نخست آنچه از گنج زر گفته بود %~% رسانید چندانکه پذرفته بود

62 چو نقد پذیرفته آورد پیش %~% برون آمد از عهده عهد خویش

63 بفرمود تا خوار کردندشان %~% رسن کرده بر دار کردندشان

64 ms111 منادی برآمد به گرد سیاه %~% که این است پاداش خونریز شاه

65 کسی کین ستم خیزد از نام او %~% بدین روز باشد سرانجام او

66 نبخشود هرگز خداوند هش %~% بر آن بنده کوشد خداوند کش

67 نظاره کنان شهری و لشگری %~% بر انصاف و آزرم اسکندری

68 بر آن رسم و راه آفرین خوان شدند %~% جهان‌جوی را بنده فرمان شدند

69 نشسته جهان‌جوی با بخردان %~% از آن دایره دور چشم بدان

70 دو رویه سماطین آراسته %~% نشینندگان جمله برخاسته

71 کمر بستگان با کمرهای چست %~% کمر در کمر گفتی از حلقه رست

72 سیاست گره بسته بر دست و پای %~% ز هر پیکری مانده نقشی بجای

73 چو دیواری از صورت آراسته %~% جسد مانده و روح برخاسته

74 سکندر جهاندار دارا شکن %~% برافروخت چون شمع از آن انجمن

75 پس آنگاه با هر گرانمایه‌ای %~% سخن گفت بر قدر هر پایه‌ای

76 نوا زاده زنگه را باز جست %~% طلب کرد و زنگار از آیینه شست

77 بپرسید کای پیر سال آزمای %~% فکنده سرت سایه بر پشت پای

78 بسی سال‌ها در جهان زیستی %~% ز کار جهان بی‌خبر نیستی

79 چو دیدی که دارا جفاپیشه گشت %~% گناهی نه با من بد اندیشه گشت

80 از آن‌جا که راز جهان داشتی %~% نصیحت چرا زو نهان داشتی

81 چو آرد کسی را جوانی به جوش %~% گنه پیر دارد که ماند خموش

82 نیوشنده از گرمی شاه روم %~% به روغن زبانی برافروخت موم

83 کمانی برآراست از پشت گوژ %~% پی و استخوان گشته هم‌رنگ توز

84 سلاح سخن بست و ترکش گشاد %~% ز جعبه کمان تیر آرش گشاد

85 نخستین ثنای جهاندار گفت %~% که بادا جهاندار با کام جفت

86 انوشه منش باد دارای دهر %~% ز نوشین جهان باد بسیار بهر

87 سرسبزش از شادی افراخته %~% سر خصم در پایش انداخته

88 بسی پند گفت این جهان‌دیده پیر %~% نشد در دل کینه‌ور جای گیر

89 ms112 بسی شمع روشن که دودی نداشت %~% نمودم به دارا و سودی نداشت

90 چو بخش سکندر بود تخت و جام %~% ز دارا چه آید بجز کار خام

91 چو گردون کند گردنی را بلند %~% به گردن فرازان در آرد کمند

92 به هندوستان پیری از خر فتاد %~% پدر مرده‌ای را به چین گاو زاد

93 کجا گردد از سیل جوئی خراب %~% بجوی دگر کس در افزاید آب

94 ترا پای دولت فرو شد به گنج %~% ز بی دولتیهای دشمن مرنج

95 جوانی و شاهی و آزاده‌ای %~% همان به که با رود و با باده‌ای

96 به کام از جوانی توانی رسید %~% چو پیری رسد گوشه باید گزید

97 به پیرایه سر گنبد لاجورد %~% به ضحاک و جمشید بین تا چه کرد

98 جهان پادشا چون شود دیر سال %~% پرستنده را زو بگیرد ملال

99 دگر کاگهی دارد از مغز و پوست %~% شناسد بد از نیک و دشمن ز دوست

100 ازو در دل هر کس آید هراس %~% چو بینند کو هست مردم شناس

101 به افکندش چاره‌سازی کنند %~% وزو دعوی بی‌نیازی کنند

102 نویرا به شاهی برآرند کوس %~% که بر وی توانند کردن فسوس

103 از این روی کیخسرو و کیقباد %~% به پیری ز شاهی نکردن یاد

104 جهان بر دگر شاه بگذاشتند %~% ره کوه البرز برداشتند

105 به پوشیدن و خوردن نیک بهر %~% شدند ایمن از خوردن تیغ و زهر

106 چو شه دید کان یادگار کیان %~% خبر دارد از کار سود و زیان

107 به نیک و بد کارزارش رهست %~% نبرد آزمایست و کار آگهست

108 بپرسید کان چیست در کارزار %~% که از بهر پیروزی آید به کار

109 سپه را چه تدبیر دارد بجای %~% چه سختی کند مرد را سست پای

110 نبردآزمای جهان‌دیده گفت %~% که پیروزی آن پهلوان راست جفت

111 که در لشکر چون تو شاهی بود %~% بفر تو یک تن سپاهی بود

112 چو ms113 فرمان چنین است کین خاک سست %~% ز بهر تو سدی برآرد درست

113 شنیدم ز جنگ آزمایان پیش %~% که از زور تن زهره مرد بیش

114 دلیریست هنجار لشگر کشی %~% سرافکندگی نیست در سرکشی

115 به هنگام لشکر بر آراستن %~% ز لشگر نباید مدد خواستن

116 صبوری ز خودخواه و فتح از خدای %~% که لشگر بدین هر دو ماند بجای

117 چو پیروز باشی مشو در ستیز %~% مکن بسته بر خصم راه گریز

118 گه ناامیدی بجان باز کوش %~% که مردانه را کس نمالید گوش

119 ز فالی که بر فتح یابی نخست %~% دلی باید از ترس دشمن درست

120 چنین گفت رستم فرامرز را %~% که مشکن دل و بشکن البرز را

121 همین گفت با بهمن اسفندیار %~% که گر نشکنی بشکنی کارزار

122 شکستی کزو خون به خارا رسید %~% هم از دل شکستن به دارا رسید

123 شکسته دل آمد به میدان فراز %~% ولی کبک بشکست با جره باز

124 چو در دولتش دل فروزی نبود %~% ز کار تو جز خاک روزی نبود

125 دگر باره کردش سکندر سؤال %~% که‌ای مهربان پیر دیرینه سال

126 شنیدم که رستم سوار دلیر %~% به تنها تکاپوی کردی چو شیر

127 کجا او به تنها زدی بر سپاه %~% گریز اوفتادی دران رزمگاه

128 غریب آیدم کز یکی تیغ تیز %~% چگونه رسد لشگری را گریز

129 به پاسخ چنین گفت پیر کهن %~% که گردنده باشد زبان در سخن

130 چنان بود پرخاش رستم درست %~% که لشگر کشان را فکندی نخست

131 چو لشگر کش افتاده گشتی به تیغ %~% گرفتندی از بیم لشگر گریغ

132 کسی کو به تنها سپاهی شکست %~% بدین چاره شد بر عدو چیره‌دست

133 وگرنه نگنجد که در کارزار %~% گریزد یکی لشگر از یک سوار

134 دگر باره گفتش به من گوی راز %~% که بازوی بهمن چرا شد دراز

135 چرا کشت بهمن فرامرز را %~% به خون غرقه کرد آن بر ms114 و برز را

136 چرا موبدانش ندادند پند %~% کزان خاندان دور دارد گزند

137 چنین داد پاسخ جهان‌دیده مرد %~% که بهمن بدان اژدهائی که کرد

138 سرانجام کاشفته شد راه او %~% دم اژدها شد وطنگاه او

139 چو زد دهره بر پهلوانی درخت %~% شد از خانه دولتش تاج و تخت

140 که دیدی که او پای در خون فشرد %~% کزان خون سرانجام کیفر نبرد

141 سکندر بلرزید ازان یاد کرد %~% چو برگ خزان لرزد از باد سرد

142 ز خون‌خوار دارا هراسنده گشت %~% که آسان نشاید برین پل گذشت

143 دگر باره درخواست کان هوشمند %~% در درج گوهر گشاید ز بند

144 فرو گوید از گردش روزگار %~% جهان‌جوی را آنچه آید بکار

145 پس از آفرین پیر بیدار بخت %~% چنین گفت با صاحب تاج و تخت

146 که ملک جهان گرچه فرخ بتست %~% مزن دست سخت اندرین شاخ سست

147 ز تاریخ نو تا به عهد کهن %~% که ماند که با ما بگوید سخن

148 کجا رستم و زال و سیمرغ و سام %~% فریدون فرهنگ و جمشید جام

149 زمین خورد و تا خوردشان دیر نیست %~% هنوزش ز خوردن شکم سیر نیست

150 گذشتند و ما نیز هم بگذریم %~% که چون مهره هم عقد یکدیگریم

151 مزن پنج نوبت درین چار طاق %~% که بی ششدره نیست این نه رواق

152 جهان چون تو داری جهاندار باش %~% چو خفتند خصمان تو بیدار باش

153 سر از عالم ترسگاری برار %~% بترس از کسی کونشد ترسگار

154 رها کن رهی کان زیان آورد %~% ره بد خلل در گمان آورد

155 کرا باشگونه بود پیرهن %~% به حاجت بود بازگشتن به تن

156 تو زان ره که شد باژگونه نورد %~% بخواه از خدا حاجت و باز گرد

157 چه بندی دل خود در آن ملک و مال %~% که هستش کمی رنج و بیشی و بال

158 به دانش ترا رهنمون کرده‌اند %~% که مال ترا حکم ms115 خون کرده‌اند

159 برنجد گلوئی که بی خون بود %~% خفه گردد از خونش افزون بود

160 هران مال کاید درین دستگاه %~% بران خفته دان تند ماری سیاه

161 ستودان این طاق آراسته %~% ستونی تهی دارد از خواسته

162 چو در طاق این صفه خواهیم خفت %~% چه باید شدن با سیه مار جفت

163 دل از بند بیهوده آزاد کن %~% ستمگر نه‌ای داد کن داد کن

164 ز بیداد دارا به ار بگذری %~% گر او بود دارا تو اسکندری

165 ببین تا چه دید او ز کشت جهان %~% تو نیز آن مکن تا نه بینی همان

166 چه کردی ببین تا جهان یافتی %~% از آن کن که اقبال ازان یافتی

167 شه از پاسخ پیر فرتوت سال %~% گرفت آن سخن را مبارک به فال

168 ز خدمت کشی کرد و بنواختش %~% بسی گنج زر پیشکش ساختش

169 بزرگان ایران ز فرهنگ او %~% ترازو نهادند با سنگ او

170 شتابندگان از در بارگاه %~% ستایش گرفتند بر بزم شاه

171 کزین بارگه گر چراغی نشست %~% فروزنده خورشیدی آمد به دست

172 ز ما گر شبی رفت روزی رسید %~% گلی رفت و گلشن فروزی رسید

173 جوی زر ز جوینده‌ای روی تافت %~% فرو دید و زر جست و گنجینه یافت

174 ز دریا دلی شاه دریا شکوه %~% نوازش بسی کرد با آن گروه

175 چو دیدند شه را رعیت نواز %~% ز بیداد دارا گشایند راز

176 که تا دور او بود در گرم و سرد %~% کس از پیشه خویشتن برنخورد

177 ز خلق آن چنان برد پیوند را %~% که سگ وا نیابد خداوند را

178 به نیکان درآویخته بدسگال %~% کسی را امانت نه بر خون و مال

179 تظلم کنان رفته زین مرز و بوم %~% مروت به یونان و مردی به روم

180 کسی را که نزدیک او سنگ بود %~% ز چندین سپاه آن دو سرهنگ بود

181 چو بد گوهران را قوی کرد ms116 دست %~% جهان بین که چون گوهرش را شکست

182 سریر بزرگان به خردان سپرد %~% ببین تا سرانجام چون گشت خرد

183 نه بس داوری باشد آن سست رای %~% که سختی رساند به خلق خدای

184 گرانمایگان را درآرد شکست %~% فرومایگان را کند چیره دست

185 نه خسرو شد آن کس که خس پرورست %~% خسی دیگر و خسروی دیگرست

186 نمانده درین ملک بخشایشی %~% نه در شهر و در شهری آسایشی

187 خراشیده از کینه‌ها سینه‌ها %~% شده عصمت از قفل گنجینه‌ها

188 خرابی درآمد بهر پیشه‌ای %~% بتر زین کجا باشد اندیشه‌ای

189 که پیشه‌ور از پیشه بگریختست %~% به کار دگر کس درآویختست

190 بیابانیان پهلوانی کنند %~% ملک‌زادگان دشتبانی کنند

191 کشاورز شغل سپه ساز کرد %~% سپاهی کشاورزی آغاز کرد

192 جهان را نماند عمارت بسی %~% چو از شغل خود بگذرد هر کسی

193 اگر پیش ازین دادگر خفته بود %~% همان اختر گیتی آشفته بود

194 کنون دادگر هست فیروزمند %~% ازینگونه بیداد تا چند چند

195 هراسنده شد زین سخن شهریار %~% منادی برانگیختن در هر دیار

196 که هر پیشه‌ور پیشه خود کند %~% جز این گرچه نیکی کند بد کند

197 کشاورز بر گاو بندد لباد %~% ز گاو آهن و گاو جوید مراد

198 سپاهی به آیین خود ره برد %~% همان شهری از شغل خود نگذرد

199 نگیرد کسی جز پی کار خویش %~% همان پیشه اصلی آرد به پیش

200 ز پیشه گریزنده را باز جست %~% بدان پیشه دادش که بود از نخست

201 عملهای هر کس پدیدار کرد %~% همه کار عالم سزاوار کرد

202 جهان را ز ویرانی عهد پیش %~% به آبادی آورد در عهد خویش

203 جهان داشت بر دولت خویش راست %~% جهان داشتن زیرکان را سزاست

1 بیا ساقی از شادی نوش و ناز %~% یکی شربت‌آمیز عاشق نواز

2 به تشنه ده آن شربت دل‌فریب %~% که تشنه ز شربت ندارد شکیب

3 سپندی بیار ای جهان‌دیده پیر %~% بر آتش ms117 فشان در شبستان میر

4 که چشمک زنان پیشه‌ای میکنم %~% ز چشم بد اندیشه‌ای میکنم

5 ولیکن چو میسوزم از دل سپند %~% به من چشم بد چون رساند گزند

6 خطرهای رهزن درین ره بسیست %~% کسی کاین نداند چه فارغ کسیست

7 چه عمریست کوراز چندین خطر %~% به افسونگری برد باید بسر

8 به ار پای ازین پایه بیرون نهم %~% نهنبن برین دیک پر خون نهم

9 گزارنده داستانهای پیش %~% چنین گوید از پیش عهدان خویش

10 که چون دین دهقان بر آتش نشست %~% بمرد آتش و سوخت آتش پرست

11 سکندر بفرمود که ایرانیان %~% گشایند از آتش پرستی میان

12 همان دین دیرینه را نو کنند %~% گرایش سوی دین خسرو کنند

13 مغان را به آتش سپارند رخت %~% برآتشکده کار گیرند سخت

14 چنان بود رسم اندران روزگار %~% که باشد در آتشگه آموزگار

15 کند گنجهائی در او پای بست %~% نباشد کسی را بدان گنج دست

16 توانگر که میراث خواری نداشت %~% بر آتشکده مال خود را گذاشت

17 بدان رسم کافاق را رنج بود %~% هر آتشکده خانه گنج بود

18 سکندر چو کرد آن بناها خراب %~% روان کرد گنجی چو دریای آب

19 بر آتش‌گهی کو گذر داشتی %~% بنا کندی آن گنج برداشتی

20 دگر عادت آن بود کاتش پرست %~% همه ساله با نوعروسان نشست

21 به نوروز جمشید و جشن سده %~% که نو گشتی آیین آتشکده

22 ز هر سو عروسان نادیده شوی %~% ز خانه برون تاختندی به کوی

23 رخ آراسته دستها در نگار %~% به شادی دویدندی از هر کنار

24 مغانه می لعل برداشته %~% به باد مغان گردن افراشته

25 ز برزین دهقان و افسون زند %~% برآورده دودی به چرخ بلند

26 همه کارشان شوخی و دلبری %~% گه افسانه گوئی گه افسونگری

27 جز افسون چراغی نیفروختند %~% جز افسانه چیزی نیاموختند

28 فرو هشته گیسو شکن در شکن %~% یکی پای‌کوب و یکی دست‌زن

29 چو ms118 سرو سهی دسته گل به دست %~% سهی سرو زیبا بود گل پرست

30 سرسال کز گنبد تیز رو %~% شعار جهان را شدی روز نو

31 یکی روزشان بودی از کوه و کاخ %~% به کام دل خویش میدان فراخ

32 جدا هر یکی بزمی آراستی %~% وز آنجابسی فته برخاستی

33 چو بکرشته شد عقد شاهنشهی %~% شد از فتنه بازار عالم تهی

34 به یک تاجور تخت باشد بلند %~% چو افزون بود ملک یابد گزند

35 یکی تاجور بهتر از سد بود %~% که باران چو بسیار شد بد بود

36 چنان داد فرمان شه نیک رای %~% که رسم مغان کس نیارد بجای

37 گرامی عروسان پوشیده روی %~% به مادر نمایند رخ یا به شوی

38 همه نقش نیرنگها پاره کرد %~% مغان را ز میخانه آواره کرد

39 جهان را ز دینهای آلوده شست %~% نگهداشت بر خلق دین درست

40 به ایران زمین از چنان پشتیی %~% نماند آتش هیچ زردشتیی

41 دگر زان مجوسان گنجینه سنج %~% به آتشکده کس نیاکند گنج

42 همان نازنینان گلنار چهر %~% ز گلزار آتش بریدند مهر

43 چو شاه از جهان رسم آتش زدود %~% برآورد ز آتش پرستنده دود

44 بفرمود تا مردم روزگار %~% جز ایزد پرستی ندارند کار

45 به دین حنیفی پناه آورند %~% همه پشت بر مهر و ماه آورند

46 چو شد ملک در ملک آن ملک بخش %~% به میدان فراخی روان کرد رخش

47 به فرخندگی فتح را گشت جفت %~% بدان گونه کان نغز گوینده گفت

48 وگر بایدت تا به حکم نوی %~% دگرگونه رمزی ز من بشنوی

49 برار آن کهن پنبه‌ها را ز گوش %~% که دیبای نو را کند ژنده پوش

50 بر آنگونه کز چند بیدار مغز %~% شنیدم درین شیوه گفتار نغز

51 بسی نیز تاریخها داشتم %~% یکی حرف ناخوانده نگذاشتم

52 بهم کردم آن گنج آکنده را %~% ورق پاره‌های پراکنده را

53 از آن کیمیاهای پوشیده حرف %~% برانگیختم گنجدانی شگرف ms119

54 همان پارسی گوی دانای پیر %~% چینن گفت و شد گفت او دلپذیر

55 که چون شه ز دارا ستد تاج و تخت %~% ز پرگار موصل برون برد رخت

56 چو زهره به بابل درآمد نخست %~% ز هاروتیان خاک آن بوم شست

57 بفرمود تا آتش موبدی %~% کشند از هنرمندی و بخردی

58 فسون نامه زند را تر کنند %~% وگرنه به زندان دفتر کنند

59 براه نیا خلق را ره نمود %~% تف و دود آتش ز دلها زدود

60 وز آنجا به تدبیر آزادگان %~% درآمد سوی آذر آبادگان

61 بهر جا که او آتشی دید چست %~% هم آتش فرو کشت و هم زند شست

62 در آن خطه بود آتشی سنگ بست %~% که خواندی خودی سوزش آتش پرست

63 صدش هیربد بود با طوق زر %~% به آتش پرستی گره بر کمر

64 بفرمود کان آتش دیر سال %~% بکشتند و کردند یکسر زکال

65 چو آتش فرو کشت از آن جایگاه %~% روان کرد سوی سپاهان سپاه

66 بدان نازنین شهر آراسته %~% که با خوش‌دلی بود و با خواسته

67 دل تاجور شادمانی گرفت %~% به شادی پی کامرانی گرفت

68 بسی آتش هیربد را بکشت %~% بسی هیربد را دوتا کرد پشت

69 بهاری کهن بود چینی نگار %~% بسی خوشتر از باغ در نوبهار

70 به آیین زردشت و رسم مجوس %~% به خدمت در آن خانه چندین عروس

71 همه آفت دیده و آشوب دل %~% ز گل شان فرو رفته در پا به گل

72 در او دختری جادو از نسل سام %~% پدر کرده آذر همایونش نام

73 چو برخواندی افسونی آن دل‌فریب %~% ز دل هوش بردی ز دانا شکیب

74 به هاروتی از زهره دل برده بود %~% چو هاروت صد پیش او مرده بود

75 سکندر چو فرمود کردن شتاب %~% بدان خانه تا خانه گردد خراب

76 زن جادو از هیکل خویشتن %~% نمود اژدهائی بدان انجمن

77 چو دیدند خلق آتشین اژدها ms120 %~% دل خویش کردند از آتش رها

78 ز بیم وی افتادن و خیزان شدند %~% به نزد سکندر گریزان شدند

79 که هست اژدهائی در آتشکده %~% چو قاروره در مردم آتش زده

80 کسی کو بدان اژدها بگذرد %~% همان ساعتش یا کشد یا خورد

81 شه از راز آن کیمیای نهفت %~% ز دستور پرسید و دستور گفت

82 بلیناس داند چنین رازها %~% که صاحب طلسمست بر سازها

83 بلیناس را گفت شاه این خیال %~% چگونه نماید به مال بدسگال

84 خردمند گفت این چنین پیکری %~% نداند نمودن جز افسونگری

85 اگر شاه خواهد شتاب آورم %~% سر اژدها در طناب آورم

86 جهاندار گفت اینت پتیاره‌ای %~% برو گر توانی بکن چاره‌ای

87 خردمند شدسوی آتشکده %~% سیاه اژدها دید سر بر زده

88 چو آن اژدها در بلیناس دید %~% ره آبگینه بر الماس دید

89 برانگیخت آن جادوی ناشکیب %~% بسی جادوئیهای مردم فریب

90 نشد کارگر هیچ در چاره ساز %~% سوی جادوی خویشتن گشت باز

91 هر آن جادویی کان نشد کارگر %~% به جادوی خود باز پس کرد سر

92 به چاره‌گری زیرک هوشمند %~% فسون فساینده را کرد بند

93 به وقتی که آن طالع آید بدست %~% کزو جادوئی را دراید شکست

94 بفرمود کارند لختی سداب %~% برآن اژدها زد چو بر آتش آب

95 به یک شعبده بست بازیش را %~% تبه کرد نیرنگ سازیش را

96 چو دختر چنان دید کان هوشمند %~% ز نیرنگ آن سحر بگشاد بند

97 به پایش درافتاد و زنهار خواست %~% به آزرم شاه جهان بار خواست

98 بلیناس چون روی آن ماه دید %~% تمنای خود را بدو راه دید

99 بزنهار خویش استواریش داد %~% ز جادوکشان رستگاریش داد

100 بفرمود تا آتش افروختند %~% بدان آتش آتشکده سوختند

101 پریروی را برد نزدیک شاه %~% که این ماه بود اژدهای سیاه

102 زنی کاردانست و بسیار هوش %~% فلک را به نیرنگ پیچیده گوش

103 ز قعر زمین برکشد چاه ms121 را %~% فرود آرد از آسمان ماه را

104 ز حل را سیاهی بشوید ز روی %~% شود بر حصاری به یک تار موی

105 به خوبی چگویم پری پیکری %~% پری را نبوده چنین دختری

106 سر زلفش از چنبر مشگ ناب %~% رسن کرده بر گردن آفتاب

107 به اقبال شه راه بربستمش %~% همه نام و ناموس بشکستمش

108 زبون شد درآمد بزنهار من %~% سزد گر کند خسروش یار من

109 وگر خدمت شاه را درخور است %~% مرا هم خداوند و هم خواهر است

110 چو شه دید رخسار آن دل‌فریب %~% برآراسته ماهی از زر و زیب

111 بلیناس را داد کین رام تست %~% سزاوار می خوردن جام تست

112 ولیکن مباش ایمن از رنگ او %~% مشو غافل از مکر و نیرنگ او

113 اگر کژدمی کهربا دم بود %~% مشو ایمن از وی که کژدم بود

114 بلیناس بر شکر تسلیم شاه %~% رخ خویش مالید بر خاک راه

115 پریروی را بانوی خانه کرد %~% پری چند زین گونه دیوانه کرد

116 برآموخت زو جادوئیها تمام %~% بلیناس جادوش از آن گشت نام

117 اگر جادوئی گر ستاره شناس %~% ز خود مرگ را برنبندی مراس

1 بیا ساقی آن آب جوی بهشت %~% درافکن بدانجام آتش سرشت

2 از آن آب و آتش مپیچان سرم %~% به من ده کز آن آب و آتش ترم

3 چه فرخ کسی کو بهنگام دی %~% نهد پیش خود آتش و مرغ ومی

4 بتی نار پستان بدست آورد %~% که در نار بستان شکست آورد

5 از آن نار بن تا به وقت بهار %~% گهی نار جوید گهی آب نار

6 برون آرد آنگه سر از کنج کاخ %~% که آرد برون سر شکوفه ز شاخ

7 جهان تازه گردد چو خرم بهشت %~% شود خوب صحرا و بیغوله زشت

8 بگیرد سرزلف آن دلستان %~% ز خانه خرامد سوی گلستان

9 گل آگین کند چشمه قند را %~% به شادی گزارد دمی چند ms122 را

10 گزارشگر دفتر خسروان %~% چنین کرد مهد گزارش روان

11 که چون در سپاهان کمر بست شاه %~% رسانید بر چرخ گردان کلاه

12 برآسود روزی دو در لهو و ناز %~% ز مشکوی دارا خبر جست باز

13 در هفت گنجینه را باز کرد %~% برسم کیان خلعتی ساز کرد

14 ز مصری و رومی و چینی پرند %~% برآراست پیرایه ارجمند

15 لباس گرانمایه خسروی %~% که دل را نوا داد و تن را نوی

16 قصبهای زربفت و خزهای نرم %~% که پوشندگان را کند مهد گرم

17 ز گوهر بسی عقد آراسته %~% برآموده با آن بسی خواسته

18 بسی نامه مهر ناکرده باز %~% ز نیفه بسی جامه دل‌نواز

19 فرستاد یکسر به مشکوی شاه %~% به سرخی بدل کرد رنگ سیاه

20 به مرجان ز پیروزه بنشاند گرد %~% طلای زر افکند بر لاجورد

21 به سنگ سیه بر زر سرخ سود %~% مگر بر محک زر همی آزمود

22 شبستان دارا ز ماتم بشست %~% بجای بنفشه گل سرخ رست

23 چو آراست آن باغ بدرام را %~% برافروخت روی دلارام را

24 شکیبائی آورد روزی سه چار %~% که تا بشکفد غنچه نوبهار

25 عروسان به زیور کشی خو کنند %~% سر و فرق را نغز و نیکو کنند

26 تمنای دل در دماغ آورند %~% نظر سوی روشن چراغ آورند

27 چو دانست کز سوک چیزی نماند %~% رعونت به عذر آستین برفشاند

28 به دستور شیرین زبان گفت خیز %~% زبان و قدم هر دو بگشای تیز

29 به مشکوی دارا شو از ما بگوی %~% که اینجا بدان گشتم آرام جوی

30 که تا روی مهروی دارا نزاد %~% ببینم که دیدنش فرخنده باد

31 حصاری کشم در شبستان او %~% برآرم سر زیر دستان او

32 یکی مهد زرین برآموده در %~% همه پیکر از لعل و پیروزه پر

33 ببر تا نشیند در او نازنین %~% خرامان شود آسمان بر زمین

34 دگر باد پایان با زین زر %~% ز ms123 بهر پرستندگانش ببر

35 چو دستور دانا چنین دید رای %~% کمر بست و آورد فرمان بجای

36 ره خانه خاص دارا گرفت %~% همه خانه را در مدارا گرفت

37 در آمد به مشگوی مشگین سرشت %~% چو آب روان کاید اندر بهشت

38 بهشتی پر از حور زیبنده دید %~% فریبنده شد چون فریبنده دید

39 بدان سیب چهران مردم فریب %~% همی کرد بازی چو مردم به سیب

40 نخستین حدیثی که آمد فرود %~% ز شه داد پوشیدگان را درود

41 که مشگوی شه را ز شه نور باد %~% دوئی از میان شما دور باد

42 اگر چرخ گردان خطائی نمود %~% بدین خانه دست آزمائی نمود

43 شه از جمله آن زیانها که رفت %~% گناهی ندارد در آنها که رفت

44 امیدم چنان شد سرانجام کار %~% که نومید از او گردد امیدوار

45 به اقبال این خانه رای آورد %~% خداوندی خود بجای آورد

46 به فرمان دارا و فرهنگ خویش %~% نهد شغل پیوند را پای پیش

47 جهان پادشا را چنین است کام %~% به عصمت سرائی چنین نیک‌نام

48 که روشن شود روی چون عاج او %~% شود روشنک درة التاج او

49 به روشن رخش چشم روشن کند %~% بدان سرخ گل خانه گلشن کند

50 ز دارا چنین در پذیرفت عهد %~% به مه بردن اینک فرستاد مهد

51 جهاندار کاینجا عنان باز کرد %~% تمنای این شغل را ساز کرد

52 زبان کسان بست ازین گفتگوی %~% به پای خود آمد بدین جستجوی

53 پریروی را سوی مهد آورید %~% به ترتیب این کار جهد آورید

54 چنین گفت با رای زن ترجمان %~% که در سایه شاه دایم بمان

55 کس خانه هم خانه زادی شود %~% به یاد آمده هم به یادی شود

56 به آب زر این نکته باید نوشت %~% شتربان درود آنچه خر بنده کشت

57 کمر گوشه مهد او تاج ماست %~% زمین بوس آن مهد معراج ماست

58 اگر برده گیرد سرافکنده‌ایم ms124 %~% وگر جفت سازد همان بنده‌ایم

59 ز فرمان او سر نباید کشید %~% کجا رای او هست زرین کلید

60 اگر سر درآرد بدین شغل شاه %~% سر روشنک را رساند به ماه

61 به کابین خسرو رضا داده‌ایم %~% که از تخمه خسروان زاده‌ایم

62 به روزی که فرمان دهد شهریار %~% که پیوند را باشد آن اختیار

63 به درگاه خسرو خرامش کنیم %~% به آئین پرستیش رامش کنیم

64 چو دستور فرزانه پاسخ شنید %~% سوی شاه شد باز گفت آنچه دید

65 رخ شه برافروخت از خرمی %~% که صید جواب خوشست آدمی

66 جوابی که در گوش گرد آورد %~% نیوشنده را دل به درد آورد

67 به روزی که طالع برومند بود %~% نظرها سزاوار پیوند بود

68 جهان‌جوی بر رسم آبای خویش %~% پریزاده را کرد همتای خویش

69 به رسم کیان نیز پیمان گرفت %~% وفا در دل و مهر در جان گرفت

70 در آن بیعت از بهر تمکین او %~% به ملک عجم بست کابین او

71 بفرمود تا کاردانان دهر %~% در آرایش آرند بازار و شهر

72 به منسوج خوارزم و دیبای روم %~% مطرز کنند آن همه مرز وبوم

73 سپاهان بدانسان که میخواستند %~% به دیبا و گوهر بیاراستند

74 کشیدند بر طره کوی و بام %~% شقایق نمطهای بیجاده فام

75 علم‌ها به گردون برافراختند %~% جهان را نوآرایشی ساختند

76 پر از کله شد کوی و بازارها %~% دگرگونه شد سکه کارها

77 نشاندند مطرب بهر برزنی %~% اغانی سرائی و بربط زنی

78 شکر ریز آن عود افروخته %~% عدو را چو عود و شکر سوخته

79 ز خیزان طرف تا لب زنده رود %~% زمین زنده گشت از نوای سرود

80 ز بس رود خیزان که از می رسید %~% لب رامشان رود را می‌گزید

81 گلاب سپاهان و مشک طراز %~% سر شیشه و نافه کردند باز

82 شفق سرخ گل بسته بر سور شاه %~% طبق پر شکر کرده خورشید و ماه

83 سپهر ms125 از شکر کوشکی ساخته %~% ز گل گنبدی دیگر افراخته

84 همه بوم و کشور ز شادی بجوش %~% مغنی برآورده هر سو خروش

85 چو شب جلوه کرد از پرند سیاه %~% رخ و زلف آراست از مشک و ماه

86 صدف بود گفتی مگر ماه چرخ %~% درو غالیه سوده عطار کرخ

87 ز بهر شه آن ماه مشگین کمند %~% ز چشم و دهان ساخت بادام و قند

88 فرستاد هر دو به مشکوی شاه %~% که در خورد مشکو بود مشک و ماه

89 دگر روز چون آفتاب بلند %~% عروسانه سر برکشید از پرند

90 دل شاه روم از پی آن عروس %~% به شورش در افتاد چون زنگ روس

91 یکی مجلس آراست از رود و می %~% که مینو ز شرمش برآورد خوی

92 به می لهو می‌کرد با مهتران %~% سر و ساغرش هر دو از می گران

93 ببخشید چندان در آن روز گنج %~% که آمد زمین از کشیدن به رنج

94 چو شب عقد خورشید درهم شکست %~% عقیقی در آمد شفق را به دست

95 به پیروزه بوسحاقیش داد %~% سخن بین که با بوسحاقان فتاد

96 ملک یافت بر کام دل دسترس %~% به مشکوی مشگین فرستاد کس

97 که تا روشنک را چو روشن چراغ %~% بیارند با باغ پیرای باغ

98 چنین گفت با روشنک مادرش %~% ز روشن روان شاه اسکندرش

99 که یاقوت یکتای اسکندری %~% چو همتای در شد به هم گوهری

100 بدین عقد دولت پناهی کنیم %~% همان میری و پادشاهی کنیم

101 نباید سر از حکم او تافتن %~% که نتوان ازو بهتری یافتن

102 کمر کن سر زلف بر بند کیش %~% که فرخ بود بر تو فرخندگیش

103 جز او هر که او با تو سر می‌زند %~% چو زلف تو سر بر کمر میزند

104 به گوش تو گر حلقه زر بود %~% چو بی او بود حلقه دربود

105 مدارای او کن که دارای ماست %~% چو دارا ms126 دلش بر مدارای ماست

106 پذیرفت ازو دختر دل‌نواز %~% پذیرفتی سخت با شرم و ناز

107 پریزاده را از پی بزم شاه %~% نشاندند در مهد زرین چو ماه

108 به خلوتگه خسروش تاختند %~% ز نظارگان پرده پرداختند

109 پس آن که شد پیشکشهای نغز %~% که بینندگان را برافروخت مغز

110 سبک مادر مهربان دستبرد %~% گرامی صدف را به دریا سپرد

111 که از تخم شاهان و گردنکشان %~% همین یک سهی سرو مانده نشان

112 نگویم گرامی‌ترین گوهری %~% سپردم به نامی‌ترین شوهری

113 پدر کشته‌ای بی پدر مانده‌ای %~% یتیمی ولایت برافشانده‌ای

114 سپردم به زنهار اسکندری %~% تو دانی و فردا و آن داوری

115 پذیرفت شاهنشه از مادرش %~% نهاد افسر همسری بر سرش

116 به سوسن سپردند شمشاد را %~% چمن جای شد سرو آزاد را

117 شه از لعل آن گوهر شاهوار %~% به گوهر خریدن درآمد به کار

118 پریچهره‌ای دید کز دلبری %~% پرستنده شد پیکرش را پری

119 خرامنده سروی رطب بار او %~% شکر چاشنی گیر گفتار او

120 فریبنده چشمی جفاجوی و تیز %~% دوا بخش بیمار و بیمار خیز

121 ارش کوته و زلف وگردن دراز %~% لبی چون شکر خال با او به راز

122 زنخ ساده و غبغب آویخته %~% گلابی ز هر چشمی انگیخته

123 به خوناب پرورده‌ای چون جگر %~% سر از دیده بر کرده‌ای چون بصر

124 بهر شور کز لب برانگیختی %~% نمک بر دل خسته‌ای ریختی

125 به هر خنده کز لب شکر ریز کرد %~% شکر خنده‌ای را منش تیز کرد

126 رخی چون گل و آب گل ریخته %~% میان لاغر و سینه انگیخته

127 شکن گیر گیسویش از مشگ ناب %~% زده سایه بر چشمه آفتاب

128 سکندر که آن چشمه و سایه دید %~% برآسوده شد چون به منزل رسید

129 به چشم وفا سازگار آمدش %~% دلش برد چون در کنار آمدش

130 به کام دلش تنگ در بر گرفت %~% وز آن کام دل کام دل ms127 برگرفت

131 شده روشن از روشنک جان او %~% ز فردوس روشنتر ایوان او

132 جهان بانوش خواند پیوسته شاه %~% بر او داشت آیین حشمت نگاه

133 که بیدار و با شرم و آهسته بود %~% ز ناگفتنیها زبان بسته بود

134 کلید همه پادشاهی که داشت %~% بدو داد و تاجش ز گردون گذاشت

135 یکی ساعت از دیدن روی او %~% شکیبا نشد تا نشد سوی او

136 به شادی در آن کشور چون بهشت %~% برآسود با آن بهشتی سرشت

137 چو صبح از رخ روز برقع گشاد %~% ختن بر حبش داغ جزیت نهاد

138 خروس صراحی درآمد به جوش %~% خروش از سر خم همی گفت نوش

139 ز حلق خروسان طاوس دم %~% فرو ریخت در طاسها خون خم

140 می‌و مجلس شه بر آواز چنگ %~% به رخسار گیتی در آورد رنگ

141 شه هفت کشور به رسم کیان %~% یکی هفت چشمه کمر بر میان

142 برآمد چو خورشید بالای تخت %~% فلک در غلامی کمر کرده سخت

143 بر آراسته بزمی از نای و نوش %~% به لطفی که بیننده را برد هوش

144 نشاندند شایستگان را ز پای %~% بقدر هنر هر یکی جست جای

145 شکر ریخت مطرب به رامشگری %~% کمر بست ساقی به جان پروری

146 ز تری که میرفت رود و رباب %~% هوس را همی برد چون رود آب

147 سکندر سخا را سرآغاز کرد %~% در گنج اسکندری باز کرد

148 ز بس گنج دادن به ایران سپاه %~% ز دامن گهر موج زد بر کلاه

149 جهان را به پیرایه‌های نوی %~% برآراست از خلعت خسروی

150 همانا که بود آفتاب بلند %~% همه عالم از نور او بهره‌مند

151 بلند آفتابی که شد گنج بخش %~% بدادن نگردد تهی چون درخش

152 جهاندار بخشنده باید نه خس %~% خصال جهان‌داری اینست و بس

1 بیا ساقی آن شب‌چراغ مغان %~% بیاور ز من برمیاور فغان

2 چراغی کزو چشمها روشنست %~% چراغ دلم را ازو ms128 روغنست

3 بگو ای سخن کیمیای تو چیست %~% عیار ترا کیمیا ساز کیست

4 که چندین نگار از تو برساختند %~% هنوز از تو حرفی نپرداختند

5 اگر خانه خیزی قرارت کجاست %~% ور از در درائی دیارت کجاست

6 ز ما سر براری و با ما نئی %~% نمائی به ما نقش و پیدا نی

7 عمل خانه دل به فرمان تست %~% زبان خود علمدار دیوان تست

8 ندانم چه مرغی بدین نیکوی %~% ز ما یادگاری که ماند توی

9 سخن بین چه عالیست بالای او %~% کسادی مبیناد کالای او

10 متاع گرانمایه کاسد مباد %~% وگر باد بر کام حاسد مباد

11 بیارای سخنگوی چابک سرای %~% بساط سخن را یکایک بجای

12 سخن ران ازان نامور خفتگان %~% فسونی فرو دم به آشفتگان

13 گزارنده سرگذشت نخست %~% به اندیشه نغز و رای درست

14 چنین داد مژده که چون شهریار %~% به ملک سپاهان برآراست کار

15 ز پیروزی چرخ پیروزه رنگ %~% نبودش بسی در صفاهان درنگ

16 به اصطخر شد تاج بر سر نهاد %~% به جای کیومرث و کیقباد

17 شد آراسته ملک ایران بدو %~% قوی گشت پشت دلیران بدو

18 بزرگان بدو تهنیت ساختند %~% بدان سر بزرگی سر افراختند

19 نثاری که باشد سزاوار تخت %~% فشاندند بر شاه پیروز بخت

20 ز سرچشمه نیل تا رود گنگ %~% ز شوراب چین تا به تلخ آب زنگ

21 رسولان رسیدند با ساو و باج %~% همایون کنان شاه را تخت و تاج

22 چو شه پای بر تخت زرین نهاد %~% ز گنج سخن حصن روئین گشاد

23 که باد آفریننده‌ای را سپاس %~% که کرد آفرین گوی را حق شناس

24 سر چون منی را ز بالین خاک %~% به انجم رسانید چون نور پاک

25 به ایرانم آورد از اقصای روم %~% به فرمان من سنگ را کرد موم

26 بجائی رسانید کار مرا %~% که محمل کشد چرخ بار مرا

27 پذیرفتم از داور آسمان %~% که ناسایم ms129 از داوری یک زمان

28 ستمدیده را داد بخشی کنم %~% شب تیرگان را درخشی کنم

29 خرد بر وفا رهنمای منست %~% صلاح جهان در وفای منست

30 ره راستی گیرم امروز پیش %~% که آگاهم از روز فردای خویش

31 بپرهیزم از روز عذر آوری %~% بپرهیزگاری کنم داوری

32 ز پیشانی پیل تا پای مور %~% نیاید ز من بر کسی دست زور

33 ندارم طمع بر زر و سیم کس %~% وگر چند یابم بر آن دسترس

34 ز خلق ار چه آزار بینم بسی %~% نخواهم که آزارد از من کسی

35 ده و دوده را برگرفتم خراج %~% نه ساو از ولایت ستانم نه باج

36 اگر گنجی آرم ز دنیا به دست %~% مهیا کنم قسمت هر که هست

37 دهم هر کسی را ز دولت کلید %~% کنم پایه کار هر کس پدید

38 هنرمند را سر برآرم بلند %~% کشم پای دیوانه را زیر بند

39 بپیچم سر از رایگان خوارگان %~% مگر بیزبانان و بیچارگان

40 چو دارد تنومند کار آگهی %~% نخواهم که باشد ز کاری تهی

41 چو بینم کسی را که او رنج برد %~% که با خرج او دخل او هست خرد

42 در آن خرجش امیدواری دهم %~% ز گنحینه خویش یاری دهم

43 به دین و به دانش کنم کارها %~% دهم داد را روز بازارها

44 ندارم ز کس ترس در هیچ کار %~% مگر زان کسی کاو بود ترسگار

45 در آس افکنم هر کرا سود نیست %~% ببخشایم آن را که بخشودنیست

46 جهان از سخا دارم آراسته %~% سخن را مدد بخشم از خواسته

47 ستم را ز خود دور دارم بهش %~% ستمکش نوازم ستمگاره کش

48 بجای یکی بد یکی بد کنم %~% به پاداش نیکی یکی صد کنم

49 عقوبت کنم خلق را بر گناه %~% نوازش کنم چون شود عذرخواه

50 چو گردن کشد خصم گردن زنم %~% چو در دشمنی تن زند تن زنم

51 بنا کردن نیکی ms130 از من بود %~% بدی را بدایت ز دشمن بود

52 من آن خاک بیزم به غربال رای %~% که بستانم و باز ریزم بجای

53 چو دولاب کو شربت تر دهد %~% از ین سرستاند بدان سر دهد

54 بهرچ از سر تیغم آید فراز %~% سر تازیانه‌ام کند ترکتاز

55 سر تیغم آرد جهان را به چنگ %~% سرتازیانه دهد بید رنگ

56 از آن آمدم بر سر این سریر %~% که افتادگان را شوم دستگیر

57 یکی پیکرم ز ابر و از آفتاب %~% به یک دست آتش به یک دست آب

58 به سنگی رسم سخت بگدازمش %~% به کشتی رسم تشنه بنوازمش

59 به خود نامدم سوی ایران ز روم %~% خدایم فرستاد از آن مرز و بوم

60 بدان تا حق از باطل آرم پدید %~% ز من بند هر قفل یابد کلید

61 سر حق شناسان برارم ز خاک %~% به باطل پرستان درارم هلاک

62 ز دنیا برم رنگ ناداشتی %~% دهم باد را با چراغ آشتی

63 فرشته کنم دیو هر خانه را %~% برآرایم از گنج ویرانه را

64 کجا عدل من سر برارد چو سرو %~% ز بیداد شاهین نترسید تذر و

65 شبانی کند گرگ بر گوسفند %~% همان شیر بر گور نارد گزند

66 بدان را ز نیکی کنم ناصبور %~% ز نیکان بدی را کنم نیز دور

67 کسی را من سر برافراختم %~% به پای کسش در نینداختم

68 وگر همسری را دریدم جگر %~% ندادم به درندگان دگر

69 نکشتم نهانی کسی را به زهر %~% مگر کاشکارا به شمشیر قهر

70 نه در کس جهانسوزی آموختم %~% نه بی حجتی خرمنی سوختم

71 نخواهم که آرم به کس بر شکست %~% وگر بشکنم مومیائیم هست

72 گر از من به چشمی رسد چشم درد %~% توانم درو توتیا نیز کرد

73 خدایم در این کار یاری دهاد %~% ز چشم بدان رستگاری دهاد

74 چو این داستان گفت شه یک به یک %~% نیوشنده را دست شد ms131 بر فلک

75 در آن انجمن بود بسیار کس %~% به شاه آزمائی گشاده نفس

76 از آن بوالفضولان بسیار گوی %~% وزان بوالحکیمان دیوانه خوی

77 پژوهنده‌ای بود حجت نمای %~% در آن انجمن گشت شاه آزمای

78 که شاها مرا یک درم درخورست %~% اگر بخشی از کشوری بهترست

79 جهاندار گفت از خداوند گاه %~% به اندازه قدر او گنج خواه

80 پژوهنده گفتا چو از یک درم %~% خجالت برد شه که چیزیست کم

81 به ار ملک عالم ببخشد به من %~% به انجم رساند سرم ز انجمن

82 دگر باره شه گفت کای بدسگال %~% به اندازه خود نکردی سؤال

83 دو حاجت نمودی نه بر جای خویش %~% یکی کم ز من دیگری از تو بیش

84 به اندازه باشد سخن گسترید %~% گزافه سخن را نباید شنید

85 سخن کان به ابرو درآرد گره %~% اگر آفرینست ناگفته به

86 دگر پرسشی کرد مرد دلیر %~% که بالا چرائی تو و خلق زیر

87 چو گوئی که یک رویه هستیم بار %~% چرا زیر و بالا درآری به کار

88 ملک گفت سرور منم زین گروه %~% چو سر زیر باشد نباشد شکوه

89 سر رستنی زیر زیبا بود %~% سر آدمی به که بالا بود

90 به ار شاه را جای باشد بلند %~% که تا دیده‌ها زو شود بهره‌مند

91 دگر زیرکی گفت کای شهریار %~% خردمند را با رعونت چکار

92 ترا زیور ایزدی در دلست %~% به زیور چه پوشی تنی کز گلست

93 ملک گفت کارایش خسروی %~% دهد چشم بینندگان را نوی

94 من ار شخص خود را چو گلشن کنم %~% شما را به خود چشم روشن کنم

95 نبینی که چون بشکفد نوبهار %~% بدو چشم روشن شود روزگار

96 از آن نکته‌ها مردم تیزهوش %~% پر از لعل و پیروزه کردند گوش

97 دعا تازه کردند بر جان او %~% به جان باز بستند پیمان او

98 از آن بردباری کز او یافتند %~% به فرمان او ms132 پاک بشتافتند

99 به آیین جمشید هر روز شاه %~% شدی بر سر گاه هر صبحگاه

100 نوازش همی کرد با بندگان %~% نگه داشت آیین فرخندگان

101 فرستاد نامه به هر کشوری %~% به هر مرزبانی و هر مهتری

102 گرائیدشان دل به افسون خویش %~% امان دادشان از شبیخون خویش

103 جهانرا به فرمان خود رام کرد %~% در آن رام کردن کم آرام کرد

1 بیا ساقی آن صرف بیجاده رنگ %~% به من ده که پایم درآمد به سنگ

2 مگر چاره سازم در این سنگریز %~% چو بیجاده از سنگ یابم گریز

3 فلک ناقه را زان سبک رو کند %~% که هر روز و شب بازیی نو کند

4 کند هر زمان صلح و جنگی دگر %~% خیالی نماید به رنگی دگر

5 همه بودنیها که بود از نخست %~% نه اینست اگر بازجوئی درست

6 هم از پرورشهای پروردگار %~% دگرگونه شد صورت هر نگار

7 سرشغل ما گر درآید به خواب %~% مپندار کین خانه گردد خراب

8 بسا کس که از روی عالم گمست %~% همانا که عالم همان عالمست

9 چه سازیم چون سازگاران شدند %~% رفیقان گذشتند و یاران شدند

10 به هنگام خود توشه ره بساز %~% که یاران ز یاران نمانند باز

11 سرانجام اگر چه بد بد رود %~% خر لنگ وا آخور خود رود

12 گزارش چنین کرد گویای دور %~% که اورنگ شاهان نشد جای جور

13 سکندر که او ملک عالم گرفت %~% پی جستن کام خود کم گرفت

14 صلاح جهان جست از آن داوری %~% جهان زین سبب دادش آن یاوری

15 جهان بایدت شغل آن شاه کن %~% همان کن که او کرد و کوتاه کن

16 چو بر ملک آفاق شد کامگار %~% همی گشت بر کام او روزگار

17 حبش تا خراسان و چین تا به غور %~% به فرمان او گشت بی دست زور

18 بهر کشوری قاصدان تاختند %~% همه سکه بر نام او ساختند

19 جهاندار اگر چه ms133 دل شیر داشت %~% جهان جمله در زیر شمشیر داشت

20 نبود اعتمادش بر آن مرز وبوم %~% که هست ایمن آباد رومی به روم

21 شبی کاسمان طالعی داد چست %~% کزان طالع آید ضمیری درست

22 فرستاد و دستور خود را بخواند %~% سخنهای پوشیده با او براند

23 که چون ملک ایرانم آمد به دست %~% نخواهم به یک جا شدن پای بست

24 به گردندگی چون فلک مایلم %~% جز آفاق گردی نخواهد دلم

25 ببینم که در گرد آفاق چیست %~% تواناتر از من در آفاق کیست

26 چنان بینم از رای روشن صواب %~% که چون من کنم گرد گیتی شتاب

27 زر و زیور خود فرستم به روم %~% که هست استواری دران مرز و بوم

28 نباید که ما را شود کار سست %~% سبو ناید از آب دایم درست

29 بداندیش گیرد سر تخت ما %~% به تاراج دشمن شود رخت ما

30 جهان را چنین درد سرها بسیست %~% و زینگونه در ره خطرها بسیست

31 تو نیز ار به یونان شوی باز جای %~% پسندیده باشد به فرهنگ و رای

32 همان ملک را داری از فتنه دور %~% که مه نایب مهر باشد به نور

33 همان روشنک را که بانوی ماست %~% بری تا شود کار آن ملک راست

34 برایی که دستور باشد خرد %~% نگهداری اندازه نیک و بد

35 نیابت بجای آری از دین و داد %~% نیاری ز من جز به نیکی به یاد

36 ترا از بزرگان پسندیده‌ام %~% به چشم بزرگیت از آن دیده‌ام

37 وزیر از هنرمندی رای خویش %~% چنین گفت با کارفرمای خویش

38 که فرمانروا باد شاه جهان %~% به فرمان او رای کار آگهان

39 زمان تا زمان قدر او بیش باد %~% غرض با تمنای او خویش باد

40 حسابی که فرمود رای بلند %~% کس از پیش بینی نبیند گزند

41 به فرخنده شغلی که فرمود شاه %~% کمربندم و سرنپیچم ز راه

42 ولی شاه باید ms134 که در کار خویش %~% پژوهش نماید به مقدار خویش

43 چو پایان رفتن فراز آیدش %~% سوی بازگشتن نیاز آیدش

44 به فرماندهی سر ندارد گران %~% جهان را سپارد به فرمانبران

45 نشاید به یک تن جهان داشتن %~% همه عالم آن خود انگاشتن

46 جهان قسمت ملک دارد بسی %~% وز او هست هر قسمتی با کسی

47 چو قسم خدا را کنی رام خویش %~% بر آن قسمت افتاده دان نام خویش

48 طرفدار چون شد به فرمان تو %~% طرف بر طرف هست ملک آن تو

49 چو ملک تو شد خانه دشمنان %~% بدو باز مگذار یکسر عنان

50 در این بوم بیگانه کم کن نشست %~% مکن خویشتن را بدو پای بست

51 تو نتوانی این ملک را داشتن %~% نه بر وارثان نیز بگذاشتن

52 که بر ملک این خانه دعوی بسی است %~% همان حجت ملک با هر کسی است

53 در این مرز و بوم از پی سروری %~% ز رومی مده هیچکس را سری

54 زمین عجم گور گاه کیست %~% در و پای بیگانه وحشی پیست

55 در این سالها کایمنی از گزند %~% برار از جهان نام شاهی بلند

56 چو آیی سوی کشور خویش باز %~% مکن کار کوتاه بر خود دراز

57 ملکزادگان را برافروز چهر %~% که تا بر تو فیروز گردد سپهر

58 به هر کشوری پادشائی فرست %~% طلبکار جائی به جائی فرست

59 طرفها به شاهان گرفتار کن %~% به هر سو یکی را طرفدار کن

60 که ترسم دگر باره ایرانیان %~% ببندند بر خون دارا میان

61 درآرند لشگر به یونان و روم %~% خرابی درآید در آن مرز و بوم

62 چو هر یک جداگانه شاهی کنند %~% ز یکدیگران کینه خواهی کنند

63 ز مشغولی ملک خود هر کسی %~% ندارد سوی ما فراغت بسی

64 چو دشمن درآرد به تاراج دست %~% بدین چاره شاید بدو راه بست

65 دگر کین مینگیز در هیچ بوم %~% سر کینه خواهان مکش ms135 روی روم

66 به خونریزی شهریاران مکوش %~% که تا فتنه را خون نیاید به جوش

67 مپندار کز خون گردنکشان %~% چو خون سیاوش نماند نشان

68 مکش تیغ بر خون کس بی دریغ %~% ترا نیز خونست و با چرخ تیغ

69 چه خوش داستانی زد آن هوشمند %~% که بر ناگزاینده ناید گزند

70 کم آزار شو کز همه داغ و درد %~% کم آزار یابد کم آزار مرد

71 کم خود نخواهی کم کس مگیر %~% ممیران کسیرا و هرگز ممیر

72 چو دستور ازین گونه بنمود راه %~% سخن کارگر شد پذیرفت شاه

73 چو گردون سر طشت سیمین گشاد %~% غراب سیه خایه زرین نهاد

74 مگر موبد پیر در باستان %~% بدین طشت و خایه زد آن داستان

75 جهاندار فرمود کاید وزیر %~% برفتن نشست از بر بارگیر

76 کتب خانه پارسی هر چه بود %~% اشارت چنان شد که آرند زود

77 سخنهای سربسته از هر دری %~% ز هر حکمتی ساخته دفتری

78 به یونان فرستاد با ترجمان %~% نبشت از زبانی به دیگر زبان

79 چو دستور آمد به دستور شاه %~% که گیرد دو اسبه سوی روم راه

80 برد روشنک را برآراسته %~% همان دفتر و گوهر و خواسته

81 به فرمان شه جای بگذاشتند %~% به یونان زمین راه برداشتند

82 ز شاه جهان روشنک بار داشت %~% صدف در شکم در شهوار داشت

83 چو موکب درآمد به یونان زمین %~% گرانبار شد گوهر نازنین

84 چو نه ماهه شد کان گوهر گشاد %~% جهان بر گهر گوهری نو نهاد

85 نهادند نامش پس از مهد بوس %~% به فرمان اسکندر اسکندروس

86 ارسطو که دستور درگاه بود %~% به یونان زمین نایب شاه بود

87 ملک زاده را در خرام و خورش %~% همی داد چون جان خود پرورش

88 نگارین رخش را به ناز و به نوش %~% نوآیین دلش را به فرهنگ و هوش

89 برآورده گیر این چنین صد نگار %~% فرو برده خاکش سرانجام ms136 کار

1 بیا ساقی آن می‌که محنت برست %~% به چون من کسی ده که محنت خورست

2 مگر بوی راحت به جانم دهد %~% ز محنت زمانی امانم دهد

3 مبارک بود فال فرخ زدن %~% نه بر رخ زدن بلکه شه رخ زدن

4 بلندی نمودن در افکندگی %~% فراهم شدن در پراکندگی

5 چو شمع از درونسو جگر سوختن %~% برونسو ز شادی برافروختن

6 چو عاجز شود مرد چاره سگال %~% ز بیچارگی در گریزد به فال

7 کلید آرد از ریگ و سنگی به چنگ %~% که آهن بسی خیزد از ریگ و سنگ

8 دری را که در غیب شد ناپدید %~% بجز غیب دان کس نداند کلید

9 ز بهبود زن فال کان سود تست %~% که به بود تو اصل بهبود تست

10 مرنج ار نزاری که فربه شوی %~% چو گوئی کز این به شوم به شوی

11 ز ما قرعه بر کاری انداختن %~% ز کار آفرین کارها ساختن

12 درین پرده کانصاف یاری دهست %~% اگر پرده کنج نیاری بهست

13 دلا پرده تنگست یارم تو باش %~% ز پرده در آن پرده دارم تو باش

14 گزارنده بیت غرای من %~% که شد زیب او زیور آرای من

15 خبر می‌دهد کان جهان گیر شاه %~% چو بر زد به گردون سر بارگاه

16 فرستادنی را زهر مرز بوم %~% فرستاد با استواران به روم

17 چو گشت از فسون جهان بی هراس %~% جهانرا به گشتن نگهداشت پاس

18 همه عالم از مژده داد او %~% نخوردند یک قطره بی یاد او

19 سکندر که فرخ جهاندار بود %~% شب و روز در کار بیدار بود

20 بساز جهان برد سازندگی %~% نوائی نزد جز نوازندگی

21 جهان گر چه زیر کمند آمدش %~% نکرد آنچه نادلپسند آمدش

22 نیازرد کس را ز گردنکشان %~% پدید آورید ایمنی را نشان

23 اگر نیز پهلو زنی را بکشت %~% ازو بهتری را قوی کرد پشت

24 وگر بوم و شهری ز ms137 هم برگشاد %~% ازان به یکی شهر دیگر نهاد

25 زمانه جز این بود نبیند صواب %~% که اینرا کند خوب و آنرا خراب

26 سکندر که کرد آن عمارت گری %~% کجا تا کجا سد اسکندری

27 ز پرگار چین تا حد قیروان %~% به درگاه او گشت پیکی روان

28 وثیقت طلب کرد هر سروری %~% به زنهار خواهی ز هر کشوری

29 از آن تحفه‌ها کان بود دلفریب %~% فرستاد هر کس به آیین و زیب

30 جهاندار فرمود کز مشک ناب %~% نویسند هر جانبی را جواب

31 ازان پس که چندی برآمد براین %~% سری چند زد آسمان بر زمین

32 خدیو جهان در جهان تاختن %~% برآراست عزم سفر ساختن

33 هنرنامه‌های عرب خوانده بود %~% در آن آرزو سالهامانده بود

34 که چون در عجم دستگاهش بود %~% عرب نیز هندوی راهش بود

35 همان کعبه را نیز بیند جمال %~% شود شاد از آن نقش فیروز فال

36 چو ملک عجم رام شد شاه را %~% به ملک عرب راند بنگاه را

37 به خروارها گنج زر بر گرفت %~% به عزم بیابان ره اندر گرفت

38 سران عرب را زر افشان او %~% سرآورد بر خط فرمان او

39 چو دیدند فیروزی لشکرش %~% عرب نیز گشتند فرمانبرش

40 چنان تاخت بر کشور تازیان %~% کزو تازیان را نیامد زیان

41 به هر منزلی کو عنان کرد خوش %~% همش نزل بردند و هم پیشکش

42 بجز خوردنیهای بایستنی %~% همان گوسفندان شایستنی

43 به اندازه دسترسهای خویش %~% کشیدند بسیار گنجینه پیش

44 هم از تازی اسبان صحرا نورد %~% هم از تیغ چون آب زهرا بخورد

45 هم از نیزه خطی سی ارش %~% سنانش به خون یافته پرورش

46 شتر نیز هم ناقه هم بیسراک %~% شتابنده چون باد و از گرد پاک

47 ادیم و دگر تحفه‌های غریب %~% هم از جنس جوهر هم از جنس طیب

48 زمان تا زمان از پی جاه او %~% کشیدند حملی به درگاه او

49 ms138 جهاندار کان دید بگشاد گنج %~% به خروارها گشت پیرایه سنج

50 همه بادیه فرش اطلس کشید %~% زمین زیر یاقوت شد ناپدید

51 سوی کعبه شد رخ برافروخته %~% حساب مناسک در آموخته

52 قدم بر سر ناف عالم نهاد %~% بسا نافه کز ناف عالم گشاد

53 چو پرگار گردون بر آن نقطه گاه %~% به پای پرستش بپیموده راه

54 طوافی کز او نیست کس را گزیر %~% برآورد و شد خانه را حلقه گیر

55 نخستین در کعبه را بوسه داد %~% پناهنده خویش را کرد یاد

56 بر آن آستان زد سر خویش را %~% خزینه بسی داد درویش را

57 درم دادنش بود گنج روان %~% شتر دادنش کاروان کاروان

58 چو در خانه راستان کرد جای %~% خداوند را شد پرستش نمای

59 همه خانه در گنج و گوهر گرفت %~% در و بام در مشگ و عنبر گرفت

60 چو شرط پرستش بجای آورید %~% ادیم یمن زیر پای آورید

61 یمن را برافروخت از گرد خیل %~% چنان چون ادیم یمن را سهیل

62 دگر ره درآمد به ملک عراق %~% سوی خانه خویش کرد اتفاق

63 بریدی درآمد چو آزادگان %~% ز فرمانده آذر آبادگان

64 که شاه جهان چون جهان رام کرد %~% ستم را ز عالم تهی نام کرد

65 چرا کار ارمن فرو هشت سست %~% نکرد آن بر و بوم را باز جست

66 به روز تو این بوم نزدیک تر %~% چرا ماند از شام تاریک‌تر

67 به ارمن در آتش پرستی کنند %~% دگر شاه را زیر دستی کنند

68 در ابخاز کردیست عادی نژاد %~% که از رزم رستم نیارد به یاد

69 دوالی بنام آن سوار دلیر %~% برآرد دوال از تن تند شیر

70 دلیران ارمن هواخواه او %~% کمر بسته بر رسم و بر راه او

71 همه باده بر یاد او می‌خورند %~% خراج ولایت بدو می‌برند

72 اگر شه نخواهد بر او تاختن %~% ز ما خواهد این ملک پرداختن

73 جهاندار ms139 کاین زور بازو شنید %~% سپه را ز بابل به ارمن کشید

74 فرو شست از آلایش آن بوم را %~% پسند آمد ارمن شه روم را

75 برافکند از او رسم و راه بدان %~% پرستیندن آتش موبدان

76 وز آنجا شبیخون بر ابخاز کرد %~% در کین بر ابخازیان باز کرد

77 تبیره به غریدن افتاد باز %~% سر نیزه با آسمان گفت راز

78 بهر قلعه کو داد پیغام خویش %~% کلید در قلعه بردند پیش

79 دوالی سپهدار ابخاز بوم %~% چو دانست کامد شهنشاه روم

80 دوال کمر بر وفا کرد چست %~% دل روشن از کینه شاه شست

81 روان کرد مرکب چو کار آگهان %~% به بوسیدن دست شاه جهان

82 بسی گنجهای گرانمایه برد %~% به گنجینه داران خسرو سپرد

83 درآمد ز درگاه و بوسید خاک %~% دل از دعوی دشمنی کرد پاک

84 سکندر جهاندار گیتی نورد %~% چو دید آنچنان مردی آزاد مرد

85 نوازشگری را بدو راه داد %~% به نزدیک تختش وطنگاه داد

86 بپرسیدش اول به آواز نرم %~% به شیرین زبانی دلش کرد گرم

87 بفرمود تا خازن زود خیز %~% کند پیل بالا بر او گنج ریز

88 سزاوار او خلعتی شاهوار %~% برآراید از طوق و از گوشوار

89 ز دیبا و گوهر ز شمشیر و جام %~% دهد زینت پادشاهی تمام

90 چنان کرد گنجور کار آزمای %~% که فرمود شاهنشه خوب رای

91 دوالی ملک چون به نیک اختری %~% بپوشید سیفور اسکندری

92 ز طوق زر و تاج گوهر نشان %~% شد از سرفرازان و گردنکشان

93 به شکر شهنشه زبان برگشاد %~% ز یزدان بر او آفرین کرد یاد

94 شتابنده‌تر شد در آن بندگی %~% سرافراز گشت از سرافکندگی

95 میان بست بر خدمت شهریار %~% وزان پس همه خدمتش بود کار

96 به خسرو پرستی چنان خاص گشت %~% که از جمله خاصگان درگذشت

97 بدان مرز روشنتر از صحن باغ %~% فروزنده شد چشم شه چون چراغ

98 سوادی چنان دید ms140 دارای دهر %~% برآسود و از خرمی یافت بهر

99 چنین گفت با پور دهقان پیر %~% که تفلیس از او شد عمارت پذیر

100 در آن بوم آراسته چون بهشت %~% شب و روز جز تخم نیکی نکشت

101 بفرمود بر خاک آن مرز و بوم %~% اساسی نهادن بر آیین روم

102 تماشا کنان رفت از آن مرحله %~% عنان کرد بر صید صحرا یله

103 دو هفته کم و بیش در کوه و دشت %~% به صید افکنی راه در می‌نوشت

104 چو از مرغ و ماهی تهی کرد جای %~% به نوشابه بردع آورد رای

105 ز تعظیم آن زن خبردار بود %~% که با ملک و بامال بسیار بود

106 جهان سبز دید از بسی کشت و رود %~% به سرسبزی آمد در آنجا فرود

1 بیا ساقی آن می‌که جان پرور است %~% چو آب روان تشنه را درخور است

2 دراین غم که از تشنگی سوختم %~% به من ده که می‌خوردن آموختم

3 خوشا ملک بردع که اقصای وی %~% نه اردیبهشت است بی گل نه دی

4 تموزش گل کوهساری دهد %~% زمستان نسیم بهاری دهد

5 بهشتی شده بیشه پیرامنش %~% ز گر کوثری بسته بر دامنش

6 سوادش ز بس سبزه و مشگ بید %~% چو باغ ارم خاصه باغ سپید

7 ز تیهو و دراج و کبک و تذر و %~% نیابی تهی سایه بید و سرو

8 گراینده بومش به آسودگی %~% فرو شسته خاکش ز آلودگی

9 همه ساله ریحان او سبز شاخ %~% همیشه در او ناز و نعمت فراخ

10 علف گاه مرغان این کشور اوست %~% اگر شیر مرغت بباید در اوست

11 زمینش به آب زر آغشته‌اند %~% تو گوئی در آن زعفران کشته‌اند

12 خرامنده بر سبزه آن زمی %~% خیالی نیابد بجز خرمی

13 کنون تخت آن بارگه گشت خرد %~% دبیقی و دیباش را باد برد

14 فرو ریخت آن تازه گلها ز بار %~% وزان نار و نرگس برآمد غبار

15 ms141 بجز هیزم خشگ و سیلاب تر %~% نه بینی در آن بیشه چیز دگر

16 همانا که آن رستنیهای چست %~% نه از دانه کز دامن عدل رست

17 گر آن پرورش یابد امروز باز %~% از آن به شود آستین را طراز

18 بلی گر فراغت بود شاه را %~% ز نو زیوری بخشد آن گاه را

19 هرومش لقب بود از آغاز کار %~% کنون بردعش خواند آموزگار

20 در آن بوم آباد و جای مهان %~% زمانه بسی گنج دارد نهان

21 بدین خرمی گلستانی کجاست %~% بدین فرخی گنجدانی کجاست

22 چنین گفت گنجینه‌دار سخن %~% که سالار آن گنجدان کهن

23 زنی حاکمه بود نوشابه نام %~% همه ساله با عشرت و نوش جام

24 چو طاوس نر خاصه در نیکوئی %~% چو آهوی ماده ز بی آهوئی

25 قوی رای و روشن دل و نغزگوی %~% فرشته منش بلکه فرزانه خوی

26 هزارش زن بکر در پیشگاه %~% به خدمت کمر بسته هریک چو ماه

27 برون از کنیزان چابک سوار %~% غلامان شمشیر زن سی هزار

28 نگشتی ز مردان کسی بر درش %~% وگر چند نزدیک بودی برش

29 به جز زن کسی کارسازش نبود %~% به دیدار مردان نیازش نبود

30 زنان داشتی رای زن در سرای %~% به کدبانوئی فارغ از کدخدای

31 غلامان به اقطاع خود تاخته %~% وطنگاهی از بهر خود ساخته

32 کسی از غلامان ز بس قهر او %~% به دیده ندیده در شهر او

33 بهرجا که پیکار فرمودشان %~% فریضه‌ترین کاری آن بودشان

34 سکندر چو لشگر به صحرا کشید %~% سراپرده سر بر ثریا کشید

35 در آن خرم آباد مینو سرشت %~% فرو ماند حیران ز بس آب و کشت

36 بپرسید کین بوم فرخ کراست %~% کدامین تهمتن بدو پادشاست

37 نمودند کین مرز آراسته %~% زنی راست با این همه خواسته

38 زنی از بسی مرد چالاک‌تر %~% به گوهر ز دریا بسی پاک‌تر

39 قوی رای و روشن دل و سرفراز %~% به هنگام ms142 سختی رعیت نواز

40 به مردی کمر بر میان آورد %~% تفاخر به نسل کیان آورد

41 کله داریش هست و او بی کلاه %~% سپهدار و او را نبیند سپاه

42 غلامان مردانه دارد بسی %~% نبیند ولی روی او را کسی

43 زنان سمن سینه سیم ساق %~% بهر کار با او کنند اتفاق

44 همه نارپستان به بالا چو تیر %~% ز پستان هر یک شکر خورده شیر

45 کجا قاقمی یا حریریست نرم %~% بلرزد بر اندام ایشان ز شرم

46 فرشته نبیند در ایشان دلیر %~% وگر بیند افتد ز بالا به زیر

47 درخشنده هر یک در ایوان و باغ %~% چو در روز خورشید و در شب چراغ

48 نظر طاقت آن ندارد ز نور %~% که بیند در ایشان ز نزدیک و دور

49 به گوش کسی کاید آوازشان %~% سر خود کند در سر نازشان

50 ز لعل و ز در گردن و گوش پر %~% لب از لعل کانی و دندان ز در

51 ندانم چه افسون فرو خوانده‌اند %~% کز آشوب شهوت جدا مانده‌اند

52 ندارند زیر سپهر کبود %~% رفیقی بجز باده و بانگ رود

53 زن پاک پیوند فرمان روا %~% برایشان فرو بسته دارد هوا

54 صنمخانه‌ها دارد از قصر و کاخ %~% بر آن لعبتان کرده درها فراخ

55 اگر چه پس پرده دارد نشست %~% همه روز باشد عمارت پرست

56 سرائی ملوکانه دارد بلند %~% بساطی کشیده در او ارجمند

57 ز بلور تختی برانگیخته %~% به خروار گوهر بر او ریخته

58 ز بس شبچراغ آن گرانمایه گاه %~% به شب چون چراغست و رخشنده ماه

59 نشیند بر آن تخت هر بامداد %~% کند شکر بر آفریننده یاد

60 عروسانه او کرده بر تخت جای %~% عروسان دیگر به خدمت به پای

61 شب و روز با باده و بانگ رود %~% تماشا کنان زیر چرخ کبود

62 گذشت از پرستیدن کردگار %~% بجز خواب و خوردن ندارند کار

63 زن کاردان با همه ms143 کاخ و گنج %~% ز طاعت نهد بر تن خویش رنج

64 ز پرهیزگاری که دارد سرشت %~% نخسبد در آن خانه چون بهشت

65 دگر خانه دارد ز سنگ رخام %~% شب آنجا رود ماه تنها خرام

66 در آنخانه آن شمع گیتی فروز %~% خدا را پرستش کند تا بروز

67 به مقدار آن سر درآرد به خواب %~% که مرغی برون آورد سر ز آب

68 دگر باره با آن پری پیکران %~% خورد می به آواز رامشگران

69 شب و روز اینگونه دارد عنان %~% به روز اینچنین چون شب آید چنان

70 نه شب فارغست از پرستشگری %~% نه روز از تماشا و جان پروری

71 خورند از پی او و یاران او %~% غم کار او کارداران او

72 شه این داستان را پسندیده داشت %~% تمنای آن نقش نادیده داشت

73 نشستنگهی دید از آب و گیا %~% به گوهر گرامیتر از کیمیا

74 در آنجای آسوده با رود و جام %~% برآسود یک چند و شد شادکام

75 چو نوشابه دانست کاورنگ شاه %~% به فال همایون درآمد ز راه

76 پرستشگری را براراست کار %~% بر اندیشه پایه شهریار

77 فرستاد نزلی سزاوار او %~% کمر بست بر خدمت کار او

78 برون از بسی چار پای گزین %~% چه از بهر مطبخ چه از بهر زین

79 زمین خیزهائی کز آن بوم رست %~% به رنگ و به رونق دلاویز و چست

80 خورشهای شاهانه مشگبوی %~% طبقهای مشگ از پی دست شوی

81 دگرگونه از میوه بسیار چیز %~% ز مشگ و شکر چند خروار نیز

82 می و نقل و ریحان مجلس فروز %~% کشیدند از این نزلها چند روز

83 جداگانه نیز از پی مهتران %~% فرستاد هر روز نزلی گران

84 ز بس مردمیها که آن زن نمود %~% زبان بر زبان هر کسش می‌ستود

85 ملک را به دیدار آن دلنواز %~% زمان تا زمان بیشتر شد نیاز

86 بدان تا خبر یابد از راز او %~% ببیند در ms144 آن مملکت ساز او

87 قدمگاه او بنگرد تا کجاست %~% حکایت دروغست یا هست راست

88 چو شبدیز را نعل زر بست روز %~% درآمد به زین شاه گیتی فروز

89 به رسم رسولان براراست کار %~% سوی نازنین شد فرستاده‌وار

90 چو آمد به دهلیز درگه فراز %~% زمانی برآسود از آن ترکتاز

91 درو درگهی دید بر آسمان %~% زمین بوس او هم زمین هم زمان

92 پرستندگان زو خبر یافتند %~% بر بانوی خویش بشتافتند

93 نمودند کز درگه شاه روم %~% کز او فرخی یافت این مرز و بوم

94 رسولی رسید است با رای و هوش %~% پیام آوری چون خجسته سروش

95 ز سر تا قدم صورت بخردی %~% پدیدار از او فره ایزدی

96 برآراست نوشابه درگاه او %~% به زر در گرفت آهنین راه را

97 پریچهرگان را به صد گونه زیب %~% صف اندر صف آراسته دل فریب

98 برآموده گوهر به مشگین کمند %~% فرو هشته بر گوهر آگین پرند

99 درآمد به جاوه چو طاوس باغ %~% درفشان و خندان چو روشن چراغ

100 بر اورنگ شاهنشهی برنشست %~% گرفته معنبر ترنجی به دست

101 بفرمود کایین بجای آورند %~% فرستاده را در سرای آورند

102 وکیلان درگاه و دیوان او %~% بجای آوریدند فرمان او

103 فرستاده از در درآمد دلیر %~% سوی تخت شد چون خرامنده شیر

104 کمربند شمشیر نگشاد باز %~% به رسم رسولان نبردش نماز

105 نهانی در آن قصر زیبنده دید %~% بهشتی سرائی فریبنده دید

106 پر از حور آراسته چون بهشت %~% بساط زمین گشته عنبر سرشت

107 ز بس گوهر گوش گوهر کشان %~% شده چشم بیننده گوهر فشان

108 ز تابنده یاقوت و رخشنده لعل %~% خرامنده را آتشین گشت نعل

109 مگر کان و دریا بهم تاختند %~% همه گوهر آنجا برانداختند

110 زن زیرک از سیرت و سان او %~% در آن داوری شد هراسان او

111 که این کاردان مرد آهسته رای %~% چرا رسم خدمت نیارد بجای

112 در ms145 او کرد باید پژوهندگی %~% که از ما ندارد شکوفندگی

113 ز سر تا قدم دید در شهریار %~% زر پخته را بر محک زد عیار

114 چو نیکو نگه کرد بشناختش %~% ز تخت خود آرامگه ساختش

115 خبردار شد زو که اسکندرست %~% نشست سر تخت را در خورست

116 ز پیروزی هفت چرخ کبود %~% بسی داد بر شاه عالم درود

117 نپرسید و رخساره پر شرم کرد %~% نخستین نمودار آزرم کرد

118 نکرد از بنه هیچ بر وی پدید %~% که بر قفل تو هست ما را کلید

119 سکندر به رسم فرستادگان %~% نگهداشت آیین آزادگان

120 درودی پیاپی رساندش نخست %~% فرستادگی کر د بر خود درست

121 پس آنگه گزارش گرفت از پیام %~% که شاه جهان داور نیک‌نام

122 چنین گفت کای بانوی نامجوی %~% ز نام آوران جهان پرده گوی

123 چه افتاد کز ما عنان تافتی %~% سوی ما یکی روز نشتافتی

124 زبونی چه دیدی که توسن شدی %~% چه بیداد کردم که دشمن شدی

125 کجا تیغی از تیغ من تیزتر %~% ز پیکان من آتش انگیزتر

126 که از من بدانکس پناه آوری %~% همان به که سر سوی راه آوری

127 به درگاه من پای خاکی کنی %~% ز جوشیدنم ترسناکی کنی

128 چو من ره بدین مملکت ساختم %~% بر او سایه دولت انداختم

129 کمر چون نبستی به درگاه من %~% چرا روی پیچیدی از راه من

130 به میخانه و میوه زیبم دهی %~% به نقل و به ریحان فریبم دهی

131 پذیرفته شد آنچه کردی نخست %~% پذیرا شو اکنون برای درست

132 مرا دیدن تو به فرهنگ و رای %~% همایون‌تر آمد ز فر همای

133 چنان کن که فردا به هنگام بار %~% خرامی سوی درگه شهریار

134 شهنشه چو بگزارد پیغام خویش %~% به امید پاسخ سرافکند پیش

135 به پاسخ نمودن زن هوشمند %~% ز یاقوت سر بسته بگشاد بند

136 که آباد بر چون تو شاه دلیر %~% که پیغام خود ms146 گزارد چو شیر

137 چنان آیدم در دل ای پهلوان %~% که با این سرو سایه خسروان

138 میانجی نی شاه آزاده‌ای %~% فرستنده‌ای نه فرستاده‌ای

139 پیام تو چون تیغ گردن زند %~% کرا زهره کاین تیغ بر من زند

140 ولیکن چو شه تیغ بازی کند %~% سر تیغ او سرفرازی کند

141 ز تیغ سکندر چه رانی سخن %~% سکندر توئی چاره خویش کن

142 مرا خواندی و خود به دام آمدی %~% نظر پخته‌تر کن که خام آمدی

143 فرستادت اقبال من پیش من %~% زهی طالع دولت اندیش من

144 جهاندار گفت ای سزاوار تخت %~% پژوهش مکن جز به فرمان پخت

145 سکندر محیط است و من جوی آب %~% منه تهمت سایه بر آفتاب

146 مرا چون نهی بر عیار کسی %~% که باشد چو من پاسبانش بسی

147 دل خود ز بد عهدی آزاد کن %~% وزین خوبتر شاه را یاد کن

148 سکندر چه گوئی چنان بی کسست %~% که حمال پیغام او او بسست

149 به درگاه او بیش از آنست مرد %~% که او را قدم رنجه بایست کرد

150 دگر باره نوشابه هوشمند %~% ز نوشین لب خویش بگشاد بند

151 کزین بیش بر دل‌فریبی مباش %~% به ناراستی یک رکیبی مباش

152 ستیزه میاور درین داوری %~% که پیداست نامت به نام آوری

153 پیامت بزرگست و نامت بزرگ %~% نهفته مکن شیر در چرم گرگ

154 فرستاده را نیست آن دسترس %~% که با ما به تندی برآرد نفس

155 نه جباری خویش را کم کند %~% نه در پیش ما پشت را خم کند

156 درآید به تندی و خون‌خوارگی %~% بجز شه کرا باشد این یارگی

157 جز اینم نشانهای پوشیده هست %~% کزو راز پوشیده آید به دست

158 جوابش چنان داد شاه دلیر %~% که ناید ز روباه پیغام شیر

159 اگر من به چشم تو نام آورم %~% سکندر نیم زو پیام آورم

160 مرا با پیام بزرگان چکار %~% تصرف نیابد درین پرده بار ms147

161 اگر تندیی زیر پیغام هست %~% تو دانی و آن کس که این نقش بست

162 اگر در میانجی دلیر آمدم %~% نه از روبه از نزد شیر آمدم

163 در آیین شاهان و رسم کیان %~% پیام آوران ایمنند از زیان

164 چو پیغام شه با تو کردم پدید %~% مزن پره قفل را بر کلید

165 جوابم بفرمای گفتن به راز %~% که تازه نوردم سوی خانه باز

166 بر آشفت نوشابه زان شیر دل %~% که پوشید خورشید را زیر گل

167 محابا رها کرد و شد گرم خیز %~% زبان کرد بر پاسخ شاه تیز

168 که با من چه سودست کوشیدنت %~% به گل روی خورشید پوشیدنت

169 بفرمود کارد کنیزی دوان %~% حریری بر او پیکر خسروان

170 یکی گوشه از شقه آن حریر %~% بدو داد کین نقش بر دست گیر

171 ببین تا نشان رخ کیست این %~% در این کارگاه از پی چیست این

172 اگر پیکر تست چندین مکوش %~% به ابروی خویش آسمان را مپوش

173 سکندر به فرمان او ساز کرد %~% حریر نوشته ز هم باز کرد

174 به عینه درو صورت خویش دید %~% ولایت به دست بداندیش دید

175 ستیزه در آن کار نامد صواب %~% فرو ماند یک‌بارگی در جواب

176 بترسید و شد رنگ رویش چو کاه %~% به دارای خود بر خود را پناه

177 چو دانست نوشابه کان تند شیر %~% هراسان شد از تندی آمد به زیر

178 بدو گفت کی خسرو کامگار %~% بسی بازی آرد چنین روزگار

179 میندیش و مهر مرا بیش دان %~% همان خانه را خانه خویش دان

180 ترا من کنیزی پرستنده‌ام %~% هم آنجا هم اینجا یکی بنده‌ام

181 به تونقش تو زان نمودم نخست %~% که تا نقش من بر تو گردد درست

182 اگر چه زنم زن سیر نیستم %~% ز حال جهان بی خبر نیستم

183 منم شیر زن گر توئی شیر مرد %~% چه ماده چه نر شیر وقت نبرد

184 ms148 چو بر جوشم از خشم چون تند میغ %~% در آب آتش انگیزم از دود تیغ

185 کفلگاه شیران برآرم به داغ %~% ز پیه نهنگان فروزم چراغ

186 ز مهرم مکش سوی پیکار خویش %~% گرفته مزن بر گرفتار خویش

187 منه خار تا در نیفتی به خار %~% رهاننده شو تا شوی رستگار

188 تو آنگه که بر من شوی دست یاب %~% زنی بیوه را داه باشی جواب

189 من ار بر تو چربم به هنگام کین %~% بوم قایم انداز روی زمین

190 درین هم نبردی چو روباه و گرگ %~% تو سر کوچک آیی و من سر بزرگ

191 چنین آمدست از نقیبان پیر %~% که با هیچ ناداشت کشتی مگیر

192 که بر جهد آن گز تو چیزی کند %~% بکوشد به جان تا ترا بفکند

193 تنم گر چه هست از مقیمان شهر %~% دلم نیست غافل ز شاهان دهر

194 ز هندوستان تا بیابان روم %~% ز ویران زمین تا به آباد بوم

195 فرستاده‌ام سوی هر کشوری %~% فراست شناسی و صورتگری

196 بدان تا ز شاهان اقلیم گیر %~% کند صورت هر کسی بر حریر

197 نگارنده صورت از هر دیار %~% سرانجام نزد من آرد نگار

198 چو آرند صورت به نزدیک من %~% در او بنگرد رای باریک من

199 گوا خواهم آن نقش را در نبشت %~% ز هر کس که این از که دارد سرشت

200 چو گویند نقش فلان پادشاست %~% پذیرم که آن نقش نقشیست راست

201 پس از ناخن پای تا فرق سر %~% گمارم بهر صورتی بر نظر

202 ز هر سال‌خوردی و هر تازه‌ای %~% بگیرم به قدر وی اندازه‌ای

203 بد و نیک هر صورتی از قیاس %~% شناسم که هستم فراست شناس

204 شب و روز بی چاره سازی نیم %~% درین پرده با خود به بازی نیم

205 ترازوی همت روان می‌کنم %~% سبک سنگن خسروان می‌کنم

206 ز هر نقش کان یافتم بر پرند %~% خیال تو آمد مرا دلپسند ms149

207 که با جان به مهر آشنائی دهد %~% برآزرم خسرو گوائی دهد

208 چو گفت این سخن به اسکندر دلیر %~% ز تخت گرانمایه آمد به زیر

209 فرو ماند شه را در آن دستگاه %~% که یک تخت را برنتابد دو شاه

210 نبینی دو شاهست شطرنج را %~% که بر هر دلی نو کند رنج را

211 پریچهره چون از سر تخت خویش %~% فرود آمد و خدمت آورد پیش

212 عروسانه بر کرسی زر نشست %~% شهنشاه را گشت پایین پرست

213 شه از شرم آن ماهی چون نهنگ %~% چو زرافه از رنگ می‌شد به رنگ

214 به دل گفت کاین کاردان گر زنست %~% به فرهنگ مردی دلش روشنست

215 زنی کو چنین کرد و اینها کند %~% فرشته بر او آفرینها کند

216 ولی زن نباید که باشد دلیر %~% که محکم بود کینه ماده شیر

217 زنان را ترازو بود سنگ زن %~% بود سنگ مردان ترازو شکن

218 زن آن به که در پرده پنهان بود %~% که آهنگ بی پرده افغان بود

219 چه خوش گفت جمشید با رای زن %~% که یا پرده یا گور به جای زن

220 مشو بر زن ایمن که زن پارساست %~% که در بسته به گرچه دزد آشناست

221 دگر باره گفت این چه کم بود گیست %~% شفاعت درین پرده بیهوده گیست

222 به تلخی در اندیشه را جوش ده %~% در افتاده‌ای تن فراموش ده

223 بجای چنین دلبر مهربان %~% که زیبا سرشتست و شیرین زبان

224 گرت دشمن کینه ور یافتی %~% بجز سر بریدن چه بر تافتی

225 از اینجا اگر برکشم پای خویش %~% نگهدارم اندازه رای خویش

226 نپوشم دگر رخ چو بیگانگان %~% نگیرم ره و رسم دیوانگان

227 دل بسته را برگشایم ز بند %~% گره بر گره چون توانم فکند

228 چو درطاس رخشنده افتاد مور %~% رهاننده را چاره باید نه زور

229 شکیبائی آرم در این رنج و تاب %~% خیالیست گوئی که بینم ms150 به خواب

230 شنیدم رسن بسته‌ای سوی دار %~% برو تازگی رفت چون نوبهار

231 بپرسیدش از مهربانان یکی %~% که خرم چرائی و عمر اندکی

232 چنین داد پاسخ که عمر این قدر %~% به غم بردنش چون توانم بسر

233 درین بود کایزد رهائیش داد %~% در آن تیرگی روشنائیش داد

234 بسا قفل کو را نیابی کلید %~% گشاینده‌ای ناگه آید پدید

235 ازین در بسی گفت با خویشتن %~% هم آخر به تسلیم در داد تن

236 تهمتن چو تنها کند ترکتاز %~% بدو دیو را دست گردد دراز

237 مغنی چو بی پرده گوید سرود %~% زند خنده بر بانگ وی بانگ رود

238 چو لختی منش را بمالید گوش %~% نشاند آتش طیرگی را ز جوش

239 شکیبندگی دید درمان خویش %~% به تسلیم دولت سرافکند پیش

240 کمر بست نوشابه چون چاکران %~% بفرمود تا آن پری پیکران

241 ز هر گونه آرایش خوان کنند %~% بسیچ خورشهای الوان کنند

242 کنیزان چون شمع برخاستند %~% ملوکانه خوانی برآراستند

243 نهادند نزلی ز غایت برون %~% ز هر بخته‌ای پخته از چند گون

244 رقاق تنک گرده گرد روی %~% ز گرد سراپرده تا گرد کوی

245 همان قرصه شکر آمیخته %~% چو کنجد بر آن گرده‌ها ریخته

246 اباهای نوشین عنبر سرشت %~% خبر داده از خوردهای بهشت

247 ز بس کوهه گاو و ماهی چو کوه %~% شده در زمین گاو و ماهی ستوه

248 ز مرغ و بره روی رنگین بساط %~% برآورده پر مرغ‌وار از نشاط

249 مصوص سرائی و ریچار نغز %~% ز بادام و پسته برآورده مغز

250 ز بس صاف پالوده عطر سای %~% بسا مغز پالوده کامد بجای

251 ز لوزینه خشک و حلوای‌تر %~% به تنگ آمده تنگهای شکر

252 فقاع گلابی گل‌شکری %~% طبرزد فشان از دم عنبری

253 جدا از پی خسرو نیک بخت %~% بساط زر افکند بالای تخت

254 نهاده یکی خوان خورشید تاب %~% بر او چار کاسه ز بلور ناب

255 یکی از ms151 زر و دیگر از لعل پر %~% سه دیگر ز یاقوت و چارم ز در

256 چو بر مائده دستها شد دراز %~% دهان بر خورش راه بگشاد باز

257 به شه گفت نوشابه بگشای دست %~% بخور زین خورشها که در پیش هست

258 به نوشابه شه گفت کی ساده دل %~% نوا کج مزن تا نمانی خجل

259 در این صحن یاقوت و خوان زرم %~% همه سنگ شد سنگ را چون خورم

260 چگونه خورد آدمی سنگ را %~% طبیعت کجا خواهد این رنگ را

261 طعامی بیاور که خوردن توان %~% به رغبت برو دست کردن توان

262 بخندید نوشابه در روی شاه %~% که چون سنگ را در گلو نیست راه

263 چرا از پی سنگ ناخوردنی %~% کنی داوری‌های ناکردنی

264 به چیزی چه باید برافراختن %~% که نتوان از او طعمه‌ای ساختن

265 چو ناخوردنی آمد این سفله سنگ %~% درو سفلگانه چه آریم چنگ

266 در این ره که از سنگ باید گشاد %~% چرا سنگ بر سنگ باید نهاد

267 کسانی که این سنگ برداشتند %~% نخوردند و چون سنگ بگذاشتند

268 تو نیز ار نه‌ای مرد سنگ آزمای %~% سبک سنگ شو زانچه مانی به پای

269 ز بیغاره آن زن نغزگوی %~% ز ناخورده خوان کرد شه دست شوی

270 به نوشابه گفت ای شه بانوان %~% به از شیر مردان به توش و توان

271 سخن نیک گفتی که جوهر پرست %~% ز جوهر بجز سنگ نارد بدست

272 ولیک آنگه این نکته بودی درست %~% که گوینده جوهر نجستی نخست

273 مرا گر بود گوهری بر کلاه %~% ز گوهر بنا شد تهی تاج شاه

274 ترا کاسه و خوان پر از گوهرست %~% ملامت نگر تا که را درخورست

275 چه باید به خوان گوهر اندوختن %~% مرا گوهر اندازی آموختن

276 زدن خاک در دیده گوهری %~% همه خانه یاقوت اسکندری

277 ولیکن چو میبینم از رای خویش %~% سخنهای تو هست بر جای خویش

278 هزار آفرین ms152 بر زن خوب رای %~% که مارا به مردی شود رهنمای

279 زپند تو ای بانوی پیش بین %~% زدم سکه زر چو زر بر زمین

280 چو نوشابه آن آفرین کرد گوش %~% زمین را ز لب کرد یاقوت نوش

281 بفرمود کارند خوانهای خورد %~% همان نقلدانهای نادیده گرد

282 نخست از همه چاشنی برگرفت %~% در آن چابکی ماند خسرو شگفت

283 ز خدمت نیاسود چندانکه شاه %~% ز خوردن بر آسود و شد سوی راه

284 به وقت شدن کرد با شاه عهد %~% که نارد در آزار نوشابه جهد

285 بفرمود شه تا وثیقت نبشت %~% بدو داد و شد سوی بزم از بهشت

286 سکندر چو زان شهر شد باز جای %~% فریب از فلک دید و فتح از خدای

287 بدان رستگاری که بودش هراس %~% رهاننده را کرد صد ره سپاس

288 شب از روز رخشنده چون گوی برد %~% چراغی برافروخت شمعی بمرد

289 بتاوان آن گوی زر بر سپهر %~% بسا گوی سیمین که بنمود چهر

290 شه آسایش و خواب را کار بست %~% دو لختی در چار دیوار بست

291 برآسود تا صبحدم بر دمید %~% سپیدی شد اندر سیاهی پدید

292 سر از خواب نوشین برآورد شاه %~% یکی مجلس آراست چون صبحگاه

293 که خورشید نارنج زرین بدست %~% ترنج فلک را بدو سر شکست

294 پری چهره نوشابه نوش بهر %~% به فال همایون برون شد ز شهر

295 چو رخشنده ماهی که در وقت شام %~% بر آید ز مشرق چو گردد تمام

296 کنیزان چو پروین به پیرامنش %~% ز تارک درآموده تا دامنش

297 روان ماهرویان پس پشت او %~% چو ناهید صد در یک انگشت او

298 پریرخ چو در لشگر شاه دید %~% جهان در جهان خیل و خرگاه دید

299 ز بس پرنیانهای زرین درفش %~% هوا گشته گلگون و صحرا بنفش

300 ز بس نوبتیهای زرین نگار %~% نمیبرد ره بر در شهریار

301 نشان جست و آمد به درگاه شاه ms153 %~% سر نوبتی دید بر اوج ماه

302 زده بارگاهی بریشم طناب %~% ستونش زر و میخش از سیم ناب

303 فرود آمد از بارگی بار خواست %~% زمین بوس شاه جهاندار خواست

304 رقیبان بارش گشادند بار %~% درآمد به نوبتگه شهریار

305 سران جهان دید در پیشگاه %~% سرافکنده در سایه یک کلاه

306 کمر بر کمر تاجداران دهر %~% به پیش جهان‌جوی پیروز بهر

307 چنان کز بسی رونق و نور و تاب %~% شده چشم بیننده را زهره آب

308 همه گشته با نقش دیوار جفت %~% نه یارای جنبش نه آوای گفت

309 عروس حصاری چو دید آن حصار %~% بلرزید از آن درگه تنگبار

310 زمین بوسه داد آفرین برگرفت %~% درو مانده آن شیر مردان شگفت

311 بفرمود خسرو که از زر ناب %~% یکی کرسی آرند چون آفتاب

312 عروسی چنان را نشاند از برش %~% عروسان دیگر فراز سرش

313 بپرسید و بس مهربانی نمود %~% بدان آمدن شادمانی نمود

314 نشیننده را چون دل آمد بجای %~% اشارت چنان رفت با رهنمای

315 که سالار خوان خورد خوان آورد %~% خورشهای خوش در میان آورد

316 نخستین ز جلاب نوشین سرشت %~% زمین گشت چون حوضهای بهشت

317 یکی جوی از آن حوض نوشین گلاب %~% نه خسرو که شیرین ندیده به خواب

318 نهادند خوان آنگهی بی دریغ %~% گراینده شد گرد عنبر به میغ

319 ز هر نعمتی کاید اندر شمار %~% فرو ریخته کوهی از هر کنار

320 حریری رقاق دو پرویزنی %~% چو مهتاب تابنده از روشنی

321 همان گرده نرم چون لیف خز %~% کزو پخته شد گرده گرده پز

322 اباهای الوان ز صد گونه بیش %~% به خوانهای زرین نهادند پیش

323 جهان را یکی خورد الوان نبود %~% کزان خورد چیزی بران خوان نبود

324 چو خوردند چندان که آمد پسند %~% ز جام و صراحی گشادند پند

325 می‌ناب خوردند تا نیمروز %~% چو می در ولایت شد آتش فروز

326 نشاط ابروی می‌پرستان گشاد %~% ز ms154 نیروی می‌روی مستان گشاد

327 پری پیکرانی بدان دلبری %~% نشستند تا شب به رامشگری

328 چو شب خواست کز غم سپاه آورد %~% منش سر سوی خوابگاه آورد

329 بدان لعبتان گفت سالار دهر %~% یک امشب نباید شدن سوی شهر

330 چنانست فرمان که فردا پگاه %~% براریم بزمی ز ماهی به ماه

331 به رسم فریدون و آیین کی %~% ستانیم داد دل از رود ومی

332 مگر چون برافروزد آتش ز جام %~% شود کار ما پخته زان خون خام

333 زمانی ز شغل زمین بگذریم %~% به مرجان پرورده جان پروریم

334 فروزنده گردیم چون گل به می %~% بدان کوره از گل برآریم خوی

335 زمین را به جرعه معنبر کنیم %~% به سرشوی شادی گلی‌تر کنیم

336 پریزادگان بوسه دادند خاک %~% پریوار هم شاد و هم شرمناک

337 فروزنده نوشابه در بزم شاه %~% فروزان‌تر از زهره در صبحگاه

338 چو شب زیور عنبرین ساز کرد %~% سر نافه مشک را باز کرد

339 شه از زلف مشگین آن دلگشای %~% کمندی برآراست عنبر فشان

340 مه و مشتری را به مشگین کمند %~% فرود آورید از سپهر بلند

341 شب جشن بود آن شب دل‌نواز %~% پری پیکران چون پری جلوه ساز

342 مگر کاتشی برفروزند لعل %~% در آتش نهند از پی شاه نعل

343 بفرمود شه آتش افروختن %~% به رسم مغان بوی خوش سوختن

344 ز باده چنان آتشی پرفروخت %~% که میخوارگان را در آن رخت سوخت

345 به رود و می‌و لهوهای دگر %~% همی برد شب را به شادی بسر

346 چو شنگرف سودند بر لاجورد %~% سمور سیه زاد روباه زرد

347 دگر باره در جنبش آمد نشاط %~% درآموده شد خسروانی بساط

348 چمن باز نو شد به شمشاد و سرو %~% خرامش درآمد به کبک و تذرو

349 نواگر شدند آن پریچهرگان %~% نوآیین بود مهر در مهرگان

350 ز بیجاده گون باده دل‌فروز %~% فشاندند بیجاده بر روی روز

1 بیا ساقی از باده جامی ms155 بیار %~% ز بیجاده گون گل پیامی بیار

2 رخم را بدان باده چون باده کن %~% ز بیجاده رنگم چو بیجاده کن

3 به جشن فریدون و نوروز جم %~% که شادی سترد از جهان نام غم

4 جهاندار بنشست بر تخت خویش %~% نشستند شاهان سرافکنده پیش

5 نوازندگان می و رود و جام %~% برآراسته دست مجلس تمام

6 می نوش و نوشابه چون شکر %~% عروسان به گردش کمر در کمر

7 در آن مجلس اسکندر فیلقوس %~% نکرد التفاتی به چندان عروس

8 یکی آنکه خود بود پرهیزگار %~% دگر در حرم کرد نتوان شکار

9 یکایک همه لشگر از شرم او %~% نگشتند یک ذره ز آزرم او

10 هوا سرد و خرگاه خورشید گرم %~% زمین خشگ و بالین جمشید نرم

11 برون رفت از چاه دلو آفتاب %~% به ماهی گرفتن سوی حوض آب

12 درم بر درم کیسه کوه و شخ %~% گره بسته چون پشت ماهی ز یخ

13 دمه دم فروگیر چون چشم گرگ %~% شده کار گرگینه دوزان بزرگ

14 سرین گوزن و کفلگاه گور %~% به پهلوی شیران درآورده زور

15 کباب‌تر از ران آهوی‌تر %~% نمک ریخته آب را بر جگر

16 ز باریدن ابر کافور بار %~% سمن رسته از دستهای چنار

17 بنفشه نکرده سر غنچه تیز %~% چو برگ بهار آسمان برف ریز

18 درخت گل از باد آبستنی %~% شکم کرده پر بچه رستنی

19 دهن ناگشاده لب آبگیر %~% که آمد لب سبزه را بوی شیر

20 صبا بلبلان را دریده دهل %~% ز نامحرمان روی پوشیده گل

21 شده بلبله بلبل انجمن %~% چو کبک دری قهقهه در دهن

22 ز رخسار میخوارگان رنگ می %~% بهر گوشه‌ای گل برآورده خوی

23 به عذر شب دوش فرمود شاه %~% که آتش فروزند در بزمگاه

24 برآراست از زینت و زر و زیب %~% چو باغ ارم مجلسی دل‌فریب

25 درو آتشی چون گل افروخته %~% گل از رشک آن گلستان سوخته

26 شده خار از ms156 آتش چون زر به دست %~% نه چون خار زردشتی آتش پرست

27 به مشکین زکال آتش لاله رنگ %~% درافتاده چون عکس گوهر به سنگ

28 به آتش بر آن شوشه مشک سنج %~% چو مار سیه بر سر چاه گنج

29 ز بی رحمتی داده پیر مجوس %~% سواد حبش را به تاراج روس

30 ز هندوستان آمده جوزنی %~% بهر جو که زد سوخته خرمنی

31 مغی ارغوان کشته بر جای جو %~% بنفشه دروده به وقت درو

32 سیاهی به مازندران برده مشک %~% بدل کرده با شوشه زر خشک

33 ز هندو زنی خانه پر خون شده %~% همه آبنوسش طبر خون شده

34 به چین کرده صقلابیی ترکتاز %~% سموری به برطاسیی کرده باز

35 بلالی برآورده آواز خوش %~% صلا داده در روم و خود در حبش

36 بر آواز او زنگی قیرگون %~% گشاده ز دل زهره وز دیده خون

37 دبیری قلم رسته از پشت او %~% قلمهای مشکین در انگشت او

38 نشسته جوانمردی اطلس فروش %~% ز خاکستری پیر زن درع پوش

39 ز بهر پلاسی رسن تافته %~% بجای پلاس اطلسی یافته

40 چو در کوره‌ای مرد اکسیر گر %~% فرو برده آهن برآورده زر

41 شراره که اکسیر زر ساخته %~% ز هر سو به دامن زر انداخته

42 به خار از بر شعله آذری %~% چو بر سرخ گل شعر نیلوفری

43 سفالی ز ریحان برآراسته %~% به ریحانی از بیشه‌ها خاسته

44 نه آتش گل باغ جمشید بود %~% کلیچه پز خوان خورشید بود

45 فروزنده گوهر نیک و بد %~% رفیق مغ و مونس هیربد

46 شکفته گلی خورد او خار بن %~% به دیدار تازه به گوهر کهن

47 ترنم سرای تهی مایگان %~% پیام آور دیگ همسایگان

48 ترنگا ترنگی که زد ساز او %~% به از زند زردشت و آواز او

49 بدین زندگی آتش زند سوز %~% بر افروخته شاه گیتی فروز

50 چو برگ گل سرخ بر شاخ سرو %~% بر او گاه دراج ms157 و گاهی تذرو

51 ز بسد چناری برافراخته %~% بر او کبک نالنده چون فاخته

52 اگر پای بط بر سر آرد چنار %~% بر او سینه بط زند زیر زار

53 تن بط بود در خور آبگیر %~% چو بر آتش آری برآرد نفیر

54 در آن باغ مرغان به جوش آمده %~% ز هر یک دگرگون خروش آمده

55 ستا زن برآورده بانگ سرود %~% سرودی نوآیین‌تر از صد درود

56 جگرها به خون در نمک یافته %~% نمک را ز حسرت جگر تافته

57 شکر بوزه با نوک دندان دراز %~% شکر خواره را کرده دندان دراز

58 کباب تر و بوی افزار خشک %~% اباهای پرورده با بوی مشک

59 ز ریچارها آنچه باشد عزیز %~% ترنج و به و نار و نارنج نیز

60 مغنی چو زهره به رامشگری %~% صراحی درخشنده چو مشتری

61 به گلگون گلابی دلاویزتر %~% نشانده جهان از جهان درد سر

62 همه ساز آهنگها نرم خیز %~% بجز ساز کاهنگ او بود تیز

63 همه پخته بودند یاران تمام %~% بجز باده کو در میان بود خام

64 سکندر ز مستی شده نیم‌خواب %~% روان آب در چنگ و چنگی در آب

65 می و مرغ و ریحان و آواز چنگ %~% بتی تنگ چشم اندر آغوش تنگ

66 کسی کاین مرادش میسر شود %~% گرش جو نباشد سکندر شود

67 به یاد شه آن مشتری پیکران %~% چو زهره کشیدند رطل گران

68 چو یک نیمه از روز روشن گذشت %~% فلک نیمه راه زمین در نوشت

69 بفرمود شه تا رقیبان گنج %~% کشند از پی میهمان پای رنج

70 زر و زیور آرند خروارها %~% ز سیفور و اطلس شتر بارها

71 ز جنس حبش خادمی نیز چند %~% به دیدار نیکو به بالا بلند

72 بسی نافه مشک و دیبای نغز %~% کز ایشان فزوده شود هوش و مغز

73 ز مرد نگینهای با آب و رنگ %~% در و لعل و فیروزه بی وزن و سنگ

74 ms158 یکی تاج زرین زمرد نگار %~% برآموده از لؤلؤی شاهوار

75 پرندی مکلل به یاقوت و در %~% همه درزش از گرد کافور پر

76 عماری و اشتر به هرای زر %~% عماری کشان جمله زرین کمر

77 چنین زیور نغز گوهر نشان %~% به نوشابه دادند گوهر کشان

78 بپوشید نوشابه تشریف شاه %~% چو تشریف خورشید رخشنده ماه

79 جداگانه از بهر هر پیکری %~% بفرمود پرداختن زیوری

80 به اندازه هر یکی چیز داد %~% بپوشیدشان بردنی نیز داد

81 پریچهره با آن پری پیکران %~% شدند از بسی گنج و گوهر گران

82 زمین بوسه دادند بر شکر شاه %~% به خرم دلی برگرفتند راه

83 ازان کان چو گوهر گرای آمدند %~% چو گنجی روان باز جای آمدند

1 باید ساقی آن شیر شنگرف گون %~% که عکسش درآرد به سیماب خون

2 به من ده که سیماب خون گشته‌ام %~% به سیماب خون ناخنی رشته‌ام

3 برآنم من ای همت صبح خیز %~% که موج سخن را کنم ریز ریز

4 به زرین سخن گوهر آرم به چنگ %~% سر زیر دستان درآرم به سنگ

5 زر آن زور و زهره کی آرد به دست %~% که دارای دین را کند زیردست

6 زر از بهر مقصود زیور بود %~% چو بندش کنی بندی از زر بود

7 توانگر که باشد زرش زیر خاک %~% ز دزدان بود روز وشب ترسناک

8 تهی دست کاندیشه زر کند %~% تمنای گنجش توانگر کند

9 چو از زر تمنای زر بیشتر %~% توانگرتر آنکس که درویش تر

10 جهان آن جهان شد که درویش راست %~% که هم خویشتن را و هم خویش راست

11 شب و روز خوش میخورد بی‌هراس %~% نه از شحنه بیم و نه از دزد پاس

12 فراوان خزینه فراوان غمست %~% کمست انده آن را که دنیا کمست

13 گزارنده عقد گوهر کشان %~% خبر داد از آن گوهر زر فشان

14 که چون کرد سالار جمشید هوش %~% میی چند بر یاد نوشابه ms159 نوش

15 به ریحان و ریحانی دل‌فروز %~% بسر برد با خسروان چند روز

16 یکی روز بنشست بر عزم کار %~% بساطی برآراست چون نوبهار

17 حصاری چنان ز انجمن برکشید %~% که انجم در آن برج شد ناپدید

18 گرانمایگان سپه را بخواند %~% گرامی کنان هر یکی را نشاند

19 شدند انجمن کاردانان دهر %~% ز فرهنگ شه برگرفتند بهر

20 شه از قصه آرزوهای خویش %~% سخنها ز هر دستی آورد پیش

21 که دوشم چنان در دل آمد هوس %~% که جز با شما برنیارم نفس

22 به نیروی رای شما مهتران %~% جهان را نبینم کران تا کران

23 سوی روم ازین پیش بودم بسیچ %~% عنان مرا داد از آن چرخ پیچ

24 بر آنم که تا جمله مرز و بوم %~% نگردم نگردد سرم سوی روم

25 در آباد و ویران نشست آورم %~% همه ملک عالم به دست آورم

26 کنم دست پیچی به سنجابیان %~% زنم سکه بر سیم سقلابیان

27 به هر بوم و هر کشوری گر زمیست %~% ببینم که خوشدل کدام آدمیست

28 از آن خوشدلی بهره یابم مگر %~% که آهن بر آهن شود کارگر

29 نخستین خرامش در این کوچگاه %~% به البرز خواهم برون برد راه

30 وزان کوچ فرخ درآیم به دشت %~% ز صحرا به دریا کنم بازگشت

31 تماشای دریای خزران کنم %~% ز جرعه بر او گوهر افشان کنم

32 چو موکب درآرم به دریا کنار %~% کنم هفته‌ای مرغ و ماهی شکار

33 ببینم که تا عزم چون آیدم %~% زمانه کجا رهنمون آیدم

34 چه گوئید هر یک بر این داستان %~% که دولت نپیچد سر از راستان

35 زمین بوسه دادند یکسر سپاه %~% که تدبیر ما هست تدبیر شاه

36 کجا او نهد پای ما سر نهیم %~% ز فرمان او بر سر افسر نهیم

37 اگر آب و آتش کند جای ما %~% نگردد ز فرمان او رای ما

38 گر اندازد از کوه ما را به خاک ms160 %~% بیفتیم و در دل نداریم باک

39 ز شاه جهان راه برداشتن %~% ز ما خدمت شاه بگذاشتن

40 شه آسوده دل شد ز گفتارشان %~% نوازشگری کرد بسیارشان

41 بسیچید ره را به آهستگی %~% گشاد از خزینه در بستگی

42 غنی کرد گردنکشان را ز گنج %~% ز گوهر کشی لشگر آمد به رنج

43 جهاندار چون دید کز گنج و زر %~% غنیمت کشان را گران گشت سر

44 در آن پیش بینی خرد پیشه کرد %~% که لختی ز چشم بد اندیشه کرد

45 ز بس گنج و گوهر که دربار داشت %~% بهر جا که شد راه دشوار داشت

46 به کوه و به صحرا و سختی و رنج %~% سپاهش به گردون کشیدند گنج

47 چو در خاطر آمد جهانجوی را %~% که در چنبر آرد گلین گوی را

48 زمین را شود میل و منزل شناس %~% به تری و خشگی رساند قیاس

49 بداند زمین را که پست و بلند %~% درازاش چند است و پهناش چند

50 ز هر داد و بیدادی آگه شود %~% به راه آرد آن را که از ره شود

51 فرو شوید از دور بیداد را %~% رهاند ز خون خلق آزاد را

52 بهر بیم‌گاهی حصاری کند %~% ز بهر سرانجام کاری کند

53 ز دوری در آن ره شد اندیشناک %~% که دارد ره دور درد و هلاک

54 نباید که ضایع شود رنج او %~% شود روزی دشمنان گنج او

55 سپاه از غنیمت گرانبار دید %~% بترسید چون گنج بسیار دید

56 یکی آنکه سیران نکوشند سخت %~% که ترسند از ایشان ستانند رخت

57 دگر آنکه ناسیری آید به جنگ %~% دو دستی زند تیغ بر بوی رنگ

58 ز فرزانگان الهی پناه %~% صد و سیزده بود با او براه

59 همه انجمن ساز و انجم شناس %~% به تدبیر هر شغل صاحب قیاس

60 از آن جمله در حضرت شهریار %~% بلیناس فرزانه بود اختیار

61 بهر کار ازو چاره درخواستی ms161 %~% کزو کردن چاره برخاستی

62 ز دشواری را ه وگنجی چنان %~% سخن راند با کارسنجی چنان

63 جوابش چنان آمد از پیش بین %~% که شه گنج پنهان کند در زمین

64 سپه نیز با شاه فرمان کنند %~% به ویرانها گنج پنهان کنند

65 ز بهر گواهی بهر گنجدان %~% طلسمی کند هریک از خود نشان

66 بدان تا چو آیند از راه دور %~% ز هر تیره چاهی برآرند نور

67 گواهی که بر گنج خویش آورند %~% نمودار پیشینه پیش آورند

68 شه این رای را عالم آرای دید %~% سپه را ملامت در این رای دید

69 به زیر زمین گنج را جای کرد %~% طلسمی بر آن گنج بر پای کرد

70 بفرمود تا هر کرا گنج بود %~% نهان کرد کز بردنش رنج بود

71 پراکنده هر یک در آن کوه و دشت %~% به گل گنج پوشید و خود بازگشت

72 جدا هر یکی برسر مال خویش %~% برانگیخت شکلی ز تمثال خویش

73 چنان بود شب بازی روزگار %~% که شه را دگرگون شد آموزگار

74 ز هنجار دیگر درآمد به روم %~% فرو ماند گنج اندران مرز و بوم

75 همان لشگرش را ز بس برگ و ساز %~% بدان گنج پنهان نیامد نیاز

76 ز بس گنح پیدا که دریافتند %~% سوی گنج پوشیده نشتافتند

77 چو در خانه روم کردند جای %~% ز شغل جهان در کشیدند پای

78 یکی دیگر سنگین برافراختند %~% به جمهور طاعتگهش ساختند

79 همه نسخت گنج‌نامه که بود %~% به دارنده دیر دادند زود

80 که تا هرکه اوباشد ایزد پرست %~% از آن نامه‌ها گنجی آرد به دست

81 هنوز اندران دیر دیرینه سال %~% بسی گنجنامه است از آن گنج و مال

82 کسانی که از راه خدمتگری %~% کنند آن صنم‌خانه را چاکری

83 از آن گنج‌نامه دهندش یکی %~% اگر بیش باشد وگر اندکی

84 بیایند و آن گنجدان بشکنند %~% وزان گنج پارنج خود برکنند

85 مگر داد دولت مرا ms162 پای رنج %~% که پایم فرو رفت ازینسان به گنج

1 بیا ساقی آن می‌که ناز آورد %~% جوانی دهد عمر باز آورد

2 به من ده که این هر دو گم کرده‌ام %~% قناعت به خوناب خم کرده‌ام

3 کسی کو در نیک‌نامی زند %~% در این حلقه لاف غلامی زند

4 به نیکی چنان پرورد نام خویش %~% کزو نیک یابد سرانجام خویش

5 به دراعه در گریزد تنش %~% که آن درع باشد نه پیراهنش

6 به از نام نیکو دگر نام نیست %~% بد آنکس که نیکو سرانجام نیست

7 چو می‌خواهی ای مرد نیکی پسند %~% که نامی برآری به نیکی بلند

8 یکی جامه در نیک‌نامی بپوش %~% به نیکی دگر جامه‌ها میفروش

9 نبینی که باشد ز مشگین حریر %~% فروشنده مشک را ناگزیر

10 گزارنده این نو آیین خیال %~% دم از نیک‌نامان زدی ماه و سال

11 سکندر که آن نیکنامی نمود %~% بران نام نیکو بسی کرد سود

12 همه سوی نیکان نظر داشتی %~% بدان را بر خویش نگذاشتی

13 ز کشور خدایان و شهزادگان %~% نظر پیش کردی به افتادگان

14 کجا زاهدی خلوتی یافتی %~% به خولت گهش زود بشتافتی

15 بهر جا که رزمی برآراستی %~% از ایشان به همت مدد خواستی

16 همانا کزان بود پیروز جنگ %~% که پیروزه را فرق کردی ز سنگ

17 سپاهی که با او به جنگ آمدند %~% از آن پیشه کو داشت تنگ آمدند

18 نمودند کای داور روزگار %~% به تعلیم تو دولت آموزگار

19 ترا فتح و فیروزی از لشگرست %~% تو زاهد نوازی سحن دیگرست

20 به شمشیر باید جهان را گشاد %~% تو از نیک‌مردان چه آری به یاد

21 چو همت سلاحست در دستبرد %~% بگو تا کنیم آنچه داریم خرد

22 ازین پس که بر هم نبردان زنیم %~% در همت نیک‌مردان زنیم

23 جهاندار ازین داوریهای سخت %~% نگهداشت پاسخ به نیروی بخت

24 سخن بر بدیهه نیاید صواب %~% به وقت خودش داد باید جواب ms163

25 چو لشگر سوی کوه البرز راند %~% بهر ناحیت نایبی را نشاند

26 به دهلیزه رهگذرهای سخت %~% ز شروان چو شیران همی برد رخت

27 در آن تاختن کارزورمند بود %~% رهش بر گذرگاه دربند بود

28 نبود آنگه آن شهر آراسته %~% دزی بود در وی بسی خواسته

29 در آن دز تنی چند ره داشتند %~% که کس را در آن راه نگذاشتند

30 چو شه را سراپرده آنجا زدند %~% رقیبان دز خیمه بالا زدند

31 در دز ببستند بر روی شاه %~% نکردند در تیغ و لشکر نگاه

32 به نوبتگه شاه نشتافتند %~% سر از خدمت بارگه تافتند

33 اگر خواندشان داور دور گیر %~% به رفتن نگشتند فرمان پذیر

34 وگر دفتر داوری در نوشت %~% ندادند راهش بر کوه و دشت

35 همان چاره دید آن خردمند شاه %~% که بردارد آن بند از بندگاه

36 به لشکر بفرمود تا صد هزار %~% درآیند پیرامن آن حصار

37 به خرسنگ غضبان خرابش کنند %~% به سیلاب خون غرق آبش کنند

38 چهل روز لشگر شغب ساختند %~% کزان دز کلوخی نینداختند

39 ز پرتاب او ناوک افکند بال %~% کمندی نه کانجا رساند دوال

40 عروسک زنانی چو دیوان شموس %~% خجل گشته زان قلعه چون عروس

41 نه عراده بر گرد اوره شناس %~% نه از گردش منجنیقش هراس

42 چو عاجز شدند اندر آن تاختن %~% وزان جوز بر گنبد انداختن

43 شه کاردان مجلسی نو نهاد %~% سران را طلب کرد و ابرو گشاد

44 چه گوئید گفتا درین بند کوه %~% که آورد از اندیشه ما را ستوه

45 ولایت گشایان گردن فراز %~% نشستند و بردند شه را نماز

46 که ما بندگان تا کمر بسته‌ایم %~% بدین روز یک روز ننشسته‌ایم

47 چهل روز باشد که بیخورد و خواب %~% ستیزیم با ابرو با آفتاب

48 تو دانی که بر تارک مهر و میغ %~% نشاید زدن نیزه و تیر و تیغ

49 چو دیوان بسی چاره‌ها ساختیم %~% از ms164 این دیو خانه نپرداختیم

50 همان به که گردیم ازین راه تنگ %~% گریوه نوردیم و سائیم سنگ

51 شهنشه چو دانست کان سروران %~% فرو مانده بودند و عاجز در آن

52 چو در سرمه زد چشم خورشید میل %~% فرو رفت گوهر به دریای نیل

53 شه از گنج گوهر به دریا کنار %~% یکی مجلس آراست چون نوبهار

54 بپرسید چون حلقه گشت انجمن %~% از آن سرفرازان لشگر شکن

55 که از گوشه‌داران در این گوشه کیست %~% که بر ماتم آرزوها گریست

56 یکی گفت کای شاه دانش پرست %~% پرستشگری در فلان غار هست

57 به کس روی ننماید از هیچ راه %~% کند بی نیازی به مشتی گیاه

58 شهنشاه برخاست هم در زمان %~% عنان ناب گشت از بر همدمان

59 ز خاصان تنی چند همراه کرد %~% نشان جست و آمد بر نیک‌مرد

60 ره از شب چو روز بداندیش بود %~% و شاقی و شمعی روان پیش بود

61 چو نزدیک غار آمد از راه دور %~% به غار اندر افتاد از آن شمع نور

62 پرستنده چون پرتو نور دید %~% ز تاریکی غار بیرون دوید

63 فرشته وشی دید چون آفتاب %~% برآورده اقبال را سر ز خواب

64 جهاندیده نزد جهاندار تاخت %~% به نور جهانداری او را شناخت

65 بدو گفت شخصی بهی پیکری %~% گمانم چنانست کاسکندری

66 شه از مهربانی بدو داد دست %~% درون رفت و پیشش به زانو نشست

67 بپرسید از او کاشنای تو کیست %~% ز دنیا چه پوشی و خورد تو چیست

68 چه دانستی ای زاهد هوشیار %~% که اسکندرم من درین تنگ غار

69 دعا کرد زاهد که دلشاد باش %~% ز بند ستمگاری آزاد باش

70 به اقبال باد اخترت خاسته %~% به نیروی اقبالت آراسته

71 اگر زانکه بشناختم شاه را %~% شناسد به شب هر کسی ماه را

72 نه آیینه تنها تو داری بدست %~% مرا در دل آیینه‌ای نیز هست

73 به صد سال کو ms165 را ریاضت زدود %~% یکی صورت آخر تواند نمود

74 دگر آنچه پرسد خداوند رای %~% که چونست زاهد در این تنگ جای

75 به نیروی تو شادم و تندرست %~% تنومندتر ز آنچه بودم نخست

76 ز مهر و زکین با کسم یاد نیست %~% کس از بندگان چون من آزاد نیست

77 جهان را ندیدم وفا داریی %~% نخواهد کس از بی وفا یاریی

78 چو برسختم اندیشه کار خویش %~% همین گوشه دیدم سزاوار خویش

79 بریدم ز هر آشنائی شمار %~% بس است آشنای من آموزگار

80 به بسیار خواری نیارم بسیچ %~% که پری دهد ناف را پیچ پیچ

81 گیا پوشم و قوت من هم گیا %~% کنم سنگ را زر بدین کیمیا

82 بود سالها کز سر آیندگان %~% ندیدم کسی جز تو ز آیندگان

83 سبب چیست کامشب درین کنج غار %~% به نیک اختری رنجه شد شهریار

84 در غار من وانگهی چون توئی %~% یکی پاس شه را کم از هندوئی

85 جهاندار گفت ای جهاندیده پیر %~% از این آمدن داشتم ناگزیز

86 خدای آهنی را بدو نیم کرد %~% به ما هر دو آن تسلیم کرد

87 کلیدی و تیغی بدینسان نگاشت %~% کلید آن تو تیغ بر من گذاشت

88 چو من زاهن تیغ گیتی فروز %~% کنم یاری عدل در نیم روز

89 تو در نیمه شب نیز اگر یاوری %~% کلیدی بجنبان در این داوری

90 مگر کز کلید تو و تیغ من %~% گشاده شود کار این انجمن

91 حصاری است بر سفت این تیغ کوه %~% درو رهزنانند چندین گروه

92 همه روز و شب کاروانها زنند %~% ز بد گوهری راه جانها زنند

93 در آن جستجویم که بگشایمش %~% به داد و به دانش بیارایمش

94 تو نیز ار به همت کنی یاریی %~% در این ره کند بخت بیداریی

95 ز هزن شود راه پرداخته %~% شور توشه رهروان ساخته

96 چو آگاه شد مرد ایزد شناس %~% که دزدان بر آن قلعه دارند ms166 پاس

97 یکی منجنیق از نفس برگشاد %~% که بر قلعه آسمان در گشاد

98 چنان زد در آن کوهه منجنیق %~% که شد کوه در وی چو دریا غریق

99 به شه گفت برخیز و شو باز جای %~% که آن کوهپایه درآمد ز پای

100 چو شاهنشه آمد سوی بزم خویش %~% مقیمان مجلس دویدند پیش

101 دگر باره مجلس بیاراستند %~% به رامش نشستند و می خواستند

102 کس آمد که دژبان این کوهسار %~% ستاد است بر در به امید بار

103 بفرمود شه تا درآرند زود %~% درآمد بر شاه و خدمت نمود

104 چو بر شه دعا کرد از اندازه بیش %~% کلید در دز بینداخت پیش

105 خبر کرد کامشب ز نیروی شاه %~% خرابی درآمد بیدین قلعه گاه

106 دو برج رزین زین دز سنگ بست %~% ز برج ملک دور درهم شکست

107 ز خشم خدا منجنیقی رسید %~% دز افتاد و ناگاه درهم درید

108 گرش منجنیق تو کردی خراب %~% به ذره کجا ریختی آفتاب

109 خرابیش دانم نه زین لشگرست %~% که این منجنیق از دزی دیگرست

110 چو حکم دز آسمانی تراست %~% تو دانی و دز حکمرانی تراست

111 نگه کرد شه سوی لشکر کشان %~% کزین به دعا را چه باشد نشان

112 چهل روز باشد که مردان کار %~% به شمشیر کوشند با این حصار

113 به چندین سر تیغ الماس رنگ %~% نسفتند جو سنگی از خاره سنگ

114 به آهی که برداشت بی توشه‌ای %~% فرو ریخت از منظرش گوشه‌ای

115 شما را چه رو مینماید درین %~% که بی نیک‌مردان مبادا زمین

116 بزرگان لشکر به عذرآوری %~% پشیمان شدند از چنان داوری

117 زمین بوسه دادند در بزم شاه %~% که خالی مباد از تو تخت و کلاه

118 قوی باد در ملک بازوی تو %~% بقا باد نقد ترازوی تو

119 چنین حرفها را تو دانی شناخت %~% که یزدان ترا سایه خویش ساخت

120 چو ما نیز از این پرده آگه ms167 شدیم %~% براه آمدیم ارچه از ره شدیم

121 فرستاد شه تا به دز تاختند %~% از آن رهزنان دز بپرداختند

122 بجای دز اقطاعها داد شان %~% سوی داده خود فرستادشان

123 در آن سنگ بسته دز اوج سای %~% عمارتگری کرد بسیار جای

124 خرابیش را یکسر آباد کرد %~% دز ظلم را خانه داد کرد

125 نواحی نشینان آن کوهسار %~% تظلم نمودند هنگام بار

126 که ازبیم قفچاق وحشی سرشت %~% درین مرز تخمی نیاریم کشت

127 چو هر گه کزین سو شتاب آورند %~% برینش درین کشت و آب آورند

128 ازین روی ما را زیانها رسد %~% ز نان تنگی آفت به جانها رسد

129 گر آرد ملک هیچ بخشایشی %~% رساند بدین کشور آسایشی

130 درین پاسگه رخنهائی که هست %~% عمارت کند تا شود سنگ بست

131 مگر زافت آن بیابانیان %~% به راحت رسد کار خزرانیان

132 بفرمود شه تاگذرگاه کوه %~% ببندند خزرانیان هم‌گروه

133 ز پولاد و ارزیر و از خاره سنگ %~% برآرند سدی در آن راه تنگ

134 ز خارا تراشان احکام کار %~% که بر کوه دانند بستن حصار

135 فرستاد خلقی به انبوه را %~% گذر داد بر بستن آن کوه را

136 چو زابادی رخنه پرداختند %~% به عزم شدن رایت افراختند

137 شد از زخمه کاسه و زخم کوس %~% خدنگ اندران بیشه‌ها آبنوس

138 ملک بارگه سوی صحرا کشید %~% عنان راه را داد و منزل برید

139 چو سیاره چرخ شبدیز راند %~% بهر برج کامد سعادت رساند

140 چو زلف شب از حلقه عنبری %~% سمن ریخت بر طاق نیلوفری

141 شه و لشگر از رنج ره سودگی %~% رسیدند لختی به آسودگی

142 تنی چند را از رقیبان راه %~% ز بهر شب افسانه بنشاند شاه

143 از ایشان خبرهای آن کوه و دشت %~% بپرسید و آگه شد از سرگذشت

144 پس آنگاه از هر نشیب و فراز %~% به گوش ملک برگشادند راز

145 نمودند کاینجا حصاریست خوب %~% که دور است ازو ms168 تند باد جنوب

146 یکی سنگ مینای مینو سرشت %~% به زیبائی و خرمی چون بهشت

147 سریر سرافراز شد نام او %~% درو تخت کیخسرو و جام او

148 چو کیخسرو از ملک پرداخت رخت %~% نهاد اندران تاجگه جام و تخت

149 همان گور خانه ز غاری گزید %~% کز آتش در آن غار نتوان خزید

150 هم از تخمه او در آن پیشگاه %~% ملک زاده‌ای هست بر جمله شاه

151 پرستش کند جای آن شاه را %~% نگهدارد آن جام وآن گاه را

152 جهان مرزبان شاه گیتی نورد %~% برافروخت کاین داستان گوش کرد

153 کجا بستدی فرخ آیین دزی %~% چه از زورمندی چه از عاجزی

154 اگر آشکارا بدی گر نهان %~% بر آن دز شدی تاجدار جهان

155 بدیدی دز از دز فرود آمدی %~% به دزبان بر از وی درود آمدی

156 بنا دیده دیدن هوسناک بود %~% بهر جا که شد چست و چالاک بود

157 چو آن شب صفتهای آن دز شنید %~% به دز دیدنش رغبت آمد پدید

158 مگر کز کهن جام کیخسروی %~% دهد مجلس مملکت را نوی

1 بیا ساقی از می‌دلم تازه کن %~% در این ره صبوری به اندازه کن

2 چراغ دلم یافت بی روغنی %~% به می‌ده چراغ مرا روشنی

3 چو روز سپید از شب زاغ رنگ %~% برآمد چو کافور از اقصای زنگ

4 فروزنده روزی چو فردوس پاک %~% برآورده سرگنج قارون ز خاک

5 هوا صافی از دود و گیتی ز گرد %~% فک روی خود شسته چون لاجورد

6 به عزلت کمر بسته باد خزان %~% نسیم بهاری ز هر سو وزان

7 همه کوه گلشن همه دشت باغ %~% جهان چشم روشن به زرین چراغ

8 زمانه به کردار باغ بهشت %~% زمین را گل و سبزه مینو سرشت

9 به فیروز رائی شه نیک‌بخت %~% به تخت رونده برآمد ز تخت

10 سر تاج بر زد به سفت سپهر %~% برافراخت رایت برافروخت چهر

11 زمین خسته ms169 کرد از خرام ستور %~% گران کوه را در سرافکند شور

12 سپه راند از آنجابه تخت سریر %~% که تا بیند آن تخت را تخت‌گیر

13 سریری خبر یافت کان تاجدار %~% برآن تختگه کرد خواهد گذار

14 ز فرهنگ فرومانده آگاه بود %~% که فیروز و فرخ جهانشاه بود

15 ز تخم کیان هیچکس را نکشت %~% همه راستان را قوی کرد پشت

16 سران را رسانید تارک به تاج %~% بسی خرجها داد ونستد خراج

17 ز شادی دو منزل برابر دوید %~% به فرسنگها فرش دیبا کشید

18 ز نزلی که بودش بدان دسترس %~% به حدی که حدش ندانست کس

19 ز هر موینه کان چو گل تازه بود %~% گرانمایه‌ها بیش از اندازه بود

20 سمور سیه روبه سرخ تیغ %~% همان قاقم و قندز بی دریغ

21 وشق نیفه‌هائی چو برگ بهار %~% بنفشه برو ریخته صد هزار

22 غلامان گردن برافراخته %~% یکایک همه رزم را ساخته

23 وشاقان موکب رو زود خیز %~% به دیدار تازه به رفتار تیز

24 چو نزلی چنین خوب و آراسته %~% روان کرد و با او بسی خاسته

25 به استاد گاران درگه سپرد %~% که عاجز شد آنکس که آنرا ببرد

26 درآمد به درگاه شاه جهان %~% دو تا کرد قامت چو کارآگهان

27 جهانشاه برخاست نامیش کرد %~% به شرط نشاندن گرامیش کرد

28 چو دادش ز دولت درودی تمام %~% بپرسیدش از قصه تخت و جام

29 که جام جهان بین و تخت کیان %~% چگونست بی فر فرخ بیان

30 سریری ملک پاسخش داد باز %~% که ای ختم شاهان گردن فراز

31 کیومرث از خیل تو چاکری %~% فریدون ز ملک تو فرمانبری

32 ستاره کمان ترا تیر باد %~% کمندت سپهر جهانگیر باد

33 کلیدی که کیخسرو از جام دید %~% در آیینه دست تست آن کلید

34 جز این نیست فرقی که ناموس و نام %~% تو ز آیینه بینی و خسرو ز جام

35 چو رفتند شاهان بیدار تخت %~% ترا ms170 باد جاوید دیهیم و تخت

36 به تخت تو آفاق را باد نور %~% مباد از سرت سایه تاج دور

37 چه مقصود بد شاه آفاق را %~% که نو کرد نقش این کهن طاق را

38 پی بارگی سوی این مرز راند %~% بر و بوم ما را به گردون رساند

39 جهان خسروش گفت کای نامدار %~% ز کیخسروان تخت را یادگار

40 چو شد تخت من تخت کاوس کی %~% همان خوردم از جام جمشید می

41 بدین جام و این تخت آراسته %~% دلی دارم از جای برخاسته

42 دگر نیز بینم که چون خفت شاه %~% در آن غار چون ساخت آرامگاه

43 پژوهنده راز کیخسروم %~% تو اینجا نشین تا من آنجا روم

44 بگریم بر آن تخت بدرام او %~% زنم بوسه‌ای بر لب جام او

45 ببینم که آن تخت خسرو پناه %~% چه زاری کند با من از مرگ شاه

46 وز آنجام نا جانور بشنوم %~% درودی کزین جانور بر شوم

47 شد آیینه جان من زنگ خورد %~% ز دایم بدان زنگ از آیینه گرد

48 بدان دیده دل را هراسان کنم %~% به خود بر همه کاری آسان کنم

49 سریری ز گفتار صاحب سریر %~% بدان داستان گشت فرمان پذیر

50 فرستاد پنهان به دزدار خویش %~% که پیش آورد برگ از اندازه بیش

51 کمر بندد و چرب دستی کند %~% به صد مهر مهمان پرستی کند

52 اشارت کند تا رقیبان تخت %~% بسازند با شاه پیروز بخت

53 به گنجینه تخت بارش دهند %~% چو خواهد می‌خوشگوارش دهند

54 فشانند بر تخت کیخسروش %~% فشانند بر سر نثار نوش

55 در آن جام فیروزه ریزند می %~% به فیروزی آرند نزدیک وی

56 بهرچ آن خوش آید به دندان او %~% نتابند گردن ز فرمان او

57 چو با استواران بپرداخت راز %~% به شه گفت کاهنگ رفتن بساز

58 من اینجا نشینم به فرمان شاه %~% چو شاه از ره آید کنم عزم راه

59 شهنشه ms171 پذیرا شد آن خانه را %~% به همخانگی برد فرزانه را

60 تنی چار پنج از غلامان خاص %~% چو زری که آید برون از خلاص

61 سوی تخت خانه زمین در نبشت %~% به بالا شدن ز آسمان برگذشت

62 برآمد بر آنسان که ناسود هیچ %~% بدان چرخ پیچان به صد چرخ و پیچ

63 دزی دید با آسمان هم نورد %~% نبرده کسی نام او در نبرد

64 عروسان دز شربت آمیختند %~% در آن شربت از لب شکر ریختند

65 نهادند شاهان خوان زرش %~% همان خوردنیها که بد درخورش

66 پریچهرگان سرائی چو ماه %~% همه صف کشیدند بر گرد شاه

67 فرو مانده حیران در آن فر و زیب %~% که سیمای دولت بود دل فریب

68 چو شه زان خورش خورد و شربت چشد %~% سوی تخت کیخسروی سر کشید

69 سرافکنده و برکشیده کلاه %~% درآمد به پائین آن تختگاه

70 ز دیوار و در گفتی آمد خروش %~% که کیخسرو خفته آمد به هوش

71 چنان بود فرمان فرمان‌گزار %~% که بر تخت بنشیند آن تاجدار

72 سر تاجداران برآمد به تخت %~% چو سیمرغ بر شاخ زرین درخت

73 نگهبان آن تخت زرین ستون %~% ز کان سخن ریخت گوهر برون

74 که پیروزی شاه بر تخت شاه %~% نماید به پیروزی بخت راه

75 همان گوهری جام یاقوت سنج %~% کلیدیست بر قفل بسیار گنج

76 بدین تخت و این جام دولت پرست %~% بسا جام و تختا که آری بدست

77 رقیبی دگر گفت کای شهریار %~% ندیده چو تو شاه چندین دیار

78 چو بر تخت کیخسروی تاختی %~% سر از تخت گردون برافراختی

79 دگر نغز گوئی زبان برگشاد %~% که تا چند کیخسرو و کیقباد

80 چو زین تخت بازوی شه شد قوی %~% کند کیقبادی و کیخسروی

81 همه فال خسرو در آن پیش تخت %~% به پیروز بختی برآورد تخت

82 شه آن تخت را چون به خود ساز داد %~% به کیخسرو مرده جان باز داد ms172

83 بر آن تخت بنشست یکدم نه دیر %~% ببوسید بر تخت و آمد به زیر

84 ز گوهر بر آن تخت گنجی فشاند %~% که گنجور خانه در آن خیره ماند

85 بفرمود تا کرسی زر نهند %~% همان جام فرخ برابر نهند

86 چو کرسی نهاندند و خسرو نشست %~% به جام جهان بین کشیدند دست

87 چو ساقی چنان دید پیغام را %~% ز باده برافروخت آن جام را

88 بر خسرو آورد با رای و هوش %~% که بر یاد کیخسرو این می بنوش

89 بخور کاختر فرخت یار باد %~% بدین جام دستت سزاوار باد

90 چو شه جام را دید بر پای خاست %~% بخورد آن یکی جام و دیگر نخواست

91 بر آن جام عقدی ز بازوی خویش %~% برافشاند و بنشست و بنهاد پیش

92 در آن تخت بی تاجور بنگریست %~% بر آن جام می بی باده لختی گریست

93 گه از بی شرابی گه از بی شهی %~% مثل زد بر آن جام و تخت تهی

94 که بی تاجور تخت زرین مباد %~% چو می نیست جام جهان بین مباد

95 به می روشنائی بود جام را %~% بلندی به شه تخت بد رام را

96 چو شه رفت گو تخت بشکن تمام %~% چو می ریخت گو بر زمین افت جام

97 شهی را بدین تخت باشد نیاز %~% که بر تخت مینو نخسبد به ناز

98 کسی کو به مینو کشد رخت را %~% به زندان شمارد چین تخت را

99 بسا مرغ را کز چمن گم کنند %~% قفس عاج و دام از بریشم کنند

100 چو از شاخ بستان کند طوق و تاج %~% نه ز ابریشمش یاد باشد نه عاج

101 از آنیم در جستن تاج و ترگ %~% که فارغ دلیم از شبیخون مرگ

102 بهار چمن شاخ از آن برکشید %~% که شمشیر باد خزان را ندید

103 کفل گرد کردند گوران دشت %~% مگر شیر ازین گور گه در گذشت

104 گوزنان ms173 به بازی برآشفته‌اند %~% هزبران هایل مگر خفته‌اند

105 همان نافه آهوان مشک بست %~% مگر چنگ و دندان یوزان شکست

106 بدین غافلی میگذاریم روز %~% که در ما زنند آتش رخت سوز

107 چه سازیم تختی چنین خیره خیر %~% که بر وی شود دیگری جای گیر

108 کنیم از پی دیگری جام گرم %~% که ما را ز جایی چنین باد شرم

109 چه سود این چنین تخت کردن به پای %~% که تخته ست ما را نه تختست جای

110 نه تخت زرست اینکه او جای ماست %~% کز آهن یکی کنده بر پای ماست

111 چو بر تخت جاوید نتوان نشست %~% ز تن پیشتر تخت باید شکست

112 چو در جام کیخسرو آبی نماند %~% بجای آبگینش نباید فشاند

1 بیا ساقی آن جام کیخسروی %~% که نورش دهد دیدگان را نوی

2 لبالب کن از باده خوشگوار %~% بنه پیش کیخسرو روزگار

3 شها شهریارا جهان داورا %~% فلک پایگه مشتری پیکرا

4 کجا بزم کیخسرو و رخت او %~% سکندر که شد بر سر تخت او

5 چو آن کوکب از برج خود شد روان %~% توئی کوکبه دار آن خسروان

6 جهانداریت هست و فرماندهی %~% بدان جان اگر در جهان دل نهی

7 جهان گرچه در سکه نام تست %~% زمین گر چه فرخ به آرام تست

8 منه دل برین دل‌فریبان به مهر %~% که با مهربانان نسازد سپهر

9 جهان بین که با مهربانان خویش %~% ز نامهربانی چه آورد پیش

10 به تختی که نیرنگ سازی نمود %~% بدان تخت گیران چه بازی نمود

11 به جامی که یک مست را شاد کرد %~% بر آن بام داران چه بیداد کرد

12 چو کیخسرو هفت کشور توئی %~% ولایت ستان سکندر توئی

13 در آیینه و جام آن هر دو شاه %~% چنان به که به بینی از هر دو راه

14 به هر شغل کامروز رای آوری %~% رهاورد فردا بجای آوری

15 توئی تاج بخشی کز آن تاجدار ms174 %~% سریر پدر را شدی یادگار

16 تو شادی کن ار شاد خواران شدند %~% تو با تاجی ار تاجداران شدند

17 درین باغ رنگین چو پر تذرو %~% نه گل در چمن ماند خواهد نه سرو

18 اگر شد سهی سرو شاه اخستان %~% تو سرسبز بادی دراین گلستان

19 گر او داشت از نعمتم بهره‌مند %~% رساند از زمینم به چرخ بلند

20 تو زان بهتر و برترم داشتی %~% در باغ را بسته نگذاشتی

21 فلک تا بود نقش بند زمی %~% مبنداد بر تو در خرمی

22 مرا از کریمان صاحب زمان %~% توئی مانده باقی که باقی بمان

23 چه میگفتم و در چه پرداختم %~% کجا بودم اشهب کجا تاختم

24 چو اسکندر آن تخت و آن جام دید %~% سریری نه در خورد آرام دید

25 سریری که جز آسمانی بود %~% به زندان کن زندگانی بود

26 بلیناس فرزانه را پیش خواند %~% به نزدیک جام جهان بین نشاند

27 نظر خواست از وی در آیین جام %~% که تا راز او باز جوید تمام

28 چو دانا نظر کرد در جام ژرف %~% رقمهای او خواند حرفا به حرف

29 بدان جام از آنجا که پیوند بود %~% مسلسل کشیده خطی چند بود

30 تماشای آن خط بسی ساختند %~% حسابی نهان بود بشناختند

31 به شاه و به فرزانه اوستاد %~% عددهای خط را گرفتند یاد

32 سرانجام چون شاه ازان مرز و بوم %~% گراینده شد سوی اقلیم روم

33 سطرلاب دوری که فرزانه ساخت %~% برآیین آن جام شاهانه ساخت

34 چو شاه جهان ره بدان جام یافت %~% در آن تختگه لختی آرام یافت

35 به فرزانه گفتا که بر تخت شاه %~% نخواهم که سازد کس آرامگاه

36 طلسمی بر آن تخت فرزانه بست %~% که هر کو بر آن تخت سازد نشست

37 اگر بیش گیرد زمانی درنگ %~% براندازدش تخت یاقوت رنگ

38 شنیدم که آن جنبش دیرپای %~% هنوز اندران تخت مانده بجای

39 چو شه رسم ms175 کیخسروی تازه کرد %~% چو کیخسرو آهنگ دروازه کرد

40 برون آمد از دیدن تخت و جام %~% سوی غار کیخسرو آورد گام

41 نگهبان دز رنج بسیار برد %~% که تا شاه را سوی آن غار برد

42 چو شه شد به نزدیک آن غار تنگ %~% درآمد پی باد پایان به سنگ

43 کزان ره روش بود برداشته %~% به خار و به خارا برانباشته

44 نماینده غار با شاه گفت %~% که کیخسرو اینک در این غار خفت

45 رهی دارد از صاعقه سوخته %~% ز پیچش کمر در کمر دوخته

46 به غارت مبر گنج غاری چنین %~% براندیش لختی ز کاری چنین

47 به چنگ و به دندان رهش رفته گیر %~% چو کیخسرو آنجا فرو خفته گیر

48 سبب جستن پردگیهای راز %~% کند کار جویندگان را دراز

49 ازین غار باید عنان تافتن %~% به غار اژدها را توان یافتن

50 سکندر ز گفتار او روی تافت %~% پیاده سوی غار خسرو شتافت

51 دوان رهبر از پیش و فرزانه پس %~% غلامی دو با او دگر هیچکس

52 به تدریج از آن رهگذرهای سخت %~% به دهلیز غار اندر آورد رخت

53 چو گنجینه غارش آمد به دست %~% هراسنده شد مرد یزدان پرست

54 شکافی کهن دید در ناف سنگ %~% رهی سوی آن رخنه تاریک و تنگ

55 به سختی در آن غار شد شهریار %~% نشانی مگر یابد از یار غار

56 چو لختی شد آن آتش آمد پدید %~% که شد سوخته هر که آنجا رسید

57 به فرزانه گفت این شرار از کجاست %~% در این غار تنگ این بخار از کجاست

58 نگه کرد فرزانه در غار تنگ %~% که آتش چه می‌تابد از خاره سنگ

59 فروزنده چاهی درو دید ژرف %~% که می‌تافت زان چاه نوری شگرف

60 از آن روشنائی کس آگه نبود %~% که جوینده را سوی آن ره نبود

61 بدان روشنی ره بسی باز جست %~% بر او راه روشن نمی‌شد درست

62 ms176 رسن در میان بست مرد دلیر %~% فرو شد در آن چاه رخشنده زیر

63 نشان جست ازان آتش تابناک %~% که چون می‌دمد روشنی زان مغاک

64 پراکنده نی آتشی گرد بود %~% چو دید اندر او کان گوگرد بود

65 خبر داد تا برکشندش ز چاه %~% برآمد دعا گفت بر جان شاه

66 که باید به زودی نمودن شتاب %~% ازین چاه کاتش برآید نه آب

67 درو کان گوگرد افروختست %~% به گوگرد از آن کیمیا را نهفت

68 خبر داشت آنکو درین غار خفت %~% برون رفت و عطری بر آتش فشاند

69 درودی شهنشه بر آن غار خواند %~% برون رفت و عطری بر آتش فشاند

70 چو بیرون غار آمد و راه جست %~% نشد هیچ هنجار بر وی درست

71 شنیدم که ابری ز دریای ژرف %~% برآمد به اوج و فرو ریخت برف

72 از آن برف سر در جهان داشته %~% دره تا گریوه شد انباشته

73 سکندر در آن برف سرگشته ماند %~% چو برف از مژه قطره‌ها می‌فشاند

74 مقیمان آن دز خبر یافتند %~% سوی رخنه غار بشتافتند

75 به چوب و لگد راه را کوفتند %~% به نیرنگها برف را روفتند

76 به چاره‌گری شاه از آن کنج غار %~% برون آمد و رفت بر کوهسار

77 چو این سبز طاوس جلوه نمای %~% سپید استخوانی ربود از همای

78 همایون کن تاج و گاه سریر %~% فرود آمد از تاجگاه سریر

79 سوی نوبتگاه خود بازگشت %~% بلند اخترش باز دمساز گشت

80 برآسوده از آن تفتن و تافتن %~% هراس دز و رنج ره یافتن

81 تنی کانهمه مالش و تاب یافت %~% به مالشگر آسایش و خواب یافت

82 فرو خفت کاسایش آمد پدید %~% شد آسوده تا صبح صادق دمید

83 چو صبح دوم سر بر افلاک زد %~% شفق شیشه باده بر خاک زد

84 بیاراست این برکه لاجورد %~% سفال زمین را به ریحان زرد

85 بفرمود شب بزمی آراستن %~% می و مجلس ms177 و نقل در خواستن

86 سریری ملک را سوی بزم خواند %~% به نیکوترین جایگاهی نشاند

87 می لعل بگرفت با او به دست %~% چنین تا شدند از می آنروز مست

88 به بخشش درآمد کف مرزبان %~% در گنج بگشاد بر میزبان

89 غنی کردش از دادن طوق و تاج %~% همش تاج زر داد و هم تخت عاج

90 مکلل به گوهر قبائی پرند %~% چو پروین به گوهر کشی ارجمند

91 ز پیروزه جامی ترنجی نمای %~% که یک نیمه نارنج را بود جای

92 یکی نصفی لعل مدهون به زر %~% به از نار دانه چو یک نارتر

93 ز لعل و زمرد یکی تخته نرد %~% بساطی ز یاقوت و زر سرخ و زرد

94 ز بلور تابنده خوانی فراخ %~% چو نسرین‌تر بر سرسبز شاخ

95 تکاور ده اسب مرصع فسار %~% همه زیر هرای گوهر نگار

96 صد اشتر قوی پشت و مالیده ران %~% عرق کرده در زیر بار گران

97 ز سر بسته‌هائی که در بار بود %~% جواهر به من زر به خروار بود

98 قباهای خاص از پی هر کسی %~% قبا با دلیهای زرکش بسی

99 ز بس تحفه و خلعت خواسته %~% سریر سریری شد آراسته

100 بدان دستگه دست شه بوسه داد %~% به نوبتگه خویشتن رفت شاد

101 شهنشه بزد کوس و لشگر براند %~% سر رایت خود به گردون رساند

102 از آن کوهپایه درآمد به دشت %~% سوی ژرف دریا زمین در نوشت

103 در آن دشت یک هفته نججیر کرد %~% پس هفته‌ای کوچ تدبیر کرد

1 بیا ساقی آن جام زرین بیار %~% که ماند از فریدون و جم یادگار

2 می‌ناب ده عاشق ناب را %~% به مستی توان کردن این خواب را

3 دلا چند از این بازی انگیختن %~% بهر دست رنگی برآمیختن

4 درخت هوا رسته شد بر درت %~% بپیچان سرش تا نپیچد سرت

5 می‌ناب ناخورده مستی مکن %~% اگر می‌خوری بت‌پرستی مکن

6 چو بی زعفران ms178 گشته‌ای خنده ناک %~% مخور زعفران تا نگردی هلاک

7 چو شاهان مکن خوب خوشخوارگی %~% هراسان شو از روز بیچارگی

8 ازین آتشین خانه سخت جوش %~% کسی جان برد کو بود سخت کوش

9 ز سختی به سختی توان رخت برد %~% به گوگرد و نفط آتش کس نمرد

10 گزارنده تخته سالخورد %~% چنان درکشد نقش را لاجورد

11 که چون خسرو از تخت کیخسروی %~% سوی لشگر آمد به چابک روی

12 نشسته یکی روز بالای تخت %~% به اندیشه کوچ می‌بست رخت

13 شتابنده پیکی درآمد چو باد %~% به آیین پیکان زمین بوسه داد

14 به شاه جهان راز پوشیده گفت %~% خبر دادش از آشکار و نهفت

15 که بر آستان بوسی بارگاه %~% ز تخت سطخرآمدم نزد شاه

16 نژاده ملک نایب شهریار %~% سخن را چنین می‌نماید عیار

17 که تا شاه برحل و عقدی که داشت %~% نیابت کن خویشتن را گماشت

18 چنان داشتم ملک را پیش و پس %~% که آزارشی نامد از کس به کس

19 به شرطی که در عهد شاه داشتم %~% پذیرفته‌ها را نگه داشتم

20 بحمدالله از هیچ بالا و پست %~% نیامد درین ملک موئی شکست

21 ولیکن چو گردنده آمد سپهر %~% بگردد جهان از سر کین و مهر

22 زمانه به نیک و بد آبستنست %~% ستاره گهی دوست گه دشمنست

23 نکشته درختی برآمد زاری %~% کند دعوی از تخم کاوس کی

24 گزاینده عفریتی آشوبناک %~% شتابنده چون اژدها بر هلاک

25 شبانان که آهو پرستی کنند %~% ز تیرش همه چوب دستی کنند

26 همان بیل زن مرد آلت شناس %~% کند بیلکش را به بیلی قیاس

27 برآورده گردن چو اهریمنی %~% فکنده به هر شهر در شیونی

28 سرو تاجی از دعوی انگیختست %~% به ناموس رنگی برآمیختست

29 پراکنده‌ای چند را گرد کرد %~% که از آب دریا برآرند گرد

30 ز پیروزی خود دلاور شدست %~% همانا که تنها به داور شود

31 سرو سیم آن بنده در ms179 سر شود %~% که با خواجه خود به داور شود

32 خراسانیانش عنان می‌کشند %~% به پیگار شه در میان می‌کشند

33 ز حد نشابور تا خاک بلخ %~% کنندش به صفرای ما کام تلخ

34 به سر خیلی فتنه بربست موی %~% سوی تاجگاه تو آورد روی

35 چنین فتنه‌ای را که شد گرم کین %~% اگر خرده بینی بخردی مبین

36 ز خردان بسی فتنه آید بزرگ %~% که در پای پیکان بود کعب گرگ

37 گر این فتنه ماند چنین دیرباز %~% کند دست بر شغل شاهی دراز

38 شه ار ماه او درنیارد به میغ %~% سرتخت خواهد گرفتن به تیغ

39 چو باز از نشیمن گشاید دوال %~% شکسته شود کبک را پر و بال

40 مرا لشگری نیست چندان به زور %~% کزو چشم بد را توان کرد کور

41 سران سپه در ولایت کمند %~% به درگاه شاهنشه عالمند

42 همی هر چه روز آید آن دیو زاد %~% قوی دست گردد که دستش مباد

43 بجز صرصر باد پایان شاه %~% کس این گرد را برندارد ز راه

44 چو اندر سخن پیک چستی نمود %~% به نامه سخن را درستی نمود

45 به نیک و بد از رازهای نهفت %~% همان بود در نامه کارنده گفت

46 شه شیر دل خسرو پیلتن %~% در آن داوری گفت با خویشتن

47 مرا تخت کیخسرو اینجا به زیر %~% به تخت من آنجا دگر کس دلیر

48 بدان داستان ماند این تاج و تخت %~% که از هندوئی هندوئی برد رخت

49 صواب آنچنان شد که آرم شتاب %~% که آزرم دشمن بود ناصواب

50 مگر موکب شاه بود آسمان %~% که ناسود بر جای خود یک زمان

51 جهان کاروان شاه سالار بود %~% در آن کاروان بار بسیار بود

52 ز هر گوشه‌ای بار می‌اوفتاد %~% همان کار در کار می‌اوفتاد

53 در آن کارها یاور او بود و بس %~% پناهنده را گشت فریاد رس

54 چو طالع جهانگردی آرد به پیش %~% نشاید ms180 زدن کنده بر پای خویش

55 برون رفت از آن کوچگه شهریار %~% سواحل سواحل به دریا کنار

56 سپاهش ز مه برده رایت برون %~% ستونی برآورده تا بیستون

57 به صید افکنی می‌نبشتند راه %~% که هم صید خوش بود و هم صیدگاه

58 ز بار گران خوشه خم گشته بود %~% تک و تاب نخجیر کم گشته بود

59 ز بس رود خیزان لب رودبار %~% نشانده ز رخسار گیتی غبار

60 ز برق آمده ابر نیسان به جوش %~% برآورده تندر به تندی خروش

61 رگ رستنی در زمین گشته سخت %~% به رقص آمده برگهای درخت

62 ز گلبام شبابه زند باف %~% دریده صبا شعر گل تا به ناف

63 خرامنده بر رخش بیجاده نعل %~% گل لعل در زیر گلنار لعل

64 دو نوباوه هم تود و هم برگ تود %~% ز حلوا و ابریشم آورده سود

65 زمین چون زر و آب چون لاجورد %~% چو دیبای نیم ازرق و نیم زرد

66 نوای چکاوک به از بانگ رود %~% برآورده با دشتبانان سرود

67 گره بر کمر برزده ساق جو %~% رسیده به دهقان درود درو

68 شکم کرده آهوی صحرا بزرگ %~% برو تیزتر گشته دندان گرگ

69 پی گور چون زهره گاو سست %~% گوزن از بیابان ره کوه جست

70 ز نوزادان آهوان سره %~% جهان در جهان یکسر آهو بره

71 جهاندار با صید و با رود و جام %~% همی کرد منزل به منزل خرام

72 چو گل پیچ یک روزه ماه نو %~% به خلخال یک هفته شد بر گرو

73 ز پرگار آن حلقه بر کرد سر %~% که خوانندش امروز خلخال زر

74 به گیلان درآمد به کردار ابر %~% بدانسان که در بیشه آید هژبر

75 هر آتشگهی کامد آنجا بدست %~% چو یخ سرد کردش بر آتش پرست

76 چو بشکست بر هیربد پشت را %~% برانداخت آیین زردشت را

77 ز گیلان برون شد در آمد به ری %~% به افکندن دشمن افکند ms181 پی

78 بر آتش پرستان سیاست نمود %~% برآورد ازان دوده یکباره دود

79 چو دشمن خبر داشت کامد پلنگ %~% به سوراخ در شد چو روباه لنگ

80 به آوارگی در خراسان گریخت %~% وزان قایم ری به قایم بریخت

81 چو دانست خسرو که دژخیم او %~% گریزان شد از فر دیهیم او

82 گراز گریزنده را پی گرفت %~% شبیخون زد و راه بر وی گرفت

83 چنان تیز رو شد که دریافتش %~% به زخمی سر از ملک برتافتش

84 چو بدخواه را در گل آکنده کرد %~% پراکندگان را پراکنده کرد

85 همانجا که بدخواه را کشته بود %~% به نزدیک صحرا یکی پشته بود

86 به شکرانه دولت تندرست %~% بر آن پشته بنیادی افکند چست

87 به هرای گنجش چو بد رام کرد %~% به پهلو زبانش هری نام کرد

88 چو گنجینه آن بنا برکشید %~% به شهر نشابور لشگر کشید

89 دو بهر جهان را در آن شهر یافت %~% هواخواه خود را یکی بهر یافت

90 دگر بهر از او طبل دارا زدند %~% دم دوستیش آشکارا زدند

91 ز دارا ملک رایتی داشتند %~% ملک زیر آن رایت انگاشتند

92 چنان رایتی را به ناموس شاه %~% برانگیختندی به ناموسگاه

93 سکندر بسی پای در کین فشرد %~% ز کس مهر دارا نشایست برد

94 همان دید چاره در آن داوری %~% که یاران خود را کند یاوری

95 ز نوبتگه خود به فرهنگ و رای %~% کند رایتی دیگر آنجا به پای

96 از آن رایت آن بود مقصود شاه %~% که رایت ز رایت بود کینه خواه

97 چو دانست کان شهر دارا پرست %~% به جهد سکندر نیاید به دست

98 خصومت گهی ساخت تا نفخ صور %~% که از سازگاری شد آن شهر دور

99 خصومتگران گشته در خاک پست %~% هنوز آن خصومت در آن خاک هست

100 چو زد لشگر کبک را بر تذرو %~% ز ملک نشابور شد سوی مرو

101 بکشت آتش هیربد خانه ms182 را %~% وز آتش پراکند پروانه را

102 به بلخ آمد و آتش زرد هشت %~% به طوفان شمشیر چون آب کشت

103 بهاری دلفروز در بلخ بود %~% کزو تازه گل را دهن تلخ بود

104 پری پیکرانی درو چون نگار %~% صنم‌خانه‌هائی چو خرم بهار

105 درو بیش از اندازه دینار و گنج %~% نهاده بهر گوشه بی دسترنج

106 زده موبدش نعل زرین بر اسب %~% شده نام آن خانه آذر گشسب

107 چو خسرو بر آن گنجدان دست یافت %~% مغان را ز جام مغان مست یافت

108 بهشت صنم‌خانه بی حور کرد %~% ز دوزخ پرستنده را دور کرد

109 بپرداخت آن گنج دیرینه را %~% وزو داد مرهم بسی سینه را

110 به گرد خراسان برآمد تمام %~% به هر شهری آورد لختی مقام

111 به مغز خراسان درافکند جوش %~% خراسانیان را بمالید گوش

112 بهر ناحیت کرد موکب روان %~% که یاریگرش بود بخت جوان

113 خراسان و کرمان و غزنین و غور %~% بپیمود هر یک به سم ستور

114 به هر شهر کامد به شادی فراز %~% در شهر کردند بر شاه باز

115 جهان گشتنش گرچه با رنج بود %~% همه راه او گنج بر گنج بود

116 به هر منزلی کو گرفتی قرار %~% گران سنگ بودی ز گنجینه بار

117 زمین را به گنجی بینباشتی %~% گذشتی و در خاک بگذاشتنی

118 زری کادمی را کند بیمناک %~% چه در صلب آتش چه در ناف خاک

119 خلایق که زر در زمین می‌نهند %~% بر او قفل و بند آهنین می‌نهند

120 چو باد آمد و خاکشان را ربود %~% بر او بر زدن قفل آهن چه سود

1 بیا ساقی آن زر بگداخته %~% که گوگرد سرخست ازو ساخته

2 به من ده که تا زو دوائی کنم %~% مس خویش را کیمیائی کنم

3 فرس خوشترک ران که صحرا خوشست %~% عنان درمکش بارگی دلکشست

4 به نیکوترین نام از این جای زشت %~% بباید شدن سوی باغ بهشت ms183

5 نباید نهادن بر این خاک دل %~% کزو گنج قارون فرو شد به گل

6 ره رستگاری در افکندگیست %~% که خورشید جمع از پراکندگیست

7 همی تا بود را پر نیشتر %~% درو سود بازارگان بیشتر

8 چو ایمن شود ره ز خونخوارگان %~% درو کم بود سود بازارگان

9 در آن گنج‌خانه که زر یافتند %~% ره از اژدها پر خطر یافتند

10 همان چرب کو مرد شیرین گزار %~% چنین چربی انگیخت از مغز کار

11 که چون شه به غزنین درآمد ز بلخ %~% به یکسو شد از آب دریای تلخ

12 ز بس سرکه بر آستان آمدش %~% تمنای هندوستان آمدش

13 درین شغل با زیرکان رای زد %~% که دولت مرا بوسه بر پای زد

14 همه ملک ایران مرا شد تمام %~% به هندوستان داد خواهم لکام

15 چو من سر سوی کید هندو نهم %~% ازو کینه و کید یکسو نهم

16 گر آید به خدمت چو دیگر کسان %~% نباشم بر او جز عنایت رسان

17 وگر با من او در سر آرد ستیز %~% من و گردن کید و شمشیر تیز

18 ز پهلو به پهلو بگردانمش %~% نشیند بجائی که بنشانمش

19 چو مرکب سوی راه دور آورم %~% سرتیغ بر فرق فور آورم

20 چو از فور فوران ربایم کلاه %~% سوی خان خانان گرایم سپاه

21 وز آنجا شوم سوی چاچ و طراز %~% زمین را نوردم به یک ترکتاز

22 دلیران لشکر بزرگان بزم %~% پذیرا شدندش بدان رای و عزم

23 به روزی که نیک اختری یار بود %~% نمودار دولت پدیدار بود

24 سکندر برافراخت سریر سپهر %~% روان کرد مرکب چو رخشنده مهر

25 ز غزنین درآمد به هندوستان %~% ره از موکبش گشت چون بوستان

26 بر آن شد که در مغز تاب آورد %~% سوی کید هندو شتاب آورد

27 به تاراج ملکش درآید چو میغ %~% دهد ملک او را به تاراج تیغ

28 دگر ره به فرمان فرزانگان %~% نکرد آنچه آید ms184 ز دیوانگان

29 جریده یکی قاصد تیزگام %~% فرستاد و دادش به هندو پیام

30 که گر جنگ رائی برون کش سپاه %~% که اینک رسیدم چو ابر سیاه

31 وگر بر پرستش میان بسته‌ای %~% چنان دان که از تیغ من رسته‌ئی

32 سرنرگس آنگه درآید ز خواب %~% که ریزد بر او ابر بارنده آب

33 گل آنگه عماری درآرد به باغ %~% که خورشید را گرم گردد دماغ

34 بجوشم بجوشد جهان از شکوه %~% بجنبم بجنبد همه دشت و کوه

35 بجائی نخسبد عقاب دلیر %~% که آبی توان بستن او را به زیر

36 گر آنجا ز سر موئی انگیختست %~% بدین جا سر از موئی آویختست

37 وگر هست کوه شما تیغ دار %~% کند تیغ من کوه را غارغار

38 گر از بهر گنج آرم آنجا فریش %~% به مغرب زر مغربی هست بیش

39 گرم هست بر خوبرویان شتاب %~% به خوارزم روشنترست آفتاب

40 جواهر نجویم در این مرز و بوم %~% کزین مایه بسیار دارم به روم

41 به هند آمدن تیغ هندی به دست %~% کباب ترم باید از پیل مست

42 مخور عبره هند بی‌یاد من %~% که هندوتر از توست پولاد من

43 چوسر بایدت سر متاب از خراج %~% وگر نه نه سر با تو ماند نه تاج

44 فرستاده آمد به درگاه کید %~% سخن در هم افکند چون دام صید

45 فرو گفت با او سخنهای تیز %~% گدازان‌تر از آتش رستخیز

46 چو کید آنچنان آتش تیز دید %~% ازو رستگاری به پرهیز دید

47 که خوابی در آن داوری دیده بود %~% ز تعبیر آن خواب ترسیده بود

48 دگر کز جهانگیری شهریار %~% خبر داشت کورا سپهرست یار

49 گه کینه با شاه دارا چه کرد %~% ز حد حبش تا بخارا چه کرد

50 نه رای آمدش روی از او تافتن %~% ز فرمان سوی فتنه بشتافتن

51 بدانست کو را دران تاب تیز %~% چگونه ز خود باز دارد ستیز

52 به ms185 خواهش نمودن زبان بر گشاد %~% بسی آفرین شاه را کرد یاد

53 که چون در جهان اوست هشیارتر %~% جهانداری او را سزاوارتر

54 همش پایه تخت بر ماه باد %~% هم آزرم را سوی او راه باد

55 نبودست جز مهر او کار من %~% سبب چیست کاید به پیکار من

56 اگر گنج خواهد فدا سازمش %~% گر افسر هم از سر بیندازمش

57 وگر میل دارد به جان خوشم %~% به دندان گرفته به خدمت کشم

58 وگر بنده‌ای را فرستد ز راه %~% سپارم بدو گنج و تخت و کلاه

59 ز مولائی و چاکری نگذرم %~% سکندر خداوند و من چاکرم

60 گر او نازش آرد من آرم نیاز %~% مگر گردد از بنده خشنود باز

61 وگر باژگونه بود داوری %~% که شه میل دارد به کین آوری

62 ز پرخاش او پیش گیرم رحیل %~% نیندازم این دبه در پای پیل

63 چو من سر بگردانم از رزم او %~% شود باطل از خون من عزم او

64 اگر رای دارد که کم گیردم %~% بپایم چه درد شکم گیردم

65 گر آرد سپه پای من لنگ نیست %~% دگر سو گریزم جهان تنگ نیست

66 بلی گر کند عهد با من نخست %~% به شرطی که آن عهد باشد درست

67 که نارد به من غدر و غارتگری %~% وزین در به یکسو نهد داوری

68 دهم چار چیزش که بی پنجمند %~% به نوباوگی برتر از انجمند

69 یکی دختر خود فرستم به شاه %~% چه دختر که تابنده خورشید و ماه

70 دویم نوش جامی ز یاقوت ناب %~% کزو کم نگردد بخوردن شراب

71 سوم فیلسوفی نهانی گشای %~% که باشد به راز فلک رهنمای

72 چهارم پزشگی خردمند و چست %~% که نالندگان را کند تندرست

73 بدین تحفه شه را شوم حق شناس %~% اگر شه پذیرد پذیرم سپاس

74 فرستاده پذیرفت کین هر چهار %~% اگر تحفه سازی بر شهریار

75 در این کشورت شاه نامی کند %~% به ms186 پیوند خویشت گرامی کند

76 ز نام آوران برکشد نام تو %~% نتابد سر از جستن کام تو

77 چو هندو ملک دیدگان پاک مغز %~% ندارد بدین کار در پای لغز

78 ز پیران هندو یکی نامدار %~% فرستاد با قاصد شهریار

79 بدین شرط پیمانی انگیخته %~% سخن چرب و شیرین برآمیخته

80 فرستادگان بازگشتند شاد %~% همان قاصد پیر هندو نژاد

81 سوی درگه شهریار آمدند %~% در آن باغ چون گل به بار آمدند

82 چو هندو سراپرده شاه دید %~% مه خیمه بر خیمه ماه دید

83 درآمد زمین را به تارک برفت %~% پیامی که آورد با شاه گفت

84 چو پیشینه پیغامها گفته شد %~% سخن راند از آنها که پذیرفته شد

85 صفت کرد از آن چار پیکر به شاه %~% که کس را نبود آنچنان دستگاه

86 دل شه در آن آرزو جوش یافت %~% طلب کرد چشم آنچه در گوش یافت

87 به عزمی که آن تحفه آرد به چنگ %~% نبود از شتابش زمانی درنگ

88 پس آنگاه با هندوی نرم گوی %~% به سوگند و پیمان شد آزرم جوی

89 بلیناس را با دگر مهتران %~% فرستاد و سربسته گنجی گران

90 یکی نامه کالماس را موم کرد %~% همه هند را هندوی روم کرد

91 نبشت از سکندر به کید دلیر %~% ز تند اژدهائی به غرنده شیر

92 فریبندگیها درو بی شمار %~% که آید نویسندگان را به کار

93 بسی شرط بر عذر آزرم او %~% برانگیخته با دل گرم او

94 چو نامه نویس این وثیقت نوشت %~% مثالی به کافور و عنبر سرشت

95 بلیناس با کاردانان روم %~% سوی کید رفتند از آن مرز و بوم

96 چو دانای رومی در آن ترکتاز %~% به لشگرگه هندو آمد فراز

97 دل کید هندو پر از نور یافت %~% ز کیدی که هندو کند دور یافت

98 پرستش نمودش به آیین شاه %~% که صاحب کمر بود و صاحب کلاه

99 ببوسید بر نامه و پیش ms187 برد %~% کلید خزانه به هندو سپرد

100 فرو خواند نامه دبیر دلیر %~% که از هیبت افتاد گردون به زیر

1 چنین بود در نامه شاه روم %~% به لفظی کزو گشت خارا چو موم

2 پس از نام دارنده مهر و ماه %~% که اندیشه را سوی او نیست راه

3 خداوند فرمان و فرمانبران %~% فرستنده وحی پیغمبران

4 ز فرمان او زیر چرخ کبود %~% بسی داده بر نیکنامان درود

5 سخن رانده آنگه که ای پهلوان %~% که پشتت قوی باد و بختت جوان

6 بر آن بود رایم که عزم آورم %~% به کوپال با پیل رزم آورم

7 نمایم به گیتی یکی دستبرد %~% که گردد ز کوپال من کوه خرد

8 به هندوستان در زنم آتشی %~% نمانم در آن بوم گردنکشی

9 کمند افکنم در سر ژنده پیل %~% ز خون بیخ روین برآرم ز نیل

10 همه خاک او را به خون‌تر کنم %~% همان آب را خاک بر سر کنم

11 چو تو روی در آشتی داشتی %~% عنان بر نپیچیدم از آشتی

12 به شیرین سخنهای جان پرورت %~% خداوند بودم شدم چاکرت

13 دلم را به زنهار زه برزدی %~% به جادو زبانی گره بر زدی

14 چنان کن که این عهد نیکو نمای %~% در ابنای ما دیر ماند بجای

15 گر آن چار گوهر فرستی به من %~% کنم با تو عهدی در این انجمن

16 که گر هفت کشور شود پر سپاه %~% نگردد ز ملک تو موئی تباه

17 بهر نیک وبد با تو یاری کنم %~% بدین گفته‌ها استواری کنم

18 فرستاد چون نامه بر کید خواند %~% درود فرستنده بر وی رساند

19 ز افسون و افسانه دلنواز %~% در جادوئیها بر او کرد باز

20 ز کید و فسونهای جادوی او %~% شده کید یکباره هندوی او

21 شنیدم که جادوی هندو بسیست %~% نخواندم که جادوی هندو کسیست

22 چو لختی سخن راند بر جای خویش %~% ره آورد آورده آورد پیش

23 ms188 دل کید هندو بر آمد ز جای %~% جهانجوی را شد پرستش نمای

24 بسی کرد بر شهریار آفرین %~% که بی او مبادا زمان و زمین

25 فرستاده کاردان را نواخت %~% زمان خواست یک هفته تا کار ساخت

26 چو شد هفته و کار شد ساخته %~% به سیچنده ازکار پرداخته

27 به فرمانبری شاه را سجده برد %~% پذیرفته‌ها را به قاصد سپرد

28 جز آن چار پیرایه ارجمند %~% گرانمایهای دگر دلپسند

29 ز گنج و زر و زیور و لعل و در %~% بسی پشت پیلان ز گنجینه پر

30 ز پولاد هندی بسی بارها %~% ز عود و ز عنبر به خروارها

31 چو کوه رونده چهل ژنده پیل %~% که نگذشتی از نافشان رود نیل

32 سه پیل سپید از پی تخت شاه %~% کز ایشان شدی روز دشمن سیاه

33 بلیناس را نیز گنجی تمام %~% هم از مشک پخته هم از عود خام

34 پریدخت را در یکی مهد عود %~% که مهد فلک بردی او را سجود

35 روان کرد با این چنین گنجها %~% جهان برده بر هر یکی رنجها

36 بلیناس ازین سان زر و زیوری %~% که بودند هر یک به از کشوری

37 به نزد جهان داور خویش برد %~% جهانداوری بین که چون پیش برد

38 چو شه دید گنج فرستاده را %~% چهار آرزوی خدا داده را

39 بدان گنجها آن چنان شاد شد %~% که گنجینه رومش از یاد شد

40 فکند آزمایش بدان چار چیز %~% چنان بود کو گفت و زان بیش نیز

41 چو در آب جام جهانتاب دید %~% ز یک شربتش خلق سیرآب دید

42 چو با فیلسوف آمد اندر سخن %~% خبر یافت از کارهای کهن

43 پزشک مبارک برزد نفس %~% ز تن برد بیماری از دل هوس

44 چو نوبت بدان گنج پنهان رسید %~% ز هندوستان چینی آمد پدید

45 از آن خوبتر دید کاندازه گیر %~% صفتهای او را کند دلپذیر

46 گلی دید خشبوی و ms189 نادیده گرد %~% بهاری نیازرده از باد سرد

47 پری پیکری چون بت آراسته %~% پری و بت از هندوان خاسته

48 دهن تنگ و سر گرد و ابرو فراخ %~% رخی چون گل سرخ بر سبز شاخ

49 به شیرینی از گل‌شکر نوش تر %~% به نرمی ز گل نازک آغوش‌تر

50 گره بر گره چین زلفش چو دام %~% همه چینیان چین او را غلام

51 چو آهو به چین مشک پرورده بود %~% قرنقل به هندوستان خورده بود

52 نه گیسو که زنجیری از مشک ناب %~% فرو هشته چون ابری از آفتاب

53 از آن مشگبر ابر گل ریخته %~% مه از سنبله سنبل انگیخته

54 بر آن گونه گندمی رنگ او %~% چو مشک سیه خال جو سنگ او

55 نموده جو از گندم مشک سای %~% نه چون جو فروشان گندم نمای

56 مهی ترک رخساره هندو سرشت %~% ز هندوستان داده شه را بهشت

57 نه هندو که ترک خطائی به نام %~% به دزدیدن دل چو هندو تمام

58 ز رومی رخ هندوی گوی او %~% شه رومیان گشته هندوی او

59 شکر خنده‌ای راست چون نی شکر %~% لطیف و خوش و سبز وشیرین و تر

60 نگاری بدان خوبی و دلکشی %~% به گوهر هم آبی و هم آتشی

61 چو شه دید در پیشباز آمدش %~% عروسی چنان دلنواز آمدش

62 به آیین اسحاق فرخ نیا %~% کزو یافت چشم خرد توتیا

63 طراز عروسی بر او بست شاه %~% پس آنگه منش را بدو داد راه

64 به نزل سپهدار هندوستان %~% بساطی برآراست چون بوستان

65 جواهر به خروار و دیبا به تخت %~% پلنگینه خرگاه و زرینه تخت

66 ز تاج مرصع به یاقوت و لعل %~% ز تازی سمندان پولاد نعل

67 ز چینی غلامان حلقه به گوش %~% ز رومی کنیزان زر بفت پوش

68 از آن بیش کارد کسی در ضمیر %~% فرستاد و شد کید منت پذیر

69 جهان خسرو اسکندر فیلقوس %~% ز پیوند آن ms190 ماه پیکر عروس

70 بر آسود کالحق بتی نغز بود %~% همه مغز و پالوده مغز بود

71 چو انگشت بر صحن پالوده راند %~% ز پالوده انگشتش آلوده ماند

72 نسفته دری ناشکفته گلی %~% همائی بر او فتنه چون بلبلی

73 گل از غنچه خندید و در سفته شد %~% سخن بین که در پرده چون گفته شد

74 جهاندار چون از جهان کام یافت %~% در آن جنبش از دولت آرام یافت

75 فرستاد از آموزگاران کسی %~% به اصطخر و کرد استواری بسی

76 نبشت آن سخنها که بودش مراد %~% ز پیروزی مرز مشگین سواد

77 که کار آنچنان شد به هندوستان %~% که باشد مراد دل دوستان

78 زکین خواهی کید پرداختم %~% چو شد دوست با دوست در ساختم

79 به قنوج خواهم شدن سوی نور %~% خدا یار بادم در این راه دور

80 ببینم کز آنجا چه پیش آیدم %~% مگر کار بر کام خویش آیدم

81 توئی نایب ما به هر مرز و بوم %~% ز دریای چین تا به دریای روم

82 جهان را به پیروزی آواز ده %~% ز ما مژده خرمی باز ده

83 سپاهی و شهری و برنا و پیر %~% که از ملک ما هستشان ناگزیر

84 دل هر یکی را ز ما شاد کن %~% دعا خواه و دانش ده و داد کن

85 نبشت این چنین نامه از هر دری %~% فرستاد پیکی به هر کشوری

86 عروس گرانمایه را نیز کار %~% برآراست تا شد به یونان دیار

87 سپه دادش از استواران خویش %~% همان استواری ز حد کرد بیش

88 به پایین آن مهد پیرایه سنج %~% فرستاد چندین شتر بار گنج

89 دگر گنج را در زمین کرد جای %~% نمونش نگهداشت با رهنمای

90 به دستور دانا وثیقت نوشت %~% که از دانش و داد بودش سرشت

91 خبر دادش از جمله نیک و بد %~% ز پیروزی نیکخواهان خود

92 به فارغ دلی چون بر آسود شاه %~% سوی فوریان ms191 زد در بارگاه

93 ره و رسم شاهان چنان تازه کرد %~% که هندوستان را پر آوازه کرد

94 به داد و دهش در جهان پی فشرد %~% بدین دستبرد از جهان دست برد

95 می‌نوش می‌خورد بر یاد کی %~% چو شاهان این دور بر یاد وی

1 بیا ساقی آن آب چون ارغوان %~% کزو پیر فرتوت گردد جوان

2 به من ده که تا زو جوانی کنم %~% گل زرد را ارغوانی کنم

3 سعادت به ما روی بنمود باز %~% نوازنده ساز بنواخت ساز

4 سخن را گزارش به یاری رسید %~% سخن گو به امیدواری رسید

5 گزارش کنان تیز کن مغز را %~% گزارش ده این نامه نغز را

6 نبرده جهاندار فرخ نبرد %~% خبر ده که با فور فوران چه کرد

7 گزارنده حرف این حسب حال %~% ز پرده چنین می‌نماید خیال

8 که چون شاه فارغ شد از کار کید %~% گهی رای می‌کرد و گه رای صید

9 روان کرد لشگر به تاراج فور %~% ز پیروزیش کرد یکباره دور

10 چو شه تیغ را برکشید از نیام %~% بداندیش را سر درآمد به دام

11 همه ملک و مالش به تاراج داد %~% سرش را ز شمشیر خود تاج داد

12 چو افتاده شد خصم در پای او %~% به دیگر کسی داده شد جای او

13 وز آنجا به رفتن علم برفراخت %~% که آن خاک با باد پایان نساخت

14 سه چیز است کان در سه آرامگاه %~% بود هر سه کم عمر و گردد تباه

15 به هندوستان اسب و در پارس پیل %~% به چین گربه زینسان نماید دلیل

16 جهاندار چون دید کان آب و خاک %~% ز پوینده اسبان برآرد هلاک

17 ز هندوستان شد به تبت زمین %~% ز تبت درآمد به اقصای چین

18 چو بر اوج تبت رسید افسرش %~% به خنده درآمد همه لشگرش

19 بپرسید کاین خنده از بهر چیست %~% بجایی‌که بر خود بباید گریست

20 نمودند کین ms192 زعفران گونه خاک %~% کند مرد را بی سبب خنده ناک

21 عجب ماند شه زان بهشتی سواد %~% که چون آورد خنده بی‌مراد

22 به دشواری راه بر خشک وتر %~% همی برد منزل به منزل به سر

23 ره از خون جنبندگان خشک دید %~% همه دشت بر نافه مشک دید

24 چو دید آهوی دشت را نافه‌دار %~% نفرمود کاهو کند کس شکار

25 به هر جا که لشگر گذر داشتی %~% به خروارها نافه برداشتی

26 چو لختی بیابان چین درنوشت %~% به آبادی آمد ز ویرانه دشت

27 چو مینا چراگاهی آمد پدید %~% که از خرمی سر به مینو کشید

28 به هر پنج گامی در آن مرغزار %~% روانه شده چشمه‌ای خوشگوار

29 هوای خوش و بیشه‌های فراخ %~% درختان بارآور سبز شاخ

30 روان آب در سبزه آبخورد %~% چو سیماب در پیکر لاجورد

31 گیاهان نو رسته از قطره پر %~% چو بر شاخ مینا برآموده در

32 پی آهو از چشمه انگیخته %~% چو بر نیفه‌ها نافه‌ها ریخته

33 سم گور بر سبزه خاریده جای %~% چو بر سبز دیبا خط مشک سای

34 سوادی که در وی سیاهی نبود %~% وگر بود جز پشت ماهی نبود

35 سکندر چو دید آن سواد بهی %~% ز سودای هندوستان شد تهی

36 در آب و چراگاه آن مرحله %~% بفرمود کردن ستوران یله

37 یکی هفته از خرمی یافت بهر %~% بر آسود با پهلوانان دهر

38 دگر هفته روزی پسندیده جست %~% کزو فال فیروزی آید درست

39 بفرمود تا کوس بنواختند %~% از آن مرحله سوی چین تاختند

40 دهلزن چو شد بر دهل خشمناک %~% برآورد فریاد از باد پاک

41 چو آیینه چینی آمد پدید %~% سکندر سپه را سوی چین کشید

42 نشستند بر تازی تیز جوش %~% همه خاره خفتان و پولاد پوش

43 هوای خوش و راه بیخار بود %~% وگر بود خار انگبین دار بود

44 ز شیرین گیاهان کوه و دره %~% شکر یافته شیر آهو بره ms193

45 بر آن صیدگه چون گذر کرد شاه %~% معنبر شد از گرد او صیدگاه

46 هر آهو که با داغ او زاده بود %~% زنافه کشی نافش افتاده بود

47 گوزنی کزو روی بر خاک داشت %~% به چشمش جهان چشم تریاک داشت

48 جهانجوی می‌شد چو غرنده شیر %~% جهنده هژبری شکاری به زیر

49 شکار افکنان در بیابان چین %~% بپرداخت از گور و آهو زمین

50 حریر زمین زیر سم ستور %~% شده گور چشم از بسی چشم گور

51 به مقراضه تیر پهلو شکاف %~% بسی آهو افکنده با نافه ناف

52 ادیم گوزنان سرین تا بسر %~% ز پیکان زر گشته چون کان زر

53 کمان شهنشه کمین ساخته %~% گوزنی به هر تیری انداخته

54 به نقاشی نوک تیر خدنگ %~% تهی کرده صحرای چین را ز رنگ

55 به نخجیر کرد در آن صیدگاه %~% یکی روز تا شب بسر برد راه

56 چو ترک حصاری ز کار اوفتاد %~% عروس جهان در حصار اوفتاد

57 زسودای او شب چو هندو زنی %~% شده جو زنان گرد هر برزنی

58 شهنشه فرود آمد از بارگی %~% همان لشگرش نیز یکبارگی

59 به تدبیر آسایش آورد رای %~% نجنبید تا روز مرغی ز جای

60 چو خاتون یغما به خلخال زر %~% زخرگاه خلخ برآورد سر

61 جهانی چو هندو به دود افکنی %~% چو یغما و خلخ شد از روشنی

62 زکوس شهنشه برآمد خروش %~% به یغما و خلخ در افتاد جوش

63 شه عالم آهنج گیتی نورد %~% در آن خاک یکماه کرد آبخورد

64 طویله زدند آخر انگیختند %~% به سبز آخران برعلف ریختند

65 خبر شد به خاقان که صحرا و کوه %~% شد از نعل پولاد پوشان ستوه

66 درآمد یکی سیل از ایران زمین %~% که نه چین گذارد نه خاقان چین

67 شتابنده سیلی که برکوه و دشت %~% زطوفان پیشینه خواهد گذشت

68 تگرگش زمین را ثریا کند %~% هلاک نهنگان دریا کند

69 سیاه اژدهائی که در ms194 هیچ بوم %~% نیامد چو او تند شیری ز روم

70 حبش داغ بر روی فرمان اوست %~% سیه پوشی زنگ از افغان اوست

71 به دارا رسانید تاراج را %~% ز شاهان هندو ستد تاج را

72 چو فارغ شد از غارت فوریان %~% کمر بست بر کین فغفوریان

73 گر آن ژرف دریا درآید ز جای %~% ندارد دران داوری کوه پای

74 بترسید خاقان و زد رای ترس %~% که بود از چنان دشمنی جای ترس

75 به هر مرزبان خطی از خان نبشت %~% که در مرز ما خاک با خون سرشت

76 ز شاه خطا تا به خان ختن %~% فرستاد و ترتیب کرد انجمن

77 سپاه سپنجاب و فرغانه را %~% دگر مرزداران فرزانه را

78 ز خرخیز و از چاچ و از کاشغر %~% بسی پهلوان خواند زرین کمر

79 چو عقد سپه برهم آموده شد %~% دل خان خانان برآسوده شد

80 به کوه رونده درآورد پای %~% چو پولاد کوهی روان شد ز جای

81 دو منزل کم و بیش نزدیک شاه %~% طویله فرو بست و زد بارگاه

82 شب و روز پرسیدی از شهریار %~% که با او چه شب بازی آرد به کار

83 نهان رفته جاسوس را باز جست %~% که تا حال او بازگوید درست

84 خبر دادش آن مرد پنهان پژوه %~% که شاهیست با شوکت و با شکوه

85 دها و دهش دارد و مردمی %~% فرشته است در صورت آدمی

86 خردمند و آهسته و تیزهوش %~% به خلوت سخنگو به زحمت خموش

87 به سنگ و سکونت برآرد نفس %~% نکوشد به تعجیل در خون کس

88 ستم را زبان عدل را سود ازو %~% خدا راضی و خلق خشنود ازو

89 نیارد زکس جز به نیکی به یاد %~% نگردد به اندوه کس نیز شاد

90 ندیدم کسی کو بر او دست برد %~% نه مردانه‌ای کو ز بیمش نمرد

91 مگر تیرش از جعبه آرشست %~% که از نوک او خاره با خارشست ms195

92 چو شمشیر گیرد بود چون درخش %~% چو می بر کف آرد شود گنج بخش

93 چو نقد سخن در عیار آورد %~% همه مغز حکمت به کار آورد

94 سخن نشنود کان نباشد درست %~% نگیرد پذیرفته خویش سست

95 به هر جایگه رونق‌انگیز کار %~% بجز در شبستان و جز در شکار

96 به نخجیر کردن ندارد درنگ %~% شکیبا بود چون رسد وقت جنگ

97 جهان ایمن از دانش و داد او %~% ملک بر ملک زاد بر زاد او

98 به میدان سر شهسواران بود %~% به مستی به از هوشیاران بود

99 چو خندد خیالی غریب آیدش %~% چو طیبت کند بوی طیب آیدش

100 فراوان شکیبست و اندک سخن %~% گه راستی راست چون سرو بن

101 سیاست کند چون شود کینه‌ور %~% ببخشاید آنگه که یابد ظفر

102 لبش در سخن موج طوفان زند %~% همه رای با فیلسوفان زند

103 به تدبیر پیران کند کارها %~% جوانان برد سوی پیگارها

104 پناهد به ایزد به بیگاه و گاه %~% نیفتد به بد مرد ایزد پناه

105 چو در زین کشد سرو آزاد را %~% بر اسبی که پیل افکند باد را

106 هم آورد او گر بود زنده پیل %~% کم از قطره باشد بر رود نیل

107 مبادا که اسبش حروفی کند %~% که از چرم شیر اسب خونی کند

108 پس و پیش چنبر جهاند چو مار %~% چب و راست آتش زند چون شرار

109 ملوکی کز افسر نشان داشتند %~% جهان را به لشگر کشان داشتند

110 جز او نیست در لشگرش تیغزن %~% زهی لشگر آرای لشگر شکن

111 نیندیشد از هیچ خونخواره‌ای %~% مگر کز ضعیفی و بیچاره‌ای

112 فراخ افکند بارگه را بساط %~% به اندازه خندد چو یابد نشاط

113 نبیند ز تعظیم خود در کسی %~% چو بیند نوازش نماید بسی

114 خزینه است بخشیدن گوهرش %~% طویله بود دادن استرش

115 به خواهندگان گر کسی زر دهد %~% به جای زر او شهر و کشور ms196 دهد

116 مرادی که آرد دلش در شمار %~% دهد روزگارش به کم روزگار

117 چو خاقان خبر یافت زان بخردی %~% شکوهید از آن فره ایزدی

118 به آزرم خسرو دلش نرم شد %~% بسیچش به دیدار او گرم شد

119 بر اندیشه جنگ بر بست راه %~% بهانه طلب کرد بر صلح شاه

120 به شاه جهان قصه برداشتند %~% که ترکان چین رایت افراشتند

121 شهنشه مثل زد که نخجیر خام %~% به پای خود آن به که آید به دام

122 اگر با من او هم‌نبردی کند %~% نه مردی که آزاد مردی کند

123 مراد شما را سبک راه کرد %~% به ما بر ره دور کوتاه کرد

124 چنان آرمش چین در ابروی تنگ %~% که در چین بگرید بر او خاره سنگ

125 سپیده دمان کز سپهر کبود %~% رسانید خورشید شه را درود

126 دبیر عطارد منش را نشاند %~% که بر مشتری زهره داند فشاند

127 یکی نامه درخواست آراسته %~% فروزان‌تر از ماه ناکاسته

128 سخن ساخته در گزارش دو نیم %~% یکی نیمه ز امید ودیگر ز بیم

129 دبیر قلمزن قلم برگرفت %~% نخستین سخن ز افزین درگرفت

130 جهان آفریننده را کرد یاد %~% که بی یاد او آفرینش مباد

131 خدائی که امید و آرام ازوست %~% دل مرد جوینده را کام ازوست

132 به بیچارگی چاره کار ما %~% درآب و در آتش نگهدار ما

133 چو بخشش کند ره نماید به گنج %~% چو بخشایش آرد رهاند ز رنج

134 جهان را نبود از بنه هیچ ساز %~% بفرمان او نقش بست این طراز

135 گزیده کسی کو به فرمان اوست %~% بر او آفرین کافرین خوان اوست

136 چو کلک از سر نامه پرداختند %~% سخن بر زبان شه انداختند

137 که این نامه ز اسکندر چیره دست %~% به خاقان که بادا سکندر پرست

138 به فرمان دارای چرخ کبود %~% ز ما باد بر جان خاقان درود

139 چنان داند آن خسرو داد بخش ms197 %~% که چون ما درین بوم راندیم رخش

140 نه بر جنگ از ایران زمین آمدیم %~% به مهمان خاقان چین آمدیم

141 بدان دل که از راه فرمانبری %~% کند میهمان را پرستشگری

142 به شهر شما گر بلند آفتاب %~% ز مشرق کند سوی مغرب شتاب

143 من آن آفتابم که اینک ز راه %~% زمغرب به مشرق کشیدم سپاه

144 سیه تا سپیدی گرفتم به تیغ %~% بدادم به خواهندگان بی‌دریغ

145 ز حد حبش عزم چین ساختم %~% زمغرب به مشرق زمین تاختم

146 ز پایینگه آفتاب بلند %~% سوی جلوه گاهش رساندم سمند

147 به هندوستان کاشتم مشک بید %~% بکارم به چین یاسمین سپید

148 اگر ترسی از پیچ دوران من %~% مپیچان سر از خط فرمان من

149 وگر پیچی از امر من رای و هوش %~% بپیچاندت چرخ گردنده گوش

150 به جائی میاور که این تند شیر %~% به نخجیر گوران دراید دلیر

151 بگردان پی شیر ازین بوستان %~% مده پیل را یاد هندوستان

152 بلا بر سر خود فرود آورند %~% که بر یاد مستان سرود آورند

153 ببین تا ز شمشیر من روز جنگ %~% چه دریای خون شد به صحرای زنگ

154 چگونه ز دارا نشاندم غرور %~% چه کردم بجای فرومایه فور

155 دگر خسروان را به نیروی بخت %~% به سر چون درآوردم از تاج و تخت

156 گر ایدون که آید فریدون به من %~% گرفتار گردد همیدون به من

157 به هر مرز و بومی که من تاختم %~% ز بیگانه آن خانه پرداختم

158 کسی گو مرا نیکخواهی نمود %~% ز من هیچ بدخواهی او را نبود

159 چو دادم کسی را به خود زینهار %~% نگشتم بر آن گفته زنهار خوار

160 زبانم چو بر عهد شد رهنمون %~% نبردم سر از عهد و پیمان برون

161 به یغما و چین زان نیارم نشست %~% که یغمائی و چینی آرم به دست

162 مرا خود بسی در دریائیست %~% غلامان چینی و یغمائیست

163 به ms198 زیر آمدن ز آسمان بر زمین %~% بسی بهتر از ملک ایران به چین

164 چه داری تو ای ترک چین در دماغ %~% که بر باد صرصر کشانی چراغ

165 به جای فرستادن نزل و گنج %~% چرا با هزبران شدی کینه سنج

166 فرود آمدن چیست بر طرف راه %~% چو سد سکندر کشیدن سپاه

167 اگر قصد پیکار ما ساختی %~% بخوری بر آتش برانداختی

168 وگر پیش اقبال باز آمدی %~% کجا عذر اگر عذر ساز آمدی

169 خبر ده مرا تا بدانم شمار %~% که در سله مارست یا مهره مار

170 سپاه از صبوری به جوش آمدند %~% ز تقصیر من در خروش آمدند

171 هزبرانم آهوی چین دیده‌اند %~% کم آهوی فربه چنین دیده‌اند

172 بریدند زنجیر شیران من %~% دلیرند بر خون دلیران من

173 پرتیر و منقار پیکان تیز %~% کنند از شغب جعبه را ریز ریز

174 سنان چشم در راه این دشمسنت %~% گر آنجا منی گر ز من صد منست

175 غلامان ترکم چو گیرند شست %~% ز تیری رسد لشگری را شکست

176 اگر خسرو شست میران بود %~% هم آماج این شست گیران بود

177 چو بر دوده دود من برگذشت %~% اگر نقش چین بود شد دود دشت

178 ز پیوند آزرم چون بگذرم %~% مباد آبم ار با کس آبی خورم

179 سنانم چنان اژدها را خورد %~% که طوفان آتش گیا را خورد

180 چو تیرم گذر بر دلیران کند %~% نشانه ز پهلوی شیران کند

181 گرم ژرف دریا بود هم نبرد %~% ز دریا برآرم بر شمشیر گرد

182 وگر کوه باشد بجوشانمش %~% به زنگار آهن بپوشانمش

183 بهم پنجه پیل را بشکنم %~% شه پیلتن بلکه پیل افکنم

184 سرین خوردن گور و پشت گوزن %~% ندارد بر شیر درنده وزن

185 چو شاهین بحری درآید به کار %~% دهد ماهیان را ز مرغان شکار

186 شما ماهیانید بی پا و چنگ %~% مرا اژدها در دهن چو نهنگ

187 سگان نیز کان ms199 استخوان می‌خورند %~% به دندان چون تیغ نان می‌خورند

188 به هر جا که نیروی من پی فشرد %~% مرا بود پیروزی و دستبرد

189 چو کین آوری کین باستانی کنم %~% شوی مهربان مهربانی کنم

190 اگر گوهرت باید و گر نهنگ %~% ز دریای من هر دو آید به چنگ

191 ندیدی مگر تیغم انگیخته %~% نهنگی و گوهر بر او ریخته

192 من آن گنج و آن اژدها پیکرم %~% که زهر است و پازهر در ساغرم

193 به نزد تو از گنج و از اژدها %~% خبر ده به من تا چه آرد بها

194 گر آیی تنت در پرند آورم %~% وگر نی سرت زیر بند آورم

195 درشتی و نرمی نمودم تو را %~% بدین هر دو قول آزمودم تو را

196 اگر پای خاکی کنی بر درم %~% چو خورشید بر خاک چین بگذرم

197 و گر نی دراندازم از راه کین %~% همه خاک چین را به دریای چین

198 چو نامه بخوانی نسازی درنگ %~% نمائی به من صورت صلح و جنگ

199 تغافل نسازی که سیلاب نیز %~% به جوشست در ابر سیلاب ریز

200 زبان دان یکی مرد مردم شناس %~% طلب کرد کز کس ندارد هراس

201 فرستاد تا نامه نغز برد %~% به مهر سکندر به خاقان سپرد

202 چو خاقان فرو خواند عنوان شاه %~% فرو خواست افتادن از اوج گاه

203 از آن هیبتش در دل آمد هراس %~% که زیرک منش بود و زیرک شناس

204 دو پیکر خیالی بر او بست راه %~% که بر شه زنم یا شوم نزد شاه

205 دو رنگی در اندیشه تاب آورد %~% سر چاره گر زیر خواب آورد

1 بیا ساقی آن باده چون گلاب %~% بر افشان به من تا درآیم ز خواب

2 گلابی که آب جگرها به دوست %~% دوای همه درد سرها به دوست

3 رقیب مناخیز و در پیش کن %~% تو شو نیز و اندیشه خویش کن

4 ز تشویق خاطر جدا ms200 کن مرا %~% به اندیشه خود رها کن مرا

5 ندارم سر گفتگوی کسی %~% مرا گفتگو هست با خود بسی

6 گرآید خریداری از دوردست %~% که با کان گوهر شود هم نشست

7 تماشای گنج نظامی کند %~% به بزم سخن شادکامی کند

8 بگو خواجه خانه در خانه نیست %~% وگر هست محتاج بیگانه نیست

9 خطا گفتم ای پی خجسته رقیب %~% که شد دشمنی با غریبان غریب

10 در ما به روی کسی در مبند %~% که در بستن در بود ناپسند

11 چو ما را سخن نام دریا نهاد %~% در ما چو دریا بباید گشاد

12 در خانه بگشای و آبی بزن %~% چو مه خیمه‌ای در خرابی بزن

13 رها کن که آیند جویندگان %~% ببینند در شاه گویندگان

14 که فردا چو رخ در نقاب آورم %~% ز گیله به گیلان شتاب آورم

15 بسا کس که آید خریدار من %~% نیابد رهی سوی دیدار من

16 مگر نقشی از کلک صورتگری %~% نگارنده بینند بر دفتری

17 سخن بین کزو دور چون مانده‌ام %~% کجا بودم ادهم کجا رانده‌ام

18 گزارنده گنج آراسته %~% جواهر چنین داد از آن خواسته

19 که چون وارث ملک افراسیاب %~% سر از چین برآورد چون آفتاب

20 خبر یافت کامد بدان مرز و بوم %~% دمنده چنان اژدهائی ز روم

21 همان نامه شاه بر خوانده بود %~% در آن کار حیران فرو مانده بود

22 به اندیشه پاک و رای درست %~% سررشته کار خود باز جست

23 نخستین چنان دید رایش صواب %~% که میثاق شه را نویسد جواب

24 بفرمود تا کاغذ و کلک و ساز %~% نویسنده چینی آرد فراز

25 جوابی نویسد سزاوار شاه %~% سخن را در او پایه دارد نگاه

26 ز ناف قلم دست چابک دبیر %~% پراکند مشک سیه بر حریر

27 سخنهای پرورده دلفریب %~% که در مغز مردم نماید شکیب

28 خطابی که امیدواری دهد %~% عتابی که بر صلح یاری دهد

29 فسونی که بندد ره ms201 جنگ را %~% فریبی که نرمی دهد سنگ را

30 زبان بندهائی چو پیکان تیز %~% دری در تواضع دری در ستیز

31 طراز سر نامه بود از نخست %~% به نامی کزو نامها شد درست

32 خداوند بی یار و یار همه %~% به خود زنده و زنده‌دار همه

33 جهان آفرین ایزد کارساز %~% توانا کن ناتوانا نواز

34 علم برکش روشنان سپهر %~% قلم در کش دیو تاریک چهر

35 روش بخش پرگار جنبش پذیر %~% سکونت ده نقطه جای گیر

36 پدید آور هر چه آمد پدید %~% رساننده هر چه خواهد رسید

37 ز گویا و خاموش و هشیار و مست %~% کسی بر اسرار او نیست دست

38 به جز بندگی ناید از هیچکس %~% خداوندی مطلق اوراست بس

39 بس از آفرین جهان آفرین %~% کزو شد پدید آسمان و زمین

40 سخن رانده در پوزش شهریار %~% که باد آفرین بر تو از کردگار

41 ز هر شاه کامد جهانرا پدید %~% بدست تو داد آفرینش کلید

42 ز دریا به دریا تو گردی نشست %~% بر ایران و توران تو را بود دست

43 ز پرگار مغرب چو پرداختی %~% علم بر خط مشرق انداختی

44 گرفتی جهان جمله بالا و زیر %~% هنوزت نشد دل ز پیگار سیر

45 عنان بازکش کاژدها بر رهست %~% فسانه دراز است و شب کوتهست

46 سکندر توئی شاه ایران و روم %~% منم کار فرمای این مرز و بوم

47 تو را هست چون من بسی سفته گوش %~% یکی دیگرم من به تندی مکوش

48 من و تو ز خاکیم و خاک از زمی %~% همان به که خاکی بود آدمی

49 همه سروری تا به خاکست و بس %~% کسی نیست در خاک بهتر ز کس

50 چو قطره به دریا درانداختند %~% دگر قطره زو باز نشناختند

51 حضور تو در صوب این سنگلاخ %~% دیار مرا نعمتی شد فراخ

52 بهر نعمتی مرد ایزد شناس %~% فزونتر کند نزد ایزد سپاس

53 چو ms202 ایزد به من نعمتی بر فزود %~% سپاس ایزدم چون نباید نمود

54 کنم تا زیم شکر ایزد بسیچ %~% کزین به ندارد خردمند هیچ

55 شنیدم ز چندین خداوند راز %~% که هر جا که آری تو لشگر فراز

56 فرستی تنی چند از اهل روم %~% به بازارگانی بدان مرز و بوم

57 بدان تا خرند آنچه یابند خورد %~% طعامی که پیش آید از گرم و سرد

58 بسوزند و ریزند یکسر به چاه %~% ندارند تعظیم نعمت نگاه

59 ذخیره چو زان شهر گردد تهی %~% تو چون اژدها سر بدانجا نهی

60 ستانی ز بی برگی آن بوم را %~% چو آتش که عاجز کند موم را

61 من از بهر آن آمدم پیشباز %~% که گردانم از شهر خود این نیاز

62 اگر چه به زرق و فسون ساختن %~% نشاید ز چین توشه پرداختن

63 ولیک آشتی ز پرخاش و جنگ %~% که این داغ و درد آرد آن آب و رنگ

64 مکن کشته چینیان را خراب %~% که افتد تو را نیز کشتی در آب

65 قوی دل مشو گرچه دستت قویست %~% که حکم خدا برتر از خسرویست

66 خردمند را نیست کز راه تیز %~% کند با خداوند قوت ستیز

67 به کار آمده عالمی چون خرد %~% به حکم تو هر کاری از نیک و بد

68 کسی کو کسی را نیاید به کار %~% شمارنده زو برنگیرد شمار

69 به اصل از جهان پادشاهی تراست %~% که فرمان و فر الهی تراست

70 همه چیز را اصل باید نخست %~% که باشد خلل در بناهای سست

71 زر از نقره کردن عقیق از بلور %~% رسانیدن میوه باشد به زور

72 کند هر کسی سیب را خانه رس %~% ولی خوش نباشد به دندان کس

73 تو را ایزد از بهر عدل آفرید %~% ستم ناید از شاه عادل پدید

74 ستمکارگان را مکن یاوری %~% که پرسند روزیت ازین داوری

75 نکو رای چون رای را بد کند ms203 %~% خرابی در آبادی خود کند

76 چو گردد جهان گاه گاه از نورد %~% به گرمای گرم و به سرمای سرد

77 در آن گرم و سردی سلامت مجوی %~% که گرداند از عادت خویش روی

78 چنان به که هر فصلی از فصل سال %~% به خاصیت خود نماید خصال

79 ربیع از ربیعی نماید سرشت %~% تموز از تموز آورد سرنبشت

80 هر آنچ او بگردد ز تدبیر کار %~% بگردد بر او گردش روز گار

81 سکندر به انصاف نام آورست %~% وگرنی ز ما هر یک اسکندرست

82 مپندار کز من نیاید نبرد %~% برارم به یک جنبش از کوه گرد

83 چو بر پشت پیلان نهم تخت عاج %~% ز هندوستان آورندم خراج

84 هژبر ژیان را درآرم به زیر %~% زنم طاق خر پشته بر پشت شیر

85 ولیکن به شاهی و نام آوری %~% نیم با تو در جستن داوری

86 گر از بهر آن کردی این ترکتاز %~% که چون بندگان پیشت آرم نماز

87 به درگاه تو سر نهم بر زمین %~% نه من جمله کشور خدایان چین

88 بهر آرزو کاوری در قیاس %~% به فرمان پذیری پذیرم سپاس

89 در این داوری هیچ بیغاره نیست %~% ز مهمان پرستی مرا چاره نیست

90 جوابی چنین خوب و خاطر نواز %~% به قاصد سپردند تا برد باز

91 چو بر خواند پاسخ شه شیر زور %~% شکیبنده‌تر شد به نخجیر گور

92 سپهدار چین از شبیخون شاه %~% نبود ایمن از شام تا صبحگاه

93 به روزی که از روزها آفتاب %~% بهی جلوه‌تر بود بر خاک و آب

94 سپهدار چین از سر هوش و رای %~% سگالشگری کرد با رهنمای

95 جهاندیده‌ای بود دستور او %~% جهان روشن از رای پر نور او

96 حسابی که خاقان برانداختی %~% به فرمان او کار او ساختی

97 دران کار از آن کاردان رای جست %~% که درکارها داشت رای درست

98 که چون دارم این داوری را بسیچ %~% چگونه دهم چرخ ms204 را چرخ پیچ

99 چو مهره برآمایم از مهر و کین %~% بدین چین که آمد به ابروی چین

100 اگر حرب سازم مخالف قویست %~% به تارک برش تاج کیخسرویست

101 وگر در ستیزش مدارا کنم %~% زبونی به خلق آشکارا کنم

102 ندانم که مقصود این شهریار %~% چه بود از گذر کردن این دیار

103 به خاقان چین گفت فرخ وزیر %~% که هست از نصیحت تو را ناگزیر

104 براندیشم از تندی رای تو %~% که تندی شود کارفرمای تو

105 به گنج و به لشگر غرور آیدت %~% زبون گشتن از کار دور آیدت

106 جهانداری آمد چنین زورمند %~% در دوستی را بر او در مبند

107 به هر جا که آمد ولایت گرفت %~% نشاید در این کار ماندن شگفت

108 چه پنداشتی کار بازیست این %~% همه نکته کار سازیست این

109 بدینگونه کاری خدائی بود %~% خصومت خدای آزمائی بود

110 نشاید زدن تیغ با آفتاب %~% نه البرز را کرد شاید خراب

111 پذیره شو ارنی سپهر بلند %~% به دولت گزایان درآرد گزند

112 نه اقبال را شاید انداختن %~% نه با مقبلان دشمنی ساختن

113 میاویز در مقبل نیکبخت %~% که افکندن مقبلانست سخت

114 چو مقبل کمر بست پیش آر کفش %~% طپانچه نشاید زدن با درفش

115 به یک ماه کم و بیش با او بساز %~% که بیگانه این‌جا نماند دراز

116 مزن سنگ بر آبگینه نخست %~% که چون بشکند دیر گردد درست

117 درستی بود زخمها را ز خون %~% ولی زخمگه موی نارد برون

118 در آن کوش کین اژدهای سیاه %~% به آزرم یابد درین بوم راه

119 به چینی بر آن روز نفرین رسید %~% که این اژدها بر در چین رسید

120 مپندار کز گنبد لاجورد %~% رسد جامه‌ای بی کبودی به مرد

121 نوای جهان خارج آهنگیست %~% خلل در بریشم نه در چنگیست

122 درین پرده گر سازگاری کنی %~% هماهنگ را به که یاری کنی

123 طرفدار چین چون در ms205 آن داوری %~% به کوشش ندید از فلک یاوری

124 از آن کارها کاختیار آمدش %~% پرستشگری در شمار آمدش

125 بر آن عزم شد کاورد سر به راه %~% به رسم رسولان شود نزد شاه

126 ببیند جهانداری شاه را %~% همان سرفرازان درگاه را

127 سحرگه که زورق کش آفتاب %~% ز ساحل برافکند زورق بر آب

128 سپهدار چین شهریار ختن %~% رسولی براراست از خویشتن

129 به لشگرگه شاه عالم شتافت %~% بدانگونه کان راز کس درنیافت

130 چو آمد به درگاه شاهنشهی %~% از آن آمدن یافت شاه آگهی

131 که خاقان رسولی فرستاده چست %~% به دیدن مبارک به گفتن درست

132 بفرمود خسرو که بارش دهند %~% به جای رسولان قرارش دهند

133 درآمد پیام آور سرفراز %~% پرستش کنان برد شه را نماز

134 بفرمود شه تا نشیند ز پای %~% سخنهای فرموده آرد بجای

135 به فرمان شاه آن سخنگوی مرد %~% نشست و نشاننده را سجده کرد

136 زمانی شد و دیده برهم نزد %~% به نیک و بد خویشتن دم نزد

137 ز پرگار آن حلقه مدهوش ماند %~% در آن حلقه چون نقطه خاموش ماند

138 اشارت چنان آمد از شهریار %~% که پیغامی ار نیک داری بیار

139 مه روی پوشیده در زیر میغ %~% به گوهر زبانی در آمد چو تیغ

140 کز آمد شد شاه ایران و روم %~% برومند بادا همه مرز و بوم

141 ز چین تا دگر باره اقصای چین %~% به فرمان او باد یکسر زمین

142 جهان بی دربارگاهش مباد %~% سریر جهان بی پناهش مباد

143 نهفته سخنهاست دربار من %~% کز آن در هراسست گفتار من

144 فرستنده من چنان دید رای %~% که خالی کند شه ز بیگانه جای

145 نباشد کس از خاصگان پیش او %~% جز او کافرین باد بر کیش او

146 اگر یک تن آنجا بود در نهفت %~% نباید تو را راز پوشیده گفت

147 شه از خلوتی آنچنان خواستن %~% شکوهید در خلوت آراستن

148 بفرمود ms206 کز زر یکی پای بند %~% نهادند بر پای سرو بلند

149 همان ساعدش را به زرین کمر %~% کشیدند در زیر نخجیر زر

150 سرای آنگه از خلق پرداختند %~% همان خاصگان سوی در تاختند

151 ملک ماند خالی در آن جای خویش %~% نهاده یکی تیغ الماس پیش

152 فرستاده را گفت خالیست جای %~% نهفته سخن را گره بر گشای

153 به فرمان شه مرد پوشیده راز %~% ز راز نهفته گره کرد باز

154 چو برقع ز روی سخن برفکند %~% سرآغاز آن از دعا درفکند

155 که تا سبزه روینده باشد به باغ %~% گل سرخ تابد چو روشن چراغ

156 رخت باد چون گل برافروخته %~% جهان از تو سرسبزی آموخته

157 نگین فلک زیر نام تو باد %~% همه کار دولت به کام تو باد

158 برآنم که گربنده را شهریار %~% شناسد نیایش نباید به کار

159 گر از راز پوشیده آگاه نیست %~% به از راستی پیش او راه نیست

160 من آن قاصد خود فرستاده‌ام %~% کزان پیش کافکندی افتاده‌ام

161 منم شاه خاقان سپهدار چین %~% که در خدمت شاه بوسم زمین

162 سکندر ز گستاخی کار او %~% پسندیده نشمرد بازار او

163 به تندی بر او بانگ برزد درشت %~% که پیدا بود روی دیبا ز پشت

164 شناسم من از باز گنجشک را %~% همان از جگر نافه مشک را

165 ولیکن نگهدارم آزرم و آب %~% ز پوشیدگان برندارم نقاب

166 چه گستاخ روئی بر آن داشتت %~% که در پرده پوشیده نگذاشتت

167 چه بی هیبتی دیدی از شاه روم %~% که پولاد را نرم دانی چو موم

168 نترسیدی از زور بازوی من %~% که خاک افکنی در ترازوی من

169 گوزن جوان گر چه باشد دلیر %~% عنان به که برتابد از راه شیر

170 جوابش چنین داد خاقان چین %~% که‌ای درخور صد هزار آفرین

171 بدین بارگه زان گرفتم پناه %~% که بی زینهاری ندیدم ز شاه

172 چو من ناگرفته درآیم ز در ms207 %~% نبرد مرا هیچ بدخواه سر

173 سیه شیر چندان بود کینه ساز %~% که از دور دندان نماید گراز

174 چو دندان کنان گردن آرد به زیر %~% ز گردن کند خون او تند شیر

175 ز من چو دل شاه رنجور نیست %~% جوانمردی شیر ازو دور نیست

176 مرا بیم شمشیر چندان بود %~% که شمشیر من تیز دندان بود

177 چو من با سکندر ندارم ستیز %~% کجا دارم اندیشه تیغ تیز

178 دگر کان خیانت نکردم نخست %~% که بر من گرفتاری آید درست

179 تو آورده‌ای سوی من تاختن %~% مرا با تو کفرست کین ساختن

180 خصومتگری برگرفتم ز راه %~% بدین اعتماد آمدم نزد شاه

181 چو من مهربانی نمایم بسی %~% نبرد سر مهربانان کسی

182 وگر نیز کردم گناهی بزرگ %~% غریبی بود عذرخواهی بزرگ

183 نوازنده‌تر زان شد انصاف شاه %~% که رحمت کند خاصه بر بی گناه

184 پناهنده را سر نیارد به بند %~% ز زنهاریان دور دارد گزند

185 اگر من بدین بارگاه آمدم %~% به دستوری عدل شاه آمدم

186 که شاه جهان دادگر داورست %~% خدایش بهر کار از آن یاورست

187 از آن چرب گفتار شیرین زبان %~% گره بر گشاد از دل مرزبان

188 بدو گفت نیک آمدی شاد باش %~% چو بخت از گرفتاری آزاد باش

189 حساب تو زین آمدن بر چه بود %~% چو گستاخی آمد بباید نمود

190 پناهنده گفت ای پناه جهان %~% ندارم ز تو حاجت خود نهان

191 بدان آمدم سوی درگاه تو %~% که بینم رضای تو و راه تو

192 کزین آمدن شاه را کام چیست %~% در این جنبش آغاز و انجام چیست

193 گرم دسترس باشد از روزگار %~% کنم بر غرض شاه را کامگار

194 گر آن کام نگشاید از دست من %~% همان تیر دور افتد از شست من

195 زمین را ببوسم به خواهشگری %~% مگر دور گردد شه از داروی

196 چو من جان ندارم ز خسرو دریغ %~% چه باید زدن ms208 چنگ در تیر و تیغ

197 گهر چون به آسانی آید به چنگ %~% به سختی چه باید تراشید سنگ

198 مرادی که در صلح گردد تمام %~% چه باید سوی جنگ دادن لگام

199 اگر تخت چین خواهی و تاج تور %~% ز فرمانبری نیست این بنده دور

200 وگر بگذری از محابای من %~% نبخشی به من جای آبای من

201 پذیرنده مهر نامت شوم %~% درم ناخریده غلامت شوم

202 زیانی ندارد که در ملک شاه %~% زیاده شود بنده نیکخواه

203 به چین در قبا بسته کین مباش %~% قبای تو را گو یکی چین مباش

204 ز جعد غلامان کشور بها %~% بهل بر چو من بنده چینی رها

205 گرفتار چین کی بود روی ماه %~% ز چین دور به طاق ابروی شاه

206 شهنشاه گفت ای پسندیده رای %~% سخنها که پرسیدی آرم به جای

207 سپه زان کشیدم به اقصای چین %~% که آرم به کف ملک توران زمین

208 بداندیش را سر درآرم به خاک %~% کنم گیتی از کیش بیگانه پاک

209 به فرمان پذیری به هر کشوری %~% نشانم جداگانه فرمانبری

210 چو تو بی شبیخون شمشیر من %~% نهادی به تسلیم سر زیر من

211 سرت را سریر بلندی دهم %~% ز تاج خودت بهره‌مند دهم

212 نه تاج از تو خواهم نه کشور نه تخت %~% نگیرم در این کارها بر تو سخت

213 ولیکن به شرطی که از ملک خویش %~% کشی هفت ساله مرا دخل بیش

214 چو آری به من عبره هفت سال %~% دگر عبره‌ها بر تو باشد حلال

215 نیوشنده فرهنگ را ساز داد %~% جوابی پسندیده‌تر باز داد

216 که چون خواهد از من خداوند تاج %~% به عمری چنین هفت ساله خراج

217 چنان به که پاداش مالم دهد %~% خط عمر تا هفت سالم دهد

218 جهانجوی را پاسخ نغز او %~% پسند آمد و گرم شد مغز او

219 بدو گفت شش ساله دخل دیار %~% به پامزد تو دادم ای ms209 هوشیار

220 چو دیدم تو را زیرک و هوشمند %~% به یکساله دخل از تو کردم پسند

221 چو سالار ترکان ز سالار دهر %~% بدان خرمی گشت پیروز بهر

222 به نوک مژه خاک درگاه رفت %~% پس از رفتن خاک با شاه گفت

223 که شه گر چه گفتار خود را بجای %~% بیارد که نیروش باد از خدای

224 مرا با چنین زینهاری نخست %~% خطی باید از دست خسرو درست

225 که چون من کشم دخل یکساله پیش %~% شهم برنینگیزد از جای خویش

226 به تعویذ بازو کنم خط شاه %~% ز بهر سر خویش دارم نگاه

227 دهم خط به خون نیز من شاه را %~% که جز بر وفا نسپرم راه را

228 برین عهدشان رفت پیمان بسی %~% که در بیوفائی نکوشد کسی

229 نجویند کین تازه دارند مهر %~% مگر کز روش بازماند سپهر

230 بفرمود شه تا رقیبان بار %~% کنند آن فرو بسته را رستگار

231 ز بند زرش پایه برتر نهند %~% به تارک برش تاج گوهر نهند

232 چو شد کار خاقان ز قیصر بساز %~% به لشگرگه خویش برگشت باز

233 چو سلطان شب چتر بر سر گرفت %~% سواد جهان رنگ عنبر گرفت

234 ستاره چنان گنجی از زر فشاند %~% که مهد زمین گاو بر گنج راند

235 سکندر منش کرد بر باده تیز %~% ز می‌کرد یاقوت را جرعه ریز

236 نشست از گه شام تا صبحدم %~% روان کرد بر یاد جم جام جم

237 خسک ریخته بر گذر خواب را %~% فراموش کرده تک و تاب را

238 دل از کار دشمن شده بی‌هراس %~% نه بازار لشگر نه آوای پاس

239 صبوحی ملوکانه تا صبح راند %~% همی داشت شب زنده تا شب نماند

240 چو یاقوت ناسفته را چرخ سفت %~% جهان گشت با تاج یاقوت جفت

241 درآمد ز در دیدبانی پگاه %~% که غافل چرا گشت یکباره شاه

242 رسید اینک از دور خاقان چین %~% بدانسان که لرزد به ms210 زیرش زمین

243 جهان در جهان لشگر آراسته %~% ز بوق و دهل بانگ برخاسته

244 ز بس پای پیلان که آزرده راه %~% شده گرد بر روی خورشید و ماه

245 سپاهی که گر باز جوید بسی %~% نبیند به یکجای چندان کسی

246 همه آلت جنگ برداشته %~% چو دریائی از آهن انباشته

247 نشسته ملک بر یکی زنده پیل %~% ز ما تا بدو نیست بیش از دو میل

248 چو زین شعبده یافت شاه آگهی %~% فرود آمد از تخت شاهنشهی

249 نشست از بر باره ره نورد %~% برآراست لشگر به رسم نبرد

250 به پرخاش خاقان کمر بست چست %~% که نشمرد پیمان او را درست

251 بفرمود تا کوس روئین زدند %~% به ابرو دراز چینیان چین زنند

252 برآراست لشگر چو کوه بلند %~% به شمشیر و گرز و کمان و کمند

253 سر آهنگ تا ساقه از تیر و تیغ %~% برآورد کوهی ز دریا به میغ

254 چو خاقان خبر یافت از کار او %~% که آمد سکندر به پیکار او

255 برون آمد از موکب قلبگاه %~% به آواز گفتا کدامست شاه

256 بگوئید کارد عنان سوی من %~% ندارد نهان روی از روی من

257 سکندر چو آواز چینی شنید %~% قبای کژآگن به چین درکشید

258 برون راند پیل افکن خویش را %~% رخ افکند پیل بداندیش را

259 به نفرین ترکان زبان برگشاد %~% که بی فتنه ترکی ز مادر نزاد

260 ز چینی بجز چین ابرو مخواه %~% ندارند پیمان مردم نگاه

261 سخن راست گفتند پیشینیان %~% که عهد و وفا نیست در چینیان

262 همه تنگ چشمی پسندیده‌اند %~% فراخی به چشم کسان دیده‌اند

263 وگر نه پس از آنچنان آشتی %~% ره خشمناکی چه برداشتی

264 در آن دوستی جستن اول چه بود %~% وزین دشمنی کردن آخر چه سود

265 مرا دل یکی بود و پیمان یکی %~% درستی فراوان و قول اندکی

266 خبر نی که مهر شما کین بود %~% دل ترک چین ms211 پر خم و چین بود

267 اگر ترک چینی وفا داشتی %~% جهان زیر چین قبا داشتی

268 مرا بسته عهد کردی چو دیو %~% به بدعهدی اکنون برآری غریو

269 اگر کوه پولاد شد پیکرت %~% وگر خیل یاجوج شد لشگرت

270 نجنبد ز یاجوج پولاد خای %~% سکندر چو سد سکندر ز جای

271 تذروی که بر وی سرآید زمان %~% به نخجیر شاهینش آید گمان

272 ملخ چون پرسرخ را ساز داد %~% به گنجشک خطی به خون باز داد

273 اگر سر گرائی ربایم کلاه %~% وگر پوزش آری پذیرم گناه

274 مرا زیت و زنبوره در کیش هست %~% چو زنبور هم نوش و هم نیش هست

275 سپهدار چین گفت کای شهریار %~% نپیچیده‌ام گردن از زینهار

276 همان نیکخواهم که بودم نخست %~% به سوگند محکم به پیمان درست

277 چو گشتم پذیرای فرمان تو %~% نبندم کمر جز به پیمان تو

278 از این جنبش آن بود مقصود من %~% که خوشبو کنی مجمر از عود من

279 بدانی که من با چنین دستگاه %~% که بر چرخ انجم کشیدم سپاه

280 نباشم چنین عاجز و روز کور %~% که برگردم از جنگ بی دست زور

281 بدین ساز و لشگر که بینی چو کوه %~% ز جوشنده دریا نیایم ستوه

282 ولیکن تو را بخت یاریگرست %~% زمینت رهی آسمان چاکرست

283 ستیزندگی با خداوند بخت %~% ستیزنده را سر برد بر درخت

284 تو را آسمان می‌کند یاوری %~% مرا نیست با آسمان داوری

285 چو گفت این فرود آمد از پشت پیل %~% سوی مصر شه رفت چون رود نیل

286 چو شد دید کان خسرو عذر ساز %~% پیاده به نزدیک او شد فراز

287 به هرا یکی مرکبش درکشید %~% ز سر تا کفل زیر زر ناپدید

288 چو بر بارگی کامرانیش داد %~% به هم پهلوی پهلوانیش داد

289 جز آتش دگر داد بسیار چیز %~% رها کرد آن دخل یکساله نیز

290 چو شد شاه را خان خانان ms212 رهی %~% خصومت شد از خاندانها تهی

291 دو لشگر یکی شد در آن پهن جای %~% دو لشگر شکن را یکی گشت رای

292 سلاح از تن و خوی ز رخ ریختند %~% به داد و ستد درهم آمیختند

293 سپهدار چین هر دم از چین دیار %~% فرستاد نزلی بر شهریار

294 که درگه نشینان شه را تمام %~% کفایت شد آن نزل در صبح و شام

295 به هم بود رود و می و جامشان %~% همان نزد یکدیگر آرامشان

296 چو از می‌به نخچیر پرداختند %~% به یک جای نحچیر می‌ساختند

297 نخوردند بی یکدگر باده‌ای %~% به آزادی از خود هر آزاده‌ای

1 بیا ساقی آن می‌که جان پرورست %~% به من ده که چون جان مرا درخورست

2 مگر نو گند عمر پژمرده را %~% به جوش آرد این خون افسرده را

3 یکی روز خرم‌تر از نوبهار %~% گزیده‌ترین روزی از روزگار

4 به مهمان شه بود خاقان چین %~% دو خورشید با یکدیگر همنشین

5 ز روم و ز ایران و از چین و زنگ %~% سماطین صفها برآورده تنگ

6 به می چهره مجلس آراسته %~% ز روی جهان گرد برخاسته

7 دران خرمیهای با ناز و نوش %~% رسیده ز لب موج گوهر به گوش

8 سخن می‌شد از کار کارآگهان %~% که زیرک‌ترین کیستند از جهان

9 زمین خیز هر کشور از دهر چیست %~% به هر کشور از پیشه‌ها بهر چیست

10 یکی گفت نیرنگ و افسونگری %~% ز هندوستان خیزد ار بنگری

11 یکی گفت بر مردم شور بخت %~% ز بابل رسد جادوئیهای سخت

12 یکی گفت کاید گه اتفاق %~% سرود از خراسان و رود از عراق

13 یکی گفت بر پایه دسترس %~% ز بانورتر از تازیان نیست کس

14 یکی گفت نقاشی اهل روم %~% پسندیده شد در همه مرز و بوم

15 یکی گفت نشنیدی ای نقش بین %~% که افسانه شد در جهان نقش چین

16 ز رومی و چینی دران داوری %~% خلافی برآمد ms213 به فخر آوری

17 نمودند هر یک به گفتار خویش %~% نموداری از نقش پرگار خویش

18 بران شد سرانجام کار اتفاق %~% که سازند طاقی چو ابروی طاق

19 میان دو ابروی طاق بلند %~% حجابی فرود آورد نقشبند

20 بر این گوشه رومی کند دستکار %~% بر آن گوشه چینی نگارد نگار

21 نبینند پیرایش یکدیگر %~% مگر مدت دعوی آید به سر

22 چو زانکار گردند پرداخته %~% حجاب از میان گردد انداخته

23 ببینند کز هر دو پیکر کدام %~% نو آیین‌تر آید چو گردد تمام

24 نشستند صورتگران در نهفت %~% در آن جفته طاق چون طاق جفت

25 به کم مدت از کار پرداختند %~% میانبر ز پیکر برانداختند

26 یکی بود پیکر دو ارژنگ را %~% تفاوت نه هم نقش و هم رنگ را

27 عجب ماند ازان کار نظارگی %~% به عبرت فرو ماند یکبارگی

28 که چون کرده‌اند این دو صورت نگار %~% دو ارتنگ را بر یکی سان گزار

29 میان دو پرگار بنشست شاه %~% درین و در آن کرد نیکو نگاه

30 نه بشناخت از یکدگر بازشان %~% نه پی برد بر پرده رازشان

31 بسی راز از آن در نظر باز جست %~% نشد صورت حال بر وی درست

32 بلی در میانه یکی فرق بود %~% که این می‌پذیرفت و آن می‌نمود

33 چو فرزانه دید آن دو بتخانه را %~% بدیع آمد آن نقش فرزانه را

34 درستی طلب کد و چندان شتافت %~% کزان نقش سر رشته‌ای باز یافت

35 بفرمود تا درمیان تاختند %~% حجابی دگر در میان ساختند

36 چو آمد حجابی میان دو کاخ %~% یکی تنگدل شد یکی رو فراخ

37 رقمهای رومی نشد زاب و رنگ %~% برآیینه چینی افتاد زنگ

38 چو شد صفه چینیان بی نگار %~% شگفتی فرو ماند از آن شهریار

39 دگر ره حجاب از میان برکشید %~% همان پیکر اول آمد پدید

40 بدانست کان طاق افروخته %~% به صیقل رقم دارد اندوخته

41 در آنوقت کان ms214 شغل می‌ساختند %~% میانه حجابی برافراختند

42 به صورتگری بود رومی به پای %~% مصقل همی کرد چینی سرای

43 هر آن نقش کان صفه گیرنده شد %~% به افروزش این سو پذیرنده شد

44 بر آن رفت فتوی دران داوری %~% که هست از بصر هر دو را یاوری

45 نداند چو رومی کسی نقش بست %~% گه صقل چینی بود چیره دست

46 شنیدم که مانی به صورتگری %~% ز ری سوی چین شد به پیغمبری

47 ازو چینیان چون خبر یافتند %~% بران راه پیشینه بشتافتند

48 درفشنده حوضی ز بلور ناب %~% بران راه بستند چون حوض آب

49 گزارندگیهای کلک دبیر %~% برانگیخته موج ازان آبگیر

50 چو آبی که بادش کند بی قرار %~% شکن برشکن می‌دود برکنار

51 همان سبزه کو بر لب حوض رست %~% به سبزی بران حوض بستند چست

52 چو مانی رسید از بیابان دور %~% دلی داشت از تشنگی ناصبور

53 سوی حوض شد تشنه تشنه فراز %~% سر کوزه خشک بگشاد باز

54 چو زد کوزه در حوضه سنگ بست %~% سفالین بد آن کوزه حالی شکست

55 بدانست مانی که در راه او %~% بد آن حوضه چینیان چاه او

56 برآورد کلکی به آیین و زیب %~% رقم زد برآن حوض مانی فریب

57 نگارید ازان کلک فرمان‌پذیر %~% سگی مرده بر روی آن آبگیر

58 درو کرم جوشنده بیش از قیاس %~% کزو تشنه را در دل آمد هراس

59 بدان تا چو تشنه در آن حوض آب %~% سگی مرده بیند نیارد شتاب

60 چو در خاک چین این خبر گشت فاش %~% که مانی بران آب زد دور باش

61 ز بس جادوئیهای فرهنگ او %~% بدو بگرویدند و ارژنگ او

62 ببین تا دگر باره چون تاختم %~% سخن را کجا سر برافراختم

63 جهاندار با شاه چین چند روز %~% به رخشنده می بود رامش فروز

64 زمان تا زمان مهرشان می‌فزود %~% هم این را هم آن را جهان می‌ستود

65 بدو گفت ms215 روزی که دارم بسیچ %~% گرم پیش نارد فلک پای پیچ

66 که گردم سوی کشور خویش باز %~% ز چین سوی روم آورم ترکتاز

67 جوابش چنین داد خاقان چین %~% که ملک تو شد هفت کشور زمین

68 به اقبال هر جا که خواهی خرام %~% توئی قبله هر جا که سازی مقام

69 کجا موکب شه کند تاختن %~% ز ما بندگان بندگی ساختن

70 ز فرهنگ خاقان و بیداریش %~% عجب ماند شه در وفاداریش

71 به سالار چین هر زمان بزم شاه %~% فروزنده‌تر شد ز خورشید و ماه

72 کمر بست خاقان به فرمانبری %~% به گوش اندرون حلقه چاکری

73 به آیین خود نزل شه می رساند %~% بدان مهر خود را به مه می‌رساند

74 اگر چه ملک داشت بالاترش %~% زمان تا زمان گشت مولاترش

75 چو پایه دهد مرد را شهریار %~% نباید که برگیرد از خود شمار

76 به بالاترین پایه پستی کند %~% همان دعوی زیردستی کند

77 شه آن کرد با چینیان از شرف %~% که باران نیسان کند با صدف

78 ز پوشیدنیهای بغداد و روم %~% که بود آن گرامی در آن مرز و بوم

79 به شاهان چین دستگاهی نمود %~% که در قدرت هیچ شاهی نبود

80 ز بس خسروی خوان که در چین نهاد %~% ز پیشانی چینیان چین گشاد

81 به چین درنماند از خلایق کسی %~% که خزی نپوشید یا اطلسی

82 چو بنمود شاه از سر نیکوی %~% بدان تنگ چشمان فراخ ابروی

83 چو ابروی شه بود پیوندشان %~% به چشم و سر شاه سوگندشان

1 بیا ساقی آزاد کن گردنم %~% سرشک قدح ریز در دامنم

2 سرشگی که از صرف پالودگی %~% فرو شوید از دامن آلودگی

3 مکن ترکی ای ترک چینی نگار %~% بیا ساعتی چین در ابرو میار

4 دلم را به دلداریی شاد کن %~% ز بند غم امروزم آزاد کن

5 اگر دخل خاقان چین آن توست %~% مکن خرج را رود باران توست

6 ms216 بخور چیزی از مال و چیزی بده %~% ز بهر کسان نیز چیزی بنه

7 مخور جمله ترسم که دیر ایستی %~% به پیرایه سر بد بود نیستی

8 در خرج بر خود چنان در مبند %~% که گردی ز ناخوردگی دردمند

9 چنان نیز یکسر مپرداز گنج %~% گه آیی ز بیهوده خواری به رنج

10 به اندازه‌ای کن بر انداز خویش %~% که باشد میانه نه اندک نه بیش

11 چو رشته ز سوزن قوی‌تر کنی %~% بسا چشم سوزن که در سر کنی

12 سخن را گزارشگر نقشبند %~% چنین نقش بر زد به چینی پرند

13 کز آوازه شه جهان گشت پر %~% که چین را در آمود دامن به در

14 شب و روز خاقان در آن کرد صرف %~% که شه را دهد پایمردی شگرف

15 ملوکانه مهمانیی سازدش %~% جهان در سم مرکب اندازدش

16 کند پیشکشهای شاهانه پیش %~% به اندازه پایه کار خویش

17 یکی روز کرد از جهان اختیار %~% فروزنده چون طالع شهریار

18 برآراست بزمی چو روشن بهشت %~% که دندان شیران بر آن شیره هشت

19 چنان از می و میوه خوشگوار %~% برآراست مهمانیی شاهوار

20 که هیچ آرزوئی به عالم نبود %~% که یک یک بران خوان فراهم نبود

21 گذشت از خورشهای چینی سرشت %~% که رضوان ندید آنچنان در بهشت

22 ز شکر بسی پخته حلوای نغز %~% به بادام شیرینش آکنده مغز

23 طرائف به زانسان که دنیا پرست %~% یکی آورد زان به عمری به دست

24 جواهر نه چندان که جوهر شناس %~% کند نیم آن را به سالی قیاس

25 چو شد خانه گنج پرداخته %~% بدانگونه مهمانیی ساخته

26 شه ترک با شهرگان دیار %~% به خواهشگری شد بر شهریار

27 زمین داد بوسه به آیین پیش %~% فزود از زمین بوس او قدر خویش

28 نیایش کنان گفت اگر بخت شاه %~% کند بر سر تخت این بنده راه

29 سرش را به افسر گرامی کند %~% بدین سر بزرگیش نامی ms217 کند

30 پذیرفت شه خواهش گرم او %~% به رفتن نگه داشت آزرم او

31 شه و لشگر شه به یکبارگی %~% بران خوان شدند از سر بارگی

32 زمین از سر گنج بگشاد بند %~% روا رو برآمد به چرخ بلند

33 سکندر چو بر خوان خاقان رسید %~% پی خضر بر آب حیوان رسید

34 یکی تخت زر دید چون آفتاب %~% درو چشمه در چو دریای آب

35 به شادی بران تخت زرین نشست %~% ز کافور و عنبر ترنجی بدست

36 جهانجوی فغفور بر دست راست %~% به خدمت کمر بست و بر پای خاست

37 نوازش کنانش ملک پیش خواند %~% ملک وار بر کرسی زر نشاند

38 دگر تاجداران به فرمان شاه %~% به زانو نشستند در پیشگاه

39 بفرمود خاقان که آرند خورد %~% ز خوانهای زرین شود خاک زرد

40 فرو ریخت شاهانه برگی فراخ %~% چو برگ رز از برگ ریزان شاخ

41 دران آرزوگاه فرخار دیس %~% نکرد آرزو با معامل مکیس

42 بهشتی صفت هر چه درخواستند %~% بران مائده خوان برآراستند

43 چو خوردند هرگونه‌ای خوردها %~% نمودند بر باده ناوردها

44 نشاط می‌قرمزی ساختند %~% بساطی هم از قرمز انداختند

45 نشسته به رامش ز هر کشوری %~% غریب اوستادی و رامشگری

46 نوا ساز خنیاگران شگرف %~% به قانون او زان برآورده حرف

47 بریشم نوازان سغدی سرود %~% به گردون برآورده آواز رود

48 سرایندگان ره پهلوی %~% ز بس نغمه داده نوا را نوی

49 همان پای کوبان کشمیر زاد %~% معلق زن از رقص چون دیو باد

50 ز یونانیان ارغنون زن بسی %~% که بردند هوش از دل هر کسی

51 کمر بسته رومی و چینی به هم %~% برآورده از روم و از چین علم

52 در گنج بگشاد چیپال چین %~% بپرداخت از گنج قارون زمین

53 نخست از جواهر درآمد به کار %~% ز دراعه و درع گوهر نگار

54 ز بلور تابنده چون آفتاب %~% یکی دست مجلس بتری چو آب

55 ز ms218 دیبای چینی به خروارها %~% هم از مشک چین با وی انبارها

56 طبقهای کافور با بوی مشک %~% ز کافورتر بیشتر عود خشک

57 کمانهای چاچی و چینی پرند %~% گرانمایه شمشیرها نیز چند

58 تکاور سمندان ختلی خرام %~% همه تازه پیکر همه تیزگام

59 یکی کاروان جمله شاهین و باز %~% به چرز و کلنگ افگنی تیز تاز

60 چهل پیل با تخت و بر گستوان %~% بلند و قوی مغز و سخت استخوان

61 غلامان لشگر شکن خیل خیل %~% کنیزان که در مرده آرند میل

62 چو نزلی چنین پیش مهمان کشید %~% جز این پیشکشها فراوان کشید

63 پس از ساعتی گنج نو باز کرد %~% از آن خوبتر تحفه‌ای ساز کرد

64 خرامنده ختلی کش و دم سیاه %~% تکاورتر از باد در صبحگاه

65 رونده یکی تخت شاهنشهی %~% نشینندش از پویه بی‌آگهی

66 سبق برده از آهوان در شتاب %~% به گرمی چو آتش به نرمی چو آب

67 به صحرا ز مرغان سبک خیز تر %~% به دریا دراز ماهیان تیزتر

68 به چابک روی پیکرش دیو زاد %~% به گردندگی کنیتش دیو باد

69 به انگیزش از آسمان کم نبود %~% صبا مرد میدان او هم نبود

70 چنان رفت و آمد به آوردگاه %~% که واماند ازو وهم در نیمراه

71 فرس را رخ افکنده در وقت شور %~% فکنده فرس پیل را وقت زور

72 چو وهم از همه سوی مطلق خرام %~% چو اندیشه در تیز رفتن تمام

73 سمندی نگویم سمندر فشی %~% سمندر فشی نه سکندر کشی

74 شکاری یکی مرغ شوریده سر %~% ز خواب شب فتنه شوریده‌تر

75 چو دوران درآمد شدن تیز بال %~% شدن چون جنوب آمدن چون شمال

76 عقابین پولاد در جنگ او %~% عقابان سیه جامه ز آهنگ او

77 بسی خنده گرو کرده در گردنش %~% عقابین چنگ عقاب افکنش

78 جگر سای سیمرغ در تاختن %~% شکارش همه کرگدن ساختن

79 غضنباک و خونریز و گستاخ چشم %~% خدای آفریدش ms219 ز بیداد و خشم

80 طغان شاه مرغان و طغرل به نام %~% به سلطانی اندر چو طغرل تمام

81 کنیزی سیه چشم و پاکیزه روی %~% گل اندام و شکر لب و مشگبوی

82 بتی چون بهشتی برآراسته %~% فریبی به صد آرزو خواسته

83 خرامنده ماهی چو سرو بلند %~% مسلسل دو گیسو چو مشکین کمند

84 برو غبغبی کاب ازو می‌چکید %~% بر آتش بر آب معلق که دید

85 رخش بر بنفشه گل انداخته %~% بنفشه نگهبان گل ساخته

86 سهی سرو محتاج بالای او %~% شکر بنده و شهد مولای او

87 کمر بسته زلف او مشک ناب %~% که زلفش کمر بست بر آفتاب

88 سخنگوی شهدی شکر باره‌ای %~% به شهد و شکر بر ستمگاره‌ای

89 بلورین تن و قاقمی پشت او %~% به شکل دم قاقم انگشت او

90 ز سیمین زنخ گوئی انگیخته %~% بر او طوقی از غبغب آویخته

91 بدان طوق و گوی آن مه مهر جوی %~% ز مه طوق برده ز خورشید گوی

92 ز ابرو کمان کرده و ز غمزه تیر %~% به تیر و کمان کرده صد دل اسیر

93 چو می‌خوردی از لطف اندام وی %~% ز حلقش پدید آمدی رنگ می

94 هزار آفرین بر چنان دایه‌ای %~% که پرورد از انسان گرانمایه‌ای

95 نزد بر کس از تنگ چشمی نظر %~% ز چشمش دهانش بسی تنگ تر

96 تو گفتی که خود نیست او را دهان %~% همان نام او (نیست اندر جهان)

97 رساننده تحفه ارجمند %~% به تعریف آن تحفه شد سربلند

98 که این مرغ و این بارگی وین کنیز %~% عزیزند و بر شاه بادا عزیز

99 نه کس بر چنین خنگ ختلی نشست %~% نه مرغی چنین آید آسان به دست

100 به گفتن چه حاجت که هنگام کار %~% هنرهای خود را کنند آشکار

101 کنیزی بدین چهره هم خوار نیست %~% که در خوب‌روئی کسش یار نیست

102 سه خصلت در او مادر آورد هست %~% که آنرا ms220 چهارم نیاید به دست

103 یکی خوبروئی و زیبندگی %~% که هست آیتی در فریبندگی

104 دویم زورمندی که وقت نبرد %~% نپیچد عنان را ز مردان مرد

105 سه دیگر خوش آوازی و بانگ رود %~% که از زهره خوشتر سراید سرود

106 چو آواز خود بر کشد زیر و زار %~% بخسبد بر آواز او مرغ و مار

107 جهانجوی را زان دل آرام چست %~% خوش آوازی و خوبی آمد درست

108 حدیث دلیری و مردانگی %~% نپذیرفت و بود آن ز فرزانگی

109 سمن نازک و خار محکم بود %~% که مردانگی در زنان کم بود

110 زن ار سمیتن نی که روئین تنست %~% ز مردی چه لافد که زن هم زنست

111 اگر ماهی از سنگ خارا بود %~% شکار نهنگان دریا بود

112 ز کاغذ نشاید سپر ساختن %~% پس آنکه به آب اندر انداختن

113 گران داشت آن نکته را شهریار %~% زنان را به مردی ندید استوار

114 بپذرفتنش حلقه در گوش کرد %~% چو پذرفت نامش فراموش کرد

115 چو آن پیشکشها پذیرفت شاه %~% شد از خوان خاقان سوی خوابگاه

116 سحرگه که طاوس مشرق خرام %~% برون زد سر از طاق فیروزه فام

117 دگر باره شه باده بر کف نهاد %~% برامش در بارگه برگشاد

118 بسر برد روزی دو در رود و می %~% دگر پاره شد مرکبش تیز پی

119 سوی بازگشتن بسی چید کار %~% بگردنگی گشت چون روزگار

120 پری چهره ترکی که خاقان چین %~% به شه داد تا داردش نازنین

121 از آنجا که شه را نیامد پسند %~% چو سایه پس پرده شد شهر بند

122 برافروخت آن ماه چون آفتاب %~% فرو ریخت بر گل ز نرگس گلاب

123 به زندان سرای کنیزان شاه %~% همی بود چون سایه در زیر چاه

124 یکی روز کاین چرخ چوگان پرست %~% ز شب بازی آورد گوئی به دست

125 سکندر که از خسروان گوی برد %~% عنان را به چوگانی خود سپرد

126 ms221 در آمد به طیاره کوهکن %~% فرس پیل بالا و شه پیلتن

127 علم بر کشیدند گردنکشان %~% پدید آمد از روز محشر نشان

128 ز لشگر که عرضش به فرسنگ بود %~% بیابان به نخجیر بر تنگ بود

129 ز صحرای چین تا به دریای چند %~% زمین در زمین بود زیر پرند

130 سیه چون در آمد به عرض شمار %~% گزیده در او بود پانصد هزار

131 پس و پیش ترکان طاوس رنگ %~% چپ و راست شیران پولاد چنگ

132 به قلب اندرون شاه دریا شکوه %~% سپه گرد بر گرد دریا چو کوه

133 بجز پیل زوران آهن کلاه %~% چهل پیل جنگی پس و پشت شاه

134 هزار و چهل سنجق پهلوی %~% روان در پی رایت خسروی

135 کمرهای زرین غلامان خاص %~% چو بر شوشه نقره زر خلاص

136 و شاقان جوشنده چون آب سیل %~% ز هر سو جنیبت کشان خیل خیل

137 ندیمان شایسته بر گرد شاه %~% که آسان از ایشان شود رنج راه

138 خرامان شده خسرو خسروان %~% طرفدار چین در رکابش روان

139 شهنشه چو بنوشت لختی زمین %~% اشارت چنین شد به خاقان چین

140 که گردد سوی خانه خویش باز %~% به اقلیم ترکان کند ترکتاز

141 جهانجوی را ترک بدرود کرد %~% به آب مژه روی را رود کرد

142 عنان تافته شاه گیتی نورد %~% ز صحرا به جیجون رسانید گرد

143 چو آمد به نزدیک آن ژرف رود %~% بفرمود تا لشگر آید فرود

144 بر آن فرضه جایی دل‌افروز دید %~% نشستن بر آن جای فیروز دید

145 طناب سراپرده خسروی %~% کشیدند و شد میخ مرکز قوی

146 ز بس نوبتیهای گوهر نگار %~% چو باغ ارم گشت جیحون کنار

147 چو شه کشور ماورالنهر دید %~% جهانی نگویم که یک شهر دید

148 از آن مال کز چین به چنگ آمدش %~% بسی داد کانجا درنگ آمدش

149 بناهای ویرانه آباد کرد %~% بسی شهر نو نیز بنیاد کرد

150 سمرقند را ms222 کادمی شاد ازوست %~% شنیده چنین شد که بنیاد ازوست

151 خبر گرم شد در خراسان و روم %~% که شاهنشه آمد ز بیگانه بوم

152 بهر شهری از شادی فتح شاه %~% بشارت زنان بر گرفتند راه

153 به شکرانه رایت برافراختند %~% به هر خانه‌ای خرمی ساختند

154 فرستاد هر کس بسی مال و گنج %~% به درگاه شاه از پی پای رنج

1 بیا ساقی امشب به می‌کن شتاب %~% که با درد سر واجب آمد گلاب

2 میی کاب در روی کار آورد %~% نه آن می که در سر خمار آورد

3 جهان گرد را در جهان تاختن %~% خوش آید سفر در سفر ساختن

4 به هر کشوری دیدن آرایشی %~% به هر منزلی کردن آسایشی

5 ز پوشیدگیها خبر داشتن %~% ز نادیدها بهره برداشتن

6 ولیکن چو بینی سرانجام کار %~% به شهر خودست آدمی شهریار

7 فرو ماندن شهر خود با خسان %~% به از شهریاری به شهر کسان

8 سکندر بدان کامگاری که بود %~% همه میل بر شهر خود می‌نمود

9 اگر چه ولایت ز حد بیش داشت %~% هم اندیشه خانه خویش داشت

10 شبی رای آن زد که فردا ز جای %~% چو باد آورد پای بر باد پای

11 هوای وطن در دل آسان کند %~% نشاط هوای خراسان کند

12 زمین عجم زیر پای آورد %~% سوی ملک اصطخر رای آورد

13 جهان را برافروزد از رنگ خویش %~% بلندی درارد به اورنگ خویش

14 بران ملک نوش آفرین بگذرد %~% بد و نیک آن مملک بنگرد

15 نماید که ترتیبها نو کنند %~% بسیچ زمین بوس خسرو کنند

16 کند تازه نانباره هر کسی %~% در آن باده سازد نوازش بسی

17 به خواهندگان ارمغانی دهد %~% جهان را ز نو زندگانی دهد

18 در این پرده می‌رفتش اندیشه‌ای %~% ندارند شاهان جز این پیشه‌ای

19 دوالی که سالار ابخاز بود %~% به نیروی شه گردن افراز بود

20 دوال کمر بسته بر حکم شاه %~% بسی گرد آفاق ms223 پیمود راه

21 درآمد بر شاه نیکی سگال %~% بنالید مانند کوس از دوال

22 که فریاد شاها ز بیداد روس %~% که از مهد ابخاز بستد عروس

23 کس آمد کز آن ملک آراسته %~% خلالی نماند از همه خواسته

24 ستیزنده روسی ز آلان و ارگ %~% شبیخون درآورد همچون تگرگ

25 به دربند آن ناحیت راه یافت %~% به فراطها سوی دریا شتافت

26 خروجی نه بروجه اندازه کرد %~% در آن بقعه کین کهن تازه کرد

27 به تاراج برد آن بر و بوم را %~% که ره بسته باد آن پی شوم را

28 جز از کشتگانی که نتوان شمرد %~% خرابی بسی کرد و بسیار برد

29 در انبار آکنده خوردی نماند %~% همان در خزینه نوردی نماند

30 ز گنجینه ما تهی کرد رخت %~% در از درج بربود و دیبا ز تخت

31 همان ملک بردع بر انداختند %~% یکی شهر پر گنج پرداختند

32 به تاراج بردند نوشابه را %~% شکستند بر سنگ قرابه را

33 ز چندان عروسان که دیدی به پای %~% نماندند یک نازنین را بجای

34 همه شهر و کشور بهم بر زدند %~% ده و دوده را آتش اندر زدند

35 اگر من در آن داوری بودمی %~% از این به به کشتن بر آسودمی

36 من اینجا به خدمت شده سربلند %~% زن و بچه آنجابه زندان و بند

37 اگر داد نستاند از خصم شاه %~% خدا باد یاری ده داد خواه

38 ببینی که روسی در این روز چند %~% به روم و به ارمن رساند گزند

39 چو زینگونه بر گنج ره یافتند %~% شتابند از آنسان که بشتافتند

40 ستانند کشور گشایند شهر %~% که خامان خلقند و دونان دهر

41 همه رهزنانند چون گرگ و شیر %~% به خوان نادلیرند و بر خون دلیر

42 ز روسی نجوید کسی مردمی %~% که جز گوهری نیستش زادمی

43 اگر بر خری بار گوهر بود %~% به گوهر چه بینی همان خر بود

44 چو ms224 ره یافتند آن حریفان به گنج %~% بسی بومها را رسانند رنج

45 به بیداد کردن بر آرند یال %~% ز بازارگانان ستانند مال

46 خلل چون دران مرز و بوم آورند %~% طمع در خراسان و روم آورند

47 بشورید شاهنشه از گفت او %~% ز بیداد بر خانه و جفت او

48 پریشان شد از بهر نوشابه نیز %~% که بر شاه بود آن ولایت عزیز

49 فرو برد سر طیره و خشم ساز %~% وزان طیرگی سر برآورد باز

50 به فریاد خوان گشت فرمان تراست %~% مرا در دلست آنچه در جان تراست

51 ازین گفته به باشد ار بگذری %~% تو گفتی و باقی ز من بنگری

52 ببینی که چون سر به راه آورم %~% چه سرها ز چنبر به چاه آورم

53 چه دلهای مردان برارم ز هوش %~% چه خونهای شیران در آرم به جوش

54 برآرم سگان را ز شور افکنی %~% که با شیر بازیست گور افکنی

55 نه بر طاس مانم نه روسی بجای %~% سر هر دو را بسپرم زیر پای

56 اگر روس مصر است نیلش کنم %~% سراسیمه در پای پیلش کنم

57 برافرازم از کوهش اورنگ را %~% در آتش نشانم همه سنگ را

58 نه در غار کوه اژدهائی هلم %~% نه از بهر دارو گیاهی هلم

59 گر این کین نخواهم ز شیران روس %~% سگم سگ نه اسکندر فیلقوس

60 وگر گرگ برطاس را نشکرم %~% ز بر طاسی روس رو به ترم

61 گر از گردش چرخ باشد زمان %~% بخواهیم کین خود از بدگمان

62 همه برده را باز جای آوریم %~% ستاننده را زیر پای آوریم

63 نمانیم نوشابه را زیر بند %~% چو وقت آید از نی برآریم قند

64 گر آن سیم در سنگ شد جایگیر %~% برون آوریمش چو موی از خمیر

65 به چاره گشاده شود کار سخت %~% به مدت شکوفد بهار از درخت

66 به سختی در از چاره دل وام گیر %~% که گردد زمان ms225 تا زمان چرخ پیر

67 در این ره چو برداشتم برگ و زاد %~% صبوری کنم تا برآید مراد

68 ز کوه گران تا به دریای ژرف %~% به آهستگی کار گردد شگرف

69 مرا سوی ملک عجم بود رای %~% که سازم در آن جای یک چند جای

70 چو زین داستانم رسید آگهی %~% به ار تخت من باشد از من تهی

71 به جنبش گراینده شد رخت من %~% سر زین من بس بود تخت من

72 نخسبم نیاسایم از هیچ راه %~% مگر کینه بستانم از کینه خواه

73 دوالی چو دید آن پذیرفتگی %~% برآسود از آن خشم و آشفتگی

74 به لب خاک را عنبر آلود کرد %~% زمین را به چهره زراندود کرد

1 بیا ساقی آن باده بر دست گیر %~% که از خوردنش نیست کس را گزیر

2 نه باده جگر گوشه آفتاب %~% که هم آتش آمد به گوهر هم آب

3 دو پروانه بینم در این طرفگاه %~% یکی رو سپیدست و دیگر سیاه

4 نگردند پروانه شمع کس %~% که پروانه ما نخوانند بس

5 فروغ از چراغی ده این خانه را %~% که سازد کباب این دو پروانه را

6 گزارشکن فرش این سبز باغ %~% چنین برفروزد چراغ از چراغ

7 که چون یافت اسکندر فیلقوس %~% خبرهای ناخوش ز تاراج روس

8 نخفت آن شب از عزم کین ساختن %~% ز هر گونه با خود برانداختن

9 که جنبش در این کار چون آورم %~% کز این عهد خود را برون آورم

10 دگر روز کین بور بیجاده رنگ %~% ز پهلوی شبدیز بگشاد تنگ

11 سکندر بران خنگ ختلی نشست %~% که چون باد برخاست چون برق جست

12 ز جوشنده جیحون جنیبت جهاند %~% وز آنجا سوی دشت خوارزم راند

13 سپاهی چو دریا پس پشت او %~% حساب بیابان در انگشت او

14 بیابان خوارزم را در نوشت %~% ز جیحون در آمد به بابل گذشت

15 بدان تا کند عالم از روس پاک ms226 %~% قرارش نمی‌بود در آب و خاک

16 در آن تاختن دیده بی خواب کرد %~% گذر بر بیابان سقلاب کرد

17 بیابان همه خیل قفچاق دید %~% در او لعبتان سمن ساق دید

18 به گرمی چو آتش به نرمی چو آب %~% فروزان‌تر از ماه و از آفتاب

19 همه تنگ چشمان مردم فریب %~% فرشته ز دیدارشان ناشکیب

20 نقابی نه بر صفحه رویشان %~% نه باک از بردار نه از شویشان

21 سپاهی عزب پیشه و تنگ یاب %~% چو دیدند روئی چنان بی نقاب

22 ز تاب جوانی به جوش آمدند %~% در آن داوری سخت کوش آمدند

23 کس از بیم شه ترکتازی نکرد %~% بدان لعبتان دست یازی نکرد

24 چو شه دید خوبان آن راه را %~% نه خوب آمد آن قاعدت شاه را

25 پری پیکران دید چون سیم ناب %~% سپاهی همه تشنه و ایشان چو آب

26 ز محتاجی لشگر اندیشه کرد %~% که زن زن بود بی گمان مرد مرد

27 یکی روز همت بدان کار داد %~% بزرگان قفچاق را بار داد

28 پس از آنک شاهانه بنواختشان %~% به تشریف خود سر برافراختشان

29 به پیران قفچاق پوشیده گفت %~% که زن روی پوشیده به در نهفت

30 زنی کو نماند به بیگانه روی %~% ندارد شکوه خود و شرم شوی

31 اگر زن خود از سنگ و آهن بود %~% چو زن نام دارد نه هم زن بود

32 چو آن دشتبانان شوریده راه %~% شنیدند یک یک سخنهای شاه

33 سر از حکم آن داوری تافتند %~% که آیین خود را چنان یافتند

34 به تسلیم گفتند ما بنده‌ایم %~% به میثاق خسرو شتابنده‌ایم

35 ولی روی بستن ز میثاق نیست %~% که این خصلت آیین قفچاق نیست

36 گر آیین تو روی بربستن است %~% در آیین ما چشم در بستن است

37 چو در روی بیگانه نادیده به %~% جنایت نه بر روی بر دیده به

38 وگر شاه را ناید از ما درشت %~% چرا ms227 بایدش دید در روی و پشت

39 عروسان ما را بسست این حصار %~% که با حجله کس ندارند کار

40 به برقع مکن روی این خلق ریش %~% تو شو برقع انداز بر چشم خویش

41 کسی کو کند دیده را در نقاب %~% نه در ماه بیند نه در آفتاب

42 جهاندار اگر زانکه فرمان دهد %~% ز ما هر که خواهد بر او جان دهد

43 بلی شاه را جمله فرمان بریم %~% ولیکن ز آیین خود نگذریم

44 چو بشنید شاه آن زبان آوری %~% زبون شد زبانش در آن داوری

45 حقیقت شد او را که با آن گروه %~% نصیحت نمودن ندارد شکوه

46 به فرزانه آن قصه را گفت باز %~% وز او چاره‌ای خواست آن چاره ساز

47 که این خوبرویان زنجیر موی %~% دریغست کز کس نپوشند روی

48 وبالست از این چشم بیگانه را %~% چو از دیدن شمع پروانه را

49 چه سازیم تا نرم خوئی کنند %~% ز بیگانه پوشیده روئی کنند

50 چنین داد پاسخ فراست شناس %~% که فرمان شه را پذیرم سپاس

51 طلسمی برانگیزم از ناف دشت %~% که افسانه سازند ازان سرگذشت

52 هر آن زن که در روی او بنگرد %~% بجز روی پوشیده زو نگذرد

53 به شرطی که شاه آرد آنجا نشست %~% وزو هر چه در خواهم آرد به دست

54 شه از نیک و بد هر چه فرزانه خواست %~% به زور و به زر یک به یک کرد راست

55 جهاندیده دانا به نیک اختری %~% درآمد به تدبیر صنعت گری

56 نو آیین عروسی در آن جلوه‌گاه %~% برآراست از خاره سنگی سیاه

57 برو چادری از رخام سفید %~% چو برگ سمن بر سر مشک بید

58 هرانزن که دیدی در آزرم اوی %~% شدی روی پوشیده از شرم اوی

59 درآورده از شرم چادر به روی %~% نهان کرده رخسار و پوشیده موی

60 از آن روز خفچاق رخساره بست %~% که صورتگر آن نقش برخاره ms228 بست

61 نگارنده را گفت شه کاین نگار %~% در این سنگ‌دل قوم چون کرد کار

62 که فرمان ما را ندارند گوش %~% در این سنگ بینند و یابند هوش

63 خبر داد دانای بیدار بخت %~% که خفچاق را دل چو سنگ است سخت

64 ببر گرچه سیمند سنگین دلند %~% به سنگین دلان زین سبب مایلند

65 بدین سنگ چون بگذرد رختشان %~% از او نرم گردد دل سختشان

66 که روئی بدین سختی از خاره سنگ %~% چو خود را همی پوشد از نام و ننگ

67 روا باشد ار ما بپوشیم روی %~% ز بیداد بیگانه و شرم شوی

68 دگر نسبتی کاسمانیست آن %~% نگویم که رمزی نهانیست آن

69 به پامردی این طلسم بلند %~% بران رویها بسته شد روی بند

70 هنوز آن طلسم برانگیخته %~% در آن دشت ماندست ناریخته

71 یکی بیشه در گردش از چوبه تیر %~% چو باشد گیا بر لب آبگیر

72 ز پرهای تیر عقاب افکنش %~% عقابان فزونند پیرامنش

73 همه خیل قفچاق کانجا رسند %~% دو تا پیش آن نقش یکتا رسند

74 زره گر پیاده رسد گر سوار %~% پرستش کنندش پرستنده‌وار

75 سواری که راند فرس پیش او %~% نهد تیری از جعبه در کیش او

76 شبانی که آنجا رساند گله %~% کند پیش او گوسفندی یله

77 عقابان درآیند از اوج بلند %~% نمانند یک موی از آن گوسفند

78 ز بیم عقابان پولاد چنگ %~% نگردد کسی گرد آن خاره سنگ

79 صنم بین که آن نقش پرداز کرد %~% که گاهی گره بست و گه باز کرد

1 بیا ساقی آن بکر پوشیده روی %~% به من ده گرش هست پروای شوی

2 کنم دست شوئی به پاک از پلید %~% به بکر این چنین دست باید کشید

3 دگر باره بلبل به باغ آمدست %~% پری پیش روشن چراغ آمدست

4 خیال پری پیکری می‌کند %~% مرا چون خیال پری می‌کند

5 ازین کان تاریک اهریمنی %~% گهر بین که آرم ms229 بدین روشنی

6 هزار آفرین باد بر زیرکان %~% که روشن زر آرند ازین تیره کان

7 گزارنده شرح آن مرزبان %~% گزارش چنین آورد بر زبان

8 که چون شاه عالم به دانای روم %~% بفرمود تا سازد از سنگ موم

9 به پیروزی آن نقش در خواسته %~% چو پیروزه نقشی شد آراسته

10 ز خوبی چنان ساختش نقش بند %~% که بربست بر نقش ترکان پرند

11 چو پیکر برانگیخت پیکر نمای %~% شه از پیش پیکر تهی کرد جای

12 به هر جا که می‌رفت می‌ریخت گنج %~% به امید راحت همی برد رنج

13 به هر هفته‌ای منزلی چند راند %~% به هر منزلی هفته‌ای چند ماند

14 چو منزل در آمد به بدخواه تنگ %~% هژیران به کین تیز آرند چنگ

15 فراخی گهی بود نزدیک آب %~% فرود آمد آنجابه هنگام خواب

16 در آن مرغزار از ملک تا سپاه %~% برآسوده گشتند از آسیب راه

17 چو انجم برآراست لشگر گهی %~% کشیده به گردون درو درگهی

18 جهان را ز رایت چو طاوس کرد %~% سراپرده را در سوی روس کرد

19 به روسی خبر شد که دارای روم %~% درآورد لشگر بدان مرز و بوم

20 سپاهی که اندیشه را پی کند %~% چو کوهه زند کوه ازو خوی کند

21 دلیران شمشیر زن بی شمار %~% به مردم گزائی چو پیچنده مار

22 کمند افکنانی که چون تند شیر %~% درارند سرهای پیلان به زیر

23 غلامان چینی که در دار و گیر %~% ز موئی جهانند صد چوبه تیر

24 سکندر نه تند اژدهائیست این %~% جهانرا ستمگر بلائیست این

25 نه لشگر یکی کوه با او روان %~% که در زیر او شد زمین ناتوان

26 ز پیلان دو صد پیل پولاد پوش %~% که آرند خون زمین را به جوش

27 یکی دشت بر پیل و بر پیلتن %~% همه کشور آشوب و لشگر شکن

28 چو قنطال روسی که سالار بود %~% شد آگه که گردون بدین کار ms230 بود

29 یکی لشگر انگیخت از هفت روس %~% به کردار هر هفت کرده عروس

30 ز برطاس و آلان و خزران گروه %~% برانگیخت سیلی چو دریا و کوه

31 ز ایسو زمین تا به خفچاق دشت %~% زمین را به تیغ و زره در نوشت

32 سپاهی نه چندان که لشگر شناس %~% به اندازه آن رساند قیاس

33 چو عارض شمرد آنچه در پیش بود %~% ز نهصد هزارش عدد بیش بود

34 فرود آمدند از سر راه دور %~% دو فرسنگی از لشگر شاه دور

35 به لشگر چنین گفت قنطال روس %~% که مردافکنان را چه باک از عروس

36 چنین لشگر خوب نادیده رنج %~% همه سر بسر کاروانهای گنج

37 کجا پای دارند با روسیان %~% چنین نازنینان و ناموسیان

38 همه گوهرین ساز و زرین ستام %~% بلورین طبق بلکه بی جاده جام

39 همه کارشان شرب و مالشگری %~% نگشته شبی گرد چالشگری

40 شبانگه به بوی خوش انگیختن %~% سحرگه به شربت برآمیختن

41 جگر خوردن آیین روسان بود %~% می‌و نقل کار عروسان بود

42 ز روی و چینی نیاید نبرد %~% همه خز و دیبا بود سرخ و زرد

43 خدا داد ما را چنین دستگاه %~% خدا داده را چون توان بست راه

44 اگر دیدمی این غنیمت به خواب %~% دهانم شدی زین حلاوت پر آب

45 یکی نیست در جمله بی تاج زر %~% به دریا نیابیم چندین گهر

46 گر این دستگه را به دست آوریم %~% براقلیم عالم شکست آوریم

47 جهان را بگیریم و شاهی کنیم %~% همه ساله صاحب کلاهی کنیم

48 پس آنکه فرس راند بالای کوه %~% تنی چند با او شده هم‌گروه

49 به انگشت بنمود کانک ز دور %~% جهان در جهان نازنینند و حور

50 درو درگه از گوهر و گنج پر %~% به جای سنان و زره لعل و در

51 همه زین زرین یاقوت کار %~% کفن پوشهای جواهر نگار

52 کلاه مرصع برافراشته %~% قبا تا کف ms231 پای بگذاشته

53 همه فرش دیبا و شعر و حریر %~% نه در دست نیزه نه در جعبه تیر

54 همه عنبرین دار و خلخال پوش %~% سر زلف پیچیده بالای گوش

55 سراپای در زیور خسروی %~% نه پای رونده نه دست قوی

56 بدان سست پایان پیچیده دست %~% سکندر چه لشگر تواند شکست

57 گر افتد بر ایشان سر سوزنی %~% دهن را گشایند چون روزنی

58 به تاریخ و تقویم جنگ آورند %~% مهی در حسابی درنگ آورند

59 نه آن لشگرند این که روز نبرد %~% ز خسته کلوخی برآرند گرد

60 چو ما حمله سازیم یکره ز جای %~% به یک حمله ما ندارند پای

61 چو روسان سختی کش سخت مغز %~% فریبی شنیدند از اینگونه نغز

62 کشیدند سرها که تا زنده‌ایم %~% بدین عهد و پیمان سرافکنده‌ایم

63 بکوشیم کوشیدنی چون نهنگ %~% نمانیم ازین گلستان بوی و رنگ

64 بر اعدای دولت شبیخون کنیم %~% به نوک سنان خاره را خون کنیم

65 چو دست از سنان سوی خنجر کشیم %~% بداندیش را دام در سر کشیم

66 چو روسی سپه را دلی گرم دید %~% ز نیروی خود کوه را نرم دید

67 به لشگرگه به تدبیر جنگ %~% ز دل برد زنگار و ز تیغ زنگ

68 ز دیگر طرف شاه لشگر شکن %~% به تدبیر ینشست با انجمن

69 بزرگان لشگر همه گرد شاه %~% نشستند چون اختران گرد ماه

70 قدرخان ز چین گور خان از ختن %~% دپیس از مداین ولید از یمن

71 دوالی ز ابخاز و هندی زری %~% قباد صطخری ز خویشان کی

72 زریوند گیلی ز مازندران %~% نیال یل از کشور خاوران

73 بشک از خراسان و فوم از عراق %~% بریشاد از ارمن بدین اتفاق

74 ز یونان و افرنجه و مصرو شام %~% نه چندانکه بر گفت شاید به نام

75 جهاندار کرد از غم آزادشان %~% به دلگرمی امیدها دادشان

76 چنین گفت کین لشگر جنگجوی %~% به پیکار شیران نکردند ms232 خوی

77 به دزدی و سالوسی و رهزنی %~% نمایند مردی و مردافکنی

78 دو دستی ندیدند شمشیر کس %~% همان ناچخ و نیزه از پیش و پس

79 سلاحی و سازی ندارند چست %~% ز بی آلتان جنگ ناید درست

80 برهنه تنی چند را در مصاف %~% چه باشد بریدن ز سر تا به ناف

81 چو من تیغ گیرم بجنبم ز جای %~% فرو بندد البرز را دست و پای

82 من آن دور گیرم که دارای گرد %~% ز من جان همی برد و جان هم نبرد

83 به کیدی که با کید در ساختم %~% به پای خودش چون در انداختم

84 چو با لشگر فور کردم نبرد %~% ز مردانگی فور کافور خورد

85 کمانم چو بر زد به ابرو گره %~% شه چین کمانرا فرو کرد زه

86 هم از جنگ روسم نباشد شکوه %~% که بسیار سیلاب ریزد ز کوه

87 ز کوه خزر تا به دریای چین %~% همه ترک بر ترک بینم زمین

88 اگر چه نشد ترک با روم خویش %~% هم از رومشان کینه با روس بیش

89 به پیکان ترکان این مرحله %~% توان ریخت بر پای روس آبله

90 بسا زهر کو در تن آرد شکست %~% به زهری دگر بایدش باز بست

91 شنیدم که از گرگ روباه گیر %~% به بانگ سگان رست روباه پیر

92 دو گرگ جوان تخم کین کاشتند %~% پی روبه پیر برداشتند

93 دهی بود در وی سگانی بزرگ %~% همه تشنه خون روباه و گرگ

94 یکی بانگ زد روبه چاره ساز %~% که بند از دهان سگان کرد باز

95 سگان ده آواز برداشتند %~% که روباه را گرگ پنداشتند

96 زبانگ سگان کامد از دوردست %~% رمیدند گرگان و روباه رست

97 سگالنده کاردان وقت کار %~% ز دشمن به دشمن شود رستگار

98 اگر چه مرا با چنین برگ و ساز %~% به هم پشتی کس نیاید نیاز

99 در چاره بر چاره گر بسته نیست %~% همه ms233 کار با تیغ پیوسته نیست

100 سران سپه سر کشیدند پیش %~% که ریزیم در پای تو خون خویش

101 نبودیم ازین پیشتر سست کوش %~% کنون گرمتر زان براریم جوش

102 هم از بهر مردی هم از بهر مال %~% بکوشیم تا چون بود در جوال

103 سپه را چو دل داد خسرو بسی %~% که بیدل نیاید که باشد کسی

104 در اندیشه می‌بود تا وقت شام %~% که فردا چه برسازد از تیغ و جام

105 چو از تیره شب روز روشن نهفت %~% طلایه برون رفت و جاسوس خفت

106 نگهبان لشگر برون از قیاس %~% نشستند بر رهگذرهای پاس

107 شب تیره بی پاس نگذاشتند %~% ز شب تا سحر پاس می‌داشتند

1 بیا ساقی آن زیبق تافته %~% به شنگرف کاری عمل یافته

2 بده تا در ایوان بارش برم %~% چو شنگرف سوده به کارش برم

3 ببار ای جهاندیده دهقان پیر %~% سخنهای پرورده دلپذیر

4 که چون خسرو از چین درآمد به روس %~% کجا بردش این سبز خنگ شموس

5 دگر باره چرخش چه بازی نمود %~% جهانش چه نیرنگ سازی نمود

6 گزارنده صراف گوهر فروش %~% سخن را به گوهر برآمود گوش

7 که رومی چو آشفتن روس دید %~% جهان را چو پر کنده طاوس دید

8 شب تیره پهلو به بستر نبرد %~% به طالع پژوهی ستاره شمرد

9 زمین فرش سیفور چون درنوشت %~% برآورد سر صبح با تیغ و طشت

10 بدان تیغ کز طشت بنمود تاب %~% سرافکنده تیغ گشت آفتاب

11 برون آمد از پرده تیره میغ %~% ز هر تیغ کوهی یکی کوه تیغ

12 دو لشگر نگویم دو دریای خون %~% به بسیاری از آب دریا فزون

13 به تدبیر خون ریختن تاختند %~% به هم تیغ و رایت برافراختند

14 به عرض دومیدان در آن تنگجای %~% فشردند چون کوه پولاد پای

15 در آن معرکه عارض رزمگاه %~% برآراست لشگر به فرمان شاه

16 ز پولاد پوشان الماس تیغ %~% به خورشید ms234 روشن درآورد میغ

17 جداگانه از موکب هر گروه %~% حصاری برآورد مانند کوه

18 دوالی و گردان ایران زمین %~% سوی میمنه گرم کردند کین

19 قدر خان و فغفوریان یکسره %~% علم برکشیدند بر میسره

20 جناح از خدنگ غلامان خاص %~% زده پره بر گشتن بی قصاص

21 به پیش اندرون پیل پولاد پوش %~% پس او دلیران تندر خروش

22 شه پیلتن با هزاران امید %~% کمر بسته بر پشت پیل سپید

23 ز دیگر طرف سرخ رویان روس %~% فروزنده چون قبله گاه مجوس

24 به خزرانیان راست آراسته %~% ز چپ بانگ پرطاس برخاسته

25 الانی ز پس ایسوی بر جناح %~% سر انداختن کرده بر خود مباح

26 به قلب اندرون روسی کینه جوی %~% ز مهر سکندر شده سینه شوی

27 سپاه از دو جانب صف آراسته %~% زمین آسمان‌وار برخاسته

28 دراهای روسی درآمد به جوش %~% چو هندوی بیمار برزد خروش

29 غریویدن کوس گردون شکاف %~% زمین را برافکند پیچش به ناف

30 همان نای ترکی برآورده شور %~% به بازوی ترکان درآورده زور

31 صهیل زمین سنبه تازیان %~% به ماهی رسانده زمین را زیان

32 لگد کوبه گرزه هفت جوش %~% برآورده از گاو گردون خروش

33 بلارک بگاورسه نقره گون %~% ز نقره برآورده گاورس خون

34 خدنگ سه پر کرده ز آهن گذار %~% چو مرغ دو پر بر سر مرغزار

35 ز نیزه نیستان شده روی خاک %~% ز کوپالها کوه گشته مغاک

36 سنان بر سر موی بازی کنان %~% به خون روی دشمن نمازی کنان

37 ز غریدن شیر در چرم گرگ %~% شده فتنه خرد را سر بزرگ

38 سنان چشمه خون گشاده ز سنگ %~% بر او رسته صد بیشه تیر خدنگ

39 خدنگی همه سرخ گل بار او %~% گلی خون تراویده از خار او

40 نهنگان شمشیر جوشن گداز %~% به گردنکشی کرده گردن دراز

41 گشاده بخار از تن کوه درز %~% زمین را فتاده بر اندام لرز

42 ز غوغا بر ms235 آوردن خیل روس %~% تکاور شده زیر شیران شموس

43 نیرزید با کمترین روسیی %~% فلاطونی آن‌جا فلاطوسیی

44 همان رومی رایت افراخته %~% ز هندی در آب آتش انداخته

45 گلوی هوا درکشید ای شگفت %~% به ضیق النفس کام گیتی گرفت

46 نه پوینده را بر زمین پای بود %~% نه پرنده را در هوا جای بود

47 ز روسی برون شد به آوردگاه %~% یکی شیر پرطاس روبه کلاه

48 چو کوهی روان گشته بر پشت باد %~% عجب بین که بر باد کوه ایستاد

49 مبارز طلب کرد و جولان نمود %~% به نام آوری خویشتن را ستود

50 که پرطاسیان را درین خام چرم %~% به پرطاسی من شود پشت گرم

51 چو تندی کنم تندری گوهرم %~% چو آیم به رزم اژدها پیکرم

52 پلنگان درم بر سر کوهسار %~% نهنگان خورم بر لب جویبار

53 چو شیران به پرخاش خو کرده‌ام %~% نه چون روبهان دنبه پرورده‌ام

54 درشتم به چنگال و سختم به زور %~% به خامی درم پهلوی نره گور

55 همه خون خامست نوشیدنم %~% همه چرم خامست پوشیدنم

56 سنانم ز پهلو درآید به ناف %~% دروغی نمی‌گویم اینک مصاف

57 بیائید یک لشگر از چین و روم %~% که آتش فروزنده گردد ز موم

58 مبخشاد یزدان بر آن رهنمون %~% که بخشایش آرد به من بر بخون

59 ز قلب ملک پیش آن تند مار %~% برون رفت جوشنوری نیزه‌وار

60 به پرخاش کردن گشادند چنگ %~% در آن پویه کردند لختی درنگ

61 ز شمشیر پرطاسی خشمناک %~% جوانمرد رومی درآمد به خاک

62 دگر رومیی رفت و هم خاک دید %~% که پرطاس را بخت چالاک دید

63 ملک زاده‌ای بود هندی به نام %~% بسی سر بریده به هندی حسام

64 بران گرگ درنده چون شیر مست %~% بر آشفت پولاد هندی بدست

65 بسی حمله کردند دست آزمای %~% سر بخت کس درنیامد ز پای

66 ملک زاده هندی چو شد سخت کوش %~% برآورد شمشیر هندی به ms236 دوش

67 چنان راند برنده الماس را %~% که سر در سم افکند پرطاس را

68 ز روسی یکی شیر شوریده سر %~% به گردن در آورده روسی سپر

69 درآمد به نارود چالش کنان %~% به خون مخالف سگالش کنان

70 ز هندی چنان هندیی خورد باز %~% که روسی سپر گشت ازو بی‌نیاز

71 همان روسی دیگر آمد به خشم %~% هم افتاد تا برهم افتاد چشم

72 چنین چند را کشت تا نیمروز %~% چو آهوی پی کرده را تند یوز

73 فرو بست ازو روسیان را نفس %~% نیامد دگر سوی پیگار کس

74 به آرامگه تافت هندی عنان %~% به خون و خوی آلوده سر تا میان

75 ملک چون چنان دید بنواختش %~% سزاوار خود خلعتی ساختش

76 فرود آمدند از دو جانب سپاه %~% یزکها نشاندند بر پاسگاه

1 دگر روز کاین ساقی صبح خیز %~% زمی کرد بر خاک یاقوت ریز

2 دو لشگر چو دریای آتش دمان %~% گشادند باز از کمینها کمان

3 دگر باره در کارزار آمدند %~% به شیر افکنی در شکار آمدند

4 درای جگر تاب و فریاد زنگ %~% ز سر مغز می‌برد و از روی رنگ

5 همان کوس روئین و گرگینه چرم %~% نه دل بلکه پولاد را کرد نرم

6 زمین را ز شورش بر افتاد بیخ %~% فکند آسمان نعل و خورشید میخ

7 برون رفت از ایلاقیان سرکشی %~% سواری شتابنده چون آتشی

8 ز سر تا قدم زیر آهن نهان %~% به سختی و آهن دلی چون جهان

9 مبارز طلب کرد چون پیل مست %~% کسی کامد از پای پیلان نرست

10 دلیران از و بد دلی یافتند %~% سر از پنجه شیر برتافتند

11 پس از ساعتی تند شیری سیاه %~% برون آمد از پره قلب گاه

12 بر اسبی بخاری به بالای پیل %~% خروشان و جوشانتر از رود نیل

13 به ایلاقی اهرمن روی گفت %~% که آمد برون آفتاب از نهفت

14 منم جام بر دست چون ساقیان ms237 %~% نه از باده از خون ایلاقیان

15 نگفت این و بر مرکب افشرد ران %~% برافراخت بازو به گرز گران

16 ز کوپال آن پیل جنگ آزمای %~% درآمد سر پیل پیکر ز پای

17 شد ایلاقی از گرز پولاد پست %~% ز طوفان خونش زمین گشت مست

18 سواری سرافرازتر زان گروه %~% بران کوهکن راند مانند کوه

19 به زخمی دگر با زمین پست شد %~% چنین چند گردنکش از دست شد

20 سرانجام کار آن سر انداختن %~% غروریش داد از سر افراختن

21 ز پولاد در عان الماس تیغ %~% بسی کشت و هم کشته شد ای دریغ

22 ز پیشین گهان تا نمازی دگر %~% به میدان نشد رزمسازی دگر

23 دگر باره خون در جگر جوش زد %~% قضا را قدر بر بناگوش زد

24 ز روسی سواری درآمد چوپیل %~% رخی چون به قم چشمهائی چو نیل

25 برون خواست از رومیان هم نبرد %~% همی کرد مردمی همی کشت مرد

26 بدین گونه خیلی به خون در کشید %~% تنی چند را جان ز تن برکشید

27 ز بس کشتن مرد جنگ آزمای %~% نیامد کسیرا سوی جنگ رای

28 چو روسی به رومی چنان دست یافت %~% ز کوپال خود پیل را پست یافت

29 همی گشت پولاد هندی به مشت %~% تنی چند رومی و چینی بکشت

30 چو بالای نیزه درازی گرفت %~% دران معرکه نیزه بازی گرفت

31 ز پهلوی لشگرگه شهریار %~% برون راند مرکب یکی شهسوار

32 نه اسبی عقابی برانگیخته %~% نه تیغی نهنگی درآویخته

33 حریر تنش در کژاکند زرد %~% کلاهی ز پولاد چون لاجورد

34 به میدان درآمد چو عفریت مست %~% یکی حربه چار پهلو به دست

35 طریدی برآورد و با روس گفت %~% که خواهی همین لحظه در خاک خفت

36 زریوند مازندرانی منم %~% که بازی بود جنگ اهریمنم

37 چو روسی درو دید و در پیکرش %~% ز صفرا به گشتن درآمد سرش

38 شد آگه که در گشت ناورد ms238 او %~% نباشد چو او مرد و هم مرد او

39 عنان سوی لشگرگه خویش داد %~% هزیمت همی رفت چون تندباد

40 رها کرد حربه سوار دلیر %~% پس پشت آن پشت بر کرده شیر

41 گریزنده را حربه خارید پشت %~% برون شد ز سینه سنان چار مشت

42 ز تیزی که شد مرکب بادپای %~% رساند آن تن سفته را باز جای

43 چو دیدند کان اژدهای نبرد %~% صلیبی کند صلب مردان مرد

44 بر او خویش و بیگانه بشتافتند %~% صلیبی شده کشته‌ای یافتند

45 عنانها فرو بسته شد پیش و پس %~% ز پرطاس روسی نجنبید کس

46 چو لشگر شد از صبر کردن ستوه %~% برون رفت روسی چو یکباره کوه

47 ز خویشان قنطال کوپال نام %~% گو پیلتن کرد بر وی خرام

48 دو شمشیر زن درهم آویختند %~% ز هر سوی شمشیری انگیختند

49 سرانجام کوشش زریوند گرد %~% به یک زخم جان ستیزنده برد

50 چنین تاز روسان گردن گرای %~% درآورد هفتاد تن را ز پای

51 برآشفت قنطال از آن شیر تند %~% که پای سپه دید ازان کار کند

52 بپوشید جوشن برافراخت ترگ %~% چو سروی که تیغش بود بار و برگ

53 درآمد به زین چون یکی اژدها %~% سر بارگی کرد بر وی رها

54 زریوند چون دید کامد هژبر %~% بغرید مانند غرنده ابر

55 کشیدند بر یکدگر تیغ تیز %~% ز گرمی شده چون فلک گرم خیز

56 دو پره چو پرگار مرکز نورد %~% یکی دیر جنبش یکی زود گرد

57 بسی گرد برگرد تاختند %~% بسی زخم چون آتش انداختند

58 نمی‌شد یکی بر یکی کامگار %~% ز پیشین درآمد به شب کارزار

59 هم آخر یکی تیغ زد شاه روس %~% بر آن مرد آراسته چون عروس

60 درآوردش از زین زر سوی خاک %~% برآورد از آن شیر شرزه هلاک

61 کشنده چو بر خصم خود کام یافت %~% به شادی سوی لشگر خود شتافت

62 جهاندار ازان کار شد تنگدل ms239 %~% که سالار گیلی درآمد به گل

63 بفرمود بر ساختن کار او %~% به شرطی که باشد سزاوار او

1 دگر روز کاین ترک سلطان شکوه %~% ز دریای چین کوهه برزد به کوه

2 گراینده شد هر دو لشگر به خون %~% علم بر کشیدند چون بیستون

3 درآمد ز دریا به غریدن ابر %~% ز هر بیشه‌ای سر برون زد هژبر

4 نفیر نهنگان درآمد به اوج %~% ز هر گوشه می‌رفت خون موج موج

5 ز رومی یکی پیل کوپال گیر %~% برآهخته شمشیر و بر بسته تیر

6 به جنگ آزمائی برون خواست مرد %~% برون شد دلیری به خفتان زرد

7 فرو هشت کوپال رومی ز دست %~% سر و پای روسی به هم در شکست

8 دگر خواست با او همان رفت نیز %~% بجز مغز کوبی ندانست چیز

9 الانی سواری فرنجه به نام %~% هنرها نموده به شمشیر وجام

10 درآمد برآورده لختی به دوش %~% که از دیدنش مغزرا رفت هوش

11 هم این لخت خود را به کین برگشاد %~% هم آن نیز بر دوش لختی نهاد

12 دولختی دری شد به هم لخت شان %~% در آن در شد آویزش سختشان

13 چو دانست الانی که در راه او %~% فرو ماند بی بخت بدخواه او

14 برآورد لختی و زد بر سرش %~% سرش را فرو ریخت بر پیکرش

15 چو فرق سر خصم در خون کشید %~% ازان سرکشی سر به گردون کشید

16 ز گردان ارمن یکی تند سیر %~% به کشتن قوی دل به مردی دلیر

17 ز شیران سبق برده شروه به نام %~% به هنگام جنگ آزمائی تمام

18 نهنگی دو تیغی برافراخته %~% به تیغ از نهنگان سر انداخته

19 به رزم الانی روان کرد رخش %~% برافروخت از تیغ رخشان درخش

20 فرنجه چو دید آنچنان دست زور %~% سپر بر کتف دوخت چون پر مور

21 چنان زد بر او شروه شمشیر تیز %~% که کرد از قفس مرغ جانش گریز

22 ms240 از ایسو کمر بسته گردنکشی %~% برون زد جنیبت چو تند آتشی

23 بکوشید و مردانگیها نمود %~% به شیری کجا کرد با شروه سود

24 چو خصمی قوی دید گردن گشاد %~% به یک ضربت او نیز گردن نهاد

25 جرم نامی از کوه یکران چو کوه %~% درآمد کزو عالم آمد ستوه

26 بکی ترگ روی آهنین بر سرش %~% که پیکار می‌ریخت از پیکرش

27 قبائی زره بر تنش تابدار %~% چو سیماب روشن چو سیم آبدار

28 به شروه درآمد چو شیر دمان %~% ز دنیا ندادش زمانی امان

29 چنان راند شمشیر بر شیر مرد %~% کزان شیر شرزه برآورد گرد

30 چو افتاد دشمن در آن پای لغز %~% به سم سمندش بسنبید مغز

31 بسی گردنان را زگردن کشان %~% زد از سرد مهری به یخ بر نشان

32 دوالی چو دید آنچنان گردنی %~% نه گردن همانا که گردن زنی

33 بسیچید و پیرایه جنگ خواست %~% بسیچ شدن کرد بر جنگ راست

34 به تارک درآورد روی آهنین %~% یکی ترک سفته ز پولاد چین

35 حمایل یکی تیغ زهر آبدار %~% کمندی چو زلف بتان تابدار

36 فرس را برافکند برگستوان %~% به زین اندر آمد چو کوهی روان

37 سوی دشمن آمد چنان تازه روی %~% که طفل از دبستان درآید به کوی

38 جرم چون در آن فر زیبنده دید %~% دل از جنگ شیران شکیبنده دید

39 ولیکن نبودش در بازگشت %~% بناچار با مرگ دمساز گشت

40 به گرد دوالی درآمد دلیر %~% دوالک همی باخت با جنگ شیر

41 دوالی ز پیچیدن بدسگال %~% بپیچید بر خویشتن چون دوال

42 بسی حرف در بازی اندوختند %~% ز رحمت یکی حرف ناموختند

43 دوالی کمر بسته چون شیر نر %~% زدش ضربتی بر دوال کمر

44 گذارنده شد تیغ بی هیچ رنج %~% دو نیمه شد آن کوه پولاد سنج

45 برادر یکی داشت چون پیل مست %~% به کین برادر میان را ببست

46 ز زخم دوالی دوالی چشید ms241 %~% بنه سوی رخت برادر کشید

47 بدین گونه آن کوه پولاد پشت %~% بسی مرد لشگر شکن را بکشت

48 یکی روس بدنام او جودره %~% که شیر نرش بود آهوبره

49 درشت و تنومند و زور آزمای %~% به تنها عدو بند و لشگر گشای

50 ز گردن بسی خون درآویخته %~% بسی خون گردنکشان ریخته

51 گره بر دوال کمر سخت کرد %~% به جنگ دوالی روان رخت کرد

52 گشادند بر یکدیگر تیغ تیز %~% که ره بسته شد پای را در گریز

53 بسی ضربشان رفت بر یکدیگر %~% ز کار آگهیشان نشد کارگر

54 برآورد روسی گذارنده تیغ %~% بر آن کوه پولاد زد بی دریغ

55 ز پولاد ترگ اندر آمد به فرق %~% به دریای خون شد تن خسته غرق

56 از آن سستی اندام زخم آزمای %~% عنان دزدیی کرد و شد باز جای

57 به زیر آمد ازاسب و سرباز بست %~% دل شاه ازان سر شکستن شکست

58 به فرزانه فرمود تا هم ز راه %~% کند نوش دارو بران زخم گاه

59 نوازش کند تا به آهستگی %~% دوالی برآساید از خستگی

60 چو شب در سر آورد کحلی پرند %~% سر مه در آمد به مشگین کمند

61 دو رویه سپه پاس برداشتند %~% مگس گرد خرگاه نگذاشتند

1 چو خورشید برزد سر از سبز میل %~% فرو شست گردون قبا را ز نیل

2 دگر باره شیران نمودند شور %~% ز گوران همه دشت کردند گور

3 به غلغل درآمد جرس با درای %~% بجوشید خون از دم کرنای

4 ز فریاد شیپور و آواز کوس %~% پدید آمد از سرخ گل سندروس

5 همان جودره سوی میدان شتافت %~% که در خود یکی ذره سستی نیافت

6 دگر باره هندی چو شیر سیاه %~% درافکند ختلی به ناوردگاه

7 یکی چابکی کرد با جودره %~% نمی‌رفت بر کار زخمی سره

8 هم آخر در ابرو یکی چین فکند %~% سر جودره بر سر زین فکند

9 برآورد از افکندنش ms242 کام خویش %~% سپردش به نعل ره انجام خویش

10 دلیرانه می‌گشت و می‌خواست مرد %~% تهی کرد جای از بسی هم نبرد

11 یکی نامور بود طرطوس نام %~% به مردی درآورده در روس نام

12 چو سرخ اژدهائی به پیچندگی %~% همه بر هلاکش بسیچندگی

13 سوی هندی آمد چو سیلی به جوش %~% که از کوه در پستی آرد خروش

14 در آن داوریهای بیگانگی %~% نمودند بسیار مردانگی

15 سرانجام روسی یکی حمله کرد %~% کزان عود هندی برآورد گرد

16 بپرداخت از خونش اندام را %~% چو می‌ریخت بر سنگ زد جام را

17 ز سر ترگ برداشت گفتا منم %~% هژبری کزین گونه شیر افکنم

18 مرا مادر من که طرطوس خواند %~% به روسی زبان رستم روس خواند

19 کسی کو زند بر من ابرو گره %~% کفن به که پوشد به جای زره

20 ز میدان نخواهم شدن باز جای %~% مگر لشگری را درارم ز پای

21 شه از کشتن هندی و زخم روس %~% بپیچید بر خود چو زلف عروس

22 بران بود کارد عنان سوی جنگ %~% دگر باره در عزمش آمد درنگ

23 چپ و راست می‌دید تا از سپاه %~% که خواهد شد از کینه ور کینه خواه

24 روان کرد مرکب شتابنده‌ای %~% ز پولاد چین برق تابنده‌ای

25 همایون سواری چو غرنده شیر %~% توانا و چابک عنان و دلیر

26 چنان غرق در آهن اندام او %~% که بی‌دانه جز بر نفس کام او

27 به جولان زدن سرفرازی کنان %~% به شمشیر چون برق بازی کنان

28 از آن چابکیها که می‌کرد چست %~% برابر شده دست بدخواه سست

29 بران روسی افکند مرکب چو باد %~% به تیغ آزمائی بغل برگشاد

30 چنان زد که از تیغ گردن زنش %~% سر دشمن افتاد در دامنش

31 از آن شیر دل‌تر سواری دگر %~% درآمد به پرخاش چون شیر نر

32 به زخمی دگر هم سرافکنده شد %~% چنین تا سری چند برکنده شد

33 فزون از ms243 چهل روسی کوه پشت %~% به آسانی آن شیر جنگی بکشت

34 بهر سو که می‌راند شبرنگ را %~% ز خون لعل کرد آهنش سنگ را

35 به هر حمله کانگیخت از هر دری %~% فرو ریخت از روسیان لشگری

36 چو بر خون شتابنده شد نیش او %~% نیامد کس از بیم در پیش او

37 یکی حمله نیک را ساز داد %~% عنان را به چابک عنان باز داد

38 در آن حمله کان کوه آهسته کرد %~% صد افکند و صد کشت و صد خسته کرد

39 شه از شیر مردیش حیران شده %~% بران دست و تیغ آفرین خوان شده

40 بدین گونه می‌کرد پیگارها %~% همی ریخت آتش در آن خارها

41 فلک تا نشد بر سرش مشگسای %~% نیامد ز آوردگه باز جای

42 چو در برقع کوه رفت آفتاب %~% سر روز روشن درآمد به خواب

43 شب تیره چون اژدهای سیاه %~% ز ماهی برآورد سر سوی ماه

44 سیه کرد بر شیروان راه را %~% فرو برد چون اژدها ماه را

45 سوار شبیخون بر از تاختن %~% برآسود و آمد به شب ساختن

46 به تاریکی شب چنان شد نهان %~% که نشناختن هیچکس در جهان

47 شه از مردی آن سوار دلیر %~% گمان برد کان شیر دل بود شیر

48 در اندیشه می‌گفت کان شهریار %~% که امروز کرد آنچنان کارزار

49 دریغا اگر روی او دیدمی %~% صدش گنج سربسته بخشیدمی

50 قوی بازوئی کرد و خلقی بکشت %~% چو بازوی خویشم قوی کرد پشت

51 نبود آدمی بود شیر عرین %~% که بادا بران شیر مرد آفرین

1 دگر روز کین طاق پیروزه رنگ %~% برآورد یاقوت رخشان ز سنگ

2 الانی سواری چو غرنده شیر %~% برآمد سیاه اژدهائی به زیر

3 یکی گرز هفتاد مردی بدست %~% که البرز را مغز درهم شکست

4 مبارز طلب کرد و می‌کشت مرد %~% ز گردان گیتی برآورد گرد

5 ز رومی و ایرانی و خاوری %~% بسی را فکند اندران ms244 داوری

6 همان روسی افکن سوار دلیر %~% برون آمد از پره چون نره شیر

7 کمان را زهی برزد از چرم خام %~% بشست اندر آورد یک تیر تام

8 به نیروی دست کمان گیر او %~% بیفتاد الانی به یک تیر او

9 چو ماسوره هندباری به رنگ %~% میان آکنیده به تیر خدنگ

10 دگر ره یکی روسی گربه چشم %~% چو شیران به ابرو درآورده خشم

11 سلاح آزمائی درآموخته %~% بسی درع را پاره بردوخته

12 درآمد به شمشیر بازی چو برق %~% ز سر تا قدم زیر پولاد غرق

13 پذیره شده شورش جنگ را %~% لحیفی برافکنده شبرنگ را

14 اگر چه دلی داشت چون خاره سنگ %~% نبود آزموده خطرهای جنگ

15 به تنهائی آن پیشه ورزیده بود %~% ز شمشیر دشمن نلرزیده بود

16 چو آن اژدها دم برانداختش %~% شکاری زبون دید بشناختش

17 سلاحی بر او دید بیش از نبرد %~% جل و جامه‌ای بهتر از اسب و مرد

18 به یک ضربتش جان ز تن درکشید %~% به جل برقعش برقع اندر کشید

19 دگر روسیی بست بر کین کمر %~% همان رفت با او که با آن دگر

20 دلیر دگر جنگ را ساز کرد %~% به تیری دگر جان ازو باز کرد

21 بهر تیر کز شست او شد روان %~% به پهلو درآمد یکی پهلوان

22 به ده چوبه تیر آن سوار بهی %~% زده پهلوان کرد میدان تهی

23 دگر باره پنهان ز بینندگان %~% بیامد بجای نشینندگان

24 چنین چند روز آن نبرده سوار %~% به پوشیدگی حرب کرد آشکار

25 نبد هیچکس را دگر یارگی %~% که با او برون افکند بارگی

26 به جایی رسیدند کر بیم تیغ %~% پراکندگیشان درآمد چو میغ

27 شکیبی به ناموس می‌ساختند %~% خیالی به نیرنگ می‌باختند

1 چنین تا یکی روز کاین چرخ پیر %~% برآورد گوهر ز دریای قیر

2 دگر باره میدان شد آراسته %~% ز بیغولها نعره برخاسته

3 ز لشگرگه روس بانگ جرس %~% به ms245 عیوق بر می‌شد از پیش و پس

4 کشیدند صف قلب داران روس %~% وزان قلب آراسته چون عروس

5 کهن پوستینی درآمد به چنگ %~% چو از ژرف دریا برآید نهنگ

6 پیاده به کردار یکپاره کوه %~% ز پانصد سوارش فزونتر شکوه

7 درشتی که چون پنجه را گرم کرد %~% به افشردن الماس را نرم کرد

8 چو عفریتی از بهر خون آمده %~% ز دهلیز دوزخ برون آمده

9 یکی سلسله بسته بر پای او %~% دراز و قوی هم به بالای او

10 چو شیران وحشی در آن سلسله %~% جهان کرده پر شور و پر مشغله

11 ز هر سو که جستی یک آماجگاه %~% زمین گشتی از زورمندیش چاه

12 سلاحش نه جز آهنی سر به خم %~% کز او کوه را در کشیدی به هم

13 ز هر سو بدان آهن مرد کش %~% به مردم کشی دست می‌کرد خوش

14 ز سختی که بد خلقت خام او %~% سفن بسته کیمخت اندام او

15 چو آوردی آهنگ بر کارزار %~% نکردی براو تیغ پولاد کار

16 درآمد چنان اژدها باره‌ای %~% فرشته کشی آدمی خواره‌ای

17 کسی را که دیدی گرفتی چو مور %~% به کندی سرش را به یک دست زور

18 گرایش نکردی به کار دگر %~% گهی پای کندی ز تن گاه سر

19 ز لشگرگه شه به نیروی دست %~% بسی خلق را پای و پهلو شکست

20 جریده سواری توانا و چست %~% به کار مصاف اندر آمد درست

21 درآمد که گردن فرازی کند %~% بدان آتش تیز بازی کند

22 چو دیدش ز دور آن نهنگ دمان %~% گرفتن همان بود و کشتن همان

23 دگر نامداری درآمد دلیر %~% هم آوردش آن شیر جنگی به زیر

24 بدینگونه از زخمهای درشت %~% تنی پنجه از نامداران بکشت

25 ز بس دل که آن شیر درنده خست %~% دل شیر مردان لشگر شکست

26 شگفتی فرو ماند صاحب خرد %~% که نه آدمی بود و نه دام ms246 و دد

27 شب تیره چون بانگ برزد به روز %~% سرافکنده شد مهر گیتی فروز

28 شه از حیرت کار آن اهرمن %~% سخن راند پوشیده با انجمن

29 که این آدمی کش چه پتیاره بود %~% که از جنگ او خلق بیچاره بود

30 سلاحی نه در قبضه دست او %~% همه با سلاحان شده پست او

31 بر آنم که او آدمی زاد نیست %~% وگر هست ازین بوم آباد نیست

32 ز ویرانه جائیست وحشی نهاد %~% به صورت چو مردم نه مردم نژاد

33 شناسنده‌ای کان زمین را شناخت %~% به تمکین پاسخ علم بر فراخت

34 که چون داد فرمان شه دادگر %~% نمایم بدو حال آن جانور

35 یکی کوه نزدیک تاریکیست %~% که راهش چو موئی ز باریکیست

36 درو آدمی پیکرانی چنین %~% به ترکیب خاکی به زور آهنین

37 نداند کسی اصل ایشان درست %~% که چون بودشان زاد و بوم از نخست

38 همه سرخ رویند و پیروزه چشم %~% ز شیران نترسند هنگام خشم

39 چنان زورمندند و افشرده گام %~% که یک تن بود لشگری را تمام

40 اگر ماده گر نر بود در ستیز %~% برانگیزد از عالمی رستخیز

41 بهر داوری کاوفتد راستند %~% جز این مذهبی را نیاراستند

42 ندید است کس مرده ز ایشان یکی %~% مگر زنده و آن زنده نیز اندکی

43 بود هر یکی را قدر مایه میش %~% کزان میش برسازد اسباب خویش

44 به نیروی پشم است بازارشان %~% متاعی جز این نیست در بارشان

45 ندارند گنجینه‌ای هیچکس %~% سمور سیه را شناسند و بس

46 سموری که باشد به خلقت سیاه %~% نخیزد ز جایی جز آن جایگاه

47 ز پیشانی هریک از مردو زن %~% سرونیست بر رسته چون کرگدن

48 اگر با سرونشان نباشد سرشت %~% چه ایشان به صورت چه روسان زشت

49 کسی را که آید تمنای خواب %~% شود بر درختی چو پران عقاب

50 سرون در فشارد به شاخ بلند %~% چو دیوی بخسبد ms247 دران دیو بند

51 چو بینی به شاخی برانگیخته %~% یکی اژدها بینی آویخته

52 بخسبد شبانروزی از بیخودی %~% که خواب است بنیاد نابخردی

53 چو روسی شبانان بر او بگذرند %~% دران دیو آویخته بنگرند

54 به آهستگی سوی آن اهرمن %~% بیایند و پنهان کنند انجمن

55 رسنها ببارند وبندش کنند %~% زنجیر آهن کمندش کنند

56 برو چون مسلسل شود بند سخت %~% کشندش به پنجاه مرد از درخت

57 چو آن بندی آگاه گردد ز کار %~% خروشد خروشیدنی رعدوار

58 گر آن بند را بر تواند شکست %~% کشد هر یکی را به یک مشت دست

59 وگر سخت باشد در آن بستگی %~% به روی آورندش به آهستگی

60 برو بند و زنجیر محکم کنند %~% وز او آب و نانی فراهم کنند

61 برندش به هر کوی و هر خانه‌ای %~% گشاید از آن دامشان دانه‌ای

62 وگر جنگی افتد به ناچارشان %~% بدان زنده پیلست پیگارشان

63 کشندش به زنجیر چون اژدها %~% نیارند کردن ز بندش رها

64 چو گردد چنان آتشی جنگجوی %~% نماند ز جای در کسی رنگ و بوی

65 جهاندار در کار آن پای لغز %~% ازان داستان ماند شوریده مغز

66 به صاحب خبر گفت کاندیشه نیست %~% همه چوبه تیری ز یک بیشه نیست

67 گر اقبال من کارسازی کند %~% سرش بر سر نیزه بازی کند

1 سپیده چو سر برزد از باختر %~% سپاهی به خاور فرو برد سر

2 سپه را برآراست خاور خدیو %~% در اندیشه زان مردم آهنج دیو

3 سوی میمنه رومی و بربری %~% چو یاجوج در سد اسکندری

4 سوی میسره تنگ چشمان چین %~% شده تنگ از انبوه ایشان زمین

5 شه روم در قلب چون تند شیر %~% چو کوهی روان خنگ ختلی به زیر

6 دگر سوالانی و پرطاس روس %~% برآشفته چون توسنان شموس

7 تبیره همواز شد با درای %~% چو صور قیامت دمیدند نای

8 ز خاریدن کوس خارا شکاف %~% پر افکند سیمرغ در ms248 کوه قاف

9 ز فریاد خرمهره و گاو دم %~% علی الله برآمد ز رویینه خم

10 سپاه از دو سو مانده در داوری %~% که دولت کرا می‌کند یاوری

11 همان اهرمن روی دژخیم رنگ %~% درآمد چو پیلان جنگی به جنگ

12 تنی چند را پی سپر کرد باز %~% نشد پیش او هیچکس رزم ساز

13 زره پوشی از ساقه قلب شاه %~% درآمد چو شیری به آوردگاه

14 ز تیغ آتشی برکشیده چو آب %~% کزو خیره شد چشمه آفتاب

15 شه از قلب دانست کان شیرمرد %~% همانست کان جنگ پیشینه کرد

16 شد اندیشناک از پی کار او %~% که با اژدها دید پیگار او

17 دریغ آمدش کانچنان گردنی %~% شکسته شود پیش اهریمنی

18 سوار هنرمند چابک رکاب %~% که بر آتش انگشت زد بی حساب

19 فرشته صفت گرد آن دیو چهر %~% همی گشت چون گرد گیتی سپهر

20 نخستین نبردی که تدبیر کرد %~% بر آن تیره دل بارش تیر کرد

21 چو دژخیم را نامد از تیر باک %~% زننده شد از تیر خود خشمناک

22 یکی خشت پولاد الماس رنگ %~% برآورد و زد بر دلاور نهنگ

23 که آن خشت اگر برزدی بر هیون %~% تمام از دگرگوشه جستی برون

24 ز سختی که تن را به هم برفشرد %~% بران خاره شد خست پولاد خرد

25 دگر خشتی انداخت پولاد تر %~% بر آن کشتنی هم نشد کارگر

26 سوم همچنین خشت بر وی شکست %~% نشاید به خشت آب را باز بست

27 چو دانست کان دیو آهن سرشت %~% نیندیشد از حربه و تیر و خشت

28 نهنگ جهانسوز را برکشید %~% سوی اژدهای دمنده دوید

29 زدش بر کتفگاه و بردش ز جای %~% چنان کان ستمگر درامد ز پای

30 دگر باره برخاست از زیر گرد %~% به سختی درآویخت با هم نبرد

31 ز سوزندگی راه بختش گرفت %~% بدان آهن چفته سختش گرفت

32 ز زینش درآورد چون تند شیر %~% ز تارک ms249 بیفتاد ترکش به زیر

33 بهاری پدید آمد از زیر ترک %~% بسی نغز و نازکتر از لاله برگ

34 سرش خواست کندن که نرم آمدش %~% چو روئی چنان دید شرم آمدش

35 دو گیسو کشان دید در دامنش %~% رسن کرده گیسوش در گردنش

36 چو هندوی دزدش ز گنجینه برد %~% ز رومی ربودش به روسی سپرد

37 چو گشت آن فرشته گرفتار دیو %~% ز دیوان روسی برآمد غریو

38 دگر ره به نخجیر کردن شتافت %~% کز اول گرانمایه نخجیر یافت

39 از آن طیرگی شاه لشکر شکن %~% بپیچید چون مار بر خویشتن

40 بفرمود تازنده پیلی سیاه %~% به خشم آورند اندران حبربگاه

41 بزد پیلبانان بانگ بر زنده پیل %~% بر آن اهرمن راند چون رود نیل

42 بسی حربه‌ها زد بران پیل پای %~% بسی نیز قاروره جان گزای

43 نه قاروره بر کوه شد کارگر %~% نمی‌کرد حربه ز دریا گذر

44 چو دید اژدها پیل سرمست را %~% گشاد اندر آن خیرگی دست را

45 بدانست کان پیل جنگ آزمای %~% به خرطوم سختش درآرد ز پای

46 چنان سخت بگرفت خرطوم او %~% که زندان او شد بر و بوم او

47 خروشید و خرطومش از جای کند %~% بیفتاد چون کوه پیل بلند

48 شه از هول آن بازی سهمناک %~% بترسید کافتد سپه در هلاک

49 در آن خشمناکی به فرزانه گفت %~% که دولت ز من روی خواهد نفهت

50 مرا نیز دریافت ادبار بخت %~% وگرنه چرا جستم این کار سخت

51 بد آسمانی چو آید فراز %~% سرنازنینان بپیچد ز ناز

52 تک و تاب شاهان بود اندکی %~% تب شیر در سال باشد یکی

53 مرا نیست آسایش از تاختن %~% بخواهم درین عمر پرداختن

54 دلش داد فرزانه کای شهریار %~% شکیبائی آور درین کارزار

55 همانا که پیروزی آری بدست %~% چو تدبیر داری و شمشیر هست

56 اگر چاره در سنگ خارا شود %~% به تدبیر و تیغ آشکارا شود

57 چو یاری ms250 کند با تو بخت بلند %~% چنین فتنه را صد درآری به بند

58 اگر چه یکی موی از اندام شاه %~% به من بر گرامیتر از صد سپاه

59 ولیکن در اختر چنانست راز %~% که چون شاه عالم شود رزمساز

60 به اقبال شاه و به نیروی بخت %~% درآید به خاک این تنومند سخت

61 جز آن نیست کاین پیکر سخت چرم %~% ندارد پی سست و اندام نرم

62 یکی تن شد ار زانکه روئین تنست %~% توان کندن از جایش ار زاهنست

63 نباید بر او زخم راندن به تیغ %~% کز آهن نگردد پراکنده میغ

64 سرش را مگر در کمند آوری %~% به خم کمندش به بند آوری

65 گرش می‌نشاید به شمشیر کشت %~% که دارد پی سخت و چرم درشت

66 چو در زیر زنجیرش آری اسیر %~% برو خواه شمشیر زن خواه تیر

67 شه از مژده مرد اختر شناس %~% خدا را پذیرفت بر خود سپاس

68 چو پیروزی خویش دید از خدای %~% بدان خنگ ختلی درآورد پای

69 که او را شه چینیان داده بود %~% ز سبز آخور چینیان زاده بود

70 کمندی و تیغی گرانمایه خواست %~% عنان کرد سوی بداندیش راست

71 درآمد بدان دیو دریا شکوه %~% چو ابری سیه کو درآید به کوه

72 نجنبید بر جای خویش آن نهنگ %~% که اقبال شاهش فرو بست چنگ

73 کمند عدو بند را شهریار %~% درانداخت چون چنبر روزگار

74 به گردن درافتاد بدخواه را %~% زمین بوسه داد آسمان شاه را

75 چو بر گردن دشمن آمد کمند %~% شتابنده شد خسرو دیو بند

76 به خم کمندش سر اندر کشید %~% کشان همچنان سوی لشگر کشید

77 بغلتید آن شیر نخجیر سوز %~% چو آهو بره زیر چنگال یوز

78 چو آن گور وحشی در آن دستبرد %~% از افتادن و خاستن گشت خرد

79 ز لشگرگه شاه فیروزمند %~% غریوی برآمد به چرخ بلند

80 تبیره چنان شد در آن خرمی %~% که آمد ms251 به رقص آسمان بر زمی

81 چو شه دید کان پیکر دیو رنگ %~% به اقبال طالع درآمد به چنگ

82 نشاندش به روز دگر دشمنان %~% سپردش به زندان اهریمنان

83 دل روسیان از چنان زور دست %~% بر آن دشمن دشمن افکن شکست

84 شه روس شد چون گدازنده موم %~% به شادی درآمد شهنشاه روم

85 تماشای رامشگران ساز کرد %~% در خرمی بر جهان باز کرد

86 نیوشنده شد ناله چنگ را %~% به کف برنهاد آب گلرنگ را

87 ز پیروزی بخت می‌کرد یاد %~% نبید گوارنده می‌خورد شاد

88 چو شب قفل پیروزه برزد به گنج %~% ترازوی کافور شد مشک سنج

89 همان مشگبو باده می‌خورد شاه %~% همان پرده می‌داشت مطرب نگاه

90 گهی سفته لعلی به پیمانه خورد %~% گهی گوش بر لعل ناسفته کرد

91 بهر می که می‌خورد می‌ریخت رنج %~% به خواهنده می‌داد دیبا و گنج

92 درآمد به افسانهای دراز %~% ز هر سرگذشتی پژوهنده باز

93 ازان تیغزن مرد چابک سوار %~% سخن راند با انجمن شهریار

94 که امروزش این بیوفا هم نبرد %~% ندانم که خون ریخت یا بند کرد

95 اگر ماند در بند آن رهزنان %~% برون آوریمش به زخم سنان

96 وگر رفت از آن رفته در نگذریم %~% چنان به که بر یاد او می‌خوریم

97 چو شد مغزش از خوردن باده گرم %~% به زندانیان بر دلش گشت نرم

98 بفرمود کان بندی بی زبان %~% بیاید به رامشگه مرزبان

99 به فرمان شاه آن گرفتار بند %~% به رامشگه آمد چو کوه بلند

100 همه تن شکسته ز نیروی شاه %~% فرو پژمریده دران بزمگاه

101 به زاری بنالید از آن خستگی %~% شفیعی نه بیش از زبان بستگی

102 چو مرد زبان بسته نالید زار %~% ببخشود بر وی دل شهریار

103 ازان زور دیده تن زورمند %~% بفرمود تا برگرفتند بند

104 رها کردش آن شاه آزاد مرد %~% بر آزاد مردی زیان کس نکرد

105 نشاندش به آزرم و ms252 دادش طعام %~% نوازش گری کرد با او تمام

106 میی چند با گوهرش یار کرد %~% به می گوهرش را پدیدار کرد

107 چو مستی درامد بران شوربخت %~% بغلطید چون سایه در پای تخت

108 ز توسن دلی گرچه با کس نساخت %~% نوازنده خویشتن را شناخت

109 از آنجا سراسیمه بیرون دوید %~% چنان شد که کس گرد او را ندید

110 شگفتی فرو ماند خسرو دران %~% نشان سخن باز جست از سران

111 که این بندی از باده چون شاد گشت %~% چرا شد ز ما دور کازاد گشت

112 بزرگان دولت در آن جستجوی %~% فتادند ازان کار در گفتگوی

113 یکی گفت صحرائیست این شگفت %~% چو بندش گرفتند صحرا گرفت

114 دگر گفت چون می‌در او کرد کار %~% سوی خانه خویش بربست بار

115 شه از هر چه رفت آشکار و نهفت %~% سخن گوش می‌کرد و چیزی نگفت

116 در آن مانده کاین پرده نیلگون %~% چه شب بازی از پرده آرد برون

117 چو لختی گذشت آمد آن پیل مست %~% کمرگاه زیبا عروسی به دست

118 به آزرم در پیش خسرو نهاد %~% به رسم پرستش زمین بوسه داد

119 چو آورد ازینگونه صیدی ز راه %~% دگر باره بیرون شد از بزمگاه

120 عجب ماند خسرو که آن کار دید %~% نه در مار در مهره مار دید

121 ز شرم شه آن لعبت نازنین %~% چو لعبت به سر درکشید آستین

122 چو شه دید در خرگه آن ماه را %~% ز مردم تهی کرد خرگاه را

123 در آن ترک خرگاهی آورد دست %~% شکنج نقابش ز رخ برشکست

124 چو دید آفتی دید از اندیشه دور %~% نه آفت یکی آفتابی ز نور

125 پری پیکری شوخ و مست آمده %~% پریوار در شب به دست آمده

126 بهشتی رخی دوزخش تافته %~% ز مالک به رضوان گذر یافته

127 چو سروی به سرسبزی آراسته %~% وزو سرخ گل عاریت خواسته

128 به هر ناوک غمزه کانداختی ms253 %~% شکاری ز روحانیان ساختی

129 لبی و چه لب شور بازارها %~% درو قند و شکر به خروارها

130 سمن را تماشا در آغوش او %~% تماشاگه گل بناگوش او

131 چو خسرو در آن روی چون ماه دید %~% صنم خانه‌ای در نظر گاه دید

132 شکاری کنیزی شکر خنده یافت %~% که خود را به آزادیش بنده یافت

133 کنیزی که صاحب غلامش بود %~% ببین تا چه دلها به دامش بود

134 بدانست کان ترک چینی حصار %~% ز خاقان چین شد بر او یادگار

135 ز مردانگیها کز او دیده بود %~% به میدان رزمش پسندیده بود

136 عجب ماند کز پرده بیرون فتاد %~% عجب‌تر که بازش به کف چون فتاد

137 بپرسید کاحوال خود بازگوی %~% دلم را بدین داستان باز جوی

138 پرستنده خوب صاحب نواز %~% پرستش کنان برد شه را نماز

139 دعا کرد بر تاجدار جهان %~% که تاجت مبادا ز گیتی نهان

140 توئی آن جهانگیر کشور گشای %~% که از داد و دین آفریدت خدای

141 شکوهت ز روز آشکارا ترست %~% ز دولت دلت با مدارا ترست

142 رهائی به تو روز امید را %~% فروغ از تو تابنده خورشید را

143 دگر پادشاهان لشگر شکن %~% یکی تاجور شد یکی تیغزن

144 تو آن آفتابی در این روزگار %~% که هم تیغ‌گیری و هم تاجدار

145 چو در بزم باشی جهان خسروی %~% چو رزم آزمائی جهان پهلوی

146 ندارد چو من خاکی آن دسترس %~% که با آب حیوان برارد نفس

147 که را زهره کاینجا کند ناله نرم %~% که گر زهره باشد گدازد ز شرم

148 سفالی که ماراست ناسفتنیست %~% چو گوئی بگو اندکی گفتنیست

149 من آن سفته گوشم که خاقان چین %~% ز ناسفتگان کرده بودم گزین

150 به درگاه شاهم فرستاد و گفت %~% که درهاست این درج را در نهفت

151 مگر کان سخن را گران دید شاه %~% که کرد از سر خشم بر من نگاه

152 مرا از پس ms254 پرده خاموش کرد %~% به یکباره یادم فراموش کرد

153 من از دوری شه به تنگ آمدم %~% ز تنگ آمدن سوی جنگ آمدم

154 نمودم به آوردگاه نخست %~% به اقبال شه آن هنرهای چست

155 دویم ره که بانگی بر ادهم زدم %~% یکی لشگر از روس برهم زدم

156 سوم روز چون بخت یاری نکرد %~% گرفتار دشمن شدم در نبرد

157 نه دشمن نهنگی به کین تاخته %~% ز خشم خدا صورتی ساخته

158 نکشت آن نهنگ ستمگر مرا %~% ببرد آنچنان سوی لشگر مرا

159 سپردم بروسان بیدادگر %~% که این گنج را بسته دارید سر

160 دگر ره سوی جنگ پرواز کرد %~% به پیل افکنی جنگ را ساز کرد

161 چو اقبال شاهنشه پیلتن %~% چو پیلی فکندش بر آن انجمن

162 ز پیروزی شه در آوردگاه %~% سرم بر فلک شد ز نیروی شاه

163 چو دیدم که دام تو دد می‌کشد %~% کمندت بلا را به خود می‌کشد

164 به نوعی ز پیچش نگشتم رها %~% که ناکشته دیدم هنوز اژدها

165 به نوعی دلم گشت پیروزمند %~% کزان گونه دیوی درامد به بند

166 همه روس را دل پر از درد شد %~% گل سرخشان خیری زرد شد

167 چو غول شب آیین بد ساز کرد %~% به ره بردن مردم آغاز کرد

168 رسن بسته چون غول بر دست و پای %~% مرا در یکی خانه کردند جای

169 به من بر شده لشگری دیدبان %~% همه خارج آهنگ و ناخوش زبان

170 چو از شب یکی نیمه کمتر گذشت %~% به گوش آمدم‌های و هوئی ز دشت

171 بر آمد یکی ابر ظلمات رنگ %~% بران سنگساران ببارید سنگ

172 رقیبان که شب پاس می‌داشتند %~% ز بیمش همه جای بگذاشتند

173 بجز سرندیدم که از کله کند %~% همی کند و بر دیگری می‌فکند

174 زبس کله سر که برکنده بود %~% یکی کوه از آن کله آکنده بود

175 درآمد چو مرغم ز جا برگرفت %~% همه بندم از دست ms255 و پا برگرفت

176 به پایین گه تخت شاهم تخت %~% ز پایان ماهی به ماهم رساند

177 به زندان بدم تا به اکنون چو گنج %~% به شادی کنون کرد خواهم سپنج

178 زن آن به که زیور کشد پای او %~% نه زان دان که زندان بود جای او

179 چنانم نماید دل کامیاب %~% که می‌بینم این کام دل را به خواب

180 پریچهره چون حال خود باز گفت %~% ز شادی رخ شاه چون گل شکفت

181 ببوسید برحلقه نوش او %~% سخن گفت چون حلقه در گوش او

182 که‌ای تازه گلبرگ نادیده گرد %~% به مهر خدا پیکری در نورد

183 به مهر توأم بیشتر گشت عزم %~% که دیبای بزمی و زیبای رزم

184 به پرخاشگه جانستان دیدمت %~% قوی دست و چابک عنان دیدمت

185 به رامشگه نیز بینم شگرف %~% حریفی نداری درین هردو حرف

186 حریفت منم خیز و بنواز رود %~% دلم تازه گردان به بانگ سرود

187 پریچهره برداشت بنواخت چنگ %~% کمانی خدنگی و تیری خدنگ

188 نوائی زد از نغمه‌های نوی %~% نو آیین سرودی در او پهلوی

189 که شاها خدیوا جهان داورا %~% خردمند خوبا خرد یاورا

190 سرسبزت از سرزنش دور باد %~% دل روشنت چشمه نور باد

191 جوان بخت بادی و پیروز رای %~% توانا و دانا و کشور گشای

192 کمربسته جانت به آسودگی %~% قبای تنت دور از آلودگی

193 به هر جا که روی آری از نیک و بد %~% پناهت خدا باد و پشتت خرد

194 چنان باد کاختر به کامت شود %~% همه ملک عالم به نامت شود

195 سرآغاز کرد آنگهی راز خویش %~% بزد سوز خویش اندران ساز خویش

196 که نوشین درختی برآمد به باغ %~% برافروخت مانند روشن چراغ

197 گلی بود در بوستان ناشکفت %~% همان نرگسی در چمن نیم خفت

198 می‌لعل در جام ناخورده بود %~% نسفته دری دست ناکرده بود

199 به امید آن کاید از صید شاه %~% سوی گل نشاط ms256 آرد از صیدگاه

200 گل سرخ چیند بهار سپید %~% گهی لاله بیند گهی مشک بید

201 مگر شه ندارد فراغت به باغ %~% که نارد نظر سوی روشن چراغ

202 وگر نی بهاری بدین خرمی %~% چرا رایگان اوفتد بر زمی

203 ز باد خزان هستم اندیشناک %~% که ریزد بهاری چنین را به خاک

204 شهنشه که آواز دلبر شنید %~% ز دل ناله بی‌دلان برکشید

205 خوش آوازی ناله چنگ او %~% خبر دادش از روی گلرنگ او

206 که روئی چنین نغز گوئی چنین %~% حرامت مباد آرزوئی چنین

207 دل شه چو زان نکته آگاه گشت %~% ازان آرزو آرزو خواه گشت

208 دگر ره توقف پسندیده داشت %~% که تاراج بدخواه در دیده داشت

209 ز ساقی به می دادنی دل نهاد %~% که ره توشه از بهر منزل نهاد

210 یکی جام زرین پر از باده کرد %~% به یاد رخ آن پریزاده خورد

211 دگر ره یکی جام یاقوت نوش %~% بدان نوش لب داد و گفتا بنوش

212 ستد ماه و بوسید و بر لب نهاد %~% به بوسه ستد جام و با بوسه داد

213 شهنشه به یک دست ساغر کشان %~% به دست دگر زلف دلبر کشان

214 گهی بوسه دادی لب جام را %~% گهی لب گزیدی دلارام را

215 بر آن رسم کایین او دلکشست %~% می تلخ با نقل شیرین خوشست

216 چو نوشین می‌اندر دهن ریختند %~% به خوش‌خواب نوشین در آویختند

217 در آن آرزوگاه با دور باش %~% نکردند جز بوسه چیزی تراش

1 بیا ساقی آن رنگ داده عبیر %~% که رنگش ز خون داد دهقان پیر

2 بده تا مگر درآید به چنگ %~% دهد رنگ و آبش مرا آب و رنگ

3 سپاه سحر چون علم برکشید %~% جهان حرف شب را قلم درکشید

4 دماغ زمین از تف آفتاب %~% به سرسام سودا درآمد ز خواب

5 برآورد مرغ سحرگه غریو %~% چو سرسامی از نور و صرعی ز دیو

6 شه ms257 از خواب سربرزد آشوبناک %~% دل پاک را کرد از اندیشه پاک

7 به طاعتگه آمد نیایش نمود %~% زبان را به شکر آزمایش نمود

8 ز یاری ده خود دران داوری %~% گهی یارگی خواست گه یاوری

9 چو لختی بغلطید بر روی خاک %~% کمر بست و زد دامن درع چاک

10 نهادند اورنگ بر پشت پیل %~% کشیدند شمشیر گردش دو میل

11 سپه را به آیین پیشینه روز %~% برآراست سالار گیتی فروز

12 بر آن پهن صحرای دریا شکوه %~% حصاری زد از موج لشگر چو کوه

13 چپ و راست پیرامن آن حصار %~% ز پولاد بستند ره بر غبار

14 ز دیگر طرف روسی سرفراز %~% برآراست لشگر به آیین و ساز

15 جرسهای روسی خروشان شده %~% دماغ از تف خشم جوشان شده

16 ز عکس سرتیغ و برق سنان %~% سر از راه میرفت و دست از عنان

17 ترنگ کمان رفته در مغز کوه %~% فشافش کنان تیر بر هر گروه

18 ز پولاد بر لخت گردن شکن %~% برون ریخته مغزها از دهن

19 ز بیداد کوپال پیل افکنان %~% فلک جامه در خم نیل افکنان

20 نهیب بلارک به پرهای مور %~% ز بال عقابان تهی کرده زور

21 سر نیزه از طاسک سرنگون %~% به پرچم فرو ریخته طاس خون

22 سم باد پایان ز خون چون عقیق %~% شده تا نمد زین به خون در غریق

23 سنان در سنان کوکب افروخته %~% سپر در سپر کوکبه دوخته

24 ز بس خشت آهن که شد بر هلاک %~% لحد بسته بر کشتگان خشت خاک

25 سر افشانی تیغ گردن گذار %~% برآورده از جوی خون لاله زار

26 چو سوزن سنان سینه را دوخته %~% ز مقراضه مقراضی آموخته

27 ز هر قبضه خنجری در شتاب %~% برآورده چون اژدها سر ز خواب

28 ز بس کشتگان گرد به گرد راه %~% چو بازار محشر شده حربگاه

29 نماینده روسی به هر سو ستیز %~% برآورده از رومیان رستخیز

30 ms258 برآمیخته لشگر روم و روس %~% به سرخی سپیدی چو روی عروس

31 سکندر دران حرب چون شیر مست %~% یکی حربه پهلوانی به دست

32 چگونه بود پیل پولاد پوش %~% ز شیر ژیان چون برآید خروش

33 بدان پیل و آن شیر می‌ماند شاه %~% که بر پیل و بر شیر بر بست راه

34 به هر تیغداری که او باز خورد %~% سرش را به تیغی ز تن باز کرد

35 سیه پوش چترش چو عباسیان %~% زده سنگ بر طاس بر طاسیان

36 به نیروی بازوی و زخم رکاب %~% چپ و راست افکند سر بی‌حساب

37 هم او پای بر جای و هم لشگرش %~% که تا کی برآید ز کوه اخترش

38 سطرلاب فرزانه درآفتاب %~% بهد طالع گرفتن چو مه در شتاب

39 چو طالع به پیروزی آمد پدید %~% جهان کرد شمشیر شه را کلید

40 به شه گفت برزن که یاری تراست %~% درین دستبرد استواری تراست

41 بجنبید خسرو چو دریای نیل %~% سر دشمن افکند در پای پیل

42 سوی روسی آورد یک ترکتاز %~% چو تند اژدهائی دهن کرده باز

43 برآورد پیروزی شاه دست %~% به قنطال روسی درآمد شکست

44 چو بشکست بشکستنی خردشان %~% به یک حمله از جای خود بردشان

45 هزیمت در افتاد بدخواه را %~% جهان داد شاهی جهان‌شاه را

46 شه پیل پیکر به خم کمند %~% درآورد قنطال را زیر بند

47 ز روسی بسی خون و خون ریختند %~% گرفتند و کشتند و آویختند

48 ز بس روسیان سرانداخته %~% بقم کشتی کیش پرداخته

49 ز شیران برطاس و روسی دیار %~% گرفتار شد تیغزن ده هزار

50 دگر کشته شد زیر شمشیر و تیر %~% ز کشتن بود فتنه را ناگزیر

51 قدر مایه رستند بی برگ و ساز %~% گریزان سوی روس رفتند باز

52 نه چندان غنیمت به خسرو رسید %~% که اندازه‌ای آید آنرا پدید

53 ز سیم و زر و قندز و لعل و در %~% شتر با ms259 شتر خانه‌ها گشت پر

54 چو بر دشمنان شاه شد کامگار %~% شد از فرخی کار او چون نگار

55 فرود آمد از خنگ ختلی خرام %~% که دید آنچه مقصود بودش تمام

56 به شکر خدا روی بر خاک سود %~% که فتح از خدا آمد او خاک بود

57 چو کرد آفرین داور خویش را %~% همان گنجها داد درویش را

58 جهان را ز دشمن تهی دید جای %~% به آرامش و رامش آورد رای

1 بیا ساقی آن جام گوهر فشان %~% به ترکیب من گوهری در نشان

2 مگر جان خشگم بدوتر شود %~% که زنگار گوهر به گوهر شود

3 چو فارغ شد اسکندر فیلقوس %~% ز یغمای برطاس و تاراج روس

4 نشستنگهی زان طرف باز جست %~% که دارد نشیننده را تن درست

5 درختش ز طوبی دل آویزتر %~% گیاهش ز سوسن زبان تیزتر

6 رونده در او آبهای زلال %~% گوارا چو می گر بود می حلال

7 به پیرامنش بیشه‌های خدنگ %~% به هم بر شده شاخ بر شاخ تنگ

8 فزون‌تر درختش ز پنجاه ارش %~% از آب و هوا یافته پرورش

9 چو زینگونه جائی بدست آمدش %~% در آنجای فرخ نشست آمدش

10 برو باز گسترد رومی بساط %~% همی کرد با تازه رویان نشاط

11 چو شاهان نشستند در بزم شاه %~% شد آراسته حلقه بزمگاه

12 بفرمود شه تا غنیمت کشان %~% دهند از شمار غنیمت نشان

13 ز گنجی که آکنده شد کوه کوه %~% ز روس و ز برطاس و دیگر گروه

14 دبیران پژوهش به کار آورند %~% کم و بیش آن در شمار آورند

15 غنیمت کشان بر در شهریار %~% غنیمت کشیدند بیش از شمار

16 گشادند سر بسته گنجینه‌ها %~% کزو خیزد آسایش سینه‌ها

17 نه چندان گرانمایه دربار بود %~% که آنرا شماری پدیدار بود

18 زر کانی و نقره زیبقی %~% که مهتاب را داد بی رونقی

19 زبرجد به خروار و مینا به من %~% درق‌های زر درعهای سفن ms260

20 ز کتان و متقالی خانه باف %~% زده کوهه بر کوهه چون کوه قاف

21 سلبهای زربفت نادوخته %~% سپرهای چون کوکب افروخته

22 به خروارها قندز تیغ‌دار %~% سمور سیه نیز بیش از شمار

23 ز قاقم نه چندان فرو بسته بند %~% که تقدیر آن کرد شاید که چند

24 فروزنده سنجاب و روباه لعل %~% همان کره اسبان نادیده نعل

25 وشق نیفه‌های شبستان فروز %~% چو خال شب افتاده بر روی روز

26 جز این مایه‌ها نیز بسیار گنج %~% که آید ضمیر از شمارش به رنج

27 در آن موینه چون نظر کرد شاه %~% بهار ارم دید در بزمگاه

28 به مقدار خود هر یکی را شناخت %~% که از هر متاعی چه شایست ساخت

29 برآموده‌ای دید از اندیشه دور %~% ز سرهای سنجاب و لفج سمور

30 کهن گشته و موی ازو ریخته %~% ز نیکوترین جائی آویخته

31 چو لختی در آن چرمها بنگریست %~% ندانست کان چرم آموده چیست

32 بپرسید کاین چرمهای کهن %~% چه پیرایه را شاید از اصل و بن

33 یکی روسیش پاسخی داد نغز %~% کزین پوست می‌زاید آن جمله مغز

34 به خواری مبین اندرین خشک پوست %~% که روشنترین نقد این کشور اوست

35 به نزدیک ما این فرومایه چرم %~% گرامیترست از بسی موی نرم

36 هر آن موینه کامد اینجا پدید %~% بدین چرم بی موی شاید خرید

37 اگر سیم هر کشوری در عیار %~% بگردد به هر سکه چون روزگار

38 نباشد جز این موی ما را درم %~% نگردد یکی موی ازین موی کم

39 از آن هیبت آمد ملک را شکوه %~% که چون بنده فرمان شدند آن گروه

40 به فرزانه گفتا که در خسروی %~% سیاست کند دست شه را قوی

41 سیاست نگر تا چه تعظیم کرد %~% که چرمی چنین را به از سیم کرد

42 در این کشور از هر چه من دیده‌ام %~% به اینست و این را پسندیده‌ام

43 گر این خلق ms261 را نیستی این گهر %~% نبستی کسی حکم کس را کمر

44 ندارد هنرهای شاهانه کس %~% بدین یک هنر پادشاهست و بس

45 چو شه با غنیمت شد از دستبرد %~% سپاس غنیمت غنیمت شمرد

46 جهان آفرین را سپاسی تمام %~% برآراست و انگاه درخواست جام

47 ز رود خوش و باده خوشگوار %~% درآمد به بخشش چو ابر بهار

48 سران سپه را که بردند رنج %~% به خروارها داد دیبا و گنج

49 غنی کردشان از زر انداختن %~% ز نو هر زمان خلعتی ساختن

50 نماند از سیه سفت محمل کشی %~% که بر وی ز دیبا نبد مفرشی

51 طلب کرد مرد زبان بسته را %~% بیابانی بند بگسسته را

52 درآمد بیابانی کوه گرد %~% چو دیگر کسان شاه را سجده کرد

53 ملک در سراپای آن جانور %~% به عبرت بسی دید و جنباند سر

54 ز پیرایه و جوهر و زر و سیم %~% بدان جانور داد نزلی عظیم

55 نپذرفت یعنی که با گنج و ساز %~% بیابانیان را نباشد نیاز

56 سر گوسفندی بر شه فکند %~% نمودش که میبایدم گوسفند

57 شه از گوسفندان پروردنی %~% وز آنهاکه باشند هم خوردنی

58 بفرمود دادن بدو بی قیاس %~% ستد مرد وحشی و بردش سپاس

59 گله پیشرو کرد از اندازه بیش %~% به خشنودی آمد به مأوای خویش

60 در آن مرغزار خوش دل‌گشای %~% خوش افتاد شه را که خوش بود جای

61 می ناب می‌خورد بر بانگ رود %~% فلک هر زمان می‌رساندش درود

62 چو سرمست گشت از گوارنده می %~% گل از آب گلگون برآورد خوی

63 شد روسیان را بر خویش خواند %~% سزاوارتر جایگاهی نشاند

64 ز پای و ز دست آهن انداختش %~% ز منسوج زر خلعتی ساختش

65 به مولائیش حلقه در گوش کرد %~% برو کین رفته فراموش کرد

66 دگر بندیان را ز بیداد و بند %~% به خلعت برآراست و کرد ارجمند

67 بفرمود کارند نوشابه را %~% به تنها نخورد آنچنان ms262 تابه را

68 به فرمان شه کرد روسی شتاب %~% رسانید مه را بر آفتاب

69 همان لعبتان ستمدیده را %~% همان زیب و زر پسندیده را

70 بر آراست نوشابه را چون بهار %~% به پوشیدنیهای گوهر نگار

71 بسی گنج دادش ز تاراج روس %~% دگر ره بر آراستش چون عروس

72 شبی چند می خورد با او به کام %~% چو شد نوبت کامرانی تمام

73 دوالی ملک را بدو داد دست %~% دوال دوالی بر او عقد بست

74 چو پیرایه گوهری دادشان %~% قرار ز ناشوهری دادشان

75 به بردع فرستادشان بی گزند %~% که تا برکشند آن بنا را بلند

76 ز بهر عمارت در آن رخنه گاه %~% بسی مالشان داد جز برگ راه

77 چو ترتیب ایشان به واجب شناخت %~% سران سپه را یکایک شناخت

78 شه روس را نیز با طوق وتاج %~% رها کرد و بنهاد بر وی خراج

79 چو روسی به شهر خودآورد رخت %~% دگر باره خرم شد از تاج و تخت

80 نپیچید از آن پس سر از داد او %~% همه ساله می خورد بر یاد او

81 شب و روز خسرو در آن مرغزار %~% گهی عیش می‌کرد و گاهی شکار

82 به زیر سهی سرو و بید و خدنگ %~% می لعل می‌خورد بر بانگ چنگ

83 چو خوش دید دل را کشی می‌نمود %~% به آن خوش‌دلی دل‌خوشی می‌نمود

84 جوانی و شاهی و بخت بلند %~% چرا خوش نباشد دل هوشمند

1 بیا ساقی آن آب آتش خیال %~% درافکن بدان کهرباگون سفال

2 گوارنده آبی کزین تیره خاک %~% بدو شاید اندوه را شست پاک

3 شبی روشن از روز و رخشنده‌تر %~% مهی ز آفتابی درفشنده‌تر

4 ز سرسبزی گنبد تابناک %~% زمرد شده لوح طفلان خاک

5 ستاره بران لوح زیبا ز سیم %~% نوشته بسی حرف از امید و بیم

6 دبیری که آن حرفها را شناخت %~% درین غار بی غور منزل نساخت

7 به شغل جهان رنج ms263 بردن چه سود %~% که روزی به کوشش نشاید فزود

8 جهان غم نیرزد به شادی گرای %~% نه کز بهر غم کرده‌اند این سرای

9 جهان از پی شادی و دلخوشیست %~% نه از بهر بیداد و محنت کشیست

10 در این جای سختی نگیریم سخت %~% از این چاه بی بن برآریم رخت

11 می شادی آور به شادی نهیم %~% ز شادی نهاده به شادی دهیم

12 چو دی رفت و فردا نیامد پدید %~% به شادی یک امشب بباید برید

13 چنان به که امشب تماشا کنیم %~% چو فردا رسد کار فردا کنیم

14 غم نامده خورد نتوان به زور %~% به بزم اندرون رفت نتوان به گور

15 مکن جز طرب در می اندیشه‌ای %~% پدید است بازار هر چه پیشه‌ای

16 چه باید به خود بر ستم داشتن %~% همه ساله خود را به غم داشتن

17 چه پیچیم در عالم پیچ پیچ %~% که هیچست ازو سود و سرمایه هیچ

18 گریزیم از این کوچگاه رحیل %~% از آن پیش کافتیم درپای پیل

19 خوریم آنچه از ما به گوری خورند %~% بریم آنچه از ما به غارت برند

20 اگر برد خواهی چنان مایه بر %~% که بردند پیشینگان دگر

21 اگر ترسی از رهزن و باج خواه %~% که غارت کند آنچه بیند به راه

22 به درویش ده آنچه داری نخست %~% که بنگاه درویش را کس نجست

23 نبینی که ده یک دهان خراج %~% به دهلیز درویش دزدند باج

24 چه زیرک شد آن مرد بنیاد سنج %~% که ویرانه را ساخت باروی گنج

25 چو تاریخ یک‌روزه دارد جهان %~% چرا گنج صد ساله داری نهان

26 بیا تا نشینیم و شادی کنیم %~% شبی در جهان کیقبادی کنیم

27 یک امشب ز دولت ستانیم داد %~% زدی و ز فردا نیاریم یاد

28 بترسیم از آنها کزو سود نیست %~% کزین پیشه اندیشه خوشنود نیست

29 بدانچ آدمی را بود دسترس %~% بکوشیم تا خوش برآید نفس

30 ms264 به چاره دل خویشتن خوش کنیم %~% نه چندان که تن نعل آتش کنیم

31 دمی را که سرمایه از زندگیست %~% به تلخی سپردن نه فرخندگیست

32 چنان بر زن این دم که دادش دهی %~% که بادش دهی گر به بادش دهی

33 فدا کن درم خوش‌دلی را بسیچ %~% که ارزان بود دل خریدن به هیچ

34 ز بهر درم تند و بدخو مباش %~% تو باید که باشی درم گو مباش

35 مشو در حساب جهان سخت گیر %~% همه سخت‌گیری بود سخت میر

36 به آسان گذاری دمی می شمار %~% که آسان زید مرد آسان گذار

37 شبی فرخ و ساعتی ارجمند %~% بود شادمانی درو دلپسند

38 گزارش چنین می‌کند جوهری %~% سخن را به یاقوت اسکندری

39 که اسکندر آن شب به مهر تمام %~% به یاد لب دوست پر کرد جام

40 به نوشین لب آن جام را نوش کرد %~% ز لب جام را حلقه در گوش کرد

41 نشسته به کردار سرو جوان %~% که گه لاله ریزد گهی ارغوان

42 ز عنبر خطی بر گل انگیخته %~% بر گل جهان آب گل ریخته

43 هم از فتح دشمن دلش شاد بود %~% هم از دوستیش خانه آباد بود

44 طلب کرد یار دلارام را %~% پری پیکر نازی اندام را

45 ز نامحرمان کرد خرگه تهی %~% سماع و سماع آور خرگهی

46 بتی فرق و گیسو برآراسته %~% مرادی به صد آرزو خواسته

47 لب از ناردانه دلاویزتر %~% زبان از طبرزد شکر ریزتر

48 دهانی و چشمی به اندازه تنگ %~% یکی راه دل زد یکی راه چنگ

49 سر آغوش و گیسوی عنبر فشان %~% رسن وار در عطف دامن کشان

50 طرازنده مجلس و بزمگاه %~% نوازنده چنگ در چنگ شاه

51 به فرمان شه چنگ را ساز کرد %~% در درج گوهر ز لب باز کرد

52 که از شادی امشب جهان را نویست %~% همه شادی از دولت خسرویست

53 به هنگام گل خوش بود ms265 روزگار %~% بخندد جهان چون بخندد بهار

54 چو خورشید روشن برآید به اوج %~% ز روشن جهان برزند نور موج

55 صبا چون درآید به دیبا گری %~% زمین رومی آرد هوا ششتری

56 گل سرخ چون کله بندد به باغ %~% فروزد ز هر غنچه‌ای صد چراغ

57 سکندر چو پیروزی آرد به چنگ %~% نه زیبا بود آینه زیر زنگ

58 چو کیخسرو ار می‌شود جام گیر %~% چرا جام خالی بود بر سریر

59 ملک گر ز جمشید بالاترست %~% رخ من ز خورشید والاتر است

60 شه ار شد فریدون زرینه کفش %~% به فتحش منم کاویانی درفش

61 شه ار کیقباد بلند افسرست %~% مرا افسر از مشک و از عنبرست

62 شه ار هست کاوس فیروزه تاج %~% ز من بایدش خواستن تخت عاج

63 شه ار چون سلیمان شود دیو بند %~% مرا در جهان هست دیوانه چند

64 شه ار زانکه عالم گرفت ای شگفت %~% من آنرا گرفتم که عالم گرفت

65 اگر چه کمند جهانگیر شاه %~% فتاد است بر گردن مهر و ماه

66 کمندی من از زلف برسازمش %~% نترسم به گردن دراندازمش

67 گر او را کمندی بود ماه گیر %~% مرا هم کمندی بود شاه گیر

68 گر او ناوک اندازد از زوردست %~% مرا غمزه ناوک انداز هست

69 گر او حربه دارد به خون ریختن %~% من از چهره خون دانم انگیختن

70 گر او قصد شمشیر بازی کند %~% زبانم به شمشیر بازی کند

71 گر او لختی از زر برآرد به دوش %~% دو لختی است زلفین من گرد گوش

72 گر او را یکی طوق بر مرکبست %~% مرا بین که ده طوق بر غبغبست

73 گر او حقه‌ها دارد از لعل و در %~% مرا حقه‌ای خست از لعل پر

74 گر ایدون که یاقوت او کانیست %~% مرا لب چو یاقوت رمانیست

75 گر او چرخ را هست انجم شناس %~% مرا انجم چرخ دارند پاس

76 گر او را علم ms266 هست بالای سر %~% مرا صد علم هست بیرون در

77 گر او شاه عالم شد از سروری %~% منم شاه خوبان به جان پروری

78 چو برقع براندازم از روی خویش %~% ندارم جهان را به یک موی خویش

79 چو بر مه کشم گیسوی عنبرین %~% به گیسو کشم ماه را بر زمین

80 چو تنگ شکر در عقیق آورم %~% ز پسته شراب رحیق آورم

81 رحیقم به رقص آورد آب را %~% عقیقم مفرح دهد خواب را

82 ز مه طوق خواهی ببین غبغبم %~% ز قند ار نمک باید اینک لبم

83 بدین قند کو با شکر خندیست %~% در بوسه بین چون سمرقندیست

84 اگر کیمیا سنگ را زر کند %~% نسیم من از خاک عنبر کند

85 سهیل یمن تاب را با ادیم %~% همان شد که بوی مرا با نسیم

86 به چشمی دل خسته بریان کنم %~% به چشمی دگر غارت جان کنم

87 از این سو کنم صید و بنوازمش %~% وز آنسو به دریا دراندازمش

88 فریبم به درمان و سوزم به درد %~% منم کاین کنم جز من این کس نکرد

89 اگر راهبم بیند از راه دور %~% برد سجده چون هیربد پیش نور

90 وگر زاهدی باشد از خاره سنگ %~% درآرم به رقصش به یک بانگ چنگ

91 کنم سیم‌کاری که سیمین تنم %~% ولی قفل گنجینه را نشکنم

92 در باغ ما را که شد ناپدید %~% بجز باغبان کس نداند کلید

93 رطبهای‌تر گرچه دارم بسی %~% بجز خار خشگم نبیند کسی

94 گلابم ولی دردسر می‌دهم %~% نمک خواه خود را جگر می‌دهم

95 مگر دید شب ترکی روی من %~% که چون خال من گشت هند ویمن

96 مگر ماه نو کان هلالی کند %~% به امید من خانه خالی کند

97 چو زلفم درآید به بازیگری %~% به دام آورد پای کبک دری

98 بنا گوشم ار برگشاید نقاب %~% دهان گل سرخ گردد پر آب

99 زنخ را چو سازم از زلف ms267 بند %~% به آب معلق درارم کمند

100 چو پیدا کنم لطف اندام را %~% سرین بشکنم مغز بادام را

101 چو ساعد گشایم ز بازوی نرم %~% سمن را ورق درنوردم ز شرم

102 شکر چاشنی گیر نوش منست %~% گهر حلقه در گوش گوش منست

103 دهانم گرو بست با مشتری %~% گرو برد کو دارد انگشتری

104 جنابی که با گل خورم نوش باد %~% مرا یاد و گل را فراموش باد

105 یک افسون چشمم به بابل رسید %~% کزو آمد آن جادوئیها پدید

106 ز جعدم یکی موی بر چین گذشت %~% کزو مشک شد ناف آهو به دشت

107 چو حلقه کنم زلف بر طرف گوش %~% بیا تا دل رفته بینی ز هوش

108 کرشمه چو در چشم مست آورم %~% صد از دست رفته به دست آورم

109 دلی را که سر سوی راه افکنم %~% نمایم زنخ تا به چاه افکنم

110 ز موئی به عاشق دهم طوق و تاج %~% به بوئی ز خلج ستانم خراج

111 به سلطانی چین نهم مهر موم %~% زنم پنج نوبت به تاراج روم

112 جگر گوشه چینیانم به خال %~% چراغ دل رومیانم به فال

113 طبرزد دهم چون شوم خواب خیز %~% طبر خون زنم چون کنم غمزه تیز

114 لبم لعل را کارسازی کند %~% خیالم به خورشید بازی کند

115 مغ دیر سیمین صنم خواندم %~% صنم خانه باغ ارم داندم

116 چو شد نار پستانم انگیخته %~% ز بستان دل نار شد ریخته

117 ز نارم که نارنج نوروزیست %~% که را بخت گوئی که را روزیست

118 مبارک درختم که بر دوستم %~% برآور گلم گر چه در پوستم

119 من و آب سرخ و سر سبز شاه %~% جهان گو فرو شو به آب سیاه

120 برآنم که دستان به کار آورم %~% چو چنگ خودش در کنار آورم

121 گهی بوسه بر چشم مستش دهم %~% گهی زلف خود را به دستش دهم

122 به شرطی کنم جان خود ms268 جای او %~% که هرگز نتابم سر از پای او

123 چنان خسبم از مهر آن آفتاب %~% که سر در قیامت برآرم ز خواب

124 گر آبیست گو زندگانی دهد %~% وگر سایه‌ای گو جوانی دهد

125 کند وصل من زندگانی دراز %~% جوانی دهم چون درآیم به ناز

126 سکندر به حیوان خطا می‌رود %~% من این‌جا سکندر کجا می‌رود

127 اگر راه ظلمات می‌بایدش %~% سرزلف من راه بنمایدش

128 وگر زانکه جوید ز یاقوت رنگ %~% همان آورد آب حیوان به چنگ

129 لب من که یاقوت رخشان در اوست %~% بسی چشمه چون آب حیوان در اوست

130 جهان خسروا چند گردن کشی %~% بر این آب حیوان مشو آتشی

131 پریرویم و چون پری در پرند %~% چو دل بسته‌ای در پری در مبند

132 مرا با تو در باد و بستن مباد %~% شکن باد لیکن شکستن مباد

133 بس این سنگ سخت از دل انگیختن %~% به نازک دلان در نیامیختن

134 مکن ترکی ای میل من سوی تو %~% که ترک توام بلکه هندوی تو

135 بدین آسمانی زمین توام %~% ز چینم ولی درد چین توام

136 گل من گلی سایه پروردنیست %~% که سایه به خورشید درخورد نیست

137 چو من میوه در سایه خانه بس %~% که ناخوش بود میوه خانه رس

138 مرا خود تو ریحان خوشبوی گیر %~% ز ریحان بود خانه را ناگزیر

139 رها کن به نخجیر این کبک باز %~% بترس از عقابان نخجیر ساز

140 رطب کو رسیده بود بر درخت %~% به سستی رسد گر نگیریش سخت

141 نیابی ز من به جگر خواره‌ای %~% جگر خواره‌ای نه شکر باره‌ای

142 چه دلها که خون شد ز خون خوردنم %~% چه خونها که ماندست در گردنم

143 به داور شدم با شکر بارها %~% مرا بیش از او بود بازارها

144 به آواز و چهره کش و دلکشم %~% همان خوش همین خوش خوش اندر خوشم

145 چو ساقی شوم می‌نباشد حرام %~% چو مطرب ms269 شوم نوش ریزد ز جام

146 چو بر رود دستان کنم دست خوش %~% کنم مست وانگه شوم مست کش

147 ز دور این چنین دلبریها کنم %~% در آغوش جان پروریها کنم

148 برابر دهم دیده را دل‌خوشی %~% چو در برکشندم کنم دل کشی

149 من و ناله چنگ و نوشینه می %~% ز من عاشقان کی شکیبندکی

150 چو تو شهریاری بود یار من %~% چه باشد بجز خرمی کار من

151 چو من نیست اندر جهان کس به کام %~% ازان نیست اندر جهانم به نام

152 چو بر زد دلاویز چنگی به چنگ %~% چنین قولی از قند عناب رنگ

153 درآمد شه از مهر آن نوشناز %~% بدان جره کبک چون جره باز

154 تذرو بهاری درآمد به غنج %~% برون آمد از مهد زرین ترنج

155 سرا بود خالی و معشوقه مست %~% عنان رفت یک باره دل را ز دست

156 شبی خلوت و ماهروئی چنان %~% ازو چون توان درکشیدن عنان

157 گوزن جوان را بیفکند شیر %~% به تاراجگاهش درآمد دلیر

158 به صید حواصل درآمد عقاب %~% به مهمانی ماه رفت آفتاب

159 زمانی چو شکر لبش می‌گزید %~% زمانی چو نیشکرش می‌مزید

160 به بر در گرفت آن سمن سینه را %~% ز در مهر برداشت گنجینه را

161 نخورده میی دید روشن گوار %~% یکی باغ در بسته پر سیب و نار

162 عقیقی نیازرده بر مهر خویش %~% نگینی به الماس ناگشته ریش

163 نچیده گلی خار برچیده‌ای %~% بجز باغبان مرد نادیده‌ای

164 از آن گرمی و آتش افزون شدن %~% ز جوشنده خون خواست بیرون شدن

165 ز شیرین زبان شکر انگیختند %~% چو شیر و شکر درهم آویختند

166 به هم درخزیده دو سرو بلند %~% به بادام و روغن درافتاده قند

167 دو پی هر دو چون لاف الف خم زده %~% دو حرف از یکی جنس درهم زده

168 چو لولوی ناسفته را لعل سفت %~% هم آسود لولو و هم لعل خفت

169 ms270 سکندر بدان چشمه زندگی %~% بسی کرد شادی و فرخندگی

170 چنین چند شب دل به شادی سپرد %~% وزان مرحله رخت بیرون نبرد

1 بیا ساقی آن جام رخشنده می %~% به کف گیر بر نغمه نای و نی

2 میی کو به فتوی میخوارگان %~% کند چاره کار بیچارگان

3 چو بانگ خروس آمد از پاسگاه %~% جرس در گلو بست هارون شاه

4 دوال دهل زن در آمد به جوش %~% ز منقار مرغان برآمد خروش

5 پرستش کنان خلق برخاستند %~% پرستشگری را بیاراستند

6 شه از خواب دوشینه سر برگرفت %~% نیایش گری کردن از سر گرفت

7 به نیکی ز نیکی دهش یاد کرد %~% بدان پرورش عالم آباد کرد

8 چو آورد شرط پرستش بجای %~% به شغل می‌و مجلس آورد رای

9 گهی خورد می‌با نواهای رود %~% گهی داد بر نیک عهدان درود

10 به گلگون می تازه همچون گلاب %~% ز سر درد می‌برد و از مغز تاب

11 در لهو بگشاد بر همدمان %~% ز در دور غوغای نامحرمان

12 سخن می‌شد از هر دری در نهفت %~% کس افسانه‌ای بی شگفتی نگفت

13 یکی قصه کرد از خراسان و غور %~% کز آنجا توان یافتن زر و زور

14 یکی از سپاهان و ری کرد یاد %~% که گنج فریدون از آنجا گشاد

15 یکی داستان زد ز خوارزم و چین %~% که مشگش چنانست و دیبا چنین

16 یکی گفت قیصور به زین دیار %~% که کافور و صندل دهد بی شمار

17 یکی گفت هندوستان بهترست %~% که هیمش همه عود و گل عنبرست

18 در آن انجمن بود پیری کهن %~% چو نوبت بدو آمد آخر سخن

19 همیدون زبان بر شگفتی گشاد %~% چو دیگر بزرگان زمین بوسه داد

20 که از هر سواد آن سیاهی بهست %~% که آبی درو زندگانی دهست

21 به گنج گران عمر خود بر مسنج %~% که خاکست پر گنج و حمال گنج

22 چو خواهی که یابی بسی روزگار %~% سر ms271 از چشمه زندگانی بر آر

23 شدند انجمن با سرافکندگی %~% که چون در سیاهی بود زندگی

24 سکندر بدو گفت کای نیک‌مرد %~% مگر کان سیاهی بر آن آب خورد

25 سواد حروفیست دست آزمای %~% همان آب او معنی جان‌فزای

26 وگرنه که بیند زمینی سیاه %~% همان چشمه کز مرگ دارد نگاه

27 دگر باره پیر جهان‌دیده گفت %~% که بیرون از این رمزهای نفهت

28 حجابیست در زیر قطب شمال %~% درو چشمه‌ای پاک از آب زلال

29 حجابی که ظلمات شد نام او %~% روان آب حیوان از آرام او

30 هر آنکس کزان آب حیوان خورد %~% ز حیوان خوران جهان جان برد

31 وگر باورت ناید از من سخن %~% بپرس از دگر زیرکان کهن

32 ملک را ز تشویش آن گفتگوی %~% پدید آمد اندیشه جستجوی

33 بپرسید از او کان سیاهی کجاست %~% نماینده بنمود کز دست راست

34 ز ما تا بدان بوم راه اندکیست %~% ازین ره که پیمودی از ده یکیست

35 چو شه دید کان چشمه خوشگوار %~% به ظلمت توان یافتن صبح وار

36 در بارگه سوی ظلمات کرد %~% به رفتن سپه را مراعات کرد

37 چو شد منزلی چند و در کار دید %~% ز لشگر بسی خلق بیمار دید

38 جهانی روان بود لشگرگهش %~% جهانی دگر خاص بر درگهش

39 ز بازار لشگر در آن کوچگاه %~% به بازار محشر همی ماند راه

40 سوی شیر مرغ از عنان تافتند %~% به بازار لشگر گهش یافتند

41 به هر خشکساری که خسرو رسید %~% ببارید باران گیا بردمید

42 پی خضر گفتی در آن راه بود %~% همانا که خود خضر با شاه بود

43 ز بسیاری لشگر اندیشه کرد %~% صبوری در آن تاختن پیشه کرد

44 یکی غارگه بود نزدیک دشت %~% که لشگرگه خسرو آنجا گذشت

45 بنه هر چه با خود گران داشتند %~% به نزدیک آن غار بگذاشتند

46 از آن جمع کانجای شد جای گیر %~% شد آن بوم ویران ms272 عمارت پذیر

47 بن غار خواندش نگهبان دشت %~% به نام آن بن غار بلغار گشت

48 کسانی که سالار آن کشورند %~% رهی زاده شاه اسکندرند

49 چو شه دید کان لشگر بی قیاس %~% دران ره نباشند منزل شناس

50 تنی چند بگزید عیاروش %~% کماندار و سختی کش و سخت کش

51 دلیر و تنومند و سخت استخوان %~% شکیبنده و زورمند و جوان

52 بفرمود تا هیچ بیمار و پیر %~% نگردد دران راه جنبش پذیر

53 که پیر کهن کو بود سالخورد %~% ز دشواری منزل آمد به درد

54 نشستند پیران جوانان شدند %~% ره دور بیراه دانان شدند

55 جهان خسرو از مردم آن دیار %~% طلب کرد کارآگهی هوشیار

56 به ره بردن لشگرش پیش داشت %~% دو منزل به هر منزلی می‌گذاشت

57 همه توشه ره ز شیرین و شور %~% روان کرد بر بیسراکان بور

58 دو اسبه سپه سوی ظلمات راند %~% بر آن ماندگان نایبی برنشاند

59 به اندرز گفتن همه گفتنی %~% که جائی چنین هست ناخفتنی

60 چو یک ماهه ره رفت سوی شمال %~% گذرگاه خورشید را گشت حال

61 ز قطب فلک روشنائی نمود %~% برآمد فرو شد به یک لحظه بود

62 خط استوا بر افق سرنهاد %~% میانجی به قطب شمال اوفتاد

63 به جائی رسیدند کز آفتاب %~% ندیدند بیش از خیالی به خواب

64 سوی عطفگاه زمین تاختند %~% در آن سایبان رایت افراختند

65 زمین از هوا روشنائی ربود %~% حجاب سیاهی سیاست نمود

66 ز یکسو سیاهی براندود حرف %~% دگر سو گذر بست دریای ژرف

67 همی برد ره رهبر هوشمند %~% به یکسو ز پرگار چرخ بلند

68 چو گشت اندک اندک ز پرگار دور %~% به هر دوریی دورتر گشت نور

69 چنین تا گذرگه به جائی رسید %~% که یکباره شد روشنی ناپدید

70 سیاهی پدید آمد از کنج راه %~% جهان خوش نباشد که گردد سیاه

71 فرو ماند خسرو که تدبیر چیست %~% نماینده رسم این راه ms273 کیست

72 سگالش نمودند کارآگهان %~% که هست این سیاهی حجابی نهان

73 درون رفت شاید بهر سان که هست %~% به باز آمدن ره که آرد بدست

74 به چاره‌گری هر کسی می‌شتافت %~% به سامان چاره کسی ره نیافت

75 چو آمد شب آن نیم روشن دیار %~% سیه مشک بر عود کرد اختیار

76 برآشفت گردون چو زنجیریی %~% به زنگی بدل گشت کشمیریی

77 شد آن راه از موی باریک‌تر %~% ز تاریکی شام تاریک‌تر

78 به بنگاه خود هر کسی رفت باز %~% در اندیشه آن شغل را چاره ساز

79 نبرده جوانی جوانمرد بود %~% که روشن دلش مهر پرورد بود

80 پدر داشت پیری نود ساله‌ای %~% ز رنج تنش هر زمان ناله‌ای

81 در آن روز اول که فرمود شاه %~% که ناید ز پیران کسی سوی راه

82 جوانمرد بود از پدر ناشکیب %~% چو بیمار نالنده از بوی سیب

83 نگهداشت آن پیر فرتوت را %~% چو دیگر کسان سرخ یاقوت را

84 به صندوق زادش نهان کرده بود %~% به نرخ ره آوردش آورده بود

85 دران شب که از رای برگشتگی %~% درآمد به اندیشه سرگشتگی

86 جوان آن در بسته را باز کرد %~% وزین در سخن با وی آغاز کرد

87 کز این آمدن شه پشیمان شدست %~% ز سختی کشی سست پیمان شدست

88 ز تاریکی آمد دلش را هراس %~% که هنجار خود را نداند قیاس

89 تواند درون رفت بی رهنمون %~% برون آمدن را نداند که چون

90 جوانمرد را پیر دیرینه گفت %~% که هست اندرین پرده رازی نهفت

91 چو هنگام رفتن رسد شاه را %~% بدان تا برون آورد راه را

92 یکی مادیان بایدش تندرست %~% که زادن همان باشد او را نخست

93 چو زاده شود کره باد پای %~% سرش باز برند حالی بجای

94 همانجا که باشد بریده سرش %~% نپوشند تا بنگرد مادرش

95 دل مادیان زو بتاب آورند %~% وزانجا به رفتن شتاب آورند

96 چو آید ms274 گه بازگشتن ز راه %~% بود مادیان پیشرو در سپاه

97 به پویه سوی کره نغز خویش %~% برون آورد ره به هنجار پیش

98 از آن راه بی رهنمون آمدن %~% بدین چاره شاید برون آمدن

99 جوان کاین حکایت شنید از پدر %~% به چاره گری رشته را یافت سر

100 سحرگه که مشگین پرند طراز %~% به دیبای عودی بدل گشت باز

101 شهنشاه بنشست با انجمن %~% به رفتن شده هر یکی رای زن

102 ز هر گونه‌ای چاره می ساختند %~% دگر سان فسونی برانداختند

103 شه افسون کس را خریدار نی %~% در چاره بر کس پدیدار نی

104 جوان خردمند آهسته رای %~% سخن راند از اندیشه رهنمای

105 حدیثی که از پیر دانا شنید %~% به چاره گری کرد با شه پدید

106 چو بشنید شه دل‌پذیر آمدش %~% به نزد خرد جایگیر آمدش

107 بدو گفت کای زاد مرد جوان %~% چنین رای از خود زدن چون توان

108 تو این دانش از خود نیندوختی %~% بگو راست تا از که آموختی

109 اگر گفتی آماده گشتی به گنج %~% وگرنه ز کج گفتن آیی به رنج

110 جوان گفت اگر زینهارم دهی %~% کنم محمل از بار آوخ تهی

111 شهنشه چو فرمود روز نخست %~% که ناید به ره پیر ناتندرست

112 پدر داشتم پیر دیرینه سال %~% ز گردون بسی یافته گو شمال

113 من از شفقت پیر بابای خویش %~% فراموش کردم محابای خویش

114 به پوشیدگی با خود آوردمش %~% نه بد بود اگر چه بد آوردمش

115 سخنهای ره رفتن شاه دوش %~% رسانیدم او را یکایک به گوش

116 به تعلیم او دل برافروختم %~% چنین چاره‌ای زو درآموختم

117 شه از رای آن رهنمون در نهفت %~% بر افروخت وین نکته نغز گفت

118 جوان گر چه شاه دلیران بود %~% گه چاره محتاج پیران بود

119 کدو گر به نو شاخ بازی کند %~% به شاخ کهن سرفرازی کند

120 جوان گر به دانش بود بی ms275 نظیر %~% نیاز آیدش هم به گفتار پیر

121 درین گفتگو بود شاه جهان %~% که آن مرد وحشی ز در ناگهان

122 درآمد درآورد نزدیک شاه %~% یکی پشته وار از سمور سیاه

123 ازو هر یک از قندزی تام‌تر %~% به جوهر یک از یک به اندام‌تر

124 چو شه نزل او را خریدار گشت %~% دگر ره ز شه ناپدیدار گشت

125 به تاریکی اندر نهان کرد رخت %~% عجب ماند شه اندران کار سخت

126 به اندیشه روشنائی نمای %~% دو اسبه سوی ظلمت آورد رای

127 بفرمود تا مادیانی چو باد %~% کز آبستنی باشدش وقت زاد

128 بیارند از آن گونه کان پیر گفت %~% شود زاده باد با خاک جفت

129 چو کردند کاری که فرمود شاه %~% سوی آب حیوان گرفتند راه

1 بیا ساقی آن خاک ظلمات رنگ %~% بجوی و بیار آب حیوان به چنگ

2 بدان آب روشن نظر کن مرا %~% وزین زندگی زنده‌تر کن مرا

3 درین فصل فرخ ز نو تا کهن %~% ز تاریخ دهقان سرایم سخن

4 گزارنده دهقان چنین درنوشت %~% که اول شب ازماه اردی بهشت

5 سکندر به تاریکی آورد رای %~% که خاطر ز تاریکی آید بجای

6 نبینی کزین قفل زرین کلید %~% به تاریکی آرند جوهر پدید

7 کسی کاب حیوان کند جای خویش %~% سزد گر حجابی برآرد ز پیش

8 نشیننده حوضه آبگیر %~% ز نیلی حجابی ندارد گزیر

9 سکندر چو آهنگ ظلمات کرد %~% عنایت به ترک مهمات کرد

10 عنان کرد سوی سیاهی رها %~% نهان شد چو مه در دم اژدها

11 چنان داد فرمان در آن راه نو %~% که خضر پیمبر بود پیشرو

12 شتابنده خنگی که در زیر داشت %~% بدو داد کو زهره شیر داشت

13 بدان تا بدان ترکتازی کند %~% سوی آب‌خور چاره سازی کند

14 یکی گوهرش داد کاندر مغاک %~% به آب آزمودن شدی تابناک

15 بدو گفت کاین راه را پیش و پس %~% تویی پیش‌رو نیست پیش ms276 از تو کس

16 جریده به هرسو عنان تاز کن %~% به هشیار مغزی نظر باز کن

17 کجا آب حیوان برآرد فروغ %~% که رخشنده گوهر نگوید دروغ

18 بخور چون تو خوردی به نیک اختری %~% نشان ده مرا تا ز من برخوری

19 به فرمان او خضر خضرا خرام %~% به آهنگ پیشینه برداشت گام

20 ز هنجار لشگر به یک سو فتاد %~% نظرها به همت ز هر سو گشاد

21 چو بسیار جست آب را در نهفت %~% نمی شد لب تشنه با آب جفت

22 فروزنده گوهر ز دستش بتافت %~% فرو دید خضر آنچه می جست یافت

23 پدید آمد آن چشمه سیم رنگ %~% چو سیمی که پالاید از ناف سنگ

24 نه چشمه که آن زین سخن دور بود %~% وگر بود هم چشمه نور بود

25 ستاره چگونه بود صبحگاه %~% چنان بود اگر صبح باشد پگاه

26 به شب ماه ناکاسته چون بود %~% چنان بود اگر مه به افزون بود

27 ز جنبش نبد یک دم آرام گیر %~% چو سیماب بردست مفلوج پیر

28 ندانم که از پاکی پیکرش %~% چو مانندگی سازم از جوهرش

29 نیاید ز هر جوهر آن نور و تاب %~% هم آتش توان خواند یعنی هم آب

30 چو با چشمه خضر آشنائی گرفت %~% بدو چشم او روشنایی گرفت

31 فرود آمد و جامه برکند چست %~% سر و تن بدان چشمه پاک شست

32 وزو خورد چندانکه بر کار شد %~% حیات ابد را سزاوار شد

33 همان خنگ را شست و سیراب کرد %~% می ناب در نقره ناب کرد

34 نشست از بر خنگ صحرا نورد %~% همی داشت دیده بدان آب خورد

35 که تا چون شه آید به فرخنگی %~% بگوید که هان چشمه زندگی

36 چو در چشمه یک چشم زد بنگرید %~% شد آن چشمه از چشم او ناپدید

37 بدانست خضر از سر آگهی %~% که اسکندر از چشمه ماند تهی

38 ز محرومی او ms277 نه از خشم او %~% نهان گشت چون چشمه از چشم او

39 در این داستان رومیان کهن %~% به نوعی دگر گفته‌اند این سخن

40 که الیاس با خضر همراه بود %~% در آن چشمه کو بر گذرگاه بود

41 چوبا یکدگر هم درود آمدند %~% بدان آب چشمه فرود آمدند

42 گشادند سفره بران چشمه سار %~% که چشمه کند خورد را خوشگوار

43 بران نان کو بویاتر از مشک بود %~% نمک یافته ماهیی خشک بود

44 ز دست یکی زان دو فرخ همال %~% درافتاد ماهی در آب زلال

45 بسیچنده در آب پیروزه رنگ %~% بسیچید تا ماهی آرد به چنگ

46 چو ماهی به چنگ آمدش زنده بود %~% پژوهنده را فال فرخنده بود

47 بدانست کان چشمه جان فرای %~% به آب حیات آمدش رهنمای

48 بخورد آب حیوان به فرخندگی %~% بقای ابد یافت در زندگی

49 همان یار خود را خبردار کرد %~% که او نیز خورد آب ازان آب خورد

50 شگفتی نشد کاب حیوان گهر %~% کند ماهی مرده را جانور

51 شگفتی در آن ماهی مرده بود %~% که بر چشمه زندگی ره نمود

52 ز ماهی و آن آب گوهر فشان %~% دگر داد تاریخ تازی نشان

53 که بود آب حیوان دگر جایگاه %~% مجوسی و رومی غلط کرد راه

54 گر آبیست روشن در این تیره خاک %~% غلط کردن آبخوردش چه باک

55 چو الیاس و خضر آب‌خور یافتند %~% از آن تشنگان روی برتافتند

56 ز شادابی کام آن سرگذشت %~% یکی شد به دریا یکی شد به دشت

57 ز یک چشمه رویا شده دانه شان %~% دو چشمه شده آسیا خانه شان

58 سکندر به امید آب حیات %~% همی کرد در رنج و سختی ثبات

59 سر خویش را سبزی از چشمه جست %~% که سیراب‌تر سبزی از چشمه رست

60 چهل روز در جستن چشمه راند %~% بر او سایه نفکند و در سایه ماند

61 مگر کرمیی در دل تنگ داشت ms278 %~% که بر چشمه و سایه آهنگ داشت

62 ز چشمه نه سایه رسد بلکه نور %~% ولی کم بود چشمه از سایه دور

63 اگر چشمه با سایه بودی صواب %~% کجا سایه با چشمه آفتاب

64 چو چشمه ز خورشید شد خوشگوار %~% چرا زیرسایه شدآن چشمه سار

65 بلی چشمه را سایه بهتر ز گرد %~% کزان هست شوریده زین هست سرد

66 فرو ماند خسرو در آن سایگاه %~% چو سایه شده روز بر وی سیاه

67 به امید آن کاب حیوان خورد %~% که هر کس که بینی غم جان خورد

68 از آن ره که او عمر پرداز گشت %~% چو نومید شد عاقبت بازگشت

69 در آن غم که تدبیر چون آورد %~% کز آن سایه خود را برون آورد

70 سروشی در آن راهش آمد به پیش %~% بمالید بر دست او دست خویش

71 جهان گفت یکسر گرفتی تمام %~% نئی سیر مغز از هوسهای خام

72 بدو داد سنگی کم از یک پشیز %~% که این سنگرا دار با خود عزیز

73 در آن کوش از این خانه سنگ بست %~% که همسنگ این سنگی آری بدست

74 همانا کز آشوب چندین هوس %~% به هم سنگ او سیر گردی و بس

75 ستد سنگ ازو شهریار جهان %~% سپارنده سنگ از او شد نهان

76 شتابنده می شد در آن تیرگی %~% خطر در دل و در نظر خیرگی

77 یکی هاتف از گوشه آواز داد %~% که روزی به هر کس خطی باز داد

78 سکندر که جست آب حیوان ندید %~% نجسته به خضر آب حیوان رسید

79 سکندر به تاریکی آرد شتاب %~% ره روشنی خضر یابد بر اب

80 به حلوا پزی صد کس آتش کند %~% به حلوا دهان را یکی خوش کند

81 دگر هاتفی گفت کای اهل روم %~% فروزنده ریگیست این ریگ بوم

82 پشیمان شود هر که بردارش %~% پشیمان‌تر آنکس که بگذاردش

83 ازان هر کس افکند در رخت خویش %~% به ms279 اندازه طالع و بخت خویش

84 شگفتی بسی دید شه در نهفت %~% که نتوان ازان ده یکی باز گفت

85 حدیث سرافیل و آوای صور %~% نگفتم که ده میشد از راه دور

86 چو گوینده دیگر آن کان گشاد %~% اساسی دگر باره نتوان نهاد

87 چو با چشمه شه آشنائی نیافت %~% سوی چشمه روشنایی شتافت

88 سپه نیز بر حکم فرمان شاه %~% به باز آمدن برگرفتند راه

89 همان پویه در راه نوشد که بود %~% همان مادیان پیشرو شد که بود

90 چهل روز دیگر چو رفت از شمار %~% پدید آمد آن تیرگی را کنار

91 برون آمد از زیر ابر آفتاب %~% ز بی آبی اندام خسرو در آب

92 دوید از پس آنچه روزی نبود %~% چو روزی نباشد دویدن چه سود

93 به دنبال روزی چه باید دوید %~% تو بنشین که خود روزی آید پدید

94 یکی تخم کارد یکی بدرود %~% همایون کسی کاین سخن بشنود

95 نشاید همه کشتن از بهر خویش %~% که روزی خورانند از اندازه بیش

96 ز باغی که پیشینگان کاشتند %~% پس آیندگان میوه برداشتند

97 چو کشته شد از بهر ما چند چیز %~% ز بهر کسان ما بکاریم نیز

98 چو در کشت و کار جهان بنگریم %~% همه ده کشاورز یکدیگریم

1 بیا ساقی آن می‌که او دلکشست %~% به من ده که می در جوانی خوشست

2 مگر چون بدان می دهان تر کنم %~% بدو بخت خود را جوان‌تر کنم

3 چو بیداری بخت شد رهنمون %~% ز تاریکی آمد سکندر برون

4 چنان رهبری کردش آن مادیان %~% که نامد چپ و راستی در میان

5 بر آن خط که روز نخستین گذشت %~% چو پرگار بود آخرش بازگشت

6 چو اقبال شد شاه را کارساز %~% به روشن جهان ره برون برد باز

7 سوی لشگر آمد عنان تافته %~% مرادی طلب کرده نایافته

8 نیفتاد از ان تاب در تافتن %~% که روزی به قسمت توان یافتن ms280

9 نرنجید اگر ره به حیوان نبرد %~% که در راه حیوان چو حیوان نمرد

10 چو اندوهی آمد مشو ناسپاس %~% ز محکم‌تر اندوهی اندر هراس

11 برهنه ز صحرا به صحرا شدن %~% به از غرقه در آب دریا شدن

12 برنجد سر از درد سرهای سخت %~% نه زانسان که از زخم شمشیر و لخت

13 بسی کار کز کار مشکل‌تر است %~% تن آسان کسی کو قوی دل‌تر است

14 چو دیدند لشگر ره آورد خویش %~% نهادند سنگ ره آورد پیش

15 همه سنگها سرخ یاقوت بود %~% کزو دیده را روشنی قوت بود

16 یکی را ز کم گوهری دل به درد %~% یکی را ز بی گوهری باد سرد

17 پشیمان شد آنکس که باقی گذاشت %~% پشمیان‌تر آنکس که خود برنداشت

18 چو آسود روزی دو شاه از شتاب %~% ستد داد دیرینه از خورد و خواب

19 به یاد آمدش حال آن سنگ خرد %~% که پنهان بدو آن فرشته سپرد

20 ترازو طلب کرد و کردش عیار %~% ز بسیار سنگین فزون بود بار

21 ز مثقال بیش آمد از من گذشت %~% بسی سنگ پرداخت از کوه و دشت

22 به صد مرد گپانی افراختند %~% درو سنگ و هم‌سنگش انداختند

23 فزون آمد از وزن صد پاره کوه %~% ز بر سختنش هر کس آمد ستوه

24 شنیدم که خضر آمد از دورو گفت %~% که این سنگ را خاک سازید جفت

25 کفی خاک با او چو کردند یار %~% به هم سنگیش راست آمد عیار

26 شه آگاه شد زان نمودار نغز %~% که خاکست و خاکش کند سیر مغز

27 یکی روز با خاصگان سپاه %~% چو مینو یکی مجلس آراست شاه

28 کمر بر کلاه فریدون کشید %~% سر تخت بر تاج گردون کشید

29 غلامان زرین کمر گرد تخت %~% چو سیمین ستون گرد زرین درخت

30 همه تاجداران روی زمین %~% در آن پایه چون سایه زانو نشین

31 ز هر شیوه‌ای کان بود ms281 دلپذیر %~% سخن می‌شد از گردش چرخ پیر

32 ز تاریکی و آب حیوان بسی %~% سخن در سخن می‌شد از هر کسی

33 که گر زیر تاریکی آن آب هست %~% شتابنده را چون نیاید بدست

34 وگر نیست آن آب در تیره خاک %~% چرا نامش از نامها نیست پاک

35 درین باره میشد سخنهای نغز %~% کزو روشنائی درآید به مغز

36 ز پیران آن مرز بیگانه بوم %~% چنین گفت پیری به دارای روم

37 که شاه جهانگیر آفاق گرد %~% که چون آسمان شد ولایت نورد

38 گر از بهر آن جوید آب حیات %~% که از پنجه مرگ یابد نجات

39 در این بوم شهریست آباد و بس %~% که هرگز نمیرد در او هیچکس

40 کشیده در آن شهر کوهی بلند %~% شده مردم شهر ازو شهر بند

41 بهر مدتی بانگی آید ز کوه %~% که آید نیوشنده را زان شکوه

42 بخواند ز مردم یکی را به نام %~% که خیز ای فلان سوی بالا خرام

43 نیوشنده زان بانگ فرمان پذیر %~% نگردد یکی لحظه آرام گیر

44 ز پستی کند سوی بالا شتاب %~% بپرسندگان زو نیاید جواب

45 پس کوه خارا شود ناپدید %~% کس این بند را می‌نداند کلید

46 گر از مرگ خواهد تن شه امان %~% بدان شهر باید شدن بی‌گمان

47 شه از گفت آن مرد دانش بسیچ %~% فرو ماند بر جای خود پیچ پیچ

48 به کار آزمائی دلش تیز شد %~% در آن عزم رایش سبک خیز شد

49 بفرمود کز زیرکان سپاه %~% تنی چند را سر درآید به راه

50 در آن منزل آرامگاه آورند %~% سخن را درستی به شاه آورند

51 به اندرزشان گفت از آواز کوه %~% نباید که جنبد کسی زین گروه

52 اگر نام پیدا کند یا نشان %~% بران گفته گردند دامن فشان

53 مگر چون شود راه پاسخ دراز %~% برون آید از زیر آن پرده راز

54 نصیحت پذیران به اندرز شاه %~% سوی شهر ms282 پوشیده جستند راه

55 در آن شهر با فرخی تاختند %~% به جایی‌خوش آرامگه ساختند

56 خبرهای شهر آشکار و نهفت %~% چنان بود کان پیر پیشینه گفت

57 به هر وقتی آوازی از کوهسار %~% رسیدی به نام یکی زان دیار

58 نیوشنده چون نام خود یافتی %~% به رغبت سوی کوه بشتافتی

59 چنان در دویدن شدی ناصبور %~% کزان ره نگشتی به شمشیر دور

60 رقیبان شه چارها ساختند %~% نواهای آن پرده نشناختند

61 چو گردون گردنده لختی بگشت %~% فلک منزلی چند راه در نوشت

62 ز پیکان شه گردش روزگار %~% یکی را به رفتن شد آموزگار

63 از آن راز جویان پنهان پژوه %~% یکی را به خود خواند هاتف ز کوه

64 به تک خاست آنکس که بشنید نام %~% سوی هاتف کوه شد شادکام

65 گرفتند یاران زمامش به چنگ %~% که در پویه بنمای لختی درنگ

66 نباید که پوینده شیدا شود %~% مگر راز این پرده پیدا شود

67 شتابنده را زان نمی‌داشت سود %~% فغان می‌زد و طیرگی می‌نمود

68 نمی‌گفت چیزی که آید به کار %~% به رفتن شده چون فلک بی‌قرار

69 رهانید خود را به صد زرق و زور %~% شد آواره ز ایشان چو پرنده مور

70 بماندند یاران ازو در شگفت %~% وزو هر کسی عبرتی برگرفت

71 که زیرکتر ما در این ترکتاز %~% نگر چون شد از ما و نگشاد راز

72 براین نیز چون مدتی در گذشت %~% بتابید خورشید بر کوه و دشت

73 به یاری دگر نیز نوبت رسید %~% شد او نیز در نوبتی ناپدید

74 قدر مایه مردم که ماندند باز %~% نخواندند یک حرف ازان لوح راز

75 هراسنده گشتند از آن داوری %~% که کس را نکرد آسمان یاوری

76 ز بی‌راهی خود به راه آمدند %~% وز آن شهر نزدیک شاه آمدند

77 نمودند حالت که از ما بسی %~% سوی کوه شد باز نامد کسی

78 نه هنگام رفتن درنگی نمود %~% نه امید باز آمدن ms283 نیز بود

79 ندانیم کاواز آن پرده چیست %~% نوازنده ساز آن پرده کیست

80 چو ما راه آن پره نشناختیم %~% از آن پرده اینک برون تاختیم

81 ز ما چند کس کرد بر کوه ساز %~% نیامد یکی بانگ از آن کوه باز

82 چو دیدیم کایشان گرفتند کوه %~% گرفتیم دشت آمدیم این گروه

83 چنین است خود گنبد تیز گشت %~% گهی کوه گیرند ازو گاه دشت

84 سکندر چو راز رقیبان شنید %~% رهی دید باز آمدش ناپدید

85 بدان راهش آنگه نیاز آمدی %~% کزو یک تن رفته باز آمدی

86 ز حیرت در آن کار سرگشته ماند %~% که عنوان آن نامه را کس نخواند

87 خبر داشت کان رفتن ناگهان %~% کسی راست کو را سر آید جهان

88 مثل زد که هر کس که او زاد مرد %~% ز چنگ اجل هیچکس جان نبرد

89 چو با گور گیران ندارند زور %~% به پای خود آیند گوران به گور

90 گه تیر خوردن عقاب دلیر %~% به پر خود آید ز بالا به زیر

1 بیا ساقی آن باده بردار زود %~% که بی باده شادی نشاید نمود

2 به یک جرعه زان باده یاریم ده %~% ز چنگ اجل رستگاریم ده

3 مژه تا به‌هم بر زنی روزگار %~% به صد نیک و بد باشد آموزگار

4 سری را کند بر زمین پای بند %~% سری را برآرد به چرخ بلند

5 درآرد ز منظر یکی را به چاه %~% برآرد ز ماهی یکی را به ماه

6 کند هر زمان چند بازی بسیچ %~% سرانجام بازیش هیچست هیچ

7 از این توسنی به که باشیم رام %~% که سیلی خورد مرکب بد لگام

8 چو تازی فرس بدلگامی کند %~% خر مصریان را گرامی کند

9 جهان در جهان خلق بسیار دید %~% رمید از همه با کسی نارمید

10 جهان آن کسی راست کاندر جهان %~% شود آگه از کار کارآگهان

11 گزارش چنین شد درین کارآگاه %~% که چون زد ms284 در آن غار شه بارگاه

12 بسی گنج در کار آن غار کرد %~% وزان غار شهری چو بلغار کرد

13 ز بلغار فرخ درآمد به روس %~% براراست آن مرز را چون عروس

14 وز آنجا درآمد به دریای روم %~% برون برد کشتی به آباد بوم

15 بزرگان روم آگهی یافتند %~% سوی رایت شاه بشتافتند

16 به شکرانه جان را کشیدند پیش %~% چو دیدند روی خداوند خویش

17 همه خاک روم از ره آورد شاه %~% برافروخت چون شب به رخشنده ماه

18 چو یاقوت شد روی هر جوهری %~% ز یاقوت ظلمات اسکندری

19 در آرایش آمد همه روی شهر %~% زمین یافت از گنج پوشیده بهر

20 بهشتی ز هر قصری انگیختند %~% زر و سیم را بر زمین ریختند

21 شکستند قفل در گنج را %~% جهان قفل بر زد در رنج را

22 به برج خود آمد فروزنده ماه %~% بسر بر چو خورشید چینی کلاه

23 شه از روم شد با زمین خویش بود %~% به روم آمد از آسمان بیش بود

24 چو آبی که ابرش به بالا برد %~% به باز آمدن در به دریا برد

25 نشست از بر تخت یونان به ناز %~% برآسود ازان رنج و راه دراز

26 ز دل دامن هفت کشور گذاشت %~% به هر کشوری نایبی برگماشت

27 ملوک طوایف به فرمان او %~% کمر بسته بر عهد و پیمان او

28 به تشریف او سرفراز آمدند %~% سوی کشور خویش باز آمدند

29 جداگانه هرکس به کبر و کشی %~% برآورده گردن به گردن کشی

30 کسی گردن خود کسی را نداد %~% به خود هر کسی گردنی برگشاد

31 به یاد سکندر گرفتند جام %~% جز او هیچکس را نبردند نام

32 چو شه باز بر تخت یونان رسید %~% بدو داد گنج سعادت کلید

33 ز دانش بسی مایها ساز کرد %~% در حکمت ایزدی باز کرد

34 چو فرمان رسیدش به پیغمبری %~% نپیچید گردن ز فرمانبری

35 دگر باره زاد ms285 سفر برگرفت %~% حساب جهان گشتن از سر گرفت

36 دو نوبت جهان را جهاندار گشت %~% یکی شهر و کشور یکی کوه و دشت

37 بدین نوبت آن بود کاباد بوم %~% همه یک به یک دید و آمد به روم

38 دگر نوبت آن شد که بی‌راه و راه %~% روان کرد رایت چو خورشید و ماه

39 چو زین بزمگه باز پرداختم %~% شکر ریز بزمی دگر ساختم

40 سخنهای بزمی درین نیم درج %~% بسی کردم از بکر اندیشه خرج

41 گر آن در که یک یک در او بسته‌ام %~% بهر مطلعی باز پیوسته‌ام

42 به یک جای در رشته آرند باز %~% پر از در شود رشته عقد ساز

43 جداگانه فهرست هر پیکری %~% ز قانون حکمت بود دفتری

44 همان ساقیان و گزارشگران %~% که بر هم نشاندم کران تا کران

45 نشیننده هر یک ز روی قیاس %~% چو بر گنج گوهر نگهبان پاس

46 که داند چنین نقشی انگیختن %~% بدین دلبری رنگی آمیختن

47 چنان بستم ابریشم ساز او %~% که از زهره خوشتر شد آواز او

48 به جائی که ناراستی یافتم %~% بر او زیور راستی بافتم

49 سخن کان نه بر راستی ره برد %~% بود خوار اگر پایه بر مه برد

50 کجا پیش پیرای پیر کهن %~% غلط رانده بود از درستی سخن

51 غلط گفته را تازه کردم طراز %~% بدین عذر وا گفتم آن گفته باز

52 چو شد نیمه‌ای ز این بنا مهره بست %~% مرا نیمه عالم آمد به دست

53 دگر نیمه را گر بود روزگار %~% چنان گویم از طبع آموزگار

54 که خواننده را سر برآرد ز خواب %~% به رقص آورد ماهیان را در آب

55 زمانه گرم داد خواهد امان %~% چنین آمد اندیشه را در گمان

56 که در باغ این نقش رومی نورد %~% گل سرخ رویانم از خاک زرد

57 کنم گنجی از سفته طبع پر %~% چو فیروزه فیروز و دری چو در

58 ms286 ز هر باغی آرم گلی نغز بوی %~% ز هر گل گلابی درآرم به جوی

59 گر اقبال شه باشدم دستگیر %~% سخن زود گردد گزارش پذیر

1 بیا ساقی آن جام روشن چو ماه %~% به من ده به یاد زمین بوس شاه

2 که تا مهد بر پشت پروین کشم %~% به یاد شه آن جام زرین کشم

3 ولایت ستان شاه گینی پناه %~% فریدون کمر بلکه خاقان کلاه

4 ملک نصرةالدین که از داد او %~% خورد هر کسی باده بر یاد او

5 چو در دانش ودین سرافراز گشت %~% همه دانش و دین بدو بازگشت

6 سپهریست کاختر برو تافتست %~% محیطی که تاج از گهر یافتست

7 چو دریای ثالث نمط شویخاک %~% ز ثالث ثلاثه جهان شسته پاک

8 چو سیاره مشتری سر بلند %~% نظرهای او یک به یک سودمند

9 به تربیع و تثلیث گوهرفشان %~% مربع نشین و مثلث نشان

10 ز سرسبزی او جهان شاد خوار %~% جهان را ز چندین ملک یادگار

11 ستاره که بر چرخ ساید سرش %~% زده سکه عبده بر درش

12 جهان را به نیروی شاهنشهی %~% ز فرهنگ پر کرده و ز غم تهی

13 به بزم آفتابیست افروخته %~% به رزم اژدهائی جهان سوخته

14 ز روشن روانی که دارد چو آب %~% به دو چشم روشن شد است آفتاب

15 چو شمشیرش آهنگ خون آرد %~% ز سنگ آب و آتش برون آرد

16 چو تیر از کمان کمین افکند %~% سر آسمان بر زمین افکند

17 فرنگ فلسطین و رهبان روم %~% پذیرای فرمان مهرش چو موم

18 چو دیدم که بر تخت فیروزمند %~% به سرسبزی بخت شد سربلند

19 نثاری نبودم سزاوار او %~% که ریزم بر اورنگ شهوار او

20 هم از آب حیوان اسکندری %~% زلالی چنین ساختم گوهری

21 چو از ساختن باز پرداختم %~% به درگاه او پیشکش ساختم

22 سپردم نگین چنین گوهری %~% ز اسکندری هم به اسکندری

23 بقا باد شه را به ms287 نیروی بخت %~% بدو یاد سرسبزی تاج و تخت

24 چنین بلبلی در گلستان او %~% مبارک نفس باد بر جان او

25 زهی تاجداری که تاج سپهر %~% سریر تو را سر برآرد به مهر

26 توئی در جهان شاه بیدار بخت %~% تو را دید دولت سزاوار تخت

27 ندارد ز گیتی کس این دستگاه %~% که نزلی فرستد سزاوار شاه

28 ازین گوزه گل گر آبی چکید %~% در آن ژرف دریا کی آید پدید

29 نم چشمه کز سنگ خارا رسد %~% چو اندک بود کی به دریا رسد

30 نظامی که خود را غلام تو کرد %~% سخن را گزارش به نام تو کرد

31 همان پیش تخت تو مهمان کشید %~% که آن مور پیش سلیمان کشید

32 مبین رنگ طاوس و پرواز او %~% که چون گربه زشت امد آواز او

33 بدان بلبل خرد بین کز نوا %~% فرود آورد مرغ را از هوا

34 من آن بلبلم کز ارم تاختم %~% به باغ تو آرامگه ساختم

35 نوائی سرایم در ایام تو %~% که ماند درو سالها نام تو

36 به نام تو زان کردم این نامه را %~% که زرین کند نقش تو خامه را

37 زر پیلوار از تو مقصود نیست %~% که پیل تو چون پیل محمود نیست

38 ببخشی تو بی‌آنکه خواهد کسی %~% خزینه فراوان و خلعت بسی

39 گر این نامه را من به زر گفتمی %~% به عمری کجا گوهری سفتمی

40 همانا که عشقم براین کار داشت %~% چو من کم زنان عشق بسیار داشت

41 مرا داد توفیق گفتن خدای %~% ترا باد تأیید و فرهنگ و رای

42 از آن بیشتر کاوری در ضمیر %~% ولایت ستان باش و آفاق گیر

43 زمان تا زمان از سپهر بلند %~% به فتح دگر باش فیروزمند

44 جهان پیش خورد جوانیت باد %~% فزون از همه زندگانیت باد

شرفنامه

شرفنامه

نبذة عن الكتاب

الفهرس