چنانچون بر ترین برجست مرخورشیدرا جوزا 2 جهان را برترین جایست زیر پایهٔ‌تختش صفات قصراو بشنید ms001 حور ایکره وزان پس خیال قصراوبیند بخلداندر همی6حورا زبان از بهر آن باید که خوانی مدح اوامروز دوچشم از بهر آن باید که بینی روی او فردا چو مد حش خواند7 نتوانی جه گوباوچه نا گویا چورویش دیدنتوانی چه بینا و چه نابینا بیابدهر که اندیشدز گنجش برترین قسمت خلایق راهمه قسمت شداندر گنج اومانا 2ز خشم وقوتش جایی که اندیشددل بخرد

ز8جودو همتش جایی که اندیشد دلدانا نه آتش رابود گرمی ، نه آهن رابودقوت

ی ، نه آهن را بودقوت نه دریارا بودرادی، نه گردون رابود بالا9 ز خشمش تلخ تر چیزی نباشد درجهان هر کز زتلخی خشم او نشگفت اگر الوا15شود حلوا دل اعدای او سنگست لیکن سنگ آهن کش از آن پیکان او هر گز نجوید جزدل اعدا ایاشاهی که ازشاهان نیامد کس تراهمسر ایامیری که از میران نباشد کس تراهمتا به هرمی خوردنی چندان به مابرزرتودر پاشی که از بس رنگئزرتو سلب زرین شود برما امیرا! خسروا شاها! هماناعهد کرده ستی که گنجی را بر افشانی چوبر کف بر نهیصهبا تو ازدیدار مادح همچنان شادان شوی شاها که هر گزنیم از آن و امق نگشت از دیدن عذرا طواف زایران11 بینم بگردقصر تودایم همانا قصرتو کعبه ست و گرد قصرتو بطحا زنسل آدم و حوا نماند اندرجهان شاهی که پیش توجبین بر خاک ننهاده ست چون مولا هر آنکس کوزبان دار دهمیشه آفرین خواند بر آن کو آفرین تو به یک لفظی کند املا زشاهان همه گیتی ثناگفتن تراشاید12 که لفظ اندرثنای توهمه یکسر شود غرا

گهی چون مهرهآ سیمین نماید زهرهٔ‌زهرا گهی چون آینهآ چینی نماید ماه دو هفته گهی چو عدیل شاد کامیباش وجفت ملکت2باقیقرین کامگاری باش ویار دولت برز میان مجلس شادی، میروشن ستان دایم گه ازدست بت خلخ، گه ازدستبت یغما نیلگون پرده بر کشید هوا ms002 باغ بنوشت مفرش 4 دیبا آبدان گشت نیلگون رخسار5 و آسمان گشت سیمگون سیما چون بلورشکسته، بسته شود گر براندازی آب را بهوا لوح یاقوت زردگشت بباغ بر درختان صحیفهآ مینا بینواگشت باغ مینا رنگ6 تا درو زاغ برگرفت نوار مطرب بینوا نوا نزند اندر آن مجلسی که نیست نوا گر نه عاشق شدست برگدرخت از چه8 رخ زرد گشت وپشت دوتا باد راکیمیای سوده که داد که ازو زر ساوگشت گیا9 گر گیا زردگشت باک مدار بس بودسرخ روی خواجهآما خواجهآ سید اسعد آنکه ازوست هرچه سعدست زیرهفت سما آنکه با رای او یکیست قدر آنکه با امراو یکیست قضا زیر تدبیر محکمش آفاق زیر اعلام همتش دنیا1 تا بدریا رسید باد سخاش در شکستست زایش دریا کل جودست دست اودایم11 وان دگرجودها همه12 اجزا هر که امروز کرد خدمت او خدمت او ملک13 کند فردا هر که خالیشد ازعنایت او عالم اورا دهد عنان عنا

3 دوست دارم کودک سیمین بربیجاده لب هر کجا زیشان یکی10 بینی مرا آنجاطلب 25 خاصه باروی سپیدو پاک11 چون تا بندهروزخاصه باموی سیاه و تیره12 چون تاریک شب هر کهراز ینگونه باشد ماهرویی مشکموی13 نیست معذورار بیاساید زمانی از طرب14

بامیانهای نزار و زار3چون تار قصب 80 با سرینهای سپید وگرد3 چون تل سمن ازدلارامی و نغزی چون غزلهای شهید وز دلاویزی وخوبی چونترانهآ بوطلب4 گرتهی شدزین بتان اکنون سرایم باک نیست5 دل پرستاز آفرین خسرو خسرونسب پادشه زاده 6محمد خسرو پیروز بخت سرفراز تاجداران عجم وآن عرب خسروان راگر نسب نیکوترین چیزی بود هم نسب داردملکزاده بملک وهم حسب ای قرین آوردهاندر فضل برخوی ملک7 ای هزینه کرده ملک و مال برنام و نسب پیش از این هرشاهی وهرخسروی فرزندرا از پی فرهنگ شاگرد فلان کردی لقب بهمن آنگه8روستم راچند گه شاگرد شد9 تاخصالش بیخلل گشت و فعالش منتخب همچنان کیخسرو و اسفندیارگرد را رستم دستان همی آموخت فرهنگ وادب توهم از خردی بدانستی همه فرهنگها ناکش

ناکشیده ذل شاگردی و نادیده تعب تودلی داری چو دریاو کفی داری چوابر زان همی پاشی جواهر، زین همی باری ذهب درهنر شاگردخویشی چون نکوتر بنگری فضلهای خویشتن راهم توبودستی سبب 90 هم خداوند سخایی هم خداوند سخن هم خداوند حسامی هم خداوند حسب جزملک محمودرا، هر خسروی راخسروی هیچ خسرو را نیاید زین که من پادشاهی10 چونتونی11 از پادشاهان جهانپادشاهی راب

پادشاهی رابه تست ای پادشه زاده نسب فرشاهی چون توداری لاجرم شاهی تر است من چه دانم کردن ار پیداستی خار از رطب12 و ms004 همی خواهد خراج خاطب بغداد برنامت همی خواند خطب عامل بصره بنام تو همی خواهد خراج گرت فرمان آید از سلطان که خالی کن عراق13 گردن گردنکشانرا نرم گردان چون عصب14 نامهآ فتح تو ازشام آید و دیگر ز مصر منزلی زان توحلوان باشد و دیگرحلب

درقها چون کاغذ آماج سلطان پرثقب 105 سیل خوناندر میانشان رفته و برخاسته بر سرخون همچنان4 بیجاده گنبدهاحبب تیغهاچون ارغوان و رویها چون شنبلید آن زخون خلق و این از بیم تاراج و نهب5 چون همای رایت توروی بنماید زدور زان دولشکر درزمان بنشیند آشوب وشغب نامجویانشان بجای نام بپسندند 6ننگ پیشدستا نشانهمی پیشی کنند اندر هرب رزمگه زیشان چنان گردد که پنداری بود7 هیبت تو بادوایشان کاه و آن صحرا 7خشب9 11 جامهٔ‌ نادوخته پوشدهم از روز10 نخست هرکسی کورا گرفت ازهیبت تیغ توتب ای محمدسیرت ونامت محمدهر که او از محمد باز گردد بازگشت از دین رب دشمنان توهریکدشمنان ایزدند بر تویک یک رازگیتی بر گرفتن «قدوجب» از قیاس نام تو مر بد سکالان ترا گاه بوجهل لعین خوانیم وگاهی بولهب گرد بوجهل آنکسی گردد که نندیشدزجهل بولهبرابرخود آن خواند که بپسنددلهب 115 گرکسی گوید : من وتو. آسمان گوید بدو توچواوباشی، اگر باشدرواکه همچوحب11 من یقین دانم همی12 گرچه رجبرا فضلهاست یکشب ازماه مبارک به که سی روز از رجب13 ای تمامی طالع سعد تو ناکرده پدید دشمنانت چون ستاره بر فلک زیر ذنب زانکه زین پس تو بزخم هندی و ms005 تاب13 کمند کردخواهی گردن هربدسکالی را ادب

زه پیراهن از بیم مسد باز نشناسدهمی در گردن خویش از کنب3 تا چو بنویسی بصورتهر یکی چون هم بوند 5

ندشیروشیرودیرودیروزیروزیروحبوحب ب تا نسازد کامل اندر دایره با منسرح

تا نباشد وافر اندر دایره با مقتضب شادمان باش ای کریم و در کریمی بیریا پادشا باش ای جواد و درجوادی بیریب دشمنان و حاسدان و بدسکالان ترامرگ اندر بیکسی و زندگانی در تعب تا ببردی ازدل و از چشم من آرام وخواب گه زدل در آتش تیزم گه از چشم اندر آب

مرمرا هرساعتی زین غم جگر گردد کباب 125 عشق تو باچار چیزم یاردارد هشت چیز بارخم زر و زریرو بادلم گرم و زحیر4 بادوچشمم آبوخون وباتنم رنج وعذاب وین عجایب تر که چون این هشت بامن یارکرد هشت چیزاز من ب

هشت چیزاز من ببردو هشت چیزتنگیاب5 راحت و آرام روحورامش وتسکین دلنزهت و دیدار چشم و زی دررگ واندرتن واندردل و در چشم من خواب وصبروروح وخونم را بر 7 افتادانقلاب رنج داردجایخون ودردداردجای روح عشقدارد جای صبرو آبداردجای خواب 130 این تنم ازهجر توچون برگ بیداندرخزان این دلم در عشق توچون توزی اندر ماهتاب روی توبسترد و بربود و بیفکند وببرد چارچیز از چارچیز و هریکی را کردغاب خرمی از نوبهار و تازگی ازسرخ گل ن

نیکویی ازگرد ماه و روشنی از آفتاب چارچیز تونباشد سالو مه بی هشت چیز هریکیزان هشتداردسوی دل بردن شتاب چشم توبیخواب وسهر8و رویتو بی سیم و گل جعد توبی چین و پیچ و زلف تو بی بندوتاب تاب زلفین و خم جعد9 تو نشناسم همی ازخم و تاب کمند خسرو مالک رقاب 135 میر ابواحمد محمد خسرو ایران زمین کایزد اورا چند چیزنیکداد ازچند باب از هنر نام بلند واز شرف جاه عریض از ادب لفظ بدیع و ازخرد رای صواب باهنر دستسخی و با شرفروی نکو: باخرد خوی نکو ms006 و باسخن فصل الخطاب

رنماند عجزهر گز پیش یک نهمت نکشت اوراحجاب 4 هر گزاودر چاروقت از چارچیز اندرنماند وقت کردار ازتوان ووقت پیکار ازعدو وقت دیدار از صوابووقت گفتار از جواب هشت چیز اوراببردازهشت مایههشت چیز سال و ماه این هشت چیزش راهمینست1 اکتساب حلم اوسنگ زمین وطبع اولطف هوا روی او دیدار ماه وکف اوجود سحاب رسم اوحسن بهار ولفظ او قدر شکر خلق او بازارمشکو خوی او بوی گلاب 145 در دیار گوز گانان اندرین عهد قریب چارچیز نامور کرد از پی مزد و ثواب مسجد آدینه و عالی منار میمنه سد رود شوربار2و جوی آب نوسراب ازپی خوبی و از بهر صلاح مردمان کشت کرداندر بیابان، آبراند اندر سراب دولتواقبال او بی حیلتو بیرنج وذل3 بوستان وسبزه4 کرداز سوخته دشتی خراب هشتچیزش رابرابر یافتم باهشت چیز هریکیزانهشت سوی فضل اوداردمآب تیغ او را باقضا و تیر او را با قدر دست5 اوراباسپهر و خشت اوراباشهاب حزم اورا با امان6 وعزم او را با ظفر لفظ او را باقران و حفظ اورا با کتاب جان خصمش هر زمانی سوی خویش اندر کشد تیغ او را ازغلاف و تیراو را ازقراب7 اصل رادی و بزرگیرادو چیزاندردوچیز دست اورا درعنان وهای اورا در رکاب تابه فروردین زمین ازلاله بر پوشد ردا تاچو شهریور در آید باز گردد عندلیب تاچو فروردین در آیدپشت بنمایدغراب تابه دی ماه آسمان ازابر بر بندد نقاب شادمان باد اوزایزد برگناه اورا 9 عفو دشمنش را برنکوتر طاعت ایزد عقاب رچیزش را مبادا جاودانه چار چیز این دعا نشگفت اگر گردد بساعت مستجاب مدت اورا کران ولشکر او را عدد ملکت10 اورا زوال و نعمت او را حساب

چو زنگیی که بخنده گشاده باشد2 لب چنان سیاه وشی1 اندکی سپید بروی همی فرو شد3 شمامهای ms007 زمشک سیاه همی برآمد4 شمعی ز عنبر اشهب زبهر بدرقه با شب همی شدند بهم ستارگان که هوای شبستشان مذهب همی شدازپس شب با ستارگان پروین چوهفت کوکب سیمین بر آهنین زبزب ستاره در شب تاری بدیع تر باشد اگر ستاره هوا دار شب بودچه عجب 165 سپیده جامه بردجامه5 کزنمایش بود (؟) سپیدصورت اوهمچوصورتمشوب6(؟) چو غوطه خورد7 در آب کبودمرغسپید ز چشم ودیده8 نهان شد در آسمان کوکب یکی ستاره بر آمد میان کاخ امیر کزو جمال فزود اندر آفرینش رب ستارهنی9 که یکی شاخ ملک و میوهآ دل ستارهنی9 که یکی پشت نسل وروی نسب یکی پسر که بزرگی و پادشاهی را لقای اوست دلیل و بقای اوست سبب10 بوقتی آمدکز باختر سپیدهآ بام ه

همی بر آمد وشب بود در جناح هرب چو برشکسته10 سواری همی گریخت سحر

سپیده در دم او چون مبارزی معجب زروی نیکو بر حکم حال فال زدم که او امیر هنر باشد و امام ادب چوخسرو ملکان عم خویشتن محمود بتیغ در فکند در هزار شهر شغب چو نامور پدرخویش میر ابو یعقوب جواد باشد و بخشندهٔ‌ ثیاب وذهب 175 ز دشمنان بستاند به تیغ خویش جهان چو روز، درگه مولود او، ولایت شب خدای درخورهر کس دهد هر آنچه دهد در این حدیث یقینند مردمان اغلب خجسته باد برین خسرو، این خجسته پسر سپید باد برو جاودانه روی حسب امیردرخور خود یافت این پسر ز خدای چو میر باد شرف یافته بتیغ و قصب امیر سید یوسف بدین دو چیز نمود هزارگونه هنرهریک از دگر اصوب11 180 بخامه برجگر دوستان چکانید آب بتیغ بر جگر دشمنان فکند لهب

بتیغ بردل دشمن نهاد قفل کرب4 بخامه بر سر زائر نهاد تاج عطا بتیغ

جزاین سه چیزنداری درین جهان مکسب 195 سخا نمایی و مردی کنی و داد دهی ج

میان ماه صیام و میان ماه رجب همیشه تا بمیان دو مه بود شعبان نصیب تو ز جهان خرمی و شادی باد نصیب دشمن توزین جهان عنا و تعب تهی مباد سه چیزتوجاودان 5 زسه چیز کفازشراب و کناراز نگارودل زطرب6 چو باغ پرشکفه7 مجلس تو خرم باد بروی غالیه زلفان یاسمین غبغب 200 چو سیرگشت سرنرگس غنوده زخواب گل کبود فرو خفت زیر پردهآ آب چو سرخ گل بسر اندر کشید سبز ردا فروکشید ز رخ ارغوان9 کبود نقاب ز لاله باغ پر از شمع بر فروخته بود نمود باغ بدان شمعهای خویش اعجاب بکشت باد خزانشمع باغرا و رواستاگر ندارد با باد شمع تابان تاب همی کنند برنگ و بگونه سیب وبهی حکایت رخ دعد و حدیث روی رباب

از آن نبید که برده ست 4 گونه از عناب از آن بخور که بردازخصال خسروبوی

گمان بری که نسب دارد از عقیق مذاب 210 از آن نبید که چون برفتد بجام بلور اگر نوا نزند بلبل خجسته بسست نوا زنندهآ ما دست مطرب و مضزاب

هزاردستان با بلبل خجسته خطاب ببانگ چنگو ببانگ رباب کرد همی 5 چو زیر چنگ فرو کزد بلبل مطرب هزار دستان بگشاد رودهای رباب بهارتازههمی خورد پیش ازین شب وروز زدست باغ به جام گل شکفته شراب چومست گشت بروخواب چیر گشت و بخفت ز بسکه خورد بباغ شکفته بادهٔ‌ ناب 215 خزان سپه بدرباغ برد و تعبیه کرد بدان نیت که کند خانهآ بهار خراب بهار چشم چو بگشاد خویشتن را دید بدست دشمن و خانه شده خراب ویباب5 سپاه اوبهزیمت نهاده روی از بیم شهابوارهمی رفت هر یکی بشتاب بگشته8 گونهآ برگ درخت سبز از غم بگشته7 گونه و لرزنده گشته چون سیماب چه گفت ؟ گفت مراگر طلب کند روزی برادر ملک آن مالک قلوب و رقاب 220 نصیر دولت و دین یوسف بن ناصردین چراغ اهل هدی شمسهآ اولواالالباب بکام آرزوی دشمنان بدست خزان مرا فرو نگذارد چنین به رنج و عذاب خزان خیره پشیمان شود زکرده7آخویش چنانکه بد کنشان بر صراطروز حساب8 بنیک وبدش از ایزد همه خلایق را امیر سید یوسف دهد ثواب و عقاب که باشد آنکهمراو راخلاف کردونکرد بفال بد ز بر مسکنش نعیب غراب 225 بدست اوست همه علم حیدر کزار بنزد اوست همه عدل عمر خطاب ایا ببزمگه آزاده تر از صد حاتم ایا10 بمعر که مردانه تر زصد سهراب

باناشاهنشهاخداوندا یکی حدیثنیوش از رهی بهرای صواب 22 ز من بشکر تو فضلت همی سؤال کند سؤال فضل ترا چوندهم بشکر جواب قدر خدمت باشد ثواب6 شکر و مرا فزون ز خدمت من دادیای امیرثواب سخاوت تو وکردارهای خوب تو کرد چ

چو کوهروی 7 میان من و نیاز حجاب

بطمع آب روان گرمگاه سوی سراب چو تشنه گشته وگم بوده مردمی بودم بطمع آب روان گر مرا تفضل تو آب داد و راه نمود ببوستانی خوشتر ز روزگار شباب 245 همیشه تا بتوان یافتن ز علم8 نجوم مکا

مکان سیر کواکب به حکم اسطرلاب جهان بکام9 تو داراد و رهنمون تو باد مح

محول الاحوال و مسبب الاسباب خجسته بادت وفرخنده مهرگان و بتو

دل برادر شاد و دل عدوت کباب چنان که هرگز تا بودهای نتافتهای بهیچ حالی روی از چهار چیز متاب طاعت یزدان و محبت سلطان ز مصحف قرآن و زیارت محراب

در مدح امیر ابویعقوب یوسف بن ناصرالدین سبکتگین1 باغ دیبا رخ پرند سلب لعبگر ms011 گشت ولعبهاش عجب گه دهد آب را زگل خلعت گاهی از آب لاله را مرکب گه بهشتی شود پراز حورا گه سپهریشود پراز کوکب بیرم سبز بر فکنده بلند شاخ او کرده بسدین مشجب بوستان گشت چون ستبرق سبز آسمان گشتچون کبودقصب حسد آید همی ز بس2 گلها آسمانرا ز بوستان هر شب آبهمرنگ صندل سودهست خاک همبوی عنبر اشهب سبزه گشت ازدر سماع وشراب روزگشت از درنشاط وطرب هرگلی را بشاخ گلبن بر زند بافیست 3 باهزار شغب بلبلان گوییا خطیبانند بردرختان همی کنند خطب باز برما وزید باد شمال آن شمالخجسته پی مرکب4 بوستان شکفته5 پنداری دارد از خلعت امیر سلب میر یوسف برادر سلطان * ناصر علم و دستگیر ادب جودراعنصرست وقت نشاط عفو راگوهرست گاه غضب خشم او بر نتابدی دریا گر برو حلم نیستی6 اغلب وقت فخرو شرف سخاوت وجود به دل ودست اوکنند نسب ازکف او چنان هراسد بخل کهتن آسان تندرست2 از تب زا نکه همر نگ روی دشمن اوست ننهد در خزانه هیچ ذهب خواسته بدهدو نخواهد شکر این صوابست و آن دگراصوب ای ترامردمی شریعتو کیش ای ترا جود ملت و مذهب

سال امسال تو ز پار اجود روز امروز تو ز دی اطیب

می ستان ازکف بتان چگل لاله رخسار ویا سمین غبغب

آنکهز لفش چوخوشهآ عنبست لبش ازرنگ همچو آب عنب1

دایم از مطربان خویش ببزم غزل شاعران خویش طلب

شاعرانت چو رود کی وشهید مطربانت چوسر کش و سرکب روزه از خیمهآ ما دوش همی شد بشتابعید فرخنده فراز آمد با جام شراب قوم را گفتم چونید شمایان به نبید 3 همه گفتند صوابست صوابست صواب چه توان کرد اگرروزه زما روی بتافت نتوان گفت مر او را که ز ما روی متاب

امرفتن او برهاند همگانرا ز عذاب 300 چه شودگر برودگو برو4 ونیک خرام ر روزه آزادی تن جوید او را چکنم چو اسیران نتوان بست مر اورا بطناب عید برما می آسوده همی عرض5 کند روزه مارا چو بخیلان بترحم دهد آب گرهمه روی جهان زرد شداز زحمت او شکرلله که کنم سرخ رخ از بادهآ ناب گوشهآ میکدهٔ‌ از باده کنون بینی مست م

مفتی شهر که بد معتکف اندر محراب مغزمان روزهٔ‌ پیوسته1 تبه کرد وبسوخت ما واین عید گرامی بسماع ومیناب7 305 بسرچنگ همی بر کشد ابریشم چنگ بو که بازیرهمیراست کندروه و رباب8

وز بر میر بیایند برما بشتاب هردو چون ساخته گردند بر میرشوند میر یوسف عضدالدوله یاری ms013 ده دین لشکر آرای شه شرق و خداوند رقاب آنکه صد فضل فزون دارد وهر گزبیکی خویشتنرا نستودست و نکردست اعجاب خویشتن راچه ستاید چوستودهست بفضل چه نیازست سیه موی جوانرا بخضاب 310

شرف درس9 هنربا شرف درس10 کتاب از همه شاهان او را بهم آمد بجهان شرو

سخنش را بتکلف نتوان داد جواب هنرش زا بحقیقت نتوان یافت کران گرسخن گوید توگوش همی دار بدو تاسخنها شنوی پاکتر از در خوشاب

همچنان باشد چون گرد2 بنزدیک سحاب سخن نیکوی ما و سخن او ز قیاس1 315 گر سخن گوید آب سخن ما برود بشود نور ستاره چو بر آید مهتاب در رسیدهست بعلم و برسیده بسخن پیش بینیش بهاندیشهآ زود اندر یاب3 هرکه گوید ملک عالم معلوم شود کاندرین لفظ مخاطب را با اوستخطاب گر سزاوار هوا کام وهوا4 یابد و بس آنچه او یابد مخلوق ندیدهست بخواب هنر آنجاست کجا بازوی اوباشد ونیست بمیان هنر و بازوی او هیچ حجاب 320 چشم دارم زخداوند که او خواهد یافت آن بزرگی که همی یافت5 بمردی سهراب برباید6 برضای ملک از چنگ ملوک ملک دیرینه چومرغ زدهاز7 چنگ عقاب همه خواهند که باشند چنو و نبوند نیست ممکن که شودهر گزچون باز غراب نیکبختا که ملک ناصردین بد کز وی8 پسران خاست چنین پیشرواندر هرباب بچنین بار خدایان و بچونین خلفان نام او زنده بود دایم تا روز حساب 340 تا همی زیر فلک خانهٔ‌ آباد بود مکنادا فلک برشده این خانه خراب دولت میر قوی باد و تن میر قوی برکف میر می سرخ چو یاقوت مذاب شادمان بادبدین عیدوبدان روزه که داشت وز خداوند جهان یافته بسیار ثواب ز آفتاب جدا بود ماه چندین شب همی دوید بگردون بر آفتاب طلب خمیده گشته ز هجران و زرد گشته زغم نزار گشته زعشق وگداخته زتعه 33 چو آفتاب طلب10 نزد آفتاب رسید نش

نشاط کرد و طرب ms014 کرد و بودجای طرب فرو نشست بر آفتاب و روشن کرد

بروی روشن او چشم تیرهٔ‌ چون شب چوماه دلشده11 با آفتاب روشن روی گذار12 کردبدین درهمی دوروزودوشب ستارگان همه آگه شدند و ماه خجل زعشق هر که خجل شد ازومدار 13 عجب رآسمان شب دوشین نماز شام پگاه فروکشید بر آن روی او14کبود قصب 335 برهنه گشتن روی مه از نقاب کبود حلال کرد بما برحرام کردهٔ‌ رب15

دمکان زر بشود خاره بر که نخشب چنانکه گر به حلب مجلس تو یادکنند سر

سرشته مشک شود خاک بر زمین حلب همیشه تا دو جمادی بود پس دو ربیع بود پس دو جمادی رونده ماه رجب 365 365 همیشه تا نبود خانهآ زحل میزان چنان کجا نبود برج مشتری عقرب جهان بکام توباد و فلک مطیع تو بادموافق از تو براحت عدو زتو به کرب خجسته بادت عید و چو عید باد مدام همیشه روز و شب تو ز یکدگر اطیب ای ملک گیتی گیتی تر است حکم تو برهر چه توخواهی6رواست درخور تووزدر کردارتست7 هر چه درین گیتی مدح وثناست نام تومحمود بحق کردهاند نام چنین باید با فعل راست طاعت تو دینست آنرا که او معتقد و پاکدل و پارساست هر که ترا عصیان آرد پدید کافر گردد اگر از اولیاست از پی کم کردن بد مذهبان دردل تو روزوشباندیشههاست سال ومه اندرسفری خضروار خوابگهو جای تومهدصباست ایزد کام تو بحاصل کناد ما رهیا نراشب وروز این دعاست تاسر آنان چوگیا بدروی کایشان گو یندجهان چون گیاست ای ms016 ملکی کزتو بهر کشوری بهرهآ بیدینان گرم و عناست

آنرا که ازشماره برون شد چه منتهاست فضل ترا همی نبود منتهی پدید چوگان زدی بشادی با بندگان خویش چوگان زدن زخلق جهان مرتراسز است گوی ترا ستاره نیایش3 کند همی گو

گوید کهقدر و منزلت ومرتبت تراست من خواهمی که چون توبمیدان شتابمی کانجای جای مرتبت و عز و کبریاست 420 گر اختیار ما بود آنجای جای ماست4 آنجایگاه بودن ما نه بدست ماست گوی تو بر ستاره شرف داردای امیر گوی به از ستاره ، بجز مرترا کراست این جاه و این شرفز تو گوی ترا فزود5 تو آگهی که این سخن بندهاست راست پیدابود که گوی ترا تا کجاست قدر پیدا بود که گوی ترا تا کجا بهاست گویی بخدمت تو بدین جایگه رسید گو را بر آسمان سخن افتاد ونام خاست 430 گرما که بندگان تو باشیم6 بگذریم از آسمان بمنزلت و مرتبت رواست آنکس که بندهٔ‌ توشدایشاه ms018 بندهنیست آنکس که بندهٔ‌ توشد ایشاه پادشاست

امروز میزبان چو تواندر جهان کجاست ای میزبان لشکر سلطان و آن خویش مهمان تو به خوان توبرحق 7گمان برد گوید که از خدای مرا این شرف عطاست چون بنگرد بزرگی بیند بدست چپ چون بنگرد سعادت بیند بدست راست 435 تااین سمای8 روی گشاده نه چون زمی است تا این زمین باز کشیده9 نه چون سماست اندر جهان توباش و پدر میزبان خلق کاین عادت از ملوک جهان خاصه10آ شماسر

در مدح امیر ابو بعقوبعضدالدوله بوسف بن ناصرالدین1 گرچون تو بترکستان ای ترک نگاریست هرروز بترکستان عیدی و بهاریست ورچون تو بچین کردهز11 نقاشان نقشیست نقاش بلا

نقاش بلا نقش کن و فتنه نگاریست

وبان خماری وز عشق توهر روز مراتازه خماریست تو بارخدای همه خوبان خماری وز

هر روز مرا با تودگرگونه شماریست از بهرسه بوسه که مرا از تو وظیفه ست هر 445 سه بوسه مرا برتو وظیفه ست ولیکن آگاه نیی کز پس مربوسه کناریست ای من رهی آن رخ گلگون3 که تو گویی دربزم امیر الامرا تازه نگاریست یوسف پسر ناصردین آنکه مر او را برگردن هر زایرش از منت باریست زبخشش او درکف هر زایر گنجیست وزهیبت او در دل هر حاسد ماریست در بزم ، درم باری و دینار فشانیست در رزم ،مبارز شکر و شیر شکاریست 450 درچاکرداری وسخا سخت ستوده ست اوسخت سخی مهتری و4چاکرداریست بردرگه او بودن هر روزی فخریست بیخدمت او رفتن هرگامی عاریست

که ز دریای کف تو دریای محیط ارچه بزر گست کناریست5 جیحون بریکدست تو انباشته چاهیست سیحون بردست دگرت خشک شیاریست6 چتر سیه و رایت تو سایه فکنده ست7 ms019 درهند بهرجای که حصنی و حصاریست 455 از تیر تو دربارهٔ‌ هر حصنی راهیست و

وز خشت تواندر بر هر کوهی غاریست

ت سپه شاه جهان ر از آهن و از روی بر آورده جداریست شمشیر تو پشت سپه شاه جهان را از هیبت تو خصم ترا بر سر و برتن هر چشم یکی چشمه و هرمویی ماریست بد خواه توچون ناژ8 ببیند بهر اسد پندارد کان از پی او ساخته داریست ور خاربنی ببیند در دشت بترسد گوید مگرآن خار زخیل توسواریست 66 ور ذره بچشم آیدش آسیمه بماند گوید مگر آن از تک اسب توغباریست

ازحلم تو یکذره سکونی و قراریست کوهی که برا و زلزله قادر نشد او را ای نیزهٔ‌ تو همچو درختی که مر او را در هرگرهی از دل بدخواه تو باریست هنگام خزانست و خزانرا برز اندر2 نونو ز بتی زرین 3هر جای بهاریست

چون ساده دلان هرچه بباغ اندر ناریست 65» بنموده همه راز دل خویش جهان را یر دست حنا بسته نهد پای بهرگام ه

هر کس که تماشاگه او زیر چناریست رز لاغر و پژمرده شد و گونه تبه کرد غم را مگر اندر دل رز راهگذاریست مر برگی ازو گونهآ رخسار نژندیست هرشاخی از و صورت 4انگشت نزاریست

در باغ ز هرشاخ دگرگونه نثاریست نرگس ملکی گشت همانا که مر او را د آن آمدن ابر گسسته نگر از دور گویی زکلنگان پراکنده قطاریست 470 ای آنکه مرا در گه تو خوشتر جاییست وی آنکه مرا خدمت تو بر ترکاریست

تا در پس هر لیلی آینده نهاریست تا در بر هر پستی پیوسته بلندیست تا در با دولت فرخندههمی باش همه سال کاین دولت فرخنده ترا فرخ یاریست بگزار حق مهر مه ای شه که مه مهر نزدیک تو از بخت توپیغام گزاریست ی وعدهآ ms020 توچون سر زلفین تو نهراست آن وعددهای خوش که همی کرده ای کجاست 475 با من همه حدیث وفا داشتی عجب آگه نبودهام که ترا پیشه جز وفاست دل بر توبستم و بتو بس کردم از جهان وندر جهان زمن دل من دیدن تو خواست چون دشمنان کرانه گرفتی ز دوستان تاقول دشمنان 6من اندر توگشتراست1 گفتی ترا ز من نرسد غمنه این غمست گفتی نرا جفا ننمایم نه این جفاست با اینهمه جفا که دلم را نموده ای

دل بر تو شیفتهست ندانم چنین چراست 480 صدعیب دارد این دل مسکین ویک هنر کورا بکد خدای جهان از جهان هواست خواجهآ بزرگ شمس کفاة احمد حسن کاحسان او و نعمت7 او دستگیرماست

ر نام نیکدر پوزش مروت و در دادن2 عطاست آن معطیی که روز وشباز بهر نام نیک1 در پوزشر از فضلهای صاحب سید سخا یکیست3 هرچند بر ترین همهآ فضلها سخاست 485 اندر همه جهان بر خلق همه جهان این فضل و این مروت واین نعمت آشناست ای خواجگان دولت سلطان بهر نماز اورا دعاکنید که اودر خور دعاست

از بهر آنکه دولت 4 او دولتشماست با دشمنان دولت او دشمنی کنید از تا او نشسته باشد شاد اندرین مکان شور

شور و بلا ز جای نیارد بپای خاست آنجا کهاوست راحت و آرام عالمست وانجاکه نیست او ممه شوروهمه بلاست 490 اندر سلامتش همه کس را سلامتست واندر بقاش دولت اسلام را بقاست هرچند کس بسر نشودپیش هیچکس پ

پیشش بسرشوید و مکویید کاین خطاست

اوراکنید خدمت نیکو که او سزاست گر هیچکس بخدمت نیکو سزا بود او را شما بچشم وزارت نگه کنید او

او بر همه جهان و همه چیز پادشاست گرچه بود وزارت او حشمت5 بزرگ این حشمتوزارت 6 اوحشمتخداست 495 او را چنانکه اوستندانم همی ستود

از چند سال باز دل من در این عناست در فضل ودر کفایت اوچون ms021 رسد سخن

چون رسد سخن این فضل و این کفایت اوراچه منتهاست فرخ پیاست بر ملک و بر همهجهان وین ایمنی و نعمتچندین برین گواست شور جهان بحشمت خواجه فرو نشست در هر دلی نشاط بیفزود و غم بکاست بر ملک وخاندان7 ملک مشفقی نمود گر مشفقی نمود مر اورا ملک رواست 50 آنرا که او همی بود اندر هوای شاه این نعمتو کرامتواین نیکویی جزاست دایم صلاح خواجه هوای ملک بود8 کاندرهو ای شاه دل خواجهچون هواست با دوستان شاه جهان خواجه یکدلست با دشمنان او همه ساله دلش دو تاست بر چشم دشمنانش چون نوک سوزنست در چشم دوستانش چون سوده توتیاست تا این سمای بر شده باشد بر از زمین تا این زمین پستشده زیر این سماست9 ب بادا فرود همت تو بر شده سپهر چو نانکهدون رفعت نصر تواش بناست9 دایم ترا وزارت و شه را شهنشهی

را شهنشهی پیوسته باد کاین دو همی آرزوی ماست9

همه کوشیدن آن ترک بمهر و بوفاست او سمن سینه و نوشین لب وشیرین سخسنت مشتری عارض وخورشیدرخ وزهره لقاست 54 روی اورا من از ایزد بدعا خواستهام آنچنان روی زایزد بدعا باید خواست دل من خواست همی برکف او دادم دل وربجای دل جان خواهد، بدهم که سزاست6 اندرین عشق مرا نیز7 ملامت مکنید کاین قضاییست ms023 براین سر که ندانم چه قضاست مردمان گویند این دل شدهآ کیست برو8 که زمن9 دل شده این انده و اندیشه مراست در دلم هیچکسی دست نیابد ببدی تا درو مدحت فرزند وزیرالوزراست 550 خواجهآ سید حجاج علی بن الفضل آنکه از بار خدایان جهان بی همتاست و شب درگه او خانهآ اهل هنرست سال و مه مجلس اومسکن و جای ادباست

کافیتر وکامل تر ازو هیچ مهتر بوداین لفظ چناندان که خطاست در جهان با نظر او نه بلاماند و نه غم نظر نیکوی او نفی غم و دفع بلاست از حلیمی چوزمینستوبهرادی چوفلک از تمامی چوجهانست و بپاکی6چوهواست تافلکها را دورست وبروجست و نجوم تا کواکبراسیرست و فروغست وضیاست 575

نعمت و نازی کانرانه زوال و نه فناست شادمان باد ونصیبش زجهان نعمت وناز نغ دیدن ماه نو و عید بدو فرخ باد که همایون پی وفرخ رخ وفرخنده لقاست

16 580 دل آن ترک نه اندر خورسیمین براوست سخن اونه زجنس لب چون شکراوست با لب شیرین با من سخنان گوید تلخ سخن تلخ نداندکه نه اندر خور اوست نه باندازه کند کار و نگویم که مکن چکنم پس که مرا جانجهان2 در براوست ازهمه خلق دل من سوی او دارد میل بیهده نیست پس آن کبر کهاندر سر اوست سرو را ماندکآورده3 گل سوری بار بینی آن سرو که خندان4گل سوری براوست 585 مادرش گفت پسر زایم سرو و مه5 زاد پس مرا این گله ومشغله با6 مادر اوست آن رخ چون گل بشکفته و بالای چوسرو7 خو اجه دیدهست همانا که رهش8 بردراوست خواجهآ سید بو بکر حصیری که خدای هرچهدادهست بدو، درخوراو،وزدراوست مهتر محتشمانست بحشمت نه بزاد9 از همه محتشمان هر که بود کهتراوست هر که از چاکری و خدمت اورنج برد رنج نادیده جهان چاکروخدمتگراوست 590 چاکری کردن او در شرف از میری به ms025 ورنه چون چشم همهمیران بر چا کراوست دشمنی کردن با مرد چنو10 بیخردیست خرد11 دشمن او در سخن مضمر اوست دشمن خواجه ببال و پر مغرور مباد که هلاک واجل مورچه بال و پراوست هرمخالف که بدوقصد کند نیست شود ور12 مثل سعد فلکهاهمه از اختراوست آتشی دان توخلافشرا در سوزش وتف13 که مثل چرخ اثیرازتف خاکستراوست مهه مهر فرزندی برخواجه فکندهست جهان زانکه چون مادرانده خوروانده14 براوست دشمن ار مهر طمع دارد ازو بیهدگیست که جهان15 مادر او نیست که ماد ندر اوست

رادی و فخرو بزرگی سبب مفخر اوست مخبری باید بر منظر پاکیزه گواه مخبری درخور منظر بجهان مخبراوست همه خوبیو نکویی بوداو را ز خدای وین رهی را که ستایشگرومدحتگر8 اوست

که گه استاده میاندر کفو گه دربر9 اوست 610 عید او فرخ و او شاد بفرخنده بتی

در مدح بعین الدوله سلطان محمود غزنوی گوید

همی تا خسرو غازی خداوند جهان باشد

جهان ms026 چون ملکش آبادان وچون بختش جوان باشد

چنان باشد جهان همواره تاشاه اندران باشد

ازیرا کو فرشتهست و فرشته درجنان باشد

بهار از عارض خوبش11همانا نسبتی دارد

که ایدوندلگشا و دلپذیر و دلستان باشد

بهار امسال پنداری که از بزمش برون آید

که خوب آید چنان چون مهریکدل دوستان باشد

کنون کود و بیابانرا نبات1 از عود ترباشد

کنون شاخ درختانرا لباس از پرنیان باشد کنون بلبل بشاخ سرو برتوراة خوان2 گردد چرای آهوان هر ساعتی در گلستان باشد

سحرگاهان هزار آوا ز گلبن ناله برگیرد

چو بیدل عاشقی کزعشق3 یار اندرفغان باشد درخت گل سپیده دم بهر بیننده بنماید هر آنچ اندر دل پرخون او راز نهان باشد خجسته باد بر شاه ، این بهار خرم و دایم

همه آن باد کو را جان ودل زان شادمان باشد شه لشکر شکن محمود کشور گیر کز بیمش رخ اعدای دین دایم برنگ زعفران باشد

بر نگز عفران باشد رخ اعدای دین زانکس4

کجا تیغشزخون حلقشان چون ارغوان باشد5 تنی کز طاعت او سر بپیچد خیره سرباشد سری کزخدمتش بی بهره باشد برسنان باشد6

همهشاهان بزرگی زوهمی جویند واو زایزد

ازین باشد که دایم بر هواها کامران باشد بجز دریا نخواندی کس کف گوهر فشانشرا7 اگر نز بهر آن بودی که دریارا کران باشد

همانا دست گوهربار او جانست ورادی تن

بلیرادی باو زندهست وتن8 زنده بجان باشد

چهارم آسمان گویی ز رایش نسبتی دارد

که خور شید درخشان برچهارم آسمان باشد گران کوه ازگران حلمش پدید آمدو گر نامد چرا مانندهآ حلم گران سنگش گران باشد2

بنازد گوهر پولاد بر هرگوهر و زیبد

بدان مفخر که از پولاد رمحش را سنان باشد ولی چون روی او بیندفزون سازد خداعمرش ms027 و گرچه زینجهان تا آنجهانش یکزمان باشد

عدو چون تیغ او بیند بجان اورا زیان آید

اگر چه چشمهآ حیوان عدو را در دهان باشد خدنگش تیز رو پیکی که از رفتن نیاساید ولیکن منزلش تا باشد اندر استخوان باشد

عدوی شاه مشرق را بسوزد هر زمانی دل

بسوزد آن دلی کآتش مراو را در میان باشد دل اعدای او سنگست از آنست اندرو آتش نبینی کآتش سوزان بسنگ اندر نهان باشد

دل اعداش از آن آتش که دارد سوخته گردد

و لیکن سنگ از آن آتش کهدارد بی زیان باشد نباید جست جز مهرش کسی را کش گخرد باشد نباید خواندجزمدحش کسیرا کش4 زبان باشد

اگر چه شاعر بسیار دان آسان سخن گوید5

جزاندر مدحت او آن سخنها ناروان 6باشد

مدیحش گو هرست و طبع مداحان مر آنرا3 کان

گرامی گوهر آن باشد که آنرا طبع کان باشد ندیدهست اندراخبار ملوکاورا قرین هرگز کسی کورا حدیث از خسروان باستان باشد

نههر کس4 کو بملک اندر مکین باشد ملک باشد

نه نیلوفر بود هرگل که اندر آبدان باشد ملک باید که اندر رزمگه لشکر شکن باشد ملک باید که اندر بزمگه گوهر فشان باشد

ملک با راستی باید ملک با داد ودین باید

ملک باید که اندر هرطریقی نکته دان باشد ملک دین ورزباید5 چون نظام الدین که همواره زبهر دین ، بجنگ ، اندردلهندوستان باشد

ملک باید که چون محمود باشد تاگه6 دعوی

همه کردار او برهان و معنی و بیان7 باشد شکار کرگ کس کردست جز محمود لاوالله جز اورا باچنان کوهی8 کرازور وتوان باشد

چگو نه هول حیوانی چوبالاور9 زیان پیلی

کجا پیلی ژیان زوتا جهان باشد جهان باشد نه بادست و برفتن همسر باد سبک باشد نه پیلست و ببالا همبر پیل دمان10 باشد

بکردار درخت سوخته شاخی به بینی بر ms028

سیاه و سخت چو نانچون دل نا مهر بان باشد

33 به سیلی ماند ار مرسیل را یشک وسرو باشد به کوهی ماند ارمر کوهرا جان وروان باشد زدشمن کین کشدگر دشمنش چرخ برین باشد بخصم اندر رسدگرخصم او باد وزان باشد بتن برپوستچون بینی ورابر گستون باشد1 که دید آن جانور کورابتن2 بر گستوان باشد چه دانم گفت آن شه را که اندر صیدگاه او را کمینه صیدکرگ وحشی و شیر ژیان باشد بیکروز اندرونسی کرگ بگرفت و یکایکرا بزیرزین کشید، این در3 کدامین داستان باشد غلامانرا به کرگان برنشاندو کس جزاو دارد غلامانی کشان کرگان وحشی زیر ران باشد شه نندا ورام ورای وگور از بیم شمشیرش بر آن رایند4 کاندر گورشان خوشتر مکان باشد شهان هند را5 از تیغ او آن رستخیز آید6 که فردا برخدیو7 مصر وبرقومش همان باشد ز جنگرام8 و جنگ رای و نندا نام کی جوید کسی کز جنگها او را کمینه جنگخان باشد چنانچون میزبان باشد همیشه خلقرا جودش همیشه فتح را شمشیر تیزش9 میزبان باشد حصاری کاندر آن مرخصم او رامسکنی10 دیدی بویرانی و پستی چون حصار سیستان باشد عجب دارم از آنکس کونه محمودی بود زیرا که محمود آن کسی باشد که از محمودیان باشد

همی تا جاودان را نام در تازی ابد باشد

ملک محمود را شاهی و شادی جاودان باشد 6همی تا خلق را از ملت تازی خبر باشد امین ملت تازی ز هر بد در امان باشد

همی تا در جهان از دولت عالی اثر باشد

یمین دولت عالی خداوند جهان باشد یمین دولتشاه زمانه بادل شاد2 بفال نیک کنون سوی خانه روی نهاد بتان شکسته و بتخانهها فکندهزپای حصار های قوی برگشاده لاد از لاد هزار بتکده کنده قوی تراز هرمان دویست شهرتهی کرده خوشتر از نوشاد 670گذاره کرده بیابانهای بی فرجام3 سپه گذاشته از آبهای بی فرناد گذشته4 بابنهز آنجا که ms029 مایه کیردابر رسیده5 باسپه آنجا که ره نیابد باد زملک و ملکت چندین امیر6 یافته بهر ز گنج بتکده7آ سومنات یافته داد کنون دوچشم نهاده ست روز و شب کویی به فتح نامهآ خسرو خلیفهآ بغداد خلیفه گوید کامسال همچوهر سالی گشاده باشد چندین حصار و آمده شاد خبرندارد کامسال شهریار جهان بنای کفر فکندهست و کنده از بنیاد بقاش باد که از تیغ او و بازوی اوست بنای کفر خراب و بنای دین آباد ز بهر قوت دین باولایت پرویز هزار بار بتن رنجکش تر از فرهاد ز بسکه رنج سفر برتن شریف نهد همی ندانم کان تن8 تنست یا پولاد برابر یکی از معجزات موسی بود در آب دریا لشکر کشیدن شه راد

35 شه عجم راچون معجزه کرامتهاست پدید کشت که آن از چه روی و ازچه نهاد 1 من از کرامت اویک حدیث یادکنم چنانکه بردل تو دیرآها بماند یاد به سومنات شدامسال و سومنات بکند در این مراد بپیمود منزلی هشتاد بره ز دریا بگذشت و آب دریا را چو آب جیحون بیقدر کردو جسر گشاد3 در آن زمان که ز دریای بیکران بگذشت بسی میان بیابان بیکرانه فتاد نه منزلی بود آنجا بمنزلی معروف نه رهبری بود آنجا برهبری استاد بماندخیرهواندیشه کردو باخود گفت کزین ره آید فردا بدین 4سپه بیداد چنان5 نمود ملکر اکه ره زدست6چپست برفتسوی چپو گفتهرچه باداباد دراین تفکر مقدار یکدو میل براند ز رفته باز پشیمان شد و فرو استاد زدست راست یکی روشنی پدید آمد چنا نکه هر کس7 از آن روشنی نشانی داد همه بیابان زان روشنایی آگه شد چو جان آذرخرداد ز آذر خرداد برفت بر دم آن روشنی واز پی آن بجستجوی سواران جلد بفرستاد بجهد وحیله در آن روشنی همی برسید سوار جلد براسب جوان تازی زاد ملکهمیشدو آن روشنائی اندر پیش که روز نوشدودرهای روشنی8 بگشاد سرای پرده و جای سپه ms030 پدید آمد دل سپاه شد از رنج تشنگی آزاد کرامتی نبود بیش ازینو سلطانرا چنین کرامت باشدنههفت، خودهفتاد9 همه کرامت ازایزد همی رسیدبوی بدان زمانکه کم از بیست ساله بود بزاد مگومگوی که چون10 کیقیادیا چوجم است حدیث او د گرست از حدیث جم وقباد چوز و حدیث کنی از شهان حدیثمکن خطابود که تخلص کنی همای11 به خاد همیشه تا نبود نسترن چون سیسنبر چنا نکه تا نبود شنبلید چون شمشاد همیشه تاکه گل آبگون زلالهآ لعل پدید باشد و خیری ز سوسن آزاد .یمین دولت محمود شهریار جهان بشهر یاری ورادی وخسروی بزیاد

بختش بهمه خوبی و نیکیشضنمان باد هرکار که کردهست ستودهست چونامش

هرکار کزین پس بکند نیز چنان باد 715 آنجاکه نهد روی به غزو وبجزاز غزو با دولت و بالشکر انبوه و گران باد از دولت او هرچه گمان بود یقین ms031 شد ازدولت خصم آنچه یقین بود گمانباد * وانکس که زبان کرد ببد گفتن او تیز در دستاج

در دست اجل خشک لبو خشکزبان باد اندر سیر شاه چه بد تاند گفتن بدگوی بد اندیش کهخاکش بدهان باد ولشاد مباد آنکه بدو شاد نباشد وانکس که بدو شاد بود شاد روان باد 220 در خانهٔ‌ بدخواه بنفرینش نو نو هر

هر روز دگرمحنت و دیگر حدثان باد وانکس که هزیمت شدازین خسرووجان برد چون ازغم جان رسته شد، اندر غم نان باد

وز میان بسته بشاهی در خدمت فرخندهٔ‌ او بسته میان باد امروز جهاندار و خداوند جهان اوست همواره جهاندار و خداوند جهان باد725 از مشرق تا مغرب رایش بهمه جای گه شاه برانگیز وگهی شاه نشان باد هر ماه بشهری علم شاهی شاهان زیر سم اسبانش نگون باد و ستان باد تا پادشهان صدرگه آرایند او را برگاه شهی مسکن و در صدر مکان باد از هیبت اوروز بد اندیش چو شب شد نوروز مخالف هم ازینگونه2 خزان باد آن تیغ و سنانراکه بدو حرب کند شاه چرخ و فلک ودولت منصور فسان باد 230 هر ساعتی اندر دل و در خانهآ کفار درد و فزع و ناله و فریاد و فغان باد آراستن دین همه زان تیغ و سنانست برداشتن کفر بدان تیغ و سنان باد وانرا که نخواهد که دراین خانه بود ملک اندر همهآ ملک نه خان باد و نه مان باد جنگش همه باکافر و با دشمن دینست شغلش همه بارامش وآرامش جان باد در دولت و در مرتبت و مملکت او را چندانکه بخواهد ز خداوند زمان3 باد هر ساعت وهروقت ز خشنودی ایزد بر دولت آیندهٔ‌ او تازه نشان باد ماه رمضان بود بدو فرخ و میمون شوال به از فرخ ومیمون رمضان باد او را همه آن ms032 باد که او خواهد دایم وان چیز که بدخواهان خواهند جز آن باد

خسرومی خواستهم از بامداد خلق بمی خوردن او گشت شاد

خرمی و شادی از5 می بود خرمی و شادی را داد داد

ماه درخشنده6 قدح پیش برد سرو خرامنده بپای ایستاد

با طرب وخرمی وفال نیک شاه قدح بستد و برکف نهاد

شادی و میخوردنشه را سزد شادخورایشه کهمیت نوش باد

21 ای همه ساله زخوی تو دل سلطان شاد دل سلطان همه سال ازخوی توشادان باد با علی خیزد هرکز تو بیاموزد علم با عمر خیزد هرکز تو بیاموزد داد استاد تو اندر همه کاری پدرست چون پدرگشتی اندر همه کاری استاد کیست کزنعمت زر تو و از بخشش تو کارویران شدهآ خویش نکردست

وی تو بر ما در اندوه ببست در اندوه ببست و در شادی بگشاد مر مرا باری از بخشش پیوستهٔ‌ تو

نشناسند همی خانه ز کرخ بغداد لعبتان دارم شیرین سخن و رومی روی مرکبان دارم ختلی گهر و تازی زاد همه نیکویی دارم بکف از دوکف تو ms033 بس نکویی که مرابود از آن دو کفراد7

اه و بزرگی که زتو یافتهام زان قبا خواهم کردن که مرا خواهی داد

نگاری بسر آید در باز کند ناگه و گستاخ در آید هر روز مرا عشق نگاری بسر آید ور در بدو سه قفل گران سنگ ببندم

مره جوید و چون مورچه از خاک بر آید 770 ور شب کنم از خانه بجای دگر آیم او شب کند از خانه بجای دگر آید جورم زدل خویشست از عشق چه نالم عشق ارچه درازست هم آخر بسر آید دل عاشق آنست که بی عشق نباشد ای وای دلی کو ز پی عشق7 بر آید گرعاشق عشقست وغم عشق مراوراست آخر نه غم عشق مر او را بسر آید دل چون سپری گردد اندوه ندارم گر کوه احد برفتد و بر جگر آید8 775 نی نی غلطست این ز همه چیزی دل به گر دل بسر آید چه خلل در بصر آید دل خواهدو دل داند و دل شاد بپاید 9 گر ز آمدن شاه بر ما خبر آید شاه ملکان میر محمد که مراو را هر ساعتی از فضل درختی ببر آید نشگفت هنر زان گهر ویژه که او راست چونین هنر و فضل ز چونین گهر آید گر سایهآ دستش بحجر برفتد از دور چون جانوران جنبش اندر حجر آید 710 با طالع او دولت و فیروزی یارست از دولت و فیروزی فتح و ظفر آید بیداد نباشد سزد ار سر بفرازد

هر شاه که او را چو محمد ms034 پسر آید این لفظ که من گفتم ومن خواهم گفتن بر جان و دل دشمن او کارگر آید ناید زشهان صدیک از آن10 کایداز آن شاه ناید ز سها صد یک از آن کز قمر آید

او راکه خلاف آرد1 و با او که بر آید آن همت و آن دولت و آنرای که او راست با یوز رود کس بطلب کردن آهو آنجای که غریدن شیران نر آید

او را و پدر را همه ننگ از حذر آید گویی نشنیدست ونداند که حذر چیست! جاوید زیند این ملکان تا بر ایشان

هر روز بخدمت ملکی نامور آید 20 جاه وخطرست ایدر و مرد خردومند2 صد حیله کند تا برجاه و خطر آید

زان در، شرف افزاید وزان در بطر آید درگاه ملک جای شهانست و شهانرا

جهان از پی خدمت هر روزه3 به دو وقت مرا ورا بدر آید دولت چو بزرگان جهان از پی خدمت

هرکس بدو پای4 آید ، دولت بسر آید دولت که بود کو بدر شاه نیاید هر از زائر و از سائل وخدمتگر و مداح هر روز بدان درگه چندین نفر آید 795 مادح بر او بوید زیرا که ز مدحش الفاظ نکت گردد و معنی غرر آید من مدحت او چونکه همی مختصر آرم آری چو سخن نیک بود مختصر آید تا ماه شب عید گرامی بود و دوست چون رفته عزیزی که همی از سفر آید

5هر روز بخدمت بر او باکمر آید با تاج وکمر باد و چنان باد که هر شاه زین جشن خزان خرمی و شادی بیند چندانکه در ایام بهاری مطر5

23 در تهنیت جلوس سلطان محمد پس از سلطان محمود گو بد6 هر که بود ازیمین دولت شاد دل یمهر جمال ملت داد هر که اوحق7 نعمتش بشناخت میر ما را ms035 نوید خدمت داد طاعت آن8 ملک بجا آورد هرکه او دل برین امیر نهاد وقت رفتن ملک بمیر سپرد لشکر خویش و بنده و آزاد گفت برتخت مملکت بنشین تا بتو نام من بماند یاد هرچه ویران شد از تغافل من جهد کن تا مگر کنی آباد اینت نیکو وصیت و فرمان ایزد آن شاه را بیامرزاد

24 درمدح خواجهعبدالرزاق بن احمدبن حسن میمندی گویده ای دل من ترا بشارت داد که ترامن بدوست خواهم داد تو بدو شادمانهای6 بجهان شاد باد آنکه تو بدویی شاد تا نگویی که مرمرا مفرست7 که کسی دل بدوست نفرستاد8 دوست از من ترا همی طلبد رو بر دوست هرچه بادا باد دست و پایش ببوس و مسکن کن زیر آن زلفکان چون شمشاد تا ز بیداد چشم او برهی از لب لعل او بیابی داد زلف او حاجب لبستولبش نپسندد بهیچکسبیداد خاصه برتو که تو فزون زعدد آفرینهای خواجه داری یاد خواجهآ سید ستوده هنر خواجهآ پاک طبع پاک نژاد عبد رزاق احمد حسن آنک هیچ مادر چو اوکریم نزاد آنکه کافیتر و سخیتر ازو بربساط زمین9 قدم ننهاد خوی اوخوبورویچون خوخوب10 دل او راد و دست چون دل راد کافیان جهان همی خوانند از دل پاک خواجه را استاد بسته هایی گشاده گشت بدو که ندانست روزگار گشاد

درمدح خواجه ابو بکر حصیری ندیم سلطان محموده عاشقانرا خدای صبر دهاد هیچکسرا بلای عشق مباد باهمه بیدلان برابر گشت هر که اندر بلای عشق افتاد هر کهراعشق نیستانده نیست دل بعشق از چه روی بایدداد

تا بوقت بهار ووقت خزان گل بروید ز آذر و خرداد1

یک غم دشمنان تو صد باد شادی و عز تو یکی هفتاد

بد سکال تو و مخالف تو خسرجنگجوی با داماد2

عید نوروز بنده دیدن تست عید نوروز بر تو فرخ باد ای پسر گردل من کرد همی خواهی شاد از پس باده مرا4 بوسه همی باید داد 895 نقل با باده بود باده دهی نقل بده دیر گاهیست که این رسم نهاد آنکه نهاد چند گاهیست5 که از باده و از بوسه مرا نفکندستی بیهوش و نکردستی شاد وقت آن آمد کز باده مرا مست کنی گاه آن آمد کز بوسه مرا بدهی داد گر همی گویی بوس از دگران نیز بخواه تو مرا ازدگران بردهای ای حور نژاد از کران آمدی و دل بربودی ز میان هیچکس را نفتاد6 آنچه مرا با تو فتاد 900 چه فسون کردی7 بر من که بتو دادم دل دل چرا دادم خیره بفسون تو بباد دل بتو دادم و دعوی کند اندر دل منخواجهٔ‌ سید ابوبکر که دلشاد زیاد خواجهآ سید ابوبکر حصیری که بفضل درجهان از پس بوبکر چنو8 مرد نز

بست علی بر علما او گشادهست وجزاو کس نتوانست گشاد در آن علم که بر بست علی بر علما

با خرد مردم9 باید که سخن گیرد یاد 905 گر نکت گوید و از علم سخن یادکند با اگر او هفت سخن با تو بگوید بمثل زان ترا 10 نکته برون آید بیش ازهفتاد سخنانش را بر دیده همی نقش کنند به پسندان11 همه بصره و آن بغداد او کند بر همه احرار دل سلطان گرم او رسد ممتحنانرا بر سلطان فریاد من یقینم که دراین پنجه سال ایچ ms039 کسی در خور نامهٔ‌ او نامه بکس نفرستاد

چنگدرخواجهآما، ورچه بودچون فرهاد ملک پرویز بچنگ آرد هر کس که زند چ 915 ای مبارک سخنی کز سخن طرفهٔ‌ تو5 راد مردان را بر سنگ بروید شمشاد6

همه بردست وزبان تو شد از بند7 آزاد اندرین دولت صد غمگین دانم که ز غم کار هرکس بطرازی و بسازی چونگار چه بکردار نکوی8 و چه بدان دو کفراد تو کسانی را استادهای آنگه که ز بیم بر ایشان زن و فرزند نیارست استاد وقت کردار چنینی وچو آشفته شوی9 ز آتش خشم تو چون موم گدازد بولاد 920 خشمگین بودن توازبی دین باشد وبس کار وکردار ترا بر دین باشد بنیاد مرد بیدین را از هییت تو هش برود10 گر میان تو و او بادیه باشد هشتاد

خانهآقرمطیانرا بفکن لاد از لاد جاودانزی وهمین رسم وهمین عادت دار

تن آسای بشادی و ز ترکان بدیع کاخ توهمچو بهشت11 است وبهار نوشاد تا همی خلق جهان را بجهان عید بود هرگز12 عیدی که بود بی تو خداوندمباد

ای دل میر اولیا14 بتو شاد خلعت میر بر تو فرخ باد

روی دیوان او مزین گشت تا ترا خلعت وزارت15 داد

لاجرم کار او کنی بنظام لاجرم گنج او کنی آباد

خواست تاتو بدو ره آموزی شغل او را قوی کنی بنیاد

بس گره کش زما نه سخت ببست رای وتدبیر تو ز هم بگشاد

خسته باد آن دلی و آن جگری که بشادی تو نباشد شاد

که سزاوار تر به خلعت میر ms040 از تو ای مهتر بزرگ نژاد

آنکه زاد ای بزر گوار ترا از پی رادی و بزرگی زاد

از بزرگی ز خلق فرد تویی وین چنین فرد آمدست آزاد1

تا نباشدچو ارغوان نسرین تا نباشد چو نسترین شمشاد

دیوزی وانکه عز تو طلبد همچو توشاد باد و دیر زیاد از باغ باد بوی گل آورد بامداد وز گل مرا سوی مل سوری پیام داد گفتا من آمدم تو بیا تا بروی من آزادگان ز خواجه بنیکی کنند یاد خواجهآ بزرگ ابوعلی3 آن بی بهانه جود خواجهآ بزرگ ابوعلی3 آن بی بهانه راد دستور شهریار که اندر سپاه او صدشاه و خسروست چو کسری و کیقباد این4 شهریار تا ابدالدهر زنده باد وین خواجه جاودانه بدین شهریار شاد 940 شادند و بیغمند همه مردمان بدو چندانکه ممکنست بشادی همی زیاد رادست شاه وخواجه همان راه بر گرفت با شاه بس موافق و اندر خور اوفتاد این راد مرد را بکه خواهم قیاس کرد کاندر جهان بفضل ز مادر چنو نزاد از عدل و داد به چه شناسی درینجهان آراستهست مجلس خواجه بعدل و داد شرم و تواضعست مراورا زحد بدر5 آری چنین بود چو خرد باشد اوستاد 948 ما را همی نشاند و شاهان ترک را6 آنجا ز بهر فخر بسر باید ایستاد ایمن شد از بد و بهمه کامها رسید آنکس که پای خویش بدین خانه در نهاد جاوید شاد باد و تن آسان و تندرست آن مهتر کریم خصال ملک نژاد این نوبهار خرم و این روزگار خوش برخسرو ج

برخسرو جهان و بر او بر خجسته باد بدخواه او نژند و سر افکنده و خجل چون کل7 که از سرش برباید عمامه باد 950

روشنایی آسمان را باشد و امشب همی

روشنی بر آسمان از خاک تیره بر شود روشنی بر4 ms041 آسمان زین آتش جشن سدهست کز سرای خواجه باگردون همی همسرشود

آتشی کردهست خواجه کز فراوان معجزات

هر زمان گیرد نهادی ، هر زمان5 دیگر شود گاه گوهر پاش گردد گاه گوهر گون شود گاه گوهربار گردد گوهر بر6 شود

گاه چون زرین درخت اندرهوا سر بر7 کشد

گه چو اندر8 سرخ دیبا لعبت بربر شود گاه روی از پردهآ زنگارگون بیرون کند گاه زیر طارم زنگارگون اندر شود

گاه چون خونخوار گان خفتان بخون اندر کشد

گاه چون دوشیزگان اندر زر و زیور شود گاه بر سان یکی یاقرت گون گوهر شود9 گه بکردار یکی بیجاده گون مجمر شود

گاه چون دیوار10 برهون گرد گردد سر بسر

گاه چون کاخ عقیقین بام زرین در شود

49 گه میان چشم نیلوفر زبانه بر زند گاه دودش گرد او چون برگ نیلوفرشود گه فروغش برزمین چون لالهآ نعمان شود1 گه شرارش بر هوا چون دیدهٔ‌ عبهرشود سیم زر اندود گردد هرچه زوگیرد فروغ زرسیم اندود گردد هرچه زو اخگر شود گاه چون در هم شکسته مغفر زرین شود گاه چون بر هم نهاده تاج پرگوهر شود جادویی آغاز کردهست آتش ارنه از چه رو گاه پشتش روی گردد گاه پایش سر شود گاه چون برگرزان اندرخزان لرزان شود گاه چون باغ بهاری پرگل و پر بر2 شود گه زبالا سوی پستی باز گردد سرنگون گه ز پستی بر فروزد 3 سوی بالا بر شود گه معصفر پوش گردد گه طبرخون تن شود

گاه دیبا باف گردد گه طرایف گر شود گاه چون اشکال اقلیدس سراندر سر4 کشد گاه چون خورشید رخشنده ضیا گسترشود

نسبتی دارد زخشم خواجه این آتش مگر

کز تفش خارا همی در کوه خاکسترشود صاحب سید وزیر خسرو لشکر شکن آنکه سهمش برعدو هرساعتی لشکرشود جود لاغر گشته از دستش همی فربه شود

بخل فربه گشته ازجودش همی لاغر شود

از پی آن تا ببرد حلق بدخواهان او2

آهن اندر کان، بی آهنگر3 همی خنجر شود ز آرزوی خاطب 4 او ، نا تراشیده درخت هر زمان اندر میان بوستان منبر شود

تا قیامت هر کجا نامش برند اندر جهان

نام شاهان از بزرگی نام او چاکر شود مهتران هفت کشور کهتران صاحبند هرکسی کو کهتر صاحب بود مهتر شود

کشوری خالی نخواهد بود از عمال او

ور همیدونهفت کشورهفتصد کشورشود مهتردینست، وزدین گشتنش5 در عهدنیست هر کسی از دین بگشت اندرجهان کافرشود

نام آن لشکر بگیتی گم شود کزبهر جنگ

چاکری از چاکرانش پیش آن لشکر شود گر برادی و هنر پیغمبری یابد کسی صاحب سید سزا باید که پیغمبر شود

ور شمار فضل او را دفتری سازد کسی

هر چه قانون شمارست اندر آن دفتر شود دست رادشرا بدریا کی توان مانند کرد که همی دریا بپیش دست او فرغر شود

دست او ابرست و دریا رامدد باشد زابر

نیز از دستش جهان دریای پهناور شود

گرزمانی خدمت صاحب کند ، بی بیم2غرق

گوهر اندر زیر گنجوران او بستر شود تا وزارت را بدو شاه زمانه باز خواند زو وزارت با نبوت هر زمان همبراشود

ای خجسته پی وزیر از فر توایوان ملک

بس نماند 4 تا بخاور خسرو خاور شود

روم و چین صافی کند ، یاران او5 درروم وچین

نایبی 6 فغفور گردد حاجبی 6 قیصر شود قوی کنندهٔ‌ دین محمد مختار یمین دولت محمود قاهر کفار چو بازگشت به پیروزی ازدر قنوج مظفر و ظفر و فتح بریمین ویسار هنوزرایتش از گردراه چون نسرین هنوز خنجرش از خون تازه چون گلنار هنوز ماه زآوای کوس او مدهوش ز عکس تیغش خیره ستارهآ سیار زبهر ریختن خون دشمنان خدای زبهر قوت ms043 دین محمد مختار رهی بپیش خوداندر گرفت و گرم براند بزیر رایت منصور لشکر جرار رهی چگونه رهی، چون شبفراق دراز چوعیش مردم درویش ناخوش و دشوار نشیبهاش چوچنگالهای شیر درشت فرازهاش چوپشت نهنگ ناهموار بشبسرشته و آغشته خاک او از نم بروز تیره و تاریهوای اوز بخار چو کاسموی گیاهان اوبرهنه زبرگ8 چوشاخ رنگدرختان اوتهی ازبار9

بفرخنده فال و بفرخنده اختر به نو باغ بنشست13شاه مظفر

بروز مبارک، ببخت همایون بهعزم موافق، به رای منور

بباغی خرامید خسرو که او را بهارو بهشتست مولا و چاکر

بباغی کزوملکرازیبوزینت بباغی کزو بلخ را عز و مفخر

بباغی درختان او عودو صندل بباغی ریاحین او بسد تر

بباغی چوپیوستن مهر خرم بباغی چورخسارهودست14 دلبر

نیست از شاهان گیتی اندرین گیتی چو او1

وقت خدمت حق شناس و وقت زلت2 بردبار هر زمان افزون ز خدمت شاه پاداشی دهد3 خادمان خویشرا ، وینرا عجب کاری مدار

آنچه کردهست از کرم با ms047 بندگان امروز او

با رسولان کرد خواهد ذوالمنن روز شمار هریکیرا در خور خدمت ثیابی4 دادخوب خلعتی کو را بزرگی پود بود و فخر تار

ز نده گردانید یکسر5 نام خویش و نام فخر

نیست گردانید یک یک نام ننگ و نام عار جان شیرین را فدای آن خداوندی کنند کز پس ایزد بودشان بهترین پروردگار

از رضای او نتابند و مر اورا روز جنگ

یکدل و یک رای باشند و موافق بنده وار وقت فتح از بخشش نیکو بودشانملک ومال6 وقت بزم از خلعت نیکو بودشان یادگار7

بخششی کان دخل شاهان بودی اندر باستان

خلعتی کان خسروان را بودی اندر روزگار پیش خسرو روزخدمت چونخزان اندرشود بازگردند از فراوان ساز نیکو چون بهار

از نوازشهای سلطان دل پر از لهو وطرب

وزکرامتهای سلطان تن پر از رنگ ونگار

از تفاخر وز بزرگی وزکرامت بر زمین

زیر نعل مرکبانشان مشک بر خیزد غبار زینهمه بهتر مر ایشان را همی حاصل شود چیست آن، خوشنودی شاه ورضای کردگار

با چنین نیکو کرامت ها که میبینند باز

بیش ازین باشد کرامتشان امید از شهریار وانگهی زیشان نباشد نعمت سلطان دریغ نعمتی کورا بر آن کردهست یزدان کامگار

نعمتش پاینده باد و دولتش پیوسته باد

دولت او بیکران و نعمت او بی کنار بندگان وکهتران را حق چنین باید شناخت شاد باش ای پادشاه حقشناس2 حقگزار

راست پنداری خزینهآ خسروان امروز شاه

بر رسولان عرضه کرد و برسپه پاشیدخوار کز در میدان او تا گوشهآ ایوان او مرکب سیمین ستامست و بت سیمین عذار

هر نو آیین مرکبی زان کشوری کرده پریش4

هر بتی زان صدبت زرین شکسته در بهار5 آن بکشی زینت میدان خسرو روز جنگ وین بخوبی شمسهآ ایوان خسرو روز بار

آن برزم اندر نبشته پیش او دشت نبرد6

وین ببزم اندر گرفته پیش ms048 او جام عقار

کی بود کردار ایشان همبر2 کردار او

کی تواند بود تاری لیل چون روشن نهار ای یمین دولت عالی و ملت را امین دولت از تو با سکون وملت از تو با3 قرار

عزم تو کشور گشا وخشم تو بدخواه سوز

رمح تو پولاد سنب و تیغ تو جوشن گذار موی بر اندام بدخواهت زبان گردد همی از پی آن تا زشمشیر تو خواهد زینهار

یک سوار از خیل تو، وز دشمنان پنجاه خیل

یک پیاده ازتو وزگردنکشان پانصد سوار4 هم سخاوت را کمالی هم بزرگی را جمال هم شجاعت را جلالی هم شریعت را شعار

تا درخت نار نارد عنبر و کافور بر

تا درخت گل نیارد سنبل5 و شمشاد بار تا ز دیبا بفکند نوروز بر صحرا بساط تا ز دریا بر کشد خورشید برگردون بخار

دیر باش و دیر زی و کام جوی و کام یاب

شاه باش وشاد زی و مملکت گیر و بدار

دلم ز تافتنش تافته شود هموار مگر که غالیه میمالی اندرو گه گاه وگر نه از چه چنان تافتهست وغالیه بار4 نداد هر گزکس مشک را بهغالیه بوی مده تو نیز ، ترا مشک وغالیه بچه کار5 ترا ببوی و بپیرایه هیچ حاجت نیست چنانکه شاه جهان را گه نبرد به یار یمین دولت ابو القاسم بن ناصر دین امین ملت محمود شاه شیر شکار 1155 فراشته بهنر نام خویش و نام پدر گذاشته ز قدر قدر خویش و قدر تبار بروز معر که بسیار دیده پشت ملوک بوقت حمله فراوان دریده صف سوار هزار شهر تهی کرده از هزار ملک هزار شاه پراکنده6 از هزار حصار همیشه عادت او بر کشیدن اسلام همیشه همت او پست7 کردن کفار ز خوی خوبش هر روز شادمانه شود هزار بارروان محمد مختار 1160 بزرگواری را رسمهای اوست جمال چو مرشجاعت را تیغ تیز اوست شعار ایا به رزمگه اندر چو ببر شور انگیز ایا به بزمگه اندر چو ابر گوهربار عطای تو بهمه جایگه رسید و رسد بلند همت تو بر سپهر دایره وار شجاعت تو همی بسترد ز دفترها حدیث رستم دستان و نام سام سوار8 بساکسا ms050 که مر اورا نبود جیب درست ز مجلس تو سوی خانه برد زر بکنار 1165 حدیث جنگ تو با دشمنان و قصهآ تو محدثان را بفروخت ای ملک9 بازار کجا تواند گفتن کس آنچه تو کردی کجا رسد بر کردار های تو گفتار تو آن شهی که تراهر کجاروی10 شبوروز همی رود ظفر و فتح بر یمین و یسار همیشه کار تو غزوست و پیشهآ تو جهاد ازین دو چیز کنی یاد، خفتهگر11 بیدار گواه این که سوی گنگ روی آوردی پی غزای بداندیش فرقهٔ‌ کفار1 1170 طریقهاش چو برم13 آبهای سیل از گل نباتهاش چو دندانهای اره ز خار14 چه خارهایی کاندر سرینهای ستور و فرو شدی چو ببرگ15 اندر آهنین مسمار

که خیره گشتی ازو چشم مردم هشیار زهی قلاعی در هر یکی6 هزار طلسم چنانکه مرد بهر در که بر نهادی7 دست همی کشید سپه تا به آب گنگ رسید گشاده گشتی و تیری گشادی آرش وار نه آب گنگ، که دریای نا پدید کنار نه برکناره مراورا پدید بود گذر نه در میانه مراورا پدید بود سنار" چو چرخ بر سر گردابهاش گشته زمین چو پشته بر سر مردابهاش زاده بخار9 ز تیغ کوه درختان فرو فکنده بموج10 ازوکهینه درختی مه از مهینه چنار 11 بد از11 کنارهٔ‌ او لورهای و زیر12 گلی که تا بپالان پبل اندرو ms051 شدی ستوار هزار بار ز دریا گذشته باشد خضر ز آب گنگ همانا گذشته نیست دوبار خدایگان جهان خسرو ملوک زمان که روشنست بدو چشم عزوچشم فخار ز آب گنگ سپه را بیک زمان بگذاشت بیمن دولت و توفیق ایزد دادار گذشتنی که نیالوده بود ز آب درو ستور زینی زین و ستور باری بار بچاشتگاه ملک باکمر کشان سرای 14 خبرشیند که پیش از پیتوشار13 ازگنگ برفت بر دم آن جنگجوی کینه گزار گذشت و پیل پس پشت او قطار قطار میان بیشه براه اندرون حصاری بود گرفته هر شهی ازجنگ آن حصار فرار دلش نداد کز آن ناگشاده بر گردد سلیح داد سپه را و شد بپای حصار

کزمان در و دیوار آن حصار قوی چوحله کرد ومر آن حله را ز خون آهار وز آن 1حصارسوی شارروی کردو برفت سپاه را همه بگذاشت با سپهسالار 1195 بیک شبانروز از پای قلعهآ سربل2 برود راهت 2 شد تازیان بیک هنجار4 بپیش راه وی اندر پدید شد رودی هلال زورق و خور لنگر وستارهسنار5 چه صعب رودی، دریا نهاد وطوفان سیل

نچه منکر آبی ، پیل افکن و سوار اوبار چو کوه کوه در و موجهای تند روش چو پیل پیل نهنگان هول مردم خوار کشیده صف زلب رود تا بدامن کوه سپاه شار بمانند آهنین دیوار6 .. چو کوهروی ، مصافی کشیده بر لبرود دراز و پیش مصاف ایستاده در پیکار 7 تروچپال8 سپه را بشب گذاشته بود به پیل از آب و از آنسو گرفتهراه گذار

گشاده بازوی مرغان آهنین منقار نموده9 هیبت پیلان آهنین دندان

صف سپاه عدو دید باسکون و قرار سر ملوک عجم چون بنزد کوه رسید زرید کان سرایی چو ژاله10 برسر آب بدان کناره فرستاد کودکی سه چهار 1205

بتیغ هر یک ازیشان بسندهٔ‌ 11 بلغار بنیزه هر یک ازیشان ستودهآ غزنین دلاورانی ز اشکال رستم دستان م

مبارزانی ز اقران بیژن ms052 جرار 12 وزین کرانه کمان بر گرفت واندرشد میان آب روان با 13 سلیح وزین افزار بسر کشان سپه گفت هر که روز شمار ثواب خواهد جستن همی ز ایزد بار

که هم بدست شما قهرشان کند قهار 1210 بجنگ کافر ازین رود بگذرید بهم همه سپاه بیکبار با سلیح و سپر فرو شدند بدان رود نا دهنده گذار چوقوم موسی عمران زرود نیل، از آب14 بر آمدند همه بیگزند و بی آزار ز جامه بر تن کافر همی جدا کردند بتیر تار زپود و

بتیر تار زپود و بنیزه پود ناز تار چو زین کرانه شه شرق دست بردبتیر بر آن کرانه نماند از مخالفان دیار

اندر بگذشت ز آبهای بزرگ چه آبهایی تا گنگ رفته از کهسار 2 چو آب سیلی گر ژاله بر گرفتی مرد چو آب جویی گر پیل بر گرفتی بار خبر دهنده خبر داد رای را که ملک سوی تو آمده راه گریختن بر دار 125) هنوز رای تمام این خبر شنیده نبود که شد ز مملکت خویش یکسره بیزار هزار پیل ژیان پیش کرد و از پس کرد

دولایتی چو بهشتی و بارهای چو بهار چگونه جایی ، جایی چو بوستان ارم چگونه شهری ، شهری چوبتکدهآ فرخار چو4 شهر شهر بدی اندروسرای سرای5 ms053 چو 4 کاخ کاخ بدی اندرو بهار بهار 5 سرایهای7 چو ارتنگ مانوی پر نقش

بهارهای8 چو دیبای خسروی بنگار 1230 چو شهریار زمانه به باری9 اندر شد خبر شنید که رفت او زراه دریا بار خواست آتش و آنشهرپر بدایع را به آتش و به تبرکرد با زمین هموار

ایهاش چو کوزهآ شکسته کرد ازخاک بهار هاش چو نار کفیده کرد از نار بسوخت شهرو سوی خیمه باز گشت از خشم چو نره شیری گم کرده زیر پنجه شکار خبر دهی ببر خسرو آمد و گفتا که تیز گشت یکی جنگ صعب10رابازار 1235 بر این کرانهآ ما خیل رای پیدا شد همی کشید صفی11 همچو آهنین دیوار

65 چهل امیر ز هندوستان در آن سپه است بزیر رایتشان سی و ششهزار سوار علامتست 1 در آن لشکراندر و بر او2 پیادگان گزیده صد و سی و سه هزار قویست قلبگه لشکرش به نهصد پیل چگونه پیلان ، پیلان نامدار خیار3 همه چوکوه بلندند روز جنگ و جدل بلند کوه بدندانها کنند شیار خدایگان زمانه چو این خبر بشنید چه گفت ، گفت همیخو استم من این پیکار 1240 همه حدیث ز محمودنامه خواند و بس همانکه قصهآ شهنامه خواندی هموار4 خدایگانا ! غزوی بزرگت5 آمد پیش ترا فریضه ترست این ز غزوکردن پار همی روی که جهان را تهی کنی زبدان ز مفسدان نگذاری تو در جهان 6 دیار برو بنرخی و فال نیک وطالع سعد بتیغ تیز ز دشمن بر آر زود دمار مده اما نشان زین بیش و روزگار مبر7 که اژدها شود ار روزگار یابد مار* 1245 خزاین ملکان جمله در خزاین تست سلیح شاهان در قلعههای تست انبار سپاه دین ، سپه ایزدست و بر سپهش پس از محمد مرسل تویی سپهسالار عدوی تو ، عدوی ایزدست ودشمندین سپاه ایزد را بر عدوی دین بگمار8 فریضه باشد بر هر موحدی که کند بطاقت و بتوان با عدوی تو ms054 پیکار اگر خدای بخواهد بمدتی نزدیک مراد خویش بر آری ز دشمن غدار 125 چه کار بود که تو سوی او نهادی روی که کام خویش بحاصل نکردی آخر کار چه وقت بودوکی آنگه که لشکر9 تو نبود چنین10 کههست کنون، همچو آهنین دیوار بعرضگاه تو لشکر چنانکه یار نبود هزار و هفتصد و اند پیل بد بشمار2 بر آن سپاه خدایت همی مظفر کرد که کس ندانست آنرا همی شمارو کنار12 ز دست آن ملکان درهمی ربودی ملک که داشتهریک همچون علی تکین دوهزار 1255 علی تکین را پیش تو ای ملک چه خطر گرفته گیرش و در مرغزار کرده بدار

پیش تو همی گویم تنم ز شرم همیگردد ای امیر نزار ز تو چو یادکنم وز ملوک یاد کنم چنان بود که کنم یاد با نبی اشعار همیشه تا که بود در جهان عزیز درم چنانکه هست گرامی و پر بها دینار1 1260 خدایگان جهان باش وز جهان برخور بکام زی و جهان را بکام خویش گذار بدولت و سپه و ملک خویش کام روا ز نعمت و زتنو جان خویش برخوردار بزی تو در طربوعیش وشاد کامی ولهو عدو زید بغم و درد و انده و تیمار حجسته بادت نوروزو نیک بادت روز تو شادخوارو بداندیش خواروانده خوار فسانه گشت و کهن شدحدیث اسکندر سخن نوآر3 که نو را حلاوتیست دگر 1265 فسانهآ کهنو کارنامهآ بدروغ بکا

بکار ناید رو در دروغ رنج مبر حدیث آنکه سکندر کجا رسیدوچه کرد ز بس شنیدن گشتهست خلق را ازبر شنیدهام که حدیثی که آن دوباره شود چوصبر گرددتلخ ، ارچه خوش بود چوشکر4 اگر حدیثخوش ودلپذیرخواهی کرد حدیث شاه جهان پیش گیرو زین مگذر یمین دولت محمود شهریار جهان خدایگان نکو منظر و نکو مخبر 270) شهی که روزوشب اوراجزاین تمنانیست که چون زند بت و بتخانه بر سر بتگر گهی زجیحون لشکر کشدسویسیحون

گهی سپه برد از باختر ms055 سوی خاور ز کارنامهآ او گر دو داستان 5 خوانی بخنده یاد کنی کارهای اسکندر بلی سکندرسر تاسر جهان را گشت 7 سفر گزید و بیابان برید و کوه و کمر ولیکن او زسفر آب زندگانی جست ملک ، رضای خدا و رضای پیغمبر 225) و گر تو گویی در شأنش آیتست رواست8 نیم من این را منکر که باشد9 آن منکر بوقت آنکه سکندرهمی امارت کرد نبد نبوت را برنهاده قفل بدر

67 بوقت شاه جهان گر پیمبری بودی دویست آیت بودی بشأن شاه اندر همه حدیث سکندر بدان بزرگ شدهستکه دل بشغل سفربست1 و دوست داشت سفر اگر سکندر با شاه یک سفر کردی ز اسب تازی زو

ز اسب تازی زود آمدی فرودبه خر *2 دراز تر سفر او بدان رهی بودهست که ده زده نگسستهست و کردر از کردر 280) ملک سپاه براهی برد که دیو درو3 شمیده گردد و گمراه و عاجز و مضطر چنین سفر که شه امسال کرد ، درهمه عمر خدای داند کو را نیامدهست بسر گمان که برد که هرگز کسیزراه طراز بسومنات برد لشکر و چنین لشکر نه لشکری که مر آن راکسی بداند حد نه لشکری که مر آنرا کسی بداند مر شمار لختی از آن بر تر ازشمار حصی عداد برخی 4 از آن برتر از عداد مطر 1285 بلشکر کشن و بیکران نظر چه کنی تو دوری ره صعب وکمی5 آب نگر رهی که دیو دروگم شدی بوقت زوال چو مرد کم بین در تنگ بیشه وقت سحر دراز تر ز غم مستمند سوخته دل6 کشیده تر زشب دردمند خسته جگر بصد پیاندر ،ده جایریگ چون سرمه7 بده پیاندر ، صدجای سنگ چون نشتر

چو قول سفله همه کشتهای او 3 بی بر 1290 چو چشم شوخ همه چشمههای اوبی آب چو هوای او 3 دژم و باداو 3 چو دودجحیم زمین او سیه وخاک او 2 چو

نه خار ms056 بلکه سنان خلنده و خنجر همه درخت و میان درخت خار کشن نه مرد را سر آن کاندر آن نهادی پی8 نه مرغ را دل آن کاندر آن گشادی پر همی ز جوشن برکند غیبهآ جوشن همی ز مغفر بگسست رفرف مغفر سوار با سر اندر شدی بدو9 و ازو2 برون شدی همه تن چون هزار پای بسر 1295 هزار خار شکسته درو و خسته ازو3 بچند جای سروروی وپشت وپهلو و بر کمر کشان سیه را جدا جدا هر 1 روز کمر برهنه بمنزل شدی ز حلیهآ 11 زر چو پای باز در آن بیشه پر جلاجل بود ستاکهای درخت از پشیزهای کمر2 گهی گیاهی پیش آمدی چو نوک خدنگ13 گهی زمینی پیش آمدی چو روی 14 تبر

بر آید و گرمی بمرد خفتهرسد سبک نگردد زان خواب تا گه 3 محشر خدایگان جهان زان سخن نیندیشید سپه براندبیاری ایزد داور

ین درشتی و زشتی رهی که کردم یاد گذاره کرد 4 بتوفیق خالق اکبر پیادگان رایک یک بخواند و اشتر5 داد ب

بتوشه کرد سفر بر مسافران چو حضر 1310 جمازه ها را در بادیه دمادم کرد 6 بآب کرد همه 7 ریگ آن بیابان تر بساخت از پی پسماندگان و گمشدگان میان بادیه ها حوضهای چون کوثر8 همه سپه را زان بادیه برون آورد شکفته چون گل سیرابو ms057 همچو9 نیلوفر بدانرهاندرچندین 10 حصاروشهربزرگ خراب کرد و بکند اصل هریک از بن وبر نخست لدروه کزروی برج و بارهآ آن چوکوه کوه فرو ریخت آهن و مرمر 1315 حصار او11 قوی و بارهآ حصار قوی

حصاریان همه برسان 12 شیر شرزهآ نر

تدرنگ پیشه به فر و شتاب کار به کر مبارزانی همدست و لشکری همپشت در نبرد کرده و اندر نبرد یافته دست دلیر گشته و اندر دلیری استمگر 13 چوچیکودر14 که چه صندوقهای گوهر یاف بکوه پایهآ او11 شهریار شیر شکر چو کوه البرز، آن کوه کاندرو12 سیمرغ گرفت 15 مسکن وبازال شد سخن گستر 132 چگونه کوهی چونانکه از بلندی آن ستارگان را گویی فرود اوست مقر

69 مبارزانی بر تیغ او بتیغ گذاشت که هر یکی راصد بنده بودچون عنتر1 چو نهرواله که اندر دیار هند بهیم2 به نهرواله همی کرد بر شهان مفخر بزرگ شهری و در شهر کاخهای بزرگ رسیده کنگرهٔ‌ کاخها به دو پیکر بدخل نیک و بتربت خوش و بآب تمام به کشتمند و بباغ و ببوستان برور

وارنود هزار پیاده مبارز و صفدر 1325 دویست پیل وکما بیش ده3 هزار سوار ز همیشه رای بهیم اندرو4 مقیم بدی نشسته ایمن و دل پر نشاط و نا چو مندهیر که در مندهیر حوضی بود چنانکه خیره شدی اندرو4دو چشم فکر چگونه حوضی چونانکه هرچه بندیشم نمیتوانم گفتن صفاتش اندر خور ز دستبرد حکیمان برو پدید نشان ز مال های فراوان برو پدید اثر فرات پهنا5 حوضی بصد هزار عمل هزار بتکدهآ خرد6 گرد حوض اندر 1330 بزرگ بتکدهای پیش و در میانش بتی بحسن ماه ولیکن بقامت عرعر دگر چو دیولواره7 که همچو روزسپید پدید بود سر افراشته میان گذر8 درو درختان چون گوز هندی و پوپل که هر درخت بسالی دهد مکرر بر یکی حصار قوی بر کران شهر و درو9 ز بت پرستان گرد آمده یکی معشر10 ms058 بکشت مردم و بتخانهها بکند و بسوخت11 چنانکه بتکدهٔ‌ دارنی12 و تانیسر 1335 نرست ازو برهاندر13 مگر کسی که بماند نهفته زیر خسی چون بهیم شوم اختر نهفتگانرا نا خسته14 زان قبل بگذاشت که شغل داشت جز آن، آنشه فریشتهفر کسیکه بتکدهآ سومنات. خواهد کند بخستگان نکند روزگار خویش هدر

شتاب او هم ازینروی بوده بودمگر15 ملک همی بتبه کردن منات شتافت مناتولات وعزی در مکه سه بت بودند16 ز دستبرد بت آرای آن زمان آزر 1340

جز آن کسی که بدو بود از خدای نظر همه جهان همی آن هرسه بت17 پرستیدندجز آن

بر آن زمین ننشست و نرفت جز کافر بجایگاهی کز روزگار آدم باز ب 1345 ز بهر آن بت ، بتخانهای بناکردند بصد هزار تماثیل و صد هزار صور بکار بردند از هر سویی تقرب را چو تخته سنگ بر آنخانه، تخته تختهآ زر به بتکده در ، بت را خزینهای کردند2 در آن خزینه بصندوقهای پیل ، گهر

که سیر گشتز3 گوهر فروش، گوهرخر گهر خریدند او را بشهر ها چندان برابر سر بت کله ای فرو هشتند نگار کار بهیاقوت و بافته به درر

چو کوه آتش و گوهر برو بجای شرر 1350 ززر پخته یکی خود4 ساختند او را خراج مملکتی5 تاج وافسرش بودهست کمینه چیز وی آن تاج بود و آن افسر6 پس آنگه آنرا کردند سومنات لقب لقب که دید که نام اندرو بود مضمر

ابتی بر آمد زینگونه و بدین پیکر خبر فکندند اندر جهان که از دریا بن مدبر همه خلقست و کردگار جهان ض

ضیا دهندهٔ‌ شمسست و نوربخش قمر 1355 بعلم این7 بود اندر جهانصلاح وفساد بح

بحکم این رود اندر جهان قضا و قدر گروه دیگر گفتند ، نی که این بت ms059 رابر آسمان برین بود جایگاه و مقر کسی نیاورد این را بدین مقام که این ز آسمان بخودی8 خود آمدهست ایدر

بدین بگوید بحر و بدان بگوید بر بدین بگوید روز و بدان9 بگوید شب ب چو این ز دریا سر برزد و بخشک آمد سجود کردند این راهمه نبات و شجر 1360 به شیر خویش مر او رابشست گاو و کنون بدین تقرب خوانند گاو را ماد از بهر سنگی چندین هزار خلق خدای بقول دیو فرو هشته بر خطر لنگر فریضه هر روز آن سنگ را بشستندی به آب گنگ و بهشیر و بهزعفران وشکر ز بهر شستن آن بت زگنگ هر روزی دو جام آب رسیدی فزون زده ساغر

1365 گه گرفتن خور3 صد هزار کودک و مرد بدو شدندی فریاد خواه و پوزش گر 1365 ز کافران که شدندی به سومنات به حج همی گسسته نگشتی بره نفر ز نفر خدای خوانند آن سنگ را همی شمنان چه بیهده سخنست این که خاکشان بر سر خدای حکم چنان کرده بود کان بت را ز جای برکند آن شهریار دین پرور بدان نیت که مر او را بمکه باز برد بکند و اینک با ما همی برد همبر چوبت بکنداز آنجا و4 مالوزربرداشت بدست خویش به بتخانه در فکند آذر 1370 برهمنان را چندانکه دید سر ببرید بریده به ، سر آن کز هدی بتابد سر5 ز خون کشته کز آن بتکده بدریا راند چوسرخ لاله شد، آبی چو سبز6 سیسنبر ز بت پرستان چندان بکشت و چندان بست که کشته بود وگرفته ز خانیان به کتر7 خدای داند کآنجا چه مایه مردم8 بود همه در آرزوی جنگ وجنگ را ازدر9 میان بتکده استاده و سلیح بچنگ چو روز جنگ میان مصاف ، رستم زر 1375 خدنگترکی10 بررویوسر11 همی خوردند همی نیامد بر رویشان پدید ms060 غیر12 بجنگ جلدی کردند، لیکن13 آخر کار بتیر سلطان بردند عمر خویش بسر خدایگان را اندر جهان دوحاجت بود همیشه این دو14 همیخواست زایزدداور یکی که جایگه حج هندوان بکند دگر که حج کند و بوسه بر دهد بحجر یکی از آن دو مراد بزرگ حاصل کرد دگر بعون خدای بزرگ کرده شمر 1380

بدانچه کرده بیابد ملک ثواب و ثمر خراب کردن بتخانه خردکار15 نبود به

گرفت راه بدر باز رفتگان16 دگر چو دل ز سوختن سومنات فارغ کرد گر

گسسته شد ز ره امید مردمان یکسر. خمی ز گردش دریا براه پیش آمد نبود رهبر کان خلق را بجستی راه17 نبود ممکن کان آب را کنند عبر18 سوی درازا یکماه راه ویران بود رهی بصعبی و زشتی در آن دیار سمر 1385

روز همیرود، چورودمرغ گرسنه سوی خور ز سوی پهنا چندانکه کشتیی دو سه روز درون1 دریا مد آمدی بروز دو بار2 چنانکه چرخ زدی اندر آب او3چنبر چو مد باز شدی بر کرانش صیادان4 فرو شدندی وکردندی از میانه5 حذر ملک چو حال چنان دید خلق را دل داد براند وگفت که این مایه آبرا چه خطر

فکند بارهٔ‌ فرخنده پی بآب اندر 1350 امید خویش بایزد فکند و پیش سپاه

روان شدند همه از پی شه آن لشکر6 بفال نیک ، شه پر دل آب را بگذاشت رو بر آمدند بر آن پی ز آب آن دریا چنانکه گفتی آن آب بد همی فرغ نه آنکه هیچکسی را بتن8 رسید آسیب9 نه آنکه هیچ کسی رابجان رسید ضرر10

کهبر11 نیامد ونگذشت آبش از میزر دو روزودوشب از آنجاهمی سپاه گذشت 39) جدا ز مردم بگذشت ز آب آن دریا بر از دویست هزار اسب و اشترواستر بدین طریق زیزدان12 چنین کرامتیافت تواین کرامت زاجناس معجزات شمر13 جزاینکه گفتم، چندین غزات14 دیگر کرد بباز گشتن سوی مقام عز و مقر حصار کند هه15 را از ms061 بهیم خالی کرد بهیم را بجفان آن حصار بود مفر قوی حصاری بر تیغ نامدار کهی میان دشتی سیراب نا شده ز مطر 40) میان سنگ، یکی کنده، کنده16 گرد حصار نه زان عمل که بود کار کرد های بشر نه راه یافته خصم اندر آن حصار بجهد17 نه زان حصار فرود آمدی یکی بخبر28 وز آن حصار به منصوره19 روی کردوبراند بر آن شماره20 کجا راند حیدر از خیبر خفیف چون خبر خسرو جهان بشنید دوان گذشت و به جوی اندر اوفتاد وبه جر بآب شور و بیابان پرگزند افتاد بماندش21 خانهآ ویران زطارم وز طزر22 1405 خفیف را سپه و پیل ومال چندان بود که بیش از آن نبود در هوا همانا ذر نداشت طاقت سلطان، زپیش اوبگریخت چنان که زو بگریزند صد هزار دگر2

دایگانا زین پس چو رای غزوکنی ببر سپاه کشن سوی روم و سوی خزر 1415 به سندوهند کسی نیستمانده کان4ارزد کز آن توشود آنجا بجنگ یک چاکر خراب کردی و بیمرد5 خاندان بهیم مگر کنی پس از این قصد خانهٔ‌ قیصر سپه کشیدی زین روی 6 تالب دریا بجایگاهی کز آدمی نبود اثر بما نمودی آن چیزها که یاد ms062 کنیم گمان بریم که این در فسانه بود مگر

بهیچ روی ازین7 آب نیست روی8 گذر 420) زمین بماند برینروی و آبپیش آمد بر

کنون گذشته بدی از قمار و از بربر9 اگر نه دریا پیش آمدی براه ترا ک

چنان که بود بهنگام مصطفی حیدر ایا بمردی و پیروزی از ملوک پدید شنیدهام که همیشه چنین بود دریا که بر دو منزلاز آواش گوش گردد کر10

همی بر آید موجش برابر محور همی نماید هیبت ، همی فزاید شور سه بار با تو بدریای بیکرانه شدم نه

نه موج دیدم و نههیبت ونه شور ونهشر 1425 نخست روز که دریا ترا بدید ، بدید که پیش قدر توچون ناقصست وچون ابتر

بقدر باتو نیارد زد ، ار بخواهد ، بر2 بمال باتونتاند 11 شد، اربخواهد، جفت بة چو گردخویش نگه کرد ،مارو ماهیدید بگرد تو مه تابان و زهرهآ ازهر زتو خلایق را خرمی و شادی بود وزو همه خطرجان و بیم غرق و ضرر 1430

در مدح سلطان محمود وذکرشکار اوگویده ای مبارک پی جهاندار و همایون شهریار ای ز بهر نام نیکو دین و ms063 دولت 6 را بکار ای یمین دولت و ملک و ولایت7 را شکوه

ای امین ملت ودین و شریعت را نگار8 نیکنامی را چنانی چون زمین را گلستان پادشاهی را چنانی چون گلستان را بهار

جهد تو از بهر خلقست و تواز بهر خدای9

مهربان بر 1 مردمان زاهد و پرهیزگار عابدان را از غلامان تو رشک آید همی از جهاد و از عبادت کردن لیل و نهار

از پی آن تا بر تو قدرشان افزون شود

کارشان تسبیح و روزهست و حدیث کردگار

75 گر گرامی ترکسی زان تو اندر راه1 دین چشم را لختی بخوابد برکشی او را بدار گیتی از بدمذهبان خالیشد و آسوده گشت تاتو رسم سنگ ودار 2 آوردی اندرمرغزار3 در همه کاری ترا صبر و قرارست ای ملک چون بکار دین رسیدی بیقراری بیقرار چون به اقصای جهان از ملحدان یابی خبر حیلهسازی تاکنی برچوب خشک اوراسوار شهریارا روزگار تو بتو تاریخ گشت همچو ما 4 از دولت توبهره ورشد روزگار عاشقی بر غزوکردن ، فتنهای بر نام وننگ این دو کردستی بگیتی خویشتن را اختیار تو بشببیدار واز توخلق اندر خوابخوش توبجنگ خصم و از تو عالمی 6در زینهار جز ترا از خسروان پیوسته هرروزی که دید مصحفی اندر میان 7 و مصحفی اندر کنار از شتاب وردخواندن زودبرخیزی زخواب وزپی انصاف دادن ، دیر بنشینی ببار با که کرد از شهریاران و بزرگان8 جهان آن کرامتها که ایزد باتوکرد ، ای9شهریار! لاجرم چندان کرامت یافتی ز ایزد کز آن صد یکی10 را هیچ حاسب کرد نتواند شمار هر که خواهد کز کرامتهای تو آگه شود گو ز«دولت نامه» برخواند همی بیتی هزار

آنکه اندر خدمت توتا بشب روزی گذاشت

مژدهباد اورا که تاحشر ایمنست از ننگ وعار بس کساکز دولت توگشت با ملک و سپاه بس ms064 کسا کزخدمت توگشت با یمن و یسار

آنچه تو بخشی بکس ، بخشید نتواند فلک

زین قدرخان آگه است ای خسرو دینار بار بردباری بردباری، مهربانی مهربان حق شناسی حق شناسی ، حقگزاری حقگزار

خشم و پیکار تو باشد با اعادی بیکران

بر و کردار3 تو باشد با موالی بیشمار هر که را توخصم خواندی، روز خواندش روز کور . هر که را تودوست خواندی بخت خواندش بختیار

دوستانرا4 چون قدرخانرا ، کنی شاد و عزیز

دشمنانرا5 همچو ایلک راکنی، غمگین وخوار کس مباداکوکند با تو خداوندا خلاف کز خلافت ریگ7 خا کسترشود در جویبار

بیم تو بیدار دارد بد سکالانرا بشب

همچو کاندر خواب دارد کود کانرا کو کنار برفروزی و بتابی8 و بتازی از نشاط چون ترا با شهریاری کرد باید کارزار

خوشتر آید مغفر پرخون بچشمتروز جنگ

زانکه جام بادهٔ‌ گلگون بچشم باده خوار

گه سپاهی رابدیوار حصاری برکنی

گه فرود آری شهی را بسته از برج حصار ازهمه شاهان تودانی بستن اندر روز جنگ جنگجویان و بد اندیشان قطار اندر قطار1

هر که را از جنگجویان درقطار آری کنی

ز آهن پیچیده و از خام گاو او را مهار بس جها نبانرا2 که تو براو تبه کردی جهان بس دلیران را که از سرشان3 بر آوردی دمار

چو نکه لختی جنگر اما ندشکار، از حرص جنگ

چون بیاسایی ز جنگ، آید ترا رای شکار4 تا شکار شیر بینی5 کم گرایی سوی رنگ آن شکار اختیارست این شکار اضطرار

سرفرود آری بتیغ از کرگ چون بار6 از درخت

پنجه بریایی7 بتیرازشیر، چون برگ از چنار8 شیر تا بر کنگرهآ کاخت سر نخجیر دید از غم واز رشک خون گرید بروزی چندبار

چشم شیر ازخون گرستن سرخ باشدروزوشب

هر که چشم شیر دید، این آید او را استوار تا بدانستند نخجیران که از سرشان ms065 همی کنگرهآ کاخ توگردد همچو شاهان تاجدار

چون گه صید تو باشد سر سوی غزنین نهند

تامگر سرشان بری بر کنگرهآ کاخت بکار

هر که را در سر نباشد درخورکاخ تو شاخ

روزصید ازشرم چونشاخی بودخشک ونزار2 ای بهر بابی دو دست تو سخی تر ز آسمان ای نهان تو بهرکاری نکوتر ز آشکار

آفتابی تو ولیکن طبع تو دور از طمع

آفتاب از طامعی برگیرد از دریا بخار3 تا وحوش اندر بیابان زیر فرمان تو اند روز صید آرند پیش کاخ تو سرها نثار

طاعت توچون نمازست و هر آنکس کزنماز

سر بیکسو تافت ، او را کرد باید سنگسار تا بجنگ و آشتی شیرین بود گفتار دوست تا بهاندوه و بشادی خوش بود دیدار یار

تا تن شیران شود4 درعشق بت رویان اسیر

تا دل شاهان بود بر ناز خوبان بردبار برجهان فرمان تو رانو برزمین خسرو توباش ازمهان طاعت توخواه وازشهان گیتی5 تودار

کشور دشمن تو گیرو خانهآ دشمن توسوز

مرگدشمن توشو6 وهم نعمت دشمن توخوار برهوای دل تو باش از شهریاران7 کامران بر مراد دل تو باش از تاجداران8 کامگار

برخورازبخت جوان وبرخور ازملک جهان

برخور از عمر دراز وبرخور از روی نگار

باده خور بر روی آن کز بهراو خواهی جهان

میستان از دست آن کز عشق اوداری خمار

دست او در1 دست گیر وروی او بر روی نه

بوسه اندر بوسه بند وعیش بااو خوش گذار

گنگ باد آن کس که اندرطعن تو گوید سخن

کورباد آن کس که اندر عرض2توجویدعوار ای ز جنگ4 آمدهو روی نهاده بشکار تیغ و تیر تو همی سیر نگردند5 زکار گاه تیغ تو بر آرد ز سر دشمن گرد گاه تیر تو بر آرد ز بر6 شیر دمار

ملک برخصم تبه7 بیشه بر شیر حصار هیبت تیغ تو و تیر تو دارد شب ms066 و روز وای آن خصم که در رزم بدو گویی گیر وای آن شیر که در صید بدو گویی دار روزصید تو بچشم تو چه روباه وچهشیر روز رزم تو بر تو چه پیاده چه سوار 1500 من درین صید گه8 آن دیدم از تو ملکا که صفت کردن آن گشت بمن بردشوار هر چه درصحرا درنده و دام و دد بود همه را گرد بهم کردی دریک دیوار گردایشان پرهای بستی تا تند10 عقاب زان برون رفتندانستهم ازهیچ11 کنار وز سر بالا چون ژاله روان کردی تیر هر که را گفتی بر دیده برم12 تیر بکار در دویدند بسوی تو قطار از سر کوه باز گستردی در دامن کهشان بقطار 1505 چون درختان کشن بودند از دور و بتیر بفتادند بدانسان که فتد میوه ز دار بامدادان همه کهسار پر از وحشی بود شامگاه از همه پرداخته بودی کهسار در زمانی همهآ دشت ز خون دد و دام لعل کردی چو گلستانی هنگام بهار نه کرانست مر آنرا که تو کردی بقیاس13 نه کنارست مر آنراکه تو کردی14 بشمار ظن برم من که چنین بود همانا دشمن کشته وپیش تو افکنده سروجانیخوار 151

روزوشب بررخش ازرامش13 عشقت گلنار عهد بسته دل او با تو به مهر و به وفا شرط کرده تن او با تو به بوس وبه کنار گاه در موکب شاهانهآتو جوشن پوش گاه در مجلس فرخندهآ تو باده گسار هر که ازشادی تو شاد نباشد به جهان یک زمان دور مباد از غم واز نالهآ زار مجلس افروز بتو باغ تو14 امروز شها مجلس نوکن و نوگیرو می نوش گوار 130 تا بزرگان سپاه تو بهر باغ کنند15 پیش تو از قبل تهنیت باغ نثار

83 بصورتگری دست بردی زمانی چو در بتگری1 گوی بردیز آزر چه صحرا و چه بزمگاه فریدون چه بستان و چه رزمگاه سکندر ز نقاشی و بتگریها که کردی زتو خیره ماندهست نقاش وبتگر ز نسرین در آویختی عقد لؤلو2آ زگلبن در آویختی عقد گوهر بهر مجلسی ازتو رنگی دگرگون بهر باغی از تو نگاریستدیگر عجب خرم و دلگشایی ولیکن نه چون مجلس شهریار مظفر جهاندار محمود بن ناصرالدین خداو ندو سلطانهر3 هفت کشور بآزادگی پیشرو چون بمردی بمخبر پسندیده همچون بمنظر خداوند فضل و خداوند دانش خداوند تخت وخداوند افسر4 همه سرکشان امر او را متابع همه خسروان رای او را مسخر ایا از همه شهریاران مقدم چو از اختران آفتاب منور جهانرا بشمشیر چون تیر5 کردی سپه بردی از باختر تا بخاور خلافت که جست ازهمه شهریاران که نه شهر او پست کردی سراسر خلاف تو راندهست مأمونیانرا6 به ارگ و به طاق سپهبد مجاور خلاف تو راندهست یعقوبیانرا ز ایوان سام یل و رستم زر خلاف تو مالید گرگانجیانرا به جویهزار اسبو دشت سدیور خلاف تو برکنده سامانیانرا ز بستانها سرو و از کاخها در خلاف توکرد اندر ایام ایلک بدشت کترخیل خان را مبتر خلافت جدا کردچیپالیانرا زکتهای7 زرین و شاهانه زیور خلاف تو کردهست نندائیانرا بی آرام و بیهال و بیخواب و بیخور زهی ملک را پادشاهی موفق زهی خلق را شهریاری مشهر4 تو کردی تهی حد هندوستانرا ز ms070 مردان جنگی و9 پیلان منکر: چو بالا پسند تناور که چون او10 نتابد ز بالای گردون سه خواهر چو هروان و جیله شبیه الوهه1 چو مولوش12 وسوله وچون سور کیسر

40 در مدح یمین الدوله سحمودبن ناصرالدین و ذکر فتوحات اوگوید5 سال وماه نیک و روز خرم و فرخ بهار بر شه فرخنده پی فرخنده بادا هرچهار

خسرو غازی سر شاهان و تاج خسروان

میر محمود آن شه دریا دل دریا گذار آنکه بر در گاه او خدمتگرانند از ملوک هریکی اندر دیار6 خویش روی صد تبار

پادشاهی کو بداند نام نیک از نام بد

خدمت سلطان کند بر پادشاهی اختیار خدمتسلطان بجان7 از شهریاری خوشترست وین کسی داند که خواهد برخورداز روزگار8

هر کسی کو خدمت محمود را شایسته گشت

عاقبت محمود خواهد کردن9 اوراکردگار

ای شه پاکیزه دین ! ای پادشاه راستین !

ای مبارک خدمت تو خلق را امیدوار درجهان خذلان ندانم برتر از عصیان تو یارب این خذلان زشهر ما واز ما دور دار

باغهایی دیدهام من چون بهشت اندر بهشت

کاخهایی دیده من چون بهار اندر بهار چون درو خذلان وعصیان توای شهراه یافت کاخها شد جای جغد و باغها شد جای مار

هرکجا مردم رسید و هرکجا مردم رسند

تورسیدستی و لشکر بردی آنجا چند بار از بیابانهای بیره با سپه بیرون شدی چون مراد آمد ترا بگذاشتی 4 دریا سوار

جنگ دریاکردی و از خون دریاباریان

روی دریا لعل کردی چون شکفته لالهزار ms072 من شکار آب مرغابی و ماهی دیدهام تو در آب 6 امسال شیران سیه کردی شکار

هر کجاگردنکشی اندر جهان سر بر کشید7

توبر آوردی بشمشیر از تن و جانش دمار طاغیان وعاصیان را سر بسر کردی مطیع ملحدان و گمرهانرا جمله8 برکردی بدار

عیشهای بت پرستان تلخ کردی چون کبست

روزهای دشمنان دین سیه کردی چوقار

هرچه در هندوستان پیل مصاف آرای بود

پیش کردی و در آوردی بدشت شا بهار زین به کرگان برنهادی در میان بیشه شان اندر آوردی بلشکرگه چو اشتر برقطار1

برسر آوردی2 نهنگان را بخشت از قعر آب

سرنگون کردی پلنگان را بتیر از کوهسار بیشه ها بی شیر کردی ، دشتها بی اژدها قلعه ها بیمرد کردی ، شهرها بی شهریار

خسروی از خسروانی بستدی پیروز بخت

تخت و ملک3 از خانههایی4 بر گرفتی نامدار خانهآیعقو بیان وخانهآمأمونیان خانهآ چیپالیان و این چنین صد بر شمار

لشکر ایشان شکستی کشور ایشان گرفت

با کدامین شاه خواهی کرد زین پس کارزار5 کارهای شیر مردان کردی و از رشک تو حاسدانت یاوه گوهستند وجمله ژاژ خوار6

گر کسی خواهد که در گیتی چو تو کاری کند

چون کند ، چون درهمه گیتی نیابد هیچ کار عمرهای نوح باید تا شهی7 خیزد دگر هم8 از آنشاهان که توبر کندهای ازبیخ وبار

یادکن تا برچه لشکرها شدستی کامران

یادکن تا برچه کشور ها شدستی کامگار

دیوان فرحی سیستانی

این جهان ازدستشاهانی برون کردی که بود

هریکی را چون فریدون ملک ، صد پیشکار مرغزاری هست گیتی وتو شیری از قیاس بس هزبران را که تو کردی برون از مرغزار1

مردمان اندر حصار امید امنی را شوند2

کس نیارد شد همی از بیم تو اندر حصار تا توای خسرو حصار سیستان بگشادهای استواری نیست کس را بر حصار3 استوار

همچنان خواهم که باشی خسرووشادان دلت4 ms073

تن درست و شادمان و شادکام وشادخوار خسرو پیروزبختی شهریار چیره دست فتح و نصرت بریمین وبخت ودولت بریسار

روز تو فرخنده باد و عمر تو پاینده باد

دولت تو بیکران و ملت تو بیکنار5 گاه می خوردن می تو برکف معشوق تو وقت آسایش بتت را6 پای تو اندر کنار

مرمرا درخدمت تو زندگانی باد دیر7

تا ببینم مرترا در مکه با اهل و تبار8

این قصیدهآ مصنوعه را درمدج سلطان محمود گفته است 9 پار آن اثرمشک نبودهست پدیدار امسال دمید آنچه همیخواست دلم پار10 بسیار دعاکردم کاین روز ببینم امروز بدیدم ز دعاکردن بسیار عطارشد آن عارض و آن خط 11سیه عطر هم عاشق عطرم من وهم عاشق عطار بارغم واندیشه همهزین دل برخاست تا مشک سیه دیدم کافور ترا بار کاردل من ساخته بودهست و نبودهست12 امروز بکام دل من گشته همه کار

چونانکهجهان کام ملک2 جویدهموار 1670 همواره دل بردهآ من کام تو جوید چ سالار زمان فخر جهانداران محمود آنشه که چو جم دارد صدحاجبوسالار کردار بود چاره گر کار بزرگان3 کردار چنین باشد و او عاشق کردار مقدار جهانراست ورا نیز کرانست4 بخشیدن اورا نه کرانست دینار چنان بخشد ما را که بر ما پیوسته بود خوارترین چیزی دینار

بیفایده مان نبود او خفته و بیدار 1675 بیدار عطا بخشد، خفته بسکالد بی تیمار رعیت خورد 5 و انده درویش ایزد ندهد او را هیچ انده و تیمار اسرار همه گیتی دانسته بدانش6 محمود و پسندیده بر 7 عالم اسرار زنهار دهد خصم قوی را چوظفریافت هرچند نباشد بر او ازدر زنهار

هرچند که اورا نبود خود زکس آزار آزار کهن وقت ظفر بگسلد از دل هرچند که اورا اقرار دهد شاه جهانرا بهمه فضلآنکس که دهد خلق بفضلش همه اقرار 1680 اخبار نویسان و خرد مندان ms074 زین پس هرگز ننویسند جز اخبار شه اخبار کفار پراکنده و برکنده شدستنداز بسکه شکسته ست ملک لشکرکفار پیکار همی جوید پیوسته ولیکن کس نیست که با قار ارچه سیه تر بود و تیره ترازشب روز ملکان از فزعش تیره تر از

جایی که در آن ره نبرد باد بهنجار 1685 هنجار برد8 پیش شه اندرشبتاریک دشوار جهان نزد ملک باشد9 آسان آسان ملک نزد همه گیتی 10 دشوار هموار همه ملکت شاهان بگرفته در زیر سپه کرده همه گیتی هموار بلغار کرانی ز جهانستو مراوراست از بارهٔ‌ قنوج و برن تا در بلغار دیدار نکو دارد و کردار ستوده خوی خوش و رسم نکواندرخور دیدار نظار ز دیدار همه چیز شود سیر از دیدن او سیر نگردد دل نظار 690 یار11 طرب و روز بهی باد همیشه با باده و با بوسه ز دست و زلب یار

درذکرا وفات سلطان محمود ورثاء آن پادشاه گوید1 شهر غزنین1 نه همانست که من دیدم پار چه فتادهست که امسال دگرگون شده کار خانهها بینم پرنوحه وپربانگ وخروش نوحه وبانگ وخروشی که کند روح فکار کویها بینم پرشورش و سرتاسر کوی همه پرجوش وهمه جوشش از خیل سوار3 1695 رستهها بینم بیمردم 4 ودرهای دکان همه بر بسته و بر در زده هر یک مسمار کاخها بینم پرداخته از محتشمان همه یکسر5 ز ربض برده به شارستان بار مهتران بینم بر روی زنان همچوزنان چشمها کرده ز خونابه برنگ گلنار حاجبان بینم خسته دل و پوشیده سیه کله افکنده یکی از سرو دیگردستار6 بانوان بینم بیرون شده از خانه بکوی بر در میدان گریان و خروشان هموار 700) خواجگان بینم برداشته از پیشدوات د

دستها برسر 7 وسرها زده اندر دیوار عاملان بینم باز آمده غمگین ز عمل کار ناکرده و نا رفته بدیوان شمار مطربان بینم گریان وده انگشت گزان

رودها بر سرو بر روی زده شیفته وار لشکری بینم ms075 سرگشته سراسیمه8 شده چشمها پرنم و از حسرت وغم گشته نزار این همان لشکریانند که من دیدم دی ؟ وین همان شهرو زمین است که من دیدم پار؟ 1705 مگر امسال ملک باز نیامد ز غزا ؟ دشمنی روی نهادهستبرین شهر و دیار؟ مگر امسال ز هرخانه عزیزی11گمشد ؟ تاشد از حسرت وغم روزهمه چون شبتار؟ مگر امسال چو پیرار بنالید ملک ؟ نی من آشوب ازین گونه ندیدم پیرار؟ تو نگویی چه فتادست؟ بگو گربتوان من نه بیگانهام ، این حال ز من باز مدار این چه شغلست و چه آشوب و چه با نگست و خروش این چه کارست و چه بارست و چه چندین گفتار؟11 کاشکی آنشب و آنروز که ترسیدم از آن نفتادستی و شادی نشدستی تیمار 1710 کاشکی چشم بد اندر نرسیدی به امیر آه ترسم که رسید وشده مهزیر غبار 12 رفت وماراهمه بیچاره و درمانده بماندمن ندانم که چه درمان کنم این ر

رد ملکهمچو هرخاری در زیر زمین ریزدخوار آه و درداکه همی لعل به کان باز شود او میانگل و ازگل نشود برخوردار1 آه و دردا که بی او هر گز نتوانم دید2 باغ فیروزی پرلاله و گلهای ببار3 1215 آه و دردا که بیکبار تهی بینم ازو کاخ محمودی و آن خانهآ پرنقش ونگار آه ودردا4 که کنون قرمطیان شاد شوند ایمنی یابند از سنگ پراکنده و دار آه و دردا4 که کنون قیصر رومی برهد از تکاپوی5 بر آوردن برج و دیوار آه و دردا که کنون برهمنان همه هند جای سازندبتان را دگر از نو به بهار6 میر ما خفته بخاک اندر و ما از بر خاک این چه روزست بدین تاری7 یارب زنهار 1720 فال بدچون زنم این حال جزاینست8 مگر زنم آن فال که گیرد دل از آن فال قرار میرمیخورده مگردی و بخفتهست امروز دیر خفتست9 مگر رنج ms076 رسیدش زخمار کوس نوبتش10 همانا که همیزان نزنند تابخسبد خوش و کمتر بودش بردل بار ای امیر همه میران و شهنشاه جهان خیز و ازحجره برون آی که خفتی بسیار خیزشاها! که جهان پرشغبوشورشدهست شور بنشان و شب وروز بشادی بگذار 122 خیزشاها! که به قنوج سپه گرد شدهست روی زانسو نه و برتار کشان آتش بار خیزشاها : که رسولان شهان آمدهاند هدیهها دارند آورده فراوان و نثار11 خیز شاها که امیران بسلام آمدهاند بارشان ده که رسیدهست هماناگه بار خیزشاها! که به فیروزی گل باز شدهست برگل نو قدحی چند می لعل گسار خیزشاها! که به چوگانی گرد آمدهاند آنکه با ایشان چوگان زدهای چندین بار 1730

ازپس12 کاخ توو باغ تو ، پیلی دو هزار خیزشاها! که چوهرسال به عرض آمدهاند

خلعت لشکر وگردید بیکجای انبار خیزشاها! که همه دوخته و ساخته گشت

زبشتاب آمد بنمای مر اورا دیدار خیزشاها! که بدیدار تو فرزند عزیز

خفتی آن خفتن 14 کزبانگ نگردی بیدار که تواند که برانگیرد زین خواب ترا

دت بود از یاریار مساعد نه اندکست و نه بسیار عشق خوشست ار مساعدت بود از یار هست ، ولیکن کجا یکیست ، ز ده جا ده دل بینی بدو3 نهاده بزنهار شکر خداوند را که لاله رخ من چون دگران نیست نا مساعد و مکار4 چربزبانست وخوبخوی5 و وفاجوی سخت بدیعست و خوبروی و وفادار باده دهد ، چون مرا بباده بود میل ms078 بوسه دهد ، چون مرا ببوسه فتد کار 1765 گاه کند خانه را بهزلف چو تبت گاه کند خیمه را به روی چو فرخار لاله فروشد مرا و مشک فروشد لاله فروشست دلبر من و عطار مشک فروشد مرا زنافهآ دو زلف لاله فروشد مرا ز باغ دو رخسار باغ دو رخسار او خوشست ولیکن خوشتراز آن باغ ، خوی شاه جهاندار6

ناصر دین و معین ملت مختار 1770 قطب معالی ملک محمد محمود آنکه ز دعوی فزون نماید معنی وانکه ز گفتار بیش دارد کردار جود و سخا را ازو فزون شده قسمت7 علم و ادب را بدو فروخته بازار اهل ادب را بزرگ دارد و نشگفت این ز بزرگیش، بس بزرگ مپندا

اهل ادب را ادیب داند مقدار قدر گهر جز گهر شناس8 نداند اهل چشم بدان دور باد از آن شه9 کان شه

سخت ادب پرورست و علم خریدار 1775 درگه او را چه خواند باید زین پس سجده گه خسروان و قبلە10آ احرار

اعدا ای بسخاوت بر آورندهٔ‌ زوار ای بسیاست فروبرندهٔ‌ اعدا

گر تو نبودی بصدر ملک سزاوار 1875 صدر مظالم بتو ندادی بر خیر با تو امیرا برابری نتوان کرد وانکه کند باشد از قیاس نه از ملکان 7 آن بزرگتر که تو او را از

از پی خدمت بروز بار دهی بار ms079

تمرد که عاقل بود حذر کند از مار زیر خلاف تو جای مار شکنجست عار ز بهر مخالفان تو زندهست ورنه بکندی مفاخر تو سر عار 1790 هر که زبیم سیاست تو فرو خفت محشر بر خیزد و نگردد بیدار1 فخر کند چوب وسر فرازد بر9 عودزانکه عدوی تراز چوب ای بتو آباد عدل عمر خطاب وی ز تو برپای علم حیدر کرار با سخن تو همه سخنها ناقص 1 با

با هنر تو همه هنرها بیکار بی گنهی کس بر تو خوار نگردد زر زچه خواری کشد چو نیست گنهکار! 1298) آنکه مراو را عزیز کرد خداوند از چه قبل نزد تو ذلیل شد و خوار! آز همی گرد زر گذشت نیارد تا ببریدی سر سؤال به دینار

شعر مرا سهل بر گذاره کن این بار بار خدا یا ! خدایگانا ! شاها ! زانکه مرا رنج و خستگی11 ره قنوج کوفته کردهست و خیره مغز و سبکسار

شعر من و لفظ آن چو 2 لؤلؤ شهوار1800 مدح تو و بیت آن چو1 درج معانی تا رخ بیدل کند حدیث گل زرد تارخ دلبر کند حدیث 4گل نار برگ گل نار باد و برگ گل زرد قسم تو و قسم دشمنان تو از خار2 تا که چو5 غمگین بگرید و بخروشد ابر به اردیبهشت و رعد به آزار دشمن تو رعدوار باد همیشه جفت خروشیدن و گریستن زار تا به در خانهآ تو برگه نوبت سیمین شندف زنند و زرین مسمار عیدت فرخنده باد و روزت مسعود وز همه بدها ترا خدای نگهدار ای زینهار خوار بدین روزگار ازیار خویشتن که خورد زینهار یک دل همی چرند کنون آهوان با شیر و با پلنگ بیک مرغزار وقتیکه چوندوعارضوزلفین8 تو در باغ گل همیشکفد صد هزار هرشب همی درخشد در گلستان9 چون شعله های آذر گلهای نار ms080 ، وقتیکه چونموشح گردد زمین10 وشی و11 پرنیان همه کوه و قفار گردد ز چشم دیده وران ناپدید اندر میان سبزه بصحرا سوار وقتی که چون سرود سرایی بباغ یادرچمن چغانه12 نهی بر کنار بلبل سرود راست کند برسمن صلصل قصیده نظم 13 کندبر چنار وقتی که عاشقان وجوانان بهم در باغ میخورند بدیدار یار این برچمن 14 نشسته و پرمی قدح و آن زیر گل غنوده و پر گل کنار زیر گل شکفته بخواهد گشاد نرگس دو چشم خویش زخواب خمار ازمن همیجدا شوی ای ماهروی نا مهربان نگاری و ناسازگار

بوبکر عندلیب نوا را بخوان گو قوم خویش را چوبیایی بیار

وز هر یکی جدا غزلی نوشنو شاهانه شادمانه زی وشادخوار

نو روز نو و نوبهار دلارام را با دوستان خویش بشادی گذار

تا فعل ابر پاک نیاید ز خاک تا طبع خاک خشک نگیرد بخار

پاینده باش تا بهمراد و به کام از دشمنان خویش بر آری دمار

امروز تو همیشه نکو تر ز دی امسال تو هماره نکوتر ز پار همواره یمن باد ترا بر یمین پیوسته یسر باد ترا بر یسار دل من لاغر کی دارد شاهد کردار لاغرم من چکنم گر نبود فربه یار لاغران جمله ظریفند و ظریفست کسی کو 2 چومن دایم با لاغرکان دارد دوست از لاغری خویش، خجل گشتزمنگفت: م

گفت: مسکین تن من گوشت نگیر دهموار گفتم ای جان نهمرا از توهمی بایدخورد ؟ خوردن من زتو: بوس است و کنارودیدار 1875 عذرخواهی چه کنی، گرتو3 نزاری و نحیف

من ترا عاشق از آنم که نحیفی و نزار4 یار لاغر نه سبک باشد و فربه نه گران سبکی به زگرانی بهمه روی و شمار د شوشهٔ‌ سیم نکوتر برتو یاگه 6 سیم؟ شاخ بادام بآیین تر ، یا شاخ چنار؟ مثل لاغر و فریی مثل روح و تنست

روح باید ، تن بیروح ندارد مقدار

لاغر آگاه نگردی که در آید 7 بکنار مردم فربی در خانه نگنجد بمثل لا 880) فربی اندر دل من جای نگیرد چکنم دل من خردست ، اندرخورخودیا بدیار8 دل خودرای مرا لاغر کانند مطیع من

عمن ندانم چکنم با دل ، یارب زنهار دل پس تن رود و تن پس دل بایدرفت

ول بایدرفت ای دل! اینک تن من را بهره خویش بیار هرچه خواهی کن با تن که توسالارتنی

که توسالارتنی لیکن او را ز پرستیدن شه باز مدار

گردنی نی که نه از منت او دارد یار از پرستیدن آن شاه ، که خالی نبود ساء

ساعتی ز اهل ادب مجلس او وز زوار2 از پرستیدن آن شه، که زشاهان بشرف بر تر آنست که بر درگه او3 یابد بار میر ابو احمد محمودکه میران جهان ب

بندگانند مر او را همه فرمانبردار پادشه زاده محمد ، کهازو نام گرفت پادشاهی ، چو ز نام پدرش شرع4شعار 189 شاهی او را بپرستد به زمانی صدراه5 دولت او

دولت او را بپرستد بزمانی صد بار و هنر یافت بزرگی، نشودهر گزپست زوادب گشت گرامی، نشود هر گزخوار

زین 6 همیتیز شود اهل ادب رابازار پشت اهل ادبست او و خریدار ادب ز خوارتر چیزی علم و ادبستی به جهان گرنه اوبرزده چنگست بدیشان هموار میل شاهان به شرابستوبهرود وبهسرود میل او باز بهعلم و به کتاب و اخبار 1895 همه جودست وسخاوت همه فضلست و کرم همه عدلست و کفایت همه حلمست و وقار ای برون برده بجود ازدل خلق آزونیاز ای بر آورده بهرادی ز سر8 بخل دمار زایران تو ندانند چه چیزست درم از پی آنکه نیابند ز تو جز دینار زایران دگران باز به امید کنند

ازپی دیدن دیناری دو چشم چهار

نه زتنهایی ، لیکن ز غلام بسیار 1900 چاکران تو ندانند کرا باید خواند نه چاکران دگران ز آرزوی بنده کنند نام فرزندان تکسین9 و تکین و دینار

ندتنگدستی سوی ایشان نکند راهگذار مردمانی که بدرگاه تو بگذشته بوند

هیچ کردار ترا نیست زبان گفتار هر که کرداری کردهست بگفتهست نخست نه از آنرو که بگفتار نیرزد صداز آن10 که زگفتارت شرم آید و ننگ آیدوعار

پیشتر چیزی گفتار بود پس کردار 1905 پیش گفتار به ms084 کردار شوی وین عجبست پی خازنان تو ز بس دادن دینار و درم بنماز اندردارند گرفته معیار بدره بر بدره فرو ریخته باشند و هنوز که همیگویند : ایشاگرد ! آن بدره بیار

در مدح امیر ابو احمد محمدبن محمودغزنوی 12

دی زلشکر گه آمد13 آندلبر صد رهٔ‌ سبز بازکرد14 از بر

راست گفتی بر آمد اندر باغ سوسنی ms085 از میان سیسنبر

گرد لشکر فرو فشاند همی زان سمن زلفکان لاله سپر5

همه ملوک سپاهند و او سپهسالار ز جملهآ ملکان جهان که داند کرد هزار یک زان کان شهریار گیتی دار بیک شکارگه اندر ، من آنچه زو دیدم ترا بگویم خواهی کنی گر استفسار

ز پس برفتم با چاکران و با نظار 1975 بدشت برشد روزی بصید کردن ومن ز دور دیدم گردی بر آمده بفلک میان گرد مصافی چو2 آهنین دیوار امیر پیش و گروهی شکار اندرپیش بتیر کرده برایشان فراخ دشت حصار همی فکند بهتیر وهمی گرفت به یوز چو گردبادهمی گشت بر یمین و یسار بیکزمان همه بفکند و4 پس به حاجب گفت که هرچه کشتهآ تیر منست پیش من آر

میان دشت همی گشت باهزار سوار 1980 ز بامدادان تا نیمروز حاجب او م بر استران5 سبک پی همی نهاد سبک شکار ms087 ها که برو تیر برده بود بکار بماند مرکبش واستران6 بمانده شدند زبس دویدن تیز و ز بس کشیدن بار هنوز پنج یکی پیش میر برده نبود از آن شکارکه از تیر میر شد کشتار چو پشته پشته شداز کشته پیش روی امیر7 فراخ دشتی چون روی آینه هموار زچشم آهوچون8 چشم دوست شدهمه دشت ز شاخ آهو چون8 زلف تابدادهٔ‌ یار 1985 مرا ز چشم و سیه زلف یار یاد آمد فرو نشستم و بگریستم بزاری زار در آرزوی دوزلف ودو چشم آهوی خویش چو چشم شیران کردم زخون دیده کنار

همی ندانم بو نصر بود یا کشوار9 ز چاکران ملک چاکری بدید مرا برفت وگفت ملکراکه فرخی بگریست بصید گاه تو برچشم آهویی10 بسیار چو باز گشتهمیبردسوی خیمهآخویش11 ز خون دیده کناری عقیق و دانهٔ‌ نار 1990 مگر که آهو چشمست یاراو که شدهست بچشم آهو بر چشمهاش باران بار

ز آهوان12 چونگاری زبتکدهآ فرخار ملک چنانکه ز آزادگی سزید گزید

و گرد سرین سیاه شاخ و سیه دیده و نکو دیدار دراز گردن و کوتاه پشت و گرد سرین

ده بودستی بسحر سرمهآ خوبی و نیکویی سحار بچشمش اندر گفتی کشیده بودستی 1995 بمن فرستاد آنرا ومعنی آن بودهست که شادمان شوواندوه دل براین بگسار بدین کریمی و آزادگی که داند بود1 مگر امیر نکوسیرت نکو کردار چه جایگاه شگفتست2 وکیست از امرا سزای ملک جز3 آن آفتاب فخر4 تبار در آنچه خواهد دادن خدای عرش بدو چنین هزار جوانرا5 کرا بود مقدار همی ندانی کاین دولتی چگونه قویست تواین حدیث که گویم، نگر6 نداریخوار 2000 رسد بجایی ملک محمد محمود که کس بنشنید از ملک احمد مختار7 یکان یکان همه فردا ترا پدید آید توگوش دار و ببین تا چگونه گردد کار هنوز خاقان در خدمتش نبسته کمر هنوز قیصر بر در گهش نکرده نثار8 هنوز نامهآ او خوانده نیست بر فغفور هنوز خطبهٔ‌ ms088 او کرده نیست در بلغار هنوز نایب او با دبیر و مستوفی خراج مغرب را بر گرفته نیست شمار 2005 هنوز پیشرو روسیان بطبع9 نکرد رکاب اورا نیکو بدست خویش بشار10 هنوز رود سرایان نساختند بهروم ز بهر مجلس او ارغنون و موسیقار هنوز طوف نکردهست وسربسر بنگشت چنانکه باید گرد جهان سکندر وار بسی نمانده که کار جهان چنین گردد بکام خویش رسیده من وهمه احرار همیشه تا نبودگل بروزگار خزان چنانکه میوه نباشد بروزگار بهار 2010 خدای ناصر او باد و روزگار بکام فلک مساعد وگیتی بروگرفته قرار رمضان رفت ورهی دور گرفت اندر بر خنک آن کو رمضان را بسزا برد بسر بس گرامی بود این ماه ولیکن چکنم رفتنی رفته به و روی نهاده بسفر

105 سبکی کرد و بهنگام سفر کرد و برفت تا نگویند فروهشت1 بر ما لنگر رمضان پیری بس چابک وبس باخردست کار بخرد همه زیبا بود واندرخور او شنیدهست که بسیارنشین را گویند

دیر بنشست برما وهمی خورد جگر 2015 چکنم قصه دراز ، این بچه کارست مرا سخنی باید گفتن که بهده2 دارد در رمضانگر بشد از راه فراز آمد عید عید فرخنده ز ماه رمضان فرخ تر3 گاه آن آمد کز شادی پر گردد4 دل وقت آن آمد کز باده گران گردد سر مجلسی باید آراسته چون باغ بهشت مطربی مدح امیرالامرا کرده زبر بادهٔ‌ صافی وپالوده5 و روشن چو گلاب ساقی دلبر وشایسته وشیرین چو شکر 2020 اثر غالیهآعیدی نا رفته هنوز زان بناگوش که با سیم زند رنگش بر دست ها کرده برنگ نو و پاکرده ببند6 زانکه چون چشم نگارست7و چوزلف دلبر هر نبیدی را بوسی زلب ساقی نقل فرخی تا بتوانی بجز این نقل8 مخور اینهمه دارم وزین بیش بهفر ملکی که امام ملکانست به فضل و بههنر پس چرا باشم غافل بنشینم بر خیر9 ساقیا باده فراز آر و بنه شغل دگر10 2025 ms089 من ومعشوق و میورود وسر کوی سرود برسر کوی سرودست مراگم شده خر11 ای خوشا بامی معشوق سرودی که در آن نعت آن قد بلند آید و آن سیمین بر خوش بگوش آیدشعری که در آن شعر بودمدحت خسرو بانعت رخی همچوقمر مطربا ! آن غزل نغز دلاویز بیار ور ندانی12 بشنو تا غزلی گویم تر ای دریغا دل من کان صنم سیمین بر دل من برد ومرا از دل او نیست خبر 2030 او دلی داشت گرامی ودلی14 دیگریافت کاشکی من دلکی یافتمی نیز دگر دلفروشان خراسان را بازار کجاست تا دلی یابم ازیشان چو دل خویش مگر اندرین شهر کسی را دل افزونی نیست ور بود نیز همانا نفروشند بهزر

تا ترا سازم از این چشم گرامی مجمر ای سپندی ، منشین ، خیز سپند آرسپند

بدست تو کنون اخگر افروخته نیست ز آتشهیبت آن شه بهفروزان4 اخگر 2045 چشم بد را ز چنانشاه بگردان به سپند کآفرین باد بر آن صورت نیکو منظر نه شگفتست که از دیدن آن بار خدای مرد کمبین را بفزاید در دیده بصر دیدی امروزملک ms090 را توبآن دشت فراخ پیش آن موکب و آن رایت فرخ5 پیک تو نگفتی بچه6 ماند، نه7 من ایدون گفتم

که بمه ماند و مه را زستاره لشکر ماه از آن گفتم کاندر لغت و لفظ عرب

بچشمهآ روز بود ماده ومه باشد نر .205 مگرش دیدی شاهان کمربسته گهی8 دیدهای هیچ شهیبسته بدین زیب کمر؟ هر که شاهنشهی وملک همیخواهدجست گو چو او باش وگرنه بشوو9 رنج مبر ملک آن باشد کورا به سخن باشد دست ملک آن باشد10 کورا بههنر باشد کر11 اوهنر دارد بایسته13 چو بایسته روان اوسخن راند پیوسته13 چو پیوسته درر همه شاهان جهانرا چو همه در نگرم بندگی باید کرد از بن دندان ایدر

که شهان همه گیتی را آنجاست مفر برسد قافیه و2 شعر و بپایان نرسد گربگویم که چه کرد او به بت کالنجر تا نباشد چو گل سیب گل آذر گون3 تا نباشد چو گل نار گل نیلوفر تا نماید به گلاب آن عرق مرزنگوش تا نماند بهمی قطر بلی4 سیسنبر .206 شادمان باد و بهرکام که دارد برساد آن نکو خوی نکو منظر نیکو مخبر شغل او با طرب و شغل عدو باغم دلبخت او روزبه وبخت عدو روز بتر همچنین عید بشادی بگذاراد هزار در جهانداری و در دولت پیروز اختر مرحبا ای بلخ بامی همره باد بهار از در نوشاد رفتی یا زباغ نوبهار6 ای خوشا آن نوبهار خرم نوشاد بلخ خاصه اکنون کز در بلخ اندرون آمد بهار 8 مردرختی پرتیان چینی اندر سرکشید پرنیانخرد نقش سبزبوم لعل کار ارغوان بینی چودست نیکوان پردستبند شاخ گل بینی چو گوش نیکوان پرگوشوار باغ گردد گلپرست7 وراغ گردد لالهگون

بادگردد مشکبوی و ابر مروارید بار

پرکند هر بامدادی ms091 ازگل سوری کنار باغبان برگرفته دل بماه دی ز گل بلخ بس خوشست، لیکن بلخیانرا باد بلخ مرمرا با شهر های گوز گانانست8 کار 2070 نوبهار بلخ را درچشم من حشمت نماند نا بهارگوز گانان پیش من بگشود بار باغ وراغو کوه ودشت گوزگانان سر بسر حلهآ دو روی را9ماند زبس نقش ونگار

وخزین بهار سبزپوش تازهروی آبدار گل همی گل گرددوسنگ سیه یافوتسرخ ز

وین بهاراکنون پدید آید که آید شهریار خوبتر زین گوزگانانرا بهاری دیگرست 2080 میر ابو احمد محمد شهریار دادگر سرفراز گوهر و فخر بزرگان تبار آنکه دنیا را جمالست آنکه دین راقوتست آنکه دولت راثیابست2 آنکه شاهی راشعار

درسخا با تازه رویی، در جوانی باوقار در بزرگی باتواضع، درسیاست باسکون د پر دل پر دل ولیکن مهربان مهربان قادر قادر ولیکن بردبار بردبار2

ناوک او کنگره برباید از برج4 حصار خشت او از کوه بر گیرد همی تیغ بلند 2085 همچنان ترسند چون کبکان ترسنده5 زباز پیل ازو روز نبرد و شیر ازو روزشکار ابرگوهر بار زرین کله بندد در هوا گر ز دریای کفش خورشید بر گیردبخار

هست اندرذات اواین هردومعنی6 آشکار مردرا اول بزرگی نفس باید پس نسب ه آنهمای7 رایتفرخندهآ او خفته نیست آ.

آخراو خواهد بنای مملکت کرداستوار بس نپاید کو بپرواز اندر آیدنرم9وخوش گر بپرواز اندر آید مملکت گیرد قرار 2090 بردر بغدادخواهم دیدن اورا تانه دیر10 گرد بر گردش غلامان سرایی صد هزار دولت سلطان قوی باد و سرتو ms092 سبز باد کاینجهان بادولت وتیغ شماخوارست خوار خوش نخسبم تا نبینم بر در میدان تو خفته هر شب شهریاران جهانرا بندهوار ناهمی پیدا بودنیک ازبد ونرم ازدرشت همچوسنگ خارهاز بیجادهولیل از نهار تا نباشد چون ستاک نسترن شاخ بهی تا نباشد چونشکوفهآ ارغوان شاخ چنار

ش بهروی نگار خوشا شباکه مرا دوش بود بارخ3 یار 2100 شبی گذاشتهام دوش خوش بهروی نگار شبی که اول آن شبشراب بود وسرود4 میانه مستی و آخر5 امید بوس و نه شرم6 آنکه زاول بکف نیاید دوست نه بیم آنکه بآخر تباه گردد کار میی بدست من اندر، چومشکبوی گلاببتی بپیش من اندر، چو تازه روی بتی که خانه بدو چون بهار بود و نبود شگفت ، ازیراکز بت کنند خانه بهار بجعدش اندر سیصد هزار پیچ وگره بجای هرگره او شکنج و7 حلقه هزار ب بتی که چشم من از بس نگار8 چهرهآ او نگار خانه شد، ارچه پدید نیست نگار

نماز بام9 زره کرده بودمی بسیار ز حلقه های سیه زلفش ار بخواستمی برابر دو رخ او بداشتم می سرخ ز شرم دورخ او زردگشت چون دینار چوشبدو بهره گذشت، از دو گونهمست شدم10 یکی ز باده و دیگر ز عشق باده گسار

همی نمود بهچشم سیه نشان خمار نشان مستی در من پدید11 بود و بتم همی ومست گشتم ولختی دوچشم من بغنود ز خواب کرد مرا ماهروی من بیدار

اگر بخسبی ترسم که ms093 بگذرد گه بار بنرم نرم همی گفت روز روشن شد

بخدمت ملک شرق روز را بگذار بشاد کامی شب را گذاشتی بر خیز بخا مرا بخدمت خسرو همی فرستد دوست که گویدم که چنین بت12 مخواه و دوست مدار، بروی ماندگفتار خوب آن مهروی فریش روی13 بدان خوبی و بدان گفتار 2118

ر نیکوان بشکست کجا چنان بت باشد، که را بود بازار؟ بر من آن بت بازار نیکوان بشکست گراو عزیزتر ازدیده نیست در دل من1 نعوذبالله نزدیک میر بادم خوار امیر عادل باذل ، محمد محمود که حمدومحمدت آنجاست کو بودهموار بلند نام همام2 از بلند نام گهر بزرگوار امیر از بزرگوار تبار

فضایل و هنرش را پدید نیست شمار 2120 سخاوت وکرمش را پدید نیست قیاس ز نامور پدر آموختهست فضل و هنر چنانکه از گهر آموختهست شیرشکار کند بنوک سنان بند ملک دشمن سست کند بنوک قلم سد مملکت ستوار نظام مملکت آید زجنبش قلمش چنانکه دایره خیزد ز گردش پرگار گراز کفایت گویی، چنو کههست، بگو، وراز سخاوت گویی، چنو کجاست، بیار؟ 2125 میان بخل و میان کف گشادهآ او چو کوه روی کشیدهست جود او دیوار شتاب شاهان باشد به گرد کردن زر شت

شتاب میر بهخشنود کردن زوار شهان خزانه نهند ، او خزانه پردازد نه زانکه دستگهش لاغرست ودخل2 نزار ولیک آنچه در آرد ببخشد و بدهد سخاوت این سان دارد، کفایت این مقدار اگر همی رسدی دست او بهمت او کمینه بخشش او بدره بودی و قنطار 2130 بکام وهمت و نهمت رسیده گیرش دست بدولت پدر و عون ایزد دادار بنام ایزد شاهنشهیست روز افزون امید خلق همیدون بدوگرفته قرار بچشم هرکس او را بزرگی وحشمت بجای هرکس او را ایادی و کردار چو روزکار بود کار چون نگار کند بروزگار توان کرد کارها چو نگار سیاه سنگی اندر میان سنک کهی4 بروزگار شود گوهری چو دانهآ نار 2135 ms094 خدایگان جهان را ببر کشیدن او عنایتیست که او را پدید نیست کنار فزوده شاه جهاندار در ولایت او دو سه ولایت وهر یک توابعش بسیار5 ترا نمایم سال دگر دگر شده حال چنانکه گویی: احسنت! راست گفتیپار امیر شاد و بدو بندگان اوهمه6 شاد مخالفان همه با گرم و انده و تیمار

چنانکه کرد نباید بآخر استغفار وگر ز راست ستغفار خواهد ایزد ما1 من آن کنم2 که در او راست گفتهام اشعار 2140 دروغ گفتم لیکن نه3 ناتوانی بود

که در نمایش فضلش نداشتم دیدار چنانکه هست ندانستمش تمام ستود

جز این نبود مرا در دروغ دستگزار دروغ گوید هر کس که گوید اندر فضل چو شاه شرق وچنو خلق باشد ازدیار4 بروز معر که زین5 پر دلی وپرجگریست که یک سواره شود پیش لشکری جرار بتیر در بر شیران ره پیاده کند چنانکه در دل پیلان بنیزه راه سوار 2145 همیشه تا دل آزاد مرد جای وفاست چنا نکه هست صدف جای لؤلؤ شهوار امیر عالم عادل بکام خویش زیاد زب

زبخت شاد و ز ملکو ز عمربرخوردار گهی بتیغ ستانندهآ فراخ جهان گهی بتیر گشایندهٔ‌ بلند حصار نصیب او طرب وعیش6 زین مبارک عید نصیب دشمن او: ویل و وای ونالهآ زار ای دل تو چه گویی که زمن یادکند یار پرسد که چگونهست کنون یار8 مراکار 2150 گوید که مرا چاکرکی بود وفاجوی گوید که مرا بندگکی9 بود وفادار اندوه خورد ، کو غم من خوردهمی دی اندیشه برد ، کو بر من بود همی پار نینی که من او را دلکی نازک دیدم از بهر مرا 1 بر دل نازک ننهد بار او را نتوان گفت که اندوه مرا11 خور کان رامش دل نیست به اندوه سزاوار عاشق منم اندوه مرا باید خوردن 2155 ای عشق همه دردی و اندوهی وتیمار12 2155 با این ms095 همه درد دل و اندوه چه بودی گر دور نبودی ز من آن لعبت فرخار

انده مرا هیچ کران نیست پدیدار تا چشم من از دیدن آن ماه جدا شد چونزیر شدم زرد و نزار ازغم هجرش از من چه عجب داری گر ناله کنم زار

در مدح امیر انده دل گفتن بسیار حال دل خود گویم نی نی که نه نیکوست13

ی عاجز شده پیران جهاندیدهٔ‌ بیدار برنا و به برنایی اندر هنر وی -

باشد بر او خام و سبک سنگ و سبکسار پیری که بسالی سخنی خام نگوید

در جود چنانست که من دانم و زوار در علم چنانست که او داند و ایزد د 2165 زو پرس همه مشکل و دشوار جهان را ز

رازیراکه بر او نبود مشکل و دشوار صد نکته مثل در دو سخن باتو بگوید وین معجزه زو دیدم، صد بار، نهیکبار با اینهمه فضل وهنر ومملکت و عز همچون ملکان نیست پراز کینه و جبار3 هر چندجهانسخت فراخست ولی هست4 پیش دل او تنگ تر از نقطهآ پرگار یارب چه دلست آنکه دراوگمشد و ناچیز چیزیکه بهشش روز نهاد ایزد دادار 2170 داند همه چیزی جز از آن چیز که راهش یکسو بود از ملت پیغمبر مختار حقا که ندارد بر او دنیا قیمت والله که ندارد بر او گیتی مقدار منت ننهد بر تو بکردار فراوان داند که ز منت بشود رونق کردار

ر مملکت خویش بتو بخشد گوید تقصیر همی باشد معذور همی دار چون شاکری از نعمت او شکر گزارد از شرم دو رخسار کند همچو گل بار 2175 در تخته5 بنام ادبا دارد اثواب در بدره بنام شعرا دارد دینار اندر خور آن همتو آن نعمت و آن دل6 ms096 طاقت جز از این باید یارب تو پدید آر او نام نکو جسته برنج از دل نازک والله که بود نام نکو جستن دشوار از بهر نکو نامی گفتار من و تو بر دل ننهد رنج مگر مردم هشیار آنکو طلبد نام نکو باید کردن با دیو بهروز اندر سیصد ره پیکار 2180 بر بیهده7 کس را نستایند ومر او را از ریگ ، ستاینده فزون بینم هموار اندر خوی او گر خللی بودی ، بیشک پنهان بنماندی و بگفتندی ناچا

113 چشم بد ازو دور کناد ایزد کورا چیزی نشناسم که نداد ایزد جز عار نظاره گر آن چیز بگوید که ببیند از میر همه فضل و هنرگوید نظار ای شمسهٔ‌ ملک پدر و زینت عالم ای نعمت اهل ادب و دولت احرار آیین همه چیز تو داری و تو دانی آیین مه مهر نگهدار و بمگذار 2185 آن کن که بدینوقت همیکردی هر سال خزپوش و بکاشانه شو از صفه وفروار1 فرمای که پیش تو بسازند حصاری از آهن و پولاد مر اورا 2 درو دیوار آتش بدو اندر فکن و عود فروریز تا عود بگویم که چه گفتهست3 ببازار از خانه ببازار همی گشتم یک روز ناگاه فتادم به یکی کلبهآ عطار عطار بکلبه در ، با عود همی گفت کاصل توچه چیزستو چه چیزی زبن و بار4 219 گفتم بگو ای عود کهیک ذره ز عنبر به باشد و خوشتر بود ازعود بخروار عنبر نه همانا که چنین یارد گفتن گفتی و خطا گفتی عذر آر و ستغفار ای عرض تو بر چشم تو چوندیده گرامی ای مال تو بر چشم5 توچون دشمن توخار از عود گنهکار تر امروز بر من آنست که شک دارد در هستی جبار ز آتش بکن ای شاه مکافات گناهش آتش بود ای شاه مکافات گنهکار 219 تا وقت خزان زرد بودباغ چو زرنیخ تا وقت صبا سبز بود باغ6 چوزنگار تا ms097 کوه چو مصمت 7 بود اندر مه آذر تادشت چو وشی بود اندر مه آزار دلشاد زی و کامروا باش وطرب کن باطرفه نگاری چو گل تازه بگلزار هر روز یکی دولت و هرروز یکی عز هرروز یکی نزهت وهرروز یکییار صد مهر مه دیگر بفزای بشادی در دولت سلطان جهانگیر جهاندار 22000 مرا چه وقت خزان و چه روزگار بهار چه دور باید بودن همی ز روینگار بهار من رخ او بود و دور ماندم ازو برابر آمد 10 برمن کنون خزان و بهار

شادمان باشو زجان و زجوانی برخور نبود عاشقی امسالمر2مرا در خور کنون که آمد برخط نهاد باید سر مراتو گویی کز عشق چون حذر نکنی کسی نمای مراکو کندزعشق حذر اگر بدست منستی حذر، چنان کنمی که رفته بودمی ازدست او بهروم وخزر بر آسمان زغم عاشقیست اختر من بر آن گری که مراوراچنین بوداختر تو گویی این دل من جایگاه عشق شده ست نه جایگاه که لشکر گهی پراز لشکر هنوز عشق کهن خانه باز داده نبود که عشق تازه بدر باز کوقت حلقهآدر خدای جز دل من 3 عشقراپدید کناد دری، اگر بجهان اندرون دریست دگر اگر بشهدو شکرماند آن حلاوت عشق ملول گشتم وسیر آمدم زشهدوشکر دلم تباه شدستی زعشق اگرشبوروز زمدح خسرو جزوی نکردمی از بر4 امیر عالم عادل محمد محمود که روزگار بدو بازیافت عدل عمر بزرگواری کز روزگار آدم باز چو او و چون پدر اوملک نبوددگر چو علم خواهد5 گفتن سپند بایدسوخت که بیم چشم بدان دور باد ازان مهتر بخوب سیرتیش گربخواهدی، کندی مصنفی بزمانی دوصد کتاب سیر خدای در سر او همتی نهاد بزرگ چنا نکه گنج به رنجست از آن ودل به فکر هر آنکه همت داده ست طاقتی بدهاد چنانکه باشد باهمتی چنان درخور بیابد آخر سلطان زیاد او6 نظرش بکام خویش رسد میر و ماهمه یکسر

55 در مدح امیر ابواحمد محمدبن محمودبن ناصرالدین سبکتگین گوید3 ای از دردیدار پدید آی وپدید آر آنروی، کزو رنگ رباید4 گل بربار تاکی توزمن 5 دور وزایشهآدوری من با دل پرحسرت و بادیدهآ خونبار دوری تو6واز دوری توسخت بر نجم امید بهی نیست چوزینگونه بودکار اول دل من گرم همیداشتی و من دل بر تو فرو بسته بشیرینی7 گفتار روزی که جدا ما ندمی از توزپی من صد راه رسول8 آمده بودی وطلبکار کردار همی کردی تادل بتو دادم چون دل بشداز دست ببستی در کردار آن خوشخویی و خوش سخنی بد که دلم را دربند تو افکند و مراکردچنین زار یکبار بدیدارمراشاد کنای دوست گرهیچکسی شادشدهست از تو بدیدار خوارم برتو، خوارچه داری تورهیرا من بندهٔ‌ میرم نبود بندهآ او خوار میر همه میران پسر خسرو ایران بواحمدبن محمود آن ابر درمبار ابردرمش خواندم و این لفظ خطابود محتاج شد این لفط که گفتم به ستغفار چون من بجهان هیچکسی9ابردرم خواند آنرا که همی بارد روز وشبدینار آری ره ورسم پدر خویش گرفتهست کایزدش معین بادهمهوقت10 و نگهدار محمود و محمد ملکانند و شهانند این خوی چنین را به دل ودیده خریدار امروز که دانیز امیران11 جزاز ایشان شایسته بدین ملک و بدین کارو بدین بار گرنام نکو باید و کردار نو آیین دارند بحمدالله و هستند سزاوار

گنجهای ملکانست و ولایت یکسر

123 آنکه گیتی بروی او بیند خسرو شاه بند شیر شکار آنکه دولت چوبندگان مطیع خدمت اوکند به لیل ونهار بهتر از خدمت مبارک او نیست اندر جهان سراسر کار خدمت او امیدوار ترست ازدعاهای عابدان بسیار هرچه باید ز آلت ملکان 1 همه دادستش ایزد دادار گر که سرمایهآ مهی هنرست هنرشرا پدید نیست شمار2 ور بزرگی بفضل خواهد بود فضل او را پدید نیست کنار3 روز چوگان زدن ستاره شود گوی او بر سپهر دایره وار واندر آماجگاه راه کند تیر او اندر آهنین دیوار نامهآ نا نوشته بر خواند خاطر پاک او بهروز هزار گویی آن خاطر زدودهٔ‌ او یابداندر ضمیر هرکس بار ز آنچه امسال کردخواهدخصم4 رایش آگاه گشته باشد پار هرچه برعالمان بود مشکل زو بپرسی بدم کند تکرار دولت او برو بر آسان کرد هرچه بر مردمان بود دشوار گویی او از کتاب های جهان برگزیدهست نکتهآ اسرار چون نسیم از 5 سرزبان دارد فقه و تفسیر و مسند و اخبار6 گرچه 7گیتی بجمله در کفاوست ورچه آکنده گنجهاش بمار8 همتش برتر از ms106 تواناییست دادنش بیشتر ز دستگزار ابر و دریا سخی بوند بطبع دستش از هردوننگ داردوعار درخزان ازرزان نریزد برگ نیم از آن، کز دودست اودینار پادشه اینچنین سزد که دهند پادشاهان بفضل او اقرار مملکت را ملک چنین باید تا بودکار ملک راست چوتار آفرین بر یمین دولت باد آن بلند اختر بزرگ9 آثار

125 راست گفتی نشستهام بر اوا گوی و چوگان شه بدست اندر پادشه زاده یوسف آنکه هنر جز بنزدیک او نکرد مقر راست گفتی هنر یتیمی بود فرد مانده ز مادر ms107 و ز پدر پس بازی گوی شد خسرو2 بر یکی تازی اسب که پیکر راست گفتی بباد بر ، جم3 بود گر بود باد را ستام به زر خم چوگان بگوی بر زد و شد گوی او با ستارگان همبر راست گفتی برابر خورشید خواهد از گوی ساختن4 اختر از سرگوی زیر او بر خاست آن که که گذار بحر گذر راست گفتی سپهر کانون گشت و اختران اندر آن میان اخگر زلزله در زمین فتاد و خروش از تکاپوی آن که ره بر راست گفتی زمین بخود میگشت5 زیر آن باد بیستون منظر کوه بر تافت این زمین ونتافت بار آن کوه سنب کوه سپر 5 راست گفتی جبال6 حلم امیر بار آن کوه پاره بود مگر7 چون بر آیین نشسته بود براو آن شه گردبند شیر شکر راست گفتی قضای نیکستی8 بر نشسته مکابره بهقدر دیدی او را بدین گران رتبت که چسان کشت شیر شرزە9آ نر راست گفتی که همچو10 فرهادست بیستون را همی کند به تبر گر به لاهور بودتی11 دیدی که چه کرد از دلیری و ز هنر راست گفتی درختها بودند بارشان : تیر و نیزه و خنجر رده گرد سپاه بگرفتند گیر ها گیر شد همه که ودر12 راست گفتی سپاه یأجوجاند3 که نه اندازه شان پدید و نه مر شاه ایران به تاختن شد تیز رفت و با شاه نی سپاه وحشر

واه و شغل سفربت من آن صنم ماهروی سیمین بر4 مرا بپرسید از رنج راه و شغل سفر نخست گفت که جاناتراچه شد که چنین شکسته گو نه ای و کار برتو گشتهغیر5 چو سروسیمین بودی چونالزردشدی مگر ز رنج بنالیدهای براه اندر مگر دل تو بجای دگر فریفته شد مگر زعشق کسی6 پرخمار داری سر مگر ترا ز کسی نکبتی رسید بروی مگر مخاطرهای کردهای بجای خطر مگر ز خوابگه شیر بر گرفتی صید مگر ز بازوی سیمرغ باز کردی پر مگر ز مار سیه داشتی بشب بالین مگر ز کژدم جراره داشتی بستر مگر هوای دلی از توبستندند بقهر7 مگرشر نگ غذاکردهای بجای شکر جواب دادم کای ماه روی غالیه موی نه من زرنج کشیدن چنین شدم لاغر مرا جدایی درگاه میر ابو یعقوب چنین نزار و سرافکنده کردو خسته جگر سه ماه بودم دور از در سرای امیر مرادرین سهمهاندر نه خواب بودونه خور کنون که باز رسیدم بدین مظفر شاه کنون که چشم فکندم بدین مبارکدر قوی شدم بهامید وغنی شدم به ms110 نشاط دلم گرفت قرار و غمم رسید بسر بوقتی آمدم اینجا8 که در گهر بفزود یکی فریشته9 زین خسرو فریشتهفر یکی فریشته آمدبهخوشترین هنگام یکی فریشته آمد به بهترین10 اختر به طالعی که امارت همی فزودشرف

بهمه کامهای خویش برس وزتن وجان و ازجهان برخور

بندگان تو با عماری و مهد خادمان تو با کلاه و کمر این هوای خوش و ایندشت دلارام نگر وین بهاری که بیاراست زمین رایکسر ای بهار درگرگان ! نه بهاری، که بهشت کس بهاری نشنیدهست ز تو خرم تر باغها کردی چونروی بتان از گل سرخ راغها کردی چون سنبل خوبان زخضر 265 از تو لشکر گهما مجلس2 آراسته گشت مجلس آراسته و مرغ درو رامشگر ما درین مجلس آراسته چندانکه توان می گساریم بیاد ملک شیرشکر میر یوسف عضدالدوله سالار سپاه روی شاهان و سرافراز بزرگان زگهر آنکه زیباتر و درخورتر و نیکوترازو هیچ سالار و سپهدار نبستهست کمر صورتی دارد نیکو چوسخن گفتن خوب3 عادتیدارد با صورتخویش اندرخور 2655 بیست4 چند انکه درین شهر نباتستو درخت اندر آن خلقت فضلست ودر آن صورتفر هر که از دور بدو در نگرد خیره شود گویداین صورت و این طلعت شاها نه نگر عادت وسیرت اوخوبتر ازصورت اوست گر چه در گیتی ms116 چون صورت او نیست دگر درجهان هردوتنی راسخن ازمنظراوست منظرش نیکو ، اندر خور منظر مخبر کس بود کورا منظر بود و مخبر نی میرهم مخبر دارد بسزا ، هم منظر 2660 ببزرگی چوسپهرست و بپاکی چو هوا بسخاوت چو برادر ، بدیانت چوپدر سیم و زر هردوعزیزند وحریصست امیر به برانداختن سیم و به بخشیدن زر خو استه گرچه عزیزست و خطرمند بود بر آن خواستهده خواستهرا نیست خطر باز گنجی بدهد چون قدحی باده خورد به دل خرم و روی خوش ولفظ چوشکر باده خوردن، زهمه خلق مراوراست حلال5 کس مبادا که باوگوید تو باده مخور 2665

همی نسیم گل آرد بباغ بوی7 بهار بهار چهرمنا ! خیز و جام باده بیار

اگرچه باده حرامست ظن برم که مگر حلال گردد برعاشقان بوقت بهار

خدای، نعمت، مارا زبهر خوردنداد بیا ونعمت او را زما دریغ مدار

چه نعمتست به از باده باده خوار انرا همین بسست و گرچند نعمتش بسیار

بخاصهاکنون کز سنگ خاره لاله8 دمید زلاله کوه چو دیبای لعل شدهموار

137 زگلبنان شکفته چنان نماید باغ که میر پره1 زدستی بدشت بهر شکار امیر ما عضد دولت و مؤید دین در امید بزرگان و قبلهآ احرار بزرگواری کاندر میان گوهر خویش پدیدتر ز علم در میان صف سوار مبارزی که بمردی و چیره دستی ورنگ2 چنویکی نبود در میان بیست هزار دو مرد زنده نماندکه صلح تاندکرد در آن حصار که اویک دو تیربرد بکار 2690 بروی باره اگر برزند ببازی تیر زسوی دیگرتیرش برون شود3 زحصار سلاح در خور قوت هزار من کندی4 اگر نیابد اورا ز بهر بازی یار5 کمان او را بینی فتاده 6 پنداری مهینه شاخی افتاده از مهینه چنار7 چنو سوار نیارد نگاشتن به قلم اگرچه باشد صورتگری بدیع نگار ز دورهر که مراورا بدید یکره گفت زهی سوار نکو طلعت نکو دیدار 2695 زخوب طلعتی واز نکو سواری کوست ز دیدنش نشود سیر دیدهآ نظار نکولقا ونکو عادت ونکو سخنست نکوخصال ونکو مذهب ونکوکردار درم کشست و کریمی8 که در خزانهآ او درم نیابد9 چندانکه بر کشد زوار درم که برهمه شاهان بزرگ داردقدر بر امیر ندارد بهذرهای مقدار اگر بیابد روزی هزار تنگ10 درم هزاروصد بدهدکارش این بود هموار 27000 مراغم آید اگرچه مرا دلیست فراخ زمال دادن و بخشیدن بدان کردار چنان ملک را باید که باشدی هرروز خزانه پردرم و پرسلیح و پر دینار چوخرج خویش فزونتر11 زدخل خویش کند ز زر وسیم خزانه تهی ms118 شود ناچار دگر که نام نکو یافتهست ، ونام نکو نکوتر از گهر نا بسوده صد خروار شریفتر زان چیزی بود که محتشمان همی کنند بهرجای فضل او تکرار 2705 بزرگترزان چیزی کجا بود12 که ازو همی رسد زدل و دست او به دستگزار

از پس سلطان امروز جز او که دهد بخشش پانصد دینار

لاجرم بر در او چون ملکان چاکرانند بملک و به یسار1

شادمان باد و بهمت برساد آن نکو عادت نیکو کردار

از دل شاه جهان نیرومند2 وزتن و جان بجهان برخوردار

لهو را با دل او باد سکون بخت را بر در او باد قرار

تا بر آیین بزرگان عجم بزم سازد بخزان و ببهار

همچنین مهر3 بشادی و طرب بگذارد4 صد دیگر بشمار

در مدح سلطان مسعود ولیعهد سلطان محمود گوید5 ترک مه روی6 من ازخواب گران داردسر دوش می دادهست از اول شب تابسحر من بچشم او را دهبار نمودم که بخسب او همی گفت : بهل7 تابرم این دور بسر شب بسر برد بهمیدادن و ننشست8 و نخفت دل من خست که ننشست8 و نخفت آندلبر او بهمیدادن جادوست، بهدل بردن چیر9 چیزها داند کردن بچنین باب اندر حیلهسازد که می افزون دهد10 از نوبت خویش ور ms121 تواند بخورد نوبت یاران دگر 1785 کیست آنکو ندهددل بچنین خدمتدوست کیست آنکو نکشد بار11 چنین خدمتگر هر که این خدمت از آنماه بیاموختشود خدمت درگه سلطان جهانرا در خور ملک عالم تاج عرب و فخر عجم

مسید شاهان مسعود ولیعهد پدر آن12 بصدراندر شایسته چودر مغزخرد وان بملک اندر بایسته چو در دیده بصر جنگجویی که چو درجنگ شودلشکرها خشک برجای بمانند چو بر تخته صور 2790 خویشتن را بمیان سپه اندر فکند نه ز انبوهیش13 اندیشه نه از خصم حذر در دلیران بگه معر که زانسان نگرد که دلیران بگه معر که در مرد حشر تیرش اندر سپر آسان گذرد چون زپرند14 چون15 کمان خو است عدوراچه پرندوچه سپر آنچه او با16 سپر کرگ بهشمشیر کند نتوان کردن با16 شیشهآ نازک به تبر

جنگها کرده و بنموده بهر جای هنر بیشه ها یکسره پرداخته از شیرو ز ببر5 قلعه ها یکسره پرداخته از گنج وگهر6 سهمش افکنده به روم اندر فریادوخروش هیبتش دود بر آورده زروس7 وزخزر عالمی ز آمدنش روی به اقبال نهاد که همی خواستشدن بادوسه تن8 زیروزبر مرغزاری که بیکچند تهی بود ز شیر شیر بیگانه درو کرد همی خواست9 گذر 2815 شیر باز آمد و شیران همه روباه شدند همه را هیبت او خشک فروبست زفر آنکه زین پیش درین ملک طمع کردهمی تا نه دیر آمد با طاعت و فرمان ایدر رونق دولت باز آمد و پیرایهٔ‌ ملک پیش ازین کار چنان دیدی، اکنون بنگر

ورچه درجنگ بدین هرسه نشانی وسمر دولت تو نکند دست ترا خسته بجنگ بکند کار تو زان به که کند صد لشکر 2825 هر سپاهی که کند جنگ ، ترا باشد فتح هر امیری که برد رنج ، ترا باشد6 بر در جهان از ms123 شکه7 عدل تو بنشیند شوروز جهان هیبت شمشیر تو بنشاند شر ملکان همه عالم بدر خانهآ توجمع گردند چنان چون بهدر اسکندر قیصر رومی پیش تو در آید بسلام قلعهٔ‌ رومیه را پیش تو بگشاید در

گاه خود خسبد چون نوبتیان ، گاه پسر 2830 شاه ترکستان بر درگه فرخندهٔ‌ تو گ هر چه اندیشه کنی آن بمراد تو شود تو بدین طالع زادستی بس رنج مبر ایزد این دولت فرخنده و پاینده کناد بر تو ای نیک دل نیک خوی نیک سیر

مرااین9 عاشقی خوش بودهموار کنونخوشتر، که در خوریافتم یار

کنونخوشتر، که ناگاهان بر آورد مه دو هفتهآ من سر ز کهسار

کنون خوشتر، که با او بوده امدی10 که بودم بی رخش افکار بسیار

کنونخوشتر، که باوی خفتهام دوش که بودم در غمش بسیار بیدار

کنون خوشتر، که باوی کرده ام خوش که دیدم در غمش بسیار آزار

شبدوشین ، شبی بودهست بس خوش بجان بودم من آن شبر اخریدار

145

سلیح و لشکر و پیلش جدا کرد غرضها بود سلطانرا در این کار

نه از خواری چنان بگذاشت اورا ندارد کس چنو1 فرزند را خوار

ولیکن خواست تا شاهان بدانند که او بیکس هنر آرد2 پدیدار

همی دانست کو بیساز و لشکر3 بر آیدبا همه گیتی به پیکار4

چنان بودهست کاندیشید سلطان بپرس از لشکر و اسپاهسالار

زبسیار اندکی او را نمودهست دلیلست اندکی او را ز بسیار

بقاباد آن ملک را کز بد خویش نباید هیچ کردستی 5 ستغفار

کسی کو را نکوخواهست، برتخت کسی کورا ندارد دوست ، بردار

بدین عید مبارک شادمان باد بداندیشان او غمناک و غمخوار بدین خرمی جهان ، بدین تازگی بهار بدین روشنی شراب، بدین نیکویی نگار یکی چون بهشت عدن یکی چونهوای دوست یکی چون گلاب بلخ7یکی چونبت بهار زمین از سرشک ابر ، هوا از نسیم گل درخت ازجمال برگ، سر که زلالهزار یکی چون پر ندسبز، یکی چون عبیرخوش یکی چون عروس خوب، یکی چونرخان یار 2875 تذرو عقیق روی ، کلنگ سپید رخ گوزن سیاه چشم ، پلنگ ستیزه کار یکی خفته بر پرند، یکی ms125 خفته برحریر یکی رسته از نهفت8 یکی جسته از حصار زبلبل سرود خوش، زصلصل نوای نغز زساری حدیث خوب، زقمری خروش زار یکی بر کنار گل ، یکی در میان بید9 یکی زیر شاخسرو، یکی بر سرچنار هواخرم از نسیم ، زمین خرم از لباس جهان خرم ازجمال ، ملک خرم ازشکار 2880 ییکی مشک دردهان ، یکی حله برکتف یکی آرزو بدست ، یکی دوستدر کنار زمانه شدهمطیع ، سپهر ایستادهراست رعیت نشسته شاد، جهان خوش به شهریار یکی را بدو نیاز ، یکی را بدو شرف یکی را بدو امید، یکی را بدو فخار

بیاورد برزنده پیل1 وچوکوه بیفکند در پیش خیمه چو خار2

زهی خسروی کز همه خسروان بمردی ترا نیست همتا و یار

تو آن بختیاری که اندر جهان نبود و نباشد چو تو بختیار

همیشه چنین بخت یار تو باد جهان پیش کار توچون پیشکار

وثاق تواز نیکوان چون بهشت سرای تو از لعبتان قندهار

کنار توازروی3 معشوقخوش دو دست تو اززلفبت مشکبار

سر4 تو زشادی همه ساله پر5 سر دشمن تو زغم پر خمار

دراین بزمگه برتو فرخ کناد ثنا گفتن فرخی کردگار یکروز مانده باز زماه بزرگوار آیین مهرگان نتوان7 کردخواستار آواز چنگ و بربط و بویشرابخوش باماه روزه کی بود این هردوسازگار ورزانکه یادازونکنی8 تنگدل ms132 شود پیغام من بدو بر و پیغام او بیار گو پار نیزهم بهمه روزه آمدی سوی تو خلق هیچ نگه کرده بودپار؟ چون کس بروزه در تو نیارد نگاه کرد ازروزه چون حذر نکنی ای سپید کار! آری چو وقت خویش ندانی وروز خویش در چشم شاه خواری و در چشم خواجه خوار شمس الکفاة صاحب سید وزیرشاه بو القاسم احمدحسن آن حرحقگزار آن خواجه ای که چشم همه خواجکان به اوست بوسیده هریکی زمی9 او را هزار بار دولت زجملهآ خدم خاندان اوست دیرینه خدمتست مر اورادرین دیار نه دولتست این که بنوی بدو رسید نه خدمتست اینکه بنوی شد اختیار بر کاخهای او اثر دولت قدیم پیداترست از آتش برتیغ کوهسار دیوان شاعران مقدم برین گواست دیوان شاعران ثناگوی رو بیار10 اندر تبار خواجه وجدان او مدیح مشت پرا که شعر پراکنده دربهار11

تازهتر باشد هر ساعت و آراسته تر3095 باغ آراسته کز ابر مدام آب خورد تازهتر باشد هر ساعت خنک آن باغ که در سایهآ آن ابربود گلبن او نه عجب گر ms134 به تموز آرد !

اولین معجزهآ 6 خواجه بدیوان اندر دولت شاه جهانرابجهان معجزههاست رای وتدبیرصوابش بفلک خواهد برد گوشهآ تاجش و امروز پدیدست اثر هرکجا رای چنان باشد و تدبیرچنان

نه عجب باشد گرسنگ سیه گردد زر شاه را گو توبشادی وطربدل نه وبس وز پی ساختن مملکت اندیشه مبر . ملکراعو نی واندیشه و برتافته ایست7(؟)که تف هیبت از خاره کند خاکستر

ژ آگاه بصدعمراز بیم اندر آن بیشه که یک چاکراو کرد گذر تابدیوان وزارت بنشست از فزعش ملکانرانه قرارست8 و نه خوابست ونه خور

و مدح خواجهآ جلیل عبدالرزاق بن آحمدبن حسن میمندی گوید1 حدیث نو شدن مه شنیدهای بهخبر بکاخ در شو و ماه و ستاره باز نگر مراز نو شدن مه غرض مبارکی است2 چو ماه بینی بشتاب و روزگار مبر 3195 بدان شتاب که من خواهم ارندانی3 تاخت میان تاختن آوازه ده که با ده بخور نصیب روزه نگه داشتم دگر چکنم فکند خواهم چون دیگران بر آب سپر مهی گذشت که بر دست من نیامدمی چگونه باشم ازین پارساتر و بهتر دلم ز روزه بپوسید وهم ز4 توبه گرفت چنین همی نتوان برد روزگار بسر ز چنگ روزه بزنهار عید خواهم رفت براو بنالم و گویم مراز روزه بخر 3200 اگر تو خودنخری خواجه راکنم آگاه که این معامله را اوکند ز تو بهتر حدیث آنکه من از روزه چون غمی شدهام بگوش خواجه رسد برزبان عید مگر جلیل خواجهآ آفاق احمد آنکه بود بزرگوار بهفضل ms139 و بهدانش و بههنر بزرگوار جهان خواجهآ بلند5 نسب خنک روان پدر زین حلال زاده پسر اگرچه گوهرش از گوهر شریف ویاست چنین شریف نبود اندرین شریف گهر 3205 ز جاه وحشمت او در تبار و گوهر او همی فزاید جاه و جمال6 وقدر وخطر فضایل و هنر ذات او بحیله وجهد شماره کرد نداند همی ستاره شمر گر از کفایت گویند با کفایت او همه کفایت صاحب شود هبا و هدر ور از مروت گویند با مروت او همه مروت آل برامکه ست ابتر سخای او را روز عطا وفا نکند سرشک ابر و نباتزمین و برگشجر 3210 در سرای گشادهست بروضیع و شریف نهاده روی جهانی بدان7 مبارک در سرا و مجلس پر مردم و دورویه بپای غلام وچاکر هریک بخدمت اندرخور یکی برون نشود تا درون نیاید ده8 چنین سرای که بیند9 بدین جهان اندر وگر زمانی خالی شود ز خلق ، سرای بجستجوی فرستد بهر سویی10 چاکر بزرگوار دلا کو11 چنین تواند کرد نبود هیچ دل اندر جهان بدین گوهر12

161 دل پدر ز پسرگاه گاه سیر شود دلش همی نشود سیر از ربیع ومضر بزرگ نامی جوید همیونام بزرگ نهاده نیست بکوی و فکنده نیست بدر1 بفضل وخوی پسندیده جست بایدنام دگر بدامن مال2 وبه بذل کردن زر هر آنچه بایدازین باب کردوخواهد کرد چو تخم نیک فکندهست نیک یابد بر نه بیهده سخنش در میان خلق افتاد نه خیر خیر ثناگوی او شد آن لشکر چراجز اورا آواز نام نیک3 نخاست ازین سران و بزرگان که حاضر ندایدر اگرچنو دگرستی بمردمی و بفضل چنوشدستی معروف و گستریده4 اثر بقاش باد وبکام و مراد دل برساد مباد خانهآ اوخالی از سعادت وفر همیشه یافته ازدوستان خویش مراد همیشه یافته بر دشمنان خویش ظفر خزان وآمدن عید ورفتن رمضان خجسته باد بر آن میرفر5 خجسته اثر غم نا دیدن آن ماه دیدار7 مرا در خوابگه ms140 ریزدهمی خار شب تاری همه کس خوابیابد8 من از تیمار او تا روز بیدار گهی گویم: رخت9 کی بینم ای دوست گهی گویم: لبت کی بوسم اییارا زگریانی کههستم ، مرغ و ماهی همی گریند برمن همچومن زار مراگویی چرا گریی ز اندوه مراگویی چرا نالی ز تیمار نه وقت بازگشتن سوی معشوق نهجز با رازداران روی گفتار هر آن کامسال آمدپیش من گفت نه آنی خود که مندیدم ترا پار ز کوژی پشتمن چون پشت پیران زسستی پای من چون پای بیمار خروشم چونخروش رعدبهمن سر شکم چون سرشک ابر آزار تن مسکین من بگداخت چونموم دل غمگین من بشکافت چون نار تن چون موی من چون تا بداین رنج دل بیچاره چون بردارد این بار1 زدل برداشت خواهم باراندوه چونزد میر میران 11 یافتم بار

جزاوهر گز که کردهست این بکیتی بخوان شهنامه و تاریخ و اخبار

خدا یا ناصر اوباش و از قدر سر رایاتش از خورشید بگذار

جهان از بدسکالانش تهی کن چنان کز شیخک1 بی شرم طرار شمار روزههمی برگرفت روز شمار تمام کرد به عید محمد مختار شمار بوسه زمعشوق باز بایدخواست که روزه رفت وخط اندر کشیدروزشمار3 خوش آن حساب که باشد محاسبش معشوق خوش آن شمار که باشد شماره گیرش یار هزاربوسه فزونست برلب تو مرا تو وامدار منی خیز و وام من بگزار مرا دلیست من آن دل ندارم از تودریغ تو بوسه ازمن دلسوخته دریغمدار 3265 ترا بدان لب خواهم سه بوسهداد که من4 بساط خواجه بدان بوسهدادهام بسیار کدام خواجه ؟ خداوند خلق عنبربوی کدام خواجه خداوند دست گوهربار عمیدخسرومنصور ، ابوالحسن منصور که جاودان زجهان شادباد و برخور دار نه عمرست و بماند به عمر خطاب نه حیدرست و بماند به حیدر کرار مثال تیغش نقاش بر نگاشت بسنگ زسنگ خاست فغان وخروشونالهآ زار 3270 به نیزه کنگره برباید از حصار عدو چنا نکه باد خزان از چنار برگ چنار بنام جودش غواص اگر ببحر شود نخست دست رساند به لؤلو شهوار چو کوهکن که بکانشد بنام دولت او نخست میتین بر زد بهزر دست افشار5 غریب وارهمی گشت جود گرد جهان چونزد خواجهٔ‌ سید رسید کرد قرار سخای خواجه بهارست وما درخت و درخت جوان و تازه نگردد مگر بفصل بهار 378 ایا عزیز ترین کس بنزد تو مهمان چنانکه دوست ترین کس بنزد تو زوار بساکساکه بدینار بخشش تو ببرد زدل غم ms142 و ز دو رخساره گونهآ دینار درم بنزد توخوارستو نزدخلق عزیز عزیر خلق جهانراهمی چهداری خوار

در مدح خواجه ابو بکر عبدالله بن یوسف حصیری ندیم سلطان محمود1 ای بالب پر خنده و با شیرین گفتار تا کی تو بخوش خواب و من از عشق تو بیدار تو خفته و من گوش به پیغام تو داده تو آن من و من بهوای تو گرفتار 341 آن منی و پیش منی گرکه بخواهم آن من و پیش من ومن برتو چنین زار از چشم بد ای ترک همی بر تو بترسم پیوسته همی گویم یا ربش نگهدار زان بیم که در خواب فراق تو ببینم برهم نزنم دیده و در دیده نهم خار من دل بتو دادم که بزنهار بداری زنهار مخور بر دل زنهاری زنهار یاران تو همچون تو بیایند ولیکن نزدیک من امروز تو داری همه بازار 3415 پیش تو بپا ایستمی هر شب تا2 روز گر هیچ توانستی پایم کندی3 کار صد بار نشانید4 مرا خواجه بدین عذر آن خواجه که در فضل ندارد بجهانیار فخرندمای ملک شرق ابوبکر عبدالله بنیوسف تاج همه احرار بادی، که هرانگشتی5 ازوپنهان ابریست ابری، که همه روزه درم بارد و دینار کس نیست در این دولت و کس نیست در این عصر نابرده بدو حاجت و نایافته زو بار6 342 در خانهآ او وقت زوال آب (؟) نماند گر وقت سحر زر بدر آرند7 بخروار از عاقبت خویش نیندیشد و در وقت بدهد همه جز ما حرم الله به زوار آن مال که امسال بدو خواهند آورد چون نیک نگه کردی بخشیده بود پار گر خفته بود بار دهندت8 ببر او صد بار نگه کردم این حال نه یکبار چون قصد بدو کردی مستغنی گشتی از خواستن خواسته وز خواستن بار 3425 مردیست سخاپیشه ومردیست عطابخش با خلق نکو کار بکردار و بگفتار معروف شده نزد همه خلق بخوبی وز بخشش او در کف مانعمت بسیار با مذهب پاکیزه و با نعمت نیکو نا یافته زو ms149 هیچ مسلمان به دل آزار سلطان جهان کهف مسلمانی محمود زینست مر او را به دل و دیده خریدار گفتهست که در ملک من آن کن که توخواهی کس را نبود با تو در این معنی گفتار

173 چاکریکدل وازشهرتووازکف تو یافته نعمت واز جاه توباجاه وخطر تا به ms151 دی ماه گل سرخ نباشد درباغ تا به نوروز نیابند گل نیلوفر تا چو برشاخ، گلزرد، چودینارشود لالهآ سرخ چو بیجاده بتابد زکمر شادمانزی و بشادی رس و بی انده باش بادهآ سوری بردست ونگار اندر بر روز نوروزست امروزوسر سال عجم بزم نوسازو طرب کن زنووسیکی1خور فرخت باد سرسال وچنینت هرسال بزم تو با بتو باجام می2ورامشگر بردم این ماه به تسبیح و تراویح4 بسر من و سیکی و سماع خوش و آن ماه پسر یکمه از سال چنان بودم کابدال بوند یازده ماه چنین باشم وزین نیز بتر نه همه تشنگی و گرسنگی باید خورد نوبت گرسنگی خوردن بردیم بسر میستانم ز کف آنکه مراچشم بدوست وان کسیرا که دلم خواهد گیرم در بر بازخواهم بشبی بوسهآ یکماهه زدوست بوسه و آنچه بدان5 ماندمعنیش نگر عالم شهرهمین خواهدلیکن بزبان بنگوید چو من ابله6 دیوانهآ خر هرچه اندردل خوددارم بیرون فکنم مردمانرا دهم ازرازدل خویش خبر خویشتن را بجزاین عیب ندانم بجهان لاجرم عیبمراخواجه خریدهست بزر خواجهآ سید بو بکرحصیری که بدو هرزمان تازه شودسیرت بوبکروعمر هم بزر گست به علم اوو7 بزر گست به فضل هم ستوده به تبارست وستوده به گهر مهتری از گهر پاک رسیدهست بدو فضل میراثرسیدهست مراورا ز پدر اثر نعمت جدانش پیداست هنوز بر بناهایی باکوه ببالا همسر

خاک راچون ناف آهو مشک زاید بیقیاس

بیدا را چون پر طوطی برگ روید بیشمار دوش وقت نیمشب بوی بهار آورد باد حبذا باد شمال و خرسما4 بوی بهار

بادگویی مشک سوده دارد اندر آستین

باغ گویی لعبتان ساده5 دارد در کنار ارغوان لعل بدخشی دارد اندر مرسله نسترن لؤلؤی لالا6 دارد اندر گوشوار

تا برآمد7 جامهای سرخ مل بر8 شاخ گل

پنجه های دست مردم9 سر فرو کرد از چنار باغ بو ms153 قلمون لباس وراغ بوقلمون نمای آب مروارید رنگ10 وابر مروارید بار

راست پنداری که خلعتهای رنگین یافتند

باغهای پرنگار از داغگاه11 شهریار

سبزه اندر سبزه بینی چون سپهر اندر سپهر

خیمه اندر خیمه بینی چون 3حصاراندرحصار سبزهها بابانگ رود 4 مطربان چرب دست خیمهها با بانگ نوش ساقیان می گسار5

هر کجاخیمهستخفته عاشقی بادوست مست

هر کجا سبزهست شادان یاری از دیدار یار عاشقان بوسوکنارو نیکوان ناز و عتاب مطربانرود وسرودومی کشان 6خواب وخمار روی هامون سبز چون گردون نا پیدا کران

روی صحرا ساده چو دریای ناپیدا کنار اندر آن دریا سماری وان سماری جانور وندر آن گردون ستاره وان ستاره بیمدار7

هر کجا کهسار باشد آن8 سماری کوه بر

هر کجا خورشید باشد آن ستاره سایه دار معجزه باشد ستاره ساکن وخورشید پوش نادره باشد سماری که بر 10 وصحرا گذار

بر در پرده سرای خسرو پیروز بخت

از پی داغ آتشی افروخته خورشید وار گرم چون طبع جوان و زرد چونزرعیار بر کشیده آتشی چون مطرد دیبای زرد

داغها چون شاخهای بسد یاقوت رنگ

هر یکی چون نار دانه گشته11 اندر زیرنار

177 ریدکان خواب نا دیده مصاف اندر مصاف مرکبان داغ ناکرده قطار اندر قطار خسرو فرخ سیر بر بارهآ دریا گذر با کمندشصت خم دردشت1چون اسفندیار اژدها کردار پیچان در کف رادش کمند چون عصای موسی اندردست موسی گشته مار همچو زلف نیکوان خردساله2 تابخورد همچو عهد دوستان سالخورده استوار کوه کو بانرا یگان3 اندر کشیده زیر داغ بادپایانرادوگان4 اندر کمندافکنده خوار گردن هر مرکبی چون گردن قمری بطوق از کمند شهریار شهر گیر شهردار هر که را اندر کمند شصتبازی5 در فکند گشتداغش6 بر سرینوشانه7ورویش نگار هرچه زینسو داغ کرداز سوی دیگرهدیه داد شاعران را بالگام و زایران را با فسار فخر دولت بوالمظفر شاه با پیوستگان شادمان و شادخوار و کامران و کامکار ms154 روز یک نیمه ، کمند و مرکبان تیز تک نیم دیگر مطربان و بادهآ نوشین گوار زیرها چون بیدلان مبتلی نالنده سخت رودها چون عاشقان تنگدل گرینده زار خسرو اندر خیمه وبرگرد او گرد آمده یوز را صید غزال و باز را مرغ شکار

ای جهان آرای شاهی کز توخو اهدروز رزم

پیل آشفته امان وشیر شرزه زینهار کار زاری کاندر او شمشیر تو جنبنده گشت سر بسر کاریز1خون گشت آن مصاف کارزار

مرغزاری کاندرو ایکره گذر باشد ترا

چشمهآ حیوانشود هر چشمهییزان مرغزار کو کنار از بس فزع3 داروی بیخوابی شود گر برافتد سایهآ شمشیر تو بر کو کنار

گر نسیم جود تو بر روی دریا بر وزد

آفتاب از روی دریا زر بر انگیزد4 بخار ور سموم خشم تو برابر وباران درفتد از تف آن ابر آتش گردد و باران شرار

ور خیال تیغ تو اندر بیابان بگذرد

از بیابان تا به حشر الماس برخیزد غبار چون تو ازبهر تماشا بر زمینی بگذری هر بنایی زان زمین گردد بنای5 افتخار

تیغ و جام وباز وتخت از تو6 بزرگی یافتند

روز رزم وروز بزم و روزصید وروزبار روز میدان گر ترانقاش چین بیندبه رزم7 خیره گردد 8 شیر بنگارد همی جای9سوار

گرد کردن زر و سیماندر خزینه نزد تو

نا پسندیدهتر از خون قنینه استوقمار10

نام و ننگ وفخروعار وعز وذل ونوش وزهر

شادی و غم، سعدو نحس و تاج و بندو تخت ودار افسر زرین فرستد آفتاب از بهر تو همچنان کز آسمان آمد علی را ذوالفقار

کردگار از ملک گیتی بی نیازستای ملک

ملک تو بود اندرین1 گیتی مراد کردگار گرنه از بهر عدوی تو ببایستی همی فخر توازروی گیتی بر گرفتی نام عار2

ور ms155 بخواهی بر کنی از بن سزا باشد عدو

اختیار از تست چونان کن که خواهی اختیار3 شاعران را تو زجدان یادگاری، زین قبل هر که بیتی شعر گوید نزد تو یابد قرار

تا طرازندهٔ‌ 4 مدیح تو دقیقی در گذشت

ز آفرین تو دل آکنده چنان کز دانه نار تا بوقت این زمانه مرورا مدت نماند5 زین سبب چون بنگری امروز تاروز شمار

هر نباتی کز سر گور دقیقی بر دمد

گر بپرسی ز آفرین توسخن گوید هزار تانگردد باد خاک و ماه مهر و روز شب تا نگردد سنگ موم و سیم زر و لاله خار

تا کواکب راهمی فارغ نبیند کسزسیر6

تا طبایع را همیافزون نیابند از چهار

برهمه شادی توبادی شادخوار و شادمان

برهمه کامی تو بادی کامران و کامکار

بزم تو از ساقیان سرو قد چون بوستان

قصر تو از لعبتان قند لب چون قندهار 3570 چند روزست که از دوستمرا نیست خبر من چنین خامش وجان وجگرمن به سفر درچنین حالوچنین روز همی صبر کند2 سنگدل مردم بد مهر و ز3 بد مهر بتر سنگدل نیستم ، اما دل من نیست بجای هر که رادل نبود کیبود از درد خبر من کنون آگه گشتم که چه بودهست مرا مست بودهستم و دیوانه ازین عشق مگر به ستم کردهام4او را ز در خانه برون بهستم دوست برون کرد کس از خانه بدر؟ 3575 هیچ دیوانه وسرگشته ومستاین نکند لاجرم خسته دلم زین قبل وخسته جگر گاه بر سرزنم از حسرت او گاه بهروی5 خرد6 کردم به طپانچه همهرویوهمه سر چون توانم دیداین مجلس و این خانه بی او خانمان گشته همچون دل وجانزیروزبر7 از پس زر بفرستادم او را8 به فسون هیچکس جان گرانمایه فریبد با زر9 ای دل و جان پدر زرراآنجا 10 یله کن اسب تازان کن و باز آی بنزدیک پدر 3580 تو مرا بهتری11 ازخواستهآ روی زمین نتوان خوردن بیروی تو12 ms156 ازخواسته بر از فراوان 13 که زبهر توبگریم صنما هرزمان گویدخواجه که دلم بیشمخور خواجهآ سید بوبکر حصیری که چنو14 نبود از پس پیغمبر و بوبکر و عمر هم فقیه ابن فقیه وهم رئیس ابن رئیس یافته فقه وریاست ز بزرگان به گهر 5 سیستان از گهر خواجه و از نسبت او بیش از آن نازد کز سام یل و رستم زر 3585 هر کجاگویی عبدالله بن یوسف کیست16 همه گویند کریمی که چنو نیست دگر

دلم در جنبش آمد باردیگر ندانم تا چه دارد باز در سر

همانا عشقی اندر پیش دارد بلاییخواهد آوردن به من بر

بگردد تا کجا بیند بگیتی ازین شوخی بلاجویی ستمگر

برو مهر آرد وبیرون ms157 بردپاک مرا ازرامش واز خواب واز خور10

ز دلها مردمان را خیر باشد مرا باری ز دل باشد همه شر

کجایا بم دلی اندرخورخویش دل11 شایسته که افروشد به گوهر

دلی زین پس بهر نرخی بخرم12 دل بد را برون اندازم از بر

نیندازم، نگهدارم که این دل هوای خواجهرا بنده ست وچاکر

گناه دل بدان13 بخشم ازین پس که کردهست آفرین خواجه از بر

183 اگر گویم بنالیدم بر افتد1 که باشد مردنالان زرد2 و لاغر زلاغر فربهی سازد مرا زشت3 چه آید فربه از لاغر چه از غر4 چو حمدونه ببازی5 اندر آیم بدام اندر شوم همچون کبوتر شوم درخاک غلطم پیش خواجه بگریم، کج کنم سرپیشش اندر زمانی قصهآ مسعودی آرم زمانی قصهآ پولاد جوهر6 مگردل خوش کند لختی بخندد گذارد از من این ناخدمتی در7 همیشه شاد و خندان باد و دلشاد ملک محمود شاه هفت کشور

درمدح خواجه ابوسهل دبیر، عبدالله بن احمد بن لکشن گوید8 دوش ناگاه بهنگام سحر اندر آمد ز در آن ماه پسر9 با رخ رنگین چون لاله و گل بالب شیرین چون شهد و شکر حلقهآ جعدش پرتاب و گره10 حلقهٔ‌ زلفش ازان تافته تر گفتم: ای خانه بتو باغ بهشت چون برون جستهای ازخانه بدر؟ خواجه ترسم کهخبر11 یابدازین بانگ برخیزد، چون یافت خبر گفت من بار ملامت بکشم12 توبکش13 نیزو بس اندوه مخور چون منی را به ملامتمگذار14 این سخن را بنویسند بهزر لشکری چند15 برخواجه و میر همه دارند ز من دست بسر همه در انده16 من سوخته دل همه در حسرت من خسته جگر گر مرا خواجه به نخاس برد بربایند به همسنگ گهر تو مرا یافتهای بی همه شغل نیست اندر کلهت پشم مگر؟ گفتم ای ترک در این خانه مرا کودکانند چو گلهای ببر گر زتوبر بخورم17، بر بخورند18 زان من ، فردا، کسهای دگر

نیزدرمدح خواجهابوسهل دبیر،عبدالله بن احمدبن لکشن1 بوستان سبزشد ومرغ در آمد به صفیر2 نالهآ مرغ دلارام تر از نغمهٔ‌ 3 زیر ابر فروردین گویی بهجهان آذین بست که همه باغ پرندست وهمهراغ4 حریر گه زره باف شود باد و گهی جوشن دوز بادرا طبع شداین پیشه ز زراد امیر 3675 ازفراوان زره طرفه و از جوشن نغز کرد چون کلبهآ زراد همی روی غدیر آب درجوی زباران بهاری و ز سیل همچنان گشت که5 باسر خمی آمیخته شیر ای به عارض چومی و شیر فراپیش من آی بربط من بکفم برنه و نصفی 6 برگیر نصفی7 پنج وشش اندرده وشعریدو8 بخوان شعرهایی سره و معنی او طبع پذیر شعرخوش برخوان کزبهر توخواهم خواندن مدح آن خواجهآ آزادهآ معدوم نظیر 368 کدخدای عضدالدوله سالار سپاه ms160 خواجهآ سید بیهمتا بوسهل دبیر آنکه پردلتر و کافیتر و داناتر ازو نبود هیچ ملک را به جهان هیچ وزیر خط نویسد که بشناسند از خط شهید شعر گوید که بنشاسند از شعر جریر بشناسد به ضمیر آنچه همی خواهد بود آفرین باد بر آن طبع وبر آن پاک ضمیر دل او را بدگر دلها مانند مکن زانکه با گرد برابر نبود ابر مطیر 3685 خامه در زیرسرانگشتانش آنفعل کند که بدست کس دیگر نکند نیزه و تیر با عطارد بسر خامه سخن داند گفت هر دبیری که بهدیوان کند اورا تحریر «عین» و «تهذیب لغت»* باسخن بذلهآ او همچنانست که با دست غنی دست فقیر از پی رسم در آموختن نامه کنند نامهآ خواجه بزرگان و دبیران از بیر9

3690 نیک بختا و بزرگا که خداوند منست که چنین بار خدایی بسزا یافت مشیر10 3690 خواجه اندرخورمیر آمدو11 شکر ایزدرا آنچنان ناموریرا ز چنین12 نیست گزیر

هر که در خدمت این میر، صغیرست و کبیر

درمدح خواجهآ عمید سید ابواحمد تمیمی 4گوبده آن کیست کاندر آمد بازی کنان ازین در رویی چو بوستانی از آب آسمان تر بازاین چه رستخیزست این خود کجادر آمد اینرا که ره نمودست از ms161 بهر فتنه ایدر ای دوستان یکدل ، دل باز شد ز دستم از شغل باز ماندیم عاشق شدیم یکسر من شیفته شدستم یاچون منند هر کس: ترسم که هر کس از من عاشق ترو تبهتر 3705 گرخصم نیست اورا گوی از میانه بردم وای ارکسی چومن را یاری بودبرین فر باری ازو بپرسم تا او مرا چه گوید ای ماه نو کرایی6خصم تو کیست بردر7؟ تاعاشقی مساعد بی هیچ خصم جویی8 گرهیچ رای داری مگزین کسی بمن بر ور شوخ وارگوید درویش عاشقی تو درویش کی بوم من، باخواجهآ توانگر خواجهآ عمید سید بو احمد تمیمی4 آن بیریا عطا بخش آن بی بهانه مهتر 3710 اندر شریف خویی با مشتری موافق واندر بزرگواری با آسمان برابر جز نیکویی نگوید جز مردمی نداند وینهر دو را بدارد چون بیعت9 پیمبر زو مردمی نباشد نادر که او همیشه جزمردمی ندیدهست اندر تبار و گوهر اصل بزرگ دارد ، خوی شریف دارد «ارجو» که تاقیامتزین هردوان خوردبر اهل ادب نهادند او را بطوع گردن وز بهر فخر کردند آن لفظ نیکو ازبر10

دوستانودشمنان رانفع وضروخیروشر1 پیل مست اربردر کاخش کندروزی گذار شیر نرگر برسر راهش کند وقتی2 گذر آتش خشمش دودندان بر کنداز3 پیلمست آفت سهمش دو ساعد بشکنداز4 شیرنر

گرد چشم شیر شرزه مژه گردد نیشتر 3760 درتن پیل دلاور زهره گردد خون صرف گرد چشم شیر گر چه باشد آبگینه با تبر نا پایدار چون برونامش بخوانی بشکندرویین5تبر

منهزم را نام او بر دشمنان باشد ظفر1 ممتحن را دیدن او باشد از غمها فرج من روشنایی یابد از دیدار او دو چشم کور اشنوایی6 یابد از آواز او دوگوش کر سایهآ او برهمای افتاد روزی در شکار

زان سبب برسایهآ پر همای افتاد فر7

زان سپس هر گز نشد برطلق آتش کارگر1 3765 مهر اوروزی به طلق از روی رأفت دیده دوخت زان سپس در چغانی8 روداگرروزی فروشویددودست ماهیانرا چون صدفدرتن پدید آید درر ای پدر را نامور فرزند کاندر دور دهر تا قیامت زنده شد از نام تو نام پدر

تا بر آید بامدادان آفتاب از باختر تا بتابد نیمروزان ازتف خورشید سنگ تا بر آید ms164 بامدادان کامران باش وروان را ازطرب بابهره دار شادمان باش وجهان را برمراد خویش خور همچنین نوروزخرم صدهزاران بگذران همچنین ماه مبارک صدهزاران بر شمر 3770 نیک اختیار کرد خداوند ما وزیر زین اختیار کرد جهان سربسرمنیر

تا زو جهانهمه چوخورنق شد و سدیر10 کار جهان بدست یکی کاردان سپرد تا چون او نبودهاند ، اگر چند آمدند10 چندین هزار مهتر و چندین هزار میر چونا نکه چون ملک، ملکی نیست درجهان همچون وزیراو بهجهان نیست یکوزیر

اندر خور مشاورت شه بود مشیر 3775 هشیار در مشاورت شه بود از آنک

جز آنکه ژاژخایدو گوید که18 نیست پیر

بر بود بیندیش تا چه کرد بگزید بر بهشت برین19 آتش سعیر

روی مخالفان بداندیش چون زریر این خلعت وزارت واین اعتماد شاه فرخنده باد و باد مراو را خدا نصیر1 ای ترک دلفریب دل من نگاهدار جز

مدارجز ناز و جز عتاب چه داری دگربیار تاکی بود بهانه و تاکی بود عتاب این عشق نیست جانا جنگست وکارزار هر روز نو عتابی و دیگر بهانه ای ناخوش بود عتاب ، زمانی فروگذار 3805 توبایدی که بالبخندان و خوی خوش پیش من آمدی بهزمانی هزار بار3 دل تافته مدار و بر ابرو گره مزن4 از بهر بوسهای که زتو خواهم ای نگار بوسه بیار و تنگ مرا در کنار گیر تا هر دو دارم ازتو درین5 راه یادگار من بی کنار بوسه نخواهم زهیچکس6 از تو بتا بدیدن تو کردم اقتصار7 بوس و کنار و لهو و سماع و سرود را دارم دگر بدولت دستور شهریار 3810 دستور شاه معتمد ملک بوعلی خواجهآ بزرگ تاج بزرگان روزگار آن اختیار کردهٔ‌ شاه جهان که هیچ بی8 اختیار ms166 او نکند دولت اختیار گرد جهان وزارت برگشت9 و بنگرید او را گزید وکرد بنزدیک او قرار مردی گزید راد و10 خردمند و پیش بین بارای و با کفایت و باسنگ و باوقار11 فرمان او علامت شاهان کند نگون تدبیر او ولایت شیران کند شکار 3815 کارش چو کار آصفوامرش چوامرجم سهمش چو سهم رستم وسهم سفندیار2 برلشکر ورعیت سلطان چوبر گذشت12 زین هریکی صدیشد وزان هرصدی هزار

ندیکسر پیادگان سپاه ملک سوار از برکت عنایت و تدبیر او شدند

اکنون فروگرفت جهان جمله استوار فردا پدید گردد توفیرها که او از عاملان شاه3 تقاضا کند شمار 382 آن مال کز میانه ببردند دانگ دانگبست

بستاند و بتنگ فرستد سوی حصار دیدی تو زو مرنج و میندیش تاترا* زان مالها بیا کند و پرکند چو نار1 ای شاه قلعههای دگر ساز کاین وزیر سالی دگر بزر بینبارد5 این حصار اندر جهان وزیر چنین جستهای همی اکنون که یافتی چوتن و جان عزیز دار در مرغزار ملک خرامنده گشت شیر آن روزگار شد که تهی بود مرغزار 3830 آن روبهان که جایگه شیر داشتند اندر شدند خوار به سوراخها چومار6 شیریست میچمد بهمه مرغزار ملک7 شیری که در زمانه ندارد نظیر و یار در جنگ شیرگشته فراوان شریفتر8 کایمن نشسته با گلهآ روبه نزار تاچون ز بیشه روی بصحرا نهد تذرو کبک دری ز بیشه نهد رو بکوهسار9 تا چون هزار دستان بر گل نوا زند قمری چو عاشقان بهخروش آید از چنار 3835 ms167 پاینده باد خواجه و دلشاد و تندرست بر کام دل مظفر و منصور و کامکار در عز و مرتبت بگذارا همچنین صد مهرگان دیگر وصد عید وصدبهار چونانکه شاه شرق ولایت بدو سپرد یارب تو کامهای جهانرا بدو سپار

نیز درمدح سید الکفاة خواجه ابوعلی حسنک وزیر گوید10 باری ندانمت11 که چه خو داری ای پسر تا نیستی مرا و ترا هیچ درد سر

193 همچون مه دوهفته برون آیی ازوثاق همچون مه گرفته درون آییم زدر رغم مراچو سر کهمکن چون بمن رسی رویی کزو به تنگ بریزد همی شکر 3840 روزی گشاده باشی و روزی گرفتهای بنمای کاین گرفتگی از چیستای پسر! ای چون گل بهاری خندان میان باغ هر ساعتی چو روز بهاران مشو دگر ما را همی بخواهی پسروی تازه دار تا خواجه مرترا بپذیرد ز من مگر1 خواجهآ بزرگ بوعلی آن سید کفاة خواجهآ بزرگ بوعلی آن مفخر گهر دستور شاه شرق و بدو ملک شاه شرق آراسته چو ملک عمر در گه عمر 3845 او از میان 2 گوهر خویش آمده بزرگ وندر خور بزرگی آموخته هنر بر در گهش نشسته بزرگان و مهتران از بهر بار3جستن و بر ما گشاده در با زایران گشاده و خندان و تازهروی وز دست اوغنی شده زایربه سیم وزر هرگز به درگهش نرسیدم که حاجبش صد تازگی نکرد و نگفت: اندرون گذر ناخوانده شعرهای دوجشن از پیدوجشن کس 4 کرد نزد من که بیا رسمها ببر 3850 از مهتران بجهد ستانیم سیم شعر او نارسیده ، سیم5 بداد ، این کرم نگر جاوید باد شاد 6 و بدو شادمانه باد شاه زمانه و خدم شاه سر بسر زو در جهان دلی نشناسم که نیست شاد با او بهدل چگونه توان بود کینه ور هرکس که شاد نیست به قدرو به جاهاو بی قدر باد نزد همه خلق وبی خطر کس نیست کو بدولت اوشادمانه نیست ورهست حاسدست7 ms168 وپلیدی زسگبتر8 3855 او9 دست خائنان جهان کرد زیر سنگ زینست دست او ز همه دستها ز بر آواز خائنان نتواند شنید هیچ شاید که یافتهست شه از خوی اوخبر زین پیش بوده و پس ازاین نیزهم بود او را به ملک و، شاهجهان را بدونظر شادیش باد و کامروایی و مهتری پایندگی سعادت و پیوستگی ظفر عیدش خجسته باد و همه سالهعیدباد ایام آن خجسته خصال نکو سیر 3860

در مدح ابو بکر عمیدالملک قهستانی عارض لشکر گوید4 ای غالیه کشیده ترا دست5 روزگار بازاین چه غالیهست که تو6 بردهای بکار روی ترا به غالیه کردن چه حاجتست او را چنانکه هست بدو دست بازدار آرایشی بکار چه داری همی کزو آرایش خدای تبه گردد ، ای نگار! شغلی دهم بدستتو ، تا دل نهی بر آن7 رو بادهآ برنگ لب8 خویشتن بیار عیدست و مهرگان و بهعید وبهمهرگان نوباوهیی بود میسوری زدست یار 389 میدهمراومست مگردان9 که وقت خواب باشد به مدح10 خویش کندخواجه خواستار خواجهآ عمید عارض لشکر عمید ملک بوبکر 11 سید همه سادات روزگار آن مهتری که هرکه در آفاق مهترست با کهتران او نرود جز همال وار از کهتری به مهتری آنکسرسد که او توفیق یابد و کند این خدمت اختیار آزاده را همی حسد آید ز بندگانش هر 12 شور بخت راحسد آید ز بختیار 895 گیرند خسروان و بزرگان محتشم از بهر جاه 13 پای و رکابش همی کنار پیش ملک پیاده رود برترین شهی آن جایگه که خواجهآ سید رود سوار کس جاه او نجوید و هر کو بزرگتر دارد به جاه و خدمتاو دلپسندکار 4 او را خدای عز و جل حشمتی نهاد بر تر ز حشمت ملکان بزرگوار از آسمان به قدر گذشت و دلش هنوز آنجا که قدر اوست نگیرد همیقرار 3900 اختر فرود همت اویست15 و فضل او بر تر ز همتست و فزونتر هزار ms170 بار جاه بزرگ یافت ولیکن به فضل یافت باجاه ، عز و فضل بباید 16 بههرشمار عزی که آن زفضل نباشد بتر 17 ز ذل فخری که آن زفضل نباشد بتر ز عار نفس 18 شریف واصل بزرگ ودل قوی بافضل19 یار کردومکین20 شدبدین چهار

17 ازو بخانهآ خود 1 بود باز گشتن من چو بازگشتن موسی بخانه از که طور بیک عطا که مرا داد بی نیاز شدم چو پادشاهان برکام دل شدم منصور توانگرم به غلام و توانگرم بهستور توانگرم به نشاط و توانگرم بهسرور لباس من ببهاران ز توزی و قصبست بهتیر ماه خز قیمتی و قز و 2 سمور

3930 بساط غالی رومی 2 فکندهام دوسهجای در آن زمان که به سویی فکندهام محفور4 3930 چو تار گویی5 آکندهام ز نعمت او سرا وخانهآ خالی زچیز چون طنبور6 شد آنزمان که شبو روزخانهها7 شدمی بطمع روزی ، همچون بطمع دانه طیور مرا عنایت او از عنا و غم برهاند همی نباید کردن ز بهر قوت بکور8 چه عذر باشد گر تازیم یهم نکنم بمدح او سخنانی چو لؤلؤ منثور هم اندرین سخنانم من وگواه منند مقدمان و بزرگان حضرت معمور 3935 چومن مدیحش بر گیرم آنکه حاسداوست بخشم گوید داود بر گرفت زبور زحاسدانش همی من حذر ندانم کرد وگرچه دانم باشند9 دشمنانش حذور بزرگوار چنو را حسود کم نبود من اینکه گفتم گفتهست چند رهدستور خدای ناصر او باد تا جهان. باشد همیشه دولت او قاهر و عدو مقهور خجسته بادبراو 10 مهرگانوعید شریف دلش به عید شریف وبه مهرگانمسرور 3940 مرا بدیدن او شادمان کناد خدای که خستهدل شدهام تا ازو شدم مهجور اگر چه حضرت سلطان به چشم من فلکست بجان خواجه که بی اوهمی ندارد نور

کوس فروکوفت ماه روزه بیکبار روزه نهان کرد لشکر ازپس دیوار

بر بط خاموش بوده12 گشتسخنگوی محتسب سرد13 سیر گشت زگفتار

باده زپنهان نهاد روی 14 بمجلس خیزو بکار آی15 و کارمجلس بگزار

خانه ز بیگانگان خام تهی کن بادهآ رنگین 16 بیار وبربط بردار

آری هر کس که نام جوید بیشک با دل و با نفس2کرد باید پیکار

لاجرم از هرکسی که پرسی گوید خواجه بهرنیک در خورست وسزاوار روزش همواره نیک باد و بهرنیک دسترسش باد تا همی بودش کار یاد ms173 باد آن شب کان شمسهآ خوبان طراز بطرب داشت مرا تا بگه بانگ نماز من واوهردوبحجره درومی مونس ما باز کرده در شادی و در حجره فراز گه بصحبت برمن با براو بستی عهد گه ببوسه لب من بالب او گفتی4راز من چومظلومان از5سلسلهآ نوشروان اندر آویخته زان سلسلهآ زلف دراز 3975 خیره گشتی مه کانماه به میبردی لب روز گشتی شب کان زلف به رخ6 کردی باز اوهوای دل من جسته ومن صحبت او من نوازندهآ اوگشته و او رود نواز بینی آن رود نوازیدن با چندین کبر بینی آن شعر سرائیدن با چندین ناز دردل ازشادی سازی دگر آراست همی چونره نوزدی آن ماه و دگر کردی ساز گر مرا بخت مساعد بوداز دولت میر همچنان شب که گذشته ست شبی سازم باز 390 جفت غم بودم وانبازطرب کرد مرا یوسف ناصر دین آن ملک بی انباز آنکه ازشاهان پیداست بفضل وبهنر چون فرازی ز نشیبی و حقیقتزمجاز هرمکانی که شرفراست ازو یابی بر هر مدیحی که سخار است بدو گردد باز7 ای سخنهای تواندر کتب علم نکت ای هنرهای تو برجامهآ فرهنگ طراز سایل از بخشش تو گشت شریک صراف زایراز خلعت توگشت ردیف8 بزاز 3985 هر کجا وقت سخا از امرا یادکنند باتفاق همه از نام توگیرند آغاز راست گویی زخدا آمد نزدیک تو وحی کزخزانه توهمه خواسته9 بیرون انداز آزرا دیدهٔ‌ بینا دل من بود مدام کور کردی به عطاهای گران دیذهآ آز

بهمراد دل او باشم از امروز3 فراز 405 گرنبودم بهمراد دل او دی و پریر دوش ناگاه رسیدم به در حجرهٔ‌ او چون مرا دید بخندید4 ومرا برد نماز گفتم ای جان جهان خدمت تو بوسه بسست5 چه شوی رنجه به خم دادن بالای دراز

مرترا نیست بدین خدمت بیگانه نیاز تو زمین بوسه مده خدمت بیگانه مکن مر: شادمان گشت و دور خ چوندو گل نو6 بفروخت زیرلب گفت که احسنت وزه، ای بنده نواز به دل نیک بدادهست7 خداوند به تو اینهمه نعمت سلطان جهان وینهمه ساز 55.

هرکه یک روز شود بردر اوباز فراز خسرو گیتی مسعود که مسعود شود هر شهریاری که گرفتهست به تدبیر وبه تیغ از سراپای جهان هرچه نشیبست و فراز چشم بددور کناد ایزدازو کامروزاوست8 ازپس ایزد در ملک جهان بی انباز تا پرستند ملک را همه شاهان جهان چه به روم و چه به چین وچه به شام و9 چه حجاز

سرنگون گردد و افتد به چه سیصد10 باز 4060 هر بزرگی که سر از طاعت او باز کشید سرنگون گردد و اف شهریاری که خلافش طلبد زود افتد از سمنزار به خارستان وزکاخ نتوان جست خلافش به سلاح وبه سپاه زانکه نندیشد شیر یله از یشک گراز ور بدین هردو سبب خیره سری غرهشود همچنان گردد چون مور که گیرد پرواز دولتش بر11 دل بدخواهان صاحب خبرست بشنود هرچه بگویند و برون آرد راز گرکسی بردل جز طاعتش اندیشه کند موی گردد بمثل برتن آن کس غماز 4065 وز پی آنکه بدانند مر او را بنشان12 سرنگون گردد ms177 برجامهآ او نقش طراز هرسپاهی که به پیکار ملک روی نهاد باز گردد زکمان تیر سوی ت

205 تیر مژگان تو چونان گذرد بر دل وجان که سنان ملک مشرق از1 آهن و سنگ خسرو غازی محمود محمد سیرت شاه دین ورز هنر پرور کامل2 فرهنگ آنکه برکند بیک حمله در قلعهٔ‌ تاغ3 وانکه بگشاد بیک تیر درار گزرنگ4 4090 آنکه زیر سم اسبان سپه خرد بسود به زمانی در و دیوار حصار بشلنگ آنکه ببرید سر برهمنان جمله به تیغ وانکه بشکست بتان بردر بتخانهآ گنگ آنکه چون روی به خوارزم نهاد از فزعش روی لشکر کش خوارزم در آورد آژنگ ای شگفت آنکه همی کینهآ خوارزم کشید تا که حاصل5 شودش نام وبر آیدازننگ خویشتن غره چراکرد به جیحونو بهجوی جنگ نادیده چراکرد سوی جنگ آهنگ 4095 چه گمان برد که این جنگ بسربرده شود به فسون و به حیل کردن وزرق و نیرنگ6 او چه دانست که خسرو زسر انسپهش کشته وخسته بهم در فکندشش فرسنگ وانکه ناکشته و ناخسته بماند همه را طوقها سازد گرد گلو از پالاهنگ وانگه7 اورا سوی دروازهآ گر گانج برند سرنگون با دگران ازسرپیلان آونگ عالمی را بهم آورد و سوی جنگ آمد بر کشیده سر رایات به برج خرچنگ 4100 همه آراستهٔ‌ جنگ و فزایندهآ کین روزگاری بخوشی خورده و ناخورده شرنگ نالهآ کوس ملکشان بپراکند ز هم همچو کبکان را باز ملک از8 نالهآ زنگ به هزار اسب فزون از دوهزار اسب گرفت همه را تر شده ازخون خداوندان تنگ رنگ آنروز غمی گردد و بیرنگ شود که بر آرامگه شیر بگرد آید رنگ9 ای هوا یافته از طبع لطیف تو مثال ای زمین یافته از حلم گران سنگ توسنگ 4105 همه عالم ز فتوخ تو نگارین گشتهست همچو آکنده بصدر نگ نگارین سیر نگ10

207 نهاله گاه به خوشی چو لالهزاری گشت1 زخونسینهآ رنگ و زخون چشم پلنگ بزر گوارا شاهنشها که خسرو ماست به خویخوب وبه نامستوده واورنگ 4125 چنین شکار هم او را سزد که روز شکار شکاری آرند او را همی زصدفرسنگ گه شکار فرود آرد و برون2 آرد ز کوه تند3 پلنگ وزآب ژرف نهنگ به گاه کوشش بستاند و فرو سترد زدستشیران زور وزروی گردانرنگ چو گاه 4سنگ بود سنگ او ندارد کوه وگر چه کوه بر ما شناختهست بسنگ به گاه تیزی پایاب او ندارد باد اگرچه باد ms180 بروزیشود زروم بهزنگ5 4130 بسا شها که نباشد بهیچگونه پدید در نگ او ز شتاب و شتاب اوزدر نگ زدشمنان ز بردست چیره6 خانهآ خویش نگاه داشت نداند به چاره7 ونیرنگ، ز بیدلی و ز بیدانشی به لشکر خویش هم از پیادههراسان بودهم از سرهنگ9 و گربه جنگ نیاز آیدش بدان10 کوشد که گاه جستن ز آنجاچگونه سازدرنگ خدایگان جهان آنکه جود او بزدود زروی مهتری و رادی و بزرگی زنگ 4135 همه دلست و همه زهره11 و همه مردی همه هشست وهمه دانش وهمهفرهنگ زکوه گیلان اوراست تابدانسوی ری12 وزآب خوارزم اوراست تا بدانسوی گنگ دراین میانه فزون دارد از هزار کلات بههر یک اندر دینار تنگها برتنگ13 همه به تیغ گرفته ست و از شهان ستدهست شهان بادل جنگ آور و بهوش وبهنگ هزار باره گرفتهست به ز بارهآ ارگ هزار شهر گشادهستمه14 زشهر زرنگ 3140 به پر دلی و به مردی همه نگه دارد نگاهداشتنی ساخته چو ساخته چنگ امیدوار مر او را بر آن نهادستی که آب جو یداز خامه15 ریگ و شهد از سنگ بززگتر زو گر در جهان شهی بودی بر اسب کینهآ او بر کشیده بودی تنگ بسا کسا که به امید آنکه به یابد16 شکر زدست بیفکند و بر گرفت شرنگ که یارد آنجا رفتن مگر کسی که کند پسند17 برگه شاهنشهی چه ارژنگ 4145

نگار ونقش همانا که نیست درارتنگ2 هزار یک زان کاندر سرشت اوهنرستنگار ونقش هم همیشهعادت او را به نیکوییست ولوع3 چنانکه همت او را به برتری آهنگ بلند همتش ار گرددی بصورت باز بپایش اندر ماه وستاره بودی زنگ جهان بخدمت اومیل دارد ونه شگفت که خدمتش طلبدهر کههوش داردوهنگ بدان امید که روزی بدست گیرد شاه چوپهنهآ گهر آگین شدهستهفت اورنگ .412 کسی که چنگ زدا ندر خجسته خدمت او خجسته بخت شدو کام خویش کرد4 به چنگ چو من هزار فزونست وصد هزارفزون زفرخدمت او کرده کارخویش چو چنگ بساکسا که گرفتار تنگدستی بود ز

زبروبخشش او سیم وزر نهاده به تنگ بزرگواری و5کردار او و ms182 بخشش او ز

ز روی پیران بیرون برد همی آژنگ

چنانکه هیبت6 نوعیست از خصال پلنگ 4175 بزرگواری جنسیست از فعال امیر چ کسیکه مشک به بینی برد نیابد بوی شم شمایل او بشنود7 ز صد فرسنگ چو وقت حمله بود آفتیست باد شتاب چووقت حلم بودر حمتیست کوه درنگ عیار حلم گرانش پدید نتوان کرد اگر سپهر ترازو شود، زمین پاسنگ هزار یک گر ازان8 ز آسمان در آویزد چنان بود که ز کاهی کهی کنند9 آونگ عجب ندارم اگر هیچکس نکرد که او کند بتدبیرازریگ مرو وادی10 گنگ 4180 موفقیست که تدییر او تباه کند هزار زرق وفسون وهزارحیلت و رنگ بهیچگونه بر او جادوان حیلت ساز بکار برد ندانند حیلت و نیرنگ فصیح ترکس جایی که او سخن گوید چنان بود ز پلیدی که خورده باشد بنگ

که ره نبرد با اسب تیزتک خرلنگ جهان نیارد بااو برابری کردن ک همی درفشد ازو همچنانکه از پدرش جمال خسروی و فر شاهی و اورنگ 4185 همیشه تا خورش وصید باز باشدکبک چنان کجا خورش وصید یوز باشدرنگ سرای دولت او باد دار ملک زمین چنانکه خانهآ ما هست برفلک خرچنگ

بسی نماند که برلاله جای10گردد تنگ از آن بنفشه که زیر دوزلف دوست دمیدبسی نماند که برلا

همی بخواهم کرد مرا بنفشه بسندهست زلف آن سرهنگ اگر بنفشه فروشی همی بخواهم کرد فری11 دوزلف سیهرنگ اوچوچفته دوزاغ12 بر آفتاب ms184 و دوگل هریکی گرفته بچنگ به بت پرستی برمانوی ملامت نیست اگر چوصورت اوصورتیست در ارتنگ

چنانکه میربه پولاد سنگ ازدل سنگ امیر سید یوسف برادر سلطان در سخا و سر فضل و مایهآ فرهنگ

سپه نبرد کسی بیستروزه آن سوی گنگ 4230 برادر ملکی کز همه ملوک چنو کشیده خنجرجودشزروی زفتی پوست زدوده بخشش دستش زروی رادی زنگ اگر خزینهٔ‌ او بار جود او کشدی درم به توده بما بخشدی وزربا3 تنگ

ی پر ازبس درم چو پروین پر همی پراکند ازبس عطاچوهفت اورنگ

نماندکه شاه جهان برادر او سر علامت او بگذراند از خرچنگ4 4235 هنوزباش هم آخرچنان شود که سزاست همی کشند براسب مرادش اینک تنگ ایابر آنسوی گنگ و بر آنسوی5 تبت زکرگ شاخ برون کرده وزشیران چنگ هر آن سپاه که تو پیشاو6 بجنگ شوی در آن سپاه نماند مه سپه را رنگ1 چنان رمند ز آوای تو سران سپاه که مرغ آبیز آوای طبل و وحش اززنگ بباد حمله بهم بر زنی مصاف عدو چنانکه باز بهم برزند صفوف 424 شجاعت از هنر و بازوی توگیرد نام مروت از سیر و همت توگیرد هنگ8 به تیر پاره کنی درقه های پهلوی کرگ بنیزه حلقه کنی غیبههای پشت پلنگ تراک دل شنود خصم تو ز سینهآ خویش چواز کمان تو آید بگوش خصم ترنگ ز باز تو بهراسد میان ابر عقاب ز یوز تو برمد بر شخ بلند پلنگ بروز بزم کند خوی تو ز حنظل شهد بروز رزم کند خشم تو زشهد شرنگ 4245 سخنوران زسخن پیش تو فرو مانند چنان کسیکه به پیمانه9 خورده باشدبنگ ترازوی صلت زایرانت را ملکا ms185 کم از هزار ندارد خزا

کم از هزار ندارد خزانه دارت سنگ

213 بوقت آنکه صلتها دهی موالی را ز یک دو صلت این خسروانت آیدننگ زبس شتاب که جود تو بر خزینه کند درم همی نکند در خزانهآ تو درنگ همیشه تاچوشود بوستان ز فاخته فرد زدشت زاغ سوی بوستان کند آهنگ همیشه تا چوشودشاخ گل چوچوگانسست1 چوگوی زرین گردد ببار2 بر نارنگ 4250 نشستگاه تو بر تخت خسروانی باد نشستگاه عدوی تو در 3 چه ارژنگ نصیب دشمن تو ویل ووای ونالهآ زار نصیب توطرب و خرمی و نالهآ چنگ همیشه همچو کنون شاد بادو گلگون باد دل تواز طربو دو کف از نبید چوزنگ خجسته بادت عید ای خجسته پی ملکی که با سیاست سامی و باهش هوشنگ تاگرفتم صنما وصل تو فرخنده به فال 4255 جزبهشادی نسپردم شبوروزومه وسال 4250 چه بود فالی فرخندهتر از دیدندوست چه بود روزی پیروزتر از روز وصال بینی آن زلف سیاه ازبر آنروی چوماه که بهر دیدنی ازمهرش وجد آرم وحال5 جعدتوجیم نه وصورت او اصورت جیم زلف تو دال نه وصورت اوعصورت دال هم ز جیم سرزلف تو خروش عشاق همه ز دال سر زلف تو فغان ابدال 4 بوسهای از لبتوخواهم وشعرازلبتو که شکر بوسه نگاری و غزلگوی غزال7 من غزلگوی توام تا تو غزلخوان منی ای غزلگوی غزلخوان غزلخواه ببال مر ترا بس نبود آنچه 8صفات توکنم واصف9تست مدیح ملک خوبخصال میر محمود ملک زادهآ محمود سیر شاه محمود ملک فرهٔ‌ محمود فعال آنکه برملت و بردولت امینست و یمین آنکه بانصرت و بافتح قرینست وهمال آن کجا تیغش از کرگ فرود آردیشک10 آن کجا گرزش بر پیل فروکوبد یال 4268

109 عشق نو ویار نو و نوروز و سر سال فرخنده کناد ایزد بر میر من این حال روزیست که در سال نیابند چنین روز سالیست کة در عمر نیابند8 چنین سال در روی من امروز بخندد لب امید برچهر من امروز بخندد دل اقبال9 در زاویه امروز بخندد لب زاهد در صومعه امروز بجنبد لب ابدال 4340 از لاله همی لعل کند کبک دری پر وز سبزه همی سبز کند زاغ سیه بال از نالهآ قمری نتوان داشت سحر گوش وز غلغل بلبلنتوان داشت10 بشبهال از تازه گل لاله که در باغ بخندد در باغ نکوتر نگری چشم شود آل11 از دشت کنون مشک توان برد بهاشتر با آنکة فروشند همی مشک به مثقال

219

گردان دلاور چو درختان تناور لرزان شده ازبیم چواز بادخزان بال

بس کس که بجنگ اندر باخاک یکی شد زان ناوک خونخواره وزان نیزهآ قتال

ای تازهتر اندر برخلق ازدر نوروز ای دوست تراندردل2 خلق از سرشوال

آمد گه نوروزو جهان گشتدل افروز شد باغ زبس گوهرچون کیلهآ کیال

می خواه و طرب جوی وزبهر طرب خویش میرا سببی ساز3 و براندیش و بر آغال

تاگیتی و تاعامل ومیرست به گیتی تومیر ملکباش وترا میران عمال تاخزان تاختن آورد سوی باد شمال همچوسرمازده باز لزله گشت آب زلال باد بر باغ همی عرضه کند زر عیار ابر بر کوه همی توده کند سیم حلال هرزمان باغ بهزر آب 5 فروشوید روی هرزمان کوه به سیماب فرو پوشد یال 4328 معدن زاغ شد ، آرامگه کبک و تذرو مسکن شیر شد ، آورد گه گور و غزال شیرخواران رزان را ms191 ببریدند گلو تا رزان تافته گشتند وبگشتند از حال خونهاشان به تعصب بکشیدند به جهد ساختند از پیهر قطره حصاری زسفال هرحصاری که از آن خونها پر گشت همی مهر کردند و سپردند بهدست مه و سال چون کسی کینه زخو نریزرزان باز نخواست خونشان گشت بنزدیک خردمند حلال 43 گر حلا لست حلالیست کز آن نیست گزیر6 ورحرامست حرامیست کزونیست وبال7 گر حرامست از آنست که خونیست نه حق حق آنخون به مغنی برسانیم از مال مابهشادی همه گوییم کهای8 رود بموی ما به پدرام همی گوییم9 ای زیر بنال مطربان طرب انگیز نوازنده نوا ما نوازندهٔ‌ مدح ملک خوب خصال فخر دولت که دول بر دراو جویدجای خسرو شیر دل پیلتن دریا دست شاه گرد افکن لشکرشکن دشمن مال بوالمظفر که ظفر بردر او یابد هال3 آنکه با همت اوچرخ برین همچو زمین آنکه با هیبت اوشیر عرین همچوشکال

111

در مدح بمین الدوله سلطان محمودبن ناصرالدین سبکتگین 2 بگذرانیدی سپاه از رودهایی کز قیاس ژرفدر یا باشداندر جنب آن هریک قلیل3 بس شگفتی نیست گر برژرف در یا بگذرد لشکری کو را بود محمود دریادل دلیل 4415 بازگشتی شادمان و بر ستوران سپاه ازفراوان زر و زیوربارها کردی4 ثقیل رای را زنده تو بجهاندی و بزدودی همی ز نگ کفرازروی بیدینان به صمصام صقیل پشت او را موج آن دریا بدریا در فکند کزپس پشتش پدید آوردی ازخون قتیل ای برون آورده اندر کشور هندوستان پیل جنگی از حصار و کرگ پیل افکن زغیل ژنده پیلان کز در دریایسند آوردهای سال دیگر بگذرانی ms193 ازلب دریای نیل 4420 قرمطی چندان کشی کزخونشان تا چندسال چشمههای خون شوددر بادیه ریگ مسیل5 تازجامهآ سوکواران بر زنان مصریان همچو زربخشش تومست گرداند کفیل راست پنداری همی بینم که باز آیی زمصر درفکنده درسرای ملحدان ویل و عویل وان سگ ملعون که خواننداهل مصر اور اعزیز بسته وخسته6 به غزنین اندر آورده ذلیل دار او برپای کرده در میان مرغزار گرد کرده سنگزیردار اوچون میل میل 4425 تاچو بردار مخالف سنگها بیمر شود اهل بدعت سر بتابند ازمخالف قال وقیل

223 نخجیر والان 1 این ملک را شاگرد باشد فزون ز2 بهرام با گورو آهو که شه گرفتهست باشد شمار نبات سوتام دهروز با او به صید بودم هرروز از بامداد تا شام یک ساعت از بس شکار کردن در خیمه اورا ندیدم آرام در دشتها او توده بر آورد ازگور ونخجیر واز دد ودام آنجا شکاری بکرد از آغاز وینجا شکاری دیگر به فرجام ایزد مر او را یکی پسر داد باطلعت خوبو3 باصورت تام بر تختهآ عمر او نوشته چندانکه او را هوابودعام4 «ارجو» که مردی شود مبارز کز پیل نندیشد و ز ضرغام باپیل پیلی کند به میدان باشیر شیری کند به آجام5 اندرسخاوت به جای خورشید وندر شجاعت بهجای بهرام تدبیر او روی مملکت شوی شمشیر اوخون دشمن آشام در جنگ جستن چوطوس نوذر6 در دیو کشتن چورستم سام7 بردوستداران8 دولت خویش گیتی نگه داشته به صمصام پیش پدر با امیر نامی جوید به روز مبارزت نام تیغش کند بر زمانه پیشی تیرش برد سویخصم پیغام ای شهریار ملوک عالم ای بازوی دین و9 پشت اسلام نشگفت باشد که چون تو باشد فرزند تو نامدار و فهام تا لاله روید ز تخم لاله بادام خیزد ز شاخ بادام تا چون بخندد بهار خرم ازلاله بینی یرکوه اعلام10 توکامران باش و دشمن تو سرگشته و مستمند و بدکام

سیم دارم که بدان هر چه بخواهم بدهند

زر دارم که بدان هر چه ببینم بخرم این نوا، من ، توچه گویی ، زکجایافتهام از عطاها2 که ازین مجلس فرخنده برم

همه چیز من و اقبال من از دولت تست

خدمت فرخ تو برد بخورشید سرم بتوان3 گفت که از خدمت تو یابم بر خدمت تو بهمه وقتی دادهست برم

توهمی دانی و آگه شدهای از دل من

که ره خدمت تو من بهچه شادی سپرم سیزده سالست امسال و فزون خواهد شد که من ای شاه بدین درگه معمور درم

تا تو اندر حضری من به حضر پیش توام

تا تو اندر سفری با تو من اندر سفرم نه همی گویم شاها که نبایست چنین نه4 همی خدمتخویش ایشه برتوشمرم

این بدان گفتم تا خلق بدانند که من

چند سالست که پیوسته بدین خانه5 درم دی کسی گفت که اجری تو چندست زمیر گفتم اجری من ای دوست فزون ازهنرم

جزکه امروزدو سالست که بی امر6 امیر

نیست از نان وجو اسب7 نشان و خبرم

من و غزنین و لب رود ودر باغ امیر

چه در باغ امیر و چه در باغ ارم بادهٔ‌ لعل به دست اندر چون لعل عقیق ساقی طرفه به ms202 پیش اندر چون طرفه صنم

گاه گوییم که چنگی ! توبه چنگاندر یاز

گاه گوییم که نایی ! تو بهنای اندر دم شادمانه من و یاران من از خدمت میر هر یکی ساخته از خدمت اومال وخدم

نعمت میر همی گوید بنشین و بخور

دولت میر همی گوید بگراز2 و بچم دولت میر مؤید پسر ناصر دین عضد دولت یوسف سپه آرای عجم

آنکه او تا به سپهداری بر بست کمر

گم شد از زوی زمین نام ونشان رستم شهریاران زمین ناموران کیهان 3 همه خواهند که گردند مر اورا زحشم

نامدارانجهان خاک پی میر منند4

همه خواهند که باشند مر اورا ز خدم چشم و روی همهمیران و بزرگان سوی اوست چون بود روی همه جنتیان سوی حرم

گر به رزم آید ، گویی که بهرزم آمد سام

ور به بزم آید ، گویی که به بزم آمدجم

235 آن مبارز که بر آماج دوگان چرخ کشید1 نتواند که دهد2 نزم کمانش را خم قلعه خالی کند ازخصم زبردست به تیر همچو خالی کند از شیر به شمشیر اجم اندر آن کشور کو تیغ بر آرد ز نیام کس نپردازد یک روز به سور از ماتم نه قوی دل کند افکندهٔ‌ او را تعویذ نه سخنگوی کند خستهآ او را مرهم سکته را ماند سهم و3 فزعش روز نبرد که بیک ساعت بر مرد فرو گیرد دم

شیر غرنده که او را دید از هیبت او پیش اوگردد چون مار خزنده بهشکم عادلست او به همه رویی واز دوکف او روز و شب باشد برخواسته بیداد و ستم دخل ایران زمی از بخشش او نایدبیش ملک ایران زمی از همت او آید4 کم همتی دارد عالی و دلی دارد راد عادتی خوب وخویی نیکو ورایی محکم کف او را نتوان کردن مانند به ابر دل او را نتوان کردن مانند به یم ورتو گویی کةدل اوچویمست، این غلطست5 کاندر6 آن ماهی ms203 ومارست ودرین جود و کرم ورتو گویی که کف میر چوابرست خطاست کز کف میر درم بارد و از ابر دیم

237 گرزتیغش تافتی آتش فشاندی آفتاب ورز کفش خاستی ادینار باریدی غمام ماهی اندر آبروشن راه چونداندبرید هم بدانسان را هبرد تیر او اندر عظام 4700 ای امارت را چوجمشید، ای ولایت2 را چوجم ای شجاعترا چوسهراب ای سیاست3 را چوسام هم موفق پادشاهی هم مظفر شهریار هم مؤید رای میری، هم همایون فرهمام باهمه پیغمبران اندر فضیلت همسری جز کهاز ایزد نیاوردی بماوحی و کلام از پیقدر و بزرگی روزمی خوردنترا آسمانخواهد که باشدساقی وخورشیدجام روز رزم وروزبزم اندر هنر4 داری هنر هم سرافراز ملوکی هم سرافراز کرام 4708 حاتم طایی ms204 که چندین نام دارد در سخا اشتری کشتی و دادی سایلیرا زوطعام توزمالخویش نندیشی وهم بدهی به طبع گرثواب ازتو بخواهد سایلی روزقیام از فراوان طوف سایل گردقصرت روزوشب قصر تو نشناسدای خسرو کس از بیت الحرام5 بسنیاید6 تا زدینار توچون شداد عاد سایل توخانه را زرین کنددیوار و بام عا لمیزرین کنی چون برنهی باده بهدست کشوری پرخون کنی چون برکشی تیغ از نیام 4710 یکسوار از موکب تووزعدوپنجاهپیل صد سوار ازموکب بدخواهواز تویکغلام رایت توسایه افکندهست بردریای سند کی بود شاها که سایه افکند بر کوه شام اسبتوهنگام جستن نسبتی دارد زباد وقت آسایش نهادی دارد از کوه سیام گرزغزنینش برانگیزی بوقت چاشتگاه بگذراند مرترا ازشام پیش ازوقت شام آن زمان هشیارترباشد 7 که در پوشیزره وان زمان بیدار ترباشد8 که بر گیری حسام 4715 تاندیدم مرکبت را من ندانستم کههست باد را سیمین رکاب و کوه رازرین ستام ای به هررایی موافق، ای به هر کاری مصیب ای به هر علمی ستوده، ای به هر فضلی تمام هر که را بینم مهیا بینم اندر شکر تو همچومن کزنعمت تو بهرهای دارم تمام شکرتو بر من فراوان و اجبست ای شهریار از فراوانی ندانم گفت شکرت را کدام چیست نیکو ترزجاه، از تورسیدستم به جاه چیست شیرین ترز کام، از تو رسیدستم به کام مدح گفتن مرترا آسان بود زیرا که تو عاشق خوی کرامی، دشمن خوی لئام

121 4765 بنفشه زلف من آن سرو قد سیم اندام برمن آمد وقت سپیده دم به سلام2 درست گفتی کز عارضش بر آمده بود گه فرو شدن تیره شب سپیدهٔ‌ بام ز عود هندی2 پوشیده بر بلور زره زمشک چینی3 پیچیده بر صنوبر دام بحلقه کرده همی جعد او حکایت جیم بپیچ کرده همی زلف او حکایت لام به لابه4 گفتمش ای ماهروی غالیه موی که ماه روشنی از روی تو ستاند وام 4770 ترا هزاران حسنست وصدهزار حسود چرا ز خانه برون ms207 آمدی درین5 هنگام چه گفت ، گفت خبر یافتم که نزد شما ز بهر راه براسبان همی کنند لگام چه گفت، گفت کهای در جفا نکرده کمی چه گفت، گفت که ای دروفا نبوده تمام شخوده روی برون آمدم زخانه به کوی به رنگ چون شبه کرده6 رخ چونقرهٔ‌خام مرابگوی کز اینجاچگونه خواهیرفت نه باتو توشهآ راه و نه چاکر ونه غلام 4225 برادران و رفیقان تو همه بنوا تو بینوا و بدست زمانه داده زمام تو دادهای به ستم زر وسیم خویش بباد تو کردهای به ستم روزخویش ناپدرام چرا بهم نکنی زر وسیم خویش بجهد چرا نگه نکنی کار خویش را فرجام به خواستن ز کسان خواسته7 بدست آری زبهر خواسته مدحت بری به خاص و بهعام بدان طمع که زدادن8 بلند نام شوی بدان دهی که زپس9 مرترا دهد دشنام 4780 زخواستن10 به همه حالننگ باید داشت اگر بدادن بیهوده جست خواهی نام نگاه کن که خداوند خواجهآ سید ترا چه داد پس مدح11 اندرین ایام

243 تاشه اورابوزارت بنشاندهست شدهست صدر دیوان بدو آراسته چون باغ ارم بس ره خوب که در مجلس دیوان ملک بوجود آورد آن خواجهٔ‌ سید ز عدم 4830 الم از دلها برگیرد و تا بوده هگرز بر دل کسر، ننهادهست به یکموی الم1 از کریمی چودر آید 2 بر او زایر او از کریمی چوشمن گرددوزایر چوصنم ابر خوانی کف اورابگه جود مخوان کز کف خواجه درم باردو از ابردیم3 بخشش ابر نگویند بر بخشش او سخن از جوی نرانند بر وادی زم مدحت آنست که بدر ابسخن خوب کند چو جز این گفتی آن مدح ms210 همه باشدذم 430 ابر پیش کف اوهمچو بر یم شمرست زشت باشد که بگویی بهشمر ماند یم اوبه رادی و جوانمردی معروفترست زانکه باران بزاینده به تری و به نم هرکجا گویی بوسهل وزیر4 شه شرق همه گویند کریم وسخی و خوب شیم لاجرم روی بزرگانهمه سویدر اوست حاجبند ایشان گویی و در خواجه حرم تامی لعل گزیدهست به خوبی و بهرنگ تاگل سرخ ستودهست بهدیدار و به شم 4 تا بود شادی جایی که بود زاری زیر تا بود رامش جایی که بود نالهآ بم شادمان باد وبشادی وطرب نوش کناد باده از دست بتی خوبتر از بدر ظلم نیکخواهانش پیوسته بشادی وبه عز بد سکالانش همواره به تیمار و ندم5 دست وپایاز تن دشمنش جداباد بتیغ تا خزد دشمن چون مارهمیشه به شکم سیم را شایداگر دردلو جان جای کنم بفزودهست برمن خطر و قیمت سیم ازپی آنکه بماند به بنا گوش تو سیم تا بناگوش ترا دیدهام ای در یتیم از بناگوش توسیم آمد و زر ازرخ من ای پسر زین سپس از دزد بود مارا بیم زلف تو سیم تواز دزدنگه داندداشت به خم وپیچ برافکنده چوجیم از بر2 جیم من چه سازم چکنم دزد 8مرا برده شمار دز در حمت نکند دزد که دیده سترحیم،9

124 بار بربست مه روزه و بر کند خیم مهرگان طبل زد وعید 4 برون برد علم باز چون بلبل بیجفت ببانگ آمدزیر بازچون عاشق بیدل بهخروش آمد بم باده ms212 گیران زبان 5 بسته گشادند زبان5 باده خواران پراکنده نشستند بهم لعل کردند بیک سیکی لبهای کبود شادکردند بیک مجلس دلهای دژم 4880 خیز بت رویا ! تا ما بهسرکار شویم که نه ایشان راسور آمد و مارا ماتم6 زان می لعل قدح پر کن ونزدیک من آر بر تن و جان نتوان کردازین بیش ستم روزه پیریست که ازهیبت واز حشمتاو نتوان زد به مراد دل، یکساعت دم چون شد آن پیرو جوانی بگرفتندجهان7 ما و ایشان ومی لعل ،نهاندوه ونه غم باش تاخواجه درین باب8 چه گوید، چه کند آبچونزنگخوردیامی چون آب بقم 185 خواجهآسیدابو الطیب9طاهر که بدوست دل سلطان و دل خواجه و دلهای حشم نه به فضل او را جفتی زبزرگان عرب نه به علم اورا یاری زبزرگان عجم در جوانمردی جاییست که آنجانرسید هیچ بخشنده وزین پس نرسد هرگز هم6 عالمی بینم 10 بردر گه اوخواسته خواه واو همی گوید هر کس را کآری و نعم هر که رابینی بابخشش و باخلعت11 اوست همتی دارد درکار سخا بلکه همم 4890

در مدح خواجه ابوسهل عبدالله بن احمدبن لکشن دبیر گوید 8 بربناگوش توای پاکتر از در یتیم سنبل تازه همی بردمد از صفحهٔ‌ سیم زین سپس وقت سپیده دم هرروز بمن بوی مشک آرد از آن سنبل نورسته نسیم عنبرین خطی و بیجاده لبو نرگس چشم حبشی موی وحجازی سخن ورومیدیم 4910 نیک ماند خم زلفین سیاه تو به دال نیک ماند شکن جعد پریش9 توبهجیم از همه ابجد بر«میم» و «الف» شیفتهام که ببالا ودهان تو«الف» ماند و «میم» عشق بازیم همی باتو10 ودلتنگشوی نزد توعشق همانا که گناهیست عظیم

تبجیل کامران باد و بر هر مهی14 اورا تعظیم 4935 شادمان باد و بر هر شهی13 اورا تبجیل

249 جهان را به شمشیر هندی گرفت به شمشیر باید گرفتن جهان شهان دگر باز مانده بدو1 بدادند چون سکزیان سیستان ندادند و بستد بجنگی که خاک ز خون شددر آن جنگ چون ارغوان به تیغ اوچنان کردو2 ایشان چنین چه گویی چنین به بود یا چنان هم از کودکی بود خسرو منش خردمند و کوشنده و کاردان به بد روز همداستانی نکرد که بازوش با زور بود و توان بزرگی و نیکی نیابد هگرز کسی کو به بد بود همداستان همه پادشاهان که بودند ، زر به خاک اندرون داشتندی نهان نبودی بهروز وبهشب ماه وسال جز اندیشه برگنجشان قهرمان خداوند ما را زکس بیم نیست مگر ز آفرینندهٔ‌ پاک جان بدین دل گرفتست گستاخ وار بهزر وبهسیم اندرون خان ومان ز بس تودهآ زرکه در کاخ او بهر کنج گنجی بود شایگان کسی کو به جنگ آید آنجازجنگ چنان باز گردد که سرگشته خان هر آن دودمان کان نهزین کشورست برآید همی دود از آن دودمان همی تا به هر جای در هر دلی گرامی و شیرین بود سوزیان ms216 همی تا ز بهر فزونی بود همیشه تکاپوی بازارگان به شادی زیاد وجز او کس مباد جهان را جهاندار تا جاودان بداندیش او گشته در روز جنگ3 چو در4 کینهآ اردشیر اردوان بماناد تا مانده باشد زمین بزرگی و شاهی درین خاندان

251 علی تگین راکز پیش توملک بگریخت هزار عزل1 همان بودو صدهزار همان 5000 و گردل از زن و فرزندنازنین برداشت بدان دوکار نبود از خرد برو2 تاوان چه بودگرزن وفرزند راز پس کردهست ببرد جان و ازین هردو بیش باشدجان3 چرا4 که از دل و ازعادت تو آگه بود که ازتوشان نرسدهیچ رنج وهیچزیان دگر کهگر 5 پسرش رابگیری و ببری عزیز باشد و ایمن بر تو چون مهمان زخرگه کهن وخورد خام و پوشش بد فتد به رومی وخورد6خوش ونگارستان 5005 علی تگین را آنجا پدید آمده گیر اگر بداند کورا بود بر تو امان به هر شمار قدر خان ازوفزونتر بود دراین سخن نه همانا که کس بود بگمان بجاه و منزلت و قدر تاجهان بودهست ندیده خانچو قدر خان زمین ترکستان ز چین وماچین تاروم وروس وتاسقلاب7 همه ولایت خانست و زیرطاعت خان سلیح بیشست اورا ز برگهای درخت سپه فزونست اورا ز قطرهٔ‌ باران .1.« چواز تویافتامان همچوبندگان مطیع بطاعت آمد همچون فلانو چون بهمان تونیز با او آن کردی از کرم که نکرد بجای هیچکسی هیچ شه بهپچ زمان دلیر کردی او را بخدمت و بسخن عزیز کردی او را بمجلس و میدان بهخوابدیده نبود او که باتو دریازد9 چو حاجبان تو و بندگان تو چوگان بزرگیی چه بود بیش ازین قدرخانرا که باتو همچو ندیمان تونشست بهخوان 5015 بر آسنمان سر خان برشد ای ملکزشرف چو اسب خان اجل خواست حاجب ازایوان1 بدان کرامت کانجا بجای او کردی سزد که شکر توگوید بهصد هزار ms218 زبان خدای داند و تو کآنچه هم بدو دادی زپیل و فرش و زر و سیم وجامهآ الوان به قدر صد یکاز آن مال تاهزاران سال نه در بزاید در بحرو نه زر اندرکان اگر نهاد سر خدمت تو روی نهاد ز هدیه های توبسیار گنج آبادان211 ولیکن ارچه فراوان عطا بدو دادی پدید نامد در هیچ گنج تو نقصان بگنجت اندر نقصان کجا پدید آید که باشد او را همسایه کوهزر رویان*

در مدح ms219 یمین الدوله ابوالقاسم محمود بن ناصرالدین گوید7 بنفشه8 زلف من آن آفتاب ترکستان همی بنفشه پدید آرد از دو لالهستان .4. ی مرا بنفشه و لاله بکار نیست که او بنفشه دارد و زیر بنفشه لاله نهان زرنگ لالهٔ‌ او وز دم بنفشهآ او جهان نگار نمایست و باد مشک افشان همی ندانم کاین را که رنگ دادچنین همی ندانم کانراکه بوی داد چنان مرا روا بود ار سربسر بنفشه دمد بگرد لالهآ آن سرو قد موی میان کنون ز سنگ بنفشه دمد عجبنبود9 اگر بنفشه دمد زیر عارض جانان

چه روز افزون و عالی دولتست این دولت سلطان

که روزافزون بدو گشتهست ملک وملتوایمان

بدین دولت زیادت شد به اسلام اندرون ms221 قوت

بدین دولت پدید آمد به تعطیل اندرون نقصان

بدین دولت جهان خالی شداز کفران و از بدعت4

بدین دولت خلیفه باز گستردهست شادروان

بدین دولت همی باشد دل بدمذهبان غمگین

بدین دولت همی گردد روان مصطفی شادان5

255 بدین دولت همی نازند شاهان همه عالم چنان کاین دولت عالی همی نازد بدان سلطان یمین دولت عالی امین ملت باقی نظام دین ابوالقاسم ستوده خسرو ایران کما بیش1 سخادید آن که اورادید درمجلس سراپای هنر دید آن که او را دید در میدان جهانداری که از ساری جهان بگرفت تا باری2 شهنشاهی که از گرگان جهان اوراست تا کرمان3 زگرد معر که چترش گرفته گونهآ لؤلؤ زخون دشمنان تیغش گرفته گونهآ مرجان زخشتش در تن هرکینه خواهی رخنهآ بیحد

ز تیرش در بر هر جنگجویی دامنی پیکان رسیده در بیابانهای بی انجام و بی منزل برون رفته ز دریاهای بی پایاب و بی پایان

بشمشیر از جهان برداشت نام خسروان یکسر

نماند از بیم آن شمشیرملک آرای گیتی بان نه با یعقوبیان دولت نه با مأمونیان نعمت نه با چیپالیان قوت نه با سامانیان سامان

کسی کورا خلاف آورد گو آهنگ4 رفتن کن

که روزی با خلاف او به گیتی زیستن نتوان ایا بردوستان خویش فرخ روی وفرخ پی زعزم تو دم سردست بهرهآ دشمن نادان

زشاهانهر که باتودوستی پیوست و یکدل5شد

بجاه تو مخالف را بچاه انداخت از ایوان

همایونی وفرخنده چنین بادی همه ساله

ولی در سایهآ تو شاد و تو در سایهآ یزدان ختا خانرا مراد آمد که با تو دوستی گیرد همی خواهد که آیدچون قدرخان نزدتومهمان

خداوندا جهاندارا ز خانان1 دوستی ناید

که بی رسمند و بی قولندو بدعهد ندو بد پیمان2 زبانشان نیست بادلشان یکیدر دوستی کردن تو32 خود بهدانی از هر کس رسوم ms222 وعادت ایشان

گراز بیم توباتو دوستی جویند و نزدیکی

بدان کان چیست ایشانر امخالفدان و دشمن خوان4 و گرچون بندگان آیند خدمت را میان بسته گرامی دارشان کان آمدن هست از بن دندان

چو با تو نیست ایشان راتوان5 داوری کردن

چه چاره است از تواضع کردن و پذرفتن پیمان ز دشمن دوستی ناید، اگرچه دوستی جوید درین معنی مثل بسیار زد لقمان و جز لقمان

ز ایرانی6 چگونه شاد خواهد7 بود تورانی

پس ازچندین بلاکآمد زایران بره سرتوران هنوز ار بازجویی در زمینشان چشمههایابی از آن خونها کزیشانریختتیغ9 رستم دستان

دیوان فرخی سیستانی بجای آنکه تو کردی برایشان در کتر شاها حدیث رستم دستان یکی بود ازهزارافسان

چه گویی کان زدلهاشان بشد کزبلخ پیش تو

همی رفتند لبهاخشک ورخ پرچین ودل بریان1 به جنگ مرو و جنگ بلخ و جنگ میله2 زان لشکر بهخاک اندر فکندستی فزون ازقطرهآ باران

به ترکستان سرایی نیست کزشمشیر توصد ره

در آن شیون نکردستند خاتونان ترکستان هنوز آن مردرا کان پیل تو آن چتر برسرزد زبیم تو نه اندر چشم خوابستونه در تن جان

نیرزند آنهمه خانان بپاک اندیشهآ خسرو

مکن زین پس ازیشان یادوایشانرا به ایشانمان وگر گویی ولایتشان بگیرم تا مرا ماند ولایتشان بیابانیست خشک و بیکس وویران

چه خواهی کرد آنویرانههای ضایع و بی کس

ترا ایزد ولایتهای خوش دادهستو آبادان تو داری از کنار گنگ تا دریای آبسکون تو داری از در گرگانج تاقزدار3وتا مکران

نه مال ماوراءالنهر در گنجت بیفزاید

نه درملک تو افزونی پدید آید زصد4 چندان بده چندان که در ده سال از آن کشور خراج آید بیک هفته بر آید مرترا ازکوه زر رویان*

هم میر نیکو منظری ، هم شاه نیکو مخبری

بر منظر و بر مخبر تو آفرین باد آفرین ای نیکنام! ای ms223 نیکخوی! ای نیکدل! ای نیکروی! ای پاک اصل! ای پاکرای! ای پاک طبع !ای پاکدین!

دولت بنازد سالومه، ملت بنازد روز و شب

کان چون تویی داردیمین، وین چون تویی داردامین فرخ یمین دولتی ، زیبا امین ملتی وز بهرملت روزو شب، تیغ یمانی دریمین

گاهی به دریادرشوی، گاهی به جیحون بگذری

گهرای بگریزد زتو، گهرام و گه خان گه تگین صد قلعهٔ‌ شاهانه را ، برهم زدی بی کیمیا صد لشکر مردانه را ، گردن شکستی بی کمین

چونروز جنگ آیدترا، تنهابرون آیی زصف

زانروکه داری لشکری ، بر سان کوه آهنین صدرهفزون دیدم ترا، کز قلب لشکر درشدی باکرگ تنها در اجم ، با شیرتنها در عرین

اندر بیابان هایسخت، ره بردهای بی راهبر2

وین از توکل باشدای شاه زمانه وز یقین3

بردی فراوان رنجدل، بردی فراوانرنج تن

وز رنج دلوزرنجتن، کردی جهان زیر نگین زانسو جهان بگشادهای، تا دامن کوه یمن زینسو زمین بگرفتهای، تاساحل دریای چین

بغدادوزانسوهمترا، بودی کنون گرخواستی

لیکن نگهداری همی ، جاه امیرالمؤمنین از بهر میرمؤمنین بگذاشتی نیم از جهان کوهیچکسرااین توانایی که کردستی تواین

صد بنده داری در توانایی و مردی و هنر

صد ره فزون ازمقتدر وزمعتصم و زمستعین حرمت نگهداریهمی، حری بجای آری همی واجبچنین بینیهمی، ای پیشوای پیش بین

از جملهآ میران ترا ، هرگز نبیند کس کفو

از جملهآ شاهان ترا ، هرگز نبیند کس قرین پیلی چودر پوشیزره، شیری چوبرتابی کمان ابری چو بر گیری قدح، ببری چودریازی بزین

با این بزرگی هر ضعیفی راه یابد سوی تو

خویی گزین کردی چنان چون رادمردان گزین با بندگان وکهتران از آسمان گوید سخط آنکس که او را ده درم باشد به خاک اندردفین

از پادشاهی پارسایی دو ستتر داری همی

زین پادشاهان عاجزند ای پادشاه2 راستین

261 هر گز نگشتی کینهور، هر گز نگشتی کینه کش ms224 کاین عاجزانرا باشد و توقادری جزکار کین

آنراکه تویاری دهی، یاری دهد چرخ برین

وانراکه توغمگین کنی، برکام دل گرددغمین آن کو نکوخواهد ترا، گرسنگ بر گیرد ز ره از دولت توگردد آن ، در دست او در ثمین

آن کس که بدخواهد ترا، یاقوت رمانی مثل

در دست او اخگرشود، پسوای بدخواهلعین تا آسمانروشن شود، چون سبز گرددبوستان تابوستان خرم شود، چون تازه گردد یاسمین

شاهنشه گیتی تو باش و در خور شاهنشهی

تا هرامیری پیش تو، برخاک ره مالد جبین خوی چنین گیردهمی، کورا به چنگ آید درم تو باجها نداری شها، خویی همیداری چنین

زانجا که دل خواهدترا، شکر کش و شکرستان1

با آنکه خوش باشدتراشادان خوروشادان نشین توشاد خوار و شادکام وشادمان وشاد دل بدخواه توغلطیده اندر پای پیل پوستین (7)

پاینده بادا عمر تو ، پیوسته بادا عز تو

فرخنده بادا عبد تو، آمین رب العالمین

131 عید فرخ باد بر شاه جهان جاودانه شادمان3 و کامران نعمتش پیوسته و عمرش دراز دولتش پاینده و بختش جوان سال ومه لشکر کش ولشکر شکن روزوشب کشورده4 و کشورستان ایزد او را یار ودولت پیشکار او بکام دل مکین اندر مکان

ار سال کو3 سوی ترکان نهاد روی بگذاشت آب جیحون با لشکری گران گرخواستی ولایت ترکان وملک چین بگرفتی و نبود بدین کار ناتو لیکن چوخان بخدمت درگاه او دوید حری نمود ونستد ازوملک وخان ومان4

نه باز فرستاد سرخ روی با خلعت5 و نوازش و با ایمنی بجان م خان را به خانه باز فرستاد سرخ روی زینگونه عذرها فتد او را به جنگها تا ناگرفته ماند لختی ازین جهان ری را بهانه نیست ، ببایدگرفت پس وقتست اگر بجنگ سوی ری کشد عنان اینجا همی یگان و دوگان قرمطی کشد6 زینان به ری هزار بیابد بیک غزویست آن7 بزرگتر از غزو سومنات روزی مگر بسربرد آن غز بستاند آن دیار و ببخشد به بندهای بخشیدنست عادت و خوی خدایگان 5225 چندانکه او دهد به زمانی به سالها درکوه زر نروید وگوهر بهیچ کان هر بخششی که او بدهد چون نگه کنی گنجی بود بزرگتر از گنج شایگان در خانههای ما ز عطاهای کف او زر عزیز خوارتر از خاک رایگان اندر جهان چه چیز بود به ز خدمتش بهتر زخدمتش ms227 که دهد درجهان نشان هرکس که او بخدمت اونیکبخت گشت از خاندان او نرود بخت جاودان 5230 پیری که پیرگشتن او بر درش بود تا جاودان بدولت8 وبختش بودجوان گر آسمان بلند بهقدرست دور نیست از پایگاه خدمت او تا به آسمان

جاودان شاد باد شاه جهان دولت او قوی و بخت جوان

تندرستیش باد و روز بهی کامکاری و قدرت و امکان

همچو دلها بدو فروخته باد صدر ایوان ومجلس و میدان

از شهان خدمتستوزو10خلعت از جهان طاعتست وزو11 فرمان

267 هر که رااوگزید1 تو بگزین هر که را او زپیشراند2 بران نیست گردان بدستش آنکسرا کوبرون شدزعهد واز پیمان شاد گردان موافقانش را تیره کن بر مخالفانش جهان هر زمانی بر او زیادت باد فراین کاخ و زیب این ایوان نامه ای راکز این سرای رود نام محمود باد بر عنوان من ندانم که چیست کام دلش یارباورا به کام دل برسان

در حسب حال ورنجش خاطر سلطان وطلب عفوگوید2 ای ندیمان شهریار جهان ms229 ای بزرگان درئه سلطان ای پسندیدگان خسرو شرق همنشینان او به بزم و بهخوان پیش شاه جهان شما گویید سحن بندگان شاه جهان من هم از بندگان سلطانم گرچه امروز گم شدم زمیان مرمراحاجت آمدهست امروز بهسخن گفتن شما همگان همگان حال من شنیدستید بلکه دانستهاید و دیده عیان شاه گیتی مرا گرامی داشت نام من داشت روز وشب بهزبان بازخواندی مرازوقت بوقت باز جستی مرا زمان بزمان گاه گفتی بیا و رود بزن4 گاه گفتی بیا و شعر بخوان به غزل یافتم همی احسنت به ثنا یافتم همی احسان من ز شادی بر آسمان برین نام من بر زمین دهان بدهان این همی گفت فرخیرا دوش زر5 بدادهست شاه زرافشان آن همی گفت فرخی را دی اسب دادهست خسرو ایران نو بهاری شکفته بود مرا که مر آنرا نبود بیم خزان باغها داشتم پر از گل سرخ دشتها پرشقایق نعمان از5 چپوراست سوسن و خیری وز پس و پیش نرگس وریحان

گو بزن مرمرا و دور مکن گوبکش مرمرا و دور مران

شاه ایران از آن کریمترست که دل چون منی کند پخسان1

جاودان شاد باد و خرم باد تن و جانش قوی و آبادان

کار او همچو نام او محمود نام نیکوی او سر دیوان

هر که جز روزگاراو خواهد روزگارش مباد نیم زمان سوسن داری شکفته بر مه روشن بر مه روشن شکفته داری سوسن3 ماهی گر ماه درقه دارد4 و شمشیر سروی گر سرو درع پوشد و جوشن سوزن5 سیمین شدهست وسوزن زرین لاله رخانا! ترا میان و مرا تن زر ببها بیشتر6 ز سیم ولیکن زرین سوزن فدای سیمین سوزن5 5330 حور بهشتی سرای منت بهشتست بازسپیدی کنار منت نشیمن زلف تو از مشک ناب چنبر چنبر روی تو از لاله برگ خرمن خرمن تو بتی و من هوای دل ز تو خواهم از بت خواهد هوای خویش بر همن از لب تو مر مرا هزار امیدست وز سر زلفین تو7 هزار زلیفن آیی و گویی که: بوسهخواهی؟ خواهم کور چه خواهد بجز8 دو دیدئروشن 5335 بوسه گر از بهر دل دهی نستانم9 دل بهوای ملک فروختهام من قطب معالی ملک محمد محمود آن ز همه خسروان ستوده بههر فن آنکه فرو تر ز جای همت او ماه آنکه سبکتر ms231 ز حلم او که قارن10 آنکه به راون دو هفته بود و زعدلش صد اثر دلپذیر هست11 به راون آنکه چو اورا پدربه بلخ همیخواند خطبه همی ساخت خاطبش به سجستن12 5340 ای به میزد13 اندرون هزار فریدون ای به نبرد14 اندرون هزار تهمتن

تاپدر ms232 تو ترا به شاهی بنشاند گیتی از فر تو شدهست چو گلشن

بلخ شنیدم که بوستان بهشتست کز همهگیتی درو گرفتی مسکن

مسکن توگر بهشت باشد نشگفت زانکه ملک را بهشت باشد معدن

تا ز بدخشان پدید آید لؤلؤ چون گهر از سنگ و کهر باز خماهن365

تاچو بر آیدنبات و تیره شودابر در مه اردیبهشت و در مه بهمن

هامون گردد چو چادر وشی سبز گردون گردد چومطرف 1اخز ادکن

شاد زی وشاد باش تا همه شاهان نامبدیوان تو کنند مدون

کمتر حاجب تراچوجم و چو کسری کهتر چاکر تراچوگیو وچو بیژن

136 گفتم مرا سه بوسه ده ای شمسهآ بتان گفتا زحور بوسه نیابی درین جهان 5320 گفتم ز بهر بوسه جهانی دگر مخواه گفتا بهشت را نتوان یافت رایگان گفنم نهان شوی3 توچرا از من ای پری گفتا پری همیشه بود زآدمی نهان4 گفتم ترا همی نتوان دید ماه ماه گفتا که ماه را نتوان 5دید هر زمان گفتم نشان تو زکهپرسم ، نشان بده گفت آفتاب را بتوان یافت بینشان گفتم که کوژ کرد مرا قدت ای رفیق گفتا رفیق تیر که باشد بجز6 کمان 5375 گفتم غم تو چشم مرا پر ستاره کرد گفتا ستاره کم نتوان کرد ز آسمان گفتم ستاره نیست سرشکست ای نگار گفتا سرشک بر نتوان چید زآبدا7ن گفتم به آب8 دیدهآ من روی تازه کن گفتا به آب تازه توان داشت بوستان گفتم بروی روشن تو روی برنهم گفتا که9 آبگل ببرد رنگ زعفران گفتم مرا فراق توای دوست پیر کرد گفتا بمدحت شه گیتی شوی10 جوان 5380 گفتم کدام شاه نشان ده مرا بدو گفتا خجسته پی پسر خسرو زمان

137 هم ازسعادت و اقبال بود وبخت جوان که دل نبستم برگلستان و لاله ستان 5410 کسی که لاله پرستد بروزگار بهار ز شغل خویش بماند بروزگارخزان گلی که باد بر او بر جهد فرو ریزد چرا دهم2 دل نیکوپسند خویش بر آن مرا دلیست من آن دل بدان دهم که مرا عزیز تر بود از دل هزار بار و زجان بتی بدست کنم من ازین بتان بهار به حسن پیشرو نیکوان ترکستان بهزلف وعارض ساج سیاه وعاج سپید به روی و بالا ماه تمام و سرو روان 5415 بهزلفش اندر تاب وبه تابش اندرمشک به جعدش اندر پیچ وبه پیچش اندر بان بهبر پرند وپرندش چو یا سمین سپید بهرخ بهار وبهارش چو روضهآ رضوان دهن چو غالیه دانی و سی ستارهآ خرد بجای غالیه ، اندر میان غالیه دان بمن نموده ، نشان دل مرا ، به دهن بمن نموده ، خیال تن مرا ، بهمیان چو وقت باده بود باده گیر و باده گسار چووقت بوسه بودبوسه بخش وبوسهستان 5420 نه وقت3 عشرت سردونه وقت3خلوت شوخ نه وقت3 خدمت قاصر4نه وقت3 ناز گران اگر خدای بخواهد بتی چنین بخرم ز نعمت ملک ودل بدو دهم بزمان5 امیر عالم عادل محمد محمود که حمدو محمدت اوراسزدپس از سلطان به عدل کردن و انصاف دادن ضعفا خلیفهآ عمر و یادگار نوشروان به حرب کردن و پیروز گشتن اندرحرب برادر علی و یار رستم دستان 5425 کجا ز فضل ملک زادگان سخن گویند امیر عالم عادل بود سر دیوان6

ای نیمشب گریخته از رضوان وندر شکنج زلف شده پنهان

ای سر و نارسیده بتو آفت ای ماه نارسیده بتو نقصان

ای میوة دل من ، لابل دل ای آرزوی جانم ، لابل جان10

از من به روز عید بیازردی گفتی که تافته شدی از مهمان

توچشم داشتی که چو هرعیدی من پیش تو نوا زنم و11 دستان

گویم که ساقیا می پیش آور مطربیکی قصیدهٔ‌ عیدی خوان

دیدی مرا به عید که چون بودم با چشم اشک ریز و دل بریان

143

5680 سپهر ، همت او را همی کند خدمت زمانه دولت او را همی برد فرمان بساط دولت او را به روی روبد ماه زمین همت او ms246 را به سرکشد کیوان6 به روز رزم بکوبد بنعل مرکب خویش مخالفانرا دلهای سخت چون سندان ز بیم چشم 7 کشد چرخ ورنه نرم بود به دست اوچه درخت وچه آهن و چه کمان زبهر رسم همی نیزه را سنان سازد8 وگر نه نیزهٔ‌ او را بکار نیست سنان مر سنان چه باید برنیزهآ کسی که ز پیل همی گذاره کند تیرهای بی پیکان شمار برگ درختان بحیله بتوان کرد شمار فضل وشمار عطای او نتوان هزار بار رسیدهست بر و بخشش او مثل کجا نرسیدهست9 از آفتاب نشان هم از جوانی معروف شد بنام نکو شگفت باشد نام نکو ز10مرد جوان چنان بلرزدبرنام و عرض خویش همی کهشاد کام 11جهاندوست بر گرامی جان 90وه بهر هنر که کسی اندر آن کند دعوی امیر دارد معنی و معجز و برهان خدا یگان جهان تا بدو سپرده سپاه زخانمان همه نومید شدسپهبد خان12

5760 بار خداییست اینچنین2 که تو بینی گوهر او کرده از کریمی معجون بار خدایی که پای همت او را روز و شب اندر کنار گیرد گردون مأمون گویند همتی چو فلک4 داشت جملة جهان بود پیش همت او دون همت مأمون بزرگ بود ولیکن بندهٔ‌ آن همتست همت مأمون منت ننهد ز هیچ رویی بر کس گر بدهد مال و ملک خویش همیدون 5765 زر برون آرد5 از سرایش بیوزن هر که بمدحش دولفظ گوید موزون بخشش اورا وفا نداند کردن ماندهآ اسکندر و نهادهآ قارون خواسته چونان دهد که گویی بستد روی گه ایدون کند ز شرم، گه آندون6 شکر نخواهد و گر تو شکرش گویی از خجلی روی او شود چو ms250 طبرخون شرم چرا داشت باید ای عجب اورا زان کرم و فضل روز روز برافزون 5770 گر کف او را مسخرستی دریا خوار ترستی ز سنگ لؤلؤ مکنون نیکخویی پیشه کرد و از خوی نیکو کنیت ونامش بزرگ شد هم از اکنون گشت بهفضل و بزرگواری معروف همچو به علم بزرگوار فلاطون نوز جوانست و کار فردا دارد فردا دارد دگر نهاد و دگرگون در گه او قبلهآ بزرگانگردد تابکفد7 زهرهٔ‌ مخالف ملعون 575 من سخن یافهآ محال نگویم این سخن من اصول دارد وقانون تا مه نیسان بود روایی بستان تا مه کانون بود روایی کانون9 کام روا باد و نرم گشته مر او را چرخ ستمکاره و زمانهآ واژون10 در بر او لعبتی که در همه گیتی هیچ بری دیده نیست جز برخاتون11

125

ملک شاهان بهای تست ملک کار ویران کنی تو آبادان5805

کارها کن چنانکه کرد همی بیژن گیو و رستم دستان

تو از آن هر دوان دلیرتری خویشتن را به آرزو برسان

از خداوند خسروان در خواه تا فرستد ترا به ترکستان

که دل و همت تو بس نکند به سپاهان و ساری و گرگان

دخل گرگان1 ترا وفا نکند با همه دخل بصره وعمان

شادمان زی و کامران و عزیز وز بد دهر بی گزند و زیان

عید قربان خجسته بادت و باد دشمنان تو پیش تو قربان دی چودیوانه3 بر آشفت و بهزه کرد کمان پیش او باز شدن جز بهمدارا نتوان خرگهی باید گرم و آتشی باید تیز باددای باید تلخ و خوش ورنگین وروان4 مطربی جوبسر خم5 وتو در پیش بپای ساقیی با زنخی ساده و جامی به لبان6 5815 ساقیی طرفه که گردست بزلفش ببری دست وانگشت تو پرحلقه شودهم بزمان ساقیی کز خم زلفینش اگر رای کنی صد کمربندی اورا چو کمر گردمیان خامش استادهوچشمش بتووگوش بتو وز هوای تو پر ازخندهآ دزدیده دهان تو بر اوعاشق واوبرتونهاده دل خویش همچنان برپسر ناصر دین میر جهان میریوسف عضد دولت7 خورشید ملوک که جهان منظر اویست کران تا بکران 5820 جنگجویی که چواو8روی سوی جنگ نهد استخوان آب شود درتن شیران ژیان لشکری را بجهاند بجهان9 درفکند هرخدنگی که فروجست مراوراز کمان خوش ms252 سپند افکن در آتش ورویش بنگر که بترسم که مر اورا رسداز چشمزیان بابر و بازوی شاهانه و با فر ملوک هم نکوران ورکاب وهم نکودست وعنان روز چو گانزدن ازخوبی چوگان زدنش زهرهخواهد که زگیسو کنداوراچوگان 5825 شاخ آهو نشنیدی10 که چگونه شکند هم بدانسان شکند شیر ژیانرا دندان

150 چوزرشدندرزان، ازچه؟ از نهیب خزان بکینه گشت خزان، باکه؛ باستاک2رزان هواگسست، گسست از چه؟ بر گسست از ابر3 زچیست ابر، ندانی تو؟ ازبخار ودخان عم خزان قوی شدچون گل برفت، رفت رواست بنفشه هست،4 بلی، باکه، با بنفشهستان گزنده گشت، چه چیز؟ آب، چون چه؟ چون کژدم خلنده گشت همی باد، چون چه، چون پیکان5 بریخت که6؟ گل سوری، چه چیز7؟ برگ، چرا؛ زهجرلاله ، کجا رفت لاله؛ شد پنهان مگر درخت شکفته8 گناه آدم کرد ، که ازلباس چوآدم همی شود عریان : سمن زدست برون کرد رشتهآ لؤلؤ چو گل ز گوش بر آورد حلقهآ مرجان 5عهم چو می بگونهآ یاقوت شد ، هوا بتد پیالههای عقیقی ز دست لالهستان خزان بدست مه مهر در نوشت از باغ بساط ششتری و هفت رنگ شاد روان که داد سیم بهابروکه داد زر بباد؛ که ابر سیم فشانست و باد زرافشان هزار دستان دستان زدی بوقت بهار کنون بباغ همی زاغ راست آه وفغان9 هزار دستان امروز در خراسانست بمجلس ملک اینک همی زند دستان 520م بمجلس ملک جنگجوی رزم آرای10 بمجلس ملک شیر گیر شهر ستان سپاهدار خراسان ابوالمظفر نصر امیر عالم عادل برادر سلطان چه گویم اورا، وصف11 وچه خوانم اورا؟ مدح چه بوسم اورا؟ خاکوچه بخشم12 اورا، جان زدل چه خواهد، فضل و زکف چه خواهد؟جود دلش چه آمد ؟ بحر و کفش چه آمد ، کان از آن چه خیزد، درو، ازین چه خیزد: زر سخا13 کهورزد، این و، عطا که بخشدم آن 518م هنرنمود ، نمود و، جهان گشاد؛ گشاد یکی به چه، بهحسام و، یکی به چه؟ بهسنان

156 نگار من آن لعبت سیمتن مه خلخ و آفتاب ختن برون آمد ازخیمه و از دو زلف بنفشه پریشیده 4 بر نسترن تماشا کنان گرد خیمه بگشت چو سروی چمان بر کنار چمن ز سر تا به بن زلف او پرگره زبن 5 تا بهسر جعد او پرشکن همی داد بینندگان را درود زدورخ گل و از دوعارض سمن 6کمرخواست ms268 بستن همی برمیان سخن خواست گفتن همی بادهن نه بستن توانست زرین کمر نه گفتن توانست شیرین سخن بلی کس نبندد کمر بی میان بلی کس نگوید سخن بی دهن دهان ومیان زان ندارد بتم که هر دو عطا کرد روزی به من دل وتن6 مرا زین دو آمد پدید و گرنه مرا دل کجا بود و تن فری روی شیربن آن ماهروی که دلها تبه کرد برمرد و زن فری خوی آنبت که وقت شراب همه مدحت خواجهخواهد زمن سپهر هنر خواجهآ نامور وزیرجلیل احمد بن الحسن

سیه زلف آن سر و سیمین من کهمه تاب و پیچست وبند15 وشکن

نگار مرا سرو آزاد خون کنار من آن سروبن را چمن

بلندی و سبزی بود سرورا بلند ستوسبز ست معشوق من

دل وتن فدا کردم آن ماه را نه دل ماند بامن کنون ونه تن

زتن کردم آن بی میان را میان زدل کردم آن بی دهن را دهن

مرا جز پرستیدنش کار نیست بلی بت پرستیست کار شمن

بنازم از و همچو فضل و ادب به فرزند دستور شاه ز من

ابوالفتحکازادگان جهان شد ستند بر جود او مفتنن11

رهایی بدو یابد اندر جهان زدست محن مردم ممتحن

چنان کو بجوید هوای ولی برهمن نجوید هوای وثن

تا بخار از زمین شود به هوا تا فرود آید از هوا باران

دولتش یار باد و بخت رفیق رای او کارکرد زین دومیان

قسمش ازمهرگان سعادت وعز قسم بدخواه او بلا و هوان

160 6305 بت من آن به دورخ چون شکفته لالهستان چودید رویمرا روی خویش کردنهان هر آینه که بهار اندرون شود به حجاب در آنزمان که برون آید از حجابخزان چوروی خویش بپوشیدروزمن بشکست نبودجای شگفت و شگفتم آمد2 از آن هر آینه که چو خورشبد ناپدید شود سیاه وتیره شود گرچه روشنست جهان مرا بدید وبه مژگان فروکشید ابرو زبیم در تن من زلزله گرفت روان 6310 هر آینه که بترسد کسی چو دشمن او برابر دل او تیر برنهد به کمان سه بوسه زو بخریدم دلی بدو دادم نداد بوسه وبرمن گرفت روی گران هر آینه چو زیان کرد بر خریدهآ نو3 زمن بپوشد کایدون4ستوده نیست زیان مراببیند معشوق من بخندد خوش چواو بخنددبر من فتد خروش وفغان هر آینه که5 چو دلخستگان بنالدرعد چوبرق باز کند پیش اوبه خنده دهان 6315 6315 بهزلف با دل من چند گاه بازی کرد دلم بخست وجراحت گرفت وماندنشان هر آینه که نشان گیرد از جراحت گوی چوبی محابا هرسو همی خوردچوگان دلم بخست ولیکن کنون همی ترسد6 ز ms273 خشم خواجهآ فاضل ستودهآ سلطان هر آینه که بترسد7زخشم خواجه که او به زلف گنج مدیحش همی کند پنهان8 ابو الحسن علی فضل احمد آنکه چوکف به که نماید همواره کوه گردد کان 6320 هر آینه که ز دیدار آفتاب شود به کوه سنگ عقیق و بهدشت گل عقیان9 نهاد خوب وره مردمی ازوگیرند9 ستودگان وبزرگان5تازی و دهقان هر آینه که کهزخورشید ماه گیردنور چنانکه میوه زمهرنگ وگونهآ الوان اگرچه کامل و کافی کسیست، چون براو فرونشست پدید آید اندر و نقصان

162 دی به سلام آمد نزدیک من ماه من آن لعبت سیمین ذقن7 با زنخی چون سمن وبا تنی چون گل سوری بهیکی پیرهن تازان چون کیک دری بر8 کمر یازان حون سرو سهی در چمن درشکن زلف هزاران گره در گره جعد هزاران شکن گفتم چونی و چگونهست کار گفت به رنج اندرم از خویشتن چون بود آن کس که نداردمیان چون بود آن کس که ندارد دهن از تو دل توبر بودم به زرق وز تو تن توبربودم به فن

زیاد و به همه کام رساد پشت و یاریگر او باد همیشه یزدان4 برخورد ازتن وازجان وزفرزند عزیز مکناد ایزد ازو خالی یک لحظه مکان4 از بتانی که از ایشان دل او شاد شود خانه پر کبک خرامنده و پر سرو روان عید او فرخ وفرخده و او شادبهعید دشمنانش غمی وبیکس ومحتاج به نان

نیز در مدح خو اجهآ فاضل ابو بکر جصیری ندیم سلطان گوید5 ای پسر نیز مرا سنگدل وتند مخوان تندی و سنگدلی پیشهآتست ایدلوجان 6465 گر مثل گویم چشم تو بماند به دگر هرزمان دست گرستن کنی ودست ms279 فغ

مخن گفتم با تو صنما که چنان تنگدل وتافته دل گشتی از آن دوش باری چه سخن گفتم با تو صنما به حدیئی که رود بندبر ابرو چهزنی همچو گنگان نتوان بست بیکباردهان توغلام منی وخواجه خداوند منست نتوان با تو سخن گفتن وباخواجه توان خواجهآ سید ابوبکر حصیری که بدو شادمانست شب وروز خداوند جهان آفتابادبا بار خدای رؤسا مهتر نیکخوی نیکدل و نیک جوان6 تا زمانست وزمینست به فضل وبه هنر نه چنو دید زمین و نه چنو دید زمان چون گه7 رادی باشد بر او ابر بخیل چون گه8 مردی باشد بر اوشیرجبان گرچه در موکب اورایت سالاری نیست آلت وعدت آن داد 9 مر اورا سلطان رایت از بهرنشان بایدودرموکب او بیست چیزست به ازرایت منصورنشان مهد بر پیل کشیدن ز پس موکب او بهشرف بیشتر ازرایت بهمان وفلان*

حسد آنست که هرگز نپذیرد درمان 6480 نبود چاره حسودان لعین را ز حسد حسد آنس از حسودان حسد و ازملک شرق نواخت ازملک یاری واز خواجهآ دهرست امان اینهمه فضل خدایست خدایا توبه فضل همچنان دار مر او را و به نهمت برسان شادمان کن دل آن شاد کنندهآ همه خلق به بقائی که مر آنرا نبود هیچ کران

165 من پار دلی داشتم بسامان امسال دگر گونشدود گرسان فرمان دگر کسهمی برد دل این راچه حیل باشدوچه درمان باری دلکی یابمی نهانی زرخش چه گران باشدو چه ارزان تا بس کنمی زین دل مخالف وین غم کنمی برد گردل آسان نوروزجهان چون بهشت کرده ست5 پرلاله و پرگل که و بیابان چون چادر مصقول گشته صحرا چون حلهآ منقوش گشته بستان در باغ به نوبت ms280 همی سراید تا روز همهآشب هزار دستان مشغول شده هر کسی بهشادی من در غم دل دست شسته از جان ای دلبر من باش6 یک زمانک تا مدحت خواجه برم به پایان خورشپدهمه خواجگان دولت بوبکر حصیری ندیم سلطان آن بار خدایی که در بزرگی جاییست که آنجا رسیدنتوان همزانوی شاه جهان نشسته درمجلس وبارگاه وبرخوان در زیر مرادش همه ولایت درزیر نگینش همه خراسان سلطان که به فرمان اوست گیتی او را چوپسرمشفق وبفرمان هرپند کزو بشنود به مجلس بنیوشد ومویی بنگذرد زان

دشت پر سنبل و سنبل همه پر سوسن 6545 ز ابر 2 نوروزی و باران شبان روزی نه عجب باشد اگر سبزه دمد ز آهن آبچون صندل وصندل به خوشی چونمی بوستان پرگل و گلها ز در گلشن اینت نو سالی و ms282 نوماهی و نوروزی به نشاط وطرب و خرمی آبستن من وباغی خوش و پاکیزه لب جویی دل من بگرفت از خانه و از برزن یافتم باغی پر شمع و پر از شعله رستم از دود چراغ وز دم روزن 6550 چون برون آیم از ین باغ مرا باشد مجلس خواجه واز گل بزده خرمن

خواجه عبدالله بن احمد بن لکشن شمسهآ مجلس خسرو عضدالدوله خو آنمروت را میر و ملک و مهتر آن کریمی را جای و وطن و مسکن

وز خردمندی کافی شده در هر فن از جوانمردی شیرین شده در هر دل و ه ز هدستان ماننده به همدستی نه ز همکاران ماننده بدو یک تن 155 آنچنان معنی کو جوید و بنگارد که تواند به جهان جستن و آوردن نامهآ صاحب با نامهآ او باشد همچو کرباس حلب با قصب مقرن3 چوشمار آمد ، بی رنج، به یک ساعت برتو بشمارد یک خانه پر از ارزن

که به هر کار ستودهست و به هر معدن نه به یک شغلستودهست و به یک موضع که به هر کا

ور جز این باشد حقا که کند لکهن 6560 خوان او دایم پر زایر و پر مهمان ور زایران راهم از او 4 نعمت وهم دانشوانگه از منت آزاده دل و گردن گر همه نعمت یکروز به ما5 بخشد ننهد منت بر ما و پذیرد من گر به خوشخویی از تو منلی خواهند مثل از خوی خوش و مکرمت او زن

خوارگرداند با شوی دل هر زن صورتی نیکو چونان که به دیداری خو 6565 پارسا دارد خویی1 که بر او حاسد نبرد جز بهجوانمردی و رادی ظن2 بههر آن برزن کو بر گذرد روزی بوی مشک آید تاسالی از آن برزن مشتری رویی کز شرم بدانجا یست 3 که به گرمابه مثل4 پوشد پیراهن به گه غیبت چونانکه دگر کس را ننواند گفت او را سقطی دشمن به ms283 نکو خویی خالی کند از کینه دل بدخواهی همچون دل اهر یمن

گل بخنداند در ماه 5 دی و بهمن 6570 گر به ماه دی در باغ شود خندان

ننهد سیکی بر دست کم از یک من نکند مستی هر چند که در مجلس ای جوانمرد که با سنگی و با حلمی بر حلم تو چو با دست که قارن6 م هنر داری وهم نام نکو داری نام نیکو را در گیتی بپراکن

بیخ انده را یکسر ز جهان برکن تاجهان باشد شادی کن وخرم زی 6575 روز خوش می خور وشب خوش به براندرکش دلبر خوشی و نرمی چو خزاد کن روز نوروزست امروز وسر سالست ساتگینی خور و از دست قدح مفکن سر سال نو فرخنده کناد ایزد بر تو و بر من و بر خواجه حسین من مرا دلیست که ازچشم بد رسیده به جان بلای من ز دلست اینت درد بی درمان ترا چه گویم گویم مرا 8 ز چشم بدزد تراچه گویم گویم مرا8 ز دل بستان 65 گرم زچشم ندزدی تباه گردد عیش ورم ز دل نستانی نفور گردد جان کسی که شادی دلدید و روشنایی چشم یکی ازین دو بندهد بهصد هزار جهان پس آن کسی که مرادوست ترزجان و دلست مرا توگویی زو دور شو چگونه توان؟ به اختیار کس از یارخویش دور شود؟ بهروز وصل کسی آرزو کند هجران کسی زکام دل خویشتن بتابد روی ؟

؟کسی بهبازی با دوست بشکند پیمان ؟

گر تونیایی زدستدوست بیابمرا چه گرتو بمانی به دست2دوستبمان 6585 من اینهمه ز طریق مطایبت گفتم مگر نگویی کاین ژاژ باشد و هذیان کسی که ژاژ دراید به درگهی نشود که چرب گویان3 آنجاشوند کند4 زبان مرا زدوست به هرحال دورخواهد کرد هوای خدمت میر آن گریدهآ سلطان وصال دوست اگرچه موافقست و خوشست وصال خدمت درگاه میر بهتراز آن سپهبد سپه شاه شرق ابو منصور فراتگین دواتی ms284 5 امیر غرجستان 6590 امیر دوست نواز و امیر خصم گداز امیر شاعر خواه و امیر زایر خوان چوتیغ گیرد بهرام دیس 6 شور انگیز چوجام گیرد خورشیدوار7 زر افشان سرای اوگه خوان و بساط او گه بزم زمدح خوانان خالی ندید هرگز خوان سخنورانجهان را که شعرجمع شدهست قراتگین دواتی5 ست اول دیوان هنر نماید چندان که چشم خیره شود بهتیر و نیزه وزوبین وپهنه وچوگان 6595

ز پیش هیچ سپه بر نتافتهست عنان مقدم سپه خسروست او که به جنگ به روزمعر که وقتی که حربسخت شود به تازیانه کند با مبارزان جولان به حربگاهی کو تیغ بر کشد زنیام به صید گاهی کوتیر بر نهد به کمان ز ترس ناوک او شیر بفکند چنگال زبیم ضربت او پیل بفکند دندان سیاستست مر او راکه در ولایت او پلنگ رفت نیارد مگر8 گشاده دهان . 660 در این دیار به هنگام شارچندین بار پلنگ وار نمودند غرچگان عصیان

به سر همی نتوانست برد با ایشان بجزبه صلح وبه شایستگی و خلعت وساز

به جای شار بهفرمان خسرو ایران نگاه کن که امیر جلیل تا بنشست یکی از آنان9 گردن زراهراست بتافت کرانه کرد به مویی زطاعت وفرمان15 جز آن سبک خرد شور بخت سوخته مغز که غره کود مراو را به خویشتن شیطان 6605 به استواری جای و بهنامداری11 کوه فریفته شد واز راه راست کرد کرا

عویش برفت فرو گذاشت ضیاع و سرای آبادان چه مایه مردم کز خانمان خویش برفت زایمنی بهوطن کردن اندر آمد باز بهنام عدل تو ای یادگار نوشروان 6625 بدان امید که نانی به ایمنی بخورند غریب وار بپوشند جامهآ خلقان

زیان زده نشد از هیچ گرگ هیچ شبان ز عدل وداد تو اندر همه ولایت تو کنون ندانند5 ازخرمی و خوشی عیش که چون زیند خوش از عدل پادشاهزمان نه شان ز دزدان ترس ونهاز مصادره بیم نه خشک ریش ز همسایهوز همدندان6 ولایت تو زامن ای امیر چون حرم است زخرمی وخوشی همچو روضهآ رضوان

170 ای عهد من شکسته بدان زلف پرشکن بازاین چه سنبلست که سربرزداز سمن دامیست آن که از پیدل تو14همیزنی دام ارهمی ز بهر دل من زنی مزن چندین هزار حیله چه باید زبهر دل دل پیش تست چون نپذیریهمیزمن 669

171

درذکر مسافرت از سیستان به بعت ومدح

خواجه منصوربن حسن میمندی2 چون بسیج راه کردم سوی بست از سیستان شب همی تحویل کرد از باختر بر آسمان

روز چون قارون همی نادید گشت اندر زمین

شب چو ms290 اسکندر همی لشکر. کشید اندر زمان جامهآ عباسیانبر روی روز افکند شب بر گرفت ازپشت شب زربفت رومی طیلسان

لشکر شب دیدم اندر جنگ روز آویخته 6725

همچو برگ زعفران برگرد شاخ زعفران وز نهیب خواب نوشین 4 ناچشیده خون رز چون سر مستان سر هر جانور گشته گران

خواب چیره گشته اندر هر سری برسان مغز

خواب غالب گشتهاندر هر تنی برسان جان روی بند از روی بگشاده عروسان سپهر پیش هر یک بر گرفته پردهآ راز نهان

بر زده بر غیبه های آبگون برگستوان گاه چون پاشیده برگ نسترن بر برگ بید گه چولؤلؤ ریخته بر روی کحلی پرنیان

من بیابانی به پیش اندر گرفته کاندرو

ازنهیب دیو دل خوناب گشتی هر زمان سهمگین راهی فرازش ریزهآ سنگ سیاه پهنور1 دشتی نشیبش تودهآ ریگ روان

ریگ او میدان دیو و خوابگاه اژدها

سنگ او بالین ببر و بستر شیر ژیان 6735 گاه رفتن ریگ اوچون نشتری درزیر پای2 گاه خفتن سنگ او چون نیش کژدم زیرران

نه زگیتی غمگساری اندرو جز بانگ غول

نه زمردم یادگاری اندرو جز استخوان چون چنین دیدی خرد دایم مرا گفتی همی کافرین خواجه منصور حسن برمن2 بخوان

زان درازی راه با دل گفتمی هر ساعتی4

کاین بیابان را مگر پیدا نخواهد بد کران اندرین اندیشه بودم کز کنار شهر بست بانگآب هیرمند آمد بگوشم ناگهان بنظر عالی

منظر عالی شه بنمود از بالای دژ

کاخ سلطانی پدیدار آمد از دشت لکان5

آنکه باحملش زمین همچونهو اباشدسبک

وانکه باطبعش هواهمچون زمین ms291 باشد گران اندر آن میدان که دل پرمهر گرداندحسام اندر آن بیشه که عاشق پشت گرداند کمان

تنگ پهنا دام گردد پوست بر شیر عرین باغ وراغ از نو بهار خرمی آراستهست2 بزم او را بچگان زایند نو نو هر زمان

لالهآ خود روی زاید باغ بچهآ نو بهار

نرگس خوشبوی زاید راغ بچهآ مهرگان سائل از سیمش همیشه بارور دارد سرین زایر از زرش همیشه بارکش دارد میان

منزل زوار او بودهست گویی شهر بست

خانهٔ‌ بدخواه او بودهست گویی سیستان کان زمین را سیم رویدسنگ و گل تار ستخیز2 وین زمین را مارزاید جانور تا جاودان2

ای به رزم اندر نبوده همچو تو اسفندیار2

وی به بزم اندرنبوده همچو تونوشیروان3 گر زجود تو نسیمی بگذرد بر زنگبار ور زخشم تو سمومی بروزد بر هندسان

هندوان را آتش رخشنده روید شاخ رمح2

زنگیان را شوشهآ زرین بر آید خیز ران2

ور کنون جویدهمای از روی آن دشت استخوان بینداز بس چشم نخجیرو بناگوش تذرود دشتها پر نرگس و کهپایهها پر ناردان زان نکرد آهنگ شیرشرزهاز بیم سنانش رخنه گشتی چرخ و جستی برج شیر از آسمان نیکبختان راپناهی 2 نیکبختی را سبب پادشاهانرا ملاذی پادشاهی را روان تیزی شمشیر دینی سبزی باغ امید قوت بازوی عدلی سرخی روی امان 77

فتنهآ آتش کشست و آتش فتنه نشان خشمت اندر سوز خصم و نهیت اندر شرخلق گر نگشتی شادمان ازرنگ رویدشمنت کس ندانستی که باشدشادیی درزعفران درثنا نقصان عیبی و ms292 کمال آفرین در سخاسود امیدی وزیان سوزیان آنچه من دیدم درین تحویل سال ازجودتو نی بهار از ابردیدهست و نه از خورشید کان

دشادمان درمی نشستی ونشینی2 جاودان1. ناگهان درعیش پیوستی وپیوندی ابد بر سر شاهان نهادی تا جهای پرگهر برمیان خسروان بستی کمرهای گران

گلستان زرین درخت و آدمی سیمین مکان آسمان دیبا سلب گشت وهوا عنبر غبار هیچ می بردست ننهادی که ننهادی زدست آنچهزوشد تاقیامت خسروی بانام ونان از ثریا منتقش گشت این بزرگی تاثری وزسراندیب این حکایت گفته شدتاقیروان 6785 داستان پادشاهان خوانددام ای پادشاه کس بدین بخشش نبوده ست از جهان همداستان همچنین در تاجداری و جهانداری بپای همچنین درملک بخشی وجها نگیری بمان نابریده عشرت عید تو از تحویل سال ناگسسته بزم نوروزت زجشن مهرگان دشمنت زیر زمین و اخترت زیر مراد عالمت زیر نگین ودولتت زیر عنان

وشمعهو اگوهر پرست زیر پایهآدست تودست سپهر اختر فشان پیش عکس تاج توشمع هو اگوهر پرست

فرخنده باد وفرخ بر خسرو زمین این خانهآ مبارک و باغ بآفرین شاهنشه زمانه ملک زاده بو سعید مسعود با سعادت و سلطان راستین تابود بود و ازپس این تا بود بود منصور ونیکبختو قویرای و پیش بین توفیق پادشاهی باشدش بر زبان فر خدایگانی باشدش بر جبین هرجایگه که روی نهدبخت بریسار هرجایگه که حرب کند فتح بریمین گیتی همه به ملکت او راکند شرف دولت همه به جان وسراور اخوردیمین بانام او وکنیت او ملک ساخته ست چونمیخ3 باشیانی و چون مهر بانگین عزمش چوعزم وحجت پیغمبر ان درست رایش چورای و دولت4 نیک اختران متین همچون پدر بزرگ وجها ندارو بختیار همچون پدر کریم ومسلمان وپاکدین فرخ پی ومبارک واز خاندان خویش فرخ پییش خلق جهاذرا شده یقین تا او به فال نیک پدید آمد از پدر باماه ومشتری پدرش گشت همنشین صد گنج بر گرفت وتهی کردبی نبرد صدشاهر اشکست و به کف کرد ms293 بی کمین آری به قدر مقدمهآ شاه شرق بود همچون سپند مقدمهٔ‌ ماه فرودین یک یک طلایگان شهنشاه بوده اند سلطان ماضی و پدر او سبکتگین برتخت پادشاهی شاهی نهاد پای کورا زبخت پیششود میر مؤمنین

صافیتروشریفتر ازلؤلؤ ثمین 6840 تاهردو تهنیت را در پیش او بریم یک تهنیت برای خراج تمام روم یک تهنیتبرای خراج تمام چین همواره شاه باد خداوند و شاد باد بدخواه اونژند و سرافکنده و حزین گه چشم اوبه روی نگاری چو آفتاب گه دست او به زلف بتی همچو حورعین معشوق او بتی که دل اندر دو زلف او گم گردد5 ازخم و گره و تاب و پیچ و چین همواره این سرای چوباغ بهشت باد از رومیان چابک و ترکان نازنین 6815 این شاه را خدای بدان طالع آفرید کزخلق جاودانه براو باشد 6 آفرین ای بر گذشته از ملکان پایگاه تو قدر تو بر سپهر بر آورده گاه تو

یروز سپید سایهآ چتر سیاه تو ماه منیر صورت ماه درفش تو روز

جاه ملوک را حسد8 آید زجاه تو جان ملوک را فزع آید زتیغ تو ج

چونانکه زهره روز میزدست داه تو9 6820 مریخ روز معرکه شاها غلام تست چو جز جودبر تو هیچ کسی پادشاه نیست گنج ترا تهی کند این پادشاه تو برتر 15 گناه نزد تو بخلست وهیچ کس زین روی برتوچیره نبیند گناه تو تو کارها تبه نکنی و رتبه کمنی از راست کردههای جهان به تباه تو هردشمنی ms294 که بند تو و چاه تو بدید 11 اورا اجل برون برد از بند و چاه تو برگرد رزمگاه تو گر باد بگذرد ناخسته گشته نگذرد از رزمگاه تو 6825 آن کیست کوبه جان نبود مهر جوی تو وآن کیست کوبه دل نبود نیکخواه تو

انکاندر مه تموز بخندد بهار او بر کام و آرزو دل بیچارهآ مرا نا کامگارکرد گل کاهگار او این طرفه تر9 نگرتو که برروی اوست گل10 وندر دل منست همه ساله خار او 684 چندان نگار دارد رویش که هرزمان حیرانشود نگار گراندرنگار او از دل بهرنگار شکاری همی کند تاخودش بود بر آن دل زنهار خوار او این دل ms295 شکار کرد و تبه کرد و باز داد خیزم به خواجه باز نمایم شکار او خواجهآ رئیس فخر بزرگان روزگار کایزد شریف کرد بدو11 روزگار او

اازبر و از کرامت و از یادگار او خاصه سرای آنکه چومن درجوار اوست وایمن چو من همی

وایمن چو من همیچرد ازمرغزار او

اندر جوار آنکه بود در جوار او 6855 درویشی و نیاز نیارد نهاد پای3 از از بیم آن که گرد بههمسایگان رسد بیر

بیرون ز راه رفت 4 نیارد سوار او همواره دوستدار کم آزاری وکرم خ

خیره نیند خلق جهان دوستدار او تا بود بر بزرگ خویی بردبار بود چون نیکخوا دلیست 5 دل بردبار او آگه شد ازنهان دلش در فروتنی آنکس که یافت آگهی از آشکار او آنجاکه تافته شود او تنگدل مباش تا بنگری صبوری وسنگ و وقار او 6860 از کارها کریمی وفضل اختیار کرد هیچ اختیار نیست بر آن اختیار او میران به ملک ومال کنند افتخار وبس آن نیست او که هست به مال افتخار 6 او فخرش به فضل واصل بزرگ وفروتنیست وینهرسه چیز نیستبرون از شمار او خالی نباشد از شرف وحشمت بزرگ ایوان او و درگه او روز بار او لشکر کشان ز بهر تقرب به روز جشن شاید اگر که دیده کنندی نثار باصد هزار فضل که دارد مبارزیست چونان که خون شیر خورد ذوالفقار او ده ساله یا دوازدد ساله فزون نبود کاندر نبردگاه بر آمد غبار او روزی به رزمگاه 7 شبانگاه را نماند نا کشته هیچ دشمن او در دیار او تا روز ms296 حشر یاد کنند اندر آن زمین لشکر شکستن وصفت کار زار او روز مبارزت به دلیری و دست او برصد هزار تن بزند یکسوار او 6870 همواره شادمانه زیاد و بهر مرادتوفیق جفت او و خداوند یار او

چون بوستان تازه وباغ شکفته باد از روی ریدکان حصاری حصار او فرخنده باد عیدش و تا جاودان مباد بی جام می1 به مجلس او می گسار او

برمن آمد خورشید نیکوان از راه3 6875 ز بهر تهنیت عید بامداد پگاه چوچین کرته 4 بهم برشکسته جعد کشن5 چو حلقههای زره پرگر ه6 دو زلف سیاه نبیدنی به کف وهردو رخ به رنگ نبید دوتاه نی به دلوهر دوزلف کرده دوتاه، بهقد تو گویی سرویست در میان قبای به روی گفتی ماهیست بر نهاده کلاه چوسروبودوچوماه ونهماه بودونه سرو قبا نپوشد 8 سرو وکله ندارد ماه خجسته باشد روز کسی که دیده بود خجسته روی بت خویش بامداد پگاه 880ء اگر نبودی برمن خجسته دیدن او خدای شاد نکردی مرابه دیدن شاد

امین ملت محمود شاه ملک9 پناه یممن دولت ابوالقاسم آفتاب ملوک بلندکرده، به دینار، کاخهای ولی خراب کرده، به شمشیر،خانه بد خواه نه بر کشیدهٔ‌ او را فلک فرو فکند نه راست کردهآ اورا کند زمانه تباه زرادی و ز رحیمی همی پذیره شود عطا وعفوش پیش سؤال و پیش گناه 6775 شتابکار تر از باد وقت پاداشن درنگ پیشهتر از کوه وقت بادافراه

عطای او را وقت و سخای او را گاه زبس عطاکه دهد هرگهی نداند کس کجا زهمت عالیش یاد خواهی کرد به چشم عقل نماید ستاره اندر چاه بههر2 زمین که خلافش بود نیاردرست زهیچ باغ درخت و زهیچ راغ گیا همه ملوک جهان11 دستبرد او دیدندجهانیان ز هنرهای او شدند آگاه 6890 شنیدهای که چهدیدهست رایزووچه دیدشه مخالفت بیرای کم هش گمراه تمام دانی، اگر چند من زبیم ملال به جهد وحیله سخن ms297 را همی کنم کوتاه ز بس که زان دوسپاه بزرگ کافرکشت عقیق رنگ شد اندر دیار هند گیاه

زروی ناخن بیجاده برندارد1 کاه زخون چشیدن شیر افکنان آن دوسپاه بسان مردم میخواره مست شد روباه بتان شکست فراوان وبت پرستان کشت وز آنچه کرد نجستهست جزرضای اله 6895 بهیک غزات قریب هزار پیل آورد وزان گرفته بهیک حمله سیصد وپنجاد بساسپاها کو یکتنه2 هزیمت کرد .

مظفرا ملکا لا اله الا الله هزار لشکر جنگی شکست و لشکر3 او به خواب نوشین اندرشده به لشکرگاه زخون دشمن اندر میان رزمگهش بلند پیل نداند گذشت جز به شناه زهول رزمگهش خانیان ترکستان4 اگر کنند به کوه و به دشت ژرف5 نگاه 6950 به کود مرد نماید به چشمشان نخجیر به دشت پیل نماید به چشمشان روباه عجب نباشد اگر خدمتش ملوک کنند که در پرستش او برزمین نهند جباه شهان به خدمت6 او از عوار پاک شوند بر آن مثال که سیم نبهره اندر گاه همیشه تابود اندر فلک دوازده برج چنانکههست به سال اندرون دو ازدهماه8 معین دین نبی باد و پشت و بازوی حق به تیغ و دولت مؤمن فزا و کافرکاه 6905 دهد ولی ترا کردگار پاداشن دهد عدوی ترا روزگار4 بادافراه بزرگ باد به نام بزرگ او9 شش چیز نگین وتاج و کلاه و سریر ومجلس وگاه من به شابهار بهسربرد 11 چاشتگاه ماه من آنکه رشک برد زود و هفته ماه گفت: این فراخ پهنادشت گشاده چیست گفتم : که عرضه گاه شه بیعدد سپاه گفتا : چه خوانم این شه آزاده را بنام؟ گفتم : یمین دولت محمود دین پناه 6915 گفتا : پناه شرع رسولست و پشت دین؟ گفتم : بلی و پیشرو12 طاعت اله گفتا : کنون کجاست مرا ده نشان ازو؟ گفتم : که زیر سایهٔ‌ آن رایت سیاه

ایا زدوده زآهوچو پارساز گناه ایاستوده به مردی، چوپیش بین بهخرد

پی جنگ آفریدوزپی جود بسیج رزم کن و جنگ جوی و7دشمن کاه همیشه تاچوگل از گل بروید و ندمد زروی آتش سوزنده سبز و تازه گیاه همیشه تانتواند شد ایچ کس به جهان زرازایزد همچون زراز خویش آگاه

ستوده بر کش1 واز بندگان ستایش خواه خدایگان جهان باش و پادشاه زمین چو نوبهار به تو چشمها همه روشن چوروزگار زتودستها همه کوتاه خجسته بادت و فرخنده جشنوفرخ باد به سغد2 رفتن وبیرون شدن زخانه بهراه تباه کردهآ هر کس همی شود به توراست مباد کس که کند راست ms300 کردهآ توتباه 60ه6 هر که خواهندهآ دین باشد وجویندهآ راه شغل از طاعت ایزد بود وخده شاه محمود که شاهان زبردست کنند هرزمانی به پرستیدن اوپشت دوتاه در همه گیتی برسر ننهد هیچ شهی بی پرستیدن وبیطاعت او تاج و کلاه کوه اگر گوید من راه خلافش سپرم لرزش5 باد براو در فتد و کاهش کاه ملک را بیسر وبیهمت و بیسایه6آ او نه خطرباشد ونه قیمت ونه قدرونه جاه د696 هرولایت که نه او داده بود حبس ابود هر نشاطی که نه در خدمت او ناله و آه عجب آید زمنوچهر خرف گشته مرا کوولایت زشه شرق همیداشت نگاه خویشتن عرضه همی کرد که این خانهآتست از دگر سو گذر خانه همی کرد تباه این همی کردو همی خواستزخسروزنهار گومساز آنچه همی سازی وزنهارمخواه ای شگفت از پس آن کزملک شرق بدو9 نامهآ فتح رسیدهست فزون از پنجاه 6970 که فلان قلعه 16 گرفتم به فلان شهر شدم بر گرفتم زفلان خانه فلان بالش وگاه بیشهوشهر11 چنین گشتوره قلعه 14 چنان جنگ ازین گونه همی کرد سپاه بدخواه چون فروخواند12 زنامهصفت کوشش او وزسپه راندن وره بردن او بود آگاه

تبروتیشه چه بایست 13 زدن چندین گاه برتبه کردن ره غره چه بایست شدن تبر اوندانست چوسلطانسوی او روی نهد نزره اندیشد ونزمنزل ونز آب وگیاه14 6975 هر کجاخواهدراند، چه به دشتو چه به کوه هرکجا خواهد سازد گذر و منزلگاه چه گمان برد که محمود مگردیگر گشت اینت غمری 15 و گمانی بد: سبحانالله

دیوان فرخی سیستانی لاجرم شاه جهان بار خدای ملکان آنکه پاداشن شاهان کند و1 بادافراه برره بیشه سپه راند سوی خانهآ او دست او کرد به یکره زولایت کوتاه بگذرانید سپه را ز تبه کرده 2 رهی .

بن او تابن ماهی ، سر اوتا سرماه از گل تیره سرایایش گیرنده چو قیر وزدرختان گشن چون شب تاریک سیاد 6980 سرز کوه وزدره داشته ms301 و در سراو مرداز آن گونه که افتاده بود دربن چاه جایها3 بود بر آن برچه یکی وچه هزار که میان گل او پیل همی کرد شناه

ض شاه در آن بود که آگاه شود از توانایی و قدرت که بدو داده اله بنمود او را کاین از تو توانم ستدن رهتبه کردن تو از توخطا بود و گناه چه خطر دارد بیرون شدن از بیشه وبر آنکه بیرون برداز دریا مراسب وسپاه 6985 شاه بر گشت سوی خانه وآن خوکهنوز بیشه و آب و گل تیره گرفتهست پناه چونزیدخوک جگرخسته در آن بیشه که شیر سوی آن بیشه زصد گونههمیداند 4 راه

گرش جان بایداز آن سو نکند هیچ نگاه خوک چون دید به بیشه در تازه پی شیرا شیر گرد نده که یکراه به جایی 5 بگذشت بیم آنست کز آن سو گذرد دیگر راه آفرین باد بر آن شیر که شیران جهان

پیش او خوارتروزارترند از روباه .595 کامران باد همه ساله و پیوسته ظفر بختپاینده و دل تازه ودولت برناه دل اوشاد و نشاط تن او باد قویتن بدخواه گرازنده چو زر اندر گاه روز عید رمضانست و سرسال نوست عید او فرخ و فرخنده وفرخ سرماه زاف مشکین توزان عارض تابنده چوماه به سر چاه زنخدان تو آید گه گاه

گردمی گردد و درچاه 8 کند ژرف نگاه ازپی آن کة یکی بسته بدو رسته7 شود گر اندر آن چاه شب وروز گرفتار واسیر دل من مانده و آن9خال، دوناکرده گناه

مگر از آمدن زلف نبودهست آگاه 2000 دل من نیزبدان زلف چرا دست نزد اندر آن چاه ms302 دلم زنده بدان خالک بود ورنه تااکنون بودی شده ده باره1 تباه چشم دارم که نگردد تبه آن دل که براو2 حرزها باشد آویخته از مدحت شاه مدحت شاه زمین یوسفبن ناصردین آن خداوند نگین وکمر وتاج وکلاه

ناطلب کرده یکی پیش تو آید پنجاه آنکه هرجای که از شاکر او یادکنی 70.5 خواسته ننهد و ناخواسته بسیار دهد

از نهادهٔ‌ پدر و دادهآ دارنده اله

ملکان خواستهٔ‌ خویش ندارند نگاه براو صورت بستهست همانا که مگر م ملکان مال ستانند و ملک مال ددست ملکان خواسته افزایند ، او خواسته کاد جود او کرد وعطا دادن پیوستهآ او د

دست درویشی از دامن زایر کو تاه ی به بستان عطای توچریده همه کس زایران کرده به دریای سخای تو شناه

تاج ملوکی به سخافخر ملوکبه لقا روی سپاهی به هنر پشت سپاه هر که برگاه ترا بیند در دل گوید هست گاه از دراین میر، چومیرازدر گاه3 روز صید تو بپرسند گر از شیر ، مثل کهچه خوانند ترا؟ گوید: اکنون روبا باتوانایی و قوت بهراسید همی پیل از آن شیر که کشتی بهلب رود بیاه کرگی آوردی از آن بیشهآ منکر به کمند که ازو پیل نهان گشت همی زیر گیاه 2015 ای سیاوخش بهدیدار، به روم از پی فال

صورت روی تو بافند همی بر دیباه کیست آن کهتر کز خدمت توصبر کند که به کام دل من بادو به کام دلخواه4 روز منحوس به دیدار توفرخنده شود خنک آنکس که ترابیند هر روز پگاه5 از بلارست وزغم رست وزدرویشی رست هر که اندر کنف در گه تو یافت پناه5

تتا چو پاداشن نیکو نبود بادافراه 7025 تا چو کردار ستوده نبود سیرت زشت پادشا باش ورخ از شادی مانندهٔ‌ گل رخ بدخواه و بداندیش تومانندهٔ‌ کاه عروس ماه نیسان راجهان سازدهمی حجله به باغ اندر همی بندد6 زشاخ گلبنان کله زبهر گوهر تاجش همی بارد هوا لؤلؤ زبهرجامهآ تختش همی بافد زمین حله باغاندر کنون مردم نبر دمجلس از مجلس به راغ اندر کنون آهو نبردسیله از سیله27 نبایدرو شنی بردن به شبزین پس که بی آتش زلالهدشت پرشمعست واز گل باغ پرشعله 2030 بیاتاما بدین شادی بگردیم اندرینوادیبیا تامابدین رامش می آریم اندرین حجله چومی خور دیم در غلطیم1هریک بانگارینی چو بر خیزیم گرد آییم زیر کلهای جمله6 نو آیین مطربان داریم وبربطهای گوینده مساعدساقیان داریم و ساعدهای چون فله1

حیله نباید ساختن مارا به فرمیرما دوریم از هرکوشش و حیله میر عالم عادل نبیرهآ خسرو غازی ابواحمدمحمد کوست دین وداد را قبله 2035 زفرزندان بدو گوید به فرزندان ازو گوید قوام الدین ابو القاسم نظام الدین والدو

مت جهان خواهی کرفت5ایشه به جای ms304 هفت کشور مفتصدباشد علی القله اکر تو در خورهمت جمان خواهی کرفت5ای شه جهانی وز تویکفرمان سپاهی وزتویک جولان6 حصاری وزتویک ناوک مصافی وزتویک حمله 7045 به تیراز دوربربایی زبارهآ آهنین کنگر به باد حمله بر گیری زکوه بیستون قله8 چنان چون سوزن ازوشی و آب روشن از توزی زدوش پیل بگذاری به آماج اندرون بیله کسی کاندر خلافت جامهیی پوشدهمان ساعت زبهرسوک او مادر بپوشد جامهٔ‌ نیله ز بهرجنگ دشمن دست نابرده بزه گردد غلامان ترا هردم کمان اندر کمان چوله عدودرصدر خویش از حبس توترسان بوددایم نباشد بس عجب کرمارترسان باشد از سله 7050 زبهر آن که از بندتو9 فرداچون رها گردد کنون دایم همی خواند کتاب حیلهٔ‌ دله به صورت گر کسی کوید: من وتو. کو: 15 روا باشد و لیکین گر بخود گوید: من وتو. گو معاذالله

نباید بود مردم رامحال اندیش وخام ابله محال اندیش و خام ابله بودهر کاین سخن گوید نباید بود مردم ر امیراتاتودر بلخی به چین در خانه11هرماهی روان خانیان درتن همی سوزد12 ترا غله زبیم تیغ تو تاچین زترکان ره تهی گردد ا کر زین سوی جیحون گردبادی خیزد از میله 13 7055 همیشه تابه صورت یوزدیگر باشد14 از آهو همیشه تا به قوت شیربرتر باشد از دله

وقت گل خوش نبود بوی گلابای دلخواه 8065 گر گلاب ازقبل بوی کنی نیز مکن و مشک زلفو گل رخرا8 لطفی خواهی کرد پیش گرد9 آی بهره، چون به نماز10 آیدشاه ملک عالم عادل پسر شاه جهان میرابو احمد بن محمود آن داد پناه

ادست بوسد زپی آنکه بدان یابد11 جاه آنکه برترملکی خوارترین بندهش را د شهریاران را بینی بدر خانهآ او درشرف پیشترو بیشتر از تخت وکلا

هر کسی را که سوی دولت گم گردد راه .7.7 راه دولت زدر خانهآ او باید جست د بس کسا کز در او بازهمی خواهد گشت12 همچو میران وشهان باکمروتاج وکلاه ران گورانخورد آن کس که روددر پی شیر در گه شاه پی شیرست آنگه درگاه هرکه دولت طلبد خدمت او باید کرد خد متش را سبب دولت ما کرد اله خدمتش روز فرونست وچو کشتست درست2 آخرش 14 گندم پاکیزه بود اول کاه ره نمودن بهسوی دولت کاری سرهاست من نمودم ره وکردم همهرا زین آگاه 7075

یادکنند چواز وگفتی ، گفتی وسخن شد کوتاه هر کجا از ملکان و سخیان15 یاد کنند چو

نکند تندی1 وقتی که دهد بادافراه از کریمی دل هربنده نگه داند 2داشت دل فرزند گرامی نتوان3 داشت نگاه خنک آن میر که درخانهآ این4بار خدای پسر و دختر آن میر بود بنده و دا مهربانست و عجایب بود این ms306 از مهتر برد بارست وشگفتی بود این از برناه5 ای برحلم گران تو که اندر خور که ای برهمت توچرخ برین درتک چاه - 7085 حقهر کس بشناسی چه به جاه و چه بهمال زین قبل نیست نراهیچ شبیه از اشباد از کریمی که تویی هر که حدیث توشنید نتواند که نگوید احسن الله جزاه بوسهای کان ملکان7 پیش تو برخاک دهند خوشتر از بوسهآ معشوق بود سیصدراه شرفی دارد برچشم جبین زانکه نهند شهریاران جهان پیشتو برخاک جباه باپدر یکدل و یکتایی اندر همه کار ز زین قبل نیست دل هیچ کسی برتو دوتاد 7090 ازتو زیبد که بیاموزد هرکس پسری پسری نیک شود هر که به تو کرد نگار هر که اوسیرت توپیشه گرفت ازهمه عیب پاک وپاکیزه برون آید چون زر ازگاه کی توان بود چو تو آیت و فضل تو کراست آنچه ممکن نتواند بوداز خلقمخواه بی فضایل سیر تو نتوانند گرفت هرکجا آب نباشد نتوان کرد شناه بس هز براکه بدین دل که توداری امروز پیش تو فردا صدلابه کند چون روباه 7095 تانه دیر از قبل خدمت یک بندهآ تو قیصر ازقصر برون آید وخان از خرگاه تابه دیماه بودکوه به رنگ مصمت تابه نوروز شود دشت بهرنگ دیباه تا به فروردین گردد چورخ و چون خط دوست باغ وراغ ازگل نورسته وازسبز گیاه5 شادمان باش و بداندیش کش و دوست نواز کامران باش ومخالفتشکن ودشمن کاه5

دیوان فرخی سیستانی دولت و فتح نهاده سوی توروی چنان چون به آزار زکهسار سوی بحر میاه عید توفرخ وتو باطرب وشادی ولهو دشمنان توهمه باغم و با نالة وآه 710 عید خوبان سرای آمد و خورشید سپاه جامهآ عید بپوشید و بیاراست پگاه زلف را شانه زد وحلقه و بندش بگشاد دامنی مشک فروریخت از آن زلف سیاه باد شبگیری برزلف سیاهش بوزید طبل عطار شد ازبوی همه لشکر گاه برخرگاه فراز آمد وبر عادت ms307 خویش سرخرگاه بر افکند و به من کرد نگاه شب تاریک فرو رفتهمه اندر پس کوه همهخرگاه بر افروخت از آنروی چوماه 710 من در آن حال زخواب خوش بیدارشدم بنگریدم بتمن داشت سراندر خرگاه گفتم: این کیت؟ مراگفت: کمین بندهآتو3 تادلم گشت بر آن ماه دگر بارء تباه آفرین کردم بر شاه فراوان و سزید4 که چنان ماه به کف کردم در خدمت شاه روی شاهان جهان یوسف بن ناصردین میر عادل عضد دولت سالار سپاه آنکه پیوسته سخاوت سوی اودارد روی براو مال بهم کردن منکر گنهیست نکند مال بهم زانکه بترسد زگناه ازپی آنکه زگیتی سوی 4 او داند راه

من ازین آگهم و لشکر سلطان آگاه هرچه آمد به کف اوبه کف دیگر داد تنگدل گردد اگرگویی روزی به جهان مردمی بود که دینار ودرم داشت نگاه باچنین همت شاهانه که اندر سراوست زود باشدکه بهنهمت رسد انشاءالله فلک برشده زانجای کجا همت اوست همچنان باشد کآب از بن صد بازی چاه 7114

که کند دست بزرگان زبزرگی کوتاه دست رادان جهان کوته کرد از رادی بکند هرچه شه ایران درخواهدازو هرچه دشوار تر،ای شاه، توازمیر بخواه میریوسف عضد دولت شیریست دلیر که همه شیران باشند براو روباه همه میران جهاندیده کز و یاد کنند خاک بوسند و بیالایند از خاک جباه مهترین میر مبارز که به او نامه کند بر نویسد زبر نامه که : «عبده» و«فداه»

ی بجز از درگه او زانکه جودش دهد اورا به نکو جای پناه

چاکر او زبن گوش فلک بی اکراه 213 خادم او ز سر شوق جهان بی منت تاهمه روزه سوی ابر بود چشم زمین تاهمه ساله سوی بحر بود میل میاه تا بود هیچ شهی رابه جهان خیل حشم تابود هیچ مهی رابه جهان بنده و داه به مراد دل او باد همه کار جهان بشنواد ازمن این دعوت واین لفظ اله فرخش باد و خداوندش فرخنده کنادعید فرخندهٔ‌ بهمنجنهٔ‌ به 213 دولت اور ابههمه کام وهوا راهنمای ایزد او را به همه حادثهها پشت وپناه از پی نهنیت روز نو آمد بر شاه سدهآ فرخ روز دهم بهمن ماه به خبر دادن نو روز نگا رین سوی میر سیصدوشصت شبانروز همی تاخت

؟ خبر داد که تا پنجه روز روی بنماید نو روز وکند عرض سپاه درکف لالهآ خود روی نهد سرخ قدح راغهمچون پر طوطی شود ازسبز گیاه آهو ازپشته به دشت آید وایمن بچرد چون کسی کورا باشد نظر میر پناه

دیوان فرخی سیستانی میر آزاده سیر یوسف بن ناصر دین پشت اسلام وهم ازپشت پدر ابرانشاه آنکه هرمهتر از طاعت او دارد قدر 1 آنکه هرخسرو از خدمت اوجوید جاه ای که با2 همت توچرخ برافراشته پست ای که باحلم گران توگران کوه چو کاه ماه خواهد که بماند به کلاه سیهت ز

زین قبل گه گه بر چرخ سیه گردد ماه آسمان خواهد کایوان سرای تو بود زین سببطاق مثالست و کمان پشت و دوتاه3 7145 هر بزرگی را گویند شد ازگاه بزرگ جزتوایشه که بزرگ از توهمی گرددگاه گر بزرگان جهان ms309 را به سخایاد کنند از سخای توهمه خلق شد ستند آگاه ورهنر باید ودل باید و بازوی قوی بیشتر زانکه ترا داده خداوند مخواه در زمان حاتم طایی را استاد شود هربخیلی که به دست ودل توکرد نگاه کهتران را همه پاداش زخدمت بدهی در عقوبت، کم ازاندازه کنی، وقت گناه 2150 مجرمان را تن پولادی فرسوده شدی گر تواندر خور هرجرم دهی بادافراه عالمی رابه نکو داشت نگه دانی داشت مالخویش ازقبل داشت نداری تونگاه هرچه توراست کنی گوشهآ عمران 4 گردد که به دینار وبهدانش نتوان کرد تباه توهمه سال همی بخشی زاندازه فزون آفرین باد بدان دست ودل خواسته کاه ای مه وسال نگه کردن تو سوی سیلح ای شب و روز تماشا گه تو لشکرگاه 7155 اندر آن دشت که توتیغ بر آری زنیام مردم ازخون به عمد گردد و آهو بهشناه5 تابهر حال که گردد نبود فخر چوعار تا بهرحال که باشد نبود کوه چوکاه بهمه کار ترا یار و قرین باد خرد در همه حالتراپشت ومعین با داله حلقهٔ‌ بند تو برپشت دوتای دشمن پایهآ تخت تو برروی دو چشم بدخواه

زغالیه نشود جایگاه بوسه تباه زمانه رغم مرا ای بهرخ ستیزهآ ماهخطی کشید بر آن عارض سپید سیاه گمانش آن که8 تبه کرد جای بوسهآ من ز شیی به گردمه اندر کشید و آگه نیست که از میان شب تیره خوب تابد ماه

ن ترا پربنفشه کرد و رواست بنفشه کشت و گلی خوشتر از بنفشهمخواه1 زمانه گویی ازین نوبنفشه ای که نشاند نهال داشت زباغ وزیر ایران شاه2 جلیل صاحبابوالقاسم آنکه خامهآ اوست بهم کنندهآ گنج امیر و پشت سپاه نشان مهتری آنقوم را بود که بود بهسجده کردناوسوده گشته روی وجباه کهان به ms310 جودش پشت دوتاه راست کنند مهان به خدمت او پشتها کتند دوتاه 7170 دریست خدمت اوخلق رابزرگوشریف که جز بزرگ وشریف اندراو نیابدراه کهیست همت او رابلند وسایه بزرگ کز و نگاه کنی مه نماید اندر چاه شبیست هیبت او را سیاه روی ودراز کهروز عمر عدو زوسیه شد و کوتاه اگر زهیبت او آتشی کنند از تف ستارگان بگدازند چون درم در گاه

سپهر برسراو سازد از ستاره کلاه وگرز عادت اوصورتی کنند ازحسن سپه 71775 زدوستی که مراوراست عفو ساده شود3 چو کهتری بر اومعترف شود به گاه شتاب گیرد و گرمی به وقت پاداشن صبور گردد و آهسته گاه بادافرا زمین اگر زکف راد او گرفتی4 آب نبات زرین رستی ازوبه جای گیاه اگرز طبعش بودی هوانگشتی ز ابر چو روی آینهآ کرده اندر آینه آه ادب عزیز ازوگشت ورنه پشت ادب شکسته بودورخلاله گونش گشته چو کاه 7180 ایا گرفته مروت ز خاندان تو نام ایا فزوده وزارت ز روز گار تو جاه بزرگ بود همیشه وزارت وبه توباز بزرگتر شد یارب تو بر فزای و مکاه خجسته طلعتی وشاه را خجسته وزیر بزرگ همتی و جود را بزرگ پناه امید زایر تورنجه گشت وخیره بماند زبسکه کرد به دریای بخشش توشناه مگرسخاوت تو روز روشنست که کس نماند ناشده اندر جهان ازو آگاه 7185 سخا بزرگ امیریست لشکرش بسیار دل تو لشکر اورا فراخ لشکرگاه کسی که پنج سخن زان تو سؤال کند جواب یابد پیوسته پنج راپنجاه

دیوان فرخی سیستانی گاه داشته باشد همیشه ازهمه بد کسی که داشته باشد محبت تونگاه به نامت ار بنگارند روبهی بر خاک چوصید خواهی ازو، شیر گیرد آن روباه میشه تاچو1 هوا سردگشت وباغ دژم کنند گرم و دل افروز خانه و خرگاه همیشه تا که تواند شناخت چشم درست نماز خفتن بیگه 2 ز بامداد پگاه 7190 به هر مرادی فرمانبر تو باد فلک ms311 به هر هوایی یاریگر تو باد اله موافقان توبا ناز ونوش ونالهآ چنگ مخالفان توبا ویل ووای وناله وآه

186

درمدح خواجهابولحسن علی بن فضل بن احمد معروف به حجاج3 به جان تو که نیارم تمام کرد نگاه زبیم چشم رسیدن بدان دوچشم سیاه آز آنکه نرگس لختی به چشم توماند دلم به نرگس بر شیفته شدهست وتباه به روی وبالا ماهی و سروی و نبود 4 بدان بلندی سرو و بدین 5 تمامی ماه 7195 به باغ سرو سوی قامت توکرد نظر ز چرخ ماه سوی چهرهآ تو کرد نگاه زرشک چهرهآ تو ماه تیره6 گشت وخجل زشرم قامت تو سرو کوژ گشت و دوتاه چراغ وشمع سپاهی وبرتو گردشدهست زنیکویی و ملاحت هزار گونه سپاه به مجلس اندر تا ایستادهای دل من همی طپد که مگر مانده گردی ای دلخواه نهرنج تو بپسندم2 نه ازتو بشکیبم در این تفکرگم گشتهام میان دو راه 0. ز گمرهی بهره آیم چو باز پردازم بهمدح خواجهٔ‌ سید وزیر زادهٔ‌ شاه ابوالحسن علی فضل احمد آنکه زخلق مقدمست به فضل و مقدمست به جاه بدو بنازد مجلس بدو بنازد صدر بدو بنازد تخت و بد و بنازد گاه به چشم همتش ارسوی آسمان نگری یکی مفاک نماید سیاه وژرف چوچاه بهرای وحزم جهان را نگاه تاند داشت ولی نتاند8 دینار خویش داشت نگاه 205 چرا نتاند ، تاند من این غلط گفتم بدین عقوبت واجب شود معاذالله نه هر که چیزی نکند از آن همی نکند که دست طاقتش ازعلم آن بود کوتاه چرا نگویم کورا سخا همی گوید که نام خویش بیفزای ومال خویش بکاه کسی که نام وبزرگی طلب کند نشگفت که کوه زر ببر 9 چشم او نماید کاه

شه تا به شرف باز برتر از گنجشگ چنان کجا هنر شیر برتر از روباه جهان متایع او باد و روزگار مطیع خدای ناصر او باد و بخت نیک پن به نیکنامی اندر جهان زیاد و مباد بجز به نیکی نام نکوش در افواه1 ای رسانید همرا حشمت وجاه توبه جاه فضل و کردارتو بگرفته ز ماهی تاماه

مراسایهآ درگاه تو سرمایهآ عز وزبلاها و جفاهای جهان پشت وپناه

جب آنستی کاین بندهآ دیرینهآ تو نیستی غایب روزی وشبی زین در گاه گاه بی زخمه به خرگاه توبربط زنمی تاکسی نشنودی بانگ برون ازخرگاه گاه در مجلس توشعر بدیهه کنمی10 به زمانی نهمی پیش توبیتی پنجاه عذرها دارم پیوسته درست ونه درست گربخواهی همه پیش تو بگویم، توبخواه1

به ستم جایگه بوسهآ من کرد تباه 7255 بچکد خون زدل من چوبرویش نگرم1 نتوانم کرد از ms314 درد بدان روی2 نگاه شب نخسبم زغم وحسرت آن عارض وروز تابه شب زین غم وزین درد همی گویم آه به گنه روی سیه گردد و سوگند خورم کان بت من به همه عمر نکردهست گناه او سخن گفت نتاند چه گنه تاند کرد گنه آن چشم سیه دارد و آن زلف دوتاه عارضش راگنه و زلت همسایه بسوخت خویش کیداشت3 کس از زلت همسایه نگاه 2260 گنه یک تن ویرانی یک شهر بود این من ازخواجه شنیدستم در مجلس شاه خواجهآ سید 4 بوبکر حصیری که به دوست چشم شاه عجم و چشم بزرگان سپاه آن کریمی که کریمان چوازویاد کنند همه برخاک نهند از قبل جاه جباه جاه جویند بدان خدمت وباجاه شوند برتراز خدمت آن خواجه چه عزست وچه جاه خدمت اوکن ومخدوم شووشاد بزی من ازاینگونه مگر دیدم سالی5 پنجاه 7265 اندرین دولت صدتن بشمارم که شدند

همه از خدمت او باکمر زر و کلاه قبلهآ محتشمانست درخانهآ او

کس نبیند تهی از محتشمان آن درگاه اوبر کس نشود هرگز ویک مهترنیست کونیاید 6 بهزیارت بر او چندین راه هر که اوییش،7 چو در مجلس آن خواجه نشت بدو زانوشود8 وخواجه مربع برگاه چون برشاه بود هرکه بود جزپسران9 پیش او باشد، حشمت توازین بیش مخواه 2270 پایگاهیست مراو را بر آن شاه بزرگ زین سخن کس نشناسم که نباشد آگاه

زین قبل بینم ازو جمله زبانها کوتاه اوبرشاه به فضل و به هنرگشت عزیز زان خداوند مر این مهتر باهمت را هرزمان بیش بود نیکویی انشاءالله برسد جایی کزمرتبت و جاه وخطر بزند15 خیمهآ زربرسرسیمین خرگاه لشکری سازد چندان زغلامان سرای که جدا باید کردن زملک لشکرگاه 2225 نه غریبست این از نعمت11 آن بارخدای

آن بارخدای این سخن راهنمونست و به ده 12 داردراه

صورت بهشتی در صدرهآ بهایی هرگز مباد روزی از تو مرا جدابی

،تویار غمگساری تو حور دلربایی 7285 تو سر و جویباری تو لالهآ بهاری شیرینتر از امیدی و اندر دلم امیدی 7 نیکوتر از هوایی و اندر سرم8 هوایی خرمتر از بهاری زیباتر از نگاری چابکتر از تذروی فرختر از همایی در دل به جای عقلی در تن به جای جانی در سربه جای هوشی در چشم روشنایی سروومهت نخوانم، خوانم چرانخوانم هم ماه باکلاهی هم سرو باقبایی

سروی به قد و لیکن سرو سخنسرایی 7290 ماهی به روی لیکن ماه سخن نیوشی

شاید که من ترایم زیرا که تومرایی1 از جمع خوبرویان من خاص مر ترایم 5 من مرترا پسندم تو مر مرا پسندی من سوی تو گرایم توسوی من گرایی برتو بدل نجویم برمن بدل نجویی16 هم من وفا نمایم هم تو وفا نمایی ماه غزلسرایی ، مرد ملک ستایم11 از تو غزلسرایی ، از من ملک ستایی گرمن ملک ستایم آن را همی ستایم کورا سزد ز ایزد12 برخلق پادشایی 7295

ای اصل پاکدینی ! ای اصل پارسایی ! ای اصل نیکنامی ! ای اصل بردباری ای اصل پاکدینی ! از مریاد جان او را هر ms316 روزه در مدیحش ازخاک برکنی(؟) دان از آسمان گوایی2 ای آنکه ملک هرگز برتو بدل نجوید ای آنکه خسروی رااز خسروان توشایی2 7300 هم ملک را جمالی هم فضل را کمالی هم داد را ثباتی هم جود را بقایی میر بزرگ نامی گرد گران سلیحی شیر ملک شکاری شاه جهان گشایی هم مصطفات گویم هم مرتضات گویم گر چه نه مصطفایی گر چه نه مرتضایی گرچه نه مرتضایی ز اشکال مرتضایی گر چه نه مصظفایی ز امثال مصطفایی از حلم واز تواضع گویی مکر زمینی وز طبع واز لطافت گویی مگر هوایی2 7305 پروردگار دینی آموزگار فضلی ه

هم بیشهآ وفایی هم ریشهٔ‌ 2 سخایی هر بند را کلیدی هر خسته را علاجی هر کشته را روانی 4 هر درد را دوایی جوینده را نویدی خواهنده را امیدی درمانده را نجاتی درویش با هر که عهد کردی یکروی5 ویکزبانی وین هردو از وفاین

وین هردو از وفایند توخود همه وفایی هرحاجتی که داری ز ایزد همه رواشد مز

من حاجتی ندیدم هر گز بدین روایی 731 جایی که عزم باید مرد درست عزمی جایی که رای باید 6 شاه بلند رایی آنجا که رزم جویی ، دی ماه دشمنانی و آنجا که بزم سازی ، نوروز اولیایی چون تیغ بر کشیدی گیرندهآ جهانی چون جام بر گرفتی بخشندهآ عطایی از بخشش توعالم پر جعفری و رکنی7 وز خلعت تو گیتی پر رومی و بهایی مردی همی نمایی گیتی همی گشایی بدعت همی زدایی طاعت همی فزایی 7314 یک بندهآ تو دارد زین سوی رود شاری یک چاکر تودارد زان سوی گنگ رایی گرد جهان بگشتی شاها مگر سپهری در هر کسی رسیدی میرا مگر قضایی هر هفته عالمی را با زر بهپیش رویی هر ماه خسروی را9 با تیغ در قفایی

مردشمنان دین را یک یک همی گزایی 7325 مردوستان دین را یک یک همی نوازی م

این را همی بپایی وآن راهمی نپایی ضرمنافقانی نفع موافقانی چشم مخالفان را چونان شکسته خاری چشم موافقان را چون سوده توتیایی تازابر مهرگانی گردد هوای روشن1 گه روز تیره آردگه باز روشنایی(؟)2

چون آسیای زرین برچرخ آسیایی تا آفتاب روشن دایم همی بگردد پاینده باد عمرت فرخنده باد روزت تابانبید و ساغر پیوسته دست سایی2 7325 دایم به فتح و نصرت جفت وندیم بادی بی کوشش زمینی بابخشش سمایی

190

در لغز آنش سده و مدح سلطان محمود گوید4 یکی گوهری چون گل بوستانی نه زر و به دیدار چون زرکانی

به سنگ اندرون زادهآ 5 باستانی به کوه اندرون ماندهآ دیرگاهی گهی لعل 6 چون بادهآ ارغوانی گهی زرد چون بیرم7 زعفرانی لطیفی بر آمیخته با با کثافت8 یقینی برابر شده با گمانی نهگاه بسودن مراورا9 نمایش نه گاه گرایش مراورا گرانی هم او خلق را مایهٔ‌ زورمندی هم او زنده را مایهآ زندگانی از و قوت فعل بری و بحری16 ازوحرکت 11 طبع انسی وجانی غم عاشقی ناچشیده و لیکن خروشنده چونعاشق از ناتوانی چوزرین درختیهمه برگو بارش زگو گرد سرخ و عقیق یمانی چو از کهربا قبهٔ‌ برکشیده

زده برسرش رایت کاویانی عجب کوهرست این کهر کر بجویی12مراورا نکووصف کردن ندانی3

ز آتار او نرگس بوستانی ز اجزای او لالهآ مرغزاری زآ به عرض 1 شبه گوهر سرخ یابی ازو چون کند باتو بازارگانی کناری گهر برسر تو فشاند چومشتی شبه برسر او فشانی ایا گوهری کز نمایش جهان را گهی ساده سودی و گاهی زیانی نه سنگی و سنگ از توناچیز گردد مگر خنجر شهریار جهانی یمین دول میرمحمود غازی امین ملل شاه زاولستانی شهی خسروی شهریاری امیری که بدعت زشمشیر او ms318 گشت فانی ملک فره و ملکتش 2 بیکرانه جهان خسرو و سیرتش خسروانی نه چون اوملک خلق دیده به گیتی نه چون او سخی خلق داده نشانی

همه شغل او جستن آنجهانی همه میل او سوی ایزد پرستی سپه برده اندر دل کافرستان خطر3 کرده در روزگار جوانی زهندوستان اصل کفر و ضلالت بریده به شمشیر هندوستانی نهاده که هند برخوان 4هندو چودشت کتر برسرخوان5 خانی زهی خسروی کزبزرگی و مردی

میان همه خسروان داستانی ترا زین سپس جز فرشته نخوانم ازیرا که تو

ازیرا که تو آدمی را نمانی به بزم اندرون آفتاب منیری بهرزم اندرون اژدهای دمانی ترا رزمگه بزمگاهست شاها خروش سواران سرود 1 ازاین روی جزجنگ جستن نخواهی6 به جنگ اندرون جزمبارز نرانی7 بههرحرب کردن جهانی گشایی به هرحمله بردن حصاری ستانی

زمینی که لشکر بدو 8 بگذرانی زباد سواران تو گرد گردد زمین بخندد اجل چون توخنجربر آری بجنبد جهان چون تولشکر برانی تراپاسبان گرد لشکر نباید9 که شمشیر تو خود کند پاسبانی ندارد خطر پیش تو کوه آهن که آهن گداز:

که آهن گدازی و آهن کمانی جهان را زکفر و زبدعت بشستیبه پیروزی و دولت آسمانر

191

در نحریض به حرکت هند و تسخیر کشمیر گوید 6 هنگام گلست ای به دور خ چون گل خودروی همرنگ رخ خویش به باغ اندر گل جوی

همچون گل رخسارتو آن گل ندهدبوی همرنگ رخ خویش توگل ms319 یابی لیکن ه مجلس به لب جوی برای شمسهآخوبان کزگل چوبنا گوش تو گشتهست لب جوی از مجلس مامردم دوروی برون کن پیش آرمل سرخ وبرون کن گل دوروی7 باغیست بدین زینت آراسته از گل یکسوگل دوروی ودگرسوگل یکروی8 7375 تااین گل دوروی همی روی نماید9 زین باغ برون رفتن مارا نبود روی بونصرتو در پردهآ عشاق رهی زن بوعمروتواندر صفت گل غزلی گوی

وقت ره غزو آید وهنگام تکاپوی تاروز به شادی بگذاریم که فردا ون

ما ز آرزوی خویش نتابیم بهیک موی15 مارا ره کشمیر همی آرزو آید ما ز گاهست که یکباره به کشمیر خرامیم ازدست بتان پهنه کنیم از سربت 11گوی 7380

امسال نیارامم تاکین نکشم زوی شاهیست به کشمیر اگر ایزد خواهد غزوست مرا پیشه و همواره چنین باد تامن بوم از بدعت و از کفرجهان شوی کوه و درهآ هند مرا ز آرزوی غزو خوشتر بود از باغ و بهار ولب مرزو

جنبید از جای تا کجا پرزند امسال و کجا دارد رای مهرگان آمد و سیمرغ بجنبید از جای وقت آن شد که به دشت آیدطاوس و تذرو تاشود برسرشخ کبک دری شعر سرای نیز8 دربیشه و در دشت همانا نبود باز را ازپی مرغان شکاری شو و ms320 آی9 بازوجز باز کنون روی نیارند نمود گاه آنست که سیمرغ شود روی نمای 7395 همه مرغان جهان سربه خس اندرشدهاند اندر آن وقت که سیمرغ بجنبیدازجای اندرین وقت چه شاهین وچه بازوچه عقاب جمله محبوس سپاهند برایشان بخشای16 مثل جنبش سیمرغ چه چیزست بگوی مثل جنبش شاه آن مللک شهر گشای خسرو غازی محمود خداوند جهان آنکه بگرفت جهان جمله به توفیق خدای چون بجنبید ز غزنین همه شاهان جهان بیشه گیرند و بیابان بدل باغ و سرای 7400 بهراسند و بهفتح وظفرش فال زنند گرمثل برسر ایشان فکند سایه همای

مرغمرغ باهیبت سیمرغ کجا دارد پای اوچوسیمرغست آری وشهان جمله چومرغ شادباد آن هنری شاه جهانگیر که کرد همه شاهان جهان را هنردست گزای11

وبه سراندیب وبه جیپور12 بود هیبت اوبه ختاخان وبه فرغانه 13 تغای

که نه باحسرت وغم باشد وباناله ورای 7405 وقت جنبیدن او هیچ مخالف نبود که این همی گوید: کای بخت! بیکباره مرو وان همی گوید: کای د

وان همی گوید: کای دولت! یکروزبپای بختودولت بر آن کس چه کند کونکند به تن وجان و بهدل خدمت آن بار خدای هر که او خدمت فرخندهٔ‌ اوپیشه گرفت برجهان کامروا گردد و فرمانفرمای تا قدر خان کمر خدمت اوبست ببست از پی خدمت اویکرهه فغفور قبای همه تر کستان بگرفت وبه خانی2 بنشست به شرف روز فزون وبههنر روز افزای3 7410 دولت سلطان برهر که بتابد نشگفت گرشود باد هوا بر سر اوعنبر سای سال ومه دولت آن بارخدای ملکان همچن

همچنان باد ولی پرور و دشمن فرسای ازهمه شاهان امروز که دانی جز ازو مملکت را وبزرگی و شهی را دربای

گو: بروخام درایی مکن و ژاژ مخای گر کسی گوید: مانندهآ او هیچ شهست گ

وانکه اورا نستاید چه بود : یافه درای 7415 آنکه او را بستاید ms321 چه بود : پاک سخن و هرستایش که جز اوراست نکوهش به از آن فرخی تابتوانی جز از او را مستای تا چوبیجاده نباشد به نکو رنگی سنگ تاچو یا قوت نباشد به بها کاهربای شادمان بادوتن آسان وبه کام دلخویش دشمنانرا ز نهیبش دل وجان اندروای ای دوست به صدگونه بگردی به زمانی گهخوش سخنی گیری5و گه تلخ زبانی

چون خشم کنی خشم ترا نیست کرانی 7420 مانند میان تو وهمچون دهن تو چون نازکنی ناز ترا نیست قیاسی چ من تن کنم ازموی ودل از غالیه دانی6 گویم ز دل خویش دهانت کنم ای ماه گویی نتوان کرد زیک نقطه دهانی گویم زتن خویش میان سازمتای دوست گویی نتوان ساخت زیک موی میانی جانیست مراجان پدر جز دل و جز تن وین نیز برمن نکند صبر زمانی

من1 سود کنم گر زتو برهم به زیانی جانی بدهم تا به زیانی زتو برهم من1 جان بدهم ودل ندهم کاندر دل من هست مدح ملکی مال دهی شکر2 ستانی

کزشاکر او نیست تهی هیچ مکانی شهزاده محمد ملک عالم عادل تا او بهامارت بنشست از پی گنجش هر روز به کوه از زر3 بفزاید کانی 7430 گیتی چویکی کالبدست اوچو روانست چاره نبود کالبدی را ز روانی کافیتر ازو دهر نپرورده امیری وافیتر ازو ملک ندیدهست 4 جوانی اورا ز پی فال پدر تخت فرستاد تختی همه پر صورت وپرصنعت مانی5 باتخت فرستاد یکی پیل چوکوهی پیلی که براو شیفته گشتهست جهانی مردولت را برترازین نیست 6 دلیلی مرشاهیرا برترازین نیست 7 نشانی 74 آن چیز کزین پیش گمان بودیقین گشت دانی نتوان داد یقینی به گمانی آن چیز کزین پیش خبر بودعیان گشت دانی که نگیرد خبری جای عیانی آب وشرف وعزجهان روزبهان راست نا روز بهان8 جمله نیرزند بهنانی از بخشش او خالی کم ms322 یابم دستی وزنعمت او خالی کم یابم خوانی بابخشش اوبحر9 چه چیزست: سرابی باهمت او چرخ چه چیزست: کیانی1 2430 اور از جفا دهر امان داد و ندادهست مر هیچ شهی را ز جفا دهر امانی بااو به وفا ملک ضمان کرد و نکردهست باهیچ ملک ملک بدین گونه ضمانی ای بار خدایی که کجا رای توباشد خورشید درخشنده نماید چو دخانی

د نکته نهانست زان هرنکتی راست دگر گونه 11 بیانی زیر سخن خوب توصد نکته نهانست فضل توهمی جوید هر فضل ستایی 12 مدح توهمی خواند هرمدحت خوانی 2444 هرچند نهان همه خلق ایزد داند از خاطر تو نیست نهان هیچ نهانی پیکان تو مانند ستاره ست که نونو هر روزکند بر دل خصم تو قرانی اندر دل هر شیر ز قربان تو تیریست وندر بر هر گرد زرمح تو سنانی

تا ایزد راست به هر روزی شانی2 7450 شاه ملکانباش و خداوند جهان باش

بگشای جهان را زکرانی به کرانی درخدمت تو هرچه به ترکستان ماهی3 زیر علمت هرچه در آفاق میانی4 دایم دل تو شاد به دیدار نگاری شیرین سخنی نوش لبی لاله رخانی چشم من وآن روز که بینم لب دجله از رنگ علمهای توچون لاله ستانی

194

در مدح ابواحمد محمدبن محمودبن ناصر الدین5

ای چو جان و جوانی 6 که تلخست بی تو مرا زندگانی 2455 به من باز گردای چو جان و جوانی 6

کردم جمال و جوانی ، دریغا جوانی من اندر فراق تو نا چیز کردم جمال دریغا تو کز پیش رویم جدایی دریغا

دریغا تو کز پیش چشمم نهانی سفر کردی و راه غربت گرفتی به

بهراه اندر ای بت 7 همی دیرمانی

توانمچه گویم8 به من باز ms323 گشتن توانی چه گویی به تو راه جستن توانم چ دل من ز مهر تو گشتن نخواهد دلی دیدهای تو بدین مهربانی ؟ 460 گرفتم که من دل زتو بر گرفتم دل من کند بی تو همداستانی من ازرشک قد 9 تو دیدن نیارم سهی سرو آزادهآ بوستانی

سهی زبس کز فراق تو هرشب بگریم بگرید همی با من انسی و جانی ترا گویم ای عاشق هجر دیده که ازدیده هرشب همی خون چکانی چه مویی چه گریی چه نالی چه زاری که ازناله کردن چو نالی1 نوانیوصر

قطب المعالی نخوانی چرا بر دل خسته از بهر راحت ثناهای قطب المعالی نخوانی ابواحمد آن اصل حمد و محامد محمد، کش از خسروان نیست ثانی همه نهمت و کام او خوب کاری هم رسم وآیین او خسروانی جهان را همه فتنهآ خویش کرده به نیکو خصالی و شیرین زبانی

بهچهره چراغ دل هصید اندرون معدن ببر جویی مگر تو خداوند ببر بیانی زبهر تقرب قوی لشکرت را سپهر از ستاره دهد بیستگانی سخاوت برتو مکینست شاها ازیرا که تو مر سخارا مکانی اگر بخل خواهد که روی توبیند بگوش آید او را زتو «لن ترانی» همه ساله گوهرفشانی ز دوکف همانا که تو ابر گوهر فشانی

زعلم و نکت وز طراز معانی تو انگر بود بر1مدیح تو مادح الاتا که روشن ستارهست هرشب براین آبگون روی چرخ کیانی هوا را بود روشنی و لطیفی زمین را بود تیرگی و گرانی توبادی جهاندار، تااین جهان را به بهروزی3 و خرمی بگذرانی به عز اندرون ملک تو بینهایت به ملمک اندرون عز توجاودانی ترا عدل نوشیروانست و از تو غلامانت را تاج نوشیرو جزاین یک قصیده که ازمن شنیدی هزاران قصیده شنو مهرگانی

195

در مدح امیر ابوا ممد حمدبن محمود غزنوی4 همی سراید3 چنگ آن نگار چنگسرای نبید باید و خالی ز گفتگوی سرای غذای روح سماعست و آن شخص نبید خوشا نبید کهن با6سماع طبع گشای نبید تلخ و سماع حزین وروی نکو بدین سهچیز بود مردم جهانرارای مر اطبیب جهاندیده این سه فرمودهست تودوستان گرانمایه را همی فرمای نبید تلخ وسماع حزین به کف کردم زبهرروی نکوماندهام دل اندروای کجا شد آن صنم ماهروی سیمینتن کجاشد آن بت عاشق پرست مهر لقای7 به مجلس از کف اوخورد می نبید بزرگ بیاد خدمت در گاه میربار خدای امیر ms325 عالم عادل محمد محمود خدایگان جهان خسروجهان آرای مظفری که به اندیشه کین تواندتوخت زپیل آهن یشک و زشیر آهن خای زگور مانی8 تدبیر اوتباه 9 کند فسون وجادویی جادوانمای بهمای1 اگر نمای ....0.. چاکران ملک فسون کنندفسون چون زهیر روح گزای11 به پیش بینی آن بینداو که دیده نیند12 منجمان به سطرلاب آسمان پیمای

به تست جود متین و به تستفضل بپای

ی ستود نداند ترا چنان که تویی زبان مادح و اندیشهآ ملوک ستای زبوی خلق تواطراف گوزگانان را همی شناخت ندانم ز

همی شناخت ندانم زدست عنبرسای امیرزیبی و شایی به تخت ملک وبه تاج همی بباش مراین هردوراتوزیبو توشای

زخسروان جهان گوی مملکت بربای چنا نکه گوی سعادت ربودهای زملوک 2525 یکی ستاره برآمد به نام دولت تو زهی ستاره بهوقت آمدی بر آی بر آی دلیر باش و به بازوی او شجاعت کن بلند باش و به شمشیر او جهان پی بدان مقام رسانش که رای بر در اوسپید مهره زبد ب

سپید مهره زد برنوای رویین نای ایا به رادیبرکنده خانمان نیاز چوشاه شرق به شمشیر تیز ، خانهآ رای همیشه آرزوی من به گیتی این بودهست که من به حضرت تویابمی به خدمت جای 2530 مرا خدای بدین آرزو اجابت کرد چه آرزوست که من آن نیافتم زخدای به جایگاهی کانجا ملوک روی نهند همی نهم من و یاران من به خدمتپای من این کرامت ms326 وفضل از خدای دانم و بس براین کرامت یارب توهرزمان بفزای زبهر تقویت دین ایزدی با تیغ زروی ملک همیزنگ کفرودین (؟) بزدای4 همیشه تا که نبودهست چون دورویکدل چنان کجا نبود مرد پارسا چو .رای 2535 همیشه تا دل میخوارهآ سماع پرست شود گشاده به آوای رود رود سرای امیرباش و جهاندار باش و خسرو باش جهان گشای و ولی پرور و عدوفرسای زمانه را به تو امنیتست و آسایش زمانه تا که بپاید تو با زمانه بپای

دوش به کفداشتم آنزلف همهشب وزدولب او کردهام امروز نهاری

پیش ملکشرق همی خواب گزاری ای فرخی این قصه و این حال چه چیزست پیش ملکشرق شاه ملکان میرمحمد که مراوراست از آمل وازساری تازانسوی باری 7 شاهی که ترا نعمت صد ساله بریزد گربر دراو نیم زمان پای فشاری شادی و خوشی خواهی روخدمتاوکن تاعمر به شادی و به خوشی بگذاری چون خدمت او کردی و اودر تونکه کرد فربه شوی از نعمت او گرچه نزاری فزون دهد از طمع وزاندیشهآ توبر تخمی که در آن خدمت فرخنده بکار

من بدین پرده نیم، گر تو بدین پردهدری م تو چند خورم وانده توچند برم نخورم تا نخوری و نبرم تا نبری

قمرست وسمن تازهآخوشبوی طری هرزمان گویی بردورخ و بر عارض من ق چه کنم گر تو به عارض چوشکفته سمنی چه کنم گر تو بهرخ همچودوهفته قمری بیش از آن باشد کزعشق ومن. ویشدم5 سال تا سال خروش وماه تاماه گری شمع ms330 افروخته بینم چوبه تودر نگرم شمع ناسوخته بینی چوبه من درنگری بندگی خواهی ازمن بخرازمیر مرا بندهٔ‌ تونشوم تا تو ز میرم نخری حاصه آن بنده که مانندهآ من بنده بود مدح گوینده و دانندهآ الفاظ دری سال تاسال همه مدحت او نظم کنم نکند میردل از مهر چنین بنده بری میر ابو احمد شهزاده محمد ملکی حق شناسنده ومعروف به نیکوسیری گر گهر باید اوهست امیری گهری ورهنر باید اوهست امیری هنری ی ملکزاده امیری که زابناء ملوک به کمال و بهخرد بیشتر وپیشتری س پسر کونه به کام و به مراد پدرست توملکزاده به کام و به مراد پدری به مراد پدریوین زقوی دولت تست لاجرم چون بهمراد پدری بربخوری پدر از خوی توشادست توهمشادان باش که همی سخت نکودانی کردن پسری سر آن ملکی تو که زبان رنجه شود گرز آثار فتوحش تویکی برشمری

در مدح اعیرمحمد و تهنیت ولادت پروی گوید 1 گرمرا از توبهسه بوسهنباشد نظری اندرین شهرزمن نیز نیابی خبری نه مرا خوش بنوازی نه مرابوسهدهی این سخن داردجانا به دگر کوی2دری بوسهای را چه خطر باشد کز بهرترا جانشیرین مرانیست برمن2 خطری دو شکرداری و توساده4 همیدون شکری ای شکر! روزی من زان دو شکر کن شکری5 من زاندیشهآ آن شکرچون گوهرسرخ مژهای نیست که باریده نیمزان گهری بینی آن موی چواز مشک سرشتهزرهی بینی آنروی چو ازسیم زدوده سپری من ندانستم هرگز که زتوباید دید هرزمان درددلی وهرزمان دردسری همه اندوه دل و رنج تن ودرزسری وین دل مسکین دارد به هوای توسری

پیش بر7 دارم شغل ملک دادگری گلههای تو کنون کرد نخواهم که کون تفنیت خواهم گفتن که خداند مرا پسری داد خداوند و چگونه پسری پسری دادگرانمایه که در طالع او هرستاره فلکی8 راست به یکی نظری به بزرگیش به صدرویهمی حکم کند هرستاره نگری و هرستاره شمری برمیا نهای غلامانش مکین9 خواعد شد هر چه در گیتی تیغست گران بر کمری16 نیک بختا ! پسر ا! نیک تنا 11 کاین بسرست بهره ورباد زهرفضلی و از هرهنری پدران رابه پسر تهنیت آرند ورواست که پدر ms332 همچودر ختست و پسر همچوبری من پسررا به پدرتهنیت آوردم از آن که ندیدم به جهان مرپدرش راد گری2 هیچ خسر و بچه رانیست چومحمود جدی هیچ شهزاده ندارد چومحمد پدری زان کرانمایه گهر کوهست13 از روی قیاس پردلی باشد ازین شیروشی پرجگری همچوسلطان را بر کافرو بر دشمن خویش برعدو باشد هرروز مراورا ظفری

کینه توزدبه گه جنگ ز هر کینهوری چون چنان گشت که بردست عنان دا ندداشت14 در تلف15 کردن بد خواه وقوی کردن ملک همچو اسکندر هرروز بود در سفری ای خداوندی شاهی ملکی 16 نیکخویی کز سخای تو بهر جای رسیدهست اثری

عکددل غافلست و تو به هلاک دل اندری ای دل تو نیز مستحق صد15 عقوبتی گرغم خوری سزد که به غم هم تودر خوری16

ور مخبری2 گزیده بود میر مخبری او را نظیر نبود در نیک مخبری اورا شبیه نبود درنیک منظری هر کس کزوحدیث نیوشدبه گوش دل گفنار او درست شود لفظ او حری اندرعرب 4درعربی گویی اوگشاد و او باز کرد پارسیان را در دری جایی که اوحدیث کند تونظاره کن تا لفظ اوبه نکته کنی نکته بشمری هنگام مدح او دل مدحتگران 5اواز بیم نقد او بهراسد زشاعری6 نقدی کنددرستو دروهیچ عیببنی کان نقد را وفا نکند شعر بحتری هر علم را تمام کتابیست در دلش آری به جاهلی نتوان کرد مهتری کهتر کسی که بندهآ او باشداو شهیست7 کوراهمی سجود کند چرخ چنبری ای خسروی که تخت تراچرخ همبرست8 تو با بلند چشمهآ خورشیدهمبری9

با فر آفتابی و با سعد مشتری با خاطر عطاردی وبا جمال ماه با فر آفتابی و با س دیدار فرخ توگواهی همی دهد پیوسته خلقرا که توچون فرخ اختری ای میر باش تاتو ببینی که روزگار چون ایستادخواهد پیشت10 به چاکری بسیارمانده نیست که بدهد ترا پدر ms334 آن چیز کزجهان توبدان چیزدرخوری

سربه دست خویش پدر11 برسرت نهد وین آن نشان بود که12 توزیبای افسری شاهی دهد ترا که بورزیهمی13 شهی دیگر که پادشاه وش14وشاه منظری

نهان زیر هرمیغی و هر دخانی ازو راز نتوان نهفتن که رایش کند آشکاراهمی هر نهانی صداندیشه دردل کن و پیش او رو زهریک دهد مر ترا او نشانی جوانیست ناکار دیده ولیکن ازین 4 بخردی آگهی 5 کاردانی نکو رای و تدبیر او مملکت را ms336 به کارست چون هرتنی را روانی ندیدهست هرگز چنو هیچ زایر عطا بخشی ، آزادهای ، زرفشانی گر آن زر که او داد برهم نهندی مگر 6 آیدی چرخ را نردبانی همانا که بینعمت او به گیتی درین سالها کس نیاراست خوانی ایا شهریاری که کردهست مارا هرانگشتی از توبه روزی ضمانی همی تابیکبارهبیرون نیاید بدخشی و پیروزه و زر کانی همی تابه کوه اندر از بهر گوهر به آهن بود کار هر کوهکانی توشادانزی وخوشخور وبآرزو رس بداندیش تو آرزومند نانی هزاران خزان بگذران در ولایت بهاری دل افروز با هرخزانی زبخت همایون ترا تا قیامت به نو شادیی هرزمان مژدگانی8 مرا دلیست گروگان عشق چتدین جای عجبتر ازدل من دل نیافریده خدای دلم یکی و دروعاشقی گروه گروه تودرجهان چودل من دلی دگر بنمای

زخسروان جهان جز بهخدمتش مگرای اگرترا سخن اندر خور ستایش اوست ز وگر پسند کند خدمت ترا یک روز به روز جز بدر اومکن درنگ و مپای چو دل بدخدمت اودادی وترا پذرفت4 ز خدمت دگران دل چو آینه بزدای کسی که خدمت جزاوکند همیشه بود ز بهر عاقبت خویشتن دل اندروای

تهمیشه تا بتوانی ز خدمتش ماسای6 7805 تو فرخی ! کهترااز5 جهان امید بدوست بهعون دولت او آرزوی خویش ms337 بیاب به جاه خدمت او سربه آسمان برسای بقای اوطلب و وقت هر ناز بگوی که یا الهی ! اندر بقای او بفزای ایا جمال جهان را وعز دولت را چوروح در خوروهمچوندودیدهاندربای به علم خواندن وقر آن نهادهای دل وگوش جزاز تو گوش نهاده به بانگ بربط و نای بروز ده ره بر دولت تو حکم کنند منجمان به سطرلاب آسمان پیمای 2810 بزرگی وشرف ودولت وسعادت وملک همیدرفشد ازین فرخجسته پرده سرای شهان پیشین فر همای بودندی زبهر فال به هرکس کشان فتادی رای اگر همای نبودی خجسته رایت تو که داندی که همایون بود به فال همای

تواز میانه درون تاز7 وکبک رابربای یه کبک ماند درپیش آن همای جهان تواز میانه درون تاز مثال ملک چوبا غیست پرشکوفه وگل توشادمانه تماشاکنان8 به باغ

ان چو آسمان فرا پایه در زمانه بپای موافقان را مهرت نبید نوش گوارمخالفان را خشم تو زهر زود گزای سرای ملکت ودر وی سرای پردهآ تو چو باغ پرسرو از لعبتان چین وختای وشهمه شب3 همی گریست بهزاری ماه من آن ترک خوبروی حصاری

یک ز دگر حلقه های زلف یخاری بردو بناگوش سایبانش همی کرد یک ز دگر حلقه های از بس کآب دو چشم او بهم آمد قیمت عود سیه گرفت سماری4 نرمک نرمک مرا بهشرم همی گفت: با بنهآ میر قصد رفتن داری ؟ گفتم: دارم، کهامر میر چنینست گفت: به غزنین مرا همی بگذاری؟ گرتو مرا دست بازداری بیتو زیر نباشدچومن بهزردی وزاری 5 میر نگفتهست مرترا 6که ms338 : روانیست کآرزوی خویش را بدراه بیاری گر بتوانی ببر مرا گه رفتن تا نشود روز من ز هجر تو تاری چون به ره انده گسار باتو نباشد انده وتیمار خویش باکه گساری؟ گفتم: کانده گسار من بهره اندر خدمت میرست. گفت: محکم کاری پشتسپه میریوسف آنکه ستودهست نزد سواران همه به نیک سواری آن که زباران جوداو چو بخیلان

وقت بهاران خجل شد ابر بهاری ای درم از دست تورسیده به پستی زر ز بخشیدنت فتاده به خواری

ن دوستان ز رنج پناهی در جگر دشمنان فروخته ناری حلق بداندیش را برنده چوتیغی دیدهٔ‌ بدخواه را خلنده چوخاری روزوشب از آرزوی جنگوشبیخون جزسخن جنگ بر زبان نگذاری پیل قوی تن زیشک یاری خواهد توزدوبازوی خویش خواهی یاری خون زدل سنگ خاره بردمد ارتو صورت تیر و کمان براو بنگاری گاو ز ماهی فرو جهد گه رزمت گر توزمین را زنوک نیزه بخاری باد خزانی زابر پیلان کردهست از پی آن تا ترا کشند عماری

ی تاندهد بید بوی عود قماری تا نکند موم فعل عنبر هندی شاد زی ای رایت تومایهآ دولت ms339 شاد زی ای خدمت توطاعت باری تا به قوی بخت تو ودولت6 سلطان امر تو اندر زمانه گردد جاری قصر توباشد بلاد بصره و بغداد باغ توباشد زمین آمل و ساری وز که ری در نهالهگاه تو رانند روز شکار تو صد هزار شکاری

در تهنیت مهرگان و مدح عضدالدوله امیر بوسف مهر گانرسم 2 عجم داشت به پای جشن او بود چوچشم اندربای هر کجا در شدم از اول روز بامی اندر شدم و بربط و نای تامه روزه در آمیخت بدوی آنهمه رسم نکوماند3 به جای کارها تنگ گرفتهست بدوی روزهٔ‌ تنگخوی کج فرمای4 باچنین ماه چنین جشن بود همچو در مزکت آدینه سرای5 زین سبب دان که تسلی منست میرابو یعقوب آن بار خدای عضد دولت یوس کز فضل هرچه بایست بدو داد خدای از بزرگان و ز تدبیر گران پیشدستست6 به تدبیر و به رای زو مبارزتر و زو پردلتر ننهد کس به رکیب اندر پای دایم از زنگ زره بر7تن او چون پرباز بود پشت قبای جنگجوییست که باحملهآ او نبود هیچ مبارز را پای هیچ کس نیست که باشاه جهان یک سخن گوید ازین شاه ستای گوید: ای بار خدای ملکان ای همایونتر از بال " همای آن دل راد و9 تن نازک را رنج و اندیشهٔ‌ چندین منمای تاکی این رنج ره و گرد سفر وین تکاپوی دراز وشوو آی *1 لشکر آرای چنین یافتهای توبیاسای و زشادی ماسای 11 هرچه ناکرده بماندهست ترا در بر اوکن و او را فرمای او خود اندیشهآ کار تو برد12 دل زاندیشه به یکره بزدای تاببینی که به یک سال کند پر ز دینار و درم قلعهآ نای او همانست که پیش توستد درهآ کشمیر از لشکر رای او همانست که از گردن خویش مرد راکرد به رمح اندروای13

که یاالهی! مکروه را به ما منمای همه جهان بهدل سوخته همی گفتند 7910 من آن کسم که مرااندرین میان که گذشت نهروح بودو نه عقل ونهدست بودونه پای خدای عزوجل رحم کرد ms341 بر دل من به فضل و رحمت بگشاد کار کارگشای زمانه نوشد وگیتی زسر جوانی یافت امیربه شد و اینک بهباده دارد رای هزار سال زیاد و هزار سال خوراد میی چو مهر ز دست بتان مهر افزای گهی به بست درین بوستان طبع فروز گهی به بلخ در آن باغهای روح افزای 7915 سیاه چشمان در پیش وبادهها دردست یکی به گونهآ روی و یکی به رنگ قبای

رشوثاقهاش همه پر ز شیر دندانخای سرایهاش همه پر ز سرو دیبا پوش در سرایش پر خسروان و محتشمان چوجان و دلهمه آنجا بخدمتش برپای به طرف دیگر بگذرکه خازنش بینی نشسته از پی بخشیدنش درم پیمای امیر یوسفزین کف گشادهوسخی است1 که گنج قارون با دست او ندارد پای 2920 توفرخی که ترا اینچنین خداوندیست بناز و شادزی و هرگز ازطربماسای2 به ما لهای جهان جاه خدمتش مفروش زخسروان جهان جزبه خدمتش مگرای رضای وطاعت اوجوی و هر که رابینی همی همین شنوان و همی همین فرمای

نشاط و شادی بادسرای دشمن او باخروش و نالهآ وای همیشه مجلس او بانشاط و شادی باد اغیست دلفروز و سراییست دلگشای فرخنده باد برملک این باغ و این سرای 7925 زین گونه باغ هیچ ندیدم به هیچ شهر زین گونه جای هیچ ندیدم به هیچ جای

ازهر گلی ندا همی آید که اندر آی باغی چنان که بردر او بگذری اگر

جزمیریوسف ایچ خداوند و کدخدای این باغ و این سرای دل افروز را مباد میر بزرگسایه و میر بزرگ نام میر بلند همت و میر بلند راز پاینده باد میر به شادی و فرخی برکف گرفته بادهآ رنگین غمزدای

گه ساز و گه ولایت وگه اسب و گه قبای شاهان به وقت بخشش از آن شاه یافته گه ساز وگه ولا در جنگ و در سفر ز دوسایه جدا مباد از سایهآ علامت و از سایهٔ‌ همای

207

در مدح امیر بوسف بن ناصرالدین سپاهسالاره ای ترک دگر خیره6 غم روزه نداری7 کزکوه برون آمد آن عید حصاری 2940 کر یک مه پیوسته بهدشواری بودی یک سال دمادم به خوشی عید گزاری مانا علم عیدست آن مه که تو دیدی کو بود بدان خوبی و اندوه گساری آن ماه ندانی که ترا دوش چه گفتهست؟ گفتهست که ای ماه چرا باده نیاری مه گفت و نکو گفت ، من از تو نپسندم گر تو سخن ماه نکو گوش نداری زین پیش همی روزه شمردی، گه آنبود گاهست که اکنون قدح باده شماری 945 برخیزوفراز آی8 و قدح پر کن و پیش آر زان باده که تابنده شود زوشب تاری زان باده که رنگ رخ آن دارد کورا از میر عنایت بود از دولت یاری آن شاه عدو بند که بگرفت و بیفکند کرگی و دژم شیری اندر ره باری9 آن میر جها نگیر که بالشکر کشمیر آن کرد که باکبک کند باز15 شکاری آن گرد نکو نام که اندر درهآ رام باپیل همان کرد که باکرگ زخواری ب5 سالار سپاه ملک ایران محمود یوسف پسر ناصردین آن شه کاری شاهی که چو اودست به تیرو به کمان برد11 مشغول شود شیر ms343 به فریاد و به زاری

208

در مدح سلطان مسعودبن سلطان محمود گوید 2

خوشاعاشقی خاصه وقت جوانی خوشا باپریچهرگان زندگانی

خوشا بارفیقان یکدل نشستن بهم نوش کردن می ارغوانی به وقت جوانی بکن عیش زیرا جوانی و ازعشق پرهیز کردن چه باشد، ندانی، بجزجان گرانی8 که هنگام پیری بود ناتوانی

جوانی که پیوسته عاشق نباشد دریغست ازو روزگار جوانی

در شادمانی بود عشق خوبان بباید گشادن در شادمانی

در شادمانی گشاددست برتو که مدحتگر پادشاه9 جهانی جهاندار مسعود محمود غازی که مسعود 10 باد اخترش جاودانی

سرخسروان افسر تاجداران که او را سزد تاج و تخت کیانی

زمین را مهیا به مالک رقابی فلک را مسمی به صاحبقرانی

به مردانگی از همه شهریاران پدیدار11همچون یقین از گمانی

به جنگ اندرون کامرانست لیکن ندانم کجا راند این کامرانی

نبینی دل جنگ12 اوهیچ کسرا توبنمای گرهیچ دیدی و دانی

گر از خاک واز گل زدندی شیانی به اندازهآ لشکر او نبودی گ

ازاین شاه و زین دولت آسمانی خداوند چشم بدان دور دارد از

که دید و که دادهست هر گز نشانی چنین شهریار و چنین شاهزاده بدین شرمناکی بدین خوب رسمی ب

بدین تازه رویی بدین خوش زبانی حدیث ارکند با تو از شرم گردد دو رخسار او چون گل بوستانی نه هر گز بدان را به بد داده یاری نه هرگز به بد کرده همداستانی جهان را به عدل و به انصاف دادن بیاراست چو شعر نیک از معانی به جوی اندرون آب نوش روان شد ازین عدل و انصاف نوشیروانی

نان گشت بازار های ولایت که بر خاست از پاسبان پاسبانی سپاه ورعیت نیابند فرصت به شغل دگر کردن از میزبانی ز پا کیزگی شهر و از ایمنی 2ده روان گشت بازار بازارگانی زهی شهریاری که گویی ز ایزد به رزق همه عالم3 اندر ضمان بهآ کردار نیکو و گفتار شیرین همی آرزوها به دلها رسانی دل من پر از آرزو بود شاها وز اندیشه رخسار من زعفرانی نهزان کاندرین خدمت این رنج بردم که واجب کند بر من این مهرباز مرا شاد کردی و آباد کردی 3

سرای من از فرش و مال واوانی

به کاکویی ورومی و خسروانی بیاراستم خانة از نعمت تو ب

باد و دولت مساعد تو باقی وبد خواه تو گشته فانی خدایت معین باد و دولت مساعد سرای تو پر سرو و پرماه و پرگل ز یغمایی و چینی و خلخانی؟ همایون و فرخنده بادت نشستن بدین جشن فرخندهآ مهرگانی

بی که باشد مرا روزی از تو جدایی دل من همی داد گفتی گوایی بلی هرچه3 خواهد رسیدن به مردم بر ms345 آن دل دهد هر زمانی گوایی4 من این روز راداشتم چشم وزین 5غم نبودهست با روز من روشنایی جدایی گمان برده بودم ولیکن نه چندانکه یکسو نهی آشنایی به جرم چه راندی مرا از درخود گناهم نبودهست جز بیگنایی بدین زودی از من چرا سیر گشتی نگارا بدین زود سیری چرایی1 که دانست کز تو مرا دید باید به چندان وفا اینهمه بیوفایی سپردم به تو دل ندانسته بودم بدین گونه مایل به جور و جفایی1 دریغا دریغا که آگه نبودم کهتو بیوفا در6 جفا تا کجایی همه دشمنی از تو. دیدم ولیکن نگویم که تو دوستی را نشایی نگارا من از آزمایش به آیم مرا باش تا بیش ازین آزمایی مرا خوار داری و بیقدر خواهی7 نگر تا بدین خوکه هستی نپایی ز قدر من آن گاه آگاه گردی که با من به درگاه صاحب در آیی وزیر ملک صاحب سید احمد که دولت بدو داد فرمانروایی زمین و هوا خوان بدین معنی او را که حلمش زمینیست طبعش هوایی دلش را پرست ، ارخرد را پرستی کفش را ستای ، ار8 سخارا ستایی ز بهر نوای کسان چیز بخشد9 نترسد ز کم چیزی و بینوایی زگیتی بدو چیز بس کرد و آندو چه چیزست نیکی و نیکو عطایی ایامصطفی سیرت و مرتضی 10 دل که همنام و همه کنیت مصطفایی دل مهتران سوی دنیا گراید تو دایم سوی نام نیکو گرایی ز بسیار نیکی که کردی به نیکی زخلق جهان روز و شب در دعایی

395 ترا دیدهام قادر و پارسا بسشگفتست با قادری پارسایی بهدیداروصورت چومایی ولیکن به کردار و گفتار نزجنس مایی به کردار نیکو روانها فزایی به گفتار فرخنده دلها ربایی دهنده ترا همتی داد عالی که همواره زان همتاندر بلایی بلاییست این همت و در شگفتم که چون این بلا را تحمل نمایی به روزی ترا دیدهام صد مظالم از آن2 هریکی شغل یک ms346 پادشایی جوابی دهی شورشهری نشانی حدیثی کنی کار خلقی گشایی به روی و ریا کارکردن ندانی ازیرا که نه مرد روی و ریایی ز تو داد نا یافته کس ندانم زسلطانی وشهری و روستایی هزار آفرین باد برتو ز ایزد که تو در خور آفرین و ثنایی بسا رنجو سختی که بردل نهادی ازین تازه رویی، وزین خوش لقابی درین رسم و آیین و مذهب که داری نگوید تراکس که توبرخطایی چه نیکو خصالی 3 چه نیکوفعالی چه پا کیزه طبعی4 چه پاکیزهرایی ترابد که خواهد، ترابد که گوید که هرگز مباد از بداورا رهایی اگر ابلهی ژاز خاید مر اورا پشیمان کند خسرواز ژاژ خایی خلاف توبردشمنان نیست فرخ ازیرا که تو برکشیدهٔ‌ خدایی همی تابود در سرای بزرگان چوسیمین بتان لعبتان سرایی کند چشمشان ازشبه مهره بازی5 کند زلفشان برسمن مشکسایی به تو تازه باد اینجهان کاین جهانرا چو مر چشم را روشنایی ببایی بجز مر ترا6 هیچ کس را مبادا زبعد7 ملک برجهان کدخدایی

دلش برتو هرگز مبادا دوتایی چنان چون تو یکتادلی مهر اورا دلش برتو هرگز بپاید وی اندر جهان شاد وخرم تو در سایهآ رأفت او بپایی به صد مهرگان دگر شاد کن دل که تو شادی و فرخی را سزایی

110

درمدح خواجهآ عمید حامدبن محمد المهتدی حوبد2 تا دل من زدست من بستدی سر بسر ای نگار دیگر شدی چاره وراه خویش گم کردهام تا تو مرابه راه 3 پ من زهمه جهان دلی داشتم آمدی و ز دست من بستدی دل به تو دادم و دلت نستدم مردم دیدی تو بدین بی بدی 4 گویی بیدلی و با من دو دل لاجرم ای صنم به کام خودی جان ودل من آن خواجهستوتو چنگ به چیز خواجه اندر زدی عالم فضل و علم خواجهآ عمید حامد بن محمد ms347 المهتدی آن که همه درفشد از روی او رادی و فضل و فرهٔ‌ ایزدی ای همه حری و همه مردمی وی همه رادی و همه بخردی رادی را تو اول و آخری حری را تو ضظغ وابجدی5 با خبر از فنون فضل و ادب هست به پیش توکم ازمبتدی 1 وقت کفایتارچه کافی کسیست گوید کاستاد چو من صد شدی موبد اگر امام دانش بود تو به همه طریقها موبدی سایل اگر چه جان بخواهد زتو بدهی و همچنین بدی تا بدی باشد اگر صد هنری مرد ، تو پیشتر و بیشتر از هر صدی 1 تو ز همه جهان به پیشی و نام همچو ز جمع روزها شنبدی تا شبهی نیاید از آبنوس همچو ز دارپرنیان تربدی 6 گنبد بر شده 7 فرود تو باد همچو بهشت از زبر گنبدی عید مبار کست می خواه از آن کزرخ او8 به لب همی گل چدی گشته زرنگ سبزه و ارغوان باغ و چمن زمردی و بسدی چشم مخالف را9 بیاژن به تیر چون کف یاران که به زر آژدی14

فتاد از سرمنظر به بن غاری و غالی بساکس که زبیمش به خلافی که در آورد

ازو یافته هرشامی رسمی و مثالی به پیراستن کار و به آراستن ملکا 8100 سرایش را هرساعت وملکش را هرروز دگر گونه جمالی و دگر گونه جلالی ای پسرهیچ ندانم که چگونه پسری هرزمان باپدر خویش به خوی دگری باچنین خوکه توداری پسرا ، گربه مثل صبر ایوب مرا بودی گشتی سپری

ورسوی تونگرم تو به دگر سونگری تتگدل گردی چون منسوی تو کم نگرم ورسوی تونگرم بوسه ندهی ونخواهی که کسم بوسهدهد پس توای جان پدر رنج و عنای پدری 8105 گرنخواهی که مرا بوسه دهدجزتو کسی تومکن نیزگ،1 بوسه چنین حیله گری من به پروردن تورنج بدان روی برم8 که تودرجستن کام دل من رنج بری به مراد دل من باش ودلم نیز مخور گرهمی خواهی کزصحبت من بربخوری تیر بالایی ومانندهٔ‌ تیری که ترا9 هرچه 10 نزدیکتر آرم توزمن دورتری مکن ایدوست که گرمن زتو برتابم روی بکسه تو گریی11 ومن گویم خوناب12 گری 8110 من نه از بیکسی اندرکف تودادم دل که مرا جزتوبتانند به خوبی چوبری

مدحت خواجهٔ‌ آزاده به الفاظ دری3 دل بدان یافتی ازمن که نکودانی خواند

399 خواجهآ سبد ایوسهل رئیس الرؤسا احمدبن الحسن آن بارخدای هنری آن مهی یافته از گوهرو زیبای مهی وان سری یاقته برخلق وسزاوارسری نعمت ومال جهانرابراونیست شرف اینت مردی خطری، شادزیاداین خطری مهتری کردهو آموخته1 درخانهآ خویش مهتری کردن و آن مهتری اوراگهری ازعطا دادن پیوسته وخوشخویی او ادبای سفری گشته بر او حضری زنده کرد اوبه بزرگی وهنرنام پدر این چنین باید کردن پدران راپسری پایگاه وزرا یافته نزدیک ملک ازنکورایی ودانایی وتدبیر گری در شمارهنرش عاجزوسرگشته شوی گرتوانی به مثل قطرهآ باران شمری2 گر تو خواهیش و گرنه به تواندر بشلد3 زراو چون به ms350 در خانهآ اوبر گذری لاجرم ناموری یافت بدین عادت خوب به چنین عادت نادر نبود ناموری طلعتی دارد وخویی چورخ خویش بدیع فری آن طلعت فرخنده و آن خوی فری ای کریمی و سخی4 بارخدایی که مدام از همه خلق بهدینار همی شکرخری5 اندرین دولت مانندهآ تو کیست دگر چه به نیکوسیری و چه به نیکونظری6 عادتی داری نیکو ورهی داری خوب فضل را راهبری تاتوبدین راهبری زینتملکخداوندی واندرخورملک صدردیوان شه شرقیو آنرا زدری بخل نزدیک تو کفرست وسخانزدتودین مرددین دوست بود آری7 از کفر بری زبرین چرخ فلکزیر کمین همتتست نه عجب گرتو به قدر از همه عالم زبری دست طاقت به چنان همت عالی نرسد پس توزین همت بار نج دل و در دسری ای جوادی که همه میل سوی جود کنی ای کریمی کههمه راه کریمی سپری چون سخن خواهی گفتن همهساده نکنی8 چون هنر خواهی جستن همه ساده جکری9 شیر نروقت هنر پیش توروباه شود16 زشت باشد که تراگویم تو شیر نری11 هنروفضل توبرخلق چراعرضه کنم چون به نزدیک همه خلق به هردو

پهخویش به با باغ پرلالهآ نو گردد و گلهای طری تا چو نوروزدر آرد سپه خویش به باغ تا که گردد که و کهسار تو تختیزگهر1 دشت وهامون چو بساطی شود از شوشتری1 شاد بادی و تو انا وقوی تا 2 به مراد گه ولی پروری وگاهمعادی شکری1 مجلس توز نکورویان چون باغ بهار1 پر تدروان خرامنده و کبکان دری کوش توسوی سماع ولب 3 نوسوی شراب چشم توسوی دورخساربت کاشغری

کسروی5اندیشه کردهای که بدیدار آن روی ای قصد تو بهدیدن ایوان کسروی ایوان خواجه باتوبه شهراندرون بود6 دیوانگی بود که توجای دگرشوی آن کس که هردودید، مرایوان خواجهرا بسیار فضل دید 7 برایوان کسروی این آن بناست کر براو خوشهآ فلک دروقت بدروی چو بخواهی که بدروی باغی نهاده همبر او با چهار بخش پرنقش وپرنگار چو ارتنگ مانوی هر ms351 بخششی ازو چوجها نیست مستقیم هرهندسی 9 ازوچوسپهریستمستوی استاد این سرای بآیین 14همی بود رای رئیس سید ابو سهل حمدوی آن مهتری که بخت به در گاه تو11 بود چون رای او کنی و بهدر گاه او روی رایش چنان که لفظ بزرگان بودمتین عزمش چنان که بازوی گردان بودقوی زانچ او یه نوک خامه کند صدیکی کنند12 مردان کاردیده بهشمشیر هندوی توقیع او به نزد دبیران روزگار چیزی بودبغایت از آن سوی جادوی دردست وروی اوزهنر صدد لیل هست1 چون معجز پیمبری وفر خسروی کردار اوبه نزدهمه خلق معجزست چون نزدشاعر ان سخن سهل معنوی شعردرازتر 13 ز«قفانبک» 14 پیش او کوته شود چو قافیهٔ‌ شعر مثنوی

در مدح امیر ابواحمد محمدبن محمودغزنوی گوید14 چونموی میان داری جون کوه کمرداری چون مشکزره داری چون لاله سپرداری5 گویی کهترا دارم، برداز ببر، لیکن گفتار دگر داری ، کردار دگر داری دل در کف تودادم نا یافته بر زان لب زان دل که ترا دادم جانا چه خبرداری 8170 جان نیز بهتو بخشم جانراچه خطرباشد نینی که چو دل داری بسیار بطر16داری جور تویکی باشد داد تونگر چندین بادادچه کین داری باجورچه سر داری شاهیست مرا یارا باعدل عمر همدل بندیش ازو گرهش17 داری وبصرداری

گاهش جو حجرداری گاهش چومدرداری11 زرتو همی گوید زرم نه حجر پس چون از گنج توزر بیرون چون حلقهزدر12 گویی از سیم گران داری وززر چو حجر13 داری تاخرما خار آرد تاآبی بار آرد4آفاق به کف داری معشوق بهب تا چرخ کماندارد تاکوه کمر دارد ازفخر کمان داری وزعز کمرداری15

ترجیع بنددرمدح امیر ابو یعقوب بوسف بن ناصر الدین1 زباغ ای باغبان مارا همی بوی بهار آید کلیدباغ ماراده که فردامان2 به کار آید کلیدباغ رافردا هزاران خواستار آید تو لختی صبر کن چندانکه قمری بر چنار آید 95)8 چو اندر باغ توبلبل بهدیدار بهار آید ترامهمان ناخوانده بروزی صدهزار آید کنون گر گلبنی را پنج شش3 گل در شمارآید چنان دانی که هر کس راهمی زو بوی بار آید بهارا مسال پنداری همی خوشتر زپار آید ازین خوشتر

ر آید ازین خوشتر شودفردا که خسرو از شکار آید

بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

ملکرادر جهادهرروزجشنی بادو نوروزی نون در زیر هر گلبن قنینه4در نمار آید نبیند کس که ازخنده دهان گل فراز آید 8200 عربادی که برخیزد گلی بامی بهراز آید به چشم عاشق ازمی تابه میعمری در از آید به گوش آوازهر مرغی لطیف و طبعساز آید به دست می زشادی هرزمان مارا5 جواز آید هوا خوش گردد وبر کوه برف اندر گداز آید علمهای بهاری از نشیبی بر فراز آید کنونمارابدان معشوق سیمین برنیاز آید بهشادی عمر بگذاریم اگرمعشوق باز آید

بدین شایستگی جشنیبدین بایستگی روزی

ملک رادرجهان هرروزجشنی باد و نوروزی زمین از خرمی گویی گشاده آسمانستی گشاده آسمان گویی شکفته6 بوستانستی ه صحرالاله پنداری زبیجاده دهانستی درخت سبزرا گویی هزار آوا زبانستی

ستاک نسترن گویی بت لاغر میانستی بهشب درباغ گویی گل چراغ باغبانستی ستاک نسترن گویی درخت سیبرا گویی زدیبا طیلسانستی ms354 جهان گویی همه پروشی و پر پرنیانستی7 رادل گر8 نه اندر دست آن نامهربانستی بهدودستم بشادی بر، می چون ارغوانستی 8210

بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

ملکرادرجهان هرروز جشنی بادونوروزی

نشان بیدلی پیداستاز2 گفتار و کردارم دلاتاتوزمن دوری نه درخوابم نه بیدارم

مرابینی چنان بینی که من یکساله بیمارم دلاتاتو زمن دوری ندانم برچه کردارم م 8215 دلاباتو وفا کردم کزین بیشت نیازارم3 بیا تا این بهاران رابه شادی با تو بگذارم2 بدین شایستگی جشنی بدین بایستگیروزی ملک رادرجهان هرروزجشنی بادونوروزی

حد پنجم چه کرد آن سنگدل باتو به سختی صبر چون کردی

چرایکبارگی خودرا چنین خوارو زبون کردی چنین خوداشتی همواره یا این خوکنون کردی

دوبهر ازخویشتن بگداختی یک بهره خون کردی نمودی خوارخودرا و مراچونخود زبون کردی3 تراهرچند گفتم کم کناین سودا فزون کردی2 نخستم بر گراییدی و لختی آزمون کردی3

چو گفتم هرچه خواهی کن فسار ازسر برون کردی4 برفتی جنگجویی را سوی من رهنمون کردی

چو گل خندنده گشتای بت مرا گرینده چون کردی بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک رادرجهان هرروز جشنی بادونوروزی

بند ششم تراگر همچنین شاید بگوی آن سرو سیمین را

بگوی آن سرو سیمینرا بگوی آن ماه و پروین را 8225 بگو آن تودهآ گل را بگو آن شاخ نسرین را

بگو آن فخرخوبان رانگار چین وماچین را

کم از رویی که بنمایی من مهجور مسکین را بیا تا شاد بگذاریم ما بستان1 غزنین را

مکن بر من تباه این جشن نوروزخوش آیین را همی بر تو شفیع آرم ثنای گوهر آگین را

ثنای میر عالم یوسف بن ناصرالدین را بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی ms355

بند هفتم نبینی باغ را کزگل چگونه خوب و دلبرشد

نبینی راغ را کزلاله چون زیبا و درخورشد زمین از نقش گوناگون چون دیبای ششتر2شد

هزار آوای مست اینک به شغل خویشتن درشد تذروجفت گم کرده کنون باجفت همبر شد

جهان چون خانهآ پربت شد ونوروز بتگرشد درخت رود 3 از دیبا 4 و از گوهر توانگر شد

گوزن5 ازلاله اندر دشت بابالین وبسترشد زهر بیغوله و باغی نوای مطربی برشد

دگر باید شدن ماراکنون کآفاق دیگرشد بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی

بند هشتم6 می اندرخم همی گوید که یاقوت روان گشتم

در خت ارغوان بشکفت و من چون ارغوان گشتم اگرزین پیش تن بودم کنون پا کیزه جان گشتم

به من شادی کند شادی، که شادیراروان گشتم

نیمزان سان که من بودم دگر گشتم جوان گشتم زخوشرنگی چو گل گشتم زخوشویی چو بان کشتم

زبیم باد وبرفدی به خم اندر نهان گشتم بهار آید برون آیم که ازوی باامان1 گشتم

روانها را طرب گشتم طربها را روان گشتم بدین شایستکی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی

بند نهم می اندر گفتگو آمد پس از گفتارجنگ آمد

خم وخمخانه اندر چشم من2 تاریک و تنگ آمد به گوش من همیازباغ بانگنای و چنگ آمد

کس ارمی خوردبی آوازنی بر سرش سنگ آمد3 مرا باری همه مهر از می بیجاده رنگ آمد

زمرد را روان خواهم چواز روی پرنگ4 آمد به خاصه کز هوا شبگیر آواز کلنگ آمد زکاخ میربانگ رود بونصر پلنگ5 آمد کنونهر عاشقی کورامی روشن به چنگ آمد

به طرف باغهمدم بانگاری شوخ و شنگ آمد6 بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروز جشنی بادونوروزی

بند دهم ملکیوسف کنون در کاخ خود چون7 رودزن خواند

ندیمان را وخوبان را به نزد خویشتن خواند

بتی خواند که او را شاخ باغ1 نسترن خواند گروهی 2 ماهرویان را به خدمت بر چمن3خواند

نگاری از چگل خواند نگاری از ختن خواند زخوبی آیة الکرسی سه ره برتن به تن خواند

مرا گر آرزوش آید میان انجمن خواند گهی اشعار من خواند گهی ابیات من خواند

و گرشیرین سخن گویم مرا شیرین سخن خواند4 بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی باد ونوروزی

بند بازدهم امیر 5 این گویدم زیرا که او دلها نگه دارد

بهنزد خویشتن هر کهتری را پایگه دارد چه باشد گرچومن مداح در هرشهرؤده دارد

زمدح اندر تماند هر که از رادی 7 سپه دارد به نزد میرابویعقوب نیک ایمن نگه دارد

ز بهر زایر آوردن به ره بر مرد ره 8 دارد عدو را بند وچه دارد ولی را تاج وگه دارد

همیشه روز بدخواهان دولت را سیه دارد نه چاهی را به گه دارد نه گاهی را به چه دارد

زعفوش بهرهورتر هر که افزونتر9 گنه دارد بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی

ز ایزد برتن و جانت هزاران آفرین بادا 1 به دست توهمیشه جام و شمشیر و نگین بادا

کمینه چاکری زان توبیش از مستعین بادا کسی کوبر 2 زمین عیب توجوید درزمین بادا

همه شغل توبانیکان و سالاران3 دین بادا ره آموز تو اندر کارها روح الامین بادا

همه ساله چنین بادی همه روزه 4 چنین بادا زمانه دشمنت را وقت کین اندر کمین بادا 5

زعدل توجهان همواره چون خلدبرین بادا ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

بنه سیزدهم گرازده6 فضل توشاها یکی در آفتابستی همانا در پرستیدنش هر کس راشتابستی ور آن7رادی که اندردست تست اندر سحابتی زبارانش زمین پر گوهر و پرزرنابستی وراین پا کی که ms357 اندر مذهب تستاندر آبستی1 به آباندر نگه کردنهمه مزدو ثو ابستی 1 وراین آرام کاندر حلم تست اندر ترابستی1 حدیثزلز له کردن به چشم خلق خوابستی وراین خوشی که اندر خلق تست اندر شرابستی علاج دردها را چون دعای مستجابستی ملک رادرجهان هرروزجشنی باد ونوروزی بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

بند چبهاردهم امیرا! گرجوانمردی به کار آید، جوانمردی

و گرمردی همیباید ، به مردی در8جهانفردی همی پاید زتو رادی همی پوید9 زتومردی

خزانه در خروش آمد چو آگه شد که میخوردی

به هرهفته جهانی را بپیمایی و بنوردی1 چو گفتی صیدخواهم کرد، کردی و عجب کردی

به صحرا شیر افکندی زبیشه کرگ آوردی بلی شاگرد سلطای و لیکن نیک شاگردی

نباید روزگاری دیر کاستاد جهان گردی بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی

بندپابزدهم امیرا ! تا بهزین کردی به غزنین اسب2 تازی را

دوپای اندر تکاپویست گرگانی ورازی3 را اگرزان سوفروتازی تماشا را و بازی را

نه شامی را دل اندرتن بماند نه حجازی را به تک بردی نشیبی را بر آوردی4 فرازی را

بر آوردی حقیقی5را فروبردی مجازی را امیرا! کارسازی تو وزینی کار سازی را6

نیندیشی بلندی را نیندیشی فرازی را به مردی شادمان کردی روان میرغازی را

بدین خوشنود کردستی نظامدین تازی7 را بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادونوروزی

بندشانزدهم طراز جامه8آ شاهان همی بینم به نام تو براسبان برفکندهخلعتی9 زین و ستام تو همی ترسند جباران عالم از حسام تو ستاره ازفلکرشوت فرستدزی سهام تو 8285

بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

ملک را در جهان هرروزجشنی بادو نوروزی

بند هفدهم 290کجا اندرجهان ms358 میری وسالاریهمی بینم زشکرمنتت بر گردنش باری همی بینم نه اندر مردمی کردن ترا یاری همی بینم نه جز آزادگی کردن تراکاری همی بینم زتوخوبی به جای خلق بسیاری همی بینم کریمی را برتو تیز بازاری همی بینم

زنیکویی بههردم ازتو کرداری همی بینم ز کردار توهر کس رابه گفتاری همی بینم ز بردیگر کسان باهر گلی خاری همی بینم ترا

ترا برجایگه بیخار گلزاری همی بینم بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

ملک رادرجهان هرروزجشنی باد ونوروزی

بدهیجدهم امیرا! برنتابد پیل خفتان گرانت را

ز گردان کس بهزه کردن نداندمر کمانترا4 نگه کن تا کمربینی که چون زیبدمیانت را

یقین بخردان بنگر که چون ماند گمانترا همی رشوت پذیرد جان جباران سنانت5را

همی دعوی کند پایندگی بخت جوانترا چنان خودادهای بر چیز بخشیدن بیانت را

که در بخشیدن گنجی نر نجاند6 زبانترا زمانه آشکارا کرد نتواند نهانت5 را

همه آسایش وشادی تنت رابادوجانت را

بند نوزدهم1 ترا عار آیدار جز گرد مردی پرجگر گردی

کنون معروفی و فردا ازین معروفتر گردی تو آن شاهی که اندر صیدگرد شیرنرگردی

به میدان گرد سالاران بازور و هنر گردی به نام نیکو و2 دولت فریدون دگرگردی

بهمردی چون پدر گشتی بهشاهی چون پدر گردی شه فرخنده پی هستی شه پیروزگر گردی

بزرگی را و شاهی را درخت بارورگردی چو اسکندر به پیروزی جهان را گردبر گردی

به دادو عدل در گیتی چونوشیروان سمر گردی بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی بادو توروزی

بند بیستم امیرا باش تاسلطان ترا طبل و علم سازد زبهر جنگ بدخواهان تراخیل و حشم سازد سپاهی3 از عرب خواهدسپاهی از عجم سازد ترا اندر سپهداری مکان روستم سازد در آن کشور که توخواهی تراباغ ارم سازد چو4ایوان مداین مرترا ایوان جم سازد 8310 زبهر خدمتت مردان مرد محتشم سازد زمال ms359 خویشتن یکیک زبهرتو نعم.

نه آن خسروزفرزنسان همی یک خوب کم سازد5 به مدح توعطا بخشد به نام تودرم سازد نه آن خروزفرزنان بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروزجشنی باد ونوروزی

بند بیست ویکم بسازد کار توزیرا که شاه کارسازست او

خداوند نشیبست او خداوند فرازست او گهی کهتر نوازست اوگهی دشمن گدازست

به رادی چون سحابت او به پاکی چون نمازست او1 حجاز اوگرترا بخشد خداوند حجازست او

و گر گویی طرازم ده خداوند طرازست او به طاعت2 خلق راز ایز دسوی جنت 3جوازست او

ترا از آشکارا4 یکدل و پاکیزه رازست او بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک رادرجهان هرروزجشنی باد و نوروزی

بند بیست ودوم دگرنوروز را خیل از در مشکوی بگذاری

بههنجاری که کاری توگل خودروی بگذاری وز آن سوخان وزین سورایرایکسوی بگذاری5

نه آنجارنگ بگذاری نه اینجابوی بگذاری قضای تیغها را برسر بدگوی بگذاری

به نیرو زورمندان را بر و بازوی بگذاری 6 نه تاب اندر تن شیرنراز نیروی بگذاری 6

نه طاقت درروان دشمن بدخوی بگذاری 6 کجاچوگان به کف گیریز کیوان گوی بگذاری

به نیزه موی بشکافی به ناوک روی بگذاری بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی ملک را درجهان هرروز جشنی باد ونوروزی

جهان از سرجوان گردد بهار غمگسار آید بهار غمگسار آید که هر کس رابه کار 2 آید

بهاری کاندرو هرروز می را خواستار آید زهربادی که برخیزد کنون بوی بهار آید

کنون مارا ز باد بامدادی بوی یار آید چو روی کودکان مادرخت گل به بار آید

نگار لاله رخ باما به خرم لاله زار آید می مشکین گسارد تا گه بوس و کنار آید

هوا3خوش گردد و باطبع خسرو سازگار آید ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد ms360 و پیروزی

بید دوم کرامی خوردن آیینست، میخوردن کنونباید

بپرس ازمن که میخوردن درین ایام چون باید نخست اندر میان باری میبیجاده گون باید

پس آنگهساقی پاکیزه چون سیمین ستونباید دوسه رودی بیکجا ساخته چون ارغنون باید

سرود مطرب ساده طرب را4 رهنمون باید بههردوری5 که میخوردی، طرب کردن فزون باید

موافق دوستان یکدل همی نیک آزمون باید

دیوان فرخی سیستانی دل اندرشادی و رامش به آرام وسکون باید

زمجلس دشمن خسرو به هرحالی برون باید ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند سیم می اکنون لعل ترگردد که گل رخسار بنماید

تو گویی گل همی هرروز درمیرنگ بفزاید می ازگل گونه بستاند، گل ازمیرنگ1 برباید

گل ومی2را توپنداری که یک مادرهمیزاید نگارینا بدین شادی مرا گر می دهی شاید

میاکنونده که میتن را3 همی چونروح در باید طبیب من گلست و گل مرا جز می نفرماید

دل زاهد که میبیند به می حقا که بگراید گل آنک4وقت آن آمد که چشم از خواب بگشاید

چو روی خوبرویان مجلس خسرو بیاراید ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

ند چهارم نگارا بوستان اکنون ندانی کزچه سان باشد

گشاده آسمان دیدستی اندرشب؟ چنان باشد ازین سونسترن باشد از آنسو ارغوان باشد

بهشتی در میان باشد بهاری بر کران باشد5 درختان را همه پوشش پرند و پرنیان باشد

هوای بوستان همچون هوای دوستان باشد

بند پنجم نگارا چند ره گفتی که چون وقت بهار آید ترا بامن گه میخوردن و بوس و کنار آید بهار آمد همی گویی برو تاگل به بار آید همی نومیدیم زین وعدهٔ‌ نومیدوار آید ترا ms361 زین وعده اندردل بهروزی صدهزار آید مرا آری بدین گفتارت ای جان استوار آید چوچیزی از تو بشنیدم دل آن راخواستار آید گراندردل نداری، باد پیمودن چه کار آید ترا ترسم که بوس من همی برچشم خوار آید ندانی کز لبم بوی1 بساط شهریار آید ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند ششم دلا یار دگر جستی بدین کاراز توخوشنودم تو از زاری بیاسودی من ازخواری بیاسودم تن اندر مهر آن کز من نیندیشد بفرسودم روان اندر هوا و مهر بدمهری بیالودم2

417 نه روزی راست بنشستم نه یک شب شاد بغنودم

نه برامید آن کاخر مگر زین کار برسودم 8370 نگاری بر کفم دادی که چون آواش بشنودم

بر آن کس کاین نگاراز کف اوگم شدببخشودم بدین خوبی که توکردی ترا بسیار بستودم

محل و جاه تو ای دل برخسرو بیفزودم ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند هفتم بهار آمد من وهرروز نو باغی و نوجایی

به گشتن هرزمان عزمی1 به بودن هرزمانرایی قدح پر بادهٔ‌ رنگین بهدست باده پیمایی

چو2 مرغ از گل به گل هرساعتی دیگر تماشایی 8375 نگاری بامن و رویی نه رویی بلکه دیبایی3

ازین خوشی ، ازین کشی، ازین در کار زیبایی خردمندی که از رایم خبر دارد به ایمایی4

غزلگویی که مرغان را به بانگ آرد به آوایی من وچنگی و آن دلبر که او را نیست همتایی

زمن کرده مدیح شاه را هزمان تقاضایی ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند هشتم امیر عالم عادل نبیرهآ خسرو غازی

جلال دولت عالی امین ملت تازی ملک بواحمد محمود زیبای سرافرازی

شهنشاهی که روز جنگ باشیران کندبازی5

چه1 اندر مملکت گیری2، چه1 اندر مملکت سازی بزرگی راوشاهی را، هم انجام و ms362 هم آغازی3

جهانداریزتو4 نازد، تواز فضل وهنر نازی تو آنشاهی که گیتیرا زبد کیشان بپردازی

به تیغ و تیرخان ومان بدخواهان براندازی ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند نهم نباشد بس عجبشاها اگرشادی کندشاهی

زچون توشه، که شاهان چون ستاره اندو توچون ماهی چنان کزتو به نزدیک منست ای خسرو آگاهی

زتو تا خسروان چندان بود کز ماه تا ماهی ایا مرگاه شاهی را بهجای یوسف چاهی

جهان ازعیب و آهو پاک باشد تا تو بر گاهی زبس پرهیزوبی طمعی واز بس دست کوتاهی

ولایت را نکوداری رعیت رانکو خواهی نکو رویی نکوخویی نکوطبعی نکوخواهی

ترا پرهیز پیران داد یزدان در به برناهی5 ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند دهم امیرا در دل هر کس ترا جایی همی بینم

نه در گیتی چو تو پیری و برنایی همی بینم نه در شاهی ترا یاری و همتایی همی بینم

دلت را چون فراخ و پهن دریایی همی بینم ز تواندر جهان پیوسته آوایی همی بینم

ز عدل تو ولایت را چو دیبایی همی بینم ترا زین کاردانی کار فرمایی همی بینم

ز رای ملک آرا ملک آرایی1 همی بینم ازین فرخنده فروردین و خرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد وپیروزی

بند یاز دهم اگر فضل وهنر باید همی فضل وهنرداری

وگر اصل وگهر باید همی اصل و گهر داری به هرکاری توان داری زهر علمی خبرداری

زمال و ملک دنیا نام نیکو دوست تر داری همه گفت نکو نامی چو سیم وزر2 زبر داری

نداند کس که تواندر نکو نامی چه سرداری زنام بد همیشه خویشتن را برحذر داری

شهان رسم دگر دارند و تو رسم دگر داری بهرسم نیکو از شاهان گیتی سر زبر داری

همه راه و نهاد وعادت و ms363 رسم پدر داری ازین فرخندهفروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادتباد و پیروزی

بند دوازدهم پسر کو چون پدر باشد ستایش را سزا باشد

پدر کزجان ودل3 چونان پسر جوید رواباشد

به خاصه چون پسر نیکو خوو نیکو لقاباشد پسر باید کهچون تو نیکنام و پارسا باشد

خطا گفتم چوتواندرجهان دیگر کجاباشد هر آن کس کوبی اندیشه سخن کوید خطا باشد

چگونه پارسا باشد کسی کو پادشا باشد کسی کو پادشاه و مهتروفرمانروا باشد

به آن کوشد که اوراهمتو کام وهو اباشد ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بندسیزدهم1 بهرنج دل توپروردی امیرا نیکنامی را

چنانچون مادر دلسوز فرزند گرامی را سخا را دوستر داری... مرنامی2 را

ثنارا بیشترجویی که غمگین شاد کامیرا عطای توبر آوردهست خاصیر اوعامیرا

چو نام تو یمینی و امینی و نظامی را بشوید رایتو ازروی شبها تیره فامیرا

کف جود تو چون پدرام گرداندنعامیرا3 هزار آلت فزونداری بزرگی وهمامیرا

جهان پیش توزین گردن نهاده4مر غلامیرا ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند چهاردهم5 دل سلطان نگه داری ترا هرروز به باشد

چنین باشی جهان ازقدرتو بسیار که باشد

421 پسر کو با پدر همدل بود هر روز مه باشد

بهخاصه چون پدر گیتی گشایو تاج ده باشد چنین باید که هر کسرا بتواحسنتو زه باشد

کمانت روز وشب با دشمن سلطان بزه باشد حدیث توهمه بادشمنانش «دار» و «ده» باشد

جواب تو مرایشان را بههر گفتار نهباشد همیشه دامنت با دامن طاعت گره باشد

ترا با دیگران اندر چنین معنی فره باشد ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد وپیروزی

بندیانزدهم جز از سلطان زهر شاهی که باشددر1هنر بیشی

چنان چون کاندر آن بیشی به قدرو منزلت پیشی معین دینی و ویران کنندهٔ‌ ms364 بدعت کیشی2

بدان ماند که دین پاک را نزدیکتر خویشی ولی را دردهن نوشیعدو. را برجگر نیشی

عدوخیشست وتوچون ماه تابان آفت خیشی جز از نیکی نفرمایی جز از نیکی نیندیشی

خویی داری نکوو آنگه به صورت چون خوی خویشی زچندین مال وچندینزر که برپاشی و بپریشی

عجبباشد که باشد در جهان تنگی و درویشی ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بندشانزدهم امیرا همتی داری که با او هیچ برنایی

ندانم با چنین3 همت کرا باشد توانایی جهاندازی به خود کامی عطا پاشی6 به خودرایی

بزرگانرا عطا دادن بیاموزی و بنمایی

4233 نیاید هیچ شاهیسوی توهر گز به جنگتو1

ور آید باز گرداند ز راه او را خدنگ تو به آتش ماند اندرجنگ تیغ آب رنگ تو

خداوند آب گردانید آتش را به چنگتو ازاین فرخندهفروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد وپیروزی

بند نوزدهم اجل خواهد که همچونتیغ مردمخوارتوباشد

قضا خواهد که همچون تیرجان اوبارتوباشد زبیم تیغ تو آن را که دشمن دار تو باشد

همه ساله دورخ برگونهٔ‌ دینار تو باشد ظفر در جنگها دایم سپهسالار تو باشد

جهان راچشم و گوش و دل سوی گفتار تو باشد2 همیشه دولت وپیروزی اندرکار توباشد

خدای اندر همه وقتی معین و یار تو باشد اجل با تیغ تو باشد کجا پیکار تو باشد

قضا باتیغ تو آنجا رود کآزار توباشد ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند بیستم بهوقتی کز دو لشکرگاه بانگ کوس برخیزد

خروش کوس گردانراز خواب خوش برانگیزد علامت کش به گوش نیزه منجوقاندر آویزد

بر آید نیلگون ابری که گل برزعفران بیزد یلان را سرخی اندرروی با زردی در آمیزد3

بخندد تیغ واز چشمش بوقت خنده خونریزد چوگویند اینک آمد میرتا باخصم بستیزد

ز دولشکر نماند هیچ سالاری که نگریزد2

زبیم وهیبت شمشیر او براسب خون میزد ازین فرخنده فروردین وخرمجشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند ببست وبکم2 گراندروهم گنجیدی جهان میدان تو بودی

وراندر عقل شایستی سپهر ایوان توبودی چوهندوی3 فلان، رضوان به در، دربان توبودی

درخت طوبی اندر ساحت بستان تتوبودی همیدون کوثر اندرژرف ماهیدان توبودن

به خلوت هرشبی حور دگر مهمان تو بودی هر آن چیزی کز آن اندیشه کردی زان توبودی

از ایزد آیتی چون نام تو درشان توبادی پس ازفرمان ایزد در جهان فرمان توبودی

بقای این جهان اندر گرامی جان تو بودی ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند بیست ودوم امیرا ! تو به هر خوبی ونیکویی سزاواری

ازیراخوب کرداری چنان چون خوبدیداری توان گفتن ترا کاندر جهان فردی و بییاری

کمینه گوهر اندر قیمت یک تنگ زر بیند یماند خیره در چندین گهر کزپیش در بیند

نداند زان چه بر گیرد، که اندر پیش بر1بیند گهرهای بهایی گونه گون اندر گدر بیند

گذرها را همه پراز لآلی و گهر بیند 2 ازین فرخنده فروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

بند بیست وپنجم جوان دولت خداوندا! جوانبخت وجوان بادی

فراوان دوستان داری به کام دوستان بادی جهانداری ترا زیبد خداوند جهان بادی

زدولت بهره وربادی به شاهی 3 شادمانبادی همیشه کامران بودی ، هماره کامران بادی

به از نوشین روان گفتی 4 به از نوشیروان بادی زگردون بی ضرربادی به گیتی بیزیان5 بادی

بقای دین ودولت رابه دست ودل ضمان6بادی ازین نوروز فرخنده بهشادی جاودان 7 بادی

دلمن مرتراشاها چنان8 خواهد ، چنان بادی ازاین فرخندهفروردین وخرم جشن نوروزی نصیب خسرو عادل سعادت باد و پیروزی

ابر ms366 فروردین زمین را پر بت فرخار کرد باد گویی نافه های تبتستان بر درید

باغ گویی کاروان شوشتر آوار کرد گلبن سرخ آستین صدره پریاقوت کرد

گلبن زرد آستین کرته پر دینار کرد این بهار خرم شادی فزای مشکبوی

خاک. را بزاز کرد وباد راعطار کرد تا ز چشم نرگس تازه بنفشه2 دور شد

غنچهٔ‌ گل با شکوفهٔ‌ ارغوان دیدار کرد چشم نیلوفر چوچشم ماندگان درخوابشد

تانم نیسان دو چشم لاله را بیدار کرد زندواف زند خوان چون عاشق هجر آزمای

دوش بر گلبن همی تا روز نالهآ زار کرد از نوای مرغ گویی خواجهٔ‌ سید به باغ

مطربی پنجاه را چون خسروی بر کار کرد 2 خواجه حجاج آنکه ازجمع بزرگان جهان

ایزد او را برگزید و برجهان سالار کرد جاودانه خواجهآ هر خواجهای حجاج باد برترین مهتر به کهتر کهترش محتاج باد

بند دوه عیدهمچون حاجیان نوروزرا پیش اندرست

زینت نوروز هم باری به نوروز اندرست بر زمین اورا به هرگامی هزاران صورتست

بردرخت اورابه هر برگی هزاران گوهرست تیغهای کوه ازو پر لاله و پر سوسنست

مرزهای باغ ازو پر سنبل و سیسنبرست پاره های سنگازو چون تختههای بسدست

تلهای ریگ ازو چون تودةهای عنبرست کوه ازوپرصورتست ودشت ازوپرلعبتست

باغ ازوپر زینتست وراغ ازو پر زیورست بوستان خواجه را ماند ، نماند کز قیاس

بوستان خواجهآ سید بهشت دیگرست خواجه را سر سبز بأد وتن قوی تابرخورد

زین همایون بوستان کاین خواجهرا اندرخورست جاودانه خواجهآ هر خواجه ای حجاج باد بر ترین مهتر به کهتر کهترش محتاج باد

بند سیم دشت گویی گستریده حلهآ دیباستی

کوه. گویی تودهٔ‌ بیجاده و میناستی کشتزار از سبزه گویی آسمانستی درست

وآسمان ساده را گویی کنون صحراستی ارغوان لعل گویی دولب معشوق ماست

لالهٔ‌ خود روی گویی روی ترک ماستی گلبن اندر باغ گوبی کودکی نیکوستی

..0... سوسن. اندر راغ گویی سیاقیی ms367 زییاستی ..

429 از درخت سیب و بادام شکفته بوستان

راست پنداری که فردوسی پراز حوراستی ابر گویی کشتی پر گوهرستی در هوا

رعد گویی ناله و غریدن دریاستی قطرهٔ‌ باران چکیده در دهان سرخ گل

در عقیقین جام گویی اؤلؤ بیضاستی اندرین نوروز خرم، بر گل سوری، به باغ

یاد خواجه خوردمی می،گر مرا یاراستی خواجهآ حجاج آن کوکس نبوده درجهان.

که بهرادی دست اورا درجهان همتاستی جاودانه خواجهآ هر خواجهای حجاج باد برترین مهتر به کهتر کهترش محتاج باد

بند چهازم اندرین گیتی به فضل ورادی اورا یارنیست

جز کریمی وعطا بخشیدن اورا کار نیست تیز بازاری همی بینم سخا را نزد او

اینت بازاری که در گیتی چنین بازارنیست از پی نام بلند و از پی جاه عریض

ملک او ومال اورا نزد او مقدار نیست بهترین چیزی به نزد اهل دانش دانشست

هیچ دانش نیست کورااندر آن دیدارنیست گرچه در هرچیز گفتاری بود گوینده را

هیچ کس را در کمال وفضل او گفتار نیست گوش نشنیدهست گفتاری ازو کز روی طعن

کس تواند گفت کاین گفتار چون کردارنیست

خواجه باریزود تیز و زودتند2 آزارنیست زایران را بار باشد هر زمانی نزد او

ورچه دردده روز پیشش مهترانرابارنیست از بلندی همت او وز بزرگی اصل او

همچنین زیبد ازو این نیکویی بسیارنیست جاودانه خواجهآ هر خواجه ای حجاج باد برترین مهتر به کهتر کهترش محتاج باد

بند پنجم همتی دارد که جز فرق ستاره نسپرد

هیبتش حایل چنان کاندر جهان همتخورد هرچه ماهی باشد اندرقعر دریا خون3 شود

گر سموم هیبتش بر قعر دریا بگذرد وربه دیمه بادجودش بگذرد بر کوه ودشت

خارخشک وسنگ خارا لاله بیرون آورد شیر ، گر عدلش برانگیزد ، در4 اقلیمی دگر

.دست وپایش لرزه گیرد چون شکاری بنگرد دولت اورا درکنار خویش پروردهستواو

در کنار خویش چون فرزند زایر پرورد مهتران بسیار دیدم کس چنین مهتر نبود

راست گوید هرکه ms368 گوید مردم ازمردم برد گرسخن گوید سخندان باید اند رپیش او

تا معانی یاد گیرد تا نکتها بشمرد کس بود کوظن برد کاندر هنرگشتم سمر5

خویشتن را جاهلی یابد چو در او6 بنگرد

بة هفتم تابه فروردین جهان چون حلهآ رنگین شود

بوستان پرلاله و پرسوسن و نسرین شود تاچواز گل شاخ گل چون افسر کسری شود

وزسمن شاخ سمن چون محفه1آ شیرین شود تاچوباغ از برگریزان چون تن بیدل شود

آسمان از ابر تیره چون دل غمگین شود تاچوسرو ازبرف گرد اندر کشد سیمین زره

برگ شاخ رز چنان چون غیبهٔ‌ زرین شود تابدان وقتی که همچون گوی سیمین گشت سیب

نار همچون حقهآ گرد عقیق آگین شود یاچولاله گردد اندر دشت چون تابان چراغ

باده اندر خم چورخشان آذربرزین شود شاد باد و دوستش از شادی اوشاد باد

تاعدو زین انده و غم بیدل و بیدین شود دوستانش را شود حنظل طبرزد در مذاق

هر سر موبرتن بدخواه او زوبین شود ماه فروردین وسال نوبر او فرخنده باد

هرسخن کاندر جهان باشد کنون آمین شود جاودانه خواجهآ هر خواجهای حجاج باد برترین مهتربه کهتر کهترش محتاج باد

319 همه نعیم سمرقند سربسر دیدم نظاره کردم در ناغوراغووادی ودشت چو بود کیسه وجیب من از درم خالی دلم زصحن امل فرش خرمی بنوشت بسی ز اهل هنر بارها بههر شهری شنیده بودم کوثر یکی وجنت هشت هزار جنت دیدم هزار کوثر بیش ولی چه سود که لب تشنه باز خواهم کشت چو دیده نعمتبیند به کفدرم نبود سر بریده بود در میان زرین طشت به حق آنکه مراهیچ کس به جای تونی جفا مکن که ms369 مراطاقت جفای تونیست جفا چه باید کردن بر آنکه در تن او روان شیرین شیر ینترازهوای تونیست بنفشه مویا!یک موی نیست برتن من که همچو برده دل من، هوانمای2 تو نیست

که دیده بر کنم اردیده در رضای تو نیست بهجان تووبهمهر تو و به صحبت تو کهدیده تراخوشستو ترا3هر کسی به جای منست مرابتر که مراهیچ کس به جای تو نیست سیاه چشما ! مهر توغمگسار منست بهروزگارخزان روی تو بهارمنست

از آنکه دولبشیرین توشکار منست دلم شکار سیه چشمکان تست و رواست از آنکهدر به مهر تودل من وام دارصحبت تست لبتو بازبه سه بوسه وامدار منست

مرا بدین طرب، ای سیدی دو سه سببست یکی که کودک من با منست باده بدست

دگر که مطرب مارا3 نشاط با طربست سدیگر آنکه شبست و حسودم آگه نیست

ز دل غلام شبم ، ور چه روز به ز شبست شراب هستوطرب هست وروی نیکوهست

بدین سهچیز جهان جای عشرت و لعبست

شراب مازدوچشمان برویزرد چکید

رخان دوست همیلاله گون کند عجبست

م ابر در افشانشددست ز آرزوی لفظ در افشان دوست دیدگانم ابر درافشان من نخسبم بی خیال روی یار من نخندم بیلب خندان دوست من به جان با دوست پیمان کردهام نشکنم تاجان بود پیمان ms370 دوست من چنینم یار گویی چون بود آن خود دانم ندانم آن دوست مرا گر چو من دوستداری نباید1مرا نیز همچون تویی کم نیاید2 جدایی همی جویی ازمن ولیکن ترا گر بشاید مرا می نشاید چرا مهربانی نمایم کسی را که پیوسته نا مهربانی چرا دل نهم بردل جنگجویی کهدل زوهمه درد و رنج آزماید دل آن را دهم کو به دل دادن من بر افروزد و شادمانی فزاید چودل دادم آنگه سوی دل گرایم تن آنجا گراید کجا دل گراید دلم نازک و مهربانست ورنی درین کار گفتار چندین چه باید همی روی ومن از رفتن تو نا خشنود نگر بهروی منا تا مرا کنی پدرود مرو که گر بروی باز جان من برود2 من 4 ازتو ناخشنود وخدای نا خشنود 60 مرا ز رفتن تو وز نهیب فرقت تو دو چشم چشمهآخون گشتو جامه5 خون آلود مگر فراق تراپیشه زرگری بودهست که کرد دورخ من زردفام وزر اندود6 تو رفتی وزپس رفتن تو از غم توخدای داند تامن چگونه خواهم8 بود نگارمن چوز من صلح دید وجنگ ندید حدیث جنگ بهیک سو نهادو صلح گزید عتابها زپس افکند وصلح پیش آورد حدیث حاسد نشنید و زان من بشنیدبی چو من فراز کشیدم بخویشتن لب اودل حسود زغم خویشتن فراز کشید

بوسهای از دوست ببردم به نرد نزد برافشاند و دورخ سرخ کرد

سرخی رخسارهآ آن ماهروی بر دورخ من دوگل افکند زرد

گاه بخایید همی پشت دست گاه بر آورد همی آه 2 سرد

گفتم جان پدر این خشم چیست

ازپی یک بوسه که بردم به نرد

گفت من از نرد ننالم همی ms371 ز

نرد به یک سو نه و اندر نورد

گفتم گر خشم تو از نرد نیست بوسه بده گرد بها نه مگرد

گفت که فردا دهمت من سه بوس فرخی امید 3 به از پیشخورد سرزلف تو نه مشکستو4 به مشک نابماند رخ روشن توای دوست به آفتاب ماند همه شبز غم نخسبم که نخسبد آنچه عاشق منم آن کسی که بیداری من به خواب ماند زفراق رویوموی توزدیده خون چکانم عجبست سخت5خونی که به رو 620م سرزلف را متابان سرزلف راچه تابی که در آن دوزلف ناتافتگی به تاب ماند توبه آفتاب مانی وزعشق روی خوبت رخ عاشقتو6ای دوست بهما هتاب ماند از بس شمار بوسه که دوش آن نگار کرد با روزگار کار من اندر شمار کرد دیدم شمار و بوسه ندیدم همی به چشم بی میمرا از آنچه ندیدم خمار کرد گفتم که بوسه دادی لختی نگار7 من گفتا بدین گرفته نخواهم نگار7 کرد مگفتا که لب چگونه برم پیش آنکه او چندین حدیث گفته شد و آخر آن نگار وصدره به بوسه هر دولب من فگار کرد تا بوسهای بداد دو چشمم چهار کرد

شهزاولستان محمود غازی سر گردنکشان هفت کشور

به نیزه کرگدن را برکند شاخ بهزوبین بشکند سیمرغ را پر7 بامدادان پگاهآمد بر بسته کمر غالیه برسرو کرد(؟) وبرون رفت بدر کس فرستادم و گفتم که بدینگو نه مرو که بدین گونه رسدچشم تراجان پدر بازگردید وبیامد بهمن اندر نگرید گفت فرمان خداوند مراچیست دگر بروم یا نروم عید کنم یا نکنم کیش بر بندم یاباز کنم پیش کمر گفتم ای ماه دل افروز کمر نیزمبند که کمر بستن تو کرد مراخسته جگر

دگر که باتو دل من همی رود به سفر یکی که تو زبرمن همی روی نه بکام دگر که بات چگو نه باشد حال کسی که دلبر او همی سفر کنداندرجهان و او به حضر بیا و روی به روی من ای صنم برنه منه که روی تو بریان کنم زتف جگر گر همی تو رویو دلم همی ببری برو بر آنکه غمت خوردزینهار مخور عشق آتشیست کآب نیابد براو ظفر ایدل چرانکردیز آتش همی حذر آری حذر نکردی تاسوخته شدی توسوختی و با تو بسوزد همی جگر همسایهآ بدی و زهمسایگان بد همسایگان رسند به رنج وبه دردسر اینک جگر به جرم تو آویختهشدهست ورنه ازین بلا دل او نیستی خبر من چند گونه حیلت و تدبیرساختم کان آتش فروخته کمتر شود مگر باد خنک بر آتش سوزان گماشتم پنداشتم که حیلت من ms373 گشت بخشش1هزار بار فزون گشت از آنچه بود بخشش1 همه دگرشد و تدبیر من دگر ور بلبل از درخت بپرید گو بپر ظاهر فرونکردز طنبور خویش پر(؟)2 آزار داری ای یار زیراکه یک زمستان بکذشت و کس نیامد روزی زمانه زین در4 روزی بدین دزازی ما ازتو جسته دوری کزتوخطایی آمد ، وان ازتو بود منکر ما با هزاردستان خو داشتیم آنجا بیداد کرد و بیشی زاغ سیه بدین در وتنگدل نگشتی با زاغ بدنکردی بنشستی و ببردی خوش باچنان ستمگر5

ندهم دل به دست تو ندهم گربه تو دل دهم ز تو نرهم

کوی تو جایگاه فتنه شدهست بر سر کوی تو قدم ننهم

دوستان از فراق تو شکهند من همی از وصال تو شکهم

گر من لابه ساز چرب سخن چه بسی لابهها به دل ندهم

سخت بسیار حیله باید کرد تا ز دست تو سنگدل بجهم ای رفته من از رفتن تو باغم و دردم مردم ز ms374 توو زین قبل از شادی فردم تاوصل ترا هجر توای ماه فرو خورد دردی نشناسم که به صد باره نخوردم

از چهرهآ توبتکده بودهست مرا چشم امروز درین بتکده از آب به دردم

گویند کز آتش تبش1 و گرمی باشد پس چون که

پس چون که من از آتش غم بادم سردم

ای دوست بگشتی تواز آن2 حال که بودیمن روزی ازین دردبه صدبار بگردم

گه بامژهآ ترم3 گه بالب خشکم گه با دل پرخونم 4 گه بارخ زردم خدای داند بهتر که چیست دردل من ز بس جفای توای بیوفای عهد شکن چو مهربانان در پیش من نهادی دل نبرد وبرد دلم جزبه مهربانی ظن همی ندانست این دل که دل سپردن تو همیشه کار تو بودهست زرق و حیله وفن 8690 دل تو آمده بودهست تادلم ببرد برد و رفت به کام و مراد باز وطز من ازفریب تو آگه نه وتو سنگین دل همی فریقته بودی مرا به چرب سخن هم آن کسی که بهخوشی بهمن سپردی دل چودل نباشد جان را چه کرد خواهم من کنون که حال چنینشد چه بازخواهی دل چه او فتاد که دل بازخواستی از من دلم ببردی وجان هم 5 ببر که مرگ بهست ز زندگانیاندر شماتت دشمن 695م نو بهار آمد و بشکفت بیکبار جهان برسرافکند زمین هرچه گهر داشتنهان تازخواب خوش بگشا دگل سوری چشم لالهٔ‌ سرخ ببندد همی ازخنده دهان پرنیانها و پرندست کشیده همه باغ عاشقان گاه براین سایه دوان گاه بر آن7 اندر آن هفته که بگذشت جهان پیر نمود وز

وندراین هفته جوانست کران تا به کران من شنیدم که به ایام جوان پیر شود نشنیدم که بهیک هفته شود پیر جوان 8700 من نگویم که می سرخ حلالست ومباح گر بودورنه8 من این لفظ نیارم بهزبان گویم ارهر گزخواهی خوری امروز بخور9کهدگربارد بدین روز 15 رسیدن نتوان خیزتا بر گل نو کوزگکی ms375 باده خوریم پیشتا ازگل ماکوزه کنددست زمان1

آگه نبودهام که همی دانه افکنی دل پیش من نهادی و بفریفتی مرا آگه پنداشتم همی که دل از دوستی دهی بر تو گمان که برد که تو دشمن منی دل دادن تو از پی آن بود تا مرا اندر فریبی و دلم از جای برکنی کشتی مرابه دوستی و کس نکشته بود زین زار تر کسی راهر گز به دشمنی بستی به مهر بادل من چند بار عهد از تو نمی سزد که کنون عهد بشکنی8 با تو رهیت را چوبه دل ایمنی نبود زین پس به جان چگونه بودبر توایمنی خرمن زمرغ15 گرسنه خالی کجابود ما مرغکان گرسنه ایم و توخرمنی9

ای جهانی ز تو به آزادی برمن از تو چراست بیدادی

دل من دادی و نبود مرا از دل بیوفای تو شادی

دل دهان دل به دوستی دادند تو مرا دل به دشمنی دادی

قصد کردی بهدل ربودن من برهلاک دلم بر استادی

تا دلم نستدی ms376 نیاسودی چون توان کرد از تو آزادی

دل ببردی و جانشد از پس دل ایتن اندر چه محنت افتادی

بر دل دوستان فرامشتی1 بردل دشمنان همه یادی ای ترک حق نعمت عاشق شناختی رفتی وساختی ز جفا هر چه ساختی کردار من به پای سپردی و کوفتی گرد هوای خویش گرفتی و تاختی باتوبه دل چنانکهتوان ساخت ساختم برمن زحیله هرچه توان باخت باختی نتوانی ای نگارین گفتن مرا که تو از بندگان خویش م

از بندگان خویش مراکم نواختی کویا حدیتما و تو گفت، ای بت، آنکه گفت «ای حق شناس رو که نکو حق شناختی،2 گفتم چو3 به گرد سمنت سنبل کاری دعوی ز دلم بگسلی ای ترک حصاری دعوی تو ای ترک فزونتر شد تا تو گرد سمن تازه همی سنبل کاری سدعوی توزینگونه نبودهست ونبودهست از عشق تو اندر دل من چندین زاری 8735 امروز همه حال دگر گشت و بتر گشت فردا نه عجب باشد اگر زین بتر آری تاترک سمن عارض بودی نه چنین بود امروز چنین شد که بتمشک عذاری با عارض ساده ز در دیدن بودی با خط دمیده ز در بوس و کناری تا من بزیم چنگ ز تو باز ندارم دانم که سه بوسه تو ز من باز نداری

بر طمع دلستانی ماندم به ms377 دلسپاری گوید همی چه نالی یاری چومن نداری یاریست اینکه ندهدر

یاریست اینکه ندهد روزی به بوسه یاری دشمن همی ز دشمن یک روز داد یابدمن زو همی نیابم چکنم مگر که زازی جز صبرو برد باری بر وی همی نبینم چون عاشقم چه چاره جزصبروبردباری1 من بدین بیدلی ودوست بدین سنگدلی من بدین محتملی یار بدین مستحلی .75 یار معشوق من از مستحلی بر نخوردتا نیاید زمن این بیدلی و محتملی بفریباند هر روز دلم را زسخن آن سراپای فریبندگی و مفتعلی من از آن ساده دلی بیهده برهر 5سخنی پای می کوبم چون گیلان برنای گلی6 چند گردم بر آن کس که نگردد برمن چند گویم که مرا توزدل وجان بدلی من غزل گویم پیوسته به یاد توغزال تا تو پیوسته خریدار نوای غزلی 8755

بر وعده مرا شکیب فرمایی تا کی کنم ای صنم شکیبایی

از بهر سه بوسه مستمندی را خواهی که سه سال صبر فرمایی

256 این مشک سیه کهیار را بالینست پیرایهآ ماه وزینت پروینست زلف سیهت بلای من چندینست باز این چه بلای خط ms378 مشک آگینست آن مشک سیه که باسمن پیوستدست از دیدن اودل جهانی خستهست یارب ز نخستهم بر آنسان رستهست2 یااو به تکلف فراوان بستهست

258 دانم که دلم3 به مهر توخرسندست اندازهٔ‌ مهرتو ندانم چندست رخسار تود لگشا ولبدلبندست4 گفتارخوش توروح را5 پیوندست

267 چون با یاران خشم کنی جان پدر برمن مپریش2 خشم یاران دگر دانی که منم زبونتر و عاجز تر2 پالان بزنی چو برنیایی 4 با خر

268 ای ساده گل و سادهمیو ساده شکر زین کار که باتو کردم اندوه مخور چندان باشد که به شوی جان پدرحال تو دگر گردن و کارتو دگر

269 ms379 8795 874 گفتم: که بیا وعدهآ دوشینه بیار ورنه بخروشم از تواکنون چوهزار گفتا: دهم ای همه جفا، نک 5 زنهار!آواز مده6 که گوش دارد دیوار

270 ای گلبن نو رسیده در باغ بهار گلهای ترا ز بیم1 خار بسیار زین کار که با تو کردم اندیشه مدار ایمن کردم گل ترا از غم خار

271 یک خانه بتانند به جای اندر خور از تو مهتر و تو زایشان کهتر چونین8 توبه تکزهمگنان درمگذرنتوان به تکی به طوس شد جان پدر

272 زلف و خط آن سرو قد سیمین بر از مشک مسلسلست یا سنبل تر زان زلف گرفت عنبر مشک خطر از خط بفزود روی او زینت و فر

273 صدبار زمن شنیده بودی کم و بیش کایزد همه را هرچه کنند آرد پیش در کردهآخویش ماندهای ای درویش چه چون9 کندی فزونزاندازهآ خویش

274 تا باتوبه صلح گشتم ای مایهآ جنگ گردد دل من همی زبترویان تنگ نشگفت که از ستارگان دارم ننگ امروز که آفتاب دارم در چنگ

276 یا ماسرخصم را بکوبیم بهسنگ یا او سرما بهدار سازد آونگ2 القصه درین زمانهآ پرنیرنگ یک کشته بنام به که صد زنده به ننگ

277 هرچند که ازتو بوسه یابم گه بام در آخر شب مرا هوس آید کام2 بوسه بده و کنار برتست حرام نشنودستی دروغزن باشد شام 4 8810

278 گرخواستهای تو از پی خواستهایم رویار دگر خواه که ما خواستهایم توپنداری دل بهتو آراستهایم ماای بت از آن5 سرای برخاسته ایم

279 آن روز چه بد که باقضا یار شدم دیدار ترا به جان خریدار شدم آن روز به بازی به سرکار شدم تا لاجرم امروز گرفتار شدم

280 تا در طلب دوست همی بشتابم عمرم به ms380 کرانرسید ومن درخوابم6 گیرم که وصالدوست در خواهم یافت این عمر گذشته را کجا دریابم 8815

281 جستم همه ساله ای پسر کام تومن خرسند همی بودم در دام تومن سیر آمدم از بهانهآ خام تو من بریخ اکنون نگاشتم نام تو من

282 گویند که معشوق توزشتست وسیاه گرزشت وسیاهست مرا نیست گناه من عاشقم و دلم براو گشته تباه عاشق نبود ز عیب معشوق آگاه 8820

284 بامن چوگل 2 شکفته باشی گه گه گاهی باشی چو کارد باگوشت تبه روزی همه آری کنی و روزی نه یکره صنما بنه مرا بریک ره

285 8825 ای دوست بهیک3 سخن زمن بگریزی خوی تو نبد به هرحدیثی تیزی بدگشتی از آن که با بدان آمیزی بادیگ بمنشین که سیه برخیزی

286 ای دوست مرا دید همی نتوانی بیهوده چرا روی زمن 4 گردانی بیجرم و جنایتی که از من دانی چون پیر خرازنیش ، زمن ترسانی

287 ای دوستتر، ازدودیده و5 بینایی ای آنکه زپیش چشم ناپیدایی 8830 آن روز که آمدی مرا دربایی گرتا به قیامت توغذانی(؟) نایی

288 از بهرخدای اگرتویی سروسرای7 یکباره زمن باز مگیر8 ای بت پای 8837 دیدار عزیز کردی ای بار خدای سیمرغ نهای روی رهی رابنمای

در لغت نامهآسدی (چاپمرحوم اقبال) ابیاتی بشاهدلغات ذیل آمده است:

شغا (ص5) . آسیب (ص25 ح) . جناب (ص30). چرخشت (42 ح). گمست (ص46) . کاخ (ص75) . سنگلاخ(75 ح) . شکوخ (ص81). ترفند (ص88) . پند (ص 92) . پرند (ص 92) . میزد(ص 99) 1. پازند (ص 100). کند(ص101). گرد باد (ص107) . برازد(ص 108) . خنید(ص 121)2. بهار (ص 124) . شیار (ص 125 ح).3 کو کنار (ص126) . آور (ص 131). فرغر (ص144). سنگسار (ص146): برخور (146) . سور (ص148) . چتر (ص 148) . نهار (ص 151). سپار (ص 155). بشار (ص157). گواز (ص 167) . جواز (ص 176) . ژاژ (ص183) . دهاز (ص 185). دیس (ص195) . کاس ms381 (ص199) . خنده خریش ص (112). پاش وبر پاش(ص220) . ورغ (ص 233). شندف (ص 241). کوف (ص246) . آژنگ (ص 259). غرنگ (ص 260). رنگ (ص261) . ارثنگ (ص 261) نارنگ (ص 262) . نیملنگ (ص 264). فیلک (ص265) . شوشک 4(ص274). شنگ (ص 279) .شرنگ (ص 181) نیر نگ (ص288). نیرنگ دیگر (ص288). وننگ (ص 289). اشک (ص 289). رنگ (ص.29). رنگ دیگر (291) . هفتورنگ (ص 292). کیماک (ص302) نال (ص 312) . آخال(ص319) . نخجیروال (ص320) . یل (ص 322) . لال(ص 326 ح). سکال (ص327). شکال (ص 328) . تانول (ص 330) . سوتام (ص331) .خرام (ص 337). خرام دیگر (ص 337) . ستام (ص 346) . خم (ص346) لیان (ص355) ژیان (ص335). موژان (ص 336) . نشیمن (ص 359) . زلیفن (360) . چندن (ص 360).5 پرن (ص 361) . لگن (ص 361) . لادن (ص368). نارون (ص 369) .

و نیزدرفرهنگ کامل سروری که از فرهنگ جهانگیری نیز استفادت بردهاست بشاهدلغات ذیل ابیاتی از فرخی درجست.

ایدندی اشنوا . اشکار - آشکارارگ. آژنگ. اندون_ آخال- اندربای- بدپسند- بشار - بستر- بیر- براز - بلسک بشلنگ- بیرم - برزدن - بارگین باهو- بیله- بای. پاداشت - پند- پریشید - پیرار- پوپل - پهنه - پهنهآ دیگر - پیشگاه - تندس - تند - توخت . ترانه . تباه - تنزن - جلب - جرد - چمیده - چشم - چمچاخ - خشین پند - خرد - ختنبر - خل - خرام - خنیده -خرپشته - خسروانی - دست برد - دست گزار - دیز - دهاژ - دیس - دوستگان -دژ آگه دله - دلهآ دیگر- روزگار- رنگ - رام - رام دیگر- روده - زیرزین افزار- زر- زایش- زنگ - زلیفن - سیله - سیلهآ دیگر - ستار- سنج - سرکب- شل - شاد گونه - شهی. فرسطون. فراشته . فریه . فراز - فنگ . کاری - کمان جوله - کاسه . کندو. کوهکان. کان. کوشش . کار . کاز - کر - کوخ لاد - لاز - لپان. میزد - مرز - مال - موژان - مایه - نژند - نشلد - نهار - نهاز - نخراز- نارنگ. نیملنگ. نخجیروال. نهاله - نهاله گاه - نهاله گه - نیله - ناله - وننگ ms382 . همانا- هش - هفتورنگ - هزمان - هندستان - هوازی - یوبه.

که از این میان ابیاتذیل دردیوان حاضر فرخی نیستوتواند بود که همه یابرخی از آنان سرودهآ شاعری دیگرباشد: گهی سماع زنی گاه بربط و گه چنگ گهی چغانه و طنبور و شوشک و عنقا. درایوانی که توخواهی تراباغ ارم ساز چوایوان مداین مرترا ایوان وخم سازد.

چون همای فرخ کرگس همچو نباشدبهشبه بازخشین پند.

7 باهنر او همه هنرها یافه با سخن اوهمه سخنها ترفند

0 ازحسن رای تست که گیتی سرای تست گیتی سرای تست زکیماک تا خزر1.

43 نیکو مثلی زدهست شاها دستور بزرا چه به انجمن کشند وچه بهسور.

7 همیشهتا چو درمهای خسروانی گرد ستاره تابد هر شب زگنبد دوار.

7 آشکوخد بر زمین هموار بر همچنان چون بر زمین دشوار تر .

8850 بخت شما و عز شما هر دو بر فزون وان مخالفان و بداندیش در نهار اندر میزد حاتم طایی تویی بهجود اندر نبرد رستم دستان روزگار.

بهانه جوید برحال خویش وهمت خویش کزان مزاج ذخیرهست وزین مزاج سپار.

4 هوازی مرا گوید آن شکرین لب کهای شاعر اندر سخن ژرف بنگر2.

32 من چون چنان بدیدم جستم زجایخواب با هو به دست کرده براشتر شدم فراز.

به منصور شود . آبسکون - 257 ابوالطیب طاهر (خواجهآ سید) - -جوع به آدم - 1102، 117،70، 1،182 230،20. طیب شود .

413،300،298،268238 ابوالفتح عبد الرزاق بن احمد بن حسن مییندی آذر برزین - 281،422،294 (میر) - رجوع به عبداارزاق،.. شود. آذر خرداد -43،05 ابوالفضل بن احمد بن حسن میمندی ( امیر آرش-62 عبدالرزاق) -25ح ورجوع به ا والفتح و آزر - 83،69 عبدالرزاق ... شود . آصف بن برخیا - 242،191،20 ابوالقاسم احمد بن حسن میمندی (صاحب آل برامکه - 160 سید) (خواجه) - رجوع به احمدبن آل، تمیم - 244 حن شود. آمل - 3750375 ح ابو القاسم بن ناصر ثدین - رجوع به ابوالقاسم آموی . 412،366 ح محمود ... شود .

الف ابوالقاسم محمود بن ناصرا لدین غزنوی - ابراهیم آزر ( ابراهیم پیغمبرع) - 126ح، رجوم به محمود ... غز نوی شود.

ابوالمظفر فخرالوله ، احمد بن محمد والی ابراهیم غزنوی - 41 ح (شاه) جغانیان (امیر) - رجوع به ابلیس- 190، 300 احمد بن محمد ... شود . ابواحمد تمیمی (خواجهآ عمید) - 243،186 ابوالمطفر نصر بن سبکتکین - رجوع به

سبکتکین غزنوی (امیر) - رجوع به ابواحمد محمدبن محمود بن ناصر الدین نصر ... شود . ابوبکر حصیری - رجوع به ابوبکر عبدالله

محمد ... شود . شود . ابوالحسن علی بن فضل بن احمد حجاج - ابو بکر عبدالله بن یوسف حصیری سیستانی رجوع به حجاج شود. (خواجهٔ‌ سید) - رجوع به عبدالله ... ابوا لحسن منصور (خواجهآ عمید) - رجوع شود.

ديوان

ديوان

نبذة عن الكتاب

الفهرس