اکبر اعظم کریم اعلم اعلا قدرت خود خواست آشکار نماید در تن اسما نهفت جان مسما نالهآ ناقوس در میانهآ گبران نغمهآ توحید اوست گشته مثنی گرچه نظیرش در آب و آینهها نیست غیر جمالش ندیده دیدهآ شهلا خویشتن آرا شود به صورت یوسف آتش حسرت زند به جان زلیخا غارت دلها اگر به خاطرش آید جلوه کند در لباس شاهد رعنا در صفت خط و خال دیده فریبش آینه مانند طوطیان شده گویا عقل سبکسر به کنه او نبرد پی مشق خموشی است کار همت دانا در نظر هر یکی به جلوهآ دیگر گرچه زادراک ما و اوست مبرا جان جهان این کمال رتبه که دارد با همه کس در میان و از همه تنها تا دل عشاق را به دام خود آرد طره مرغول گشت و زلف چلییا از الف قد و نون ابروی جانان نقش نگارین نمود و صفحهآ غبرا طرح کند در میان کافر و مؤمن حلقهآ ذکر مدام وساغر صهبا هر دو از او در مقام ناز و نیازند دلبر تمکین فروش وعاشق شیدا ساخته خفاش را به ظلمت شب محو والهآ خورشید کرده دیدهآ حربا از هوس او اگر نه بیسروپا شد زیر و زبر از چه روست گنبد مینا در طلبش همعنان باد شمال است خاطر مجنون به دام طرهآ لیلا قدر رفیعش ز چهره پرده برانداخت پست تر از پست گشت عالم بالا چیده به روی هوا بساط سلیمان در بر مورش اگرچه ساخته رسوا در ره شوقش کز آن بهشت نشانی است خانه به دوشی کنند خضر و مسیحا از ید قدرت ارادهآ ازل او ساخت ز یک مشت خاک آدم و حوا داده به راهی که خضر هم نشنیده گم شدگی را نشان منزل عنقا روز ازل حکم عزل منصب فرعون در کف موسی نهاد از ید ms001 بیضا

وقت دعا شد به صد ms002 نیاز طلب کن

حجت قاطع که از یک نقطه چندین نکتهآ رنگین شود انشا گواهی گر طلب دارند اینک حجت قاطع

ل تحقیق است حرف اولین آن به این دعویآ شرر در سنگ و آمن میشود گویا از آن خود را به انگشت شهادت میدهد نسبت(1)

که چشم شرک بیرون آورد چون دیدهآ اعدا یان زلف حور و طرهآ آن لام میبینم همان فرقی که باشد در میان آدم و حوا

ار جدا گردد ز لفظ میم و گردد بی تأمل لا برای نفی کفر آن جا که از رخ پرده بردارد جدا گردد ز شان چشمهآ حیوان گرفت از دیدهآ جانش خضرکز علم حکمت بود رشک افزای صد موسی

آن سرچشمه گر گرد ضلالت شویی از چهره ز عشقت داغها سوزند در خلد برین حورا

ای بزم وحدت بس که در دل نقش میبند می صد بار افزون تر ز خود گم می شوم عمدا سراغ ما مکن گر خاطر آسوده میخواهی که بی بال وپری چندیم و منزل منزل عنقا(2 نباشد جای زخمی در سراپای وجود من زبس هر لحظه میسوزد هوس صد داغ براعضا من و خضریم سرگردانتر از هم تا چه پیش آید ره امید بی پایان وصال یار(3) ناپیدا کجا خواهد کشید آخز سماع ذره حیرانم ندارد راه بیرون آمدن خورشید از این بید ره امیدواری با نهایت دشمنی دارد در اول منزلش جاندادن خود دیدهام اولا شهادت ناز بر خضر و مسیحا میکند شاید اگرجان میدهیم از آرزویش ما و صد چون ما به عاشق این چنین بیمهر و سنگین دل نمیبودی دماغ خویشتن میداشت گر معشوق بی پروا که را یارا که نام عشقبازی بر زبان آرد دراین ms003 وادی که سرگردانتر از مجنون شود لیلا سر سودایی ما را کجا از خاک بردارد اگر داغ قبول بندگی سر واکند سودا

از صد بلهوس می دانمش گر رات میپرسی کشد گر عاشق بی تاب و تمکین نالهآ رسوا از وحدت زند با خویشتن در پرده خودرایی که لا را بی بصر هرگز نفهمیده است از الا برون میافکنم این طبل از زیر گلیم ا چنان کزگردن مغ بت برون آرند در یغه شب و روزش همان یکسان نماید تا دم محشر چراغ مهر اگر دارند پیش پای نا پی نقش و نگار خویشتن طفلاته میگردد ز معنی بی نصیب افتاده همچون صورت د ریبان چاکی رندان صفای سینه میبخشد به من ارشاد کرد این نکته پیر صبح از ایما دو عالم آرزومندی صف آراگشته کز هر سو سپاهش را به یکدیگر توانم زد(1) تن تنها تنک ظرفان بی حاصل نفس دزدند در سینه مکرر امتحان شیشهآ خود کردم از خارا خمار ms004 بادهآ خواهش به دونان باد ارزانی که ما را سرخوشی رو می دهد از جام استغنا

من دردی کشان را مدح خوان باشم سر هر خم گشایی خون منصورش بود صهبا کسی را نیست حد آن که لب زین باده ترسازد حریفان را زادنی امتحان کردیم تا اعلا نوایی نیست غیر از ذکر یا ساقی و یا شاهد به این افسانه در جوشند اگر پیرند اگر برنا به گرد تاک میگردم چو گرد شمع پروان که بهر عارفان می داده بهر صوفیان حلوا

لملوب ایزد معنی قرآن شهنشاه ملایک خیل سلطان دل دانا

ی شماری پایهآ ادنای او را قرب «أو ادنی»(3 سواد سرنوشت عالم هستی اگر داری

به یک دم نه فلک در هم نوردد با تن تنها نشد(4) تسخیر هفت اقلیم بی همراهی لشکر به یک دم نه فلک در صفای عرش اعظم چون فزود از گرد نعلینش مشرف گشت از تشریف «شبحان الذی أشری»51 اگر روحالله از خاصان درگاهش نمی گردد(6)

گردد(46 عجب دارم اگر روح الامین بشماردش(7) ترسا لب جان بخش او تلقین ایمان گرکند بت را(8) روان انگشت بردارد که «آه طبیب علت عصیان ما مشتی گنه پیشه صفای چهرهآ ایمان

صفای چهرهآ ایمان شریف یثرب و بطحا به جای سجده در هرگام میریزند پیشانی به خاک رهگذارش ساکنان عالم بالا تمام روز مهر روزه بر لب گرچه میبودش نماید در بر احسان او ناشسته رو دریا امیدی که یابد قطرهآ آب وضوی او نگویم ابر دریا نیز پیدا کرده استسقا به فقر و فاقه بر روحانیان گرنازشی بودش به آدم او کرامت کرد شهد ms005 و شیر «کرمنا» نگاهش را سواد از سرمهآ «ما زاغ» پیدا شد خجالت برد از خود شاهد دنیا و مافیها شب معراج از آغوش بستز راستناگشته امامت کرد بر خیل رسل در مسجد اقصا کلیم از شرم انگشتی که مه را بر فلک شق زد کشد در آستین معذرتخواهی ید بیضا جهان را هیچگه تمکین اقبالی نبخشیده نزد راه خیالش جلوهآ این شوخ نازیبا(9) اگر افتاده تر از خاک ره در دیده می آیم مرا آخر به کوی او کشد اشک جهان پیما(10) کمند جذبه کوتاهی کند از قصر جاه او کنم تا چند در راه تمنا نالهآ بیجا

دان مجرد را به سودای تو می گردیم گرد شاهد رعنا دماغ عشق بازی نیست رتدان مجرد را سری دارم به سودای تو سرگردان تر از گردون دلی در سینهآ صد آرزو ویران تر از دنیا نگاهم با در و دیوار از بس عاشقی دارد چو آیم بر سر کوی تو صد ج دمی صد بار افزون تر به گرد دیده میگردم به خاک رهگذارت خویشتن را هنوزم لذت توحید و نعت از کام نارفته بهم

به مدح سرور دنیا و دین سر میکنم انشا زباندان رموز غیب هم اسرار پیغمبر امام مشرق وم

امام مشرق ومغرب علی عالی اعلی

ن از زبان بیزبانی مدح او گفته من ولاف ثنای او مسلم نیست(2) این دعوا عجب دارم که هرگز زخمی تیغ اجل گردد گریزد گر به او خصم دغل در عرصهآ هیجا نمیدانست آدم رسم و راه بندگی کردن به مکتبخانهآ عرفان او شد 6 چو می گردد علم در ms006 روز هیجا(3) ذوالفقار او اسد را فرق نتوان کرد با صد دیده از جوز حسود جاه او را شد زبان در کام فرسوده ز بس در آشکارا و نهان زد بانگ(4) واویلا وکیل حضرت حق شاه مردان ساقی کوثر که هم مولای خلقان است(5) هم خلقش به جان مولا دلم را راه میزد خارخار گلشن مدحش سحرگاهان ز غیبم رو نمود این مطلع غرا خوش آن ساعت که ناگه بر سر کویت شوم پیدا گهی بر گرد خود گردم گهی بر گرد نقش پا(6) زبس بگداخت از تاب و تب هجران جانسوزت دلم در سینه میدانی چه باشد باده در مینا ه رویم میدود هر لحظه اشک آتش آلوده چو آن طفلی که از شوخی کند با پیز استهزا از آن روزی که قدر خاک دارم بر سرکویت به چشم خویشتن هم اعتباری کردهام پیدا مگر خود رحمتی فرمایی از روی کرم ورنه ن می دانم من بی چاره دل71) از دیده دست از پا

د داد میدانم چمن را طالع نشو و نمایی نیست در سرما حضور جنت جاوید در این نشئه میخواهم(1) نمیدانم زبس بیطاقتی امروز از فردا

مکرر گشتهام بر قصهآ اسکندر و دارا مرا چشم توقع نیست از دنیای دون پرور مک

دل آگاه بخشیدی کرم کن دیدهآ بینا سر آزاد می خواهم نه مال و نعمت وافر دل آگاه بخش اگر در خانهآ خورشید باشم یا سرکویت(2) به روز تیرهام(3) صد تاخت می آرد شب یلدا کدامین صبح گردد شام در کنج شکیبایی که باشد یک زمان خرسند از هستیآ دل شیدا از آن ساعت که از عکس جمالت گشت نورانی صفای(4) خانهآ تن داد قندیل دل دروا سرم را گاه گاه از سایهآ خود سرفرازی ده که مستغنی شود از فیض خورشید جهان آرا

باهد «خلیل» آخر ms007 تو عجزی کن که من گردیدهام خود را لبم نام دعا نشنیده تا اکنون اثرآ شاهد خلیله آخ الهی تا نشان کفر و ایمان است در عالم(5)سخن گوی

سخن گویند تا از نور و ظلمت مؤمن و ترسا

به جز توحید و نعت و منقبت دیگر نمی خواهم

لب خاموش من گردد به استغفار هم گویا هوای بزم وصالم ربوده است زجا دگر به دیگ هوس جوش میزند سودا به بزم هم نفسان رنگ و روی باده پرید شکست توبهآ ما را که گفت با مینا هزار جاگل افتادگی زند بر سر مگر کلیم در این ره رود به سعی عصا به نقد جان نتوانی وصال یار خرید به ارزنی نتوان صیدساختن عنقا در این خراس کهن غیر آب دیدهآ من به هیچ دور نبوده است سیل پابرجا چه واقع است که مجنون گریزد از لیلی چه شد که همدم وامق نمی شود عذرا به ضرب ناخن غم پاره پاره کرد دلم مگو زمانهآ ناساز نیست عقده گشا

متابعان تو را عید باشد از پی عید

به خان و مان مخالف عزا ز بعد عزا

از اثر برد چو شبنم گردد شرری گر شود از آتش سوزنده جدا گر چنین تاخت کند لشکر سرما چه عجب

سرما چه عجب دگر از واهمه هم گیر نگردد اعضا چمن ساده دلان دی نه چنان یخ بسته که به صد حیله تواند حرکت کرد ص سر مجنون نشود گرم به داغ لیلی دل وامق شود افسرده ز وصل عذ قوت نامیه آن نوع ز کار افتاده که زدشت دل عاشق ندمد مهرگیا شده چون دیدهآ یعقوب ز حسرت نرگس همچو پیران شده سرو سهی از برف دولا چون شهیدان گل صدبرگ به خاک افتاده غنچه زین واقعه پیراهن جان کرده قبا درگلستان ز عزیزان چمن نام نماندنوحه برداشته بلبل

نوحه برداشته بلبل روش اهل عزا طرفه حالی است که با این همه آتش نفسی نالهام گشته به زندار خشک گردیده ز بس آب ز سرما چه عجب می خون گرم اگر سنگ شود در مینا نیست از سردی دی خون شهیدان در جوش محض حرفی است که افسرده دمند اهل ریا باد صبحی که ز انفاس مسیحا میگفت این زمان طعنه زند بر دم سرد اعدا دوست داران به نظرگرم نیایند دگرروزگار:

روزگاری است که طوبی شده بیبرگ ونوا شده افسردگی طبع به حدی که سزد شعله جوشد اگر از خاروخس افروز فنا آن چنان ms013 سردی دی برده فروغ خورشید که بود در نظر خلق جهان کاهربا

لف بتان می آید دودی از آتش سوزان چو رود سوی هوا در نظر همچو سر زلف بتان می آید بس که شد چشمهآ خورشید به سردی مایل عجبی نیست که از مهرگریزد حربا

که دگر سبز شود مزرعهآ عز و علا تا رسیده است به چین شهرت دم سردی دی شد سیاه از اثرش دیدهآ آهوی ختا دوش در صفحهآ فهرست جهان میدیدم نیست در طالع عالم پس از این نشو و نما مگر از تربیت لطف پسرعم رسول شه مردان جهان حاکم دیوان قضا آن که گردیده از او بازوی اسلام قوی وارث علم نبئ پیش رو خلق خدا گر نشیند به در قصر رفیعش مرغی

فی آسمان را چو زمین سیر کند در ته پا صبح از روی تو آیینه کند نورانی خاد(1) در کوی تو گردید همایون چو هما بادپیماست سلیمان به هوایت چون من خضر در کوی تو شدگوشهنشین چون عنقا از بر تیر اگر بال برون آورده تیغ بر پهلوی خصم تو کشد بند قبا فرصتم باد که در گلشن کویت هر صبح بلبل آسا به صد آوازه شوم نغمه سرا روز من بهر چه گردیده سیهتر از شب ای که خورشید بر رای تو گردید سها هر که در راه ولای تو ز سر کرد قدم کعبه چو

کعبه چون سایه دودبی سروپایش به قفا تشنهلب آبلهپایان بیابان نجف

جفرهنمونند خضر را به لب آب بقا عرش هر لحظه سراسیمه به گردت گردد رتبهآ طوف حریم تو کجا کعبه کجا زینت مرد ره عشق حرام است به من اگرم کشته نبینی به ره مهر و وفا

و قیامت ز لحد کور برون آرم سر دیدهام گر نه ز دیدار تو گردد بینا نگذارند که یک لحظه به خود پردازم شوخی گریهآ آتش ms014 اثر و آه رسا

یک سائل بذل دستم آن روز که شد محرم دامان شما حاصل هر دو جهان کرد به یک سائل بذل

لله الحمد که آسودهام از شاه و گدا اهل دنیا همه محتاج تر از یکدگرند له ال ه بند سر خوان جم و کی کی گردم من که از جود تو بر چرخ زنم استغنا

ل سی شبهآ سفرهآ احسان توام همچو ترکان ختا بر سر خوان یغما دست امید من از هر دو جهان کوتاه است مگر از همت عام تو شوم کامروا خرم آن روز که با این سر پرشوژ «خلیل» در بهشت سر کوی تو شود روینما

تابع امر هوادار تو پیوسته قدر

دشمن جان بداندیش تو همواره قضا(1)

ز خدای رحیم رحمان ر که داد فیض ازل مرتضی قلی خان را جهان نبود که داد امتیاز از اقران به دولت دو جهان آن شکوه دوران را به آن طریق که در قبله روی اهل نیاز سران به درگه او سر نهاده فرمان را دمی که قصر جلالش گذشته بود از اوج بنا نبود هنوز این بلندایوان را کجا که شاهد عدلش جمال افروزد خیال سایه کند آفتاب تابان ر رسیده است به جایی درستی عهدش که نشکنند بتان عهد دردمندان صبا به طرف چمن وصف خلق او میگفت به دست صد هوس انداختم گریبان را خاک رهگذرش تحفهآ حقیری داشت کشید در نظرم سرمهآ سلیمان را یانهآ گل و بلبل غبار پیدا شد بلاست رشک بلا حسن و عشق حیران را هر ms015 آنچه گوش شنیده است دیده میبیند زقرب و بعد چه نقصان وصال و هجران را ز ناز دیده به من امتیاز پیداکرد کسی چه کار کند رش

کسی چه کار کند رشک تنگ ظرفان را هزار مرتبه افزون خارخارم گشت ز من دوگام م چو دیده با من سرگشته این روش سر کردخجل شدم که خجالت مباد یاران را به آن رسیده که هم چشم ماه گرداند شکسته رنگی من آفتاب رخشان را هلاک عشق هوس سوز میتوان گشتن

میتوان گشتن که ساخت روکش من دیدههای گریان را

نمود چهرهآ رونق طراز بستان را هنوز دیده زگوش این حدیث می پرسید نمود چ شکوه شوکت او نقش بست در نظرم چنان که فهم تصور نمیکند آن را صبوحی می توفیق کرده پیدا شد به خاک رهگذرش صبح داده صد جان را شکفتهتر شدم از آن که در بیان آید بهاز رونق دیگر دهد گلستان را دلم که دیده نینداخت بر بهار و بهشت به روی دلکش او تازه ساخت ایمان را چه سود آبلهپایی به خارزار هوس به کعبه راه نیفتد اگر بیابان را به رونما غزلی تازه پیش کش کردم چو موز ران ملخ حضرت سلیمان را بیا بیا که نثار تو میکنم جان را بس است چند کشم چند ننگ هجران را به یاد قد تو چون تردماغ گریه شدم گذشت آب ز سر شاهدان بستان را همین که عاشق صادق زخویش میگذرد وفا به یاد دهد یار ناپشیمان را فزون ز کشته شدن مطلبی به دست آور پسند اگر نکند عشق کار آسان را

وی نمود به آب دیده نمازی نمایآ دامان را سجود قبلهآ ابروی یار روی نمود

ویشخیال عمر خضر میکنم خیابان را اگر به گلشن کوی توگم شوم از خویش

در مقام تمکیتند زنند چاک در این آرزوگریبان را سمن بران که به خود در مقام تمکینند ز

به صبح میخند چه ms016 نسبت است به خورشید داغ حرمان را صفای خاطر عاشق به صبح میخندد «خلیل» اگر هوس عمر جاودان داری مده ز دست سر زلف عنبرافشان را

به زبان شکسته صورت بست ز لطف گفت که این نوعروس آیان را

دانم یگانهای به از این نیست چار ارکان را به نام نامی ما عقد کن که میدانم یگانهای به ز جاننثارکنانش یکی چو روح قدس وکیل گشت که گردد پذیره سامان را در محیط وفا خضر اهل دل ایوب که صید ساخته بیگانه آشنایان را هزار جان گرامی به دست اگر افتد نثار کم بود آن یار آبدندان را ، پای مردی همت که عام کردهآ اوست نشان تشنهلبم داد آب حیوان را

نان که وحی رسد بر نبی زعالم غیب صریح گفت به من رازهای پنهان را له چند این همه در پرده میتوانی زیست ز شعر بر سر شور آر شکرستان را

عز بیان حقیقت میان هم نفسان دگر چه فرق توانی نهاد انسان را تسلی دل عشاق میمنت دارد نهفته چند کنی نالههای مستان را شکوه شعر که بر عرش میزند پهلو بلند ساخته بسیار قد پستان را عجب نوای نوی با غزل سرایی توستخجل نمای ز افغان هزاردستان را هزار شیفته از هر کناره سرگردان چه حکمت است که ظاهر نمیکنی شان را چنین زاهل دلی استماعم افتاده است که هست شعر تو تفسیر تازه قرآن را بده هر آنچه خدا میدهد دریغ مخور ادای شکر فزون ترکند فراوان را خدیو خطهآ ارباب دل خداوندم که در ثناگریاش صبر نیست اعیان را مرا برای گهر ساخت روشناس سفر اگر نه تن نپسندد جدایی جان را کدام جوهر و گوهر ز شعر به باشد من آن نیام که ندانم ز درد درمان را به هر کجا در یاقوت نظم و نثر تو رفت سفال ریزه ms017 نمایند لعل و مرجان را از این که یوسف از آن انجمن برون آمد هنوز سرمه توان کرد خاک کنعان را اگر به خویش نداری ارادتی سهل است برای خاطر ما جمع ساز دیوان را بگفتم از تو چه پنهان مجال نیست مر که نقش سجده کنم پیشگاه یزدان را ازبس که شیفتهدل گشتهام ز دهشت عشق ز غنچه فرق نیارم نمود پیکان را به سنگ حادثهآ مستی اگر شکست سبو زمانه بر من بیدل نوشت تاوان را گرفتم این که توانم دلی فزود به دل چگونه جمع کنم خاطز پریشان را چنین که سردی ایام ناتوانم کردبه صد تلاش کش

به صد تلاش کشم آه آتش افشان را زبان معذرتم گرچه سحرسنجی کرد ولی قبول نیفتاد آن سخندان را جواب داد که تا چند خویشتن داری نمی دهند تسلی به وعده مهمان را مرا ز سر نتوانی به این فسون واکرد مگر

مگر نثارکنی شعرهای الوان را سخنشنیدن و دولت قرین یکدگرند به مدح صاحب من تازه ساز پیمان را در آن چمن که رخ از باده لالهزار کن به جرم دزدی گل خجلت است رضوان را

به هر نظاره دهد بال مرغ بریان را دمی که دست عطایش گهرفشان گردد ز اضطراب

زاضطراب چو دریا به هم زند کان را سپاه فتح شکار ظفرفریفتهاش چو سرفراز نمایند خاک میدان را

کشند چون زنگهآ تیغهای عریان را شود چو مجلس تصویر لشکر اعدا

یند ز آفتاب لبالب کند خراسان را به روز معرکه عرض سپاه چون بیند سخن شناسا دریادلا فلکقدرا چو شاعران دگر مشمر این ثناخوان را ندیده مدح و ثنایت از آن شعار کنم که خیرخواه خلایق شنیدهام خان را فلک به قدر تو هرگه نوشت مکتویی

یی ز ms018 نقش بوسه قضا مهر کرد عنوان را

ز آستان رفیع تو طاق کیوان را سپهر فرق نیارد نمود با همه چشم ز مگر حکایت عدل تو در میان افتاد زمانه

ستاد زمانه کرد فراموش مکر و دستان را

عامت به صدهزار هوس مرید ساخته رندان پاکدامان را از بس که شیفتهآ حسن روزگار تواند ز بیدلان نتوان فرق کرد جانان را بقای عمر تو میخواستند پیر و جوان طریق مهر و وفا رسم گشت دوران را حضور بزم تو در خاطر بهشت گذشت ز رشک ساقیات آتش گرفت غلمان را ثنای من به جناب تو یاد میآرد همان که زیره به سوغات(1) برد کرمان را اگرچه وصف تواز حد و حصرافزون است به اختصار دعا ختم میکنم آن را سخن ز مهر و وفا تا شود به دوران طرح به دولت تو گذاری مباد پایان را جهان به کام خلفهای سرفرازت با هند سلطنت از روی فخز دربان را

به جام عیش تو هر لحظه باد روزافزون

میی که وادی ایمن کند شبستان را2

نم یک گندم که نماید به نظز چشمهآ خورشید سراب سر اگر رفتهآ به خواری نگذاری گردن عجزننگ است دگرها همه نقشی است بر آب یک نفس در ره امید به جایی نرسید نالهآ من که گرو میبرد از تیر شهاب نیست منظور نظر غیر رضای دل دوست نه مرا بیم گناه است نه امید ثواب

خت مرا همچو مصیبتزدگان نیل بر چهره نکوتر که بود پنجه خضاب طرفه حالی است که در بحر فنا در راه است کشتی بخت مرا صد خطر از موج سراب هر کجا هست غمی رو به دل من دارد که بود بحر پرآشوب مقام سیلاب یده دور از گل رخسار تو از بس که گریست داغ شد در بدن سوخته جانم گرداب کاسهآ چشم من از خون جگرگشت تهی ساغر عیش تو پیوسته لبالب ز شراب جوش زد گریهآ مستانه دگر میترسم که زکوی تو برد خاک وجودم را آب

راست گفتند ندارد سخن راست جواب

بس که بی تاب شد از غیرت اشکم سیماب شده نزدیک که دست از دل عاشق ببرد ب

گرچه سرمایه ز مژگان ترم برده سحاب لبم از سوز درون چون لب دریا شده خشک گرچه سرمایه ز شب که از گریهآ خودسر مژهام گردد گرم

رم چون حباب دل خود خیمه زنم بر سر آب

لوهآ او آب شود شود از حیرت من صورت دیبا بی تاب

فر امیدی خضر در بادیه راهم نزد الا به سراب شستهام دست ز سرچشمهآ هر امیدی خضر در باد ابر هر چیز که از همت دریا میگفت مژهآ خشک به خون تشنهآ من گفت جواب من سرو و لب جونده از دست که ms020 هست موسم سرزدن غنچه و جوش می ناب عمرها شد که دلم در غم او میسوزد مست بی باک من آگه نشد از دو خوی او تند و من از دیدهآ خود ناایمن همه جا منتظرم تا چه شود حکم عتاب شوق بی طاقت اگر پای به دامن پیچد می نمایم دو سه روز دگرش بخت سرگشتهام انداخته در گردابی که بسی کشتی اندیشه شکسته است حباب مشت آبی زنم از پنجهآ مژگان به رخش بلکه بیدار شود بخت ملولم از خواب چند در پرده از این بیش توان کرد سخن می روم تا کشم از عارض مقصود نقاب غرض از شعر همین مدح خداوند من است که به خاک در او روی نهند اهل کعبهآ اهل صفا شاه خراسان که سزد کمترین بندهآ او پادشه عرش جناب جدی اگر سر کشد از خنجر مهمان دارش آسمان از مه نو میزز عزمش آن جا که نهد پای تصرف به میان شکل فواره برآرد ز دل خود گرداب خوشهآ نه فلک از خرمن او یک دانه پیش بحرکرمش هر دو جهان یک کف آب ظلم از واهمهآ شحنهآ عدلش گردید چون وفا در دل بی رحم نکویان نایاب ملک ایمن ز تو چون خاطر یار از عاشق خضم در هم ز تو چون زلف پریشان از تاب کشتی جود تو را ساحت عالم لنگر خیمهآ جاه تو را خط شعاعی است طناب غیر سرپنجه تواند به غلامان تو زد مخلب صعوه اگر می شکند بال عقاب گر برای تو کند دعوی باطل خورشد در زمانی که نهد صبح دویم پا به رکاب

عرق شرم شود بر رخ خورشید نقاب از خجالت نبود دور اگر تا محشر عرق شرم شود ب اگر آب ز سرچشمهآ قهر تو خورد اخگر و شعله توان چید زشاخ عناب

جاه تو را عافیتی روزی نیست باغبانی که تمنا کند از گلخن تاب گر شما ms021 شامل احوال ضعیفان گردید مژهآ خشک کند تربیت چشم خراب رنوشت غلط بخت مرا میخواند گر به رای تو فتد دیدهآ نرگس در خواب م از صیت شکوه تو چنان پرگردید که ندارد دل پیران غم ایام شباب خصم کج رو زرضای تو اگر پیچد سر در گلو افکندش پرتو خورشید طناب پنجهآ قهرت اگر دامن گردون گیرد زهره را نغمهآ ماتم شود آهنگ رباب داد را درددلی گشته گره در خاطر

گره در خاطر که بیان کردن آن میبردم از دل تاب

مقامی که اثرگرد دعا میگردد اثر از نالهآ من نیست چو تیر پرتاب

و کارم به گروهی است که با صد الفت می خونگرم ننوشند به هم بیشکراب

ند همچو آن مهر که جا یافته در جلد کتاب همه سردفتر ایام ولی بینامند همچ دهد نشئهآ یک نغمه به گوش کرشان نالهآ بلبل خوش لهجه و فریاد غراب لعیتی چند سراپا شده وقف زینت چون زن زشت که گلگونه کند از سرخاب خویش را یکه سوار صف میدان دانند هی

سف میدان دانندهیچ یک فرق نکردند عنان را ز رکاب

ده ندانند ز هم خار ازگل گرچه باشند به زعم خودشان معنی یاب هرزهای چند که هفتاد روایت دارند بر سر صفحه نو

بر سر صفحه نویسند هو الفکر صواب مثل یوسف و اندیشهآ اخوان باشد دعوی لالهآ کمکاسه

دعوی لالهآ کم کاسه بر جام شراب بحر اگر آب رخ خویش کند در کارش نیست ممکن که صدفر

نیست ممکن که صدفریزه شود گوهر ناب یاد ابنای جهان در قدمت کفر طریق شکوه بر درگه لطف تو برون از آداب یوسف مصر سخن طبع خداداد من است به ثنای تو سرافراز از این مشت دواب شعر تر بر اثر آتش دل میآید آنقدر شوق کرم کن که نگنجد به حساب لذت فقر و قناعت همه برد از یادم این که خوابم شکرین باشد و بستر سنجاب کار ms022 با جذبهآ شوق است که روزافزون باد نه درنگ است در این راهآ میسر نه شتاب

خصم بیباک تو آن دوزخ محروم بهشت

باد در تابهآ اندیشه چو ماهی در تاب

7 تا دلم خوی زلف یارگرفت دین و دنیا ز من کنار گرفت گفتم اظهار عاشقی نکنم گریه از دستم اختیار گرفت گر به خود سرگران شوم چه عجب دلم از اهل روزگار گرفت حیرت روی یار در ره شوق راه برگریههای زار گرفت وقت رند مجردی خوش باد که به هر ناله صد دیار گرفت دستم از آرزوی دامن یار(21 دم شیر و دهان مارگرفت هفت دریا دمی نیارستند سیل اشک مرا شمار گرفت

همه جا این ترانه باد بلند

که به مهرش جهان مدار گرفت

وقت آنان خوش که ترک دین و دنیا گفتهاند من ز خواهشهای بی جاگشتهام از خود خجل وقت آنان خوش ازندهآ جاوید گردد عاشق از دشنام دوست آن لب جانبخش را جان مسیحا گفتهاند گرچه با فریاد عاشق یاریای دارد اثآر ناله را برهمزن بزم مداراگفتهاند تا نگشتم آشنای یاز معلومم نشد جمله از او بوده آنهایی که از ماگفتهاند

ست درد میخواهند اگرگاهی مداوا گفتهاند در دیار ما زبان تازه و رسم نوی است درد می خو هر کجا باشد دلی خواهی نخواهی میبرد نالهآ عشاق ر بادهآ دیدار و نقل بوسه میخواهیم ما صوفیان هرچند وصف نان و حلوا گفته شور اگر داری نباشد ساقیای چون نویهار ساغرگل روکش جام مصفاگفتهاند آن نظربازان که دستور سواد معنیاند خط و خال شاهدان املا و انشاگفتهاند رد هر ساعت کند جان نوی در کار دل داغ راگر پادشاه ملک اعضاگفتهاند تا به کی دنیا پرستی رحم کن بر جان خویش طرهآ خونی است دل گر سنگ خارا گفتهاند گریهآ خونین من تا میتوان آلوده ساخت ms027 دامن پاکی که چون دامان صحرا گفتهاند شادی دنیا غم بسیار دارد در کمین

بسیار دارد در کمین سودها کردند تا این ترک سوداگفتهاند گر سر آسودگی داری بسوزان خویش را د

بسوزان خویش را داغ دل را شاهد خورشید سیما گفتهاند درد باید مرد را از هر که میخواهی بپرس در ازل آسودگان را نقش دیباگفتهاند عکس روی یار تا در معبد ما جلوه کردآفتاب و ماه را قندیل ترساگفتهاند چون شود میخانهآ روحانیان آراسته خاکساریهای ما را صدر پیرا گفتهاند دیدهآ حیران من باشوخ چشمیهای او صد سخن با یکدگر بی رمز و ایماگفتهاند در صف میدان جانبازان رسوایی پرست ناتوانیهای عاشق را توانا گفتهاند از خجالت گاه بدر و گاه میگردد هلال ماه را نسبت به روی یار بی جا گفتهاند من شدم صد بار دست آموز بسمل نیست نیست بیغمان حرفی که از باب دل آسا گفتهاند همت هر کس به قدر بینیازیهای اوست منعمان از مال و(1) مسکینان ز مولاگفتهاند عارفان صورت و معنی که پیشند از دوکون کعبه را هندوی شاه عرش پیما گفتهاند

خود انبیا نعت او را از زبان حق تعالی گفتهاند احمد مرسل که بهر عزت خود انبیا ن کار ارباب دو دنیا در گشاد افتاد از او آن رخ دل خواه را «نا فتحنا» گفتهاند

قدسیان تاج سر عرش معلی گفتهاند گرد نعلینش که باشد آبروی انس و جان عنی ناموس اکبر «رحمة للعالمینکز وجود آب و خاک او را مبرا گفتهاند سورهآ سبع المثانی هیچ میدانی که چیست وصف او باشد که در قرآن مثنی گ بینیازانی که مستغنی نشینند از بهشت در هوایش گاه یثرب گاه بطحاگفتهاند خویش را تمکین نمی بخشم مگر آن جایگاه گلشن آن روضه را فردوس اعلی گفته

تمنایش که دلها را به یغما میبرد خضر و عیسی را ز مشتاقان شیدا گفتهاند

زندهاند نیم بسمل گشتهآ او را مسیحا گفتهاند گرچه ms028 موجودات از او هر یک به نوعی زندهاند نیم بسمل پایهآ کرسی اگر بر عرش دارد جلوه گاه مرقد او را شکوه فرش غبراگفتهاند بنده و آزاد معمورند از انعام او سفرهآ احسان او را خوان یغما گفتهاند بر لب کوثر وضو از خاک پای او کنند پاک دامانان که از اخلاص الا (1) گفتهاند

ی فقر خاک روب آستانش اشک یحیی گفتهاند داشت گر آمیزشی با بینیازیهای فقر خاک گفتهآ جان بخش او تا شور مستی طرح کرد

کرد بادهخواران الوداع جام صهبا گفتهاند

آفتاب و ماه را خفاش و حربا گفتهاند ساخت تا خورشید رخسارش جهان را تازه رو در نگارستان چین هر دم بتان آزری(2 وصف او با صد زبان مانند حصبا گفتهاند بود تا در پرده هستی(3) صورت امکان(4) تداشت خاک پایش را چراغ چشم اشیا گفتهاند در حق او در گمان افتادهاند اهل یقین(5) آن چه در تعظیم روح الله نصاری گفتهاند نیک وابینی ثنای اوست یا اولاد او شعر رنگین گر مردف گر مقفا گفتهان ذرهسان در اضطرابند از حسد ارباب نطق تا مرا مداح آن خورشید والاگفتهاند دفتر خود جمله میشویند از خجلت ز اشک شاعران هرچند شعر شوخ غرا گفتهاند از حجاب نکته گیریهای من کردند محو داستانی را که در هر جا به دعوا گفتهاند

روز هجران را نه چون شبهای یلدا گفتهاند یا رسولالله دیداری دریغ از من مدار روز هجران را

رم که در کوی تو قربانی کنم گر دل آگاه اگر جان شکیبا گفتهاند خارخار وادی یثرب تمام از یاد برد هر چه از شیراز و گلگشت مصلی گفتهاند ختم سازم بر دعا آمین2) مداحی ms029 «خلیل در ثنایش هر چه میگویم دو بالا گفتهاند داورا شاها عجب درماندهام فریاد رس با تو دلها راز خود را آشکارا گفتهاند عرض حال خود چه گویم از تو پنهان نیست هیچ48خاصه این افسانه را احباب و اعدا گفتهاند

حاجتم را از خدای خود نیندازی به خلق

ای که خلقت کارساز دین و دنیا گفتهاند

9 چه آبروی خود از ناله میدهی بر باد فلک به داد دلی کی رسید از فریاد بهار و خندهآ گل شاهدان حال منند که از تپیدن دل ر

که از تپیدن دل رفته آشیان بر باد تمام بیم و امیدم ز آسمان دورنگ چو کودکی که به نزد پدر رود استاد ز دستبرد شب و روز حالتی دارم چنان که خواب دل آشفتهای رود از یاد شکایت از ستم آسمان نه خوی من است ز دست آن که تو دانی نمیتوان فریاد به نشئهای که به تن پیرهن درد شیرین چه نالهها که نشد برق تیشهآ فرهاد مراد بوده که رسوای خاص و عام شوم اگر نه چیست مرا با جهان کون و فساد به ناخنی ننوازد دل رمیدهآ من همان که صد گره از پردههای غنچه گشاد اگر به خرمن گل شعله شور بلبل زد ز خوی گرم که آتش گرفت در فولاد

همیشه روز به روزش ز یکدگر بهتر

به صدرگاه قبول ms032 و به آستان مراد

10 نصیب باد که بینم زمانزمان مشهد هزار بار ز جان بهتر است جان مشهد ز مصر و شام و عراقم نمی گشاید دل مرا که ساخته آوارهآ جهان مشهد شکیب داد خدا جان ناصبور مرا به من نداشت ز هجرانش این گمان مشهد مراکه از دوجهان خوردهام چهار طلاق بس است شاهد دل خواه مهربان مشهد کریم را به گدا بازگشت میباشد نیازمندی من یاد دار هان مشهد هزار نکتهآ سربسته گفتهایم به هم میانهآ من و فردوس ترجمان مشهد بهشت از وطنم داغدارترگردید از آن زمان که مراگشت دلستان مشهد11) قضا ز جنت اگر دور کرد آدم را خوش آن که روزی من باد جاودان مشهد به هر محله که راهت فتد محل دعاست به رنگ کعبه زمین تا به آسمان مشهد غریب نیست که بیگانه برخورم با خویش ز بس که از خودم افکنده در گمان مشهد چو دلبری که گرفتار خویش را طلبد دلش به جانب من میبرد چنان مشهد نهیب فتنهآ ایام ترک تازی داشت گذر به خاطرم انداخت ناگهان مشهد زبان نکته سرا سوده گشت در کامم(2) سراغ کردهام از بس زاین و آن مشهد سرم به سجدهآ پا خاک را دهد تزیین در آن زمان که شود در نظز عیان مشهد چنین که ورد زبان است روز و شب چه عجب که قصه خوان شودم نام وداستان مشهد نیافتم که چه مضمون به کار برده در آن نوشته است به من نامهآ نهان مشهد تنم ضعیف و رهم دور و پای بخت به خواب عطاکند به من زار ناتوان مشهد

اگر بهار اگر دی در این شکفته چمن

زمان زمان چو زلیخا شود جوان مشهد مطلبم را نه عبادت نه دعا میسازد دیده پوشیدهام از خلق خدا می سازد در ره یار که هرگام خطر در خطر است دست کوتاهی موسی به عصا می سازد ناز بر خویش اگر می کند انصافش ده عشقبازی که به آن شوخ بلا می سازد کعبه راگام نخستین شمرد طالب یار

ار کی به صوت جرس هرزه درا می سازد نکند میل تماشا اگر افسونگر ما

ما آه آتشنفسان را که صبا میسازد دلستان دعوی اعجاز تواند کردن که به نا کامیام از خویش رضا میسازد میتوان دید ز دزدیدهنگاهی که مراست یار را سرخوش صد رنگ حیا می سازد دیدهآ غیر چه گلچین شود از آتش طور عشق او را دل دیوانهآ ما میسازد شده نزدیک که از کار رود پنجهآ شوق پیرهن بر تنم از بس که قبا می سازد چاره سازان من ناکام چه سازم چه کنم اگر از دام خودم عشق رها میسازد

ناله را شوق سرانداز رسا میسازد تو گرفتار به کامی که نمیدانی چیستخبرت نیست که ایام چهها میسازد اگر این راه نپیموده به آمین رفتی سایهات را همه کس بال هما می سازد

خجل آن کس که به آداب ریا می سازد بی تکلف منشان رشک بهارند و بهشت

چشم حیران مرا قبله نما میسازد در ره کعبهآ دیدار دل خودکامه

مین خرسندی است درد را مرد خردمند دوا میسازد

هر که آمد به جهان بی سروپا میسازد کوی جانان که ز سرحد نشان است برون هر که

پشت اندیشهآ افلاک دوتا میسازد این تمنا که من دل شده را ساخت نهالپش بگذر از خواهش دل تا همه جانان گردی دیو را ترک هوس حورلقا میسازد اعتبارش نکند دیدهآ سرگشتهنگاه گریه تا راز دلم را به ملامیسازد بهر تسخیر دیاری که سکندر نگرفت دلم از نالهآ مستانه لوا میسازد نکند سرزنش شیخ و برهمن عارف دولت حسن هنر چهره گشا نام امنیت خاطر نشود گوشزدش هر که با دردسر چون

از او رشک نگارستان است خویشتن را ز خودی هر که جدا میسازد خیره چشمان ره نظاره کجا یافتهاند یار در آینه با خود به جفا میسازد اشک و آه من رسواشدهآ شاهد گل بهر

بهر آرایش خود آب و هوا می سازد غیر من کز دل خود چشم حمایت دارم گرهی را که دگر عقده گشا میسازد با دل خستهآ رندان فکند در جنگش هر که را دهر فرومایه فنا میسازد تو اگر کار جهان میکنی آسان بر خود هر چه مشکل تر از آن نیست خدا می ساز

دست ما را زگریبان که جدا می سازد یار هنگامه طلب جلوه طرازی سر کرد دست ما را زگریبا

نالهآ سرکش بی تاب رسا میسازد دل خودکامهآ او را که تو میدانی و من ms037 نالهآ سرکش!

- استغنا با من بیدل بدنام کجا می سازد آن که در آینه بر خویش زند استغنا لخی کام مرا چاره نماید چه شود لب شیرین تونی را به نوا می سازد

هر کجا برگ گلی دست دعا میسازد هوس دیدن رخسار چمن پیرایتهر کجا برگ خویش را پیش رو سیل فناکرده خیال آن که در عالم سودای تو جا میسازد چاک چاک است سراپای دلم از غیرت که چرا دست تو با رنگ حنا می سازد وی بختم نپسندد که شود چون روزم آن که آیینهآ دل مهر جلا میسازد اورت نیست که بهر من کارافتاده از شب و روز چهها عشق بلا میسازد

ر چشمهآ کوثر زده لب تشنگیام کی به این یک دو سه پیمانهآ لا میسازد بلعجب عربدهسازی است جهان گذران شب امید مرا روز جزا می سازد هر تمنا که شود چهره گشا در خاطر علی موسی جعفر به سزا می سازد دل ما هر چه هوس کرده یکی تا به هزار بلهآ حاجت ارباب سخا میسازد شوق کویت چو منی را که ز طاقت طاقم پیش خیل صف میدان وفا میسازد با همه حس لطافت که به خود چیده بهشت

خود چیده بهشت خویشتن را به سرکوی تو وا می سازد جست وجوی تو اگر سلسله جنبان نشود

لسله جنبان نشود بندبند دلم از هم که جدا میسازد هر سر خار که از خاک من آید به ظهور نظر لطف تواش مهرگیا میسازد

مین بوس تو برداشت سرم را از خاک نقش پایم به رخ آینه جا میسازد به طواف سرکویت که شود روزی من

ت که شود روزی من شاهآ خود را به صد امیذ گدا می سازد التفات تو چه کافر چه مسلمان همه ر صدرپیرای سر خوان صلا می سازد هر غباری که ز ms038 راه تو شود چهره فروز مهر سرمایهآ سامان ضیا می سازد چه شود روزم از این تیرگی آرد بیرون عکس رویت دو جهان را به صفا می سازد ما که باشیم که در راه تو جان افشانیم خضر را طوف درت بی سروپا میسازد

را که به امید ندارم خویشیالتفات کرمت کامروا میسازد رحمت عام تو عصیان من رسوا ر دستگاه عجبی بهر عطا می سازد عن قریب است که نظارهآ خورشید رخت همچو ماه نوم انگشتنما میساز هوس گرد سرکوی تو گردیدنها صد بهشتم به دل تنگ بنا میسازد

که به ناکامی ایام چرا میسازد حیرتی دارم از این ترکسرخودکرده نیست ظاهر که در این گوشهآ زندان نفاق از

زندان نفاقاز برای چه به ارباب ریا میسازد با چنین سرکشی خو که بیان نتوان کرد دردمندانه چه با دهر دغا میسازد

بس که با دوری بیدادنما میسازد میتوان گفت که یارش شده محو از خاطر بس که ب ترک سرکرده حریف است که یک چشم زدن دو جهان را به هوای تو فدا میساز دارد از هر دو جهان ساده دلی بر یک سو که به قربان سر آل عبا میسازد تردماغ می اخلاص تو باشد همه عمر مزه از نقل فرح بخش ثنا میسازد گرچه از نسبت مدح تو که اوراد من است خویش را صدرنشین شعرا میسازد دیده بر حاصل ایام نکرده است سیاه همه دانند که با فقر و فنا میسازد داغداغ است ز دست دل سودازدهاش باغ ms039 دوران که به خود نشو و نما میسازد نکند چون دگران توشه کشی عادت خویش در ره شوق تو با بانگ درامی سازد به ولای تو قسم یاد توانم کردن کز دو عالم به تمنای شما مر مطلبش را که نداند دگری غیر از تو سر مردان جهان سر خدا میسازد عرض حاجت نکند در بر محتاجی چند کارها حضرت حق جل علا میسازد احتیاجی که مرا بود زبردستی شدجغد را میمنت فقر هما میسازد هر که از سرگذرد تاج تواند بخشید مرد را بی طمعی قدرفزا میسازد بینیازیآ من بینام و نشان را آخر مالک مزرعهآ عز و علا میسازد شتیاق سرکویت که هلاکش گردم فارغم از هوس باغ و سرا می سازد

هر کجا خاک رهی هست طلا می سازد کیمیایی که قناعت به من ارزانی داشت هر کجا خاکر

کوه را پیش رو صوت و صدا میسازد ند تا چند من خستهروان را ایام روکش شحنهآ بیمهر قضا میسازد

صم نامرد که از دهر برافتد نامش تا به کی روی سیه گشته قفا میسازد روز تا شب به سر خوان لئیمی چون خود خویشتن را همه تن زبده ربا میسازد خویش را در سر بازار هوس پردازی

ر هوس پردازی چاشت درماندهآ ترتیب عشا میسازد گرچه در مذهب هر طایفه خونش هدر است

یفه خونش هدر است نقد جان بر سر تقلید هبا میسازد دشمنان تو اگر بیشتر از پیشترند جمله را حملهآ تکبیر فنا میسازد به همین شیوه ز ایام توان شد خرسند عید بر خصم حسود تو عزا میسازد هر که ms040 با مدح دل آرای تو خوگر گردید

و خوگر گردید بهر دونان نتوان گفت هجا میسازد

ده نهال قلمم صفحه راگلشن فردوسبها میسازد ثمر مدح تو آورده نهال قلممص مدعا عرض نیازاست نه اظهار سخن دل بی حوصله دستان دعا میسازد مطلبی نیست که معلوم نباشد بر تو بم امید دل خسته خفا میسازد این تمنا به زبان جلوه نما گردانم تا نگویند که خود را چه کیا می سازد دوستانت همه باشند به کام دل هم حور در خلد برین تا به ولا میسازد

12 مباد خانهآ آیینه تا ابد معمور که پرفریب مرا ساخت این چنین مغرور هلاک خندهآ شوخی شوم که هر ساعت دهد به گریهآ من طرح صد قیامت شور ز کاوش مژههای رسای او دارمهزار چشمه ولی همچو خانهآ زنبور از بهر درس نظربازی رخت همه عمر سواد دیده روان میکنم ز سورهآ نور(1،

ز چاک سینهآ من جوش میزند ناسور تو میزنی به هوس تیغ امتحان بر غیر زچاک سینهآ من

چنان غریب که پروانه در حوالی طور نگه به گلشن کوی تو تا به کی باشد به مجلسی که نگاهت کرشمه ریز شود پیاله میشکند فتنه بر سر فغفور

رگرفت که عکس روی تو با او چرا شود محشور ز رشک آینه آخر دلم غبار گرفت

وی تو دیدهای دارم به رنگ ساغر لبریز بر کف مخمور ز حسرت گل روی تو دیدهای دارم

بر جهان نگهت همیشه لازمهآ ترک مست باشد زور گشاده است در فتنه بر جهان نگهت گلی شکفته نشد چون به روی ما ز وصال خیال روی تو با خویش میبریم به گور

مگر کند به منت مهربان خدای غفور شکوه ناز تو مستغنی از نیاز من است مگر کند ب هزار بارم اگر میکشی به تیغ ستم به پیش دیدهآ حق بین نمیشود منظور ms041

خرابهای است که دیده است صدهزار فتور فراق با دل عاشق چه میتواند کرد خرابهای است که ؤال عیب نباشد بپرس از غم خویش زمن چه میطلبد در دل شب دیجور به نامه شرح دل خود نمیتوانم داد مگر چو شمع خود آیم به بزمگ بزار قافلهآ اشک و آه از دل و چشم به آسمان و زمین میرود زکوی تو دور

رو که از تو شکار دلم نمی آید من آن نیام که توان صیدکردنم به مرور توگوش باش که کوته نظر نمیداند صلای نغمهآ داوود میزند منصور

نبود نشئهآ می در طبیعت انگور من آن زمان که ز خوناب دیده مست شدم ز حیرت لب شیرین حکایتی گردید چو بخت تیره به چشم نگاه پنهان شور

به خون هر که گواهی دهد دم ساطور یقین شناس که در ملک عشقآ سرداری است به خون هر که گو ه بلهوس به سر عشق نسبتم مدهید باس شعله مدوزید بر قد کافور ز «لن ترانی» کج نغمه حرف کام شنو اگر به وادی ایمن رهت فتد بر طور

سال کعبه طلب میکنم به خانهآ خویش سراب راه دلم میزند به وادی دور نه جای شکوهآ هجران و خواهش وصل است به خلوتی که نوا برنخیزد از تنبور چه خلوت آن که بر آن راه یافت هر که دمی دلش دگر نشود در بهشت هم مسرور

هطالع شود پس آز دم صبح به نور خویش جهان گیرگشت و کرد ظهور چو آفتاب که طالع شود پس از دم صبح حوار دهد جان به مرده تا دم حشر حدیث او گذردگر به خاطر رنجور ز پاس عصمت او در جهان کون و ms042 فساد نگه ز دیدهآ مردم برون نیاید عور نه وعدهآ وصلش بود به روز جزا عجب که سر ز لحد برزنند اهل قبور دمی که تلخ شد از زهز کام شیرینش بدل به نوحهآ جان سوزگشت خندهآ حو ازبس که تاک به سر زد کف ندامت را تمام آبله گردید خوشهآ انگور

ه خاک مذلت به فرق تاک کنند از این خجالت اگر سر برآورد از گور

وتیای دیده تکرد به روی او نگشاید در سرای سرور وفا و مهر که عنقا و کیمیا بودند زحسن خلق تو شد عام در بر جمهور چراغ تیرهآ خورشید زیر دامن خاک شب وصال تو پرتو دهد به بزم حضور

مراد هر دو جهان را به باد داد به زور به غیر دامن لطف تودست امیدم گشاد کار دلم نیست همچو غنچهآ گل اگر ز هر دو طرو

آورد جوشد به جای آبله گوهر ز پنجهآ مزدور حضور عهد توگر یاد آورد جوشد چو دین جد تو منسوخ کی شدی هرگز اگر به حکم تو داوود میرساند زبور

و مخزن علم خدای عز و جل لب مبارکت آن گنج خانه راگنجور به این که نسبت دوری به مشهدت دارد قرین اختر سعد است ریگ نیشابور دم از ولای توگر صبح آخرین نزند

نزند به لشکر شب تاری نمیشود منصور

که منع ز می کردهای عجب دارم که در بهشت کشند انبیا شراب طهور بزرگوارا امید دارم از کرمت که چشم مرحمت از حال من نداری دور زیمن مدح تو کز رکنهای ایمان است هزار شکر که در کنج این سرای غرور زبان من که کلید خزانهآ فیض است شد از خوش آمد ابنای روزگاز نفور

به هیچ وجه نباشد به کنج سینه صبور دلم که از دو جهان حاجتش روا نشود نان کام دلم را به آسمان مسپار که او زیاده لئیم است من زحد مغرور ز مشعل مه و خورشید سر برون نکند به روز بختم اگر برخورد شب دیجور به کار خویش فروماندهام چه چاره کنممتاع درد فراوان و صبژ نامقدور

رین تر از کلام من است حرام گشته به من همچو عیش بر مهجور ز هر کرانه در آن هست کوههای امید اگر زمانه دلم را کند چودیدهآ مور رهین علقهآ طوق رضاست گردن منغم و نشاط نیفزایدم ز ماتم و سور چو شق ماه نبی روشن است معجزهات گواه این سخنم نیست شیر پرده ضرور سجود خاک درت زینت جبین من است چه آشکار چه پنهان چه در حضور چه دور

گم نهال امیدی است که از زلال ثنای تو میشود معمور

اگر شود سر شوریده پای مال ستور چوگرد در قدم رهروان کوی توام اگر

شت اگرچه هست در آن بودنم کمال قصور دلم ز خاک خراسان نمیکشد به بهشت اگر- نبود شکوه در این آستانه شیوهآ من مید لطف توام کرد این چنین معذور «خلیل» مطلب خود بر زبان نمی آرد که آن تو دانی و پروردگار ظلمت و نور امید او همه بر لطف بینهایت توست در این دوروزه حیاتی که هست عین نشور

مدام از می توحید بیخودش داری

به پنج فرق مبارک به چار نسخهآ نور

بستیم چون طرفی از قامت او خوشا سایهآ سرو و پای صنوبر به صد فکر اکنون به خاطر نیایدسو

به خاطر نیاید سواد خطی را که میکردم از بر

که آبم گذشته است یک نیزه از سر ز دل سوزی این و آنم چه حاصل غبار دلم بر نفس راه بندد چو آیینه گردد به رویت برابر دل از سینه تا رفت تن ناتوان شد

قوی باشد از پادشهآ پشت لشکر نمیدید آسیب موری ز طوفان

وفان اگر آه من میشدی میر معبر زند خویش را یکه بر هفت دریا جگردار بوده است اشک دلاور چمن گر خورد آب از جوی چشمم شود شاخ گل آشیان سمندر نه ممنونم از التفات عناصر نه اندوهگینم ز بیداد اختر خلفزادهآ عشق خودسر نداند

داندز جور پدر فرق تا مهر مادر

شدی تیغ آیینه گر داشت جوهر بهخون غوطهخوردن بود خودنمایی ز مردان خوش آید گریبان پاره زن زشتروی است محتاج زیور

منای عالم نهایت ندارد چوگرداب تاکی شوی درهم آور

شود جفت گردون اگر طاق منظر نبخشد به دونهمتان سرفرازی ش پی خواهش نفس کافر نداری حجابی ز خلقان و شرمی ز داور به غیر از مدارا و تسلیم آخر چه تدبیر دارد قضای مقدر بهارت خزان کرد و شب گشت روزت به امید وصل بتان ستمگر

یاست آیی به ms045 طبع حریفان نسازند جای تو چون حلقه بر در سراسر روی چند چون موج دریا به گردابی آخر مینداز لنگر به هر نوع باشد بکش تا به منزل اگر پایآ درگل اگر دست بر سر ز پا هر که افتاد تا منزل آمد چه سازد در این راة سعی تکاور نهای کمتر از بید در باغ هستی ثمرگر ندارد شود سایه گستر نه می ماند در خم نه گل درگلستان نکردی دماغی ز آسودگی تر

سر هر که باشد گرفتار افسر کی از پای دلها کشد خار محنت یفتد ز پا در ره آرزوه اگر دست محتاج گیرد توانگر به دیر مغان کعبه لبیک گوید ز روی صفاگر زنی حلقه بر در

زند ترگ او خنده بر تاج قیصر گدایی که راه طلب بست بر خود ز به فتوای ساقی در آیین مستان حرام است بر لاله بیبادهساغر

زند خویشتن را به دریا شناور اگر محو وصلم تعجب نباشد ز

به سوی سرابم نمیگشت رهبر چه میکردم آیا اگر خضر مطلب ب

شنیدی که یوسف چه دید از برادر مکن شکوه از جور بیگانه خویان شنیدی که یوسف

به بی حاصلان نسبت من کجا کار طوی کند شاخ عرعر اگر خضز آبش ز سرچشمه آرد سزاوار آتش بود نخل بیبر کند خشکمغزی اگر هرزهلاییمشو تا توانی ز بیهودهاش تر در اقلیم ارباب معنی نباش به گنج گهژ احتیاج سخنور ز شرم سخنهای خاطریسندم در آب و عرق غرق گردید گوهر شود قدر من پیش ذزاث ظاه گر آفتابم شود ذره پرور

حفه آرند شیر و عقابم چنینم مپندار در صید لاغر

د بسته بر چوب دست حریفان برآید اگر مهرهآ من ز ششدر به طفلی که در بند گهواره بودمسخن با زبانم زبان داشت اکثر عطارد چو بر صفحه شعرم نویسد دواتش شود نافهآ مشک اذفر ms046 لبم هرگه از شیژ آلوده میشد دهان مرا دایه شستی به شکر

خن گرچه مرغ فلک آشیان است به عهد من افتاده در دام مسطر از خاکساری زند آن که هرگز زبانش نگردد به «الله اکبر» چو دونان ز من خاکساری نیاید که گرد

که گردیدهام خانه سوز قلندر هراس حسودان نباشد دلم را چو

چو آیینه گویم سخن در برابر راغی ز مردان دلزنده خواهم به عشق علی بن موسی بن جعفر نمیزد اگر آسمان دم ز مهرش به خاک رهش کس نکردی برابر ز سایل نگردد دلش تنگ هرگز گر از شش جهت رو نهد هفت کشور چو مردان اگر در رهش سر نبازد کند زهره بر فرق مریخ چادر دوند آن چنان چاکرانش بر اعدا که بر شعلهآ خس وزد باد صرصر به صدق دل آن کس که خاک درش شد به گردنکشانش خداکرد سرور تهی بود دستش ز اسباب دنیا کف بحربیبهره باشد زگوهر جهان را قفا زد که باید طلاقش زنی سرکشی گر کند پیش شوهر چو از آستین دست قدرت برآرد

قدرت برآرد نهم چرخ را میجهاند ز چنبر براین در توانم دم از بندگی زدمرا جد و بابند سلمان و بوذر سزاور آتش بود در دو عالم گر از دل رود مهر اولاد ح سحرگه خیالت چو آید به خاطر شود چار حد دلم رشک خاور ملک طاعتی گر کند بیرضایت کم از کفر باشد به دین پیمبر به توفیق رأی تو هر مطلع من چو خورشید گیرد جهان را سراسر

اگر بط خورد غوطهآ گردد سمندر به خوناب چشم من آن آتش تر اگر بط خو خطیب از زمانی که نام توگوید به خود پایهآ طرفهای چیده منبر

شود خشک در ریشه نخل ستمگر چه معجز بود این که از ابر لطفت نمیبود چندین عزیز خلایق ز نامت نمیبود اگر سکه بر زر برم بهره گر از لب جانفزایت ز ms047 چرخ نهم مینهم پایه برتر گرفته است پا از تو در سینهآ من نهالی که آورده صد آرزو بر

که منعم ز دنیا و عاشق ز دلبر دل از خاکبوس تو آن بهره یابدکه م به راه توگر خار ماند به پایی مرا بشکند در دل و دیده خنجر عدوی تو آن بینصیب از شفاعت به پشت پدز ماتمش داشت مادر

ز آب خضر چشم بستی سکندر غبار رهت گر در آیینه دیدی

دیث مرا هر که باور ندارد دم عیسیاش میشود زخم منکر خوش آن دم که در کنج امیدواری تو چون جان شیرین درون آیی از در نشان عدو نیست گر سهم تیرت برآورده از بال عنقا پیش پ

قلم در کفم میشود شمع انور شب تیره از پرتو مدحت تو ق ازگرداب پیچد به خود ناف دریا که بیمنت ابر جوشم زگوهر شها عمرها شد که در این ولایت مرا بخت یاراست و اقبال یاور ز یار و دیارم امیدی نباشد که در پیش این نشئه باشد محقر به گرد تو سرگشته چون دود شمعم کمند دلم نیست زلف معنبر همین است کام دل از آستان که کافر در این جا نگردیده مض به تحصیل اسباب عیش دو دنیا امیدم نیفتد به درگاه دیگر گواهی ندارم به از همت تو که هرگز نگردم ز دونهمتان جر ز انعامت این چشم دارم که گردد مرا کشور بینیازی مسخر سمان در که بست آسمان بررخ من گشایی تو یا فاتح باب خیبر چرا زیردست کجاندیش باشمنیام از سپهر فرومایه کمت

بود تا نشانی ز خواری و عزت ms048

رخ اعتبار من و خاک این در تا شدهام روشناس ساقی تقدیر زهر ملامت کشم به چاشنی شیر بینمکی داغ شوربختی باشد

شوربختی باشدسادهدلانیم بینیاز ز تدبیر خون جگرگر حلال نیست چراگشت

ال نیست چراگشت روزی ازخودگذشتگان جهان گیر عهدگل جلوه یک نظاره نباشد

باشد موسی بیتاب در تلاش ده و گیر نالهآ بیدرد در حجاب حجاب است گر شده باشد تمام شاهد تأثیر شادی عاشق نصیب دشمن او باد غم نفزاید زگریههای گلوگیر لذت عیش جهان همان که شناسی چند توان بود در شکنجهآ تقدیر ای که به خود درفزودهای به صد افسون غافلی از حقهبازی فلک پیر حسن تماشاطلب بهانهنواز است تا به جنون میزنیم دیر شود دیر سوخته اختر ز پرتو شب تارم بیاثری هم نبود نالهآ درگیر چون ز دعای سحر دری نگشاید یاد شراب صبوح و شاهد کشمیر وقت دلی خوش که قدر وصل ندانست میگذرد روز ما به نالهآ شبگیر مرغ نگاهم زروی او نکند رم بال برون آورد اگر ز پر تیر بی دل ودین تر شدم از آن که توان گفت

که توان گفت علم محبت نمونهای است ز تکسیر خشک لبم در هوای دجلهآ بغداد زهرشناسم حلاوت شکر و شیر خضر مروت کجاست تا بنماید راه به صدر نگارخانهآ تقدیر

وارث ملک خدا به خطبه و شمشیر مهدی هادی امام مشرق و مغرب وارث ملک خدا به چون پدر خود پدر طریق یقین را هست ز اقبال او بلندی :

و جل اوست جمله صفات حمیده شاهد و تفسیر ختم کلام خدای عز و جل اوست

جوان را کرده ز بس در مزاج حادثه تأثیر مژدهآ عهدش که پیر ساخت جوان را

ناسند چشمهآ آب حیات از دهن شیر اهل نظر سالها ز هم نشناسندچش ای چو خدا غیبدان صورت معنی حاجت ما را چه احتیاج به ms049 تقری

حیات تازه کرم کن بیروشی میکند زمانهآ بیپیر ین خم سیمابرنگ بلعجب آهنگ بس که فلاطون کش چند ز بیداد دستبرد شب و روز بر دلم آید همیشه تیر پی تیر بادهآ آزادگی خمار ندارد چیست مرا بیبهانه این همه تشو شور جنون مرا به سعی بهاران نکهت گل روشناس نیست به شمشیر آخر عهد شباب و اول شیب است چند فتد چند کام بنده به تأخیر تا پدر و مادرم فدای تو گشتند پشت و پناهم تو بودهای نه شه و میر چشم بهراه تو و ولای تو بودمخاک وجودم قضا نس

جهانمبهر چه راضی شوم زخویش به تقصیر حال که هر جا مهین شریک جهانم

صورت خورشید را به راه تو تصویر گر کند از بهر مشق خویش مصور

یک سر مو تا به روز حشر زتنویر همچو حکیمان روزگار نچیند(1 یک طفل دبستان روزگارم اگرچه ه

ههیچ نیاموختم ز شیوهآ تزویر

چند کنم چند بیکفایت و توفیر مرثیهخوانی به مدح اهل زمانه شیوهآ ایمانیان نهایت کفر است کوادب شرع و تازیانهآ تعذیر جسم جهان را تو جان بیشبهایی آمده ویرانهام به سایهآ تعمیر معجزهآ خانهزاد را چه زیان است گر برهاند ز منت تدبیر

ب تو اکسیر کیمیای سعادت لب مرا میتوان نواخت به تغییر شوق دعا نام خویش برد ز یادم نزد مبین خامشی است صرفهآ تقریر تاشب فرمانبر تو هست شب قدر روز حسودت شود سیاهتر از قیر

فکر من از پرتو ثنای تو بادا

رونق بازار آفتاب جهانگیر دوش هنگام سحر بر سرم آن شمع طراز جلوهای کرد که دیوانهآ او شد اعجاز برکفش ساغری از آینه مستانمستان همچو عشق من و چون حسن خود آمد ممتاز

ب بقا خضر ز هستی شسته تا کند در شکن طرهآ او عمر دراز ، ز خجلت دگر از غنچه نیاید بیرون ms050 گر دهم شرحی از آن دوش و بر جامه تراز گاه با من به(1) نگههای نهان شکرخند گاه با خود ز سر ناز و فسون عربده ساز آتش چهره برافروخته با شعلهآ خو آن چنان تند که یاقوت در آرد به گداز تا نگه گشت به آن جلوهآ اندام دلیر دل بی حوصله آرام ندید از انداز نیست یارای زبان گر نه بیان میکردم که چهها سر زد از آن دلبر دیوانه نواز ویش را بر دم شمشیر نگاهش دادم به امیدی که مگر باز شود طعمهآ باز

حیه بر شیوهآ اخلاص نهانی کرده بی حجابانه دویدم بر آن مایهآ ناز

گشت آشفته که چند این همه بودن طناز بوسهای داشت لب بی جگرم نذر لبشگ ترزبان گشت نگاهش به سخن پردازی من سراسیمه تر از مرغ دل بیهده تاز گفت ای عهدشکن از که به خاطر داری که ز معشوق

که ز معشوق شود خاصه ز من شکوه طراز حیف از آن لطف که در کار تو بی حوصله شد جای دارد که شوم منکر ارب ی گناهی تو در این واقعه این جرم من است تا نسازم چوتویی را پس از این محرم راز

آمد از پردهآ اندیشه برون شاهد راز بس که بیطاقتیام حوصله پردازی کرد آمد

این سخن شد زکجاگوش زد بنده نواز گفتم ای جام جهان بین چه شکایت که شنید این سخن شد زکجاگ

خاصة ms051 الحال که مستم ز شراب شیراز کی کجا این سخن از من به زبانها باشدخاصة الحال ناله چون شمع ز بیداد نخواهم کردن گر برد عشق هوس سوز مرا بر دم گاز بیزبان بودن من در همه جا مشهور است همچو آن راز که افتد به زبان غماز به خدا تهمت این ننگ نبندی بر من که ثناخوانی شاهم نگذارد به نماز وارث ملک خدا مهدی هادی که ازاوست هر چه در زیر فلکی ملک نشیب اس کام بخش دل بیطاقت ما منتظران که به راه طلبش چشم جهان باشد باز هر که مهمان سر خوان عطایش گردید دوخت از مائدهآ خلد برین چشم نیاز پایهآ قصر جلالش نه، چنان است رفیع که به آن سدره رسد روح امین در پرواز نوعروسی که عدویش به نکاح آورده هست در حجلهاش از دوزخ جار هر کجا بارگه عرش سریر افرازد برنیاید زلب سایل رحمت آواز4 دیدهام تا مگر از خاک درش یابد بهر شده نعلین تهی پای بیابان حجاز

آن کریمی که نباشد چو خدایش انباز قائم آل محمد خلف صدق علی داورا بندهنوازا ملکا آگاها ای که انجام تو صد نازکند بر آغاز بنده کز معتقدانم نپسندی یا رب که به این بیهنرانم سر و کار افتد باز تردماغم زمی مدح تو هر شام و سحر بسته از حاصل(5) دنیای دنی دیدهآ آز

نیست در صحن گلستان ارم جای گراز در مصافی که ز آشوب دلیران گردد پشت ماهی همهآ روی زمین در تک و تاز برق شمشیر تو در معرکه تاگشته عیان جان برآید ms052 زلب خصم به جای آواز سینهآ باز شکافد ز نهیبت تیهو آهو از حفظ تو(1) بر شیر کند دستانداز حال ناگفتهآ هر سوختهجان میدانی قصهآ خویش همان به که نمایم ایجاز هر کجا درد و غمی هست گرفتار من است عجبی نیست که بر عالمیان دارم ناز یار بدمهر به صد لابه اگر رام شود

به اگر رام شود چه توان کرد به بی باکی بخت ناساز

ادب حلقه کشد درگوشم من دیوانه که باشم که نباشم طناز کیمیایی طلب از خاک درت داشت «خلیل میشدم2) رهبرش از تجربهآ سوز و گداز بی سرانجامتر از او همه دانند که اوست چون کرمهای تو ممتازتر از هر ممتاز

تا خدا هست مرادش ز تو حاصل بادا

به مراد و به مرید و به نماز و به نیاز

درنعت حضرت رحمة للعالمین و خاتم المرسلین (صلی الله علیه و آله وسلم) دل بی طاقتی(3 دارم که حیران است جانانش سراسر مصحف تجرید نازل گشته در شانش اگر چون غنچه گاهی وانماید خویش را درهم زمانی4) خنده برگل میزند زخم نمایانش در هم صحبتی بسته است بر روی جم و خاقان شکوه بینواییهاست یار آب دندانش نباشد از تمنآیی که میگویند میباشد به جز اندیشهآ معشوق در پیدا و پنهانش زبس خواری کشید از شاهدان نازپرورده محبت امتیازی داد از امثال و اقرانش

زبس کز بادهآ توحید بینم مست مستانش گهی در وادی بتخانه سرگردان ناکامی گهی در کعبهآ مقصود مطلب گشته حیرانش خیالش کی توانم کرد اگر معجزنماگردم(1) چنین کز خویشتن پیوسته می یابم هراسانش دلی کز سینهآ صد آرزویم بارها گم شدخوش ms053 آن ساعت که با دلدار یابم در گلستانش گذارم بر فلک افتاد دوش از هرزه گردیها کم از یک پایهآ دل بود طاق هفت ایوانش سلیمانوار چون بر مسند تمکین فرود آمد ر

روان بر آب و خاک و باد و آتش گشت فرمانش نبود این خاکدان را وسعت نشو و نمای او بساط از نه فلک افکند بیرون رفعت شانش از آدم مانده دل در ملک هستی یادگار تو روا باشد که شیطان به حکم عدل اگر آباد سازی خانهآ دل ا خرابی ره نخواهد یافت در بنیاد ارکانش دو عالم در شمار دل نمود قطرهای دارد چرا از بهر گوهر افکنی در بحر عمانش متاعی نیست دست آموز دلالان افسونگر پشیمانی نخواهی داشت گر نفروشی ارزانش

ت را شاهد دنیا ز هر سو راه دیگر زد ت ماشا دارد آن ساعت که دریابی پشیمانش به هر افسون که دانی صرف کن در کار او خود مگر روزی توانی ساخت بسی از ناتوانی ناتوان ترگشته صد نوبت ندارد آ

یت ندارد آن چنان دردی که بتوان کرد درمانش

دوا ممکن نخواهد بود از سیب صفاهانش مگر از غبغب دلدار یابد ذوق آسایش عنان داریش کن از شاهدان تهمت آلوده که میگردند زار از آرزو. گریبان میدرند از اشتیاقش(2) بی نیازیها چه در مرگ تمنا میکنی هر دم پریشانش اگر دل قابل عشق ملامت دوست میگردد ز دست صد هوس آزاد خواهد شد گریبانش فزون از بیت معمور است دل صد پایه افزونتر ز تدبیر پیاپی چند خواهی کرد(3) ویرانش زلیخای هوس را آرزوها پیر میگرد برآور یوسف خود را ز دستانداز بهتانش241

به آرایش فزاید جلوههای شوخ آیانش عروس دهر مردم کش چرا بیهوده هر ساعتبه آرای

د را از او پاکیزه میسازم اگر باید طلاق آماده گردانید از جانش ز دنیا هر ms054 چه پیدا میشود دنیای ثانی دان مشو زنهار زنهار ایمن از امثال و اقرانش درشتی میکند بسیار نفس آرزوفرما ز ناهمواری ایام میبایست سوهانش بساط آرزو را میکشم از زیر پای دل اگر سد سکندر تختهای باشد ز دکانش از بیداد یاران منتی بر خویشتن دارم شکایت نیست یوسف را ز دستانداز اخوانش وفا نایابتر از وصل جانان بود در دوران(1) چنین در کوچه و بازار من کردم فراوانش گذارت گر به گلزار سرکوی وفا افتد حیات خضژکوتاهی نماید با خیابانش مکرر شاهد دنیا به من وا میدهد خود را ندارد آن قدرها رتبه آن روزی که گشتم روشناس عالم امکان نبودم یک نفس آسوده در پیدا و پنهانش دراین بحرین پرآشوب کمتر سود میباشد سر امیدواران است مروارید غلتانش شب امید را از ترک خواهش روزکن آخر هراسان چند خواهی بود از خواب هراسانش ز رشک خاطر آسوده کوثز داغ میسوز کنی تا چند در سودای جمعیت پریشانش طلسمی بسته شاه عقل بر نام شکیبایی اگر صاحبقرانی بشکن از نیروی یزدانش

ت خوان هفتهآ ایام فکری کن که ویران چون توانی ساختن بنیاد ارکانش خرد طفلی است بدخوی هزاران خواهش بیج ز مکتبخانهآ تجرید باید ساخت زندانش جانان راز دل در پرده میدارند مشتاقان چرا هر لحظه آری در(2) سر بازاز عریانش واند بینوایی لاف زد از کامرانیها که باشد چشمهآ کوثر خجل از چشم گریانش خمار آلوده را شیر و شکر کی تازه رو سازد شراب تلخ میباید که آرد شور در جانش به خوان دهر نتوان یافت هرگز چشم(3) دل سیری مبر تا میتوان انگشت بر گرد نمکدانش مبین تا میتوان آن بیحیای دیده خالی(24 که فکرنان فراموشی دهد از ذکر منانش

را نمیارزد به میدان تاختن ایران و تورانش تمنای جهان گیری نباشد اهل همت را جهان را رستم سهراب کش گفتند اهل دل نباید یک زمان غافل شد از بیداد دستانش سراسر ملک دنیا مال رندان(2) است تا دانی به خون خویش بازی میکنند از جهل اعیانش

م اگر داری کباب از نالهآ مظلوم گردد مرغ بریانش به سلطان ستمگر رحم باشد رحم اگر داری کب نهال حرص و آز از جوی غفلت میشود سرکش برون آور ز بیخ و ریشه دور انداز آسانش بشو دست طمع از سفرهآ ایام دون پرور به زهر آلوده باشد گر دم آبی است برخ

توانی آرزوی شاهد رعنا که در دل عقدهها میافتد از گوی گریبانش

نباشد ناله واری باد در دست سلیمانش جهان را اعتباری نیست گر خواهی گواه اینک هلاک معصیت تا چند گردد نفس(3) نافرمان به یک سو آور از این دامگه مانند مردانش

سوار صبر را تنها فرستادم به میدانش دو عالم درد نا کامی صف آراگشته از هر سو س نه پنداری که ناکام است در مهر و وفاعاشق به کوثژ خندهآ رنگین فروشد چشم گریانش مرا در وادیای افکنده شوق بی خودی فرما که گردد کعبه بر گرد سر ریگ بیابانش ه جان آمد دل از آداب تکلیف(4) مسلمانی فرستادم به گلگشت دیار کافرستانش خن سازان مرا در گریه گر بینند از دهشت ز خاطر میبرند افسانههای نوح و طوفانش به یاد کعبه گم گردیدهای دیدیم در ms056 وادی که از شش رهگذر احرام بندد چارارکانش

نانش ز جام کامرانیها نماید1) مست مستانش خوش آن عاشق که حسن مهربانی یافت جانانش به غیر از بوسه مستان نقل از یار هوس پرور اگر تکلیف میخوردن کند لبهای خندانش

ن رویش نگاهم باغبان گردد چراغ وقف می سازم به آتشگاه گبرانش حر با چشم جانان راه حرفی بود چشممر به یاد سینهآ من خارخاری داشت مژگانش مرا با عشق بیحد اتفاق صحبت افتاده به سوز نالهآ من نیست شمعی در شبستانش نباشد بیاثر در کوی دلبژ نالهآ عاشق شود تا حشر بی خود پاسبان از آه(2) افغانش خیال یار بی پروا که از دل روی گردان شد عجب رندانه پیدا کردهام در چشم حیرانش دل آرایی که من خود را به افسون رام(3) او کردم به صد اعجاز ره بسته است سحر چشم فتانش اگر عاشق ز آه خویش در آتش وطن دارد سفال آسمان سرسبز می گردد ز ریحانشر

م نوشتی دلستان نامه نشان بوسهآ پنهان عیان بودی ز عنوانش چه شد آنها که چون سویم نوشتی دلستان نامه نش نگاهش ناتوانی را نمی پرسد به یک دیدن در این سودانمی دانم چه خواهد بود نقصانش جفاجویی که از دزدیدهدیدنها خجل گردد خدا سازد(4) که بیبا کانه گیرم طرف دامانش «خلیل» از سرگذشت دل حکایت سنج شو دیگر

ن حکایت سنج شو دیگر که این افسانه را تا حشر پیدا نیست پایانش فلک با قوت دل برنیاید گر کشد خود را

ن برنیاید گر کشد خود چو نامردان مکرر روی گردان شد ز میدانش در آن میدان که هر سو یکه تازی در کمین باشد ندارد تاب گوی نه فلک یک زخم چوگانش من واین دل که در صد داستان وصفش نمی گنجد شبی رفتیم در خلوت سرای چرخ و ارکانش رای تحفهآ یاران ms057 ندیدم هیچ لایقتر به غیر از نعت سلطان رسالت صدر ایوانش حبیب الله ختم انبیا مطلوب خاص حق که در اقلیم هستی خلق کونینند مهمانش

نین کز انبیا معراجواری برتر افتاده زایمانهای دیگر سرفرازی یافت ایمانش به اقلیم ثنایش شاه معنی گر کشد لشکر همان در نیمهراه از پا فتد صد بار یک رانش اگر آدم اگرادریس هر یک را که میدانی چو طفل بی سوادی سوده زانو در دبستانش

آستین مرحمت می آورد بیرون شفاعت چون گنه کاران در آویزد به دامانش به خاک رهگذارش جان دهد پیراهن یوسف گدایی میکند بوی گل از عطر گریبانش به هر جا(1) شاهد ایمانش از رخ میکشد برقع نخستین والهآ بی تاب و تمکین است یزدانش کند هر قطره را داغ دل سرچشمهآ کوثر به یاد دامن ما خاکساران ابر نیسانشر حریم کوی او کز هشت جنت باج میگیرد چه گویم آه آه از جانگدازیهای حرمانش تعالی الله زهی رفعت در دولت سرایی را که عرش از استوابر کف عصاگردیده دربانش در آن روزی که بار عام بخشد دادخواهان را ضا مانند مظلومان زند زانو به دیوانش نه تنها ریگ صحراگشت در مدحش زبان یکسر فلک هست از کواکب روز تا شب سبحه گردانش

زباندان رموز غیب می گردند طفلانش به هر کشور که علم او معلم میکند تعیین زباندان ره زبور از یاد خواهد برد چون عاشق هوسناکی شود داوود اگر هم داستان نکته سنج سواد حکم او گر در بیاض دیدهاش افتد سلیمان اسم اعظم می کند طغرای فرمانش بنای کعبه از اقبال او بر عرش میتازد شکست افکند اگر بر طاق کسری رفعت شانش صباگرد رهش گر جای بوی پیرهن بردی که میدیدی دگر یعقوب را در بیت نثار خاک پایش گر نسازد گوهر خود را زبیخ و ریشه دریا خشک گردد شاخ مرجانش زیوسف چشم می پوشید با صد بینیازیها اگر مانند من در خواب دیدی ms058 پیر کنعانش چو از خوان «خلیل» امیدواران را کند مهمان یکی از پیشکاران است اسماعیل قربانش دلم کزناتوانی راه بر نقش قدم بندد به طوف کوی او دریافتم صد جاشتابانش نمیخوردی فریب گندم از ابلیس غارتگر اگر آگاه میشد علم الاس چو محکم میکند بهر شفاعت بر میان دامن شوند از شش جهت ارواح قدسی تهنیت چه سازد با شکوهش تنگنای عالم امکان فضای لامکان تنگ است بر میدان جولانش من صد آرزو راکی گذارد در حجاب از خود ز دریا در ز صحراگل برآرد ابر احسانش

فکند چون در چار سوی عالم امکان27 ز خجلت یوسف معنی به غارت داد دکانش مگرگاهی به خلوتگاه آن حضرت رهش بخشد سلیمان خاتم خود هدیه می آرد به سلمانش

که با چندین کرامت گشته خوان سالار قرآنش ز نعت او نباشد در دو دنیا نعمتی بهتر که با چندین کرامت گشته خ در آن خلوت که حرف قاب قوسین است نقل آن چه حذ موسی عمران را(1 که گیرد جای دربانشر چو از شهد شهادت تلخ کامان را دهد نعمت دم روح الله از تعظیم می گردد مگس رانش من آن قدر از کجا دارم که باشم میهمان او طفیلی میشود با صد تمنا خضر بر خوانش چه حد من که لاف مدح سنجی بر زبان آرم من و تا روز محشر گوهرافشانی به حسانش سر مطلب بریدم گرچه افزون تر زصد نوبت هلاک جان و دل گردم که گردیدند خواهانش فلم را مینمایم اژدها در چشم خودبینان هراسند از عصای موسوئ فرعون و اعوانش چه گوید یا رسولالله حال خود پریشانی که غیر از گرد بر گرد تو گشتن نیست در مانشر دلی دارم که چون آدم به جنت داشت ناکامی چه آسایش تواند یافتن از فین و کاشانش هی دستی مرا زنجیر ms059 پا تا چند خواهد شد طلا بی قدرتر از قیمت عشاق در کانش

فر تا شام در اندیشهآ شبگیر میگردد به غیر از آرزوی استطاعت نیست سامانش ندارد تحفهای شایستهتر از شرمساریها پریشانی که شیطان بارها کرده است پالانشر شفیع خویش می آرم به درگاهت جنابی را که می خوانند سلطان کرم شاه.

ق و مغرب که رضوان جانفشانی میکند در پای دربانش

ررهگذارش تا دلم را ساخت نورانی مقرر کردهام از دیدهآ حیران نگهبانش هوس داریم تا بار دگر گردیم جانافشان من و دل گر دمی صد بار میگردیم قربانش

برکف جزو مدحش میشوم در انجمن پیدا شوند از روی هم شرمنده خاقانی و خاقانش مکرر امتحان کردم چه در سرا چه در ضر خلیل» بی سرانجام از دو عالم اوست سامانش ندارد بهره گر از کام ایام سیه کاسه مهیا1

مهیا از ثنای اوست نعمتهای الوانش سیه روز است دور از خاک آن درگاه جان پرور اگر شمع شبستان می

اگر شمع شبستان میشود خورشید تابانش سر سوداییاش نذر ره آل عبا باشد در این مطلب نه استدلال میباید نه بره چو مستان یافتش از جام مهر ساقی کوثر زتاب رشک آتش زد خضر بر آب حیوانش

غنی گردان ز انعامات نقد شاه مردانش ز جنس کامرانی بینواتر از من افتاده غ

به من نالید تا اظهار سازم راز پنهانش خود از خجلت ندارد روی عرض حال خود کردن

انهآ هستی جهان تاریک میگردد ز گرد طرف دامانش اگر دستی برافشاند به وحشتخانهآ هستی شود ملک جهان گر مال این بی آرزو یکسر خیال مشت خاکی میکند در چشم دهقانش همین کز چون خودی بیم توقع برده از خاطر ز دنیای دنی پرور امیدی نیست چندانش

ناعت خدا را رحم کن راهی نما بر خوان احسانش تو مهمان دار باشی سیرچشمان قناعت را ms060

نمایی بر بساط آرزوها دامن افشانش امیدم این که چون اهل توکل در صف طاعت نمای چو عیسی زیر گردون گورواری نیست جای ا کرامت کن مقام دلنشین در باغ رضوانش بیان مدعا را با دعای بیریا کردم مبادا دشمنان از دوست :

نباشد از شما غایب به هر حالی به هرکاری

تمنای دل بیتاب را این است پایانش بیا ای چهرهات را چاکز آتش ز خوی بیمحابایت تر آتش تو را از حسن باشد پای برگل مرا از عشق سوزد در سر آتش رخت افروخت شمعی در خرابات گرفت از بادهام در ساغر آتش از آن روزی که با خوی تو شد خویش سرآمد گشت در هر کشور آتش اگر رخسار شویی بر لب جوی برآرد از جگر نیلوفر آتش به یاد جلوهآ نازآفرینت کشم از نالهآ خود در بر آتش نهانی باگل روی تو لافد ندارد شرم از خود کافر آتش چو آراید بهشت از ناز خود را شود از شرم رویت کوثر آتش ز لطف نسبت رویت عجب نیست به رنگ گل شود جان پرور آتش ز جوی دیده گاهی میخورد آب نهال ما که می آرد بر آتش

به غیر از سوختن کارش نباشد

که خس را میشود روشنگر آتش2

18 سحر به پرسشم آمد چو آرزوی وصال نگار سروقد سیم ساق مه خلخال ز شوق جلوهآ قدش به باغ سینهآ تنگ هزار حسرت از پافتاده گشت نهال چنان که سرو گدازد ز رشک رفتارش به آن رسید(3) که لرزد ز انفعال خلال در آن میانهآ شب برفروخت رخساری به صد مبارکی روز اول شوال ز عارضی که به گل خندههای تر دارد ز روی آینهآ دل زدود زنگ ملال رخی زگرد خط از ms063 آب خضر برده گرو نه آشکار و نه پنهان به رنگ نور هلال لبی چو غنچه تبسم فروش کم مایه دلی زمهر و وفا چون کریم صاحب مال رساند چون به گلستان نوید آمدنش حریرجامهآ گل چاک زد نسیم شمال چنان زباغ سراسیمه سرو بیرون جست که هر قدم دو سه جا ماند سایه از دنبال

حضور عیش ومی تاب نذر احبابت

حسود را شکرآب ملال وقف سفال بحگاهان که با هزار خیال داشتم اشتیاق بزم وصال گرد برگرد خویش میگشتمشوق در پیش و صبر از دنبال تزلی چند پیشتر از خویش میدویدم به راه استعجال یمهراهان مرا وداع نمود دل آشفتهحال بیهدهنال بهر خود استخاره میکردم رخ دلدار رو نمود به فال خضر توفیق گشت راهنمونبه مقامی که نیست جای مقال ناگهان کوی یار پیدا شد رنگم از چهره کرد استقبال به هوای طواف درگاهشمرغ نظاره ماند از پر و بال هر طرف ایستاده سر در پیشنامداران خطهآ اقبال دل سرگشتهام تپان در برتاخت آورد بر سرم آمال حیرت حالیام چهها که نگفت گرچه بودم چو عکس آینه لال خواستم خویش را دهم جلوه در چنان بارگاه عرش مثال دورباش وصال پیدا گشت تنگ شد عرصهگاه صف ن

گزان گفت عقل کارآموز که در این جا تو را کجاست مجال باش بر جای خویشتن خاموش ms067 تا ببینیم چیست صورت حال به کناری شدم حجابزده

زده عشق را غیر از این نبود مآل بودم از دور دور سرگردان حیرت آلود مضطرباحوال

تکیهگاهش سریر استقلال روی اخلاص بر زمین ادبتکیهگ یافته طرز دستگاه سخن لب فرو بسته از فسانهآ قال به زبانی که شسته بود به شهد سخنی داشت همچو آب زلال گرچه ظاهر نبود چندانی گرچه میگفت آن همایونفال آنچه شد جسته جسته معلومم بود مضمون آن به این منوال پیش از این گر ز نسبت اب و عم منتی بود بر سرم ز نوال گاه از بند آن دلم در بند گاه از مهراین تنم چون نال داشت در سایهآ حمایت تو آفتابم امان ز بیم زوال کارم اکنون فتاده یکباره به تو مستغنی محولحال دادی از لطف بینهایت خویش به من آنها که مینمود محال نوبهار عنایت تو مرا ساخت در باغ روزگار نهال

ان راایمنی بخشم از خمار ملال حاصلی ده که بینوایان را در میان نیاز و نازکنی چشم حیراننگاه را دلال دل تاریک را ز روزن چشم روشنایی دهی ز شمع جمال زند از نور رهنمایی تو برق نظاره بر سیاهی خال

خواه مسکین وخواه صاحبمال ریزهخواران خوان جود توآند

ه از سفرهآ نوال تو نیست زهر باشد به کام اهل کمال

ره سایلان درگاهت سر صدگام میشود پامال برد دزدیده تا به کوی تو پی بوی جان میدهد نسیم شمال هر که را نیست از تو خرسندی گر کشد خویش را به صد اشکال نتواند که حبهای یابد دو جهان را اگر کند غربال خواه در دیر و خواه در کعبه هست شکر تو بهترین افعال داورا بندهپرورا ملکا به حق مصطفی وحیدر و آل

اید سایهاش گر فتد به آب زلال همه دانستهاند دشمن و دوست

د دشمن و دوست که ندارد به غیر خویش همال در دیاری کسه عدل او والی است ای بر حال اهل ظلم و ضادل

ضطرب ترز بحر میگرده صرصر قهرش ار فتد به جبال روزیازار ترکتازی او شیردر خاک میکند چنچال قهر ولطفش چو در خیال آرند

ان چو در خیال آرند گریه و خنده سر کنند اطفال در فضایی کیه صید تازی اوست طایر وهم افکند پر وبل وسه س وفار میزند برشست گرگشاید به چرخ گردون بال بوسه سوفار میزند بر شست مرد دلمرده از حمایت او کشد از پشت شیر شرزه دوال راستیهای کلک او گفت چون الف شد قسد خمیده ول تسا که ساغرنثار میگرده به ورق گر رقم نحماید نر چون دهد بزم باده آرایش

بررخ شاهدان مه خلخال جام خورشید برکف ساقی

ید برکف ساقی رسم سرعت دهد به یاد هلال از فروغ شراب رنگینش چهرهآ زرد مینماید آل آب گردد ز تاب پرتو آن گر به آیینها

گر به آیینهاش کنی تمثال عاشقان را زبان لابه گری دلبران را -

دلبران را شکوه غنج ودلال

ی کند از صفای بزمگهشحلقه درگوش مهآ دف قوال پای در آب و دست یار به دست لبش از بوسه رشک درج لآل در طلسم جهان بوقلمونباد پیوسته مستقیم احو وز خود دوستان ms069 از او خرسند خلق در خرمی خدا خوشحال من بیدل چه میتوانم گفت وصف او با هزار فکر محال سر آزاد داشتم زین پیش دو جهانم نبود یک مثقال این زمان بار عالمی باشد بر دل زارم از صبا و شمال گرچه دنبالگرد قافیهام ندهم راه حرف اهل وعیال مستیام از کجا نماید رو گریهام تر کند شکستهس

» ممکن نیست نزد دستور کاردان کمال

طلبروی دل کن به ایزد متعال تا شود کامیاب هر مطلب روی دل ک

ضورش ره دعاگیرم نیست در صدق قرب و بعد خیال

شب قدر باد هر روزت اول شوال چون تو را هست هر شبی شب قدر به ثنای تو عاشقم عاشق نکنم مدح! تا به وصف تو ترزبان شدهامسخنانم شدند سحر حلال عزل گردد زبان ز منصب حرفبه دعایت اگرکند اه

اثری تا ز بزم دوران است

برکفت باد جام مالامال

به ولایت که رهن اوست جهان

برهان از هراس شور و شرم خوش آن دم که با نالهآ ناتوانم شود مهربان یار نامهربانم گل نوبهار جنون غنچه باشد که آرد صبا چاک دل ارمغانم چو امید عشاق از لفظ و معنی کناری گرفتم ولی در میانم سر چار سوی جهان خیالی خبر نیست یک مو ز سود و زیانم تمنای عریانیام سوخت ورنه دهد عکس مهآ جامههای کتانم مرا عشق پرورده از لذت خود هما بی نصیب است از استخوانم توکل دلیل ره همتم بس سبکبار همراهی این و آنم جسد کشتی و جان پرشور دریا زمین لنگر و آسمان بادبانم طلسمی است ایام هر روز تازه از آن است هر هفتهای هفت خوانم به زندان کثرت مراکی شناسی که در بزم وحدت ز خود هم نهانم کشم زهر و شکر می ناب گویم که در خانهآ دوستان میهمانم اگر یاز دوزخ فروزد بهارم اگر غیز فردوس گرددآ خزانم گران خیز شوقم به راه تمنا سبک تاز میدان تاب و توانم سکندر هلاک فریب سرابم خضرگرد دنبالهآ کاروانم

چو تیغ اجل بر سرم تاخت آرد

به دیدارت از تن برآید روانم

22 دارم از نامهربانیهای یار سرگران آتشی در دل که دریا را خطر باشد از آن شرح کردم با بزرگ و خرد عالم حال خویش همرهی نه عقل پیرم کرد نه بخت جوان گرد بر گرد جهان گردیدهام چون گردبا وسفی در چاه و خضری نیست در یک کاروان م نبرد آسمان گردیدهام تا چون شود ms075 خضم بیش از حد قویآ بازوی من بس ناتوان کینهآ افلاک و مهر مادری پیشم یکی است شکوهای هرگز نخواهم برد پیش این و آن

سرگردان ما را تیر بردارد ز خاک آن که میداند زبان نالههای بی زبان وست شمشیر ملامت میکشد بر روی ما ورنه کی زین پیش میکردیم یاد دشمنان روزگار از هر چه میدانست تقصیری نکرد بی مروت همچو من حیران من گشت این زمان شتلمهای فلک نگذاشت آهم در جگر دستبردی مینماید نالهآ زورین کمان یاد ایامی که چون از خویش می رفتم برون درکمین میداشتم هر گوشه عشق ناگهان عشق و آتش هر دو یک جنسند در معنی ولی این یکی در آشکارا سوزد آن یک در نهان

کرد گشتهام سرتاسر تاریخ فهرست جهان آن که چون دریاگره پیوسته دارد بر جبین کی شود کشتی از او سرسبز چون آب روان هر کجاگوش افکنی افسانهآ درد من است با وجود آن که لب چون زخم بستم از فغان پرتو خورشید راه کلبهام نشناخته گرچه با هر ذره جوشیده است این بی خانمان

شعلهآ شوقم فروزان ساخت شمع دودمان آتش آبای علوی سوز خاکستر نداشت هیچ کس را نیست پروای گرفتاران عشق خواه در بغداد باش و خواه در هندوستان

دآن که از دل می برد آرام و از جانم توان گر شوم آیینهاش خودبینی از سر مینهد آن که از دل م کی کمر میبست هرگز آسمان در کینه ام میشدی نامهربان گر با اسیران مهربا

بانگ تیشه عالم را گرفت دیدهآ خسرو همان مست شکرخواب گران

وگلشن که هست گل پریشان ms076 حال بلبل مست گلچین باغبان ین که میگویم یقین هر ذره عین وحدت است معنیای دارد عجب دارم که گنجد در بیان

اشد مرا سوی منبع بازگشتم نیست چون آب روان خاک غربت دلنشین تر از وطن باشد مرا سوی منبع کی دلم از بوی پیراهن تسلی میشود یوسف امیدواران نیست بار کاروان آبروی زاهد بی درد بیش از خویش نیست بعد از این روی من و خاک در پیر مغان

ست زلهبند خوان احسانش سلیمان زمان ساقی کوثر علی بن ابی طالب که هست

مشتبه ذاتش به ذات بیمثال بینشان مهبط وحی الهی هادی روح القدس مشتبه ذاتش ! هر که سر از طوق فرمان جهان گیرش کشد میرود از ربقهآ اسلام چون تیر از کمان چون کلام الله ناطق سر کند اسرار غیب جبرئیل عرش پرواز است طفل درس خو جز خدای بینیاز از هر چه باشد بینیاز چون جناب مصطفی مستغنی از وصف و بیان ذوالفقار جان شکارت جویبار باغ دین پنجهآ خیبرگشایت کارساز انس و جان آستانت را سلیمان حاجب کرسی نشین مرتع جاه تو را موسی عمرانی شبان

ی بهر آمرزش حصاری شد در این عالی مکان هر که را دیدیم باشد روضهات عرش نجات نوح راکشتی ز طوفان آمد این جا بر کران

یشان نیستم من همین درگاه را دانستهام دارالامان پیرو ایمانیانم گر چو ایشان نیستم

یالله، گبری رو به راه آورده است از لب معجزبیان تلقین فیضش کن بیان مدت شیب و شبابم رفته در خواب و خمار غفلت مستی همان بوده است هشیاری همان خاکساریهای من باشد زمین اندر زمین سرفرازی از تو خواهم آسمان در آسمان تشنهآ لطف توام گر غوطه در کوثر زنم کی تسلی میشوم در کعبه زیر ناودان حلهآ حورا به صد تکلیف در برکی کنم شعله را کی میتوانم داد زیب از پرنیان

طف توام تشریف ms077 آسایش دهد جسم عریان مراکی پیرهن پوشد کتان طفل یا دیوانه باشم روز بخششهای [او از دو دنیاگر شوم خرسند همچون دیگرا آبروی من که دست از خاک ذلت میبرد از توجههای .

از توجههای عالی ساز دریای روان تیغ بی مهری کشد هر صبح بر من آفتاب الامان ای حاکم باز وکبوتر الامان چشم دارم از عطای عام(1) بیاندازهات آنقدر فیضی که دانش را نباشد در گمان عد حق جل علا چشمم به انعام شماست شاهد این گفت و گوباشد خدای غیبدان روز بازاری که نقد ده دهی نارایج است حبهای غیر از تهی دستی ندارم در دکان حجتاللها نبی شأنا شفاعتمنصبا حالت پنهان نمیگویم که میدانی عیان طبل پنهان در ثنایت گر زنم معذور دار با خدا دعوای هستی چون کند این ناتوان اعجمی نطقی چو من کی می تواند گفت فاش مدح سلطان عرب میر عجم شاه جهان ف مدح چون تویی از بنده میدانی که چیست لال خواهد با مسیحا روبه رو چیند دکان لیک ازاین نسبت که مدحت گفت حق در هقل آتی»(2زینت اوراد می سازند شعرم قدسیان آسمان گیر از تو شد صیت خلیلاللهیام کی چو بیکاران شوم افسانه پرداز کیان تا به خاک درگهت گردید چشمم روشناس هر قدم در پایم افتاده است صد جا آسمان والد والانژاد من گدای کوی تو عمرها سرگشته میگشت از بی این آستان

خوش عطایی کرد ایزد در حق این ناتوان غیر مهرت حاصلم از دین و دنیا هیچ نیست خویشتن را کردهام صد بار افزون امتحان هر کجا باشم تولایم به لطف خاص توست در جهان بیبقا یا در بهشت جاود چون حکایث سر شود از ریگ صحرای نجف جوهری گوهر عجب دارم که گیرد رایگان

وم بود زاد از مادر به ms078 ادبار دو عالم توأمان منکر جاهت که در پشت پدر معدوم بود عرض حاجت با کریمان خالی از ابرام نیست گر بمیرم نکتهآ خواهش نیارم بر زبان زبانیهای من روشن تر است از آینه گرچه محفل ها ز من گرم است دایم داستان نده گر بی قدر باشد هست صاحب را حجاب این چنین بی عزتم مپسند نزد دلستان گر به عیش و ناز اگر خواری و ذلت بوده است نذر خاک درگهت پرورده مشت استخوان از خوی خجلث جبین را شستو شویی داده ام سجدهٔ‌ چندی نیاز آورده بر این آستان همتم را طاقت رد و قبول خلق نیست وارهان از منت بی حاصلاتم وارهان بر در دولت سرایت کز بهشت افزون تراست سائلم سائل نمی گویم که هستم میهمان تا ابد منت پذیرم از دعای بیریا کز خجالت ساخت آزادم زهی رطباللسان بر زبانها تا حدیث یار و اغیار است گرم هست تا از حق و باطل نام در این خاکدان

دوستت چون اسم اعظم باد در عالم عزیز

دشمنت چون سحر باطل خوار باشد در جهان

سر سودای دلبری واکن خاک در دیدهآ زلیخا کن همچو شاخ گلی به جلوه درآ سرو را پیش خلق رسواکن

کی صبا ره به کاکلت برده است عقدهآ مشکل از دلم واکن

یا سر زلف را به باد مده یا دلم را ز خود شکیبا کن

تیغ ناز از چه میزنی بر غیر هر چه خواهد دل تو با ماکن

به تو آوردهام رخ امید

بینیازم ز دین و دنیا کن فغان از ننگ شعردوستدشمن که باشد باعث رسوایی من نمیدانم چه سازم چارهآ دل درون خانه پیدا گشته دشمن ز آبادی دل دیوانه برگشت بسان گنج شد ویرانه مسکن مزن بر شیشهآ نازکدلان سنگ که دورانت گذارد د به گلزار جهان چون غنچهآ دل ز خاطر بردهام یاد شکفتن

م تمن ندارد منتی ایام بر من شکایت باشد از کلک و زبانم کز ایشان شهرهام در سینه کندن لئیمی را کند این حاتم طی کند آن پیر زالی [را] تهمتن یکی را آن کند سرحلقهآ جمع که دایم دسته میخوردی چو هاون یکی را این به مردی میستاید که نتوان گفتنش در هیچ جا زن گهی دست و گریبانم برآرند به دونان در سر بازار و برزن سر و کارم از ایشان چند باشد به جمعی نادرست نامعین کمر در کینهآ خود تنگ بندند به آزارم اگرگردند یکفن کنم تاکی از ایشان خاک بر سر درم تاکی از ای

درم تاکی از اینان جامه بر تن اگر باشند زین سان در شکستم اگر خواهند بود این چو آتش میکنم جا در دل سنگوطن چون آب به بزم نکتهسنجان نام ایشان نخواهم برد دیگر گر منم من به مردان خویش را سنجد نهانی حسود نرم چش

هرگز نفهمیده است نامرد همین دانسته رنگ از او پریدن به صورت هست آبستن ز صد جا بود هرچند در معنی سترون ز مادر داشت هر آبی که در شیر چراغش را همان گردید روغن در این هنگامه با صد بی حیایی ندارد صرفه الا جانسیردن میان همنشینان سرزنشها بود دیگ وجودش را نهنین به بزم اهل دید و نطق خوانمبه نام نامیاش اعمی و الکن دلش کز بهر دنیا داغداغ است پریشانخاطری را جا و مسکن نمیافتد از او پرتو به جایی سرش چون شمع بردا سرایش گر پر از خورشید باشد تهی چشم است از خست چو روزن

مگر کارش کشد آخر به مردن

شکمچاک است مانند فلاخن ز بهر لقمهای از صبح تا شام ش مشخص ms082 نیست کز پشت که باشد

پشت که باشدخطابش گرچه باشد پشتافکن به صد رنگ است در روباه بازی

است در روباه بازی چه گویم وصف آن گرگ ملون

یش این و آن در هرگذرگاه چواشک عاشق مسکین فروتن

گ شمع در بزم مرادشزند هر لحظهاش ایام گردن برونش پاک چون روی منیزه(1 درونش تیره همچون چاه بیزر به پیش افکنده سر چون شیشهآ می دلش لبریز خون گردیده چون دن نواافسردهمرغی هرزهلایی است نه طرز نغمه میداند نه شیون دمادم بر مثال تیر پرتاب درآید بر سر از بالادویدن هال ناتمامان در دمیدن سپند آسا در آتش برتپیدن عجب خصمانه میآیند در پیش گروهی خویش از ایشان شکوه خواهم برد ناچار به شاه نخل ظلم ازریشه برکن خدیو خطهآ معجزنمایی سریرآرای بزم قرب ذوالمن مراد دین و دنیا صاحبالامر کز او شد چشم اهل دید روشن کند بت را اگر تکلیف اسلام شود بیزار از کفر برهمن گر ابر از کف او مایه گیره به جای دانه بردارند خرمن نه ابر تیغ او در باغ ایام نهال بید میروید چو روین در آن میدان که از بس جوش لشکر شودر

شود روی زمین چون چشم سوزن چو او پیدا شود در خانهآ زین شود دشمن گریزان سوی دشمن خواهد برد یک تن جان زتیغش کفن پوشند اگر بر روی جوشن دهد بخت ملولش را نگونی سر دشمن که

سر دشمن که بادا دور از تن

پسندمنمی آید برون گوهر ز معدن ز شرم نکتههای دل پسندم نخواهم گشت خاموش از ثنایت زبانم مو برآرد گر زگفتن چوگردم تردماغ بادهآ مدح نیاساید ms083 به لبها احسن احسن حدیثت چون کند مجلس فروزی نمیدانم زگفتن تا شنیدن تو را دانسته خواهم دید ناگاه یقینم شد ز دل در سینه جستن برای دیدنت در دیده دارم دلی چون قطرهآ خون در چکیدن خوش آن دم کز هوای پایبوست دود چاک گریبانم به دامن الهی تا نشان زندگانی است در این نوآشیان کهنهمسکن

حسودت را نباشد پنجه در دست

مطیعت فارغ از اندوه مردن11 شب دوشینه که من بودم و من تازه رخسار می عشق کهن رفته از خویش برون صد منزل با دل آرام به یک پیراهن به هوایی که تو دانی بودم تردماغ می ازخودرفتن خواب دیدم که مگر با دلداربودم آن نوع که نتوان بودن یخ برافروخته از باده چنان که شود دیدهآ بختم روشن خار پیراهن حاسد گردیدنگهم بررخ آن سیمبدن من پریشانشدهآ نوشانوش اوز خود رفتهآ احسن احسز

یمبسمل شدهآ نازم ساخت فارغم کرد ز بیم مردن مر چه از لابه گریهاگفتم ممه شد در نظرش منحسز به سرکش مهرافزایش گشت بر آتش شکوقم دامر گفت ایام ببهاران آمد کامران شو زگل و سرواو سمن جای بر نالهآ بلبل تنگ استدر گلستان زک للجکند می فرصت طلبی پابه رکاب نوبهارا

نوبهاران شده سرگرم شدن خسرو مصر چمن یوسف گل والهآ جلوهگری سرو نوان منشین این همه در بیت حزن

گری سرو نوان لاله در جامهآ جان چتاکزدن ندهآ بی خود گلهای بها ن الهآ حالی مرغان چکمر چزین مانده به زندان ملال رشک گلشن شده کوی و برزد گفتم آخر من کارافتاده دوست نشناختهام از دشمن دال ناکام مرا میسوزد مر شراری که جهد از آهن چیداز پستی طالع باشم دردل چاه ملامث بلیج2 تاختم بر صف ایام دورو

ورومیتوان گفت مرا رویین تن یاد باد آن ms084 که به سودایت بود رسم غربت به جهان نام نداشت دیدهام داغ دل صدگلشن

نام نداشت که مرا بود به کوی تو وطن ترزیان گفت که تاکی تاکی د ل خودکام مفرا ازردن بیش از آن روز که عاشق گردی بود ناموس توام برحردن شکر آنش نفسیهای تو را شمع گویآد به زلخان الک ن همه دانند چه بیگانه چه خویش تویی امروز خداوند سخن حیف بساشد که چنین خاموشی از نناخوالتی مخدوم زمن

آنچه واقع شود از سر وعلن بیصلاحش نشود چهره گشا گوهر از آب رخش راتبه خوار ابر از بحرکفش آبستن در بر رای منیرش باشد مهر بینور و عطارد کودن صرف یکروزهآ احسانش نیست هر چه اندوخت جهان در مخزن آن چنان ابر شکوهش افشاند در صف معرکهها گرد فتن که غبار دل ارباب نفاق بدل سرمه تواند بودن

ردممست دیدار نه از دردی و دن صبحدم سیر چمن میکردم بلبل نغمه سرا در مدحش غزلی خواند به نام سوسن

چمن خس و خاشاک رهت سرو و سمن ای ژخت رونق گلهای چمن خس و

ی چشم سرگشتهنگاهم روشن از دو ساغر چه گلستان شدهای من به صد شیوهآ جانبازیها شدهام چون تو خود آرا یکفن راست پرسی به دو عالم ندهم یک زمان گرد سرت گردیدن پیش لعل تو کم ازکاهرباست هر عقیقی که برآید ز یمن فتنهآ چشم تو آهوی ختا هندوی خال تو ترکان ختن

که دل گم شدهام کرده وطن در ره کوی تو آن رشک بهشت یدود دیدهآ آشفتهنگاه اشک واماند گر از قطرهزدن217 بر سر مطلب خود باش «خلیل»گوش

تربیتیافتهآ شاه زمن دست پروردهآ دستور زمان عام شد از تو زبس عهد درست رفت از سلسلهآ زلف ms085 شکز به هوای تو زلیخای جهان روز و شب چاک زند پیراهن

سی جز دریا نکند ناله دلی جز هاون نخورد لطمه کسی جز دریا بس که آسودهدلی یافت رواج لحن داوود نماید شیون در نهانخانهآ دلهای حزین بیغمی ریخته خرمن خرمن آصفا وصف تو از آن بیش است که توانش به بیان آوردن به دعا میروم از وادی مدح حسن این شیوه چنین است حسن روز و شب مجلس دلخواهت بادبر رخ یار صبوری دشمن ساقیان جرعه کش هایاهای مطربان مست می تنتنتن

شاهد دولت روزافزونت

باد دایم به مراد دل من(1 ارادهآ ازلی کرد کردگار جهان که شاهآشاهصفی باد در دیار جهان بهار دولت جاوید روزافزونش بهشت را نشمرده است در شمار جهان ز قطره قطره عرق آبروی گوهر ریخت به دست همت او تیغ آبدار جهان به زور نیزهآ اعدای دین و دولت شاه سیاهگ

سیاه گشته ز شب چشم اشکبار جهان قضا که نیک و بد دهر را ضمان باشد کشیده است ز شمشیر او حصار جهان

ارخانهآ چین شد سیاه خیمهآ دهرزهی شکوه که شد عاقبت دچار جهان زمانه نام نکویی نهاد هرکس ر حسود جاه تو را خواند ننگ و عار جهان دمی که شاهد ایام گشت نامزدت به زهره داد به این مژده گوشوار جهان

به خویش بر سر ناز است گل عذار جهان از آن دمش که به عقد دوام آوردی

ببه رونمای تو اکنون کند نثار جهان سپهر هر چه نهان داشت در خزانهآ غیب

است لاله وگل ندیده آینهآ خاک هم غبار جهان به باغ عکس رخ یوسف است لاله وگل لباس هستی اگر عاشقت نگردیدی به کشتزار عدم بود پود و تار جهان به این که بوسه زند بر رکاب اقبالت پیاده میدود از هر طرف سوار جهان تو را برای تسلای دادخواهان کرد خدای عز و جل صاحباعتبار جهان عنان دهر فرومایه را زکف ندهی به اختیار تو کردند اختیار جهان

ون سر کرد نبود روی شناس محک عیار جهان زبان سکه به نام تو خطبه چون سر کرد مگر شکوه عطای تو آستین افشاند یکی است دامن چشم من کنون که انجم و افلاک صید رام تواند به یک توجه پنهان کنی شکار جهان

شکوه خداداده دور دیدهآ بد از این زمانه که عنقاست ریزه خوار جهان

یده همت عام تو خوان احسانی که نیست مفلس طرار شرمسار جهان ز اهل فقر و فنا دجله خشکلبتر بود کنون ز عدل تو دریاست جویب

هزار خلد برین است مستعار جهان بهار خلق تو از بس به طرح داده نشاط هزار خلد برین ز بس که دست سخایت در آستین بنشست نماند در همه عالم امیدوار جهان هزار مرتبه ازگل شدم پریشانتر که لاله بهر چه گردید داغ دار جهان بهار عهد تو همچون بهشت بی خطر است بناز تا به قیامت به گیر و دار جهان ز ابر لطف تو هر قطرهای است چشمهآ خضر دریغ شد که سکندر کشد خمار جهان چو یوسف است مدار تو بر جوان مردی عجب مدان که زلیخا شود نگار جهان فلک چو مسخره طبعان شوخ بازیگر به روز جشن تو گردید دستیار جهان

اکم از زنند دلیران کارزار جهان

ار نشد همیشه بود از این ننگ خاکسار جهان عدوی بیهنر امروز خوار و زار نشد به دم سواری مطرب ادا کنم غزلی به

ولی به طرف مجلس خاصت به روز بار جهان صبوح عیش صلا میزند بهار جهان کجاست می که برآرم سری زکار جهان مرا به عشق و جنون گرم بود بازاری که میفکند قضا طرح کار و بار جهان ز همنشینی من خوی عاشقان برداشت نبود مهر و وفا پیش از این شعار جهان کدام روز که چشم گهرفروشم را گلی به بار نیاورد خارخار جهان دلم به هیچ مقامی فرو نمی آید نه آشیانهآ عنقاست شاخسار جهان تلاش منصب قارون هوس نداشته ام مرا که مرکب باد است کوهسار جهان از آن زمان که لب از جام شوقآ ترکردم به کام تشنه گواراست ناگوار جه

ریف غالب فقرم گواة دست تهی است یکی پسند دلم نیست از هزار جهان هزار دشمن جانی گواه میآرم به عیبدوستیام شهره در دیار جهان چو خاک برسر گنج است پای تمکینم سبک نمیشوم از جلوهآ وقار جهان گذشتهام ز سر خود تلاش زر نکنم نبرده است کسی غیر من قمار جهان دعای آدمیان و فرشتگان این است مباد غیر تو تا حشز ms088 شهریار جهان «خلیل وار» به دیر و حرم نماند کسی که این عطیه نخواهد زکردگار جهان هنرپسندخدیوا سخن شناس شه به آستان تو آن کعبهآ مدار جهان

چو داد از کرم خود نظام کار جهان همان که صورت و معنی است خلق کردهآ او چ ز جد و باب تو افزود رونق ذکرش که بودهاند همه شاه کام کار جهان در این کنایه بر عارفان معمایی است چنین به رمز درآورد هوشیار جهان کمال قدرت خود خواست آشکار کند در این میانه خداوند کردگار جهان ز آدم صفی اول جهان حساب گرفت از آن جهت به تو شد منتهی شمار جهان

به ذره ذره عیان گشت اعتبار جهان چو آفتاب ظهورت ز غیب طالع شد ز نام نامیات این نکته فاش شد همه را

همه راکه نیست غیر تو دیار در دیار جهان تویی مهندس اشکال علم الاسماء کسی نیافت دگر سر آشکار جهان چو سوی کعبهآ مقصود محملت بستند نبود بختی ایام در: خداگواست که بعد از خدا تو را خواهند اگر صغار جهان است اگر کبار جهان ز عدل و داد گرم جاودان شود دولت مسلم است تو را تا ابد قرار جهان غرض زمدح و ثنایم دوام دولت توست اگر نه چیست مرا با جهان و کار جهان طلسم دولت جاوید چون به نام تو بود هزار سال بمانی به یادگار جهان

بقای عمر تو چندان که گاه گاه کشی

به یادگار خطی چند بر مزار جهان

27 عشق چه شد تا شوم زنده به قربان او هر چه از آن من است جمله شود آن او دیدهآ بیدار من دولت دیدارگشت خواب عدم را مباد راه به پایان او گل به غبار رهم روی نیاز آورد برزدهام چون بهار سر زگریبان او تا بتوان شرح داد بیش پسند آمده سینهآ چاک مرا زخم نمایان او خاکم اگر با صبا گشته چو شیر و شکر ms089 بادسواری کنم همره یکران او لک جهان سربهسر زیر نگین من است هست سرم چون قلم بر خط فرمان او

که جهان آفرید گوی فلک را سپرد در خم چوگان او بیمددانس و جان آن که جهان آفرید

گر شده باشم به خواب دست وگریبان او مشکل اگر برزنم روز جزا سر ز خاک گر شده باش

ت راه سرایت نیافت در دل سندان او آهن و سنگی که بود از تف آهم گداخت راه سرایت ن ی و ساغر کجا شاهد و دلبر کدام ساخت مرا شوق او مست پریشان او

هآ کیوان غلام داورگردوناساس زردی رخسار ما لعل بدخشان او

جان جهان گرد سر جان او نالهآ اهل نظر شمع شبستان او حسن که جان جهان گرد سر جان او شیر و شکر خوش فتاد کام هوس پیشه را زخم دل من گرفت خو به نمکدان او چهرهاش از آفتاب هست درخشندهتر هر که شود همچو صبخ یک دمه مهمان او طعنه به دریا زند دیدهآ گریان من نکته به شکر گرفت پستهآ خندان او

ت چشمش به سحز پیشرو کافری است ثانی اعجاز دان نرگس فتان او

در آن جاگذر مسند یوسف سزدگوشهآ زندان او

از سر من کم مباد سایهآ ایوان او در بر آزادگان بال هما را چه قدر حادثهآ روزگار پای ندارد به من

دارد به مندست مرا بسته است شوق به دامان او

کمان میکشد سینه به آن دست و تی آب ز خون میزنم بر صف میدان او پاس دل خویش دارکوس دلیری مزن بازنگردد نگاه از صف مژگان او حضر سکندرمنش خواند مرا روزگار چشمهآ حیوان من چاه زنخدان ms090 او

او باعث تسکین من گریهآ پنهان من رونق طوفان او خندهآ پیدای او باعث تسکین من یار و دیار از نظرگشت چو عنقا نهان

ماندیدهآ سرگشتهام تا شده حیران او کشور فقر و فناگشت مسلم مرا بر3

بر سر فغفور باد افسر خاقان او حاصل ایام چیست محنت پنهان او دردسر صد هوس مایهآ دکان او امت دوران مباش راست ز دیوانه پرس قابل تعبیر نیست خواب پریشان او باد بروت جهان زحمت خود میدهد زال فریبندهای است رستم دستان او

ن حلال وسوسهآ خاطرش رهزن شیطان او آب سیاهش حرام خون سفیدش حلال

رگان توشه کش راه این زلهبر خوان او چند در این دامگاه همچو رباخوارگان

گاه پریشان که نیست کار به سامان او گاه هراسان که این بهر چه از آن نبود گا در ره آوارگی بعد هزار اضطراب مار اجل مایده است در بن انبان او حرف حسود از چه بود خود دگر افسانه نیست دفتر دیگر نگار چند ز دستان او خیل هزار آرزو صف زده از هر طرف یک تنه بر هم زدم قلب دلیران او دور که منتفروش آمده بر آن و این شکر که هرگز نیام زخمی احسان او یست جهان منزل یکتنه آزادهای تنگتر از چشم اوست عرصهآ میدان او گر به تکلف دمی تیر نگنجد رواست شوکت سلطان من در ده ویران او مهر طغانشاه دل مهر محمد بس است بر دو جهان تاخت کرد لشکر طغیان او نیست همین در رهش سینهآ من چاک چاک جامه به گل میدرد خار مغیلان او مبح نخستین هنوز جلوه گری مینمود مطلع دیگر سرود ms091 مرغ سحرخوان او پای ز سر کردهام تا به بیابان او طوف دلم میکنند کعبه و ارکان او داور خیرالبشر مصدر صدرالانامپیرره جبرئیل طفل دبستان او حاکم ملک خدا ختم رسل مصطفی کعبهآ روحانیان مشهد سلمان او معجزهآ انبیا سربهسر افسانه گشت تا به جهان شد علم علم جهانبان او منکر شق القمر باد چو جوزا دو نیم نالهآ افسردهاش شعلهآ نیران او چتر هما میزند ابر سیه بر سرش زلف پریشان حور مروحه جنبان او چون در عزلت زند با همه آزادگی قیصر و جم ک

قیصر و جم کیستند حاجب دربان او دیر خراب جهان معبد او تا شده عیسی خور

عیسی خورشیدفرآ هندوی رهبان او لشکر کفر وظلام چون سپه آرا شوند آیهآ تکبیر هست ناوک پران او

و گردن کشد تیغ یدالله بس حجت برهان او خاک در روضهاش آب رخ نوبهار تاج سر آفتاب شمهآ ایوان او چون به سخن رو دهد نرگس «مازاغ» را صد چو مسیحا شوند واله وحیران او عطر گریبان حورگرد ره زایرش آینهآ حقنما چهرهآ رخشان او گاه شود ذوالفقارگاه عصای کلیم پ

پیرهن کاینات عصمت سلطان او مت به عالم کریم حاتم بیچاره کیست ما همه بر خوان جود آمده مهمان او سلم روز و شب از منبر او پایهای است خظبه چو سر می کنند در صفت شان او سید بطحاحرم سرور یثربمقامهر چه به اقطاع عقل آمده قربان او

ایمان من گشت به مهرش سجل فرصت توقیع حق زینت عنوان او

چه به غیر از خدا ریزه خور خوان او خاک چمنها بهشت از نم نیسان او سفرهام از آب و نان گرچه بود روزهدار مجلس دل طرح باد ms092 بر رخ احسان او گر ز چنین قحط جائ جای کنم در بهشت روزی من قطع باد جز به سر خوان او روی مراگر سیاه ساخته گرد گناه نوررخ م

بردگناهنوررخ مهر و ماهآ چهرهآ تابان او پیش که لوح وجود در ثتق غیب بود بود زبان قلم فاش ثناخوان او علم «لدنی» که راست از همه کروبیان مدرس روحانیان مکتب عرفان او منطق حکمت بیان چون به شفا سر کند خضر و مسیحا شوند حاشیه خوانان او اول هر آخری است آخر هر اولی هر دو جهان در ازل یک گهر از کان او مطلع صبح ازل مقطع شام ابد صبحدم جبرئیل راوی دیوار پنجهآ صد آرزو در دل خسرو فشرد پرده چو از رخ کشید شاهد ایمان او عرش زشرعش گرفت زینت و شعر ترم اری اول خدا بود به قرآن او در بر درویش و شاهآ یونس و عیسی گواه هست سمک تا سما بندهآ فرمان او چون سخن یارگفت از سر غیرت شکست

سر غیرت شکست سنگ حوادث نداشت دست به دندان او

زند می شود از ریشه خشک پنجهآ مرجان او لاف ثناگستریش نیست برازای خلق چار کتاب خدا آمده در شان او

صف روحانیان هست به چندین زبان حضرت روحالامین مادح حسان او داشت اگر در جهان فخر به آیین فقر هر طرفی صد «خلیل» ریزه خور خوان او اوست طلسمی که نیست دست بر او چرخ را اعظم اسمای او گشته نگهبان او ی گل از این ماجرا خوی کریمش شکفت بلبل اگر چون بلال گشت ثناخوان او نام دعا را لبم گر نشنیده است چیست حاجت دلها رواست بر در یزدان او

تا سخن عشق و حسن هست به عالم علم

درد دلم را دوا باد ز درمان او

28 روشن ز شمع کی شود ایوان صبحگاه جانا بسوز جان تو و جان ms093 صبحگاه فرصتشناس باش که نامی برآوری غافل مشو ز یکدمه مهمان صبحگاه دامان روزگار به جایی نمیرسد دستی برآورم به گریبان صبحگاه شاید رخ نگار برآید به طالعم ف فالی گشودهایم ز دیوان صبحگاه نا دیده چاکهای نهان دل مرا ناسور گشته زخم نمایان صبح بس یکه تاز داشته هرگوشه در کمین یک نعرهوار عرصهآ مید لبانگ ناله مطرب مستان نیمهشب طغیان گریهها نمک خوان صبحگاه از یاد رفته شهد گلستان جوی شیر تا دیدهام بهشت شبستان صبحگاه جز نالههای عاشق حیران نمیشودهم داستان مرغ غزلخوان صبحگاه یوسف ز چه برآمده در مصر شد عزیز من هم چنان مقید زندان صبحگاه از بس که سینه میدرم از شوق روی دوست چاک دلم رسیده به دامان ارغ زقید جامهآ هستی توان شدن گرسر برآوری زگریبان صبحگاه

زخم دل مرا به نمکدان صبحگاه پیوند داده چاشنی بیتعلقی خضرم چو گردباد نماید به چشم هوش از بس دویدهام به بیابان صبحگاه بختم که خواب حیرتش از خویش میبرد بیدار کرده نالهآ مستان صبحگاه باشد به راه گرمروی خارخار من آتش فروز سینهآ سوزان صبحگاه راز نفس غبار بر آیینهای نشست بر من نوشت واهمه تاوان صبحگاه حو فسانهآ من ازخودگذشتهاند دستانزنان مجمع دستان صبحگاه چندین به خاک ریشهآ هستی فرو مبر بر باد تکیه کرده سلیمان صبحگا یک به روز حشر شود روشنت چو روز تعبیر خوابهای پریشان صبحگاه گر قصر زرنگار نباشد چه میشود

نار نباشد چه میشود سر میبرم به گوشهآ ویران صبحگاه وزی که من به شیزلب آلوده ساختم خون می چکید از سر پستان صبحگاه بیدار شو که دیدهآ بی خواب بوده است در بزم اهل دید نگهبان صبحگاه رنگ ظلام کشور دلها سیاه کرد

برد رو مینهم به خطهآ سلطان صبحگاه لشکرکش نفوس به سرحد زندگی ختم رسل شهنشه دوران صبحگاه داری چهاربالش وحدتسرای قرب

یعنی محمد عربی جان صبحگاه دانسته کاینات که اکثر به نام ms094 اوست هر آیهای که آمده در شان صبحگاه او نکتهآ دقیق که نشنیده پیر عقل

ما طفل بیسواد دبستان صبحگاه چون سایلی که راه به کوی کریم برد از خوان اوست نعمت الوان صبحگاه دارد تلاش نسبت دوری به کوی او روزی هزار مرتبه قربان صبحگاه مطلوب خاص حضرت عزت خدای من لطف یگانه مطلع دیوان صبحگاه خوش باد فرصتم که نثار رهت کنم گلها که چیدهام زگلستان صبحگاه مشتاق طوف کعبهآ کوی تو را مدام

ذکر جمیل سلسله جنبان صبحگاه درماندهآ شکوه تو پیرایهآ زمین شرمندهآ نثار تو سامان صبحگاه تا خویش را به گلشن کوی تو درنیافت گلگل نگشت چهرهآ خندان صبحگاه کیفیت لب «أنا أملح» شنیدهام روزی شود نمکچشی از خوان صبحگاه

بیقدر بود لعل بدخشان صبحگاه تا چهرهآ نیاز به خاک رهت نسود بیقدر ب در خواب دوش کوی تو آمد به خاطرم با هایهای گر رو به راه نعت تو کردم گرفتهام سرتاسر زمانه به فرمان صبحگاه

هتجلی هلاک اوست نوری نداشت کلبهآ احزان صبحگاه بی شمع عارضت که تجلیی هلاک اوست ون آقتاب ذات بلنداخترت دگر لعلی برون نیامده از کان صبحگاه بر یاد شمع روی تو هر شام دیدهام صد بار تازه ساخته پیمان صبحگا

هنگامهساز قافیهسنجان ms095 صبحگاه تکرار اسم اعظم نامت نفسنفس هنگامهساز قافیه

ج جن و انس بوی خوش تو مجمره گردان صبحگاه محراب آستان تو معراج جن و انس بوی خر دوران حلاوتی که ز نظارهآ تو یافت

بیرون نرفته از بن دندان صبحگاه

دیدی هزار مرتبه پایان صبحگاه روز ارادهآ ازلی در حجاب غیب با صد زبان ز نعت جلال تو عاجز است چون من خجل برآمده حسان صبح داوود در دیار تو نوبتزن سحر موسی به قصر جاه تو دربان صبحگاه پیش از وجود آدم و تعلیم علم بود خاک مدینه قبلهآ یونان صبحگاه یر قضا به راه تو سر کرده از قدمبا قرص آفتاب در انبان صبحگاه بر حال من که دور از آن خاک درگهم ریزد ستاره دیدهآ گریان صبحگاه یا مالکالرقاب أمم صدر انبا بگشا به روی من در رضوان صبحگاه

مذلت به سرکنم در وعده گاه جلوهآ آیان صبحگاه

ممنون شدم ز طفرهآ نسیان صبحگاه احوال من ز قصهآ یوسف کنایهای است ممنون شدم زط مدح و ثنا ز لابه گری یاد میدهد افسانهای دگر زگلستان صبحگا لب را به مدعا شکرآبی است در میان پر نازک است خاطر رخشان صبحگاه

دستم به آن جناب مقدس نمیرسد

افتادهام چوسایه به دامان صبحگاه خوش آن که فدای تو نمایم دل آگاه «العبد و ما فی یده کان لمولاه» شاید که شود آب و هوای چمن کام تا شام کنم گریه و ms096 تا صبح کشم آه جاندادن و در وصل تسلی شدن از خویش حرفی است که بیهوده فتاده است در افواه دوران فرومایه طلسمی شده بر من در هم شکنم آخرش از نالهآ جان کاه ارزانی یاران دگر باد دو عالم کافی است مرا جام می و شاهد دلخواه این دل که خدای دو جهان لطف به من کرد هر لحظه به صد حادثهام داده به تن خواه در هجر نیفتاد ز هر سوی وصالم چندان که سراسیمه دویدم ره و بی راه از روشنی چشمه سکندر نبرد بهر با خضراگر در ظلمات آمده همراه صد دیدهآ بدخواه ز هر سو نگران است راهم اگر افتد به سر کوی تو ناگاه احوال دلم ناله نهد بر طبق عرض هرچند که در بزم وصالت نبرم

تا روز جزا ناز به خورشید کند ماه از دامن آه سحری دست ندارمشاید که به جایی کش رندی که ز خون دل خود مست برآید ساغر زکف یار ستاند به صد اکراه خوش باش که در قاعدهآ عشق و ملامت بیفایدهای نیست دلا نالهآ جانکاه جز حسرتم از هیچ طرف رو ننماید در کوی تو هرگاه که آیم گه و بیگاه رچند که چون صورت دیوار خموشم فسانهام از هر طرف افتاده به افواه ی تابی دل تا چه شود چون به در آید بر هم زده با نالهآ شب آه سحرگاه معراج عجب یافته بی حاصلی من برگریه کنم گریه و بر آه کشم آه گر بهره ز سرسایه ندارم چه زیان است دود جگرم بر سر گردون زده خرگاه ابی سروپایان ز تمنای دو دنیا مردانه گذشتیم «توکلت علی الله» این شعلهآ آتشکده آن شمع حرم برد نظارهآ من روی تو را ساخت نظرگاه

ای از تو تمنای حریفان همه دل خواه گلهای بهشتی ز ژخت در عرق شرم ای از تو تمنای ح خورشید ms097 نماید به نظر بوتهآ خاری گلگل شوی از باده چو هنگام سحرگاه از وصل تو عیش دو جهان خواب و خیالی با حسرت من کوه گران کم ز پرکاد دشمن به از آن دوست که با دوست نسازد یاراست دل زار ولی یار زیان خواه ما شکوه ز رنجیدن بیجا نشناسیم خواهی ز یکی یاد نما خواه ز پ

از اشک گره تر شده باشد از کار من این عقده گشاید ولی الله

رشاهنشه مردان جهان سرور آگاه داماد نبئ سر خدا ساقی کوثآر

روی نماید با شیر اگر پنجه زند یک دو سه روباه پیداست که فتح از چه طرف روی نماید با. در کوی تو آن عرش دویآم کعبهآ اول دوران لقب خویش کند بندهآ درگا شیطان ز ولای تو شود قابل رحمت جبریل امین بیمدد رای تو گمراه هر نقش شم دلدلت آیینهآ خورشیدخاک قدم زایرت آیین رخ ماه روزی که مرا بندهآ درگاه تو خواندند گردید خطابم همه جا خسرو جم- گوهر ز ثنایت به خس و خار فشانم شرمنده نباشند گدایان تو از شاه

سامان دعا را به همین ختم نمایم

بر خصم تو شمشیر شود آه سحرگاه من کجا با آسمان دعوای ناوک افکنی دوستی از من نمی آید چه جای دشمنی

ی ms098 عشق است این که پابرچیده میگرددنگاه میخورد از خاک رهآ گردون سرکش گردنی

شناس(1آیهآ رحمت که نازل گشته بهر ایمنی نالهآ بیتاب عالم گیر اهل دل شناس(1)

رخسارم که هر سو جویهاست دیدهآ بیکار گردیده است ابر بهمنی رنگ بر رخسار اهل دل نمیخواهد فلک سیلی غیرت چرا بیهوده بر رخ میزنی

که از روح مجرد میتواند دست برد در ره دل گاه جانی میکند گاهی تنی نست پابند(2) است در راه طلب بر دست [و] پا از کمند عشق کمترکن تلاش رستنی دور نتواند زکوی دوست ما را دور کرد نیست در شهری که ما باشیم گرد رفتنی از تپیدنهای دل سیماب شد در دیدهام دانهآ اشکی که می کرد آرزوی خرمنی بینواییهای من تا آسمان معلوم کرد زیر پهلویم نیفتد از زمین گستردنی من زبی تابی(3) نفس در سینهام آتش فروز میوهها در باغ وصل امیدوار چیدنی

عوان لئیمان مجلس آرایی مکن حسرت بسیار آماده است از هر خوردنی خاکساریهای عاشق چون نهد پا در رکاب کیست گردون تا تواند دم زد از ما و منی دست خود کامی برآرد هر کجا عشق غیور

کجا عشق غیور مردی مردان کند اقرار بر عجز زنی

ار پیش راهم رونما آورد جام یکمنی با هوای یار چون رفتم به گلشن نوبهار پیش راه

ن کو عاشق است دیدهای دارم گرفتار هزاران دیدنی گاه با دژگاه با دیوار آن کو عاشق است میتوان یاقوت را سوراخ کردن از نگاه از من آموزند اگر آداب گوهرسفتنی چون بساط عشق دشمن دوست اندازند طرح پیشکاران را نباشد کار با فرمودنی ترک دنیا کن اگر آسودگی داری طمع گفتمت صد بار ms099 اسراری که باشد گفتنی

به شب روز حیات کی تواند کرد خلوتگاه گورت مأمنی گر به این کبر و حسد آری به شب روز حیات کی

د شو مانند عنقا دام الفت پاره کن چند چون کرم بریشم پرده بر خود میتنی پنجهای در پنجهآ سیمین بران نتوان فکند گر دل سنگی به دست آری و. روز از مسجد شب از میخانه می آیم برون رند عاشق پیشه می

روز ما را نیست از خورشید چشم روشنی نالهآ بیتاب و تمکین رام کوتاهی مباد روز ما را نی ه درد آلود می آرد دل ما را به حال دود گلخن عطر باشد در دماغ گلخنی تا به فکر خویش میافتی قیامت قایم است چند خواهی بود سرگردان دنیای دنی با خیال یار خلوت کی(2) توانی ساختن چاشت در بازار سرگردان شام و خفتنی بس که گوش اهل دنیا ماتم آبادی شده نغمهآ داوود می آید نوای شیونی چون سبک روحان به هم بخشند جام امتحان می شود کوه گران را آرزوی ارزنی آه مظلومان چو بر گردون کمانکش میشود بر تن خورشید پرتو مینماید جوشنی این که عمری شوق آن دوش و برم سرگفته داش حسرتی در دل گره گردیده آن هم رفتنی

بر چراغ هستیام میکرد وحشت دامنی نیم مست از در درآمد شاهد پیمان شکن ساغری در دست روشن تر ز شمع ایمنی خندهاش بر لب نمایان بود چون از میآ نشاط دیدهآ دل(1) را مهیا شد بساط گلشنی نون ز تاب می گشود از یکدگر بند قبا سینهآ گل چاک شد از غیرت(2) عریان تنی جام چندم لطف کرد و بوسه جای نقل داد از دل من خاطرش میکرد کسب ایمنی

بردیم در الفت گرو بخت وارون این سخن باور ندارد از منی هر که چون من از خودیما میتواند(3 دیده بست در چراغش میکند خورشید تابان ms100 روغنی غیر از این کز خویشتن یک لحظه افتی برکنار صرفهآ د

نارصرفهآ دیگر ندارد جام مئ پیمودنی

ی پروا مخور نیست در شرع محبت این گنهآ بخشیدنی هر زمان بر خاطر معشوق بی پروا مخور نیست د

کنم چون دت(5) د گریه و آه مرا با هم سر پیوستنی شکوه از بیداد دوران چون(4) کنم چون دست(5) داد عاشق از فریاد بی حاصل خطر دارد خطر از کمان این ناوک پرکش نباشد جستنی هر زمان گر صدهزاران فتنه آید در وجود مادر ایام دلشاد است از آبستنی پیرتر هرچند گردد فتنه افزونی6 کند این عقیم آسوده می گردد مگر از زادنی اخس و خار تمنا را نسوزانی تمام تخم امیدت نخواهد بود هرگز رستنی اعتباری نیست در کار جهان بی مدارنقد فرصت را ضروری بوده در هم بستنی

مین و آسمان باشند با هم روبه رو روزگار ما نمی آرد به یاد آسودنی عشق اگر از گردهآ خورشید قرصی خوش کند جز دل عاشق نمییابد تنور تفتنی بادهآ گلگون نمیدانی کجا باشد کجا تاکی از رنج خمارم چهره باشد سوسنی هر تمنایی که پنهان داشتم از خویشتن نالهام افتاده در وسواس رسواکردنی مرگ خواهش تا نمیبینی نیابی جان نو دردسر افزون کند سودای صندل سودنی در سراب آرزو آسودگی آمد به یا خارزار از هر طرف افکند فرش سوزنی حسن اگر پرسد که عاشق میتوانی شد به ما بر زبان نی راه آری میتوان دادن نه نی

و عنان روز و شب آری به دست اقتدار ابلق ایام نگذارد طریق توسنی از که اول نالهآ زارم دلی خالی کند شهرتی دارد که یک جلاد و چندین کشتنی چون ز لفظ تازه جان در کار معنی میکنم لاف هستی کی تواند زد حسود مردنی روبه رو با مشت و دندان دشمن من میشود آن که با صد دسته افزون تر نماید هاونی اهل معنی در حجاب افتاده از ms101 صد رهگذر بیسواد معرفت نازش کند از کودنی

ای از من نبرد دامنم از کف کشید و برد صد آلودنی روزگار از کینه جویی صرفهای از من نبرد د

ک و بد افکندن بد است تا به کی در شأن خود ثابتنمودن ریمنی ل دل راگر هوای سیر آید در خیال گاه کویی مینماید عرش گاهی برزنی

میکند لعل وجود بی دلان را معدنی بزم اهل حال کزکونین بر یک جانب است فاش شد راز دل آشفته از صد رهگذر داغ سودا می کند در سینهآ مصیبت بیش گردد در دل اهل هوس روح قدسی مینماید شیوهآ اهریمنی تن به خواری ده اگر عزت عنان گیرت شده است کفر میدانند در اقلیم ما آسودنی از هوس تا میتوانی یک نفس غافل مباش(1) یاد یار از دل رود تا چشم بر هم میزنی

دزد اگر در کعبه مییابد متاع بردنی میبرد هرچند بر دستش نهی از سبحه بند دزد اگر در گریهام اکنون غبار آلود آید در نظر راستیها نشئه افزونتر دهد د وقت استغفار می آید «خلیل» افسانه بس چند بنیاد خود از بیهوده گفتن میکنی حیرت آلودند خاصان در حریم کوی یار قصه پردازی مکن از دوستی یا دشمنی

گرگداگر شاهآ آخر کشتهآ تیغ فناست

جز خدا در هر دو عالم نیست یک پایندنی

4 آه از آن پای تا به سژ تمکین که به جز خویشتن نظیرش نیست دوستی جز برای مصلحتی نقش آیینهآ ضمیرش نیست از حسد یک نفس ز خلق و خدا دل خرسند و چشم سیرش نیست خبث یاران مهربان چه کند آب خست اگر به شیرش نیست حیله تعلیم داده شیطان را گرچه خویی چنان شریرش نیست عاشق اعتبار قارون است بیسبب چهرهآ زریرش نیست تیرهدل ms102 گشته در محبت جاه دیدهآ روشنی پذیرش نیست در حجاب است همچو قحبهآ زشت گر به تن جامهآ حریرش نیست نمک فطرت جوانمردی میتوان یافت در فطیرش نیست میدهد هر چه هر که میخواهد پاک از این شیوهآ خطیرش نیست همه اسباب عیش ساخته جمع آرزویی به غیر ... نیست میزند هرزه دست بر ترکش در کمان شکسته تیرش نیست مشق روباه بازیاش زده راه خبر از ترکتاز شیرش نیست گنده دزدی که در دیار سخن فرق از شعر تا شعیرش نیست خویش را نام مینهد عارف هیچ شرم از جوان و پیرش نیست بر خر خود سوار خواهد شد زود باشد هنوز دیرش نیست بس که باشد جبلتش ناپاک نیست مکری که او دبیرش نیست هین همین امشب است یا فردا آه و فریاد دستگیرش نیست مثل او خر کسی نمیباشد گفتهام بارها نظیرش نیست چه دهم شرح نادرستی او کیست کین نکته یادگیرش نیست(2)

6 کامکارا امیدم از کرمت عرض دارم اگرچه دانی چیست آبروبخش عیش مخموران مزهآ صدهزار بی مزگیست ترزبانساز ms103 حرف یارانه(1) خانهسوز خیال بیادبیست بدل سرمه در سیهمستی حسن خوبان یکی از آن در بیست ألفت آموز آتشین خویان بذلفرمای طبعهای دنیست عقل از خواب ناگهان جسته چون به ادراک او رسد بنگیست شاهدی در چمن به آن نشئه در بهار و خزان عالم نیست مرشد عقل ورهنمای جنون عارفان هر چه گفتهاند حنیست تلخ از جان پاک شیرینتر که نظیرش شراب کوثآر نیست(2

7 یاد دارم حکایت عجبی11 کز جهان حیرتم یکی صد شد آن که شاگرد اولینش را لوح محفوظ سطر ابجد شد هر که گفتش خداست کافرگشت آن که انکار کرد مرتد شد حرف دشمن نیاورم به زبان دوستی بیمحبتش بد شد دو سه روزی که منزوی گردید دولتش تا ابد مخلد شد در شب ترس در دواج علی روز فتح حرم محمد شد غصب کردند منبر از دستش پای او زیب دوش احمد شد

8 خداوندا به امیدی که داری نهان و آشکارا از خداوند به طوف کعبهآ امیدواران ز همراهان مرا وامانده مپسند از این وادئ سواران در هراسند در این اندیشهام بسیار در بند نکردم بهر زر زاری در ایام به اقبال جهان گیر تو سوگند خوش آمد مینماید مدح ظاهر ولی باور نمیدارد خردمند کریمان در حجابند از تمنا سلام روستایی چند تا چند غرض باشد دعای دولت تو که بادش تا ابد همواره پیوند همیشه شاد و برخوردار باشی ز عمر وملک وبخت ویار و فرزند به هر مطلب به هر وادی به هر کار تو از خود دوستانت از تو خرسند ز حاصلهای گوناگون دارین نهال آرزوهایت برومند مطیعت تا ابد در کامرانی حسودت تا به مردن آرزومند(2

10 مردم دهر را به جز خجلت حسن آرایشی نمیباشد همه در زیر بار کاستنند شأن(3) افزایشی نمیباشد در جهانی که این قدر محتاج باشد آسایشی نمیباشد پی تسخیر اقلیم لوندان نپنداری نگین یا4) تخت باید و چیز اسباب این سازد مهیا ولیکن ثالث آن بخت باید از او زور(5) این(6) قدرها نیست در کار زبان نرم و.. سخت باید

12 سخن شناسا افسانهای به یاد آمد که نقل کردن آن کار خنده ساز کند به کام مردم صاحبدل است کار جهان دل رمیدهآ من

دل رمیدهآ من از من احتراز کند

حقیقت من ناکام را مجاز کند زمانزمان به تمنای خام سوز دگر گهی چو ابله طرار در فسون سازی است گهی چو خصم دلیرانه ترک تاز کند به روشناسی من سرفراز دوران شد کنون مرا هدف آه جان اح و شام ندارد به غیر از این کاری که پیشکاری یاران حیله باز کند لای دهدهیام لیکن از غرور حسد چو سیم قلب مرا روکش گداز کند

ت خاصی اگر نماید رو حدیث خواهش بی جای خود دراز کند خیال بود که این خودنمای خویش فروش

شز حاصل دو جهانیم بینیاز کند

صلمرا وظیفه خور ننگ و حرص و آز کند پس از هزار فریب و فسون بی حاصل مرا وظ جل نمایدم از دوست در بر دشمن به این طریق مرا اهل امتیاز کند ه غیر دیدهآ حسرتنصیب روی نداد دری که بر رخم این خون گرفته باز کند شود هلاک اگر میکنم تصور تو خدا علاج حسود رسیده است به جایی که ms105 از رفاقت او «خلیل» ترک ره دلکش حجاز کند گمانش این که مگر راه در دلت دارد از این غرور به من شاهدانه ناز کن دروغ و راست نمیدانم این قدر دانم که سفله را فلک سفله سرفراز کند به رخصت تو که تکفیر میکنم او را اگر به کعبهآ آزادگی نماز کند(1)

13 اهل دنیا زخویش و بیگانه همه کوتاهتر ز یکدگرند چون خمار شراب و توبهآ عشق مایهآ صدهزار دردسرند گوی اشکال میماند به فرض کمترند از همین که در نظرند منکران خدای عز و جل بس که در زعم خویش معتبرند نشناسند فیض فقر وغنا نه نی بوریا نه نیشکرند اثری نیست در جبلتشان خود گرفتم که نالهآ سحرند ماتم وسورشان ندارد شور راستیها که سخت مختصرند بینصیبند از جوانمردی همه آبستنان شور و شرند بهر دنیا که هست مادرشان خوبی اعتبار صد پدرند

هر چه گویی هنوز از آن بترند1 مرده انگار این خسیسان راهر چهگوبی ه

14 هر آن که خفته در ایام عمز .. یکی هزار بارش اگر .. خجل نشود پی ملامت او خویش را مکن رنجه معین است که مفعول منفعل نشود در لاهجان که میشنوم بوی جان از آن داغ چنان که دل به وصالش ms106 صبور باد آسایشم همان که وطن داغ میشود اینک بهشت و شاهد هر نشئه حور باد شطرنجی زمانه ندارد چنین بساط از فکر دورگرد قضا بیفتور باد یا رب چه دیده است که زنجیر میدردشوق نهان که حوصله پرداز طور باد رو می دهد ز بادهآ مردافکن هوس کیفیتی که نشئه شناس شعور باد نی روستایی عقلم و نی شهری جنونخوش نکتهای است مایدهآ صد سرور باد روشن نگشته است سوادم ز نام و ننگ این قصه یادگار سلیمان و مور باد

دایم به رغم فتنهآ اییام سور باد جز خون تلخ خوردنم از باده بهره نیست چشم ستاره بر اثر خویش شور باد بیقیدتر ز من دل سرگشتهآ من است این ذره در حمایت خورشید نور باد آخر ز آشیانهآ عنقا پریدهامبال و پرم زگرد تعلق نفور باد از من که دورکردهآ یار تجردم تت] حشرآ یادگار حریفان حضور باد(1)

16 صاحبدلا حکایتی آمد به خاطرم از سیر جامعت که شود مجمع سر چون زاهدان ز حلقهآ رندان باده خوار چشم بد زمانه از آن بزمگاه دور در اشتیاق روی تو سر میکشد زدل آن آتشی که تاب نیاورده کوه طور بیما اگر خوش است تو را از بهار و باغ ما بی تو خوش نه ایم ز قصر بهشت و حور عید است مجلس تو در بزمگاه عید بیروستاییای نبود دستگاه شور انصاف خواهم از تو که در غربت چنین بی دوستان چگونه توان زیستن صبور دور از رکاب دولت عالی چرا شدم گرنیست حضرت تو از این بینوا نفور

سیر شد دلت این تهمت از جناب رفیع تو باد دور بسیار زود زود ز ما سیر شد دلت

تهل اگردل ما چاک چاک شد بادا قصور جاه و جلال تو بی قصور سهل است سهل اگر دل ما چاک چاک شد ما را اگرچه بی تو زمانی ms107 نشاط نیست باشد تو را همیشه حضور هزار سور(2 خان خانان فلکرتبه حسن خان هرات که ندارد به جز از خویش در آیینه نظیر صلهآ دوستیام دوستی اظهار نمود آفرین باد بر آن صاحب آیینه ضمیر

ره مهر و وفا بندهآ اخلاص خودم حال پنهان مرا ساخته یکسر تقریر یاد ما کرد که دوران نبود بییارش از زبان قلم نغمهآ اعجازصریر

حق انصاف توان داد که گوهر سفته مصرعی را که محبت نبود بی تأثیر(3)

18 روزی از روزهای عشق وجنون سرم آشفته بود چون دستار نفسی در وداع هم نفسی دمی از خویشتن گرفته کنار گاه دلگیر و خشمگین باخود گاه با آسمان به صلح و قرار هر زمان کرده دستبرد دگر اشتلمهای دهر ناهموار دایم از روزگار بوقلمون مانده در قید سبحه و زنار در جدل گاه با تنومندان گه پرستار مردم بیمار داشتم لحظه لحظه چون مستان گریهآ زار و خندهآ سرشار شاهدان در کرشمه و نازی من ز حیرت چو صورت دیوار صبح تا شام و شام تا به سحر الفت آموز مردم بیکار شده بی هوش شب به میخانه روز گردیده در چمن هشیار گوشهآ آشیانهآ بلبل از گل نالهام گل دیدار دیده شرمناک خیرهنگه تهنیتخوان دولت بیدار در قدمگاه شمع و پروانه یک شبم را هزار روز دچار سرم آشفتهآ شراب صبوح خاطرم نیم مست خواب خمار دست بر دوش یار باده فروش تردماغ بدیههآ اشعار هیچ در خاطرم نمی آمد که در ایام بوده یار و دیار مجملا آن چنان که نتوان گفت مست و بی باکتر از این صد بار در صفاهان که زیب ایران است بر لب زندهرود باده گسار بی خبر همچو سیل میگشتم فارغ از فکر یار یا اغیار یک طرف نوشنوش میخواران یک طرف هایهای نالهآ زار من مجنون صفت چه شرح دهم دامن دشت و سینهآ کهسار همدمی داشتم هوس با خویش دست پرورد نالهآ ms108 افگار دل گمگشته در نظر آمد ناتوان ترز چشم سرخوش یار

19 ای که از بادهآ شبانهآ تو صبح مستان به خویش آید باز تا شود از شرابدارانت روح جمشید میکند پرواز ساقیات تا گرفته ساغر زر نغمه سرخوش برون دود از ساز چون شراب از کفت عنان گیرد عقل در کار خود شود جانباز می مرد آزمای انجمنت میشود پردهپوش شاهد راز هر که زان نشئه بهرهمند شود نیست ممتاز مردم ممتاز اگر آن گرم خوییای نکند محرم گوش کی شود آواز لوح محفوظ را کند از بر سرخوش ساغرش به یک انداز در دم اشتلم برون آرد دل محمود را ز چنگ ایاز نیکبین و درستقول کند لب بدخواه و دیدهآ غماز هر که را دیده بر جنابش ماند در دولت شود به رویش باز اهل تحقیق میشوند همه گر در آید به خواب اهل مجاز صاف وبیغش به رنگ شعر ترم که به کوثر شود پیام طراز یک صراحی از آن کرم فرما سحر طبعم مگر شود اعجاز تا به هندوستان توانم گفت تردماغم ز بادهآ شیراز آسمان تا به کوتهی مثل است باد عمرت چو عمر خضر دراز21

21 ماده خرگاوکی کوله رو قاسم نقاش دنی زادهاک غول بیابان پراکندگی است گم شده صد بار به هر جادهاک

22 هرچند که در دیار هستی آسوده ز شور و شر نباشیم دلگیرنشستن از سفیهی است دانی به قضا قدر نباشیم از راز جهان بی سروپا صد شکر که بی خبر نباشیم سرتاسر دهژگلشن ماست گر طایر بسته پر نباشیم چشم صلهام نباشد از مدح درماندهآ مشت زر نباشیم آن به که در این دوروزه منزل شرمندهآ یکدگر نباشیم

23 دوش در مجلسی شفیعی بود از حریفان سراغ او کردم هیچ از زندگی حضور نداشت امتحان داغ او کردم تا مگر زندگی دوباره کند . در .. داغ او کردم(22

24 ms111 ای که پروای عاشقانت نیست چه نهان از تو بلهوس شدهام تا بگیرم خیال دزد تو را در دل خویشتن عسس شدهام(1) روضهآ پاک موسی جعفر هست دارالشفای هر دو جهان هر که آمد به صدق آن جا یافت از یلیات حادثات امان(2)

26 گرد بر گرد دهر میگردم باکمال شهان و درویشان اهل عالم همین دو طایفهاند گراز ایشان نباشم از ایشان31) حاصل عمر نیست جز نفسی 27 گر توان صرف شادمانی کن چاربازار ملک دنیا را وقف اولاد بیدکانی کن با خدا روبه رو اگر شدهای حاکمی آن چه میتوانی کن همت از خود نمیشود خرسند صدرگردیدی آستانی کن زهد پنهان کشد به رندی فاش مرد شو مرد جانفشانی کن نیست معلوم تاکه فرماید گه زمینی گه آسمانی کن ملک جاوید بی نیازی(4) هست ترک این مشت خاک فانی کن در و دیواز صورت حال است(5) هرچه خواهی کنی نهانی کن کیمیای طلب به دست آور هوس آب زندگانی کن یار جانباز بیریایی باش خاک بر فرق آب ونانی کن گذرت گر به شهر ما افتد هر طرف سیر صدجهانی کن نالههای «خلیل» سوخته را بهر احباب ارمغانی کن(6)

میرافکن که خود را ستاید به اینان و آنان زن ملحد آن یوسف شیرافکن شود از پی اخذ وجهآ روز تا شب در این حیرت آباد اندیشهم

که استغفرالله خدای جهانبان دمی جبرئیل و زمانی پیمبر ک چو طرار ابله پی نیم حبه گرو گشته هر لحظه دکان به دکان به این زیرخسبی به صد پایه خود را شمارد زبردست بالانشینان ز هر شهر اخراج گردیده صد جا بپرسید یاران خدا را ز یاران شکایت کند دم بهدم نزد مردم گه از شاه ایران گه از شاه توران حریفان عراقی وهندوستانی چهها یاد دارند از این کان بر کان ز الحاد آید همینش به خاطر که روباهکی بوده هر سو گریزان

چو بوزینه صد توپ کاری به ms112 یک آن به هر کوچه و کوی و بازار خوردی چو بوز ه منزل شناسان زند طعنه هر دم خر گوشخوابیدهآ آسیابان ندیدند آنان که شیطان انسی ببینند این جن پرمکر و دستان رباید به صد حیله از خوان قسمت لب نان که هم خصم بادش همان نان11

29 شنیدهام که نی کلک روحافزایت ستوده است رهی را به نعمت تحسین شدم تمام تحیر که یا رب این چه نواست مراکجاست در این عهد اعتبار چنین خرد که شمع سراپردهآ خیال من است گشود لب به شک که هرگز از می فیضت خمار فکر مباد شده است محو زمان تو گوش اهل یقین تو را که صیت «خلیلی» ز عرش میگذرد چه شد که نسبت نظمت کنند با پروین شکرفروش اگر شد به مدح من قلمت

من قلمت به لوح معنی صورتنگار باد قرین ال عمر تو را ریشه در زلال بقاست که از می سخنت گشت کام جان شیرین

آشکار شده قیامت عجبی در نگارخانهآ چین ز شوق معنی جان بخشت آشکار شده

30 آن لاده که میکند تصور کز اوست مگر جهان جیفه در وادی زهد و پارسایی خود را سنجد به صد عفیفه وابسته برای هیچ یا پوچ بندد بر خویش صد صقیفه(2) چون قحبهآ زشت نابسامان ... و... بود وظیفه هر لحظه به گوش خویش گوید عالم بغداد و من خلیفه حاصل که غریب دستگاهی است از سر تا پا همه لطیفه رویش ز کثافت جبلی چرکین کن یک جهان قطیفه تا شهره ms113 شود به دردمندی آید به نظر کم از ضعیفه شرح نودش(3) نمیتوان داد با صد اغراق بوحنیفه افزونتر از آن که انوری گفت: «.. است ز پاچه تا به نیفه»(4) دی به راهی با حریفان میگذشت آن به چندین ننگنامی حامله داشت هر دم با هزاران خر... گاه شکر از این و گاه از آن گله مینمودی در میان آن گروه گرگلی از پای تا سر ولوله از یکی پرسیدم این نرماده چیست گفت لولیزاده ملای لهله طفل هر خست که آید در وجود میشود هم دایه و هم قابله در ره بیدردی و نامردمی نام خود کرده است میر قافله

32 منعمان صید بینوایانند این سخن را چه حاجت است گواه بس که الماس را شکست ارزیز بس که آیینه شد ز آهآ سیاه گر سر کوه بر فلک ساید بر فرازش گذار دارد راه ای که هر صبح و شام در بزمت عشرت آید به رسم دریوزه تا زند بوسه آستان تو را دولت افزون دریده صد موزه در سرانگشت راد کام دهت آسمان خاتمی است فیروزه بیسخای تو روزگار نداشت نان در انبان و آب در کوزه میگشاید به کام دل هر شام خضر بر خوان همتت روزه چون تویی تا جهان شده است بنا خوشدلی را نبوده دریوزه پوست بر پیکرم ز رنج خمار خشک گردیده همچو چلقوزه ms114 خاطرم را شکفتگی ندهد بنگ و تریاک و باده و یوزه شرف دیگر است با شرفی میتوان خواستن به دریوزه بنده را از کرم کرم فرما کام یک لحظه عیش یک روزه(2)

35 نسیمی از زبان نسترن خواند دوبیتی نزد مخدوم زمانه به این مضمون که گلهای بهاری تو را خواهند هر یک غایبانه دو روزی شد که گشتی خلوت آرا ز خاطر رفته بلبل را ترانه بیا از خاک ره بردار ما را زکات سرخوشیهای شبانه چمن مشتاق و نرگس چشم برراه میاور بیش از این دیگر بهانه عزیزی در جوابش قطعهای گفت که باشد جاودانی را نشانه ز لفظ شوخ و معنیهای رنگین حدیث جان و دل پیشش فسانه که از ره میبرد ما راگلستان اگر عنقا به دام آید ز دانه در آن خلوت که بوسد جام دستم به تککلیف می و چنگ و چغانه بهار آید اگر دزدیده آنجا دگر خود را نبیند در میانه تو در گلشن چو مخموران به سر بر به آه ونالهآ آتشزبانه که می آید به پای خویش هر دم اگر دانی که در دلبر نگیرد مرا صد سرو وگل درکنج خانه چه حاصل از نیاز عاشقانه

36 ای کلید در اسرار الهی ms115 قلمت چه شود گر ز اسیران سخنی گوش کنی سطر انشای تو شمشیر سیاه ظفر است گرچه صد خضر به هر نکته زره پوش کنی با صریر نی کلک شکرینگفتارت گل خندان چمن را لب خاموش کنی عمر خضر و دم جانبخش مسیحت بادا که زشیرین سخنان تربیت هوش کنی به جهانت نبود کار دگر غیر نشاط هر چه غیر از می و معشوق فراموش کنی روی امید به هر سو که نهی از چپ و راست شاهدی را چمن آرای بر و دوش کنی از تو ناکامی اگر کامروایی یابد به مراد دو جهان دست در آغوش کنی غرض این است که شعر تر پرشور مرا در صف مجلس صاحب می سرجوش کنی در حق بندهآ درگاه به صاحبدیوان سخنی عرض نمایی شکری نوش کنی(2

37 پدر و مادر جهان خراب هوس و آرزوست تا دانی عاق شو عاق شو به این آب و أم گر کنی دعوی مسلمانی رسم ایشان اگر زند راهت ابدالدهر میشوی فانی آن چنان زی در این دوروزه حیات که به جز خود نباشدت ثانی ورنه چون رخت از این سراچه کشی ندهد حاصلی پشیمانی آرزو قید جان و بند دل است چند باشی همیشه زندانی راز پنهان روزگار دورو فاش گفتم دگر تو میدانی

بر سر بازار رسواییآ غزل خوان1) آمده شاهد رعنا که دارد ناز از عاشق دریغ

ت دشمن جانی که یار آبدندان آمده امتحان در راه دل بسیار کردم آرزوست من که در گشت گلستان تنگ میگردد دلم

لم بارها در جست وجوی او به زندان آمده

رهر که مشکل کرده بر خود راحت آسان آمده در ره مقصد که صد جا پنجه افکنده است شیر خویش را گل تهنیت میکرد امشب در چمن تش الحان بلبلی گویا به بستان آمده بخت بیدارم که خوگر بود با خواب [و] خمار این زمان چون شاهد خودکام مستان آمده

از سر من کم مبادا شوق روزافزون من

کعبه لیلی گشته می پرسد چه شد مجنون من بیخبر از خویش گرد یار گردیدن خوش است هر چه غیر از یار از آن بیزار گردیدن خوش است ای که میخواهی به کاری دل دهی در روزگار جان من با مردم بیکار گردیدن خوش است خویش را شاید به کوی یار سازی روشناس چون نسیم صبح در گلزار گردیدن خوشا هر که عاشق نیست بینا نیست نزد عارفان دیده گر داری پی دیدار گردیدن خوش است صوفی خلوتنشین را از من آگاهی دهید مست مستان بر سر بازار گردیدن خوش است با خیال یار تاکی مجلس آرایی کنی تردماغ بادهآ اظهار گردیدن خوش است زندگی خواب پریشانی(2) است تعبیرش ملال31 غفلت از حد می رود بیدار گردیدن خوش است عزت عاشق زبی قدری یکی صد میشود برسر کوی ملامت خوار گردیدن خوش است

روی امیدم به سوی مدعا ms117 آوردهاند

بارها در بزم یارم آشنا آوردهاند دوریین شو هر کجا باشد به جایی میرسی راه اگرگم شد به وصل رهنمایی میرسی در دیار عشق اگرگاهی گذار افتد تورا در بر بیگانه مردم آشنایی میرسی مت غیر از همت کوتاهآ دامی در رهت صعوه گراین راه طی سازی همایی می رسی چون خضر سرگشته بسیارند در راه طلب سجده کن چون بر بساط نقش پایی میرس خار اگر بیرون نمی آری ز پا در راه شوق هر قدم در وادی مردم گیایی میرسی در سرایت گر توکل میشود هنگامه ساز برلب سرچشمهآ آب بقایی میرسی شکر تاب محنت بیانتهای خویش کن گر به بزم دلبر مهرآزمایی میرسی رد را از بینیازی نام میگردد بلند باش عریان گر به صد نشو و نمایی میرسی افکنی هرچند خود را از تمنا دورتر بیگمان در بزمگاه مدعایی میرسی

کوی دلداراست پنهان خویش را آوازکن

دیدهای کز هر دو عالم بسته داری باز کن این منم یا رب که دوران ساخت کارم بر مراد روز امیدم به کام و روزگارم بر مراد اختیار کار دوران نیست در دست کسی باد یا رب نالهآ بیاختیارم بر مراد دست تا از آرزوها شستهام گردیده است گاه کارم بر مراد و گاه یارم بر مراد صبح اگر شد بی صفاکی مینشینم تیره روز دولت پایندهآ شبهای تارم بر مراد تا سر هستی بریدم در ره دل مردوار هم خزانم شد به کام و هم بهارم بر مراد غربت آلودم مبین چندین که هر جا می روم می دواند شوق خودسر تا دیارم بر مراد آسمان از رشک بر سر خاک ناکامی کند گر نشیند یک نفس سنگ مزارم بر مراد روزگاری شد که گردیده است از سعی وفا ناتوانیهای جان بیقرارم بر مراد

بیشتر از پیشتر گردم گر از کم کمترم مرحبایی گر ms118 هواداری کنند اهل نظر بیشتر از پیشترگردمگ خاص و عام از شعر راه آورد من مستند مست ملک معنی شد بهشت از میوههای نوبرم گاه در زندان عقلم گاه در قید جنون بی خودیها هر زمان دارد به رن

کینه جوییهای افلاک است مهر مادرم در دیار شوق تا فرمانروایی میکنم کینه نالهام از بس که با خود میبرد بر آسمان سود چون ریگ بیابان در ته پا اخ تا به راه کعبه سرگردانیام شد راهبر هر قدم صد بار منث پای دارد بر سرم من که هرشب تا سحر با عشق بازی می کنم کی هراسان میکند آشوب روز محشرم در دو عالن دل نشینم نیست غیراز کوی دوست1 با چنین سرگشتگی ها طرفه عالی منظرم

هر زمان صد کام می آید به استقبال من

رشک باشد آسمان را بر من و احوال من شوق اگراین نشئه دارد صبریا آرام چیست فتنهآ گردون کدام و کینهآ ایام چیست صبح اگر چون من نباشد بیقرار کوی دوست چاک بیاندازه اش آرایش اندام چیست شق بی پروا به آشوب قیامت میزند این همه اندیشه از بیمهری ایام چیست جست وجوی اوست منظورم چه در مسجد چه دیر در دیار عشق بازان رسم ننگ و نام چیست گرنه طوف(2 کعبه ام از خاک برخواهد گرفت الههای صبحگاهی گریههای شام چیست شیوههای اهل(3 همت بشنو از من یاد دار بینیازی پیشه کن در عاشقی ها کام چیست

اشتیاق کعبه خواهد کرد آخر کار خود

ناامیدم گرچه بسیار از خود و کردار خود

[یتد هفتم] ای حرم بهر خدا از من فراموشی چر گرد تمکین تو گردم چند خاموشی چرا ms119 هر زمان گر صدهزاران در هوایت جان دهند ای صباح عید مشتاقان سیه پوشی چرا دستم از دامان محمل گرچه دارد کوتهی با جرس محروم گردیدن زسرگوشی چرا

ک بردارد نوازشهای تو کی توان گفتن به گل با خار هم دوشی چرا

ستی گر مرا زنجیر بر پا مینهد1 بحر را با این گهرهابی سبب جوشی چرا

بر خویش باشد منتی بیمی ومعشوق چندین شور و بیهوشی چرا گر نه از وصل توام بر خویش باشد منتی حمت عام تو خواهد کرد آخر کار خویش کام خود اکنون نگیرم از قدح نوشی چرا جان فدای یارکردن نوبهار زندگی است عشقبازان را تلاش عافیت کوشی چرا در تمنای تو میگردم به گرد خویشتن کس نمی پرسد ز مجنون خانه بردوشی چرا

سخت مشتاقم نمی دانم چه خواهم کرد آه

روزی ام بادا که بر گرد تو گردم گاه گاه چون به این بی دستوپایی راه وادی سرکنم آن چه مشکل تربود بر خویش آسان ترکنم سر کنم گر شمهای از شرح حال خویشتن کعبه را آشوبگاه عرصهآ محشر کنم مردمان دیدهام را کار اگر افتد به قرض هفت دریا نیست چندانی که چشمی ترکنم ای خوش(2 آن ساعت که با صد شوق در احرامگاه خاک راه زایران را زیب دوش و برکنم

خویش را در طوف اگر بینم(1 کجا باور کنم بس که از اوضاع دوران ناامیدی فهم شد خویش را در طوف اگر بینم هر سحر تا شام تنها مینشینم گوشهای قصههای شوق روزافزون خویش(2) از برکنم

دین و دنیا را در این سودا اگر یک سر کنم صرفه خواهد گشت جانب گیر من با صد نیاز دین و دنیا راد چون ره بالادویها پیش پا افتد مرا گرد خود را توتیای دیدهآ اختر کنم طور اگر سنگ رهم گردد به راه اشتیاق چون شوم سرگرم رفتن مشت خاکستر کنم

روز تا شب بر سر خار مغیلان میدوم ms120

با تهی پایی بیابان در بیابان میدوم

[بند نهم] بود یا رب که گرد کعبه باشم در طواف آیم از هستی برون چون تیغ مصری از غلاف تشنهآ زمزم ندارد آرزوی شهد و شیر بادهآ من خواه اکنون درد باشد خواه صا

گرچه دارم روز و شب با دین و دنیا اختلاف آرزو دارم که قربانی کنم صد جان و دل گرچه دارم

هر قدم صد جاگر آید پیش راهم کوه قاف دست از صرصرگرو از برق لامع میبرم هر قدم صد

جرد جاکنم بر آسمان نه فلک از بار حرمانم نهد بر خاک ناف چون قلم در راه شوقت پای از سر میکنم گر کشد شمشیر بر سر روزگارم همچو کاف

تمنایت جدل دوست را با دوست باشد در تماشایت خلاف یار را با یار باشد در تمنایت جدل

خود می آیم از خود میروم خویش را یک دم نپنداری که میدارم معاف رک کام خویشتن کردن جهاد اکبر است روزگاری شد که هستم با خودیها در مصاف

حسبةلله کاری کن که خوش بی چارهام

خویش را تا یاد می آرم ز خود آوارهام

[بند دهم] یاد ایامی(3) که باشم با تو سرگرم نیاز ت] ابد نازش کنم بر خویشتن از امتیاز هر شب از صد رهگذر در خواب میبینم تو بر رخ خود کردهام درهای رحمت نیم باز

داستانم میشود مجلس طراز اهل راز تنگ چشمان از تلاش کام(1) خواری می کشند بینی

بینیازم در حضور شاهد مسکین نواز مست پندارند مردم در صف طاعت مرا بس که بریاد توبی خود میشوم در هر نماز آسمان را نیست در خاطر ز من سرگشته تر خواه در شام(2) و عراق و خواه در مصر(3) و حجاز روی گردان است خواب از چشم و آرام از ms121 دلم وقت رندی خوش که نشناسد حقیقت از مجاز رگریبان چاکهای سینه گر پنهان شوتد چون کنم با آستین کوته و دست دراز

ازتهی دستی به درگاهت پناه41) آوردهام

دیدهآ گریان زبان عذرخواه آوردهام

[بند یازدهم] ای تو را با هر تهی پا روزبازار دگر با تو هر بی اعتباری را رخ کار دگر گر خیالت یک نفس از دیده میگردد نهان در شبانروزان نمیباشد مرا یار دگر گر تواند کهنه گشت از طول مدت مدعا سر کنم هر لحظه از نو رسم اظهار دگر تن اگر دوراست جان نزدیک گردد گردتو مثل من دوران ندارد یاد عیار دگر بی تماشای تو چند از خویش باشم تنگدل ای گرفتار تو را هر دم گرفتار دگر چون زنی دامان ناز از بینیازی بر میان میشود هر داغ بر تن چشم بیدار دگر تنگ دستان عبادت را تو باشی دستگیر گوهر عصیان کجا دارد خریدار دگر آستانت را چرا ننگ است از تسلیم من هر نفس آیینه را رو داده بازار(5) دگر از تمنای که باشد جز تو در کون و مکان م بهدم میبرم از ایام زنار دگر تا خودیهای وصال از خاک بردارد مرا رزو دیوانه خواهد کشت بسیار دگر

چشم انعامی طمع دارم ز خیرالمرسلین

آن که اول اولین گردید و آخر آخرین

کمر در کینه بندد تنگ دوران دورنگ از سر ماکم مبادا التفات عام او

کام خود را فرق نتوانیم کرد از کام او بندهآ مخلض هوادار رضای صاحب است کام خود را فر باج آزادی ز عنقا میتوانم خواستن خویشتن راگر توانم یافتن در دام او

وم صاف رحمت ته نشینی میکند در جام او از خمار روز محشرکی هراسان میشوم ص

ز خجالت تیره روز صبحدم را دیده روشن میشود از شام او داشت از تمکین بی ms122 میلی دلش را داغ داغ دهرچندانی که خود را خواست سازد رام 1

سر را دربسته دادی تا شود یک دم بلال یوسف صدیق اگر میبود در ایام او عرش اعظم پیرهن بر تن درید از اشتیاق نه فلک را چون(1) مسخر کرد هفت اندام او

یا رسولالله دیگر طاقت دوری نماند

سر به رسوایی بر آوردم که مستوری نماند

[بند سیزدهم] رحمتی فرما که بی حد طاقتم گردید طاق هیچ کافر را نیفتد کار یا رب221 بی پرستاری مرا شبها پرستاری کند اشک و آهم گرم خونانند در کنج وثاق سعی من بی دستوپاتر باشد از من صد جهان شاید از طوف توام خرسند سازد اتفاق آن چه از بیداد تلخیهای هجران(3) میکشم

شهد می گردد مرا زهر هلاهل در مذاق کی ز همراهان منزل میشوم منت پذیر

من که از خود پیشتر باشم به راه اشتیاق

نیستم راضی که گردم خسرو شام و عراق بینواییهای یثرب میدهد خرسندیام نی پایهآ قدر تو را دانش نخواهد یافتن گر فزاید هر زمان بر خویش صد بال برا گر نباشد آستانت را نشان سجدهام مینویسم نام خود بر دفتر ایام عاق زلف حوران بهشتی دام راهم میشود دادهام تا شاهدان آرزوها را طلاق

کردهام در هر قدم صد جا وداع خویشتن

در سماعم روز و شب از اختراع خویشتن

پیشکاری میکند بر درگهت قدر رفیع خلق هفت اقلیم مهمان سر خوان توآند پیشکاری میکند بر درگ گرچه از من نیست عاصی تر در این ویرانهدیر این قدر دانم که باشم دوستانت را مطیع در بر آیینه خجلت میکشم از خویشتن چند باشم در حجاب از شرم افعال شنیع کلک قدرت چون ms123 رقم میکرد منشور تورا علم الاسما نمیدانست دی را از ربیع چون تو گردیدی ز رحمت پیر این نه خانقاه می توان گفتن دو عالم بود یک طفل رضیع جرم ما سرگشته حالان چیست نزد عفو تو طره کی دارد وجودی پیش دریای وسیع از لباس هر تمنا مشق عریانی کنم لیک میخواهم که پیراهن کنم خاک بقیع

روزهآ مریم گرفتم تا ابد از آرزو

گفت خاموشی مکرر مطلبم را روبه رو تا مگر پیدا کنم خود را در آن عالی جناب گاه آتش گردم از بی طاقتی هاگاه آب می کند هر لحظه بیدارم تپیدنهای دل خویش را شبها که در کوی تومیبینم به خواب آتش دل بس که بر افلاک دامن میکشد نالهام را فرق نتوان کرد از تیر شهاب

تان بوس تو هر شب تا سحر می کنم گلگشت گردون چون دعای مستجاب دیگری غیر از توروشن چون کند روز مرا آفتابی آفتابی آفتابی آفتاب فردفرد دفتر ایام راگردیدهام صفحهآ هستی ندارد غیر بامت(1) انتخاب تا دلم را عکس رخسارت گلستان ساخت گریهآ بیاختیارم میدهد بوی گلاب کیست چون من در جهان امروز بیقدری بین گر سؤالی می کنم از کوه برناید جواب

می شود هر لحظه افزون تر به درگاهت امید

روسفیدم ساخت یا رب روی اخلاصم سفید آن که روشن کرده از خاک رهش اختز جبین در سجود آستانت میشود یک سر جبین تا نویسد شرح حال خود به خاک درگهت بسته از هر چین برای خویشتن مسطر جبین دیدهآ معنی طلب را دید دیگر دادهاند نزد اهل معرفت باشد کتابی هر جبین تن به خواری دادهام تا عزتی پیدا کنم می کند آیینه نورانی ز خاکستر جبین بس که از بیداد دوران(1) رنگ بر رویم شکست عکس رخسارم گرفت آیینه را در زر جبین در دیار ما زلیخا کار ms124 مردان میکند زخم تیغ عشق را دانسته زیور بر جبین هر کجا رو مینهم آیینه زاری میشود سر کند چون وادی کوی شما را سر جبین چون خیالت نیمه شب از خاک بردارد مرا از نگاهم روز نورانی برآید هر جبین هرکه مانند «خلیل» از گرد(2) مستی پاک(3) شد سود بر خاک رهش بتخانهآ آزر(2) جبین

عرض حاجت با کریمان خالی از ابرام نیست

آرزوهای مرا در هر دو عالم نام نیست کیستم من تا در این درگاه گویم شرح حال یا توانم خویشتن را کرد مشتاق(5) خیال حاجت خویش از خدای خویش پنهان میکنم سایلم اما ندارم طاقت حسن سؤال تا به آن حضرت رسد احوال سرگردانی ام با صباگاهی حکایت میکنم گه با شمال خویش را هر دم گلستانی در آرم در نظر آرزو در خاطرم از بس که میگردد: با دو عالم خواهشم را نیست روی آشتی گم شدم از خویش تا پیدا کنم بزم وصال

باشد از خلق جهانم روی حاجت تافته

هرچه میخواهد دل از انعام عامت یافته(1) نام تو سرآمد زبانها ذکر تو حلاوت بیانها از کشتهآ زندهدل به راهت هرگام بهشتی از نشانها گمنامانت بلندنامان گرد سر هر یکی جهانها در وادی بینیازی تو حیرتزدهآ یقین گمانها صد یوسف بینیاز از خویش در راه تو گرد کاروانها من خود چه خسم که داده باشد بوی تو به بادگلستانها هرچند زمین بلند گردد کی میگذرد ز آسمانها غیر از سخن شهادت من یک حرف نگشت داستانها از گریهآ بیجگر شکستم ms125 در دیدهآ کامجو نهانها گلچین نظر کنارهگیران برخاستهاند از میانها یاد تو به دل نمیشود رام بیهوده نباشد این فغانها

ای باعث بینیازی من

کار من و کارسازی من هشیار که یار پرده برداشت صد رنگ بهار پرده برداشت یعقوب هوای توتیا کرد آن گردسوار پرده برداشت

هر جا که از او سخن برآید

فریاد ز مرد و زن برآید آورد مرا ز خویش بیرون این شوق که باد روزافزون جای عجبی است وادی عشق لیلی گردد به گرد مجنون سرگشتهآ خلوت وصالم آن جا نه درون بود نه بیرون گر این تویی آرزو چه باشد ور خود منم از چه گشته ممنون آیا به کجا رسیده باشد زنجیر که میگسست جیحون بر خویش هزار پایه چیدم اعجاز کدام بود و افسون آخر چه شود اگر برآری دست من از آستین گردون تاریخ زمانه کردهام فهم خاک است نشان گنج قارون ازپایفتادگی در این راه بر هم زده ترکتازگردون ما را زکرم کرم توکردی معشوق ندیم و طبع موزون از شور لب تو باده شیرین از عکس رخ تو لاله گلگون

بیتو سر زیستن ندارم

در کشتن خود سخن ندارم خوش با تو برآمدم به یک بار رحمت بی حد گناه بسیار در وسعت ملک کبریایت شد نقطهآ ما برون ز پرگار تنها ندرید خرقه صوفی بسیار که بت برید زنار در سودایت ز نونهالان گل زار رود به سیر گلزار

دل در کف حیرتم رهین است

هنگام نگاه واپسین است تا چند کشم به خویش تا چند شمشیر ز آه و دام از پند آتش به شرابخانهها زد تلخ آبهآ گریههای چون قند حیرتزدهآ رخ نکو را دامان نگاه کوه الوند گر بند ز بند گشته صد ره دل نگسلد از غم تو پیوند تا از تو نوازشی ببیند ms127 کی دل زکسی برد شکرخند شیرینی خندههای چون نوش برداغ دلم نمک پراکند ای گنج ز حسرت توباشم چون خانه که هست بی خداوند گردت گردم مرا چه افتاد مهر پدران و ناز فرزند بر خاک قدوم تشنگانت صد آب حیات خورده سوگند سرگشته قدم به راه یثرب بردار زدست و پایم این بند

آمادهآ آن بهشت گردم

گرد سر سرنوشت گردم

ناموس کش تمام عالم

مشهور از اوست نام عالم خورشید سپهر هرکمالی آیینهآ ذات بیزوالی یک پایهآ آستان قدرش معراج بیانی و خیالی در میکدهآ محبت او صد خضر و مسیح لاابالی گلزار بهشت خاطرش را طوبی سرگرم نونهالی از غیرت علم هوشمندش بسیار جمال شد جلالی صد مژدهاش از علی اعلی در همدمی علی عالی شاهنشه انبیاء مرسل محبوب خدای لایزالی آرایش بزم قاب قوسین مهمان عزیز و خانه خالی

از نعت و ثنای ما چه آید

سلطان تویی ازگدا چه آید حیرانی کارش احتمالات ms128 یک هیچمدان او کمالات بر هم زده ملک خسروان را تصدیع کفش نداده آلات مفتاح خزانههای «لا ریب» فهرست صحیفههای حالات در مصحف قدرت جلالش بسم الله است از جلالات بیسایگیاش دلیل وحدت لال است به وصف او مقالات باشد به مقام حقشناسی زندانی خویشتن خیالات تا حشر به خویش پایه چیند عرش از شرف مقام والات دیباچهنگار لوح محفوظ شبه تو نوشته از محالات برتافت بنان مهنوازت سرپنجهآ معجز رسالات هر دل که بهشت شرغ خوش کرد ایمن گردید از زوالات شمشیر کشیده بر سر کفر در صفحهآ دهر مد آلات پیراهن عرش کوتهی کرد با سرو روانفزای بالات

یونس چو مسیح درگواهی

فرماندهآ ماه تا به ماهی شیرازهآ نه کتاب افلاک سلطان سریر «ماعرفناک» از باد بسی سبکتر آمد در قبضهآ قدرتش کف خاک

چون دهر بهشت از تو شد داغ

آیینه وصال و سرمه «مازاغ»

[بند یازدهم] از هر چه به جز خدا مقدم در رتبه مهین شریک آدم تیغ تو نه چون عصای موسی است آفاق فرو برد به یک دم پر مشق به نام انبیا زد تا بر تو رسول شد مسلم آن ها که نبود حد الهام شد خاطر عاطر تو ملهم خصم تو اگر فرشته گردد جایش نبود مگر جهنم شک نیست اگر شود ابوجهل فردا ز شفاعت تو ملزم هرکس که نه امت تو باشد هرچند که بیش ms129 گشت شد کم بر خوان خلیلی نوالت گردید کمینه ریزه خور جم از من که به درگه تو رامم گردون حرون نمیکند رم تا نعت تو گشت مجلس آرا بسیار مسیح گشت ابکم در خدمت خادمت سلیمان بوسید زمین نهاد خاتم در حکم ممالک وجودش از ناد علیش اسم اعظم

از خویش مرا مساز غایب

یا مظهر مظهرالعجایب

سرمست می خیال اویم

قربانشدهآ وصال اویم

[بند سیزدهم] آن بر همه کاینات مولا هنگامه طراز دین و دنیا غیر از شه انبیای مرسل مانند خدا نداشت همتا در مدح علی است یک رباعی هر چار کتاب حق تعالی بیمار شود هزار نوبت بر یاد دعای او مسیحا ارباب نجات هر که باشد دارد به ولای او تولا بر خادم و روضهاش ثناخوان موسای کلیم و طور سینا جز او ز جهانیان که دارد این قدر رفیع و شأن والا جان در گرو ولایت اوست کام دل زار ناشکیبا

امید که از عنایت عام

درکوی خودم ms130 دهد سرانجام سبحانالله ز عز و شانش شد کتف رسول نردبانش جز حضرت غیبدان نداند رازی که تراود از زبانش توأم شدهاند در ازل خلق آب رخ و خاک آستانش خود گفت وشنید با خدا داشت جبریل نبود ترجمانش از بس به یگانگی علم بود پیوند نبود با جهانش سرپتجهآ روزگار برتافت دستی که رسید بر عنانش گر یک دو سه روز منزوی شد تا هست خدا بود زمانش شاهی که به او ندارد ایمان او باز نمیدهد امانش خرسندی حق ز آدم از اوست سوگند فرشتگان به جانش تدبیر تو هر چه پیش گیرد تقدیر نمیکشد کمانش این بنده که جز تو یاورش نیست مپسند به کام دشمنانش دانی که نبود تا به اکنون مانند نسیم خان و مانش

دریاب مرا به لطف دریاب

یا فاتح مشکلات هر باب از بادهآ فیض ساغرم ده جامی ز شراب کوثرم ده مفلس نشودگدای حاتم سامان دل توانگرم ده

بسیار دلیر گشته با من نصرت به جهان کافرم ده

آگاه ز سر غیب گردان

ممنون شباب و شیب گردان هر که حرف مهربانی بر زبان می آورد اول از جان بازی من داستان می آورد سود سودای محبت را که میداند حساب حسن اگر دل میبرد پاداش جان می آورد عشقآ والاهمت افتاده است تقصیر از سماست آرزو هر چیز هر کس کرد آن می آورد سیل میتازد عنان افکنده ms131 چون دیوانگان مژدهها بهر من بی خان ومان می آورد ذوق آسایش ندارم ورنه دانی نالهام مهربانی در دل نامهربان می آورد بی سرانجامی که سر دادند مردان در رهش شوق کامل سیر عاشق ارمغان می آورد یه بر خود میکنم از ناتوانی چون نسیم بخت سرکش شاهد زورین کمان می آورد باخیالش چون سحرخیزان شوند انجم فروز تحفه خاموشی طلب شمع زبان می آورد می گزد منصور انگشت خجالث دور دور آن تماشادوست جام امتحان می آورد

حال دل ناگفته میداند زباندانی بس است

لذت دیدار اگر رو داد حیرانی بس است

م شد رونق افزای گلستان خلیل نقشها از سینهام بتخانهآ آزرگرفت

رون که باشد اعتبار زندگی جانفشانی کرده مشتاقانهاش در بر گرفت هر نفس فیض بهشت جاودانی روی دا خط آزادی دلم از شورش محشر گرفت

نالهام تا صبحدم بیطاقت پرواز بود

همچو چاک دل در صد آرزویم باز بود زگاری شد که با خود اختیاری نیستم لاف یاری میزنم بی جان سپاری نیستم جان فشانیهای مشتاقان نهانی خوشتر است غیر پندارد که مست از جام یاری نیستم

نیست یک ساعت که در صحرا حصاری نیستم یوسف از چه تا به زندان گلستانها دید و من نیست یک ساعت که در ر دو عالم را زیاد از خویشتن بردم ز یاد این قدر دانم ms132 که بی امیدواری نیستم

م با غیر دادن یاد بیزاری دهد بی تکلف این قدرها مرد خواری نیستم آسمان از بینیازیهای من داغ است داغ صید لاغر نیستم شیر شکاری نیستم یل را سررشته میگردد به دریا منتهی من چراغافروز ابر نوبهاری نیستم اشتیاق کعبه بی خویشم به منزل میبرد چون جرس افغان کنان بار عماری نیستم شور زمزم لذت شیر و میام از یاد برد گرچه از آن باده تا اکنون خماری نیستم

رحمی ای خضر مروت بر من بیخانمان

پای کوبان راه سرکن تا شوم لبیک خوان

ی امتحان گردیده است خویشتن را وا نما کامل عیاران می رسند

فتن دست میبردند از ریگ روان خانه آرایش نماگردون سواران می رسند دیده بی تابانه میتازد به سوی آفتاب روشنی بخش دل شبزنده داران میرسن محتسب را راه حرفی نیست بر پیمانه نوش از می توحید بی خود هوشیاران میرس ناکدامین محمل آیین از وصال کعبه بست اشک و آهم مضطرب چون برق و باران می رسند میتوان چیدن گل تجرید و تفرید این زمان کشور آزادگی را اختیاران می رسند از هوای نجد نشناسم سموم بادیه دل گواهی میدهد صدر دیاران میرسند

گر تو دامن گیری ای داری خدایت یار باد

پای من از خارخار شوق برخوردار باد

[بند پنجم] از کجا پرسم بلای دردمندان از کج خانه سوز زاهدان آشوب رندان از کج آن که بدخوی روشهای تو در هر شیوهای است چون نشیند با حریف آبدندان از کجا با صبا از ناتوانی برنمی آیم چو شمع یکه تازی چون کنم با صیدبندان از کجا حیرتی دارم که با این ناتوانیها فتاد گردنم در دام این سرکش کمندان از کجا خاک در افتادگی تعلیم از من میبرد هم عنانم ms133 با چنین رعناسمندان از کجا دستم از آرایش چاک گریبان بازماند من کجا دردسر مشکل پسندان از کجا گرچه حسن و عشق با هم لاف یکرنگی زنند دیدهآ گریان کجا لبهای خندان از کجا من که در میخانه یا مسجد ندارم گوشهای صحبتم رو میدهد با ارجمندان از کجا با عزیزان عشق هستی سوز راهنگامههاست یوسف و رسوایی بازار و زندان از کجا

ارمغانی گرد راه مصطفی آوردهاید

خیر مقدم چشم ما روشن صفا آوردهاید

شکوهای در این لباسم از جوان یا پیر نیست بی محابا چون خیابان گلستان میرومدر بیا

در بیابانی که جای ترک تاز شیر نیست این که عاشق سوزد از هجران زخامیهای اوست شوق اگر ناقص نباشد ناله بی تأثیر نیست بودم آن روزی که میکردند وضع کیمیا جز عنایتهای ارباب نظر اکسیر نیست

ار جهان گر سراسر ناله آتش میشود درگیر نیست این قدر سردی که کردم فهم از کار جهان گر سراس زحمت این وادی از صد وادی ام آزاد ساخت تلخ و شور یثرب و بطحا چو شهد و شیر نیست ست و پاکی میتوانم زد اگر این است شوق نالهآ بی صبر و سامان کمتر از زنجیر نیست شتیاق از حد فزون شد آرزو دیگر نماند غیر از این کاندر حرم قربان شوم تدبیر نیست

در نجف از اشتیاق کعبه آرامم نماند

از می صبر و تحمل رنگ در جامم نماند اقی کوثر مگر گردد دلیل راه من پادشاه دین و دنیا آسمان درگاه من میشود افزون دمادم در هوای کوی او دل رباییها که دارد نالهآ جان کاه من از عبیر حور رضوان افتخاری طرفه داشت

زایرش گفتا نمیارزد به گرد راه من طاعت ناکردهآ سی ساله یک دم شد ادا

دا ms134 آشنا شد تا به این درگهآ دل آگاه من میرود رنگی برآرد تا چه بازی گل کند بیقراریهای شوق گاه یا بیگاه من بی صلاحم عشرت دارین از این حضرت که خواست نارسایی کرد با من همت کوتاه من

ذر می خواهم زگل گر خار در پایم شکست می رسد آخر به جای شوق خاطرخواه من از می پیمان او پیمانهناپرداخته چیست کیفیت ز عمر پنج یا پنجاه من گر نه در روز نخستین دم زدی از عزم او آسمان سوزی نمی دانست هرگز آه من

یا ولی الله درگاه رسولم آرزوست

از کرامات شما حسن قبولم آرزوست

انبیا را صدر اعظم اولیا را پیشواست احمد مرسل که بالادست او دست خداست انبیا را صدر اعظم او ختم دیوان نبوت رحمة للعالمین آن که هستی را از او هنگامهآ نشو و نماست دیدهام کز دیدن دیدار خرسندی نداشت از غبار درگهش راضی به قدر توتیاست یا شفیع المذنبین شرم گناهم میکشد بنده چون بی قدر باشد بر خداوند افتراست ز نظرآ پنهان نمیگردی چه غایب گشتنت چشم عاشق از دو رو آیینهآ گیتی نماست کاینات از بادهآ مهر تو بیخود گشتهاند است باشد گر نمیگویند زاهد. در تلاش طوف دامان توام هر جاکه هست دست اگر کوتاه باشد جذبهآ شوقم رساست جبهه واری از قدم گاهت نوازش کن مر گرچه هر جاسعی در راه شماباشد صفاست ننگ عصیان رنگ بر رخسارهام نگذاشته آن چه آوردم به درگاه تو عجز التجاست

ناامید از رحمت عامت نباشم هیچگاه

شاهدی چون کعبهام باشد در این دعوی گواه روزیام باداگذاری در حرم انداخته همچو درویشان سجودی کرده دم انداخته شاهد رحمت در آغوشم به صد ناز و نیاز پای کوبان سر به راهش هر قدم انداخته دیدهآ گریان که باشد آبرویم را سبب هر طرف طرح گلستان ارم انداخته ترک تازیها که باشد رسم دوران دورنگ صد شکستش بیم آن در پشت ms135 خم انداخته ز وصال کعبهام صد رنگ مستی کرده گل سنگهای جمره را بر جام جم انداخته در مقام مهربانی کعبه رشک شاهدان من زبی تابیآ دل و

من زبی تابی دل و دین را به هم انداخته با قناعت کرده خویشی با هوس بیگانگی از نظر یک باره نقش بیش و کم انداخته جز خدای بینیاز از جمله گردم بینیاز آتشی در دودمان مدح و ذم انداخته در ثنای سرور دنیا و دین شاه عرب شور در شیرین زبانان عجم انداخته

هست تا هستئ حیات بنده بادا این چنین

از دم خیرالبشز معشوق رب العالمین

در کوچهآ دلدار فتاده است گذارم هرگز سر خودرأیی من درد نمیکرد الحال که یار آمده با خویش چه کار یک بار نگردید نثاررخ یاران شرمندهآ دل چند شود جان فگارم صد بار مرا هر نفسی یاد نماید واله شده بر خویشتن آیینهنگارم ان عهد کجا رفت که درگلشن دیدار بیطاقتی اشک روان برد قرارم ز بهر خدا مژده رسان صید حرم ر مستان به شکار آمده دیوانه سوارم یاه تو اگر برنگرفتی سرم از خاک در دیدهآ خود قدر نمیداشت غبارم در کوی توکی یافتمی روی شناسیگر نالهآ خودکام نمیگشت دچارم جز نالهآ بیحاصل رسواشدهام نیست یاری که ز من نامه رساند به دیارم

معلوم که از قاصد و پیغام چه آید

در عشق هوس داغ کن از کام چه آید

[بند دوم] در کوی خرابات سر بی خبران باش پیمانه طلب نالهسرا جامهدران باش دنیا بر رندان چه محل داشته باشد گلچین تماشای جهان گذران باش باری چو نمایان شدهای در صف عشاق سرکردهآ ه

سرکردهآ هنگامهآ آشفتهسران باش شمشیر فنا زهر دهد فتنهآ بدمست آسوده ms136 زسودای مرصع کمران باش در لجهآ ایام که محوند نهنگان زنهار ز من گوش کن از خود به کران باش هرچند شوی صدرنشین صف تمکین یک پرده سبک روحتر از رطل گران باش شاید که شوی ایمن از آسیب زمانه پیمانه کش انجمن بیخبرا

از یار به دیدار قناعت نتوان کرد

با حسن جگردار شجاعت نتوان کرد

[بند سوم] آن روز که سیمای توام در نظر آمد از هستی بیدادنمایم خبر آمد بر تخت سلیمان نکنم تکیهآ تمکین بیتابی دل سوی توام راهبر آمد یف است که آلوده نماییم به مرهم زخمی که ز شمشیر تو بیدادگر آمد

عمری است که ناکامی جان کاه سر آمد با شاهد دلخواه کشم جام صبوحی عمری است که

جا می و معشوق شود انجمن آر هنگامهآ کام دو جهان مختصر آمد خرسندیام آموخته از سایهآ طوبی این نخل که از خاطر آزاد برآما ر دیدهآ حیرانشده آن یار یگانه هر بار که آمد به شکوه دگر آمد گل چون من حیرانشده در پوست نگنجد از کوی تو هرگاه نسیم س عاشق نکشد منت سرگشتگی خضر در خلوت او راهبرم چشم تر آمد گم گشته تر از من نه وفا بود نه عنقا آوازهام از گلشن کوی تو برآمد امروز عجب عید نوی بود در این شهر خودکام تماشاطلبم از سفر آمد

ما کشتهآ عشقیم شهادت ظفر ما

همت طلبد شاهد حسن از نظر ما

[بند چهارم] در عشق نه اندیشهآ دین یا غم دنیاست از هر دو جهان یار هوس سوز تمناست شمع و می ms137 و گل تهنیت خویش نمایند هنگام صبوح شب نوروز تماشاست دیدیم که شد سلسلهآ گردن شیران دامی که به راه دل یاران خود آراست

در کوی تو نظارهآ حیران شده رسواست هرچند که برچیده قدم چون نگه آیم پیداست که با یار کشد ساغر نوشین دیوانه حریفی که ز خود گم شده تنهاست زخمیشدهآ خجلت اظهار نگردم مقصود دل از نالهآ رسواشده پیداست از شور قیامت نشوم شیفته خاطر امروز به چشم من حیرتزده فرداست د بارگذشتیم ز جان در ره جانان با ما دل دیوانه همان بر سر غوغاست از خندهآ گل میشود آشفته دل آرام ناکامیات از دردسر نالهآ بی جاست رسواشدگی خسته دلی سوختهجانی اینها همه از دولت دیدار مهیاست

خوش آن که شبی رو دهد این دولت والا

من باشم واو باشد و شمع وگل و صهبا تنها نه همین شاه و گدا را نشناسیم در عشق تؤ خودکام و خدا را نشناسیم نظارهآ ما والهآ خورشیدرخان است ماه نو نیرنگنما را نشناسیم آرامگه ما شده خلوتگه دیدار سرگشتگی باد صبا را نشناسیم

همان وصالیم به هر شام و سحرگاه ناکامی هجران بلا را نشناسیم داد دل احباب ستانیم ز ایام آن نیست که تسلیم و رضا را نشناسیم هرچند به ما اهل خرابات نجوشندهنگامهآ ارباب ریا را نشناسیم تا با تو خود آرا شده هنگامهآ ما طرح دشنام ندانیم دعا را نشناسیم خرسندی ما در همه جا شهرهآ شهر است با آن که به یک دایره جا را نشناسیم سر بر سر سودای تو خواهیم نهادن بیچارگی چون و چرا را نشناسیم اولقدم از سرگذرد رند نظرباز آخر چه از این به که هما را نشناسیم از جبهه قدم ساخته در راه تمن ما خانهخرابان سر و پا را نشناسیم

بر خاک سرکوی تو در طور نشینیم

رسواتر از آنیم ms138 که مستور نشینیم

چون شود احوال من بیسر و سامان در راه وصالت که نشان نیست ز پایان معلوم چه مقدار به هم یار برآیند تمکین من دلشده با عمر شتابان در کوی خرابات که معراج تمناست بیگانگی آموخت ز من شاهد آیان

هرچند که دستم نرسد تا به گریبان چون گل به هوایت زدهام سینهآ خود چاک هرچند تردامنیام از نظر یار فکنده تا چند خجالت کشم از دیدهآ گریان

و روشن آرام نشد روزی نظارهآ حیران تا دیده شد از پرتو دیدار تو روشن آرام نش د مرتبه از خویش فزون گم شده باشم یک ره نشدم بر سر کوی تو نمایان افسوس که با این همه بیدارنشینی در خواب ندیدیم تو را مست غزل خو با شحنهآ ایام تنکظرف چه سازند عشاق که از سایهآ خو امم شده در انجمن آوارهآ صد شهر از بس که سراسیمه نشینم بر جانان آوارهآ غربتزدهام در وطن خویش زندانی صد وحشت بی حاصل دوران در صبح ارادت گل یک باغچه بودند روی من و خاک در سلطان خراسان

هر زشت که آید به زیارتگه کویش

آیینه گلستان شود از دیدن رویش طوبای شفاعت ثمر ساقی کوثآر آرایش ایمان علی موسی جعفر هر جا سخن معجزش آید به میانه از راز نهان زمزمه پرداز شود کر آیند اگر هشت بهشتم به زیارت جز کعبهآ کویش نشناسم در دیگ ر دوزخ صدواهمهام بود گذرگاه آورد به این روضه مرا اشک دلاور نظارهآ دیدارت اگر روزی من نیست بهر چه پرد شب همه شب رندی که ز پیمانهآ شوقت رود از هوش گلگشت چمن میشودش عرصهآ محشر چندان که تهیدست ز نقد حسناتم باشم دو سه چندان به ولای تو توانگر صد مرتبه دریا به سرم تاخت زگره یا رب لبم از بهر چه یک بار نشد تر

از سایهآ خویشم من بیدل بسیار دلیری کند ایام ستمگر گر نگذرم از جان چه کنم چاره چه سازم تا چند شکستم دهد این دشمن دلبر

غافل مشو از من که زکف رفته عنانم

از هستی بی حاصل خود سخت به جانم یا شاهسوار صف میدان ولایت قایم به ولایت شده پیمان ولایت آن روز که تشریف کرامت خوشت آمد در پای تو افتاد گریبان ولایت ازان پیش که ایام کند چهره طرازیمنشورب

منشور به نامت شده فرمان ولایت تا شأن تو بر مسند اعجاز قدم زد

بر عرش رسد پایهآ ایوان ولایت افزون تر از آن پایه که تعداد توان کرد بالید ز قدر تو به خوذ شان ولایت شاهان رصدبند نهانخانهآ «لا ریب» پرسند ز دستور تو دیوان ولایت غیر از تو در این عرصهآ نیرنگنما کیست جانان جهان مونس دل جان ولایت

نجامگردید خطاب تو چوسلطان ولایت کام دو جهان یافت کریمانه سرانجام از نسبت اولاد شفاعتنسب تو هر روز شود تازهتر ایمان ولایت خضری که شهان در طلبش دربه درانند بر خوان عطایت شده مهمان ولایت من هیچندان از دو جهان رو به که آرام درگاه تو دریای کرم کان ولایت

از بهر خدا بر من مسکین نظری کن

هر عیب که دارم زعنایت هنری کن تا نام تو شد قبلهآ امیدپناهی برخاست ز دل واهمهآ نامهسیاهی جز ذات خداوند تعالی و تقدس اسرار ازل چون تو که دانسته کماهی روزی که سخن در قلم صنع نهان بود میداد زبانها به ولای توگواهی تقصیر من از هر چه توان گفت فزونتر احسان تو چون لطف خدا نامتناهی

گاه برگرد سرکوی تو چندان که نخواهی با شرع نبیشیوهات از یک سر و ms140 پیوند فرمان تو را داده زبان حکم الهو از همت عامت که قرین است به خاصان آسودهام از دردسر مالی و جاهی سهل است که باشد که از او شکوه نویسم ایام کند گر به غلامان تو داهی آدم که خجل شد ز خدا بهر شفاعت گردید به جنتکدهآ جد تو راهی تمکین غباری به سر کوی رضا بخش ما را که تخلص شده سرگشتهنگاهی

امید که مست می احسان تو گردم

در عید تماشای تو قربان توگردم نامت ز ازل آمده سردفتر اعجاز آرایش دین حسن کرم زیور اعجاز ارباب نظر تهنیت خویش نمودند گرد رهت آن روز که شد افسر اعجاز انند تو بر تخت کرامت ننشسته تا شاه ظهور آمده در کشور اعجاز عیسی که عطا شد نفسن روح فزایش نوشید زدست کرمت ساغر اعجاز بی سکهآ نامت که مهین اعظم اسماست لب سیهی بود به دوران زر اعجاز شک نیست که شاهنشه تقدیر ندارد توفیق شکاری چو تو در لشکر اعجاز برگوشهآ بام تو هوس داشت نشیمن جبریل که می تاخت به بال و پر اعجاز در روز قیامت شود از بادهآ مهرت داغ دل آتشاثرم کوثر اعجاز کی با تو زند لاف سری خصم مناف بازیچهآ افسون چه نماید بر اعجاز گر بهره نمییافت ز نیسان ثنایت از نخل سخن سر نزدی نوبر اعجاز یک نام تو گردید به دیوان الهی سلطان سریر دو جهان سرور اعجاز پیوست به هم سلسلهآ اهل هدایت تا سایه فکندی زکرم بر سر اعجاز

از نالهآ خود چند نشینم به سلاسل

بردار زکار دلم این عقدهآ مشکل

خویشم از نالهآ شبگیر کنم کار سحرگاه اندیشه نباشد ز سیهروزی خویشم از نالهآ ش

دانی به چه مطلب من رسوای زمانه

از کعبه شدم بر سرکوی تو روانه مپسند که شرمنده شوم در نظر خویش یک گورزمین نامزدم کن ز در خویش

مار دل آرای تو را قبلهآ خود ساخت عاشق شدهام نام خدا بر نظر خویش آن روز که در ملک عدم بود نشانم درکعبهآ کوی تو گرفتم خبر خویش

و آن که فدای تو کنم سوخته جان را قانع نشود دل به مراد دگر خویش

کرد سوگند خورم در بر جانان به سر خویش تا با در و دیوار سر کوی تو خوکرد چون درگه رحمت به تمنای تو باز است جا دارد اگر طوف کنم دوش و بر خویش عجزنسبا چشم حمایت ز تو دارمهر جور که دیدم ز عطای پدر خویش در سفرهآ دوران که برم روزه به روزه افطار کنم چند به خون جگر خویش بر خوان سخای تو «خلیل» تو طفیلی است رضوان نکند ناز به شیر و شکر خویش خرسند نگردم به نعیم دو جهانی بر خاک گذرگاه تو از چشم تر خویش محتاج بیان نیست چه اظهار نمایم در پیش تو احوال دل دربه در خویش

ختم سخنم آن که دراین روضه شوم خاک

محروم مسازم به خدا ای شه لولاک

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود حسن او عشق او هوسها او وحده لا اله الا هو تا نبینم به غیر او دگری بسته راه نگاهم از هر سو توأمانتر ز جسم وجان باشند چشم حیران ما و آن بر و رو(34) او سراپا چو خویشتن هنر است ما چو خود پای تا به سر آهو در دل و دیدهام خیال قدش سرو ناز است زیب چشمه و جو هر دمم میدهد فریب دگر از خط وخال و زلف غالیه بو

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود آن چه بر عارفان نمیشد فاش یافتم در میانهآ اوباش قامت جامهزیب را اندام چهرهآ دلفریب را نقاش خانه آرای حشمتاندوزان کیسه پرداز مردم قلاش دیدی آخر چه مهربانش کرد اثر نالههای سینهخراش ساخت بدخوی صد تمنایم بیوفا مهربان نبودی کاش من ز هر بیش بیشتر بودم کار اگر راست میشدی به تلاش خوی ایام را نمیدانی بد مکن ورنه بد بری پاداش عاشقان از وفا نهال شوند نه زاسب و ms143 سرا و سیم و قماش کام دنیا تمام ناکامی است بگذر از ناز و عشوهآ بیجاش نشود روشناس خرسندی هرکه افتاد در طلسم معاش دل زارم مگر به خویش آید به کجا میروی زمانی باش هر زمانی به صدهزار زبان فاش گفتیم این سخن را فاش

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند پنجم] من اگر این و آن نمیدانم غیر آن دلستان نمی دانم یار پرسید شرح حالم را گریه کردم زبان نمیدانم گر شود فرصت سخن گفتن داستانداستان نمیدانم من و از دوست شکوه کی که شنید خویش را آن چنان نمیدانم عشق اگر هست زندگانی هست حسن اگر نیست جان نمیدانم چون غریبان کنم به خویش سلوک رسم اهل جهان نمیدانم بد و نیکی اگر رسد ز من است از فلان و فلان نمیدانم هرکجا یار در کنار آید خویش را در میان نمیدانم

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند ششم] آرزو پیشکار صد کار است شب نوروز عشرت یاراست بر کمرگاه سرو ناز بتان نگهم رشتههای زنار است نامه آگاه نیست از حالم نام من نقش خاتم یار است کوی او را که نام نتوان برد از غبار نگاه دیوار است در و دیوار هر کجا نگری جلوهآ شاهدان دیدار است آشنایی به یک نگاه کند حسن آیینه گرم بازار است من خاموش را به صد دستان ناله در کوی او هوادار است نتوان گفت مرد صاحبدل به کمند نظر گرفتار است(2) خنده بر آفتاب خواهم زد راهها در دل شب تار است در طریقت اگر خطایی رفت گرم خون باش عشق ستار است دیر یا زود گفته خواهد شد سخنی بر زبان اظهار است

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند هشتم] مدتی شد که باز از سر نو کردهام خویش را(3) به عشق گرو به تمنای آنچه من دیدم همه افتادهاند در تک و دو ریزهخواران خوان امیدند خواه جمشید و خواه کیخسرو نتوان از خودی گذشت به زور به فلک کی توان رسید به دو گرد هرکس به گرد او گردد هر چه(4) کارند آن کنند درو

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود آن بهشت بهار در پرده همه جا آشکار در پرده بود تا بود در حجاب حجاب آفت روزگار در پرده گلستان را ز خاک ره برداشت به لباس بهار در پرده هر خرابات را به طرز دگر ساخت چون روی یار در پرده مست مستان خودنماییها کرد بر من گذار در پرده سر زلف بهانه پیچاپیچ دیده مست خمار در پرده سجده میکرد رهگذارش را شور روز شمار در پرده کام دل در میان نهاد عیان با من جاننثار در پرده از زبان نگاه گرم کشید پرده از روی کار در پرده گفت ما با تو صد نظر داریم خویشتن را مدار در پرده یار ما باش و آشکاراکن از دو عالم کنار در پرده جام مئ روی ساده خلوت امن داد با من قرار در پرده همه رازم به روی روز انداخت چشم شبزندهدار در پرده فهم کردم همین حکایت بود مطلب پردهدار در پرده

یار چون مست ms146 مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند یازدهم] مست شوقم خمار نشناسم خویشتن را ز یار نشناسم در میان غیر نیست رشک کجاست گل این خارخار نشناسم کام جانم رضای خاطر اوست جبر از اختیار نشناسم چه شکایت کنم ز دهر دورو من که امسال و پار نشناسم شوق خودکام را نهایت نیست بحر عشقم کنار نشناسم حشر عاشق به کوی یار شود شور روز شمار نشناسم کوه تمکین غبار راه من است نالهآ بیقرار نشناسم وقت من خوش که عاشقم عاشق فتنهآ روزگار نشناسم آخر ای دوست رحمتی فرما جز تو در این دیار نشناسم

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود روزگاری ز شوق مطرب و می داشتم نالههای پی دربی از می عشق روی من گلگل عقل وسواس پیشه در هیهی در گلستان خاطرم چو بهشت تاکجا یار را به دست آرم نه بهاری رواج داشت ms147 نه دی بارها سیر روم کردم و ری رهنمایم به بزمگاه وصال نغمهآ چنگ بود و نالهآ نی خودسریهای بی سرانجامی بینیازیم داد از جم وکی بر سر کوی یار خلوتساز همه آفاق را نمودم طی بیخودان در دیار ما هستند دو جهان با وجودشان «لا شی» اهل تحقیق را یکی است یکی بانگ ناقوس و نعرهآ «یا حی» در حضورگدای کوچهآ عشق صد خجالت کشید حاتم طی پیر میخانهآ جوانمردان باشد این بیث ذکر دایم وی

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند سیزدهم] دوش بر یاد آن بهشت وصال غزلی بود بر زبان خیال یک دو مصرع نگفته پیدا شد جان سراسیمه کرد استقبال بس که پرواز بیخودانه نمود مرغ نظاره ماند از پر و بال او به هر سوی جلوه گر میگشت قهر در پیش ولطف از دنبال من ز حیرت چو صورت ارژنگ میشدم هر زمان ز حال به حال گاه دستم به ساعدش یاره گه به ساقش ز دیدهام خلخال

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود یار هنگامهساز پیدا شد دیده حیران صد تماشا شد خواست ما را برآورد از ما شاهد آن بهانه آرا شد تاخت تا از میانه یک جانب هر کناری هزار غوغا شد شور در جان بیغمان انداخت آفت اهل دل نهتنها شد هر کجا یافت رند خانهبه دوش گاه دین گشت گاه دنیا شد وحشت زاهدان تمکین ساز عیش رندان بیمحابا شد اوست مطلوب کاینات ms148 همه چشم بد دوز طالب ما شد نقد اکسیر بینیازیها قلب بیحاصل تمنا شد سایه افکند خاک را بر سر کام افلاکیان مهیا شد دیده را راه کوی یار نمود در جنت به روی ما واشد گرچه در چشم عاشق ناکام یار جان پرور دل آرا شد در دل یار آرزودشمن عاشق بیقراز رسوا شد نکتهدانی که نیست ماندش خجل از فکر این معما شد

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود ساقیا آن چراغ دیده بیار یک دو ساغر می چکیده بیار یار از خاک برگرفته مرا بادهآ پایگل رسیده بیار دلم از سینه رویگردان شد اگرش یافتی کشیده بیار ناوکی بر نشانه خواهم زد چرخ را با قد خمیده بیار ای دل آن چشم پرفسانهآ شوخ هر چه(2) خواهد به سر دویده بیار آن حریف ظریف را امشب به تماشای من جریده بیار التفاتی مگر به یاد آرد نالهای چند آرمیده بیار نکهتی ای نسیم صبحگهی زان گل هیچگه نچیده بیار

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند هفدهم] هر که با یار در میان آید از اداهاش بوی جان آید رند عاشق به سیر کوچهآ یار بیگمان رفت بینشان آید عشقبازی کند به دلبر ما هر که از خویشتن به جان آید ای خوش آن دم که نیم مست از در دست بر تیغ امتحان آید چون کشد تیغ بینیازیها الامان هم به الامان آید در جهان غیر آب دیدهآ من نیست سیلی که جاودان آید نی نفس برنیاورد ز حجاب بندبندم چو در فغان آید با من القصه عشق میبازد هر بلایی که ناگهان آید گر کمان غرض نسازی زه تیر امید بر نشان آید در خرابات بی سرانجامان پیر اگر میرود جوان آید ترزبان گر شوی ز بادهآ شوق بس که بی خواست بر زبان آید

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند هجدهم] برد از دل هراس روز حساب یار خونگرم و کاسههای شراب تن و سزگشته بستر و بالین به امیدی که بینمش در خواب

یار چون مست مست مست شود ms150

نیستیها تمام هست شود تا ز عشاق بینوا شدهام نازپرورد صد بلا شدهام در بیگانگی زنم با خویش با تو پنداری آشنا شدهام جست وجوی که میزند راهم که به سرگشتگی صبا شدهام بینیازی فریب داده مرا رشک فرمای مدعا شدهام از پی روزی خداداده همسر سنگ آسیا شدهام دهشتم میشود ز مور هوس گرچه در کام اژدها شدهام دیگر از من مپرس حالت من روزگاری است تا فنا شدهام ناز برکاینات میرسدم بر رخ یار رونما شدهام در دل او اثر نخواهم کرد پای تا سر اگر دعا شدهام دشمن و دوست قصهخوان منند راز عشقم که برملا شدهام کو چه شد یار رمزدانی کو تا بگویم چنین چرا شدهام

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند بیست و یکم] نشئهای نیست در شراب هوس خویشتن را مکن خراب هوس طاقت شمع روی دوست نداشت سایه پرورد آفتاب هوس ره به سرچشمهآ حیات ms151 نبرد هر که افتاد در سراب هوس فرح از عشق و مستی از می خواه دردسر آورد گلاب هوس من و ساقی به روی هم بیدار دیگران در خمار خواب هوس راهها تیره کرد و منزل دور ظلمت خواهش و حجاب هوس

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند بیست و دوم] چند از این روزگار بوقلمون چند از این دون کمتر از هر دون هر نفس خسروی شود فرهاد هر زمان لیلیای شود مجنون دیدهام صد غبار را مسکن سینهام صد ملال را کانون با چتین دوستان که میدانی چون ندارم هراس از خود چون در دیاری که عقل شد والی وای بر ما اگر نبود جنون عاشقان را به کار می آید بخت ناساز وطالع وارون چشم حیراننگاه ما نشناخت زلف مشکین و چهرهآ گلگون تا در این تنگنا گرفتارم ماندهام در شکنجهآ چه وچون هردم(2) از اشتیاق بزم وصال در میان من و دل افتد خون ناله دارد سر جهانسوزی بازمیدارمش به صد افسون مطربی دوش بر سر بازار مطلعی میسرود این مضمون

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود من و دل یک دو رند بیکاره جلوه گر در لباس نظاره شوق ما را دو شاهد عادل سینهآ چاک و جامهآ پاره مست و مدهوش آمدیم به دیر دست بر دوش عشق خون خواره یار خودکام بیتکلف ما گرم خون چون دل هوس کاره می دیدار هوش افزایش برد ما را زکار یکباره به دعا این مقام میطلبند پیر ارشاد و طفل گهواره پیشکاران فتنه میدادند جام خورشید و نقل سیاره چون به ما آشنا برآمد یار طرح شد گفت وگوی نظاره

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند بیست و پنجم] گرچه در کار خویشتن ماتم مسند آرای صد خراباتم خواندهام سرنوشت خود صد بار جلوههای صفات را ذاتم همه او گشتهام به دولت او نیست پروای نفی و اثباتم می نوشین ز جام یار(2) زدن ساخت مشهور در کراماتم از کرمهای عشق روزافزون ناروایی نداشت حاجاتم به تمنای دوست شام و سحر دربهدرگشتهآ مقاماتم نزد رندان بی تکلف مست اعتباری نداشت طاماتم خویش را تا به یاد میآرم به تأسف گذشته اوقاتم بس که هر لحظه تازه زلزلهای است روز وشب در نماز آیاتم ساغر می کجاست تا بینم به کجا ms153 میکشد مهماتم گرد یار بهانه جو گشتن ایمنی میدهد ز آفاتم خواه در دیر و خواه در مسجد همه جا این بود مناجاتم

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

[بند بیست و هفتم] صبحگاهان می شبانه زدیم خندهای چند بر زمانه زدیم ملک وحدت مگر به دست افتد تاختها بر شرابخانه زدیم چند با خلق در میان بودن خیمه از خویش بر کرانه زدیم یار از خانه پا برون نگذاشت بوسه بر خاک آستانه زدیم بوی جان خانهزاد نالهآ ماست به روشهای عاشقانه زدیم خاست(3) صد جا زه از کمان قضا هر خدنگی که بر نشانه زدیم

یار چون مست مست مست شود

نیستیها تمام هست شود

«خلیل» این تمنای هستیفریب

به دست آید اما در ایامها بیا ساقیا جام لبریز ده کرم کن کرم بوسهای نیز ده که بی نقل نتوان کشیدن شراب چنین است آیین و رسم صواب بهار آمد از خلوت آیم برون رخ از جام میآ لالهگون لاله گون به پای گل و بید ساغر کشم گهی ناله گه زلف دلبر کشم به سزسایهآ ابر واطراف دشت شوم چون صبا هر طرف مست گشت

وصالی که امروز خواهی «خلیل»

خیال فریب شب دوش کن ندانم کجا روزی از روزها به صد سوز شمع شبافروزها11) دگر(2) مطرب ساده از سرگرفت نهال تمنای ما برگرفت گذارم به سروقت راهی فتاد نگاهم به روی نگاهی فتاد همان یار بی جرم رنجیدهام تمنای بیحاصل(3) دیدهام عنان نظر چون به جولان دهد نگه را دل و دیده را جان دهد رخی همچو آیینه لبریز نور مراد دل و دیدهآ ناصبور سر از کوی پیر مغان برزده گل نشئهآ باده بر سر زده ز چشم سیهمست خود مستتر زبردستتر از زبردستتر لب دلبر جام نوشین به دست نه هشیار هشیار و نه مست مست تغافل کنان و تبسم فروش زبان نیم مست و نگهآ نیم هوش خرامانخرامان سر راه بست به لب حرف و در سینهام آه بست لب جام بوسید و تکلیف کرد نه زان سان که بتوانش تعریف کرد که ای خودنما ساغری نوش کن مرا بین وخود را فراموش کن از این مژده در خویشتن گم شدم نهان از نظرها چو مردم شدم نه آنم که بودم از این پیشتر که بیهوش گردد4) از این بیشتر پی خویشتن دربهدر کوبه کو بسی ریختم گوهر آبرو سراغی نکردم زخود هیچ جا ز یاران بیگانه یا آشنا مگر مطربم رهنمایی کند که گه گاه کار خدایی کند

حکایت شنیدم ز شاهان پیش

یکی بود در شوکت از جمله بیش

«خلیل» از تمنای آن نور پاک

گه آتشکده گه گلستان شویم خوشا وقت مستی و دیوانگی به رندان بیکاز همخانگی چه گویم که دوشینه با جام و رود من واو میان من واو نبود من و شاهدی چون بت آزری که پنهان شود از حجابش پری گرفتیم مستان ره بوستان به هم گرم خون چون دل دوستان نهالان ز شادی پریشان شدند به من مهربانتر ز خویشان شدند گل صدزبان تهنیت ساز کرد به یاران خود یکیک آواز کرد سهی سرو نوخیز شد سجدهریز مباد آفت مردمان عزیز به کف لاله جام مرصع گرفت شگفت آمد از بخت خویشم شگفت ز هرگوشه بلبل برآورد جوش حریفانه فریاد میزد که نوش کشیدیم می تا به وقت صبوح می آشناییده جسم و روح لب از بوسه شیرین سر از باده گرم در اندیشه او از حیا من ز شرم نواساز شد مرغ شبخوان صبح تهی شد به داغ(1 نمکدان صبح عجب حیله سازی است چرخ دورنگ گهی رنگ گردیده گاهی پلنگ بهار است یاران همدم بهار خوشا طرف دشت ولب جویبار مرا ساقی از جان و دل خوش تراست دمیده است صبح و هوای تر است شفق بسته آیین به دور افق برآورده فیض سحرگه تتق چه در خواب ضایع کنی وقت خویش که هنگام بیداری آمد به پیش بسی فرصت کار عالم کم است همین عمر عیش جهان یک دم است ms173 مکن تکیه چندین به دیوار عمر نه پیداست سررشتهآ کار عمر

کریمی چه حاجت که گویم چه کن

به این مدعا ختم سازم شخن

2 دریاب رموز علم الاسما را تا فهم کنی حقیقت اشیا را هنگامه طراز شو دل دانا راا امروز کن از برای خود فردا را

3 از بخت بدم اگر به خواب است دعا یا

یا پردهنشین صد حجاب است دعا ایام بهارگریه دیدار نمود ان شاء الله مستجاب است دعا

4 بر سر کار جلوه آراییها آمد به سرم ز راه تنهاییها بدمست هزار طرز خودراییها در زیرلب افسانهآ رسواییها یاری که ز خویشتن برآورد مرا از غربت صد وطن برآورد مرا رندانه ز ما و من برآورد مرا بدنام هزار فن برآورد مرا

6 ندیشهآ یار یار من کرد مرا آرایش روزگار من کرد مرا گل دستهآ اعتبار من کرد مرا ms174 دیوانگیام بهار من کرد مرا

7 این جاست که هوش اختراع است اینجا خورشید چو ذره در سماع است این جا امنیت خاطر چه متاع است اینج رندی که شهید شد شجاع است این جا

8 آن دشمن دل خواه که شد دوست مرا آورد برون چو غنچه از پوست مرا جام می و شاهد بلاجوست مرا هر فتنه که رو نماید از اوست مرا

خود نشوم بهر چه بیگانه چر بر هم نزنم مسجد و میخانه چرا صد مرتبه آتش زده باشم بر خودیک بار

یک بار نپرسید که دیوانه چرا

10 بی خود گشتم ز من مجوید مرا از سرو و گل و سمن مجویید مرا در کوچهآ انتظار او خاک شدم زنهار که در کفن مجویید مرا از دولت اشتیاق خودکامهآ ما طرح است به روی یاژ هنگامهآ ما حال دل یار میشود چهره طرازگر بازگشایند سر نامهآ ما

نا را ز وصالت دل خرسند کجا آن تلخی دشنام کجا قند کجا از دست تو ای به خودنمایی مشهور دیوانه کجا رود خردمند کجا

13 در کوی تو دل میرود از خویش جدا من مانده به صدهزار تشویش جدا سوزد جگرم نالهآ درویش جدا دلس

دلسوزی طعنهآ بداندیش جدا

14 خوش کرده تمنای تو بیکاران را جانبازی ما مشت هواداران را تا چشم تو ناتوان شد از خواب خمار اندیشهآ خواب کشت بیداران را از من خبری انجمن یاران را آن طایفهآ همیشه بیکاران را در خواب گذشته عمز بیداران را آزادنشینان [و) گرفتاران را

16 چون گم شدگی به کوی او برد مرا پنهان از خود چو بوی او برد مرا بی تابی دل که پیک مشتاقان است هر جا1) رفتم به سوی او برد مرا

در گردن دل خون حلال است مرا دستی که به دامن وصال است مرادرگرد سهل است گر ایام وبال است مرا خاصیت عشق بیزو

خاصیت عشق بی زوال است مرا(5) ای برده به هر نگاهآ صد جا دل ما یک بار نیامدی به سرمتز دانسته نگردید دلت مایل ما افسوس ز سعیهای بی حاصل م

بر آن بت جامهزیب دادن خود را تاکی تاکی فریبدادن خود رابر آد بیهوده مکن شکوه از آن شکر از این مردی باید شکیبدادن خود را

مل کرد شکوه بی سرانجامیها مشهور جهانیم ز بدنامیها صد مرتبه سوختیم از خامیهافریاد ز دستبرد خودکامیها

من کرد مرا هنگامهطراز یار من کرد مرا صیادی من شکار من کرد مرا گلشن کویی که صبا محرم نیست گم گشتگیام دچار من کرد مرا آمد ز سفز شاهد خودکامهآ ما آراست چو روی خویش هنگامهآ ما باشیم ز راز دل خود عریانترهرچند پرند کام

هرچند پرند کام شد جامهآ ما بی دوست خبر ز خویشتن نیست مرا اندیشهآ غربت و وطن نیست مرا گر زان که دلش ملال گیرد از من(1 درکشتن خویشتن سخن نیست مرا(2 از دست مده رسم نکونامان را فرصت تنگ است شیوهآ خامان را جانا ms176 اگرت به کامرانی نظری است ناکامان را بپرس ناکامان را(3)

این است نشانهآ زبردستی ما3

32 چندان که ز خلق میشنیدم خود را یا در کوی تو میکشیدم خود را سد ناکامی رفته ز خاطر هر دم یک لحظه به کام دل ندیدم خود را(4) تا هست جهان دور به کامت بادا صاف می مدعا به جامت بادا سرلوح کتاب جود نامت بادا در دیدهآ اه

در دیدهآ اهل دل مقامت بادا(5)

34 رب همه روز فیض کارت بادا بهرام و دل آرام شکارت بادا از بادهآ اندیشه خمارت باد با جام می وصل شمارت باد(4)

ینه کجا آن رخ گلفام کجا آخر بنگر صبح کجا شام کجا معلوم کجا رسیده پیغام کجا عشاق کجا

عشاق کجا یار کجاکام کجا(7) مشتاق تو را خواهش ایام کجا سیمرغ کجا شکنجهآ دام کجا از بی سروپایان تو از یک تا صد آغاز کجا یافته انجام کجا(8]

37 رندانه به صد شیوه طرازم خودا شاید به فسون رام تو سازم. هرگاه که خاک رهگذارت گردم صد پایه ز خویش برفرازم خود را(9)

مخنت گفت شراب هر نکته که گفتم به کرم گفت جواب گفتم که مرا چه گفتهای(21 گفت جهانگفتم حالم چه میشود گفت خراب خل داد ز یارم خبر از یک جانب بیتابی مرغ سحر از یک جانب تا میگفتم کجاست پیداگردید دل از یک سوی(2) دلبر از یک جانب دریاب حضور زندگانی دریاب پیرانهسر ایام جوانی دریار ین یکدمه مهلتی که عمرش نام است خود میدانی چنان که دانی دریاب

41 جانی که رضا نداده باشد مطلبتاکام صفا نداده باشد مطلب اینها همه افسانهآ بیکاران است هر چیز خدا نداده باشد مطلب

42 کو بخت که سیمای تو بینم در خواب دیدار دل آرای تو بینم در خواب ms177 در باغ بهشت در کنار کوثر خود را به تماشای تو بینم در خواب برداشت مرا ز خاک دلدار امشب از خویشتنم ساخت خبردار امشب تا صبح به رغم اخترم گردانیدپ

پیمانه کش بادهآ دیدار امشب

44 آیینه ز شرم عارضت گردد آب ما را چه محل که با تو نوشیم شراب بیدار نمیشویم در روز حساب گر عید وصال رو نماید در خواب

شرابهر لحظه ز خود میروم از بوی شراب برداشته تا لعل لبت خوی شرابهرله راهم افتد اگر به سرچشمهآ خضر گیرم به تمنای لبت روی شراب

46 کی باشد کی کوی تو بینم در خواب سرو قد دلجوی تو بینم در خواب

هر جا نگرم سوی تو بینم در خواب گلزار بر [و] روی تو بینم در خوابهر جا نگرم سو

47 یا رب به تمنای تویا رب یا رب آنگاه به آلای تو یا رب یا رب درماندهآ ناکامی دوران نشود پروردهآ نعمای تو یا رب یا رب1 ای روی تو روز عید را زینت و زیب هر کس یابد به قدر خویش از تو نصیب

از غیب رسد دم به دمت فتح قریب21) چون هست غریب پروری آیینتا

49 در راه غمش که بال و پر ریخت عقاب تا چند غم نان خوری و حسرت آب

آن جلوه که مینماید از دور شراب37) دریاب که هست شعلهآ آتش طورآن جلوه یا رب به دل بهانه جویی که مراست بر خاک سرکوی تو رویی که مراست یاکام دو کون لطف کن بیمنت یا محو نمای آرزویی که مراست

51 در ملک خدای من همین زنده خداست اینها همه فانیاند پاینده خداست گر بنده رضا شود خداوند شود کفر است اگرچه گفتن بنده خداست

ن مرا به احتیاجی برداشت آسودهدلی ز من رواجی برداشت رفت از سر تن زحمت بی حاصل جان از گردن من زمانه باجی برداشت جانا چه کنم ms178 با دل خودسر نامت یک بار نپرسی که چه شد ناکامت رغان حرم ریزه خوران دامت یا رب چه شود مست شوم از جامت می کرد به ایما حنکی آمدنت در هر نظری داشت شکی آمدنت فم دوشی خورشید کجا سایه کجابا رفتن ما بود یکی آمدنت در عشق بلاگرد ز جانم برخاست

رد ز جانم برخاستبند دل زار از زبانم برخاست افتادگی ام سر به فلک میساید دلدار برای امتحانم برخاست تا ساعد اگر ناخن تدبیر شکست باور

باور نکنی طلسم تقدیر شکست از خویش گذشته در بیابان فنا با مشت توکل دهن شیرش تا شاهد شوخم به سر فتنه گریست گردشمن اگر دوست مرا دید گریست از بس که زخویشتن خجل میگردم(1بر چهرهآ آیینه نیارم نگریست گر زهر(2) غم از جام توباشد سهل است هر

هر فتنه که بر نام تو باشد سهل است من بهر(3) تو خرسندی خود میخواهم ناکامی من کام تو باشد سهل است

تا چند خجل برآیم از نیرنگت

سختی دل چون سنگت یک بار نپرسی که چه شد دل تنگت

60 عاشق هرچند در نظرها خوار است ما بی هنران را ز دو عالم عاراست

با خضز سراسررویای در کار است چون نتوان بست در به روی همه کسبا خضزس

61 جهدی که به عشق شهره گردد نامت اندیشه مکن که چون.

اندیشه مکن که چون شود انجامت گر صدرنشین بزم خاصان نشوی باری نشناسند حریفان6

62 از دست(2) دلم که ننگ هر شهر و ده است سررشتهآ ایام گره در گره است هر قطرهآ اشکآ تیر زهر آلودی است هر نالهآ بی اثزکمانی بهزه(3 است

63 همراهی این و آن کند دلگیرت بشنو سخنی که بهتر از صد پیرت یاران موافق ز یکی تا به هزار این زندان است و آن دگر زنجیرت آن جا که نشان خویشتن آرایی است ت ms179 سلیم و رضا سرکشی و خودرایی است گر مرد رهی شکستهدل باید بود خود را به زبان کاستن از رعنایی است

65 عشق است که روشناس هر انجمن است شهنامهآ هفت ملت این یک سخن است معشوق بهانهساز بیپروایان عشاق سهیقدان سیمین بدن است

66 نظارهآ یار میکنم عید این است از حق مگذر بهشت جاوید این است بیزار شو از دو کون امید این است تجرید این است شرح تجرید این است

67 یادت نکنم که لازم دوریهاست دیدارندیدن بترین ک

دیدارندیدن بترین کوریهاست هرچند که بیش بینمت خواهم بیشخرسندی مشتاق ز معذوریهاست ... جرأت پرواز نداشت ما را سر افتاده به پا بازز ..(1) مشتاق به خود نازنداشت این رتبه که عشق داشت اعجاز نداشت

69 این عشق که کار بر دلم تنگ گرفت بس نام نکو که کمتر از ننگ گرفت دایم به طریق حسن با من سرکردهرچند ره صلح زدم جنگ گرفت یا رب(2) به کجا رسد(3) نیازی که مراست بی تابی شبهای درازی که مراست از گریه مثل شدم به تردامانیفریاد ز بخت حیله سازی که مراست در دهر(4) مراد اگر مریدی هیچ است گر بی عزت اگر رشیدی هیچ است صد کعبه(5) و بتخانه دویدی هیچ است دیدی هیچ است اگر ندیدی هیچ است

72 سرتاسر روزگار همدردی نیست در یک میدان علامت مردی نیست هرچند که نازنین سواران رفتند از هیچ طرف نشانهآ گردی نیست

خواهش کفر است اگر وصال یار است بشنو سخنی که بهترین اسرار است خواهش کفر است اگر ار بزم وصال تا هوس سرکار است از نور نگاه آهنین دیوار است(3

75 عشق است این عشق گفتمت بازی نیست این معنی لفظ ترکی و تازی نیست

رسمی است که در ms180 دیار طنازی نیست(5) با یار به هر کوچه سراسر رفتن(4) رس

76 ن را که به میزان وفا سنگی نیست از بادهآ عشق بر رخش رنگی نیست هم صحبت اگر حریف دلتنگی نیست سرتاسر کائنات فرسنگی نیست(4)

77 بیتابی عاشق ز فغانش پیداستحال

حال دل هر کس ز بیانش پیداست گردید(7) زبس به سینه صافی مشهور در آینهه

در آینهها راز نهانش پیداست(9)

78 ایام دورو چنان که دانی بگذشت پیری به بهانهآ جوانی بگذشت هرچند به فکر خویشتن میافتم تلخی بر جاست زندگانی بگذشت(29

پیداست که پایداری عالم چیست

مقصود ز آفرینش آدم چیست(1 جز رحمت کردگار ظاهر گشتنمقصود یداست که چیست وسعت این در و دشت معلوم که چند در جهان خواهی گشت صد بار زیاده گفته باشم صد بار یک هفتهآ عمر هفت باشد یا هشت

81 یا رب چه شود حالت سرگردانت(2) گردیده به صدهزار دل حیرانت پایی نه که راه وصل گیرد در پیش دستی نه که بر سر زند از هجرانت

ن نگرفت افسانهآ ما رنگ شنیدن نگرفت در راه طلب که دیده دیدن نگرفت اف باد سحری که پیک مشتاقان است کام دل خویش از دویدن نگرفت زکوی تو خودرو نتوانیم گذشت بیخویش از آن سو نتوانیم گذشت انصاف ده آخر که روا خواهد بودبر یاد تو بدخو نتوانیم گذشت

بر چیز زیاد میرسد کام آن است گرکشتهآ ننگ می شوی نام آن است خرسند ز خود اگر(3 توانی گردید سررشتهآ بازیچهآ ایام آن است آه از دلک ضعیفنالی که مراست

یفنالی که مراست آن سرخوش بادهآ محالی که مراست از بس که تبید دورم انداخت زخویش این است از او وسعت حالی که مراست

86 در دایرهآ زمانه آگاهی نیست اندازهآ هر بلند و

اندازهآ هر بلند و کوتاهی نیست زنهار از این خانه که بامش فلک است صد ms181 در باز است(1 هیچ سو راهی نیست سررشتهآ جان بافته(2) کین موی من است

گلزار به باد داده کین بوی من است آراسته نوبهاز کین روی من است تعظیم بهشت کرده

تعظیم بهشت کرده کین کوی من است

88 مئ تلخ مزاج گرم جوشی بوده است پیمانه حریف دردنوشی بوده است آسایش عاشقان سروشی بوده است معشوق عجب دشمن هوشی بوده است

89 گلزار بهشت از نکونامان است دوزخ ز پی پختگی خامان است

قربانگه عشق(3) جای خودکامان است کام دو جهان ز بی سرانجامان است ربانگه 6 شبها که نوای نالهام آهنگ است صد شوق و هزار آرزو در جنگ است در خلوت صحرا که صبا را ره زد(4) از خوی بدم(5) .

از خوی بدم(5) جای حریفان6) تنگ است شوقم به گریبان دری آموخته است دیوانهآ من با پری آموخته است جز من دگری یاد ندارد ایامآن گنج که با بیزری آمو

92 هر لحظه به خود زمانه درجنگتراست از دیدهآ خویش و دل من تنگ تراست رخسارهآ اهل درد گل رنگتراست این ساز شکسته تر به آهنگ تراست

یازی آیین من است آزردن خصم خصم دیرین من است چون نیست وجود جزیکی در دو جهان هر کفر که اثبات کنید

هر کفر که اثبات کنی دین من است اسباب جهان نامزد سیل فناست بیهوده سراسیمه مدو از چپ و راست مهمان وصال یار خودکامهآ ماست رندی که تواند از سر جان برخاست خون جگرت بادهآ گل رنگ بس است گر یاز هوس کنی دل تنگ بس است تاکی تاکی فسون و نیرنگ بس است با اهل جهان صلح مکن جنگ بس است در جامهآ مردان که سراپا جان استگره

گر صرف کنی هزار جان ارزان است اسرار نهان حالت پیداست در آن چاکی که به دل فتاده در دامان است(1) آسایش ما مشت پریشان چند است با فقر و فنا ms182 ملک سلیمان چند است

د جان دادیم وکارها خام هنوز2چند است خراج ده ویران چند است(3

عشق که اختیار نتوانم داشت جز نالهآ زاز کار نتوانم داشت تا شوق تو رهنمای سرگردانی استاندیشهآ روزگار نتوانم داشت(4) هرچند که درد عشق را درمان نیست یا در ره شوق مشکلی آسان نیست هنگامهآ وصل را مهیا میباش احوال دلی ز دلستان پنهان نیست(5)

109 از نظرم شمایل دوست برفت در راه طلب ز چهرهام پوست برفت ن ماندم و آرزوی بی طاقت چند خرسندی کام دی(4) که نیروست برفت(5) عشاق تو را هراس شور و شر نیستاندیشهآ ترکتازی محشر نیس بازآ که بهشتی ز رخت بهتر نیست آسایش نیست هر کجا دلبر نیست(6)

111 باشق نشوی لاف جوانمردی چیست در معرکه گرد خویشتن گردی چیست ناصح سخن از ترک وفاداری بس آتش نفسی خرج مکن سردی چیست(7)

112 ای هادی سرگشته دلان راه کجاست سرمنزل آن شاهد دل خواه کجاست با دوست نگفت محرمی راز دلمبیتابی نالهآ سحرگاه کجاست(8)

113 تمکین تو وحشت به غزالان انداخت ره در دل آشفته خیالان انداخت از نالهآ من که داغ مرغ چمن است آتش به نهاد نونهالان انداخت(9)

115 برخیز که هر چه بودنی بود شده است آن نیز که دیر میرسد زود شده است مردانه رضا ده به قضا راضی باش بسیار زیان که رشک صد شور شده است22

116 آه از دلک ضعیف نالی که مراست آن سرخوش بادهآ محالی که مراست از بس که تپید دورم انداخت ز خویش این است از او وسعت حالی که مراست37 تا هست زمانه عید باد ایامت دلها همه صید التفات عامت لبریز می وصال باشد جامت سردفتر روزگار گردد نامت(22 افسانهآ ماگر عربی گر عجمیست جاوید شود هر که به آن زمزمه زیست با نالهآ زار میتوان رفت به عرش این تار گسیختن نمیداند چیست(5) صد شکر که دهر سفله پابرجا نیست امروز اگر هست غمی فردا نیست خواهی که ملامت نکشی عاشق باش مشتاق اگر کشته شود رسوا نیست67)

120 تیغی که به جوهر خلف تقدیر است دردست تو همچو آب در شمشیر ms184 است

تا پای تو در معرکهآ تدبیر است7 معلوم که یکه تازی گردون چیست ت

122 ای آن که صفتهای خدایی با توست ناموس دیار آشنایی با توست هرکس بیند شکوه خرسندی من روشن شودش که این رسایی باتوست(2

123 تا هستی مست خودنمایی باقی است صد گونه هوسهای هوایی باقی است هرچند کند شوق چراغان امید روشن گردد که تیره رایی باقی است(3)

124 نادم(4) که به شاعری سپه سالار است در ملک سخن دستگهش بسیار است پیمانه کش بادهآ معنی باداتا آب حیات و خضر را آثار است(5) دبیر که ثانی قضا و قدر است در دست تو طوبی قلم را ثمر است بازآی تو مستوفی دیوان قضا هرچند تلاش میکند سربه سر است(4 این شوق سراسیمه بیابان نگذاشت تا کام نیافت دست از جان نگذاشت آن گنج بقا به سینه میبرد گمان در حوصلهآ جهان گریبان نگذاشت7

127 رندی که نشاط می پرستی دانست

نشاط می پرستی دانستآسایش روزگار هستی دانست تهمت به جنون چه مینهی عشق بلاست جاهل زکجا شیوهآ مستی دانست(8)

128 پیمانهشکن زاهد بیگانه سرشت آمد به تماشای تو روزی به کنشت از سز هوس کوثر و تسنیم بهشت صد بار به یک جرعه گرو کرد بهشت(1)

129 گر لاف وفا زنی نه این است که هست یا چیزگمان بری یقین است که هست خرسندی عشق آن چنان است که نیست خودکامی حسن این چنین است که هست(2، بی خود کندم که ما تو راییم بس است پیمانه کش نالهسراییم بس است گفتن من [و] تو نشان مایی و تویی است اندیشهآ این که آشناییم بس است(3

131 هرکس دل آشنا نمیداند چیست گر کعبه شود صفا نمیداند چیست کافر نه همین ms185 وفا نمیداند چیست می پنداری خدا نمیداند چیه میگویم اگرچه صرفهآ گفتن نیست در مذهب اهل دل برآشف

گفتن بد بود راه خود رفتن نیست(5) آزردن دوستان که بدتر ز بد است گ زدیده دلم نظر به کویت انداختخود را به طلسم آرزویت انداخت آزادم کرد از هزاران وحشت کارم به دل بهانه جویت انداخت(6)

134 یا رب یا رب به بینیازیهایت با بندهآ خویش عشقبازیهایت کارم نه به بیگانه گذاری نه به خویش امید همین زکارسازیهایت7

گذشتکارش ز نوا و بینوایی بگذشت چون بت به نیاز می پرستد او راکافر که ز رحمت خدایی بگذشت(1)

136 مردی که دم از عشق تواند زد نیست این نکته چنین است یکی از صد نیست چون نیست مجاز بیحقیقت هرگز بیکار مباشید هوس هم بد نیست(2) یوسته به کوی دوست میباید رفت گرد سر خوی دوست میباید رفت گرزان که بهشت میزند راه دلت سر در بی بوی دوست میباید رفت(3)

138 عهدگل و قول یار من هر دو یکی است زنار بتان و کار من هر دو یکی است عمری است که در هوای کنج دهنی ملک عدم و دیار من هر دو یکی است(4) منصف(5) بشنو که ابترت خواهم گفت گفتم به تو با برادرت خواهم گفت این نکته که ناگفتنم اولی باشد هرلحظه به روی دگرت خواهم گفت6 ای لاده که بهتراست ... از دهنت در این سخن راست چه باشد سخنت مستوجب رحمت الهی نشوی دوزند گر از سوزن عیسی کفنت(7

141 آن بچه که میگفت فلک جفت من است یک شهر گواه طاق برگفت من است روزی که نهاد پا به میدان گفتم گر یاز قمارباز شد مفت من است(8)

144 دنیا که هزار نوح و طوفان دیده است بسیار شه گبر و مسلمان دیده است زنهار به جلوههایش از جا نروی زالی است که صدهزار دستان دیده است31 پیوسته هوس با دل من در جنگ است این شیشهآ نازک چه حریف سنگ است آسوده نشین که روزبازار وفا چیزی که برند نام آن را ننگ است(4) ای قبلهآ کافران رخ دلخواهت صد حیف ندانی چه

صد حیف ندانی چه کشم در راهت من طفل زبان مدان چه سازم چه کنم لوح محفوظ خاطر آگاهت(5)

147 رندی که ز آشنا و بیگانه گذشت چون سیل از این جهان ویرانه گذش در بزم وصال دیده گردید تمام از دردسر هزار افسانه گذشت(4) دوشینه که بیتو بود هنگامهآ زیست نی نالهآ ز

نی نالهآ زار کرد و پیمانه گریست جان و دل ناتوان اگر ده گر بیست تا یار کند جا

تا یار کند جلوه گری صاحب کیست(7

کاری ما رونق کفر و دین است این رسم در آیینه و آب آیین است شهرت دارد شکوه خود کامی حسن در عشق اگر دعاکنی نفرین است(2) خود را همه جا یارنمودن غلط است احوال دل اظهارنمودن غلط است میبین و مگو مگر یکی را از صد این درس ز تکرارنمودن غلط است(3)

152 در انجمنی که رازها زیرلبی استخود راگفتن حقیر از بیادبی است از من بشنو تا بتوانی مگذرآنجا که حکایث حسبی یا نسبی است(4 بیرون ز شمار گفتهام بار یکی است گر کعبه اگر دیر مغان کار یکی است

رصفحهآ آیینهآ دریای شهود هرچند که موج گشت بسیار یکی است(5) شوق آمد وطرح گفت وگویی ms187 انداخت دل را به هوای های [و]ا هویی انداخت آمد به خیال ناگهان در شب وصل بیماران را به آرزویی انداخت(4) گر میخواهی ز دهر پرفتنه خراج از ترک سر خویش به دست آور تاج تا کشته نگردی نتوان یافت رواج در عشق فراز دار باشد معراج

ی داشته چاک جگر مرد علاج ایام کجا درد مراکرد علاج دادم غم دهر را شکست از غم عشق این جاست که درد را کند درد علاج دریاب که جلوه کرد هنگام صبوح خوش بر سر کار است دل آرام صبو نوروز حیات ماست ایام صبوح حیف است که از دست دهی جام صبوح

بینالهآ من نبود هنگامهآ صبح روزی که نوشتند طربنامهآ صبحبینالهآ من نبو دستم که گریبان دری آیین دارد تا دامن حشر چاک زد جامهآ صبح

برخاست ز عشق تو حجاب از گل سرخ ای تاب رخ تو برده آب از گل سرخ برخاست ز عشو از سوز و گداز خویشتن ممنون باش گیرند مهندسان گلاب از هر دم که به عشق رفت جانی ارزد جانی چه متاع است جهانی ارزد از دهر سیه کاسه تهیدیده تری گر قرص فلک برت به نانی ارزد(21

161 با این شومی که خار و گل نشناسد پنهان ز عیان جزو و کل نشناسد هرچند دویدم نرسیدم به وصالدریا عجبی نیست که پل نشنا

162 خاموشی من فسانه خواهد گردید در هر طرفی روانه خواهد گردید این دل که میانداری امید کند از هر دو جهان کرانه خواهد گردید(3

دل و جان خواهم کرد اظهار حیات جاودان خواهم کرد تا چند زبان بیفغانم باشد یک چند فغان بیزبان خواهم کرد هرچند که حاصلت(3) می و جام آمدنومید مشو لطف خدا عام آمد صد سال ms188 اگر دویدهای در ره کفر در برگشتن توان به یک گام آمد

166 این زهدفروشان که به هر در زدهاندخود را به صف هزار محشر زدهاند از سجده جبینشان نگردیده سیاه گلهای ریایی است که بر سر زدهاند گفتم طفلی ز شوخی آزار کشد یا شور جوانیام به گلزار کشد پیری افزود بر هوا و هوسمهنگام غروب سایه بسیار کشد باشد که می و بهار و یاری باشدگاهی مزهآ بوس و کناری باشد ما راگذری اگر به این دولت نیست این دولت را به ماگذاری باشد

169 اکی تا چند طاقتم طاق شوداسرار دلم شهرهآ آفاق شود دشمن به لباس مهربانی گوید اینها سهل است هر که مشتاق شود

هر لحظه بلایی به رخ کار آرد گل بر سر بلبل گرفتار آردآیینه به دریوزهآ دیدار آرد با نالهآ من مرغ سحرخوان چه کند با آن رخ دلکش گل خندان چه کند با شیفته دل زلف پریشان چه کند با حسن چنین دیدهآ = عشق آمد و جست وجوی دلدار آورد صد نخل هوس به خاطرم بار آورد دل را فارغ ز قید دلدار(2) آورد ایام بهار حسن(3) دیدار آورد

175 من مست می مغانه خواهم گردید در هر مجلش فسانه خواهم گردید با دلبر صدبهانه خواهم گردید چون مطلب خود یگانه خواهم گردید

176 هرچند نهال آرزو بار آیدبیحاصلی تو بهر- در کوچهآ امید که پایانش نیست تاکی تاکی سرم به دیوار آید

باید که نظر ms189 به هر حقیر اندازد یدرد کم از نهال نتوان بودن در موسم میوه سر به زیر اندازد تاکی تاکی ز خود خجل خواهی بود شرمندهآ روی جان و دل خواهی بود مروز اگر ترک تمنا نکنی ف رداست که با خون بحل خوامی بود صمانه به من سپهر سرکش گذرد دوران سراسیمه مشوش گذرد آشفته گذشت یاد جانان از دلمانند سیاوش

ز دلمانند سیاوش که در(1) آتش گذرد جانا چه دهم شرح ز هجران که چه شد از شوخی نالهآ پریشان که چه شد صد بار به سودای تو رفتم از خویش یک بار بپرس از من حیران که چه شد در کوچهآ آرزو گذر نتوان کردبهر دستارآ ترک سر نتوان کرد صد بار اگر به کوی دلدار روییک مرتبه خویش را خبر نتوان کرد

182 نوشینلب من تلخی و شوری نکنداز دل نرود ز دیده دوری نکند خرسند به صد کام نمیگردم از اوگر دل بنیاد ناصبوری نکند گفتیم دچار یارگردیم نشدیا در راهش غبارگردیم نشد

گلشن کویش که زند راه بهشتهنگامهآ نوبهار گردیم نشد

184 الفت به کسی کن که زوالش نبود اندیشهآ نقص در کمالش نبود هرچند شود شیر و شکر با دشمن آزردن دوستان حلالش نبود2

ما این گوییم(2) دیگران آن گویند

186 بر عیش جهان دیده سیه نتوان کرد جان در سر کار سال و مه نتوان کرد

بس که غبار فتنه دارد ایام بر آینه و آب نگه نتوان کرد آن دل که نه از غم تو خرم باشد بیزارم از آن اگر دو عالم باشد برکرسی عرش کام هرکس ره یافت دانن

دانست که نیستی مقدم باشد3 پندار که کارها به کامت گردید ای

ایام ستیزه جو غلامت گردید ریز می وصال جامت گردیدسردفتر روزگاز نامت گردید اشعار مرا به آب زر ms190 بنویسند هرچند نویسند دگر بنویسند از معنی و لفظم سخن آید به زبانخواهند

خواهند اگر شیر و شکر بنویسند(3

190

یند گلهای چمن به صد زبان میگویند حال دل من پیر و جوان میگویند رازی که به خاطر خموشی نگذشت یاران به لباس دا

یاران به لباس داستان میگویند

191 تا نام قدت سرو سرافراز کنند بر خویش نهالان چمن ناز کنند چون یاد تو میکنم بهار و باده از هر طرفی هزار آواز کنند

آن جا نه قضا و نه قدر میگنجد در شهر وفا نه پا نه سر میگنجد آن جان

گردش چون نور در نظر میگنجد گر خاک شود دشمن ارباب دلیگردش وافریادا زدست دوری فریاد از خجلت دوری ضروری فریاد افغان ز جفای بینهایت افغانفریاد ز قحطی صبوری فریاد خوش آن که رهی به کوچهآ یار افتد کاری به مراد من بیکار افتد راه سختم بر لب دلدار افتد نظاره به گلچینی دیدار افتد شقم یکرو نشد نکو شد که نشد این کار نکو نشد نکو شد که نشد مردانه ز جان قطع نظر کرد دلم17 درماندهآ او نشد نکو شد که نشد

196 دوران که می وصال در جام کند با سعی تو کارها(2) سرانجام کند زدی و پری سخن طرازی تا چندامروز وصباخ کارها خام کند آن روز که سررشتهآ کارم دادندتاری ز سر زلف نگارم دادند بیتابی دل ربود دستم از کارآسایش نالههای زارم دادند گفتم دل بیصبر و قرارم چه شود درر

در راه تو سعی انتظارم چه شود گفتا که دریغ از(3 تو گرفتار خودی عاشق پرسد که روزگارم چه شود

یک حرف به کام مدعایی نشنید در دهر کسی نام وفایی نشنیدیک حرد صد نعره دلم بر سر هر کویی زد یک بار صدای آشنایی نش دل آتش تیغ آه بر دنیا زد این قطرهآ بیحوصله بر دریا ز خو کرد به بینیازی از صحبت خلق دیوانه به شیوههای استغنا زد بیدین ودلی ورای(2) عرفان باشد لفظی است که از لباس عریان باشد بیرون ز قیاس گوی توفیقی زن در وسعت اندیشه چه میدان باشد ناصح که نه عقل و نه جنون میداند نه لذت کاسههای خون میداند معشوق اگر یکی است در کعبه و دیر او بهر چه آزار شگون میداند تا خاک نگردی و به آبت ندهند این مرتبه در خیال و خواب در وادی جست وجویش از پا منشین گر تشنه نهای ره به سرابت ندهند در دستت اگر آینه شمشیر شود بدخواهآ همان به که خداگیر شو مهتاب رخ یار چو آراید بزم در کاسه شرابم شکر و شیر شود

211 از آمدنت جان به تن زار آمد ایام بهار حسن دیدار آمد

گاه تهنیت خوان نگاهنوروز نو مردم بیکار آمد عاشق که ز خویش بر کناری گرددگرد سر راه انتظاری گردد امروز اگرچه بیقراری گردد فردا یار یگانهیاری گردد

213 مرد آن باشد که خویش پیموده شود از ms192 دردسر دشمنی آسوده شود گردی که برانگیخت حسود او را چه دریا ز غبار کی گل آلوده شود

رندی که به او رسید معدوم نشد حود سرزده در خلوت جان شد پیدا دل در طلبش به هند یا روم نشد

215 رفتیم ز خویشتن مگر یار آیدآبی در عشق بر رخ ک آیینه به رونمای دیدار آیدگلزار به نظارهآ گلزار آید از حادثهآ زمانهات درد مباد کارت به دل زار و رخ ر جام جهاننمای آسودهدلتتا حشر زهیچ رهگذر گرد مباد

217 در دل که به جز او هنری ننشیند برخاست دعا

برخاست دعا تا اثری ننشیند

ویران کنمش تا دگری ننشیند کارم همه این است به هر حال که هست ویران کنمش تاد امروز که هر طرف بهاری باشد بیکاری

بیکاری ما از پی کاری باشد این مدت عمری که به او مینازی دریاب که چون گرد سواری باشد

219 ترک خودی از واهمه آزاد کند شاگردی دل یگانه است از بس که برد حیرت یارم از خویش باشم به نظر که بارها یاد ک

220 آنان که به کار خویش جان بازترند خاموشتر و شکسته آوازترند چون جسم اگر فتاده آیند به چشمصد بار ز جان بلند پروازت

221 گر شام رود اگر سحر می آید هنگامهآ ایام به سر می آید اسباب وصال یار سامان میده مشقی میکن ببین چه برمی آید

هر لحظه به صد انجمنم می آرد امید وصالت که برد از خویشمهر لحظه به ص

تانه چو یار جلوه آراگردد گمگشتههوسها همه پیداگردد مشکل که دگر به خویش افتد نظرشچشمی

چشمی که به روی یار بینا گردد می نوش که باده بار خاطر ببرد

غمهای نهان را همه ظاهر ببرد ایام دورو شیوهآ طفلان دارد اول هر چیز داده ms193 آخر ببرد تر ناله به افلاک رسانی چه شود این شعله به خاشاک رسانی چه شود رچند که عشق و بیقراری گفتند دستی به دل چاک رسانی چه شود با خلعت شوق دوستان دوخته باد گلگل ژخت از باده برافروخته باد

هرکس آموخت از تو آموخته باد(1) خرسندی و بینیازی و خودکامی هرکس آموخت از تو آ

227 عیدت به مبارکی و فیروزی باد کارت شب و روز مجلس افروزی باد تا هست به عالم زشب قدر نشانهر روز تو را نشاط نوروزی باد(2) هر لحظه دل از وحشت شک میشکند ساعتساعت بیشترک میشکند در کوچهآ یارگردد افتانخیزان آهم که طلسم نه فلک میشکند افسانهآ شوق مختصر نتوان کرد جز عشق بلا کار دگر نتوان کرد در خانهآ ناکامی اگر خاک شوی از کوچهآ آرزو گذر نتوان کرد

عشاق ز نالهآ حزینم گویند خوبان ز نگاه پاکبینم گویندعشاق ز نالهآ ح نسبت نتوان داد مرا با دگرانمن آن نیام ای یار که اینم گویند تا عید وصال چهره آرا نشود کاری به مراد دل خودرا نشود

آن روز کجا رفت که فردا نشود چند این همه امروز به فردا افتد آن رو دوران به صفا چو روی دلداران شد ایام ستیزهجوی از یاران شد هنگام بهار و باده و باران شد کار عجبی برای میخواران شد گر شاهد صدبهانهام رام شود ایام به کام دل نا کام شود هر ننگ که هست روکش نام شود کفر من رسواش

کفر من رسواشده اسلام شود یا مظهر الطاف خدا شاه شهید قربان حضور یک طوافت صد عی بر گرد ضریحت که برآیم جاوید دارم ز هزار رهگذر چشم امید

235 در حضرت یار ترک سر باید کرد کام دو جهان ز دل به در باید کرد تنها نه ز خود قطع نظر باید کرد از هر چه به جزاوست حذر باید کرد عشاق قرار کاردانی دادند تعلیم هزار جانفشانی دادند ms194 خود را ز جهان خط امانی دادنداین طایفه داد زندگانی دادند

237 دورم ز توگر تو بیدلی دور مباد این شیوه خدانکرده دستور مباد گر سایهآ نامت نکند تعمیرش ویرانهآ ما چو بیت معمور مباد

دزدیده نگه به دیده رسوا میشد هنگامهآ یاران دل آرا میشد از بهر تسلای دل ما میشد هرچند که من تلاش نتوانم کرد با هر دو جهان معاش نتوانم کرد در سفرهآ دونان که نه آب است(1) نه نانخود را در کار آش نتوانم کرد(2) اشق نه چنین نه آن چنان میداند معشوق همان کند که آن میداند رندی که ره کوی مغان میداند از فتنهآ ایام امان میداند(3)

241 در آتش دل خوی توام آمد یاد بی هوش شدم بوی توام آمد یاد رو می دهد از لفظ کهن معنی نو در خلد برین کوی توام آمد یاد(4] جانا به جمال جاودانت سوگند آنها که ندانیم به آنت سوگند سوگند به ناز مهربانت سوگند زین بیش قسم نیست به جانت سوگند(5) عشق آن باشد که بی تصرف باشد اعجاز اگرکنی تکلف باشد آرایش تدبیر زلیخا در عشق زشت است اگر عصمت یوسف باشد(6) این راهروان که در ره امیدند گر

گر ترک هوسها نکنی جاویدند در گلشن خاطر که بهار است و بهشت طوبی است تجرد و دگرها بیدند(7)

248 هنگامه طلب مگرد(2) تنها میگرد تمکین این است ناشکییا ms195 میگرد دلدار به صد زبان کند تکلیفت از خویش کناره گیر و با ما میگرد(5

249

افروشی آیین کردندآگاه نهای چه با دل و دین کردند خلق هراسان ز خدا شرمنده در هر مذهب خجالت آیین کردند(4) دلبر خویش برنخواهم گردیدمن از سر خویش برنخواهم گردید آن رفت که یاد غیر میزد راهم دیگر بر خویش برنخواهم گردید27

251 روزی که زمین و آسمان ظاهر شد این ساکن گشت و آن دگر دایر شد در عهد جوانی که بهارش خوانند پیری که خزان عمر بود آخر شد(8

و فارغند از دنیازندانی صدهزار افسوس نیاند(2) جانباز تو را پیشه نمی آید یادبا یاد تو اندیشه نمی آید یاد

هوس در دل بی طاقت(3 عمر4 دیوی است که در شیشه نمی آید یادر5) آن رفت که غیر را وجودی باشدیا واهمهآ.

یا واهمهآ چرخ کبودی باشد با آتش شوق دوست گلزار «خلیل،در دیدهآ اعتبار دودی باشد(4)

عشوق سرزلف دوتا آرایدعاشق آه گره گشا آراید این صومعه آن کلیسیا آرایدسامان-

سامان خیالت دل ما آراید(7

257 آنان که به درگاه خدا راه برند از دیدهآ پاک و دل آگاه برند دست هوس از دو کون کوتاه برند چشم بی اشک و جان بی آه برند (8) رندان که به کوی یار دلخواه روند با خویش گمان مبر که همراه روند بیهمرهی آه سحرگاه روند آگاهدلانند که آگاه روند(9)

اندیشهآ این و آن چه باشد چه کند(1 خاموش نشین فغان چه باشد چه کند اندیشهآ این و ms196 آن چ تا دردسر درس و دعا میباشد باور نکنی که دل به جا میباشد حیرانی و بیزبانی و جانبازی در بزم وصال رونما میباشد(2

261

گر می دهیام ملک خراسان و خجند من بی تو ز خویشتن نباشم خرسند گر

دیوانهآ ما پند نگیرد از بند(3 کونین مرا بازندارد از تودیوانهآ ما پند ز یاران که جدا ز وصل(4) یاران باشند یک تن باشند اگر هزاران باشند تمکین آموز بیقراران باشند بیباده شکفته چون بهاران باشند(5) خواهی که ز خویش انفعالت نشود از صحبت دوستان ملالت نشود این مرتبه حاصلت نخواهد گردید تا خون دل خویش حلالت نشود(6) آن روز که رنگ و بوی آمد به وجود صد شعله(7) به یک لباس کردند نمود از من اگر این نکته نداری باور خواهی از شمع پرس خواهی از دود(8)

265

هم صبح وصال شام شبگیرم باد هم حلقهآ کعبه طوق زنجیرم باد هم صبح و هرچند که در هیچمدانی مثلمتوفیق خدا هادی تد

ر رخصت دیدن باشداظهار به خود پرده دریدن باشد افسانهآ ما اگرچه بی سامان است آرایش گفتن و شنیدن باشد(1

27 دلدار دلیرانه ز ما میگذرد بیگانهآ ماز آشن

بیگانهآ ما ز آشنا می گذرد ر رندی اگر زهد و ریا میگذرد پیمانه طلب کن که هوا میگذرد(6)

271 گنجی که به ویرانه و معمور نبود از دست و دل و دیدهآ ms197 من دور نبود موسی به «خلیل» تهنیتگویان گفت این شعله در آتشکدهآ طور نبود(7)

272 دیوانهدلم هوای یاری نکند سامان می و بوس و کناری نکند تا خوی بهانه جوی او دانستیم امید به کوی ماگذاری نکند(8)

چون شبلی و بایزید میباید شد حاصل که به کوی شاهدان طناز بازیبازی شهید میباید شد(2، چند این همه کبر و ناز بی جا تا چند طفلانه

چندطفلانه به دام آرزوها در بند ما را چه زیان رسد تو دانی... دوست گر می شوی از خویش به اینها خرس لولیوش من ناز شهان نشناسد یک ذره وجود دو ج

یک ذره وجود دو جهان نشناسد با او نه فسون به کار آید نه فریب اظهار عیان رمز نهان نشناسد(4) تا رونق شام و صبحگاهی باشد شأن تو ز ماه تا به ماهی باشد چون جمله خدایی است صفاتی که تو راست تدبیر تو تقدیر الهی باشد(5) رندانه به پرسشم خیالت آمد بویی زگلستان وصالت آما گفتا چه نشستهای بشارت بادا اینک دیت خون حلالت آمد(4

279 ما را هوس سرو و گل و بید نماند از دشمن و دوست بیم و امید نماند معلوم سفالی چه نماید معلوم در انجمنی که جام جمشید نما

سرشتهای میبایدمردانه ز خود گذشتهای میباید پیداری شب دولت روزافزون استخرمن طلبند کشتهای ms198 میباید(3) تا ما و تو را رونق مشتاقی شد دل مطرب و دیدهآ ترم ساقی شد غیر از تو که شهری هزاران روشی دیگر که پری شنید ییلاقی شد(4) افسانهآ شوق بینهایت باشد از ناله مراد دل سرایت باشد راضیگشتن به وصل از نام و نشان در مذهب عاشقان جنایت باشد(5) گفتی که بگو غصهآ بیحاصل خود اول از خود بیان کنم یا دل خود دل خنده زند بر من و من خنده به دل در پیش تو چون شرح دهم مشکل خود(6) یاری که ز دل به دیده پنهان آمد آمد سحری بی خود

آمد سحری بی خود و مستان آمد تا آن قدمی که بازماندم از خویش خندانخندان با من گریان آمد(7)

ناز حسن خواری افزود ناکامی من امیدواری افزود

یافتم این شیوه به خود ارزانی صد تمکینم به بیقراری افزود(1)

مند چون ماه نو انگشتنما میخواهند ما را که به عنوان وفا میخواهندچون م بیتابی جان و دل گواهان همند آن رو ننموده رونما میخواهند(2)

289 امروز که روز پیر و برنا باشد چشم همه بر امید فردا باشد فارغ منشین دمی و غافل مگذر ش

شاید که بهشت وعده این جا باشد(3 این خوش نمکانی که ز می تلخ ترند از م

از ما غافل ز خویشتن بی خبرند هر لحظه به دیگری هوس میبازنددر دیدهٔ‌

در دیدهآ اعتبار چون سیم و زرند4) از دایره برکنار نتوان گردید شرمندهآ روزگار نتوان گردید صد سال اگر کنی مدارا با خلق یک دم با خویش یار نتوان گردید(5 این ره نه بدایت نه نهایت دارد سرگشته بسی بهر ولایت دارد خود را به حریم یار پیداکردن کاری است که نسبت به هدایت دارد(46) عاشق نشوی ننگ هوسناکی چند با گل ننشینی خس و خاشاکی چند غافل نشوی غیرت معشوق بلاست تاکی تاکی «خلیل

تاکی تاکی «خلیل» بی باکی چند(7

301 این قوم که همچو خویش سستی چندند سستی چندند نادرستی چندند مهر و وفا ضعیف چون همت خودهنگام نفاق و کینه چستی چندند(1) بوی تو نسیم صبحگاهی آوردبلبل گل

بلبل گل را به عذرخواهی آورد عکس رخ و خالت که گرفتار همندرنگی به-

رنگی به سفیدی و سیاهی آورد(3 رفت آن که به دل ذوق هوسناکی بود در گردن من طوق هوسناکی بود آن چیز که عشق کرده بودم نامشنیکو دیدم ش

نیکو دیدم شوق هوسناکی بود(3 امروز که حس کامرانی باشد پیمانه پرآب زندگانی باشد یک لحظه وصال اگر زند راه دلت شک نیست که عمر جاودانی باشد(4 با شاطر شاه ماه کوتاهی کرد برصد فلک دویده و همراهی کر افتاد چو از اشک روانم در پیش سر در پی نالهآ سحرگاهی کرد(5) نوروز رسید و ms200 سبزه از خاک دمید اطفال شکوفه را دگ ماندهآ سبزه پای درگل منشین گردید چو قفل غنچه را باد کلید(6)

3،7 جایی که نه دل نه دل ربا میماند کی دردسر درس و دعا میماند گر چارهآ کار خود نکردی امروز فرداست که کارها به جا میماند7

310 تا چند زمانه رنگ بر خود بندد دردسر صلح و جنگ بر خود بندد عاشق که طلسم نیکنامی بشکست هنگامهآ عار و ننگ بر خود بندد(3)

311 رکس دیدی منم منم میگوید یا رب یارب صنم صنم میگوید گر تاخت برد درد جدایی بر کوه پرسی چونی تنم تنم میگوید(4)

312 سودهدلی راه تن من نزنداین برق بلا به خرمن من نزند دریا نشود شهرهآ بی آرامی تا دست طلب به دامن من نزند(5 زاهد اگر از ما و منی خواهی مرد کمتر ز هزار ارمنی خواهی مرد در میکده ناگاه اگرت افتد راه از حسرت جام یکمنی خواهی مرد(6)

314 ما که نه روی و نه ریا می آیددیدی که ز ایام چهها می آید هر ناله که از دلی هوایی گردد تیری است که بر سینهآ ما می آید(27

316 دیوانه به شهر ما خردمند شود امید گرسنه چشم خرسند شود گر یوسف اگر ایاز گر من گر تو از دولت بندگی خداوند شود2) هر روز دگر بر سر بازار دگرکار نوی

کار نوی آموختم از یار دگر نداخته طرح نالهآ زار دگررندانه دلی داده به دلدار ارباب نظر ms201 در این کلوخیمنظر از وحشت آرزو ندارند خبر گلگشت بهشت در کنار کوثرکردند مه

کردند مهیا ز وصال دلبر خط برگل روی یار آورد بهار اعجاز عجب به کار آورد بهار آرایش روزگار آورد بهاررنگی به رخ

رنگی به رخ بهار آورد بهار چندان رفتم که رفتم از یاد آخر پیغام مرا کجا برد باد آخر در عشق نمیرسد به جایی فریاد فریاد مگر رسد به فریاد آخر

321 عشق و می و معشوق وجوانی و بهار خودکامی و شوق و خلوت و بوس وکنار هنگامهآ یاران و صبوح گلزار4، اینها همه از بهر من و من بیکار

ادار دگر بر هر سر کو نموده دیدار دگر ای هر نفسی تو را هوادار دگر بر هر روزی صد بار اگر تماشا کنمتخرسند نگردم مگر از بار دگر در خلوت دیدار دمی چند برآردیوار به روی المی چند برآر مستانه دلی ز ناله خالی گرداناز سینه نهال ستمی چند برآر2 تاکوی تو راه رفته باشم صد بارخود را از خود نهفته باشم صد بار هرچند صبا در آن چمن محرم نیست با هر یک گل شکفته باشم صد بار

326

دیدن زربشنو سخنی که یابی از خویش خبر ای خواجه که احولی پی دیدن زر در آینهها علاقهآ دستارت نظاره نما چوگوش خر بر سر خر دلگیرم از این دهر(3 مکرر دلگیراز خویش در آزار و ز دلبر دلگیر ر زان که حضور آفرینش این است زاهد شود از شراب کوثر دلگیر در پست و بلند عالم ناهموار بسیار سراسیمه دویدم بسیار صد مرتبه از خویش برافشاندم دست دامان مرادی نگرفتم یک بار

پیساخته باش تا شوی عالم گیر

چند نفس سوختهآ دنیا چند این صید خوش ms202 آید همه جابر سر تیر11. منشین منشین رهی به پایان آور پرسان پرسان خبر ز جانان آور چون مسجد و میخانه ز راهت برخاست آنگاه(2) به کفر عشق ایمان آور(4

331 این می که مباد هرگزش درد خمار ما را افکند از خودیها به کنار همدست شدند بهر بیهوشی من باد سحر و بوی گل و جلوهآ یار(4)

نزدیک نگشت تا نگشت از خود دور عاشق به وصال شاهدان [شد] مغرورنزدیک چه(5) مسجد اگر میکده هر جا باشد چون شعله ز دود شد جدا گردد نور(4) آن روز که دیده بستم از دیدن غیر با خویش سفر کردم و با دلبژ سیر جز دوست وبال بود هر چیز که بود دام ره عارف

دام ره عارف نشود کعبه و دیر(7 بگذر بگذر ز دین و دنیا بگذر از بهر رضای حق تعالی بگذر شاید که دچار یارگردی ناگاهبا سایهآ خود مگرد تنها بگذر(1 یا رب به زبانم سخن غیب گذارفهرست صحیفه،

فهرست صحیفههای «لا ریب» گذار ایام شباب چون نکردم کاری کام دو جهانم همه در شیب گذار(9)

فرقت معصوم و هوای افسر(3 آسوده تیاند اشک و آهم ز سفر منزل منزل چه در حقیقت چه مجازبا نالهآ خویش همعنانم چو اثر(4)

بی طاقت کرد و میشکیبد همه عمر ما را به وصال میفریبد همه عمر بیطاقت کرد و مین استغنایش به قدر محتاجی ماست این شیوه نکو نیست که زیبد همه عمر(5) محتاج به رحمت الهی باقرشرمندهآ ماه تا به ماهی باقر هرچند که هست روسیاهی باقربازآ بازآ به عذرخواهی باقر(6) دندان که از او لذت جان گردد ms203 ساز افتاد یکایک به دهانم از گاز در سفرهآ ایام کنم با تک و تازنان را بلغور و آ

نان را بلغور و آب را مرغانداز

342

امروز هوس پرور و هنگامه طراز آن شوخ که با ما ننشستی از ناز امروز

میخندد و ناز میکند بر اعجاز می آید و راه میزند بر دورانمیخندد

ر خود به دعا خواستهام خود میدانی خواه بکش خواه بسوز دور از تو ندانی به چه روزم به چه روز از ناله در افسردگی از گریه به سوز آیینه و آهآ صلح کردند به هم سلیم من و کینهآ افلاک هنوز برخیز «خلیل» بستر خواب انداز اوراق خرد تمام در آب انداز بر رشتهآ خود به امتحان زن گرهی آنگاه بر ناخن احباب انداز منظور نظرباز من آن مایهآ ناز دوشینه هوس پرور هنگامهنواز من عربده ساز و او خود آرایی سوز از عشق نگوی که ندیدم اعجاز2 در خلوت یاژ دمزدن را مشناس با غربت کوی او وطن را مشناس گر شاهد کام میزند راه دلت حیرتزده باش خویشتن را مشناس افسوس از آن که رفتم از کار افسوس از حسرت نادیدن دیدار افسو صد مرتبه بیشتر ز خود گم گشتم پیدا نشدم به خلوت

پیدا نشدم به خلوت یار افسوس

349 شمشیر شهنشاه مظفر عباس تا مزرع عمر سرکشان را شد داس شاهان جهان به ملک خویش از وسواس موری چندند مانده حیران در طاس

هاساس هر برق که بود کشت ما را(1) شد داس

ی دوران به فغان دارد کوس جز زهر ملال نیست ما را در کاس

و صد امید در سینه بپرسیک بار ز شرمندهآ دیرینه بپرس

یچ کس پنهان نیست احوال مرا ز آب و آیینه بپرس راز دل من ز هیچ کس پنهان نیست د تا چند چند رعنایی بسآخر ز ms204 خدا بترس خودرایی بس دردسر افسانهطرازی موقوف ما باده کشیم بادپیمایی بس زنهار ز اهل درد زنهار مپرس آشفته مشو حال دل زار مپرس از ما که زخویشتن نداریم خبر هنگامهآ حیرانی دیدار مپرس

354 با این سر سودایی صد عشق و هوسبسیار دویدیم به هر دام و ق چون عکس نمودیم در آیینه و آبراز دل خویشتن نگفتیم باکس21 فرماندهآ ملک بینیازی میباش بر کافر نفس خویش غازی میباش تند حریفان همه یکیک پی همگفتیم به فکر کارسازی میباش هنگامهآ شوق گرم کن رسوا باش هر جا باشی ز خویشتن تنها باش شیرینی اهل روزگار را از ایشان درساز به تلخ و شور خود دریا باشر

357 از خود بگذر ز یار شرمنده مباش در دام هوای دل پراکنده مباش معشوق و می و بهاز بیکارانند چندین پی کام خویش درمانده مباش

صد بار شوی هلاک یک بار مباش تا چند برای هر هوا و هوسیصد بار

361 از من بشنو ز این و آن فارغ باش خرسند نشین از دو جهان فا

از قید زمین و آسمان فارغ باش گرد بههوارفتهآ هر وادی گرد ازقی

362 خودکامهآ من گفت ز خود تنها باش رندانه کناره گرد شو با ما باش

داغ دل روزگار بی پروا باش منتکش التفات ایام مگرد داغ دل روز خواهی ز یکی کمتر و خواهی ده باش ناگاه به منزلی رسی در ره باش

هم حرف یگانه گرد و هم وه وه باش11) در بزم وصال ms205 اگر گذارت افتدهم حرف یگانه گرد و هم من کیستم از میان بیگانه و خویش در راه تو دنباله دو رفته ز پیش

خاموش مبادا که زبان گردد ریش از حال دل زار چه پرسی درویشخاموش مباداکه

365 دستی به سر زلف نگاری میکش از پای دل شکسته خاری میکش شاید که وصال رو نماید ناگاه حیران میگرد انتظاری میکش

کز خویش هراسم شود از دشمن بیش بیگانه از آن شدم ز بیگانه و خویش منزل نکنم پسند در مذهب و کیش افتادهام از هر چه نماید در پیش این بینمکان ریش ودستارفروش دارند خطاب دین به دینارفروش

خرد سبحه برای زینت زشت است چوبت پرست زنارفروش

او فرار(1) دارد آتش از گل لب جویبار دارد آتش

که یکی شود به او سلسلهامبا مشت خسم چه کار دارد آتش آن سرو روان به ز جان در آغوشگاهی پیداگهی نهان در آغوش انند کمان تازهزه کرده مداممی آورمش کشانکشان در آغوش

370 هر جاباشی چو کوه در هامون باش لیلی خواهی به وادی مجنون باش القصه نگویم که چه کن یا چون باشاز جرگهآ این منافقان بیرون باش

371 گر باده کشی به لاله رویان میکشبا طایفهآ شکفتهخویان میکش

ناچار ستمهای نکویان میکش عاشق بیقدر و جورکش میبایدناچار ستمهای نک درماندهآ رسم این و آن هیچ مباش سودازدهآ سود و زیان هیچ مباش با دشمن و دوست طرز ایشان سرکن چون هیچ نبوده است جهان هیچ مباش(22

چون مزهآ زندگی آوازت خوش بیتابی نالههای غمازت خوش

انجامت باد همچو آغازت خوش11 نازت به طریق دل طنازت خوش انجامت باد همچو آغ با خویش بساز و از خدا راضی باش آسوده ز مستقبل و از ماضی باش با خلق چه سود جنگ و غوغاکردن خود شحنه و خود حاکم و خود قاضی باش(2

بیشمعلوم چه نقش مرد بیند در پیش بزمی که هزار دیده میباید بیش

صیاد شکار ms206 و صید آزادی خویش3 دریاب که هر ذره کمالی خواهد صیاد شکار و صید. گر اهل دلی چنین هوسناک مباش هر جا که رسی خیره و بیباک م صدگام اگر جلوه کند هرگامی جز در ره بی نیازیات. را که زمانه دارد از بهر قصاص تا کشته نگردیم نگردیم خلاص

قاصیک بار به کار ما نیامد اخلاص در جان بازی شدیم صد جا رقاصیک

ن شاهد ما شود علامت در رقص اعجاز کند اهل کرامت در رقص زاهد شب قدر اگر به خوابش بیندبیدار شود روز قیام

379 آن روز که بر خلق نماز آمد فرض دل باخته را سوز و گداز آمد فرض بر عاشق ناکام نیاز آمد فرض صد ناز به خوبان طراز آمد فرض

اعجاز نموده آشکار از عارض آورده بهشت نقد یار از عارضاعجاز: آراسته سامان بهار از عارض از اهل نظر برده قرار از عارض ای از تو بهار دایمی گلشن فیض موری ز تو پرداخته صد خرمن فیض

ها نه نوافروش بلبل از توست پرکرده گل از رهگذرت دامن فیض(1

اطیک بار نگشتیم قدحنوش نشاط در کشور صد هوس فکندیم بساط در راسته بازار جهان گذران درمانده چو کافریم بر روی صراط زنهار مشو به اهل دنیا مربوطبا ننگ مساز نام خود را مخلوط چون پاره کنی عقد وفای اغیارسررشتهآ مهر یارگردد مضبوط رندان سبکروح نگردند سقط آرام کجا داشته در طالع شط از یک کف آب میشود مور هلاکبازی دارد به شورش طوفان بط ر کام نگیری ز دل آرام چه حظ از محنت بی حاصل ایام چه حظ ر عشق هوس گداز آرام چه حظ تمکین جهان بی سرانجام چه حظ

386 از تلخی دشنام تو جان شد محظوظ بیباده ز خود نمیتوان شد محظ هرگاه فدای تو نمودم جان را در مدت عمژ دل از آن شد محظوظ

با اهل جهان نه صلح دارد نه نزاع رندی که ز ms207 خود نمود مردانه وداع با خورشید کشد گرد سرش تیغ شعاع مستانه تر از ذره درآید به سماع

یطالعهرگز نشدم زجانفشانی قانع در کوی تو خودکام من بیطالع هرا صد مرتبه خویش را نمودم ضایعیک بار نگشتی به تکا هنگامهآ محشراست هنگام وداعکو طاقت آن که بشنوم نام وداء خوش آن که رسید تا به جانان جان داد نشناخت به روزگاز ایام وداع از همرهی زمانه میبارد تیغ خورشید ز هر زبانه میبارد تیغ هرچند ز خویشتن گرفتیم کنار دیدیم که در میانه میبارد تیغ بخشید شکوه عشقم از خویش فراغ از بادهآ دیدار رسانیده دماغ

شبها که به یاد یار میسوزم داغ در خانهآ همسایه چراغان باشدشبها که به ی اندیشه مکن عشق اگر بارد تیغمردان ز غنیم سر ندارند دری دریاب که در عالم هستئ عارف مانند مه چارده باشد در میغ211

دریا نتوان نمود پنهان در ظرف تن درندهد عشق هوس سوز به حرف دریا نتوان نم از دولت دیدار نمیبندی طرف تا جان گرامی نکنی بهرش صرف

غافل شوی از منصب جان بازی حیف حیف از تو که خوکنی به طنازی حیفغافل شوی از باشی بدنام ننگ غمازی حیفمشهور نگردی به سرافراز:

395 تا حشز زمانه گر کشد تیغ خلاف ما را سپری نیست به جز سینهآ صاف هرچند که خصم را نباشد انصاف میدان میدان طرح دهم روز مصاف

397 عادت به وصال یار دارد عاشق رندانه ز خود کنار دارد عاشق در راه تمنا که ندارد پایان باخویش هزارکار دارد عاشق

مشتاق توام زیاده از هر مشتاق ای در دو جهان گشته به یکتایی طاقمشتاق توام گاهی به حجاز میدوم گه به عراقشاید به وصال راه یابم ز فراق

جز جان دادن چه چاره ms208 دارد عاشق گر عمر هزاریاره دارد عاشقجز جانداد

یار به صد طریق آید به میان از خویش اگر کناره دارد عاشق(2) بالغ نظران عشق در عالم خاک باشند زلوث آرزومندی پاک

سال یار خودسر ادراک حاشا که به تیغ مرگ گردند هلاک کردند وصال یار خودسر ادراک از دوست مرا نه نامهای بود نه پیک با او نه سلام راه دارد نه علیک در خواب به طوف کوی او میدیدم صد کعبه به یک لباس میزد لبیک(3)

با آن که نمود نام من روکش ننگ بیگانه پرستیار خوکرده به جنگبا آن که نمود نا هر ناله که میکشم نهان از دل تنگ گیرد به دلش وطن چو آتش در سنگ

تنگتا چند رود راه برون از فرسنگ هنگامهآ صلح یار دارد به نظر بیواسطه با خویش نباشد در جنگ

ندان که نمودیم تکاپوی وصالراهی نفتاد بر سر کوی وصال دلدار نمیدهد به خود روی وصال عشاق

عشاق چرا شدند بدخوی وصال آنان که هوای یار دارند به دلگردیده یقین که کار دارند به دل بر یادگلی که محرمش نیست صبا صد گلشن خارخار دارند به دل دور از برت ای غیرت خوبان چگلگردیدهام از زندگی خویش خس پایی نه که سر کنم ره سیر و سفر دستی نه که مردانه گذارم بر از روی دل آرای تو گلزار خجل ما را نپسندی ز دل زار خجل یک بار نگشتیم تسلی از تو بسیار ز خود شدیم بسیار خجل

409 خرسند نشین کام همین است «خلیل» از خود بگذر نام همین است «خلیل» تسلیم شو آرام همین است «خلیل» آسایش ایام همین است «خلیل»

412 دوشینه من و شاهد بی پروایمرفتیم به گلگشت دل خ گرداند شکوه بینیازیهایششرمندهآ روی دیدهآ بینایم

داگر به نامی برسمدر راه وفای تو به کامی برسم گر صاف وصال را نباشم لایقهجرانزدهام به درد جامی برسم

414 گرد سر سرو سرفرازت گردم ربانی شاهدان نازت گردم پیمانه کش بادهآ رازت گردمحیران نگاه دلنوازت گردم کی باشد کی که با دل آرام خودمگردم ب آغاز خودم باشم و انجام خودماز یاد فراموش شود نام خودم یک چند بر آنم که سر خود گیرم دنبال دل دربهدر خود گیرم گمگشتگیام نام برآرد چو وفا در کوچهآ جانان خبر خود گیرم

417 خوش آن که به جز وفا نمی دانستم بیگانه و آشنا نمیدانستم می رفتم اگر زخویش گاهی بیرون جزکوی وصال جا نمیدانستم

420 سرحلقهآ رندان گرفتار منم رسواشدهآ هر سر بازار منم

بی قدر منم زشت منم خوار منم اعزاز تویی حسن تویی یار توییبیقدر،

421

بر شمع هزار فتنه پروانه شوم هر روز به طرز دگر افسانه شومبر شمع هزار فتنا از بس که خجل زخویش و بیگانه شومنزدیک به آن رسید دیوانه شوم

422

دنبال منم میان منم پیش منم در راه تو سرگشتهتر از خویش منم دنبال منم

رسوای هزار انجمن بیش منم هر لحظه به آرزوی گلزار ms210 وصالرسوای 8

ری است که از خود خبری میخواهم از نادرهمردان نظری میخواهم

کوی تو چون به من نمودند مرا دیدم که نه آنم(21 دگری میخواهم

424 ما شیفته حالان سر و سامان چه کنیم جمعیت خویش را پریشان چه کنیم از کفر چه میگشاید ایمان چه کنیم جانان باشد مراد ما جان چه کنیم

425 آن روز که درماندهآ ایجاد شدم از آتش و آب و خاک بر باد شدم در عشق به کار خویش استاد شدم دل دادم و جان بردم و آزاد شدم

یا ساعد دلستان به دستم هستم گر فرمایی که نیم مستم هستمیا ساعد دلس میخانهنشین و بت پرستم هستماینم اینم چنین که هستم هستم

آسوده ز هنگامهآ کشت و دروم من پیر کهن سال و اگر طفل نوم آ چون خونی ناصبور از خود دلگیر در خانهآ جلاد قضا در گژوم هرگاه خیال آن بر و دوش کنم جان وتن و دل را همه آغوش کنم از اول صبحگاه تا آخر شامخودگریم و خود نالم و خودگوش از هر دو جهان اگر کناری دارمگاهی سر راه انتظاری دارم جانانه به سنگین دلی خود نازدای ناله بیا که با تو کاری دارم عاشق نشوی نام کدام است کدام آسایش ایام کدام است کدام بی یاز سرانجام کدام است کدام کام دل ناکام کدام است کدام بی روی تو خود کیش چه سازم چه کنم با جان و دل ریش چه سازم چه کنم تدبیر از این بیش چه سازم چه کنم فریاد که با خویش چه سازم چه کنم

سرحلقهآ عارفان صاحبنظرم هرچند که از خویش نباشد خبرم در شهر و ده از بهر همینم دلگیر(21تا منت سایهای نیفتد21 به سرم

گه خاک ره اهل مذلت شدهایم گه صدرنشین بزم عزلت شدهایمگه خاا در بتکده آزریم در کعبه «خلیل»سردفتر هفتاد و دو ملت شدهایم آن یار که در هوای او میگردم برگرد خود از(3 برای او میگردم خرسند اگر شود ز ناکامی(4) منقربان سر رضای(5) او میگرد

با یار یگانه آشنایی کردیم61 ما جان به تن گره گشایی کردیمبا یار یگانه آش سر در سر کار بینوایی کردیم در عالم فقر(7 پادشایی8 کردیم

هنگامه طراز فتنهآ افلاکم آیینهنوازش کن آتشناکمه خندان خندان چو بر گرفت از خاکم میگفت که هر چه هست من بیباکم

از نالهآ زاز داغ بلبل شدهام با ساغر باده فارغ از گل شدهاماز نالهآ زازد

فرمانده اقلیم توکل شدهام آزاد ز دام زلف و کاکل شدهام ف

440 در خانهآ دل طرح نشاط افکندم بر مسند آرزو بساط افکندم لاحول کنان عشق سرانگشت گزید روزی که گذر بر این صراط افکندم

تممپسند دگر چنان که دانی هستم ای آن که به صد شیوه بری از دستم مپس تا هشیاران ز خویش گردند خجل در بزم وصال خود طلب کن مستم

442 آن روز که خویش را نشانی کردم با شاهد مئ عقد روانی کردم ازگم شدگانی که یکی باشد خضرهرگام وداع کاروانی کرد با خلق جهان شیر و شکر گردیدمتمکین کردند مختصر گردیدم کفارهآ یک دو گام همراهیشان از خویش هزار بار برگردیدم علی که به راه دل در آتش دارممی پنداری که زین بر ابرش دارم در(1) حسرت آن گوهر نایاب مدام دریاصفت از شوق کشاکش دارم

چند سراسیمه برایت گردمخوش آن که دمی به مدعایت گردم

گردی گردم که در هوایت گردم در بادیهای که باد را نیست گذار

گه مست در آغوش نگار افکندم گاهی از خویش بر کنار افکندمگه ms212 مست در آغوش

هر دم ز بهشتی به بهار افکندم این دل که خدا کرم نموده است به منهر دم زبهشتی

447 رفتم که رسم به یاز از خویش شدم صد بار فزون بیشتر از پیش ش هر روز به امید وصال نایابشرمندهآ صد مصلحتاندیش شدم تا با تو نباشم هوس خود نکنم آرایش شمع نفس خود نکنم در سیر بهار گلشن دیدارت گلزار جهان را قفس خود نکنم

م ای بس ره و بیراه که از خود رفتم در کوی تو دل خواه که از خود رفتمای ب خود را ز بهشت فرق نتوانم کرد بریاد تو هرگاه که از خود رفتم هر گاه تماشا کنمت زارترماز روز دگر تشنهآ دیدارترم در عید تماشای تو رعنایی دوست حیران تر از آن شدم که بیک ما مختصران را که نه خاصیم نه عام در کفر خجالتزده در دین بدنام

گردون ز ستاره سنگ بارد هر شام هر صبح کشد تیغ شعاعی خورشید گردون ز در باغچهآ جهان نه خارم نه خسم یا باد خزانی و بهاری نفسم

ه عشق پسند میکند نه هوسم آیا زکه پرسم چه متاعم چه کسم گفتی ز توام لاف تو را بنده شوم خودکام من(1) انصاف تو را بنده شوم

اعجاز دل صاف تو را بنده شوم نتوان ز تو حال خویش را پنهان کرداعجاز دل صاف تو این ناز کند که بندهآ سلطانم آن خندهزنان که بی سروسامانم من گرچه در این میان نه این نه آنم حیران گردم که از چه سرگر در راه طلب که بیش از پیش شدم چندان رفتم که آخر از خویش شدم هنگامهآ ننگ و نام چون طی گردید آسوده ز صد هزار تشویش شدم

گفتمبا آن که رضا ms213 نبود دل من(2) گفتم احوال نهان(1) خویش روشن گفتم راک وصال یار معلوم نشدهرچند که ملهم و مهیمن گفتم گر من نیکم اگر بدم خود دانمگر مطلق اگر مقیدم خود دانم کاری به شمار دیگران نیست مرا گر یک کرده اگر صدم خود دانم

ن در طلبم گرچه تمنای خودمگاهی مجنون و گاه لیلای خودم م آینه هم آینه آرای خودم چشم از همه بسته در تماشای خودم گاهی دل و گاه دلبرت میخوانمهر لحظه به نام دگ

هر لحظه به نام دگرت میخوانم هرچند که نسبت تو با ما کفر استسرحلقهآ اهل نظرت میخوانم ای همنفسان دلنوازم چه کنمبرگرد(3 سر شما چه سازم چه کنم حیرتزدهام که در گلستان وصالبا نالهآ شعله امتیازم چه کنم در بزم وصالت که از آن دربه درم نشکفته گلی به رنگ آن4) در نظرم

چون میآیم به خویش نزدیک ترم هرچند که دورتر ز خود میافتم چون می آی اول کامی که از خدا میخواهم یک گور زمین به کربلا میخواهم فیض عرفات وگشت بازار منا گاهی ز پی سیر و صفا میخواهم

صهان کردم و آزاد شدم اکنون در بند یک کلاه نمدم برخیز به هر کجا که نیکوست رویم شاید به غلط به خانهآ دوست رویم

تا آن منزل که خلوت اوست رویم پرسان پرسان به گرد دلهای خراب تا آن منتزل که. یک چند اسیر ما و من گردیدم آوارهآ غربت و وطن گردیدم

گرد سر حال خویشتن گردیدم خرسندیام از وصال هم روی ندادگ نودولت فقرم ز خطر میترسم از شوخی آه بیاثآر میترسیم چون مفلس بدنام که یابد گنجیتاگرم به من کنی نظر میترسم در وادی آرزو به سر میگردم برگرد دعای بیاثر میگردم چون نالهآ عاشقان به امید وصال تا کوی تو می آیم و برمی گردم دلدار بیا بیا ms214 که گردت گردم زنهار بیا بیا که گردت گردم

این بار بیا بیا که گردت گردم آن بار ز خویش چون نگشتم خرسنداین بار بیا بیا

470 ر درگه دوسث خود پرستی کردیم هر شیوه که بود رسم مستی کردیم

در بزم وصالی پیش دستی کردیم با این همه بینوایی و ناکامیدر بزم وص

471 ناکام اگر طالع پستی دارم بیگانهفریب یار مستی دارم چون بخت سیه دور نگردد ز سرم دستی که به دست خود پرستی دارم

472 در کوی تو رسوای جهان چند شوم شرمندهآ روی این و آن چند شوم دردی کش جام امتحان چند شوم زخمیشدهآ تیغ زبان چند شوم

خود را به هزاران هوس انداختهام در راه تو دام نفس انداختهام خود را به هزاران هوسر از دولت بینیازی استغناصد شور به فریادرس انداختهام ما بر سر کوی یار پی آوردیم ما کسر به صد کسری وکی آوردیم نالهآ آتشین به نی آوردیمما رنگ به رخسارهآ می آوردیم

سر در سر کار درد یاری کردم هر رسواییای که در دیاری کردم سر در بی تابی من وقت نمیداند چیست هر جا دیدم که درد یار تا چند فغان دادخواهان چه کنم همراهی سرگشتهنگاهان چه کنم گر مشهد و شیراز نیارم به خیال از حسرت کاشان و صفاهان چه کنم11

477 سرگشتهآ صدهزار وادی ماییمسلطان دیار نامرادی ماییم

القصه ز هر چه یاد دادی ماییم2 شاگردئ ما و اوستادی ماییم القصه زه

478 ای نام تو برهم زن نام کی و جم گردیده به شیوههای توفیق علم آن جا که سخای تو نهد پا به میان نه حسن طلب باشد نه عشق کرم3)

از آینه شرمسار تاکی باشم37 رفتم که زکوی دوست(22 کامی ببرم از خویش به دوستان پیامی ببرم صید دل خود را که ms215 شکار حرم است تسلیم کنان به گشت دامی ببرم(5

ستم مستم چنان که دانی مستم از نشئهآ بادهآ معانی مستم گر میطلبد کسی نشانی هستم با یار ز جام دوستکانی مستم41) عمری است که تخم صبر در گل دارم کام دو جهان چو س

کام دو جهان چو سحر باطل دارم با دشمن و دوست گشتم آیینه و آبمعلوم نکردم که چه در دل

مکارت به مراد باد و ایام به کام ای در همه جا اهل دل آورده به دام

در مشرب تو جز می و معشوق حرام(29 در مذهب ما خون عدوی تو حلال در مشرب تو جز م فرچند نه دل نه دل ربا میخواهم هنگامهآ یاران به دعا میخواهم مفلش زر و بلبل گل و پروانه چراغ من از همه فارغم تو را میخواهم تا چند اسیر دام گردم چه کنم زندانی ننگ و نام گردم چه کنم من یک تن و شاهد تمنا بسیار حیرتزدهآ کدام گردم چه کنم101

پیشمآن دلبر صدبهانه آمد پیشم دیشب صنم یگانه آمد پیشمآن دلب در هر قدمی چو بندهآ دولت خواه تسلیم کنان زمانه آمد پیشم1 در ظلمت روزگار خضر از پی کام بسیار صباح محنت آورد به شام غافل که در این دامگه دانه و دام از عمر گرامی گرو آرد ایام(2، ان نیست که یاد بزم جانان نکنم یا شکوه ز روزگار هجران نکنم چون میدانم خاطر جمعی دارداز نالهآ بیاثز پریشان نکنم(3

تو از روی گلمبا این همه سرگشتهتر از بوی گلم نون خاکنشینان تو داند خود را دل می کشد از بهر همین سوی گلم4 در بیشهآ شیران گذری افکندمهرگوشه بساط ار هر قدمی به جای سر در ره دوستاز نقش پی خود سپری افکندم(5

491 رفتند حریفان همه ما در راهیم در حیرت این وادی خاطرخواهیم در کعبه بیگنه کشی اسماعیل در بادیه یوسف اسیر چاهیم6 هرگاه به یاد خویشتن می آیم ms216 حیران هزار ما و من می آیم چون از می بیخودی در آتشکدهها از هوش روم چمن چمن می آیم7

یا دیده که و دامن آلوده کدام دل چیست بگو یا غم بیهوده کدام یا دیده که و دامن3 باشند شهیدان همه یکیک به نظر آخریکی از هزار آسوده کدام461

برت مقدورم نه فرصت این که طاقت آرد شورم نی تاب جدایی زبرت مقدورم نه فر در بدرقهام توجهی لطف نمایتا این ره نزدیک نگردد

510 تاکی به خموشی هوسی تازه کنم یک چند بنالم نفسی تازه کنم هرچند که منزل ز نشان بیرون است آوازهآ بانگ جرسی تازه کنم4

511 ای در دو جهان چو خویشتن گشته به نام عاشق چو شوی پیک- خواهی دو جهان به مدعایت گردد رخ بررخ شاهد نه و لب بر لب جام5) خوش آن که زکوی یاربی خویش آیمبا دل از راه تهنیت پیش آیم این دولت اگر روی نماید ناگاه فارغ ز وصال شاه و درویش آیم61

513 با آن که ز خود خبر ندارم که منم جز غربت کوی تو نباشد وطنم چون باد بهار در هوایت شب و روز آوارهآدشت و هرزه گرد چمنم4

516 گر شوق به نالهآ سحر میکشدم با

میکشدم باگریهآ زار بیاثر میکشدم تا یار نیابم نشوم آسوده از مرگ نمیترسم اگر میکشدم(3) خود را سرخیل بیگناهان چه کنم شرمندگی نامهسیاهان چه کنم گرگریهآ شام در گلو گشت گره با نالهآ زار صبحگاهان چه کنم14 گر ناله کنم بوی تو میآید از آن بیخود به سر کوی تو می آید از آن غیر از تو که دیده است بهشتی دیگر دل از همه جاسوی تو می آید از آن(5) هنگامه طلب شاهد خودکارهآ من میکرد نهان ز خویش نظارهآ من حرفی به سراسیمهنگاهش میگفتتا باز چه فکر داشت دربارهآ من افسانهآ شوق را نهفتن نتوان دور از تو چنانم که به گفتن نتوان این گرد که در عشق ز جانم برخاست از چهره به سیل گریه رفتن نتوان

خود را به دیار عشق بدنام مکن مستی به هوای دل خودکام مکنخود

اندیشه ز دستبرد ایام مکن غیر از سر کوی یاز آرام مکناندیشه ز آن را که یقین نمیتوانم گفتن جان و دل و دین نمیتوانم گفتن افسانهام از زبان او شهرت کردآسانتر از این نمیتوانم گفتن

آمد صنم یگانه پیمانه کشان امروز به کام من بینام ونشان آم تعلیم ده گرمی خورشیدوشانبر آتش شوق دامننازفشا تا در چمن ریا نمیگنجم من با دلبر خود کجا نمیگنجم من

دانسته به هیچ جا نمیگنجم من در خویش به صد دعا نمیگنجم مندانسته به هیچ ج یک بار دل حزین نشد شاد از من فریاد از من هز یاری که از او سیر نگردد نظرماز روی ریا نمی کند یاد از م زنگیقرشی نمیتوانم کردن این بیروشی نمیتوانم کردر از خویش گذشتگی است زاد ره یارمن توشه کشی نمیتوانم کردن

چندین گله از بخت خداداد ms219 مکن فریاد مکن «خلیل» فریاد مکنچن هنگامهآ شوق طرح بیکاری ریخت خود را مزدور ناز استاد مکن بیش و کم ایام چه خواهد بودن پیداست که انجام چه خواهد بودن تمکین می و جام چه خواهد بودن ممنون شدن از کام چه خواهد بودن

ی که شود ز تاب نظاره کبابسیلی خور انتقام خواهی کردن رخسار نکو نکو تو کردی یا مننظارهآ گرم رو تو کردی یا من خودکام بهانه جو تو کردی یا منجان درتن آرزو تو کردی یا من سم الله سرنوشت یاران یارانآیینهآ خوب وزشت یاران یاران گر کعبه اگر کنشت یاران یارانیاران یاران بهشت یاران یاران امروز من و یک دو سه تن بیکاران رفته

رفتیم به سیر کوچهآ میخواران هرگوشه بهشتی شده از دلدارانآن جاست قرارگاه جان یاران میخواره شدی تلاش مخموری کن خون در جگر بادهآ انگوری کن گر بینمکی رهت زند شوری کن از هرچ

از هر چه به جز یار از آن دوری کن آزاد نشین از همه آزاد نشین چند این همه تنگدلش

چند این همه تنگ دل شدن شاد نشین ویرانه پرست باش(1 آباد نشین دیوانهنگشته با پری زاد نشین گل بر سر خارگرم بازار همان بیتابی مرغان گرفتار همان تا هست جهان عشق همان کار همانگفتم صد بار ما همان یار همان راهی سر کن که واتوانی گفتن در بزم شه و گدا توانی گفتن افتاده دگر کار تو با نیت تو دشنام دهی دعا توانی گفتن

ردانه به ناسازی دوران خوکن فریاد ز نامردی ایام مزن بیباده ز هوش میروم مستی بین با خویش برآمدم زبردستی بین

یستجویای وصال دوستم هستی بین در عالم نیستی که ما و من نیست

دنباله رویهای(1) هوس پیشه مکن بر نخل حیات آز را ms220 تیشه مکن گلزار دلت را که بهین جنات است از خار و خس حرص و بیدوست صبوری نتوانم کردن دوری به ضروری نتوانم کردن شیرینی شوق میبرد از کارمآن نیست که شوری نتوانم کردن در کوچهآ یار خانهای پیداکنسامان دل یگانهای پیداکن هنگامهآ جاودانهای پیدا کنهر جا باشد بهانهای پیداکن معشوق به ما دلنگران است همان ایام به کام دگران است هما ما هر ساعت بر سر بازار دگر ارزان گشتیم او گران است همان دنیای دنی نه مهر دانسته نه کین تا چندکنی شکوه(2) از آن شکر (3 از این دیدیم هزار جا که یک نام گزینبرلوح مزار بود و بر نقش نگین از خصم ستیزه جو تبرا میکن با دشمن دوسترو مدارا میکن از دام تکلفات رسمی بگریز کاری به مراد دل خودرا میکن4)

و خود گفتن(1)از آتش رشک این و آن را تفتن تم ز شراب بینیازی مستمچندان که ز خود نمیتوانم رفتن این عالم ویرانه چه خواهد بودن یا مسجد(2) و میخانه چه خواهد بودن درگوش مکن هزارپای سخنش جز حسرت و(3 افسانه چه خواهد بودن در مذهب ما حلال باشد دیدنعاشق باشی وصال باشد دیدن ک بار نبینمت که بیخود نشوم با آن که تو را محال باشد دیدن

خضری در این بیابان برساناز باطن سلطان خراسان برسان هرگام که بر گرد دلم میگردد در هر قدم آشکار و پنهان برسان آن جا که نه ما جلوه فروش است نه منبی سعی زبان طرح نمودیم سخن رگاه ز شوق یار فریاد کنمآید به طواف نالهام مرغ چمن دل ترک هوس نمیتواند کردن زین واقعه بس نمیتواند کردن مرغی که نشسته هر زمان بر شاخی تمکین قفس نمی تو

تمکین قفس نمیتواند کردن

551 هرچند از او فسانه باشد گفتن یا باعث صد بهانه باشد گفتن خاموش شدن رسم فراموشان است باری به میان میانه باشد گفتن

دشمن که در صلح زند جنگ مکن رخسار به خون دیده گل رنگ مکنخود را مزدوز نام یا ننگ مک

خود را به میان دوستان تنها بین مغرور مشو بدی رسد از ما بینخود را با این گرسنه آن گرسنه خواری باشدحال دنیا و مردم دنیا بین هنگام صبوح است قدح نوشی کن هشیاری را فدای بیهوشی ک از هستی خود مشق فراموشی کن با شاهد دلخواه هم آغوشی کن بییار صبور چون توان گردیدن از خویش نفور چون توان گردیدن نزدیکان را نباشد این جا ره حرفچند این همه دور چون توان گر نه دشت به جا نه کشت خواهد ماندن نه کعبه و نه کنشت خواهد ماندن این است اگر رسم جهان گذران نه نام نکو نه زشت خواهد ماندن جانا(2) چه شود اگر به کام دل من رندانه درآیی به مقام دل من از بهر فریب جان بیصبر و قرار پرسی ز من دل شده نام دل من

از پیر و جوان آگاه نشد چه آشکارا(1) چه نهان در کار قضا هیچ کس از پیر و جوانا دور فلک سفید شد موی سیاه در مکتب روزگار طفلیم همان در خانهآ دنیا که نه دل بود نه دین باشند2) شب و روز جهانی به ک صد کوزهآ بی دسته فکندم به هوا(3از بخت رسا یکی نیامد به زمین رداند خیال یاز راه از دل من آه از دل من هزار آه از دل من آن عهد کجا شد که تمنای وصالمی جست نهفته تکیه گاه از دل من ان روز که گشت میکشی پیشهآ من از غنچه برآمدگل اندیشهآ من خورشید ز انفعال تا شب تر بود از بس که به صبح خنده زد شیشهآ من رخیز ms222 «خلیل» اشتیاقی برسانخود را به خراسان و عراقی برسان دوران بدمست و فتنهها بیکارندتهشیشهآ صحبتی به طاقی برسان دنیاگذران و کار دنیاگذرانهنگامهآ ننگ و عار دنیاگذران چون عهد طرب بهار دنیاگذرانامسال به رنگ پار دنیاگذ شوخی که فزود آشنایی از من از ناز اگر کرد جدایی از من در سایهآ گل خواب صبوحی از او بیتابی نالهآ هوایی از من

هم نسبت این و آن مشو فردی کن درماندهآ خاص و عام ایام مباش هم نسبت این و آد ام به من چه میتواند کردن یاکام به من چه میتواند کردن آغاز نداشت کار بی سامانمانجام به من چه میتو دوشینه به هنگامهآ مستیطلبان(1)آن نالهفروشان خموشی نسبان

صبح سخن از می و معشوق گذشت ای کاش همیشه روزها بود شبان21

زاهد به در میکده مست آوردن صد فتح به امداد شکست آوردنزاهد به در م اعجاز ز چشم(3) می پرست آوردن خود را نتوان دمی به دست آوردن4) از هر چه به جز دوست تبرا میکنخاموش نش

خاموش نشسته مشق غوغا میکن از خویش اگرگم شده باشی خود را در بزم وصال یار پیدا میکن(5)

571 دوشینه به تکلیف دل لیوهآ من بیگانه پرست آشن نوشید شراب و بوسه انعام نمودگفتا نوبر تو میکنی میوهآ من1

572 امشب تو بیبهانه رنجیدهآ من آن در دل و در زبان و در دیدهآ من خندانخندان چو صبح دیدار نمود دیگر چه کند بخت پسندیدهآ من7

کنسر در پی آه صبحگاهی میکن بر درگه دوست ناله راهی میکن سرپنجهآ فقر را قضا تاب ندادخرسند نشین و هر ms223 چه خواهی میکن3 مردانه ز سرگذشته راهی سرکنراه سر کوی دادخواهی سر کن ناید کاری به مدعایت گرددهنگامهآ شوق گاهگاهی سرکن(4) ماییم و همین ... سراپا مجنون گاه خود گوی کزاین گروه نه مرد و نه زن دیگر به چه دلخوشی توان شد ممنون(6) با دوری یاران چه توانم کردنیک تن به سواران چه تو امید وصال و بیم هجران تا هست گلگشت دیاران چه توانم کردن(7)

579 با نالهآ بیاثژ سری پیداکن گر شام نباشد سحری پیداکن زان باده که خضر میدود در طلبش گم گرد زخویش ساغری پیدا کن(28

580 بشنو سخنی از این نو آیین بشنو آنها همه از یاد ببر این بشنو تاکی به زبان آوری آشفته شوی خاموش نشین از همه تحسین بشنو

بیگانهنمای آشنا کیست بگو آرایش بزم مدعا کیست بگوبیگانهنما: تعلیم ده درس و دعاکیست بگو سرگشتهتر از باد صباکیست بگو21

بر آتش گل تاخته روی تو ز تو آیینه پرست گشته روی تو ز تو بر آتش گل تاخته را گل کرده بهار جست وجوی تو ز توپنهان چه کنیم آرزو درماندهام ای خضر کرم آن تو کو گمگشتهام از خویش بیابان تو که تا نقش پیام ز تشنگی میسوز ای ابر کرم چشمهآ احسان تو کو احوال دل افسانهآ یاراست بگو تقصیر مکن فرصت کاراست بگو

وصال بر زبان راه مدههنگامهآ اختر به گذار است بگو

کوسرگردانم راهآ کجا منزل کو کو جذبهآ خضژنام اهل دل کو س گر یار دمی به دیده آید صد بارجز حسرت دیدار دگر حاصل کو ای شأن خرد برده غرور از سر تو صد نیزه گذشته خاک گور از سر شیطان به گناه خویش اقرار آورد یک ذره نگشت کبر دور از سر تو(2 گفتی ز نوای ناله خاموش مشو با خویش به رغم ما هم آغوش مشو من هم هوسی گرد دلم میگردد از یاد مبر مرا فراموش مشو

سایه به یک مقام آرام مگیر از پا اگر افتادهای از دست مشو رندان یگانه با هزاران تک و دوخود را به وصال یار کردند گرو تا بود تو کهنه پوش عصیان بودی یک بار نشد لباس ایمانت نو ای جان شبکی چنان که من دانم و تو پنهان شبکی چنان که من دانم و تو جانبازی من اگر نداری باورآسان شبکی چنان که من دانم و تو با آن که نماند ساز و سوزم از تو دل کامروا نشد هنوزم از تو گر راه سخن یافتمی میگفتمشبهای جدایی به چه روزم از تو غیر از تو که دیگر هوس آراست بگوآیینهط

آیینه طراز سنگ خاراست بگو مهمان وصالت دل خودراست بگواز بهر خدا شرم مکن راست بگو امرد ستیزه جو سپهر بدخوگاهی بر این کمین کندگاه به او گر خلق زمانه دهدلند و یکرو تعلیم گرفتهاند از آن توبرتو(1 روزی نشود این که شوم دور از تو زخم دل خسته باد ناسور از تو گفتی که «خلیل» را نمیدانم کیستآن رند که مست از تو و مخمور از تو(2) از خود باشد به خویشتن بالش تو

الش توبیهوده از این و آن چرانالش تو گر غیرت آفتاب شد بالش تو ایام ستیزهجو دهد مالش تو(3

لم واماندهدامن به چراغ مردمی افشانده بر سفرهآ آرزو که روزی نشود مهمان باشیم خوانده یا ناخوانده ارباب نظر نقد روان آهسته در پای تو ریزند نهان آهسته هرگام شهیدی است به رویت نگران آهسته روای سرو روان آهسته

آزاد ز دام صد تمنا گشته یا رب منم از خویش شکیباگشته آزاد ز دام ص بر یاد تو گرد خود سراپا گشتهپنهان هرچند ms225 گشته پیداگ من با دل صدهزار کارافتادهراهم به سر کوچهآ یار افتاد هنگامهای از بوس و کنار افتاده دیوانه به سامان(1 بهار افتاده

601 ای از تو به هر دلی هزار اندیشهآوارهآ هر شهر و دیار اندیش هرچند که جان کند نثار اندیشهآن جا که تویی نیست به کار اندی دل خط امان زنام و ننگ آورده زنار سر زلف به چنگ آورده از دردسرم هوش به تنگ آورده ساقی می ناب لالهرنگ آو

603 ساقی قدح بادهآ گلفام بده کام من بینوای ناکام بده آن بوسه که وعده کردهای در مستی در خاطر اگر نمانده دشنام بده

607 در راه تمنای توگاه و بیگاه آنها که ز دل کشیدم الله الله سوس که رفتیم و ندیدیم تو را منزل طی گشت و طی نگردید این راه

608 تاکی تاکی(1) زکفر و دین سرگشته27شرمنده(3 ز دنیا و ز دلبر گشته پیوسته در انتظار باشم که کجاخود را یابم ز خوی

خود را یابم ز خویشتن برگشته

609 دارم دلی از هر دو جهان برگشته از من پیدا ز خود نهان برگشته در کوچهآ جانان که ندانیم کجاست بی واسطه رفته ناگهان برگشت

610 در عشق مپرس شیر یا روبه بهاین قصه به جایی نرسد کوته اوراق سرانجام پریشان حالان چون دفتر روزگار تهبرته به

رخسار به این سیلی بیداد مده پا محکم کن به هر چه آید در پیش فرصت ms226 به جهان سست بنیاد مده

612 ی دلبر صدبهانهآ شستسیاه برداشت کمان کینهجویی ناگاه هر تیر که افکند به صید دل من یک یک به نشانه خورد چون تیر نگاه

613 لب بستهام از گفت و شنید که و مهتا واکنم از رشتهآ امید عمری است در این عرصهآ آتشکدهده چون اشک گره باشم و چون آ

614 فریاد زدست دل عاشق پیشه دیوانهآ خودسر هزاراندیشه یک سنگ نشان بر سر راهی نگذاشت با آن که ز خود حذر کند ای

615 نوروز که بید گل(1) به بار آورده دیوانه به گلگشت بهار آورد ساقی می ناب بیخمار آورده باد سحری پیام یار آورده(2

616 امشب به هوای دل صدنظارهمن بودم و من لیک ز خود آواره تا صبح در آرزوی آن مه پاره اشک چو ستاره ریختم صدباره(3)

617 هرچند که یار سرگران افتاده این قصه به صد شرح و بیان افتاده در شکر وصالش که نمیدانم چیست بسیار زبان که عیبدان افتاده(4)

620 یا رب زکرم حلاوت ایمان ده هر چیز مرالطف تو خواهد آن ده ایام حیاتی که به غفلت بگذشت از طاعت بیروی و ریا تاوان ده(5]

621 ماییم و دلی ز آرزو فرسوده

درماندهآ کار بوده و نابوده خوش آن که در این جهان ننگ آلوده

از نام نکو گذشت و شد آسوده(6) در گوشهآ زندان من تنهامانده از حالت خود به صد تماشا مانده مرچند منزهم چو یوسف زگناه شرمنده تر از هزار رسوا مانده(7

623 دل در پی چشم نیم خواب افتاده این ذره به فکر آفتاب افتاده ای خضر به سرچشمه فریبم دادی راه طلب من ms227 به سراب افتاده(8)

626 جانا هرچند شوخ و خودکام شوی حیف است که با اهل هوس رام شوی از کشتهشدن ننگ نباشد ما را ترسیم تو در میانه بدنام شوی

627

من هیچ نیام جمله همانم که تویی گر جان طلبی بر سر آنم که توییمن هی در ماندگی خویش چه سازم چه کنم اظهار عیان راز نهانم که توبی خواهم که به کام دوستان یک باری دیدار تو برداردم از دل باری هرچند ز دام دل نگردم آزاد درماندهآ خویشتن نباشم باری

629

هزچند که جان دهی به دردش نرسی ایام که بر بساط نردش نرسی هزچند که جان دهی امروز که صرف او شود دین و دلت فردا چه عجب اگر به گردش نرسی از حالت خویشتن خبر نشنیدی گفتم صد بار بیشتر نشنیدی هرچند به افسانه گذشت ایامت جان بازی ارباب نظر نشنیدی

جان ناصبوران دانی نزدیکی آرزوی دوران دانی من بیتو ز خویشتن ندارم خبریمعلوم نگردد که منم یا دگری بیدار به شامگاه(1) محشر نشومیک بار اگر به خوابم آید(2) سحری شد عمر و ندیدم از تمنا کامینه(3 ننگ مرا نصیب شد(4): آن عهد فراموش شد از خاطر دهرآغازی(5) داشت کار یا انجامی بیری به کف آر تا جوانی یابیسرچشمهآ آب زندگانی یابی گر غمازی پردهآ کارت ندرد اسرار نهان آنجهانی یابی

636 انانه پرست گشتهای جان ms228 چه کنی چون کفزکمال یافت ایمان چه کنی آرایش عاشق نظر پاک بس است رسوا شدهای چاک گریبان چه کنی

637

زنهار که جان تحفه به جانان نبری هرچند که تا جان ندهی جان نبریزنا خود را به سرای دوست مهمان نبری از بیخردئ زیره به کرمان نبری

روزی دو سه نیست باش(2) هستی تاکی با رنج خمار لاف مستی تاکی روزی دو سه نیست باشر مادام که در بند هوا و هوسی فریاد مکن که نیست فریادرسی

آن عرصه ندارد که برآری نفسی دنیا که به آن این همه نازش داریآن عرصه ندارد که بر

640 خرسند مگرد(3 تا به جایی نرسی تاگم نشوی به رهنمایی نرسی گر یاری(4) این و آن گذاری از دست در حسرت او نیز(5) کجایی نرسی

641 شق تو که نیست یادگارش یاری بیزاریام آموخته از هر کاری

واله کندم به جلوهآ دیداری هر روز نهفته در سر بازاریواله

642 ای باعث کام دو جهانم که تویی آسایش دل راحت جانم که تویی بسیار به چشم خود عزیزم امروز چندان که یقین گشت گمانم که تویی

643

644 یا رب چه شود که بینیازم سازی پیمانه کش بادهآ رازم سازی از سایهآ خویش سرفرازم سازی ممتاز ز اهل امتیازم سازی

یا بیرایی نموده یا بیرویی ایام که طرح کرده ما و اویییا بیرایی ن آموخته درگلشن دوران از اوگل رعنایی و غنچه توبرتویی

647 بشنو بشنو مگر خبردار شویاز خویش اگر میگذری یار شوی مردانه گر از سرنگذشتی سهل است حیف است که درماندهآ دستار شوی معشوق خراباتی و سرکش اولیگر باده فتد به در عاشقی از ملامت اندیشه مکنآرامگه سمندر آتش اولی برخاست سحرگاه ز ms229 دل غوغاییپنداشتم آمد خبری از جایر رفتم که روم ز خویش پیدا شد یارگفتا اکنون کجا روی کز مایی

650 ادام که خویشتن پرستی باشی دونهمت ناتمام پستی باشی

تا چند زیردستی باشیپیمانهآ باده کش که مستی باشی

651 آن گشتهآ سود را تماشاکردی نامرد حسود را تماشا کردی در آتش رشک خویشتن را چون سوخت هنگامهآ دود را تماشا کردی

654 خواهی که به شادی گذرد ایامی کامی ز جهان طمع مکن یا نامی در وصل هم آسایش عاشقآ سخنی(1) است پروانه ز سوختن ندید آرامی بیگانه ز خویش باش اگر یار خودی بگریز ز خلق اگر هوادار خودی معشوق ز هرگوشه به سویت نگران حیف از تو که این چنین گرفتار خودی

656 تا ترک هوسها نکنی رنجوری(2 نزدیکی اگر راه دلت زد دور مد نقش در این بساط سرگردان استبازیچه شناس نیستی معذوری تا دیده ز غیر او نمازی نکنی در ملک وصال یکه تازی نکنی از رشتهآ آرزو به خود دام مبافزنهار به خون خویش بازی نکنی

658 حیف از تو که درماندهآ هستی باشی بیهوش شراب خود پرستی باشی بر اوج خطر با همه پستی باشی رسوای جهان به نام مستی باشی

یجان یافته از تو عدل نوشروانی ای رونق هنگامهآ دولت رانی ج شمشیر که قبلهآ جوانمردان استبر فرق حسودان تو باد ارزانی1

660 من بیتو ز خود نباشدم آگاهی تمکین گدایی نکنم یا شاهی بیخویش به سیر بزم دلبر رفتم بر اهل طلب خضر شود گمراهی21 ای در طلب تو هر که باشد مستیصد بار فزون از آنچه هستی هستی ms230 انند که باشد قدراندازی تو هر صید که ناوکی خورد از شستی(3 هرچند ندیده دهر چون من مستی(4) طی ساخته هر کجا بلند و پستی منصبده عاشقان مرا نام نهادمفلس شدهآ متاع بالادستی(5) در وادی شوق خضر سرگردانی آورد به کوی دلبرم پنهانی

تنون عمری است تا به این نادانی من باشم و او باشد و صد حیرانی61) ای آن که به اهل درد داری نظری با تلخی کام من چه سازد شکری یا بیخبرم کن که ندانم خود را یا هر نفسی ز خویشتن ده خبری177

من دانم و من گرچه تو هم میدانی افسانهآ بیسری و بیسامانیمن دانم و

مشکل نتوان یافت به این آسانی1 عاشق جان داد و وصل جانان دریافت مشکل نتو

666 بیشی مطلب کز همه کس بیش شوی دنباله دوی اگر کنی پیش شوی

آسوده ز صدهزار تشویش شوی21 گر هستی خویشتن نبینی به میان آسوده ز صدهزار

667 در عالم نیکنامی و بدنامیخواه از عالم گرفته خواه هستند گرفتار به صد ناکامی این است طریق عشق و خون آشامی31

ترک هوسها نکنی ناکامی صد بار اگر سوخته گردی خامی یار از تو جدانیست چه در کعبه چه دیر از تهمت کفر و دین چرا بدنامی27 ناز تو کشم که نازنین آمدهای درخورد هزار آفری سانند گل و سرو نگنجی به قبا نیک آمدهای که این چنین آمدهای(5)

670 با خویش بساز تا به حق رام شوی آسوده ز شور و شر ایام شوی این نکته به صد تجربه حاصل کردم گر بد نکنی نیک سرانجام شوی(6

672 ای از تو رفیع منصب آقایی زیبندهآ مسند جهان آرایی

تا حشر گرفته دولتت بالایی(2 خوش باش که از همت روزافزونتتا حشر گرف زاده تویی که یار آزادانی چون ms231 یار شکفته همچو خود شادانی ای گنج تو خود بگوی غیر از تو کجاست امروز در این خرابه آبادانی(3

674 تاکی ز جهان شکوه به احباب کنی اندیشهآ آرزوی نایاب کنی پیداست که راحتش چه خواهد بودنخوانی که به رهگذار سیلاب کنی(4)

675 دوشینه خیال کردهام شعر تری دربارهآ اشتیاق رعناپسری چون نور به هر دیدهآ تر جلوه گریمانند نگاه من پریشاننظری(5

676 دنیا چه بود دهکدهآ ویرانی هر جغد در او به رتبهآ سلطانی این خلق که از ما و من افتاده به هم ماند مسافران دمی مهمانی(6)

بازیچهآ صدهزار سودا نشوی زنهار که چون بهار خودرا نشویبازیچهآ و اندیشهآ حسن غیر معشوقی نیستعاشق نشوی بیهده رسوا نشوی227

679 تاکی تا چند جنگ و غوغا دارییک بار نگوی شمشیر هجا دور نسازم زسرت هرچند که .. خود به صحرا داری31 راهی سرکن مگر به جایی برسی گر ناله رسا شد به نوایی برسی ریاد سراسیمه فراموش نمای شاید به صدای آشنایی برسی21)

681 یا رب دردی زیاده از هر دردی دردی که بمیرد از برایش مردی شاید چو نماند از وجودم گردی یاد آوردم گنج بادآوردی(5

682 خود را تا چند ناصبور اندازی آتش در خویش چون تنور اندازی یا رب چه شود گر حسد بیجا را از سینه برون کشیده دور اندازی41

684 با آن که نه روم در نظر بود نه ری دایم به هوای دل شد. اکنون من و دل هر دو زکار افتادیم یا جذبهآ کام بخش مشتاقان هی(2

685 بیپایان است وادی مشتاقی دیدیم بسی که فاضل آمد ms232 باقی

مت خویشتن است یاران همه مست باده ما از ساقی(3 هرکس مهمان همت خویشتن است

686 چون غنچه اسیر رنگ و بو چند شوی آشفته مزاج تندخو چند شوی(4) در آینه هر عکس شود صورت یاب با اهل حسد روی به رو چند شوی5)

ارمغان اوب

دیوان خلیل کاشانی

جلد دوم: غزلیات تصحیح: محقد امیدی بیدگلی وافشین عاطفی وازهنگاری وویرایش: زهرا ریاضی (پروانه) صفحه آرایی: فریبا محتی نسب

ناشر ارمغان ادب

چاپ اول /200/1401 نسخه چاپ وصحافی: مرکزچاپ ونشربوستان کتاب شابک دوره: 9 -622-99238-4- 978 شابک جلد دو: 3 -99238-6 -622- 978

قیمت دوره: 400.000 تومان

حق چاپ محفوظ است. کاشان سخیا بان شهید رجایی - خیا بان آییت الله مدنی -کوچه فرخ 2- شماره4 34

دعا در خواب زیر عرش میگیرد سرایت را سحر کز شوق دیدار تو یا رب یا ربم باشد دعا در خواب زیر عرة

ده تجلی ده شب مهتاب نوروز هدایت را به چشم من که در بر روی مستی گل بر آورده

نیستم از خود ره امید من نشنیده اقلیم نهایت را وصالم گر شود روزی تسلی نیستم از خود اگر بیگانهام گر آشنا از دوستدارانم کریم از دشمنان کی بازمیدارد حمایت را

نمیداند زبان اهل دل نام شکایت را ز شهد شکر کام ما شناسد طعم آسایش نمی به خاصان گرنمی آموختی آداب خرسندی که می دانست

که می دانست مهمان خانهآ عام عنایت را تو میدانی زابنای زمان از دوست یا دشمن من بی آرزو آزار میدانم رعایت را

دل زار «خلیل» از دست من باشد پریشانتر

بفرما تا به سامان آورد شاه ولایت را ای اختراع کرده ره مستقیم زینت ز خاک پای تو عرش عظیم را

معجزت آرد گواهآ قصهآ ماه دونیم را هر جا خطیب دم زند از تیغ معجزتآردگ میم محمدی ms233 که جهان را احاطه کرد برد از خیال رند گنه پیشه بیم را از آرزوی قطرهآ آب وضوی او بردم زگریه رونق در یتیم را در حق گزاری لب معجزلطیفهاش آخر جواب چیست ندانم حکیم را روز الست بر همه کس آشکار شد از بس که تازه ساخته عهد قدیم را

خوش کردهام ز خانه به دوشان نسیم را سر چون بهار در پی بوی تو مینهدخوش کردهام

مه صیام برلب نهاده مهر عصای کلیم را انگشت قدرتش ز هلال مه صیام بر عیسی ز شرم مصحف رویت به چرخ رفتبر طاق فردا که انبیا همه حیران خود شوند یاد آوری ز وعده خداز

انعام میکنم به ندیمان نعیم را چون از شراب نعت برآیم ترانه سنجانعام میک

الحمد اگر «خلیل» ندانسته دور نیست

کی از الف شناخته این طفل میم را

3 جانفشانی ها به دستم داد تا سررشته ر رام کردم آن خود آرای خدابرگشته را بهترین اعجاز باشد طرز آن نازآفرین دام دلها مینماید زلف بررخهشته را آرزوی جلوهآ جانانه در دل پاگرفت رشک طوبی ساختم تخم درآتش کشته را

داستانها ساخت یارم نامهآ ننوشته را بارها مکتوب بی مضمون به قاصد دادهام داستانها ساخت شاهد ایام را دادم به هر ملت طلاق طرفه داغ حسرتی بر دل نهادم خود به جانان عرض حال خویش نتوانم نمود دیگری خرسند کی سازد من سرگشته را

حسن رعنایی پرست آیینه میسازد «خلیل»

دیدهآ حیران در خون جگر آغشته را(1) حسن چون هنگامه آراید که داند عشق را لیلی از مجنون سرگردان رماند عشق را خونی یاران جانی هر که می پرسیم اوست داور محشر کجا از ما رهاند عشق را شاهد نامهربان راگر نسازد مهربان

اگر نسازد مهربان پیر ما بازیچهآ اطفال داند عشق را وبهاران جنون ماقیامت طرح ساز جای مجنون در بیابان میدواند عشق را آن که میبخشد نظر را آشنایی با نظر بهر ما ms234 امیدواران میرساند عشق ر دست خود کامی برآرد حسن اگر از آستین جامهآ ناموس برتن می دراند عشق را در ره یاری که سر بر باد دادن زاد اوست بی نیازیها به منزل میکشاند عشق را بر به این آیین که میدانی خود آرایی کند یار بی پروا به روز ما نشاند عشق را

التفاتی یار خودسر با هوس دارد «خلیل»

از من بدنام می ترسم رماند عشق را

5 هوای یار کن فرمانروا شو کامرانی بهشت جاودان گردان بهار زندگانی را غنیمت دان وصال هم نشینان را خداوند2 دگرکی بازبیند(3 کاروانی کاروانی را

خت دیوانه به جانی میفروشد بوسهآ کنج دهانی را خود آرایی که ما را آرزویش ساخت دیوانه به جانی می

مهتاب سرکویت ز صد بی طاقتی گر روز ننمایم نشانی را نیاید باورم گلگشت مهتاب سرکویت

ر را با نظر راه حکایت در میان باید چه سازد عاشق ناکام پیغام زبانی را

دو روزی گر توانم برد از کویت گرانی را طلسم خودنماییهای دل را میزدم بر هم تمنادشمنی را تا توانی شیوهآ خود کن مگر از سر گذارد دلستان نامهربانی را نثار مطلبی گردان که در پیری به کار آید گرامی جنس بازار جهان نقد جوانی را خود آرایی اگر در پردهات رسوا نگرداند تماشا میتوان(21 کرد دلدار نهانی را(2) امام شهر را واجب شود صد سجده پیدرپی اگر یک بار بیند آن بلای ناگهانی را نسازد گر خود آرا زیستن در پردهات رسوا تماشا میتوانی کرد دلدار نهانی را

بهار آمد «خلیل» آن به که خودکامانه با رندان

نمایی رونمای گل شراب ارغوانی را(3 اگر درماندهآ امروز و فردا می کنم خود ر چو عاشق از متاع صبر یغما میکنم خود را ز بس بر باد دادم خویشتن را در هوای او رسم چون بر سرکویش تمنا می کنم خود را ندانم با که این افسانه آیا در میان آرم تو راگم ms235 می کنم هرگاه پیدا میکنم خودر

که دلگیرم اگر در کار عنقا میکنم خود را از این خودناشناسان آن قدر نامردمی دیدم به روز حشر هم از نسبت فرزندی آدم فتدگر در بهشتم راهآ رسوا می نمیبندم در دل در غبار دشمن جانی به هر آیینهآ رویی تماشا میک به فکر کار خویش افتادهام بی حاصلی تاکی فدای جلوهآ آن قد رعنا میکنم خود را صبا راگر به تقریبی توانم ساختن غافل به خاک رهگذار یاز سودا می کنم خود را

«خلیل» اوضاع دوران را کسی چون من نمیداند

چرا سرگشتهآ امید بی جا میکنم خود را

7 غیر جان بازی تمنای دگر دارم بیا طرفه آین غریبی در نظر دارم بیا ودنمای من تماشای زیانت بیش نیست با فنای خویش دستی در کمر دارم بیا ای [که] گلها زخمی تیغ نگاهت گشتهاند ستگاه صدگلستان در جگر دارم بیا فرصت دزدیده دیدن کی شود هنگامه ساز حیرت آبادی مردن و رفتن زکویت یادی از هم میدهندهر چه بادا باد انداز سفر دارم بیا اد دیدنهای پنهانت ز هوشم میبرد ناله واری تا هنوز از خود خبر دارم بیا

شیوههای ترک سر کردن که دیدی از «خلیل»

تا بخواهی(1 بیشتر از پیشتر دارم بیا

8 اگرچه روکش تقدیر کردهاند مرا ز روز و شب به دو زنجیر کردهاند مرا تمام خواب پریشان شدم نمیدانم که اهل راز چه تعبیر کردهاند مرا عجب که از دو جهانم قرارگاه شود چنین که تیر پی تیر کردهاند م مباش این همه در زیر بار آرایشخراب کردهآ تع

خراب کردهآ تعمیر کردهاند مرا

نون عشق ز افسون زیاده میگرددنیافتم که چه تدبیر کردهاند مرا

توان به کمندم کشید سوی بهشت به کنج میکده تصویر کردهاند مرا حکایت لب و دندان یاز طرح کنم توانگر شکر و شیر کردهاند مرا به خویش رشک برم تا به یاد روز وصالحریف نالهآ شبگیر کردهاند مرا(2) نه ms236 وصل یار شناسم نه فرقت اغیار زبس که از همه دلگیر کردهاند مرا چرا جوان نشوم هر زمان به آیینی بتان عهدشکن پیر کردهاند مرا

دراین دو روز که مهمان شدم به خوان «خلیل»

هزار بار ز جان سیر کردهاند مرا

بیرون آورد وعده فرموده است در مستی هم آغوشی مرا

تواندشدن هم داستان نیست با سرو قد او بخت(21 هم دوشی مرا شیوهآ رندان به هر بازیچهای(2 استاد نیست امتیازی داد از زاهد قدحنوشی م گر کنم پیرانه سر سربازیای معذور دار در جوانی برده بود از خویش سرجوشی 0

که از یاری جدا افتاد میماند به من کعبه پر در تاب دارد از سیه پوشی مرا خار در پیراهنم یاد ازگل بستر دهد عاشقم عاشقآ نسازد عافیت کوشی مرا(3 یار در آغوش و من چون عکس در آیینه لال بس که از خود میبرد تمکین خاموشی مرا

کام جویی نیست غیر از ترک خود کردن(4) «خلیله

میکند ممنون وصل دوست(5) بی هوشی مرا

شهر عشق وفا شهریار کرد مرا جنونحالی من نوبهار کرد مرا دل شکسته که افتادگی پسند آمد حریف سرکشی روزگار کرد مرا

دو جهان نیم گام دام رهم هوای وصل تو آخر شکار کرد مرا فریب دیدن رویت که بیش باد از پیش چو عکس آینه حیرتنگار کرد مرا(6 نماند یک سر مو ألفتم به همنفسان محبت تو غریب دیار کرد مرا چرا به خویش نبالم چرا قدح نکشم که بیوفایی(7) او اختیار کرد مرا شکوه ناله که بر آفتاب تیغ کشد

تشدچراغ خلوت شبهای تار کرد مرا وصال یار که تن درنمی دهد به خیال(8هزار بار ز خود شرمسار کرد مرا

«خلیل» جان بلادوستی که من دارم

یکی به راه تمنا هزار کرد مرا

11 وصال یار یاد از عمر جاویدان دهد ms237 ما را دل آشفته حال و دیدهآ حیران دهد ما را تپیدنهای دل کز هر چه میخواهی خبر دارد نشان وصل آن آرام بخش جان دهد ما را زلیخای جهان را هر زمان گردیم دشمنتر چو یوسف جا اگر در گوشهآ زندان دهد ما

رعالم سینه چاک آمد به او مشکل نخواهد بود اگر آسان دهد ما را

یایی نیست غیر از عشق روزافزون زاشک و آه پی در پی گل و ریحان دهد ما را نخواهد گشت مفلش همت مرد آزمای تو

ت مرد آزمای تو اگر در کافریها دولت ایمان دهد ما را

گر هنگامه آرایی نهد از سر که در شبهای هجران لذت افغان دهد ما را چه حد عاشق حیران که حرف مدعاگوید دل خودکام او هر چیز خواهد آن دهد ما را

«خلیل» ایام را سامان خرسندی نمی باشد

چه خواهی کرد اگر کشمیر یا کاشان دهد ما را(1) نه تنها(2) بث برهمن را شود جان دگر پیدا خدا را بر سر کوی مغان شو یک نظر پیدا هوای وصل با دوش و برم دارد نظربازی دعای زار ما راگشت خویشی با اثر پیدا ب هجران به یاد روی آن نامهربان گردد دمی صد بار از چاک گریبانم سحر پیدا(3) گهر هر جا که میبینیم از دریا برون آید به عهد گریهآ من گشت دریا از گهر پیدا در آن گلشن که ابر از شرم با خاک است هم زان مرا در جیب و دامن نیست غیر از چشم تر پیدا فراموشیم از یاد خیالت یاد ایامی که میشد در دلت گاهی زبی تابان خبر پیدا نهانی گر سحرگاهان عید آیی به گل چیدن شود هرگام خورشیدی(4) زخاک رهگذر پیدا به صد تدبیر کردند اهل دنیای هوس پرور زرشک تلخ کامیهای من شیر و شکر پیدا شکست مدعی بر خویشتن(5) هر گوشه میتازد ممیان خیل آه دردمندان(6) ظفر پیدا

«خلیل» آنها که می گفتی بگو گر راست میگویی

که یار خودنمایت گشت دستی در کمر پیدا نمیکنند ظفرآ دشمنان زکینهآ ما ز سنگ باج گرفته است آبگینهآ ما نسیم پیرهن از بوی گل نمیدانم به روی دست صبا میرود دفینهآ ما

حاکساری ما کوهآ پایمال ره است به بام عرش توان برشدن به زینهآ ما

ند بر آبامید هست که طوفان شود سفینهآ ما چنین که کار جهان نقش میزند بر آباه هزار رند سراسرپرست بازاری نیافتند در آیینهها قرینهآ ما جهانیان همه معمور دوستی گشتند عیان نگشت تهی دستی خزینهآ ما شکست سوزن تدبیر چاره پردازانرفو پذیر نگردید چاک سینهآ ما مگر به اهل نظر مهربان شده است دلتک

که شد سپهر دورو بندهآ کمینهآ ما

«خلیل» آن بت خودکام تا به خود پرداخت

هزار کعبه بناگشت در مدینهآ ما(2 گاهی به مهر(3 گاه به کین میگشد مرا روزی هزار بار چنین

روزی هزار بار چنین میکشد مر خشم و ناز الفتم از حد زیاده شد4 اکنون به خندهآ نمکین میکشد مرا هر دم به صد بهانهآ بیطاقت دگر آن خودنمای خانهنشین میکشد مرا شیرین شود ز تلخی دشنام کام من خندد به روی غیزر همین میکشد صید حرم اگر شوم آسوده نیستم صیاد غمزهاش به کمین میکشد مرا(5] کفران نعمت ار نشود(6) فاش میکنم پیر مغان و(7 غیرت دین میکشد مرا

گر می شوم به کعبه حصاری هزار سال

آخر «خلیل» آن بت چین میکشد مرا

15 شوق خودسر چهها نکرد چهها از وصالم جدا نکرد جدا نیست یک دم که آرزوی گلی پیرهنها :

پیرهنها قبا نکرد قبا صد رهم بیش کشت آن خودکام از خودیها رها نکرد ره زاهد شهر اگرچه عاشق شد ترک کار ریا نکرد ریا عاشق از بهر خویش در همه عمر آرزوی دعا نکرد دع

هآ چشم یار کرد تمامآنچه با ms239 ما قضا نکرد قضا

من به گلشن وصلخویشتن را صبا نکرد صبا هر چه از ناز و کینه داشت نمود با اسیران وفا نکرد وفا

آن طبیب حیاتبخش «خلیل»

درد ما را دوا نکرد دوا(2)

16 بر تو نالهآ بیتاب شد دلیل مرا رساند اشک روانم به سلسبیل مرا هلاک همت والای خویشتن گردم که ساخت بر سر کوی بتان سبیل مرا * گوش میرسد از ترکش ستمکاران صدای شهپر جان بخش جبرئیل مرا زبس که سوخته خون در دلم زشعلهآ شوق کشیده گریهآ رنگین به چهره نیل م به حشز خیمه به پهلوی دوست خواهم زد به صد گناه اگر میکند قتیل مرا همیشه گبر و مسلمان به کام خویش از تو در این میانه همین دیدهآ ذلیل مرا چه حالت است که با صدهزار جان بازی هنوز عشق تصور کند بخیل مرا

حسود روکش زر میکند کلام مرا اگر حکایت رخسار زرد خویش کنم شکر به ذائقهام تلخ و شور می آید مگر ز صبر حلاوت دهند ک دلم ز یک دمه وصل تو لذتی برداشت که هجر چاره ندانست انتقام م هوای دل که به اعجاز می رسد نسبش کشد به جانب من سرو خوش خرام مرا

«خلیل» نالهآ زارم پس از غبارشدن

به خاکبوسی آن کو برد سلام مرا فلک هرچند گردد خصم رند لاابالی را شود سامان دمادم بیشتر آشفته حالی را شکوه این چمن از ریزه خواران کم نمی گردد هدایت می کنم در راه گل باد شه به شام عید آن روی به از عیدم به یاد آمد لبالب کردم از نور نظر جام هلالی را بر و دوشی که از گل ننگ دارد حیرتی دارم که آن دولت چرا از خاک بردارد نهالی را ms240 از آن ساعت که می بر روی گل در سبزه مینوشی شگون دانند مرغان گلستان بسته بالی را

ل از خویش میگردم برم از اشک حسرت رنگ از رخ نقش قالی را زبس در بزم وصل او خجل ازخویش میگردم برم از

حریفان طالب شعرند چندانی که میخواهی

«خلیل» از فکر رنگین شاد کن روح زلالی را

اگر از کوی یار می آیی چه نشان است خانهآ ما را

میکند یاد و میخورد افسوس عهد یوسف زمانهآ ما را

به تماشای کوی یار برد گردبادی نشانهآ ما را

بت سیمین تن «خلیل» کجاست

تا ببیند زبانهآ ما را

20 گریهآ گرمم اگر جوشد چنین با خارها میتوان آتش زگل افروخت در گلزارها هر زمان در مهربانی میشوم سرگرم تر می کشم هرچند از آن گل بیشتر آزارها صد یقین در بزم رندان جلوه بر خود میکند زاهد خودبین همان در پردهآ پندارها چون به عزم صید گردد یار ما آتش عنان کبک و آهو را فراموشی است از رفتاره عشق اگر داردهمین مشرب که من دانسته ام در قیامت نیز خواهد داشت با ما کارها خوی او تا رسم رنجش با بهاران کرد عام درگلستان سرو و گل باشند چون بیمارها

گریه ناک از کوی او روزی گذر کردم «خلیل»

خودنماییهای اشکم ماند بر دیوارها درآ در بزم می خواران که یار این جاست رود اینج به آتش می سراید بلبل از گلبانگ عود این جا من آن روزی که در آیینه گل می چیدم از رویی سپند چشم زخمی روکش آتش نبود این شکایت نامه را از اشک حسرت شست وشویی ده مکرر نالهآ بی باک خود را آزمود این جا خراباتی که بدمستانه با رندان کشی ms241 ساغر عدم را دیدهام صد بار آمد در وجود این جا نمی دانم چه درگاه است اما این قدر دانم سرم را بازگشتی هست بی خود با سجود این جا

«خلیل» آن شعله کز موسی نهان بر طوز آتش زد

به من در کعبه و بتخانه صد جا رو نمود این جا کی میشود مرا هوس گشت باغها دارم به اشتیاق تو در سینه داغها در آرزوی این که درآیم به دام خویش گردید پاره پاره کمند سراغها هر جا که بی تو ذکر می و جام سرکنیم خوناب دیده موج زند در ایاغها خوش آن که سیر گلشن کوی تو رودهد از هایهای گریه رسانم دماغها گردد بهار بهر چه بیخود به گرد من گر چشم و دل نشد به هوای تو باغها ما را نمیتوان به دو عالم فریب داد دشمن گرفته ایم حضور فراغها

نشنیدهای «خلیل» که هرگز نمیرسد

گلبانگ عاشقانهآ بلبل به زاغها بهشت خداداده آماده این جا تو این جا من این جاگل و باده این جا نهان میشود یار در دل ز دیده پریزاده شد آدمیزاده این جا چه از کعبه یا دیر خواهد گشادن می لاله گون ساقی ساده این جا بیابان عشق بلا را چه پرسی به منزل نیفتد ره جاده این جا نیایی چرا در صف بینیازان که بر عرش میتازد افتاده این جا چرا محرم بزم وحدت نباشی به جانان کند ناز دلداده این جا

نماز «خلیل» از ریایی است خالی

گر افکنده بر آب سجاده این جا هر کجا جلوه کنی با قد چالاک آنجا غنچه پیراهن عصمت نزند چاک آن جا شست و شو در ره دل باعث تردامانی است هر متاعی که نسوزد نشود پاک آن جا

باغ عشق است که سرکش نشود تاک آن جا خاک راهند اگر سبزه اگر سرو سهی است باغ عشق است که سرکن

آهآ روشنگر آیینهآ ادراک آن جا هرکجا یاد کنم ازگل روی تو شود آه روشنگر آیینهآ باد در کوی محبت نکند خصمی شمع میشود مهر پدر کینهآ افلاک آن جا شوق بی خود به سر کوی وفا می بردم تا چه شوخی کند آن فتنهآ بیباک آن جا

در مقامی که «خلیل» از دم خود درگیرد

چه کند سرکشی شعلهآ خاشاک آن جا هر زمان لطف دگر باشد به من خوب مرا مهربانی شیوهآ خاصی است محبوب مرا بوی پیراهن که منت میفروشد بر صبا خانهزادی بود نور چشم یعقوب مرا حرم و یگانه هر یک حرف چندی میزنند کس نمیداند به غیر از دوست مطلوب مرا

دارند از دیوانگی شد بهار شورش زنجیژ مجذوب مرا حسن را در پرده پنهان کرد با صد آب و رنگ آن که رسوا ساخت طفل اشک محجوب مرا هر پرش شمشیر بر هم میکشد(21 از تاب رشک مرغ روحم تا جواب آوزد مکتوب مرا

آه بی تابم که آسایش نمیداند «خلیل»

بر سرکار آورد یار دل آشوب مرا دیدم به خواب آن رخ آتشنقاب ز نجیر کردم از مژه در دیده خواب را شاید سپاه شوق تو را جلوه گر شود رو میدهم به کشور دل انقلاب را خود را میان بیهده کاران شناختیم نشنیدهای

نشنیدهایم نام گناه و ثواب را دل از خیال روی تو آتش برآورد جایی که اشک ماست چه قیمت گلاب را تا میتوان سؤال حکیمانه مشق کن آش

آشفتگی است نرگس حاضرجواب را روزی که تن غبار و غبارم صبا شود دارم همان به رشتهآ جان پیچ و تا

اییام شیب را به هوس مگذران «خلیل»

نااهل یاد دار زمان شباب را

«خلیل» کشت امیدم اگرچه سبز نگشت

شکسته ناخن حسرت به سینه داس مرا صد جا زبان به رقص در آید به کام ما بر آستان یار رسد گر سلام ما گم گشتهایم در پی صد آرزو کجاست خضر رهی که باز نماید مقام ما تا دیده روشناس غبار ره تو شد بیرون نرفته نکهت گل از مشام ما شاید تجلیای کند آن روی چون بهشت روشن ز شمع ماه نگردید شام ما این روزه و نماز ریا جسته جسته چند بستان پیالهای ز شراب مدام ما ما در کمند صد تک و تازیم در گرو وحشی صفت زخویش رمد صید رام ما

گر چون «خلیل» پیرو حافظ توانشدن

بر نقد روزگار شود سکه نام ما به راه کعبهآ مقصد که پیدا نیست منزلها زکوه شوق بر جمازهآ خاک است محمله هوس باخون ما چون طفل با خاک است در بازی به جز آلوده دامانی چه گل چیدم از این گلها از بیم چشم زخم آسوده باشد سینهآ چاکم که دارد هر طرف از تیغ بیدادت حمایل ها تو در آیینه پنهان خلوتی با خویشتن داری من از حیرت شوم بی هوش هر ساعت به محفل ها مرا لب تشنگی بی خویشتن سوی سراب آر ز سیل گریه ام کشتی روان گردد به ساحلها

«خلیل» از هم نشینان منفعل گردیدهام تاکی

چو ms244 شمع کشته آرندم برون هر شب ز محفلها دانستهام نوازش دوش و بر تو ر چشم سخن شناس زبان آور تو را کام مرا ز شیر و شکر چاشنی نماندخوش کرده است بادهآ قند تر تو را خال نگه فریب که اعجاز نام اوست فهمد دقیقهآ لب جان پرور تو را بی تابیام که طعنه به سیماب میزند آموخت صد بهانه دل کافر تو را دوشینه نیم مست به گلزار آمدی آیینه ساخت شاهد گل ساغر تو را زنهار با حباب به تمکین مدارکن دریا حریف اگر نشود لنگر تو را

شهر از حدیث عشقآ پرآوازه شد «خلیل»

بگذار تا نظاره کنم دلبر تو را

31 دارم از دست دل دیوانه در ویرانه ها صلح و جنگی هر زمان باخویش چون دیوانهها کعبه و بتخانه تا منزل دو منزل بیش نیست چون گدایان تا به کی گردی به گرد خانهها سرگذشت شمع را پروانه میداند که چیست خواب راحت کی توان کردن به این افسانهها شمع وگل شبها به گرد آه آتش بار من روقص جانافشانیای دارند چون پروانهها ابر رحمت تشنهآ کشت بلاخیز من است برق را خاصیت باد است بر این دانهها صد پریشانی ز هر سررشته میآید برون زلف رسوایی نیفتد بر زبان شانهها

تا به کی باشم «خلیل» از آشناییهای خویش

دوره گرد کوچهآ ناموس چون بیگانهها

32 ره زدهایم از جنون زلف خرد فریب کفر بهانهجوی ما تن ندهد صلیب را یار به عیدگاه اگر وعدهآ دوستان دهد تیغ زبان آتشین آب شود خطیب را

آب و آینه جلوه به خویش میدهد قامت جامهزیب را دم به دم و نفس نفس در بر آب و آینه

بر مراد خود کرده ز بوی گل قفش نالهآ عندلیب را حسن که رنگ آرزو ریخته بر مراد خود

ی شوم هر قدمی هزار جای بر سر خویش آورم دردسر طبیب را حوصله سوز باش اگر یار ms245 اراده کردهای صبر شگون نداشته عاشق ناشکیب را

داغ «خلیل» میشوم چون دل پاره پارهاش

یافته کام خویشتن مصلحت حبیب را مکرر عجز کن تا رام سازی خوشنگاهان ر به شاهان سرکشی بسیار باشد دادخواهان را نباشد چون تو در خیل بتان دانستهای خود هم بسی بر گرد سر گردیده باشم کج کلاهان را سر دنیا پرستیدن ندارم ورنه میدیدی به اندک کوششی تسخیر میکرد، نهان از هر چه غیر اوست تاکوی وفا رفتم به امیدی که حیران میکند امیدک به شهر ما که سلطانی کند عشق جهان آرا به جای باده مینوشند خون بی گناهان فوای گفت وگو با یار داری از هوس بگذر زبان پیچیده دارد آرزو آشفته آهان را

نمی دانم چه راه است این «خلیل» اما همین دانم

که هر گامی خضر تحسین کند گم کرده راهان را تا حرف وصالت شده منشور زبانها در راه توگم گشته به هرگام نشانه خورشید تو را وسعت کونین چه سازد تنگ است به این ذرهآ بیقدر جهانها این طرز تماشاطلبیها که تو داری سر بر سر هم داده یقینها و گمانها من خود چه خسم تازه نهالان گلستان هر دم به تمنای توگیرند روانها یارانه بپرسید ز عشاق حریفانآخر به کج

آخر به کجا می رسد این آه و فغانها

بدخواه به عاشق دیده است به سودای تو بسیار زیانها

جایی که «خلیل» است به شوق تو غزل خوان

همچون دهن جام خموش است دهانها

بر ساحلیم وبیم خطر میکنیم ما بر خصم میدویم چو عاشق به دلستاناز خویشتن اگرچه حذر میکنیم ما عشق آمد از ms246 هزار طرف تهنیت کنان دستی که با هوس به کمر میکنیم ما

ما را «خلیل» دهر دورو چون دهد فریب

انکار شیوههای پدر میکنیم ما امانی بخش یا رب تا برآیم از گرانیها کنم از بادهآ توحید در پیری جوانیها نگاه ناتوان یار میگردد پرستارم به کار آمد مرا در عشقبازی بی زبانیها غبارم با صبا در رقص باشد یاد ایامی که گاهی تکیه گاهی داشتم از ناتوانیه وصالی را که میگویم اگر منکر توانی شد زجان افشانی و بی طاقتی دارم نشانیها اگر خاموش باشم روز تاشب شوق میداند که شب تا روز دارم با خیالت هم زبانیها چو گشتم خاک ره در جستوجوی سرؤیالایی ز من بردند آب و باد میراث روانیها

«خلیل، این عشق نافرمان نمیشد گر هوس جنبان

توانایی نمی کردیم با این ناتوانیها به من نسبت مکن تامیتوان آشفته کاران که سرگردانی من داغ دارد برق و باران را مدارا میتواند بود حسن و عشق را با هم به یاران کارها بسیار افتاده است یاران را هوس بسیار بی با کانه بر من تاخت می آرد نداند یاد دارم مرگ چون او صدهزاران را من از رنگ خزانی خجلت از آیینهها دارم هوای او دهد بر باد سامان بهاران را به چشم خود نیایم آشنا بیگانگیها بین همین کرده است با من رام زرین گوشواران را

«خلیل» این نکته میدانی که غیر از نالههای من

رواجی نیست در گلزار گلبانگ هزاران را به چیزی برنمی دارد دلش آه و فغانم مکرر آزمودم نالهآ زورین کمانم را شگون دانستهام بیتابی دل شهرتی دارد به استقبال من می آورد سرو روانم را

ارم شرح حال آرزومندی نمیبندد اجل از گفت وگوی او زبانم را تو منزل دوستی سامان آسایش غنیمت دان من از خود رفتهام بیرون چه می پرسی نشانم را ms247 یی کز ساغر اندیشه تنها میزنم با خود شود مدهوش اگر منصور میبوید دهانم را به آتشگاه گبران خویشتن را در نظر دارم زیارت می کند پروانه شمع استخوانم را

«خلیل» آیین یاری هر طرف با صد زبان گفتم

کنم تا چند صرف گفت وگویت نیم جانم را تا از سر خود واکنم ابرام دعارا چون زهر کشیدم شکر جام دعا را ترک هوس از آینهام چهره نمایدرفتم که ب

مایدرفتم که برآرم ز اثآز کام دعا را آغاز امیدی است که پایان نپذیرد صد مرتبه بر هم زدم انجام دعا را یار از دو جهان گوشه گرفته است چو عنقا تاکی به هوس طرح کشم دام دعا را دوشینه خیال تو به خاطر گذر انداخت

سیمابائر ساختم آرام دعا را خواهش به دل اهل توکل نبرد راه معلوم نکرده است لبم نام

تأئیر نباشد نفس خام دعا را چون حسن رود بر سر آیینهنگاری

روزی که «خلیل» از سفر بی خودی آمد

آورد به ما تحفه پیغام دعا را سرم گرم است سر وا میکنم راز نهانی به دلهای حریفان میزنم بند زبانی را در این گلزار تا شوق که کامل تر برون آید میان عندلیبان طرح می سازم فغانی را

«خلیل» این مطلب نایاب پیدانیست پایانش

چه بر هم میزنی ییهوده هر ساعت جهانی را

41 چراغ ماه روشن کی کند شبهای تارم ر گل رخسار او در جلوه می آرد بهارم را به صد خون جگرگر می کنم انشای مکتوی صباگم میشود ms248 گر سر کند راه دیارم را محبت رنج کس ضایع نخواهد کرد میدانم گلی در بار خواهد بود آخر خارخارم را شود از دیدهآ قربانیان عشق حیرانتر اگر سیماب بیند شور جان بیقرارم را نزراو حاضر نگردد جان نیاید از بدن بیرون به مردن دل نهادم تا مگر بینم نگارم را مبادا منفعل گردد ز بیدادی که خو دارد ز حال زار من آگه مگردانید یارم را

«خلیل» از بینیازیهای خود این آرزو دارم

که روزی مهربان من کند سرکش سوارم را

42 گره بر کار مشتاقان مزن بند قبا بگشا در باغ بهار بیخزان بر روی ما بگشا نهان از یکدگر داغ تو میسوزند اعضایم اگر باور نداری بندبندم را جدا بگشا شکار صد هماگر می کنی برجاست ناکامی کمین کن بر خودی تیری به صید مدعا بگش من از بسمل شدن سامان خرسندی کنم حاصل تو ناکامم پسندی از کمر تیغ جفا بگشا من و باد صبا را دست وپاگم کرده گر خواهی برای امتحان یک حلقه از زلف دوتا بگشا کمر در قتل مشتاقان دست از آرزو شسته اگر بستی برای مدعی بهر خدا بگشا

«خلیل» افسانهآ مهر و وفا جان تازه می سازد

همایون ساز فال خویشتن دیوان ما بگشا

عشاق اگر «خلیل» اگر کمتر از «خلیل»

از سر نمینهند خیال محال را به آن رو نیست راه تهنیت نور نگاهم ا به خون ms249 خویش تا آیین نبندم عیدگاهم را همان بهتر که لب از خونبها دارد فراموشی دل من میتواند خصم من سازد گواهم را میدانم چه فکری دارد آن خودسر همین دانم که از بیالتفاتیها نمی پرسد گناهم را نباشد آنقدرها دور از خویی که می دانی به آه نیم شب روشن کند روز سیاهم را حریفی را که خیل اشک و آهم در کمین باشد به یک نظاره بر هم میزند صد جا سپاهم را غرور حسن با مژگان زهر آلود میگوید ره فریاد بی حاصل چو دادی دادخواهم را

که میگوید «خلیل» از همدمان حال مرا با او

خدا رحمی مگر در خاطر آرد اشک و آهم را ما نپرسیم این چنین بیجرم رنجیدن چرا بر رخ دشمن به رغم دوست خندیدن

سته ام گر نه حیرانتر ز ما صد بار گردیدن چرا در نظر آیینه داری [را] نکو دانسته ام گر نه حیرانت حالتم را خود نمیدانی به انصافت قسم سرگذشتم این قدر از غیر پرسیدن چرا ای که میگویی دعا را میتوان دشنام کرد

ام کرد صد زبان داری زبان ما نفهمیدن چرا

فت هر زمان بیگانه خوبی را پرستیدن چرا محرمی با ما هوسنا کان زیاریها نگفت

«خلیل» دوش صفاهان به خوابم آمد وگفت

که گاه گاه به یاد آر زنده رود مرا به آب دیده عمری پرورش دادم نهالی را که پابرجا برای خویش گردانم وصالی را ز مژگان ms250 قفل زن بر دیدهآ رسوانگاه خود من از هردیدنی رم دادهام مشکین غزالی را جنونم تنگ سازد کوه و صحرا بر هواداران نهان از چشم حیران در نظر دارم خیالی را گرفتم یارگردد مهربان با بخت فرمان بر به تقریب دگر آماده گردانم ملالی را دلم از تیره روزیها چرا چندین به جان باشد ز آه نیم شب روشن کنم شمع جمالی را به صد رنگینی اشک تر من خندهها دارد به دست آوردم آخر دلبر صاحب کمالی را

«خلیل» آیینه رویان را به رندان الفتی باشد

به از جان گرامی میخرند آشفته حالی را بیا ای از تو روشن دیدهآ امیدواریها کشم دور از برت چند از عزیزان چند خواری ها خیال گرم خون او چو برمی دارد از خاکم چراغانی کنم هر صبح و شام از آه و زاری ها

«خلیل» از کعبه کار ما به سامان یافت سامانی

بیا در دیر هم نامی برآر از جرعهخواریها اگر سیلی نمیداند ره ویرانهآ ما ر چه افتاده است آخرگریهآ مستانهآ ما را محبت بی سرایت نیست خواهد گشت معلومت کند چون آشنایی باوفا بیگانهآ ما را تمنای دل سوداییام گل گل شکفت آخر در آتش سبز گردانید همت دانهآ ما را وفا بیگانگان راگر نسازد گرم خون هم به خوی ما که برمی آورد دیوانهآ ما را از این می خسرو و فرهاد را یک جرعه کاری شد ز خو[د] تا نگذری بر لب منه پیمانهآ ما را هلاک بینیازیهای عشق آرزومندم که آن بی مهر از ms251 بر میکند افسانهآ ما را

من از خود ناتوان تر صد هوس در دل سراسیمه

«خلیل» بت شکن میباید آتش خانهآ ما را

50 خوش آن عالم که رسم بیتیازی عام بود آن ج ضا دامی نمی گسترد از بس دام بود آن جا دلم کین جرعههای خام خاک آلود زد راهش نمی نوشید اگر کوثر نثار جام بود آن جا وصال جاودانی بود و حیران گشتهآ چندی کجا فرهاد و مجنون را تلاش کام بود آن جا جرس را منتی هرگز نبودی بر حرم جویان دل دیوانهام زندانی آرام بود آن جا تمنا بر تمنا میفزود از جلوهآ جانان به از هم بود اگر آغاز اگر انجام بود آن جا نمی گردید صد منصور گرد دار رسوایی سر سوداییان راکی هوای خام بود آن جا

نزاع کفر و دین از نشئهآ هم بیخود افتاده

«خلیل» بی دل و دین در میان بدنام بود آن جا

این است اگر «خلیل» دل بی هراس من

کشتی به موج خیز خطر میدهد مرا مرصع از در اشک است تیغ نالهآ ما زگریه آب حیات است در پیالهآ ما تو نازپرور صد مطلبی چه میدانی که چیست از دل بی آرزو حوالهآ ما از آن گذشته که گم گشتهآ سراغ شوند میدهتر ز دل ما بود غزالهآ ما برون زدانش خود مست دلستان شدهایم کدام نشئه ندارد می دوسالهآ ms252 ما شراب و عشق و جوانی ز هم نمیدانم چه نکته گفت در این پیر دیرسالهآ ما تمام روز به صحرا شکفته نوروزاست بهار شور جنون گل کند ز لالهآ ما

«اخلیل» بوی بهشت است شهرت سخنت

گواه اگر طلبی مشک بوکلالهآ ما

جز عشق کسی نماند ما را ننگ هوسی نماند ما را

دادیم قرار جانفشانی تا دوست بسی نماند ما را

دل رفت برون ز سینه با آه آتشنفسی نماند ما را

او شیوهآ خویش میشناسد گر ملتمسی نماند ما را

گشتیم جداز محمل یار قدر جرسی نماند ما را

هرگهم دید «خلیل» آن گل خودرو خندید

که دگر گشته ز خود احمد پارینه جدا ن آموخت شمع صبحگاهان جانسپاری ر که با این ناتوانی زنده دارم رسم یاری را جهانی صورت دیوار میگرداند1) از حیرت چو می آرد به گردش مست من چشم خماری را رار ناله گر طرح چراغانی نیندازد که روشن میتواند ساختن شبهای تاری را

مندد شاهد حسن هوس پرور به مرغان چمن بخشیدهام فریاد و زاری را آن وادی که حرف اضطراب ما برون آمد چرا اسباب(2) نگذارد طریق بی قراری را اگر معشوق را تمکین استغنا بلند افتد(3 نمیبندد به مشتاقان در امیدواری را هنوز از قطرگی دریا نبود امیدوار خود که ابر دیدهام سرخیل شد ابر4) بهاری را ز بس ذر دلبری استاد شد چابک ms253 سوار من کمند از خون خود در گردن اندازد شکاری را(5)

«خلیل» از آن ستمگر صد جهان شرمندگی دارم

نهادم گرچه بر طاق بلندی دوستداری را

کوس «خلیلی» مرا ناله به بام عرش زد

گوش کر تو نشنوداین همه های و هوی را سرگران سازد اگر می شاهدان تاک ر نشئهای دارم که بی هوش افکند افلاک را ابر رحمت باغبان بینیاز از خار و گل گلستانهای عجایب ساخت مشت خاک را چون دلی خواهد که بیرون آید از ننگ خودی مهربانی شیوه سازد شاهد بی باک را تیغ آزادی حلالت بادای صید حرم از زبان من سلامی آن خم فتراک را حسن را بی باکیای ناچار میباشد ضرور در نظر دارند رندان گریبان چاک را ماهوسناکان زسعی خود خجل گردیدهایم رتبهآ اعجاز میبوده است عشق پاک را

شاهدی هرلحظه خود را میکند در کار من

بستهام آیین «خلیل» آیینهآ ادراک را عزت طلبان مژده که خواراست دل ما بیقدرتر از نالهآ زار است دل ما ما از اثر روز سیه تیره نگردیم پیداست که شمع شب تار است دل ما او در نظر خلوتیان پردهدر رازآوارهآ هر شهر و دیار است دل ما خواری کش معشوق کند ناز به معشوق از ما چه عجب گر به کنار است دل ما ms254 یک شعله زند خوی تو و حوصلهآ تنگ آهسته که بسیار فگار است دل ما

ق آرزودشمن کنم شروع سرمدعابریدن را عطاب گشته مرا باغبان گلشن حسن گل وصال ندیده است رنگ چیدن را

«خلیل» از هوس اشک قطره قطرهآ من

ستاره مشق کند از فلک چکیدن را آشفته خاطرم ز تو پنهان کنم چر انکار نالههای نمایان کنم چرا رخسارهام که طاقت پرتو نیاورد سیلی خور حمایت دوران کنم چرا سلطان حسن با دل آباد دشمن است تعمیر این خرابهآ ویران کنم چرا من مزدهآ وصال شناسم بهشت نقد از کوی یار عزم گلستان کنم چرا راهم اگر در آن سر کوگم نمیشو در طوف کعبه گشت بیابان کنم چرا یار از دلم چو دیده ز دیدار دور نیست خود را دگر ز خلق هراسان کنم چرا

جان و دلم «خلیل» که از عرش برترند

تاکی فدای دیدهآ حیران کنم چرا

61 در بزم چه از ناله به جان آورم او غیرت کشدم گر به زبان آورم اور از واهمهآ چشم بداندیش زمانه در خاطر آشفته نهان آورم او را

شکرانه «خلیل» از دل و جان تحفه چه داری

در بزم ms255 توگر جلوه کنان آورم او را ز تاب عشق ستمگر توان نماند مر دگر تلاش چنین و چنان نماند مرا به عرض حال دلم یار التفات نمود گریستم که مجال زبان نماند مرا من و یگانهآ خود همچو عکس و آینه ایم طلسم تفرقهای در میان نماند مرا به این گرانی خاطر گذشتم از کویش هزار بار که یک جا نشان نماند مرا به یاد عارض جانان به سر برم همه عمر بهار باغ بهشتم خزان نماند مرا ز شکر عشق به احوال خود نپردازم دماغ شکوه از این و از آن نماند مرا

«خلیل» از اثآر نالههای سرکش تو

طمع به خار و خس آشیان نماند مرا لیست بر ماگذری جلوهآ خودرای تو را سایه بر خاک نیفتد قد رعنای تو را خار در دیدهآ حیرتزدهام میشکند گر بروبند به گل بستر دیبای تو را

به سامان نرسد اسبابش در دل خویش از آن ساختهام جای تو ر ای دل آن شوخ جفاپیشه به هیچت نخرید آزموده است مگر نالهآ بیجای تو را عاشق از ساده دلی گشته به رسوایی طاق می کند از تو نهان گرچه تمنی تو را دیدهآ آینه را میل کشیدم از آه که تماشا نکند خیره سراپای تو را

کمرکینهآ من بهر چه بسته است «خلیل»

آن که امروز دهد مطلب فردای تو را

64 آنها که رو نمود ز بیداد آشنا یک آشنا دگر نکند یاد آشنا چون بی تکلفان در بیگانگی زند درگوشم آشنایی فریاد آشنا بی خودی مجال ز خود رفتنم نماند ناگاه تاخت بر سر من یاد آشنا بیگانگان شکایت بیگانگان کنتند ما شرمسار خویش ز امداد آشنا با آن که چون پری زده معمور حیرتم ویرانهام نمیشود آباد آشنا صد بادهآ فسانه ز هوشش نمیبرد سرخوش اگر نمیشود از داد آشنا

در کعبه دوره گرد سر کوی او «خلیل»

فریاد میزد از دل ناشاد آشنا اگر پیدا ms256 توانی ساختن یار موافق گرفتی سربه سر آرامگاه صبح صادق را به هر مطلب چه بی حاصل کنی آلوده دامانش ثار یار خواهی کرد آخر جان لایق را زبان اهل دل نفرین نداند لیک میگویم خدا از بزم رندان دور گردان

توانی گر درید از یکدگر دام علایق را تمنای دو عالم صید دلخواه تو میگردد توا اگر واعظ ز مصحف میکند ترتیب پیراهن همان در مکتب تقلید میخواند حقا حدیث عشق سر واشد اگر نشنیده ای بشنو لاطون زیر لب آهسته گوید این دقایق را

سر خواهد رسیدن روزبازار جهان آخر چه هر ساعت فروشی از برای خلق خالق را گرفتم بصره بهتر باشد از شیراز یاکاشان ن می دانم کجا پیدا کنم کاکای صادق را شب نوروز گلچین است امشب باده میباید که صبح از خاک بردارم چراغان شقایق را

«خلیل» ایام میدانست اگر غوغای عشق من

نمی آورد بیرون از عدم مجنون و وامق را

66 پسندیدم دگر رعنایی مشکل پسندی که دارد هر دم از نظاره بر آتش سپندی ر نمی دانم که را در خواب نوشین دیدهام امش که بی تابانه بوسم طرف دامان پرندی

«خلیل» از خود فراموشی به خاطر داشتم اول

برای خویش پیداکردم آخر چون و چندی را چند در دل شکنم نالهآ پنهانی را فرصتی ده که رسانم به لب افغانی را شعلهآ شوق مرا تربیتی از تو خوش است آتش دل چه کندگرمی دامانی را دامنم پرگل امید شد از همت اشک کردهام سبز ز هر قطره گلستانی میکنی گاه ms257 تهی دیدهآ یعقوب از نور گه به یوسف دهی آرایش زندانی را کبریای تو ز ایجاد جهان مستغنی است بهر آبادی ما ساخته ویرانی را شوق بی طاقت ما باعث صد رسوایی است روی نظاره مده دیدهآ حیرانی را

این قدر می طلبد در ره توحید «خلیل»

که نشان یابد ازاین مرحله پایانی را می دانم کجایی تا کنم بزم فراغ آن جا فروزان سازم از عکین جمالت صد چراغ آن جا ز شوقم لاله در صحرا گریان چاک میگرده1 سردیوانهام(2) این جاست حیران مانده(3) داغ آن جا غبار کوی جانان بر می و گل خندهها دارد رودگر(4) زهد آتش خوی گردد تردماغ آن جا در آن خلوت که شب تا روز می با یار می نوشم نمی گردد دماغی تیره از دود چراغ آن جا کجا شد سینهآ چاکی که در بازار رسوایی به کام خویش میکردم دمادم سیر باغ آن جا اگربا(5) دوست منزل گرم سازم برلب کوثر بالب سازم از خونابهآ حسرت ایاغ آن جا

تعجب میشود ما را «خلیل» از سینهآ تنگت

که از هر گوشه سرگردان بود صد دشت و راغ آن جا آشفته نگردد دلم از صوت سخنها یک شهر از این بلهوسان من تن تنها جز من که به سرمنزل عنقاست پناهم کردند غریبان همه آهنگ وطنها دیگر نکشد گردن من بارگریبان تا چند خجالت برم از چاک کفنها لفت به سرکوی تو دارند عجب نیست جانها اگر آرام نگیرند به تنها کام دل عاشق نکند نوبر تلخی شیرین شود از شوق لبت بس که دهر نصور گواه است که در ملک شهادت دیوانگی آموخت ز من دار و رسنها روزی به تکلف گذری بر دل ما ms258 کرد باقی است در آن زلف پرآشوب شکنها دیده شود رویشناس گل دیدار چون آب سراسیمه دوم گرد چمنها

دیروز «خلیل» تو تمنای چمن کرد

گشتند گل آتشی امروز سمنها از آن روزی که مانند تو یاری کردهام پیدا به چشم خویشتن هم اعتباری کردهام پیدا به گرد آن قد رعنا نهان از خویش میگردم دراین دیوانگی ها طرفه کاری کردهام پیدا در این مدت که لاف(3) عشق بازی میزنم با خود دل بی طاقت امیدواری کردهام پیدا ره کین خواهی ایام را بر(4) خویشتن بستم ز آه سینه سوز خود نگاری(5) کرده ام پید نگاهم تا به رخسار و خط دلدار محرم شد6 برای خویشتن باغ و بهاری کردهام پیدا

«خلیل» ایام لاف دوستداری میزند با من

چو آه خویشتن سرکش سواری کردهام پیدا زنهار نبندی در گلزار تماشا ای باغ نظر راگل بی خار تماشا هرگاه در آیینه کنی جلوه فروشی باشد نگه مست تو بیمار تماشا چشم تر من قبلهآ یکرویی حیرت رخسار تو آیینهآ دیدار تماشا یک بار اگر پرده ز رخسارگشای صد فتنه شود بر سر بازار تماشا زان گونه که خورشید نمایان شود از صبح پیداست ز رخسار تو آثار تماشا بازیچهآ طفلان سرکوی جنونم هرچند به جایی نرسد کار تماشا گردید زنظارهآ آن روی دلافروز چشم من حیرانشده بیدار تماشا(3 تا روی توگل گل شده از بادهآ نوشین در چشم ترم جوش زند خار تماشا

تا دیده گشوده است «خلیل» از سر تحقیق

بر روی بتان بوده41) گرفتار تماشا یافتند نکتهآ مستانهآ مرا از برکتند اهل دل افسانهآ مرا از دستبرد حادثه ایمن نشستهام آتش زده است نالهآ من ms259 خانهآ مرا تحسین کند به راه طلب عقل ذوفنون تعجیل کارسازی دیوانهآ مرا یا رب کجاست خضر رهی تا نشان دهد سوی وصال همت مردانهآ مرا آن چشم فتنه ساز که شاگرداوست سحر اعجاز خواند شیوهآ رندانهآ مرا(5)

تاکی «خلیل» بت شکنی شیوه(2) می کنی

آباد ساز کعبهآ ویرانهآ مرا وفا چو رام کند یار ناگزیر مرا به غیر من نتوان یافتن نظیر مرا امید هست که امیدوارترگردم چنین که زودتر از زود ساخت دیر مرا می شبانه که بر آفتاب میخندد جهاننما کند آیینهآ ضمیر مرا هلاک سیلی عشق بهانهسوز شوم که ساخت روکش گل چهرهآ زریر مرا اگر شکوه سلیمانیام برد از راه جنون به دامن صحرا کشد سریر مرا چو مست سراسیمه دید با خود گفت چه حالت است ندانم دگر مسیر مرا نوای عشق که حیرت فزاید از حیرت نهال کرد در این گلستان صفیر مرا به دولت دو جهان دسترس تواند داد همان که بخت جوان لطف کرد پیر مرا

«خلیل» دلبر شوخی که یاد خود نکند

فسانه ساخته اشعار دلپذیر مرا(3 نیست یک ارباب همث عالم درگشته ا با که گویم آرزوهای دل سرگشته را شکوهآ(4) دنیای بی حاصل نهایت دشمن است چند از سر گیرم این نقل مکررگشته را دل که جامش(5) از می آسودگی لبریز با رام من کرد آن حریف از خدابرگشته را حیرتم از(6) بس به حیرت پیشدستی میکند داغ دارد عاشقان محو دل برگشته را

همچنان آلوده خواهد بود دامان «خلیل»

گر به دوزخ افکند این کافر ترگشته(4) را

25 منم که نشئه شناسم می وصال تو را به شادی دو جهان کی دهم ملال تو را در آب و آینه صد سال اگر گشایم چشم خیال خویش کنم هر نفس خیال تو را به این امید که آسودگی ثمر بخشد به آب دیده دهم پرورش نهال تو را(5) کشد زکشتن من گردلت پشیمانی دیت حساب کنم شرم انفعال تو را به چاشتگاه قیامت نمیشوم بیدار اگر به خواب ببینم (4) شبی جمال تو را خجل زخویش نگردد امیدوار کریم ز نقص ما چه زیان میرسد کمال تو را(7) هنوز دیده ندارد شکوه خرسندی به مردمک اگر آمیخته است خال تو را میان جانی و از من کناره میگیری به صد زبان نتوان شرح کرد حال تو را

«خلیل» نیست تسلی به شهد و شیر بهشت

شراب شوق شمارد غم حلال تو را

76 حت تا شیوه(8) خود حسن خود آرا پیا دل آگاه شد و دیدهآ (9) بینا پیدا آسمان نامزد بی سر و سامانی بود که شد از گریهآ من عقد(10) ثریا پیدا

از «خلیل» این همه آشفتهشدن لازم ms261 نیست

گر شود در(4) سر کویت به تماشا پیدا شوق رسوایی گریبانگیر میگردد مرا نالههای بیاثر زنجیر میگردد مرا

ی(5) را هر شب به کوی یار پیدا میکنم خواب راحت دولت شبگیر می گردد مرا عاشق از جان باختن راضی نمیگردد زخویش سعی در راه طلب تقصیر میگردد مرا لعل نوشین تو را تا دیده دارد در نظر اشک تلخ و شوز شهد و شیر می گردد مرا هاتفی دوشینه هنگام صبوحم مژده داد گریهآ آتشعنان درگیر میگره وودتر از زودتر رو( مینماید دلستان(8تا به فکر خویش افتم دیر میگردد مرا رام خواهم ساختن آن شوخ آتش خوی ر بیخودی سررشتهآ تدبیر میگردد مرا یار(9) اگر گردد نهان از چشم حیران مانده م طفل اشکم هادی صد پیر میگردد مرا

بی تمنای لب معشوق جان پرور «خلیل»

آب حیوان در گلو شمشیر میگردد مرا

صد جا «خلیل» انجمن بی خودی است گرم

از مجمع ریا ز برای خدا برآ آرزوی یار آخر یار میسازد مرا این تمنا از طلب بیکار میسازد مرا کی توانم ساختن با عشق اگراین است این

عشق اگراین است این آن خود آرای هوس بیزار میسازد مرا خویش را سنجید ms262 تا با روی آتشناک تو زهرخند گل جراحتزار میسازد مرا خیر باشد خواب میدیدم سحرگاهان که دل شرمسار دیدهآ بیدار میسازد مرا کاش یک ساعت به فریاد خمارم میرسید آن که بدمست هزار اظهار میسازد مرا یار در خلوت رخ از آیینه پنهان می کند

یینه پنهان میکند جستوجو سرگشتهآ بازار میسازد مرا

گرچه پرسش میدهد تسکین بیماران «خلیل»

پرسش چشم بتان بیمار میسازد مرا

طرح کردم با خودی ناوردها تا برآوردم ز هستی گردها

عشق را گر باشد از مردی نشان داد ما میخواهد از نامردها

کی بود کی کز سر آزادگی گشته باشم همنشین فردها

تا به روز حشر پی گم میکنند بر سر کوی کسی شبگردها

گفتهام صد بار تا عاشق شدم جمله درمانها فدای دردها

نالهآ خودرای بیپروای من آتشی افکنده در دم سردها

از نواهای نوآیین «خلیل»

تحفه آوردم چه راه آوردها

81 از خود هوای هستی بیزار کرد ما احت پرستی دل آزار کرد ما را خوی درشت یاران از ما حساب میبرد نااهلی زمانه هموار کرد ما را زاهد ز خودستایی اغیار مینماید از خویشتن گذشتن دلدار کرد ما را مستان به خواب دیدیم خود را به خلوت یار با یک تپیدن دل بیدار کرد ما را ما را به یک عیادت از خاک برنداری صد بار این تمنا بیمار کرد ما را مهتاب سیر کویت هنگامه ساز گردید از مطلب دو عالم بیکار کرد ما را

ترک وصال گفتن آخر «خلیل» آسا

بر خیل عشقبازان سردار کرد ما را

82 تاب دیدار دل آرایت ندارد هوش ما چند بر دریا زند طعن خموشی جوش ما ما دل خود بر عطای بی کرانت بسته ایم پیش از آن روزی که نام دل خورد برگوش ما تا سبکروحان اقلیم فنا را دیدهایم بار استغنای هستی برنتابد دوش ما بر تو احوال دل ناگفته میگردد عیان نالهآ زاری نمیداند لب خاموش ما شاهد ms263 لطفت به سنگ خاره تا شد جلوه گر چون در رحمت نمی آید به هم آغوش ما چون نباشیم از گنه خوشدل که در میخانه دوش رحمتت گل گل شکفت از بانگ نوشانوش ما صد در توفیق بر روی حریفان باز کرد هایهای گریهآ بی اختیار دوش ما

تا چند «خلیل» از هوس آن قد و قامت

خمیازه به صد شوق درد دوش و برم را

84 خدایا صبر و تمکینی کرم کن دردنوشان ر که شوری هست در سز نالهآ آتش سروشان را به هم بیگانگان را می توانی داد آمیزش به فریاد اسیران رام کن گوهربه گوشان را محبت خام سوزی بود صد بار از هوس کمتر اثز می بود اگربی تابی دلهای جوشان را به حال زاهد بی درذ کافر رحم می آرد اگر یک بار بیند طرهآ مشکین بهدوشان را مرا شور جنون سرگشته دارد گرد هر وادی نمی دانم چه حالت میشود سیل خروشان را به روی یار خود آرند بی هوشان جان برکف رواجی نیست در بازار عاشق گل فروشان را از آن روزی که لب بر می نهاد از شیزناشته به جز ساقی نمی فهمد زبان ما خموشان را نجات هر که دیدیم از وصال گل عذاران شد به یاد خضر میبینیم خیل سبزپوشان را

اخلیل، این شعر اگر بر خاک معنی دوستان خوانی

تکلف میکند نوعی به هر بیتی خبوشان را ms264

85 به چشم هر که میبینی تو رسواساختی ما نهان گردیده سرگرم تماشا ساختی ما را دراین وادی نمی بندیم تهمت بر دل و دیده تو بیرون آمدی از پرده رسوا ساختی ما را حریف خود نمی گشتیم در کنج شکیبایی دح پیمای بزم صد تمنا ساختی ما را وصال چون تویی با ما نخواهد ساخت میدانم چرا درماندهآ اه ز پا افتادهام چون ناتوانان یاد آن فرصت که شوق کعبه هر سودشت پیماسا محرومان دور از دوستان گاهی گذاری کن کنون عمری است تا از خویش تنها ساختی ما را

«خلیل» این درد بی درمان به حکمت بهآ نمی گردد

علاج دل نمی شد گر مسیحا ساختی ما را در دل بر رخ آیینه نشد باز مرا چند افسانه کند نالهآ غماز مرا آشیانزادهآ دامم چه گلستان چه قفس از پر تیر نیارند به پرواز مرا داغ او با دل سودازدهام یکرو کرد بس بود همرهی کار خدا ساز مرا نگه پردهنشین داشت خود از خویش حجاب ساخت آیینهآ روی تو نظرباز مرا رمز و ایما نه به اندازهآ فکر است و خیال چه غم از کوتهی خصم سخن ساز مرا ناله در فکر کمندافکنی بام کسی است خوش رساگشته در این سلسله انداز مرا

ننگ آسودهدلی آفت جان است «خلیل»

کو حریفی که شود حوصله پرداز مرا بر زمین جا نکند گرم اگر دانهآ ما نه فلک گوشهنشینند به ویرانهآ ما سرگذشت دل سودازده حیرت دارد خواب راحت نتوان کرد به افسانهآ ما دل رسواشده یا رب به سلامت باشد جان اگر رفت فدای سر جانانهآ ما گرچه از خاک ره افتادهتر آییم به چشم پوست بر شیر درد نعرهآ دیوانهآ ما چون درآییم به یادت به عزایم خوانی بوی گل راه نیابد به پریخانهآ ما

آسمان گر ز پی کینه ms265 کمر بست «خلیل»

کم مباد از سر ما همت مردانهآ ما د مسلم دعوی دانش زنادانی مرا خواند رسوای سبک روح گران جانی مرا ترزیانیهای چشم آتشین خویان بلاست شهره خواهد ساخت دیدنهای پنهانی مرا یک حجاب راه مشتاقان نشد صد کوه طور تا به کی آیینه گردد سد حیرانی مرا بلعجب نیرنگ سازی بوده عشق بلعجب باعث آلودگی شد پاکدامانی مرا تا سپاه فتنه بازآمد ز راه ترکتاز کرد معموری به دل نگذاشت ویرانی مرا صورت چین از لباس عاریت جان میبرد زینت تن گشت چون آیینه عریانی مرا

گشتهام در وادی دل خضر صد وادی «خلیل»

بس که از خود میبرد یار صفاهانی مرا لحثق چون در پرده با خود میزند اندیشها کوهآ پهلو میکند خالی ز بیم شیشهها دوش بی تابانه از دل برکشیدم نعرهای زهرهآ شیران سراسر آب شد در بیشهها شاخسار آة اشک خون ثمر برمیدهد نخل باغ ما در آتش میدواند ریشهها کی خبر دارد نهال افکن که با صد آرزو می زند بر پای خویش از تنگ چشمی تیشهها هر که را شوق دل آرامی گریبان گیر گشت همچو من آسوده میگردد ز ننگ پیشهها گرچه با آتش به راه شوق بازی میکنم سوختم هرگام در خار و خس اندیشهها

دیدهام تا مستی چشم نکورویان «خلیل»

می کنم خالی زخون خویش هر دم شیشهها

90 زیاده باد شکوه امیدواریه همین خوش آمده ما را ز هرزه کاریها نه گرد گوشهآ بالین من نگردد شمع کجا رسید بینید رسم یاریها

کنون که شب همه شب یار در ms266 دل است «خلیل»

دگر برای چه روز است جان سپاریها

91 تازه ساز از نور رخسار خود ایمان مرا از طلسم صد خطر آزاد کن جان مرا شوق پنهانم که در صد پرده باشد آشکار چون رخ یوسف گلستان ساخت زندان مرا نامهآ اعمال مردم شسته میگردد تمام روز محشرگر بیفشارند دامان مرا حسن را دست تصرف رام باشد بر محال گلشن دیدار گردان چشم حیران مرا از من ای عشق هوس دشمن فراموشی بس است آرزو تاکی دهد ترتیب سامان مرا ابر رحمت شورهزار دهر را گلزار کرد طالع نام و نشانی نیست ویران مرا

دلبر افسانهساز نکته پرداز «خلیل»

میکند از بر سحر تا شام دستان مرا همت سرکشم اگر صید کند همای بدرقهآ رهش کنم خندهآ هایهای هر که درآید از درم میدهمش به دست او دور چو می رسد به من جام جهاننمای فر قناعت این چنین دستم اگر رساکند ریزهآ استخوان من دام شود همای را بس که ز تاب عارضش گریه به دیده سوختم اشک روان من برد رونق توتیای پی خضر تا به کی شهر به شهر میدوی گم شدگی نمیکشد منت رهنمای را

دوستان صلح کن این زمان به می دعوی خون بهای را خوی زمانه بی گنه تیغ کشد به دوستان گر شنوم که میرود سرزده بی صلاح من بر سر کوی او دگر ره ندهم صبای را سینهآ کوهآ چاک زن دامن دشت را بدر پیش که گم کنی به رهآ شوکت دست و پای را

شکوه نمی کنم «خلیل» از ره و بیره جهان

هادی خویش کردهام در همه جا خدای را

«خلیل» تا غم آن روی آتشینم سوخت

به ملک عشق فزون گشت اعتبار مرا ن که دل گشای داد آه صبحگاهی ساخت خصم جان هم عشق دادخواهی را تا به خاک درگاهش جای خویش سازم گرم پیشتر فرستادم اشک و آه راهی را

عبه [را] بیابان گرد تا چه در نظر دارد شمع طور میسازد آتش سیاهی را بلعجب عجایبها از تو میکند جلوه فقر را غنا بخشی احتیاج شاهی را آسمان اگر از رشک بیصفا شود با ما ه نمیتواند بست رحمت الهی را بحربی کران رحمت گر دلش هوس دار بادبان تواند ساخت کشتی تباهی را کس حریف خویت نیست آزمودهام صد بار عشق و راستی گفتند میدهی گواهی را من نه عاشقان بسیار هر طرف تماشاگر گر به خاک میریزی خون بیگناهی را

چشم بی سرانجامت گر به روی یار افتد

در زمان «خلیل» از بر خواندهای کماهی را سر می رود کجا به ره شوق پاکج در این میانه عاشق بی مدعا کجا درماندهام به خویش که دور از تو چون کنم نامهربان حریف کجایی کجا کجا جزگلشن وصال تو هنگامه طرح کن گردد به کام خود دل شردرهوا کجا

یک ره نگفت شاهد عاشق جفا کجا رفتم هزار مرتبه از خویش پیشتر یک ره نگفت ش بیگانه خوی من که نسازد به خویشتن کی گوش میکند سخن آشناک رندی که سیر کوی خرابات زد رهش سر میبرد به سایهآ بال هما کجا یار از رخش غبار فشاند به آستین عاشق کجا رسید زدست دعاکجا ms268

از هر کرانه خلوت صاحبدلی است طرح

تازد «خلیل» بر صف اهل ریا کجا خود کامهام که نام نداند فرشته میخواهد از خدا من دیوانه گشته را و هر نگاهآ کام دگر وعده میدهد جانان من به حال دل خود نهشته را

خواندیم شرح کاتب قدرتنوشته را فرمان قتل ماست خط نودمیدهات کوی مغان که نام نهندش بهشت نقد سازد نهال رند ملامتسرشته را میرفتم از شکنجهآ هستی برون روم کوتاه کرد صبر ستم پیشه رشته را

کردم ز بینیازی خود داغ رشته را دنیا همیشه شاهد ابلهفریب بود کردم ز بینیازی زاهد که بهر حور کشد ننگ صد قصور کافر مگر ندیده بتا آن جا که میزبانی من داستان شود یک نعرهوار راه نباشد فرشته را

خود را «خلیل» بهر دل آرام سوختم

در آتش است گرمی بازار گشته را به کار عشق جهان گیر شد مهارت ما کمال یافته اعزاز از حقارت ما ضرور نیست که اظهار اشتیاق کنم شکسته رنگی ما میکند صدارت ما طلاق شاهد ناسازگار خواهش ده سرآمد دو جهان باش از اشارت ما کدام روز در این دامگاه و حشتناک نکرد عشق تمناگداز غارت ما ز آن زمان که ز تجرید سرفراز شدیم کنند مردم صاحبنظر زیارت ما

«خلیل» از سرصد کام میتوان برخاست

اگر منافع جانان شود خسارت ما سر عشاق در جولانگه دلبر نگیرد پا به جز در بزمگاه بینیازی سر نگیرد پا جهان کی میتواند راه ارباب نظر بستن به پیش شورش سودای من محشر نگیرد پا نمی گیرند اشک و آهآ منزل در دل تنگم که در ویرانهآ بی طالعان زیور نگیرد پا هوای کوی او گر سر دهد ms269 بر باد رسوایی عجب دارم که در یک گام صد جا برنگیرد پا نیاردگر سر کوی تو کافرکیش در خاطر گلستان را ز خاک راه دیگر برنگیرد پا خمار آلوده گر برگردم از میخانه جا دارد نهال آرزویم بر لب کوثر نگیرد پا

مرا دنیا به حسن خویشتن واله نمی سازد

«خلیل» زار در بتخانهآ آزر نگیرد پا ای به رسوایی بلند آوازه ساز نامها گشته بر آتش سپند از دوریات آرام ها دست افشان کمندی کن که صیاد قضا وقف چین آستین سازد ز خجلت دامها راه بیرونشد نباشد از بهشت کوی تو تا به کی سازم صبا را محرم پیغامها من که ساغر میزدم مجلس خمارآلود بود تا نکردم توبه در گردش نیامد جامها عشق چون من صد هوسناک از خودی آزاد ساخت صبر میباید که آخر پخته گردد خامها صبح اگر برد سر خورشید در خون شفق می توان از نالهای کردن چراغان شامها

می کشم بر آرزو شمشیر بیزاری «خلیل»

چند زخمی بازگردم از تلاش کامها

100 به خلوتی که نگشتیم ارجمند آن جا به خون خویش نشینیم(1 چند چند آن جا به پیشگاه دل یار جلوه کن بنگر شکفتهرویی دلهای دردمند آن جا چرا به خاک شهیدان نمیکنی گلگشت که داد جلوهآ شوخی دهد سمند آنجا در آن چمن که رخ از باده گلستان سازی مقام بر سر آتش کند سپند آن جا به گلشنی که صبا از تو آورد پیغام بهار میشود از خویش بهرهمند آن جا علاج خویش کن این جا که فرصتی داری به عرض حال امانت نمیدهند آن جا

«خلیل» حال دلم گفته شد به خلوت یار

ز تلخ کامی من زهر گشت قند آنجا کام جان میخواهی از دلبر جداباشی چرا این قدر در کار خود بی دست و پاباشی چرا یار با بیگانه خویان طرح یاری افکند در چنین هنگامه با خود آشنا باشی چرا میتوان در ms270 بینیازی باج از عنقا گرفت از هوای خویش در دام بلا باشی چرا خضر در راه تمنا میرود پیگم کنان گوش بر فریاد بدنام دراباشی چرا سرگذشت بیقراران دلبر از بر میکند دست پرورد شکیبایی چرا باشی چرا خاطری هرگز نگردید از توخرسندی شناس حیرتی دارم که در ملک خداباشی چرا در گریبان سر فرو بر مست شو از بوی یار بی سبب درماندهآ باد صبا باشی چرا هر هوس پرور به آیینی دگر کام از تو یافت سنگ بر پیمانهآ اهل وفا باشی چرا کار دنیا را نمیباشد به سامان بازگشت چند سرگردان کام ناروا باشی چرا ترک خواهش کن که صد ناکامیات گردد به کام تا به کی شرمندهآ روی دعا باشی چرا2)

عشق منشور سرافرازی به ناکامان دهد

منکر طرز «خلیل» بینواباشی چرا

102 از کجا پرسم نمیدانم دگر بار از کج از1) بر اغیار آیی یا بر یار از کجا کشتن ماگر نزد راه دل خود کامهات می خرامی این چنین آشفته دستار از کجا ریش را در خواب نتوانم به کوی یاردید بر سرم کی راه یابد بخت بیدار از کجا ساز بر آیینهآ دلهای مشتاقان کند خویشتن را در نظر دارد دگر یار از کجا آن که از تمکین فروشان باج شاهی میگرفت آشناگردید با رندان بیکار از کجا همنشین صدرپیرایان عزت نیستم حیرتی دارم که گردیدم چنین خوار از کجا خودتمای من که سرگرم(2) است با دیدار خویش در نظر می آورد آیین گلزار از کجا روز تا شب دربه در گردم چه در مسجد چه دیر تا کجا رو مینماید عید دیدار از کجا می کشد از خویشتن چون عاشق از معشوق تاز شیوهآ رندان کجا آموخت دلدار از کجا(3) چشم حیرانماندهآ ما را نسازی جلوه گاه بر جمال خویش گردیدی گرفتار از کجا

نوبهاران راه کوی یار را نشنیده نام

می رسد یا رب «خلیل» گرم رفتار از کجا ms271

103 به جان نتوان خریدن اشتیاق یار کامل را شهید بینیازی میکنم در راه او دل را نباشم آنقدر بی صرفه در کار وفاداری به یاد نیستیها میتوانم داد حاصل را غبار خاطرم طرح نوی بر آب خواهد زد دهم بر باد اگر از اشک خود این تودهآ گل را تپیدنهای دل گراین چنین باشد که میدانی برون می آورد از دست ما دامان قاتل را حباب خیمهآ صحرانشینان میخورد بر هم شکوه گریهام دریا تواند ساخت ساحل را کجا راه وصال یاز پایان داشت در طالع به استقبال من افتادگی آورد منزل را

«خلیل» از کعبه چون کوتاه شد دست تمنایت

غنیمت دان سراسرگردی دنبال محمل را

1104 آن که بیخویش ساخته است مرا به کجاها نتاخته است مرا یار با خویش بر سر نازاست گر به زخمی نواخته است مرا کیست جز من به ناتوانی من آسمان هم شناخته است مرا عکسم آیین طراز آینه نیست نالهآ من گداخته است مرا بیمروت فکنده از نظرم سر اگر برفراخته است مرا شهرتی کرده خوش قماری بخت هر کجا هست باخته است مرا

روزگار از شعاع مهر «خلیل»

تیغ بر فرق آخته است مرا

105 خیر باشد خسرو اقلیم بیباکی کجا جلوهات بر جلوه بندد راه چالاکی کجا ما به امید شهادت از دو عالم بینیاز می خرامی خودنما با این هوسناکی کجا تخاب جلوهآ عاشقنوازی میکنی زهرهآ آن کو که پرسم مست بیباکی کجا دیدهآ حیراننگاه ما به صد وادی دود تا کجا هنگامه ساز پیرهن چاکی کجا باغبان بر روی من عکس رخ دلدار دید گفت گل در بارکی باشد به این پاکی کجا مستی از خوناب دل نوتر نکردم هیچ گاه نالهآ بیبهرهآ من کی کند تاکی کجا

ساعتی صد بار اگر سوزد «خلیل» از خوی دوست

چون هوسنا کان کم فرصت شود شاکی کجا

106 دست از تلاش درس و دعا می کشیم ما ms272 در گوشههای میکده وا می کشیم حیف است حیف بر سر دستاژگلزدن خاری که در ره تو ز پا میکشیم ما آید اگر به کوی تو از حلقه حلقه آه دامی به رهگذار صبا میکشیم ما شاید ز دستبرد خودیها امان دهد آنها که از برای خدا میکشیم ما

گرشد «خلیل »بی سر و سامان هوس پرست

دامان خویشتن ز هوا می کشیم ما از خیالت سود با ما آشنا شاهد مقصود با ما آشنا یاد خود آن(1) را که یک نوبت نگفت نامرادی بود با ما آشنا میتوان مشق جنونی نام کرد عشق گردد زود با ما آشنا شیوهآ بیگانگی از سرگرفت گر قدح پیمود با ما آشنا عمرها در آتش او سوختیم نیست اکنون دود با ما آشنا راست پرسی بر سرکوی تو شد روی اشک آلود با ما آشنا

خویش را بهر تو میخواهد «خلیل»

آرزوکی بود با ما آشنا برد از خاطر خیال خام را بندهام انصاف دور جام را چیست دست آویز این بازیچهها گر نمیخواهد من ناکام را سربه سر سازم به یک نظارهات مدت ناسازی ایام را گرم می پرسد هوس پیرای من نالههای زار بی آرام را قاصد از کویش نمی آید برون گر شناسد لذت پیغام را بینیازیهای طرز بی دلان روشناس من نسازد نام را

پیرو پیر خراباتم «خلیل»

ساقیا درگردش آور جام را می دانم کدامین یار کرد آرامگاه اینج که گرداند دل دیوانهام از دیده راه این جا به روی خویش ساغر میکشد هنگام ساز من زحسن جلوه جان تازه می یابد نگاه این جا

«خلیل» از بزم میخواران مکش دامان خود کامی

خطاب بینوایان میشود امیدکاه این جا جان فدای علی ابوطالب به خدای علی ابوطالب عرش واری گذشته از سر عرش کبریای علی ابوطالب لوح محفوظ گشته خاطر من به ثنای علی ابوطالب بشنو از من ز جبرئیل بپرس ماجرای علی ابوطالب کفر و ایمان دو خصم دیرینه یک گدای علی ابوطالب به خدا آشنا شود به خدا آشنای علی ابوطالب می کند حوز عطر پیراهن خاک پای علی ابوطالب به دعا روز تا به شب خواهم به دعای علی ابوطالب هر چه موجود گشته در دو جهان رونمای علی ابوطالب فرش گردیده روی حورالعین در سرای علی ابوطالب نقشبند قضا هر آنچه کند هست رای علی ابوطالب

چند پرسی چه شد «خلیل» کجاست

شد فدای علی ابوطالب(1

111 چون سرزده آید(2) به تماشای چمن آب از گریهآ من برد مرا سوی وطن الب با آن لب شیرین سخنی طرح نگردید چندان که شد از شوق زبانم به دهن آب

حیران «خلیلم» که به ms274 این سوخته جانی

گردید ز شرم سخنش در عدن آب دراین دو روز نگردم چراگدای شراب که جوش گل زند از هر طرف صلای شراب نمیکنم ز خرابات آرزوی بهشت هواهوای بهار است و جایآ جای شراب از آن زمان که زدم لاف عشق ورزیدن زلال خضر ننوشیدهام ورای شراب من آن حریف تنکمایهآ تهی دستم که نقد جان گرامی دهم بهای شراب چنان که آب برآید زعکس گل رنگین فروغ عارض ساقی دهد صفای شراب مرید زهدفروشان نمی توانم شد مرا که میبرد از خویشتن هوای شراب خدا نصیب من بینواکند که کنم صفای چهرهآ دلدار رهنمای(3) شراب به این بهانه که دارند نسبتی با هم زاشتیاق لبت جان دهم برای شراب

چه نسبت است مرا با «خلیل» و ملت او

هلاک پیر مغان گردم و فدای شراب4)

در دوست به جز نالهآ پنهان مطلب چاک دل در همه جا زینت دامان مطلب کعبه باقی است چه حاصل که تو از خود دوری دامن خویش به دست آر بیابان مطلب لذت شهد شهادت می وصلت باشد تن به سختی چودهی زحمت آسان مطلب جغد ناساز به آباد نمیبندد دل گنج آسایش از این منزل ویران مطلب همچو من تازه نوایی نشنیده است چمن روش نالهام از مرغ سحرخوان مطلب جانب دوست نگه دار به هر حال که هست وصل اگر روی دهد محنت هجران مطلب

چون گذارت به بهشت است در این راه «خلیل»

آب کوثر به دل خاک خراسان مطلب1) دوش هنگام سحزکوی تو میدیدم به خواب دیده پوشیدم ز خوذ روی تو می دیدم به خواب راست میگویند عاشقآ رشک بر خود میبر می شدم بیدار چون سوی تو میدیدم به خواب شعله از من رقص می آموخت در آتشکده مست در آغوش گل خوی تو میدیدم به خواب غیر آزادی نخواهد داشت تعبیر دگر این که خود را بستهآ موی تو میدیدم به خواب ms275 ار صف زناربندان با دل لبریز غم(2 کا کل مشکین دلجوی تو میدیدم به خواب نوبهاران ناز در(3) گلهای رعنا میفروخت در گریبان صبا بوی تو میدیدم به خواب(4 رام خود دیگر نخواهم گشت با چندین(5) کمند از نگه رم کرده آهوی تو میدیدم به خواب یاد آن فرصت که پیش از صبحگاهان در بهشت خویش را در گلشن کوی تو میدیدم به خواب پنجه با سرپنجهآ اعجاز میزد دیدهام نزگس مخمور جادوی تو میدیدم به خواب

گاه زلف حورگاهی ساغر می میکشد

آن «خلیلی» را که هندوی تو میدیدم به خواب

چه شد که یار به آیین ناز خود(2) دارد

«خلیل«وار تو هم شیوهآ وفا دریاب(3)

116 گرتا صبحگاهان این چنین باشد شبم امشب به گردون دستبردی مینماید یا ربم امشب گذشت آنها که گل گل میشدی پیامن ازتابش به جای شمع سوزد رشتهآ جان را تبم امشب ز وصل دلبر خودکام خرسندی نمییابم گرگون کرده عیش بی محابا مشربم امشب خدا رحمی به خاطر آورد آن بی مروت ا ز آه بی اثر فرسوده خواهد شد لبم امشب در آتش دوش بودم چون سپند از حیرت خالی به صد خواهش نظرباز ترنج غبغبم امشب به خاک رهگذر تا چند ریزد آبرویم را ms276 خظر دارد ز اشک آتش آیین کوکبم امشب

«خلیل» از دولت عشق هوس بیزار میدانم

دری بر روی من خواهد گشود از مطلبم امشب47،

117 یست تنها گل زرویت در حجاب(5)

رحجاب(5)در خمار آن لب شیرین شراب گل ز شرم عارض دل خواه تو ه

همچنان در غنچه میگردد گلاب

تا ابد مداح او باشم «خلیل»

عشق اگر خون مرا ریزد چو آب در دوزخ هوا دل بی مدعا متاب بیگانگی هوس کن و با آشنا متاب دربسته خانهآ دل و چشم از برای توست چون آفتاب سرزده در هر سرا متاب صد جان نثار دولت دیدار میکنم آن روی چون بهشت از این رو به ما متاب بی مصلحت به پای دلی خار نشکند خود را مساز رنجه و دست قضا متاب ترسم سرت شودگرهآ رشتهآ مراد گرگویمت کجا مگسل یاکجا متاب ملک جهان به هیچ نیرزد حسد مبر بر خود ز تاب رشک بسان گدا متاب این دل شکسته را که ز صد کیمیاگذشت در بوتهآ امید برای خدا متاب خواهی که بر رخت گل توفیق بشکفد چون اهل دید سر ز مقام رضا م دستانزنند و بالفشان طایران باغ با یاز باده نوش و عنان از صفا متاب حسن حریف سوز به خود ناز میکند چندین به تار رشتهآ زلف دوتا متاب ما رواج یافت گرفتارزیستن دیگر کمند کاکل ms277 خودسر به ما متاب شمشیر اگر به پیش رخت دارد آینه گامی به راه وصل چنان بر قفا متاب

خواهی که کعبه گرد تو گردد چو محرمان

یک دم «خلیل» روی دل از کربلا متاب دلا بهانه طلب باش وقت کار مخسب به طاعتی که نکردی امیدوار مخسب مقام امن ندارد جهان بیبنیاد به راه سیل فنا پایآ در نگار مخسب زکهکشان شده سرتاسرش شکست پذیر به زیر گنبد این نیلگون حصار مخسب سفیدگشتن موی سیاه دانی چیست طلوع صبح قیامت شد آشکار مخسب ز نازبالش تمکین سرت دهد بر باد به عشوهخانهآ دوران بیقرار مخسب مگر به روز وصالی رهت فتد ناگاه غنیمت است شب از درد انتظار مخسب مباد خواب عدم تاخت بر سرت آرد به هوش باش در این کاخ بیمدار مخسب کتد به نیم شبان یاز پرسش دل زار هزار بار نگفتم هزار بار مخسب در انتظار تو بی تاب خوابگاه بهشت به تنگنای جهان شکنجه زار مخسب قیامت است به میدان عشقآ مردان به صد هوس چوعروسان گل عذار مخسب به دام خواب اجل پایبند خواهی شد کنون که بر سر خویشی به اختیار مخسب

«خلیل» فصل خزان هم گل سر سبد است

در انتظار خود آرایی بهار مخسب

روی دل آرای تو سرجوش بهاراست هر جا چمنی هست فراموش بهار است وصف خط نظاره فریبت کند از بر صد ناله گره برلب خاموش بهار است

در کعبه «خلیل» از می دیدار گلستان

نظارهآ بیهوش که گل پوش بهار است ابرگریان گل خندان همه اوست

، خندان همه اوست نالهآ مرغ سحرخوان همه اوست کاش کار از دگری راست شدی دردم این است که درمان همه اوست خلوت و نقل و می و بوس وکنار وحشت دست وگریبان همه اوست من که باشم سر و سامانم چیست سر از او بود که سامان همه اوست من و آن در گرو صلح و نزاع کفر و دین گبر و مسلمان همه اوست خواه شه خواه گدا خواهی من ریزه خواران شده مهمان همه اوست هر کجا دست نهی بر دل ما زخم شمشیر نمایان همه اوست روز هجران شب نوروز وصال شمع گل باد بهاران همه اوست حیرت عاشق بیصبر و قرار جلوهآ شاهد آیان همه اوست تاکی از باد صبا منت چند قاصد و نامه و جانان همه اوست(2)

می گریزی به کجا از که «خلیل»

هند و روم وجم و خاقان همه اوست

میتوان یافت زبرگشتن ایام «خلیل»

در صف میکده آغاز شود انجامت از وفا عار نمیباید داشت غیر از این کار نمیباید داشت یار ما تر شود از خندهآ گل نالهآ زار نمیباید داشت مگر آن ماه به خوابت آید بخت بیدار نمیباید داشت روش یار نداری سهل است طرز اغیار نمیباید داشت کام عاشق ندهد تن به گمان پاس بیدار نمیباید داشت نام عزت نبرم لیک مرا این قدر خوار نمیباید داشت این طریقت که بد آموزی کرد که هوادار نمیباید داشت میتوان خواستن از عمز وفا طمع از یار نمیباید داشت ترک سرکن که سرافراز شوی غم دستار نمیباید داشت(2)

از «خلیل» این روشم گشته پسند

هیچ در کار نمیباید داشت

124 بیتو مپندار که خوابیم هست یا مزهآ شیب و شبابیم هست طرفه هراسان شوی از دیدنم با تو همانا که حسابیم هست یار اگر صلح ندارد هوس بهر چه با خود شکرآبیم هست شیوهآ عشاق ندارد زیان هیچ نباشد تب و تابیم هست ناز رفیقان نتوانم کشید میروم از خویش شتابیم هست خوش دلم از دوست به ناکام و کام حوصلهآ لطف وعتابیم هست گاه در آیینه گه از جام می چهره برافروز که تابیم هست پرسد اگر حالت پنهانی ام غیر خموشی چه جوابیم هست شوخی دشنام تو آرم به یاد گر هوس بادهآ نابیم هست طرح چراغان فکند نالهام شاهد خودکام و شرابیم هست(1

از دل آواره که دانی «خلیل»

گوشهآ ویران خرابیم هست مکن هراس که دشمن هزار نامرد است تو مرد باش اگر روزگار نامرد است نکرد در چمن عمژ کار خندهآ گل بهارگریهآ بیاختیار نامرد است نسب به سلسلهآ خاکساریای برسان کسی که لاف زد ms280 از اعتبار نامرد است مثل شدیم حریفان اگر به بلهوسی گناه ما نشمارند یار نامرد است میان مردم دنیا یگانه مردی نیست نظاره تاکنی از هر کنار نامرد است تلاش کام ندارند عاشقان غیور فریبخوردهآ بوس و کنار نامرد است هر آن که در ره یاری ز خود برون ندوید اگر پیاده اگر شهسوار نامرد است(2) حریف عشق نه او میشود نه بهتر از او فلک به عرصهآ این کارزار نامرد است

به صرفه باش «خلیل» این برهنه گفتن چیست

قضا کنایه شنو روزگار نامرد است

گربپرسند حریفان چه جواب است «خلیل»

دل دیوانه کجا شد که دگر پیدا نیست

127 باشیم ما و غیر به هر کوگدای دوست او آبروی خواهد و من خاک پای دوست دیدم هزار مرتبه در آب و آینه بر باد میرود سر من در هوای دوست

که شمع خلوت آیینه گل کند جزدوست دیگری نشود آشنای دوست از ره نمیبرد دو جهان یک قدم مرا چون سایه می دوم همه جا در قفای دوست فردا ز روی ms281 دشمن خود میشود خجل امروز بی دلی که نگردد فدای دوست در پوست از نشاط نگنجم که جلوه کرد در یک لباش کام من و مدعای دوست از آن زمان که لذت دشنام یافتم ورد زبان نبوده مرا جز دعای دوست

بر آستان میکده آن قبلهآ دعا

رشک آیدم که سجده کنم خاک پای دوست(2

بی درد را حمایت احباب خوش تراست ما جان فدای خویش کنیم از برای یار بیدرد را حمایت احباب ای آن که کیمیای سعادت هوس کنی با اشک من مگوی که سیماب خوش تر است داغ هزار بلبل و پروانه میشوم معشوق اگر به عاشق بی تاب خوش تراست در بزم وصل نیست سر جانفشانیام عشق غیور دشمن آداب خوش تر است ین می نه بادهای است که منصور میکشد خون حلال ماست که از آب خوش تراست

شبها به یاد دوست قدح میکشم «خلیل»

روی نیاز اگرچه به محراب خوش تر است211 به خود نازش نما عاشق کم از کیست شراب ناب و یار همدم از کیست غم از شادی نمیدانم دل از جان دل و جان از که شادی و غم از کیست شکست آورد دوران بر سر کوه دماغ آرایی جام و(2 جم از کیست من از سودای دل آشفته حالم سر زلف دل آرا درهم از کیست بیابانگرد بسیارند بسیار حضور کعبه شور زمزم از کیست اگر بیگانه از خود در حجاب است پریدنهای رنگ محرم از کیست زلیخا تهمت آلاید به یوسف حجاب پرده سوز مریم از کیست شهان در آرزویش بیدل و دین در این عالم که ms282 دارد عالم از کیست گدای رهنشین را گشته معلوم سلیمان از که باشد خاتم از کیست(3)

«خلیل» از بت شکستن گشت رسوا

خدا راگریههای آدم از کیست

نوبهار دین و دنیای «خلیل»

چون دل بیدرد خام از دست رفت ان من با خاکساران این قدر غوغانداشت شکوهآ عاشق بر اغیار کردن جا نداشت نیم مست جام صلحی عشرتت جاوید باد این که از ما بی سبب رنجیده بودی جا نداشت این قدر تدبیرکردن عرض خویی بردن است خون چون ما ناکسان اندیشهآ دعوانداشت گرد آن خودکام میگردم که در یک انجمن از کف ساقی قدح نگرفت تا با ما نداشت بهر این مطلب چه لازم مصلحت دیدن به غیر ما نمیدانیم رنجیدن ولی اینها نداشت نه (2) ز وصل آسوده می گردم نه از هجران ملول پیش از این عاشق چنین سامان استغنا نداشت آزمودم بارها از هر که میخواهی بپرس وسعت بی طاقتیهای دلم دنیا نداشت خودنمای من که با آیینه طنازی کند گوشهآ چشمی به

ند گوشهآ چشمی به ارباب نظر اصلانداشت با هوسناکان خودبین راز دارد در میان روی حرفی باگرفتاران جان فرسانداشت(3) خوش به آن بیگانه خو یک رو نمودم خویش است میگفتند عاشق از خدا پروانداشت

من زبهردین چهها دیدم «خلیل» از ms283 روزگار

وقت رندی خوش که چشم حاصل دنیا نداشت

در ره دل غبار باش «خلیل»

کیمیا شرمسار خاک من است(1 نظر بر آن رخ دل خواهآ مایل افتاده است حجاب حسن ندانم چه حایل افتاده است به طوف کوی تو از گریهآ غبارآلود سوار نور سحرگاه در گل افتاده است ملامتی به تو ناگاه روبهرو نشود دلت ز حال من آن به که غافل افتاده است حجاب میکند از خویش حسن دیده فریب جرس چه بیهده(2) دنبال محمل افتاد مگر ز بادیه مجنون کشیده رخت به بحر که شورش عجبی د

که شورش عجبی در قبایل افتاده است از آن زمان که تو بی پرده جلوه گر شدهای نگاه خیرهآ من نیم بسمل افتاده به حکم ناز بر ابرو گره مزن که مرا هزار چاک از این عقده در دل افتاده است دار کعبهروان بر هراس راه گذشت خوش آن حریف که فارغ ز منزل افتاده است(4) به راه شوق که منزل ندادهاند نشان سر بریده به دنبال قاتل افتاده است مگر در آینهآ غیر دیدهای خود که سحر چشم فسون ساز باطل افتاده است

ز دوست معنی یاری مراد ماست «خلیل»

هوس پرست به شکل و شمایل افتاده است

چرا نه بر در بیگانگی زنیم «خلیل»

دراین دیار که یک آشنا نمایان نیست(1، دی که مست از برم آن لاله عذار آمد و رفت جان شیرین به لب از بهر نثار آمد و رفت دیگران در چمن از عمزگرو میگیرند ما شنیدیم زیاران که بهار آمد و رفت شب که از اشک روان دست ز جان میشستم دل دیوانه کجا بود که یار آمد و رفت حاصل کون و مکان وقتشناسان دارند در کمینگاه تو در خواب شکار آمد و رفت بر سر کوی تو هر دم دلسودازدهام نیست معلوم که از بهر چه کار آمد و رفت دشمن از دوست ندانیم که در بحر وجود موج چندی ز بی هم به کنار آمد و رفت نالهآ عاشق سرگشتهآ بی تاب شناس گر به طوف سرکوی تو غبار آمد و رفت یاز یک مرتبه ما را به شماری نگرفت گرچه صد بار فزون روز شمار آمد و رفت چه در این باغ به فریاد خودی نازکنان که به از ما و تو بسیار هزار آمد و رفت(2)

عیش ms285 ایام به جایی نرسیده است «خلیل»

این قدر هست که سیلی به گذار آمد و رفت رفتم به کعبه بی تو صفایی چنان نداشت آن غیرت بهشت هوایی چنان نداشت در غربت و وطن همه جا سیر کردهام ایام تنگ حوصله جایی چنان نداشت صرف وصال یار نکردیم حیف حیف عمر عزیز

عمر عزیز را که وفایی چنان نداشت با جلوههای یار چه نسبت بهشت را طوبی شکوه نشو و نمایی چنان نداشت یاری که دیگران طلبند از غمش امان ما آزمودهایم جفایی چنان نداشت هرچند بنده خوار شود قیمتی تراست یوسف عزیز بود بهایی چنان نداشت خرسند شو دلا که به دارالشفای عشق بی درد بود هر که دوایی چنان نداشت(1) صد بار هر خرابه و آباد دیده ام یک آشیان دهرهمایی چنان نداشت

باغ وصال یار که گلزار خار اوست

غیر از «خلیل» ناله سرایی(2) چنان نداشت آن کجا رفت که دلدار ز من عارنداشت نگه گرسنهام روزهآ دیدار نداش من رسواشده مهمان طربخانهآ کام مدعی راه نگه بر در و دیوار نداشت در و دیوار ز نظارهام آیین میبست هیچ نقاش چنین گردش پرگار نداشت صرف من میشد اگر وصل اگر هجران بود بلهوس قدرت خون گرمی اظهار نداشت مشورت چند کنی بهر هلاکم با غیر کشتن اهل نظر این همه در کار نداشه آن که بر صید حرم دام بلا کرد حرامخبر از حالت مرغان گرفتار نداشت تا نگردید به خاک گذرت روی شناس نکهت صبح رخ تازه به گلزار نداشت

یا رب آن روز به از عید کجا رفت «خلیل»

که دل آرام به جز من دگری یارنداشت(21 یار راگر بهانه بسیار است روش عاشقانه بسیار است چند فریاد بیاثآر کردن در خموشی ترانه بسیار است گر به دل عارفانه شوق افتاد آه آتش زبانه بسیار است تا نگیری ms286 کناری از احباب دردسر در میانه بسیار است تو نباشی چه میشود دگری شاهد صدبهانه بسیار است با صبا سیر کن چو نکهت گل زحمت آشیانه بسیار است گرد بر گرد دام گردی چند همه جا آب و دانه بسیار است نگر انگشت وخون خویش مخور می و نقل شبانه بسیار است

فکر کار زمانه چیست «خلیل»

آرزوی یگانه بسیار است(2) لی همچو بنده اهل نظر زرخریدهات مسعود باد در دو جهان نور دیدهات بهتر ز نام(3) نیک نباشد به روزگار پاینده باد تا به ابد نورسیدهات درویشی و توانگری آراستی به هم نقش دو کون سرورقی از جریدهات هر لحظه صبح وار صفایت ز باده باد از صدق بذلهای نوآیین سفیدهات ارباب دل ز دیده حکایت ادا کند باشد شنیدنی سخن ناشنیدهات نازش کند زشان تو تمکین به خویشتن کز عرش بگذرد نفس آرمیدهات هر مطلبی که خضر و سکندر نیافتد بادا به کام بخت خدا آفریدهات

غیر از دعا «خلیل» چه آرد به رونما

لعل وگهر حجاب کشند از چکیدهات(1) دلی که در غم ایام بیوفا بند است اگر نسیم برآید هزار جا بند است تمام عمر به تدبیر صرف کردی حیف نیافتی که سر رشته در کجا بند است گشاد کار دو عالم در این سراچهآ تنگ به یک اشارهآ رندان پارسا بند است حدیث خواهش دل نیست در حکایت من زبان خامهام از حرف مدعا بند است کجا به کلبهآ ما بیدلان گذار کند به جلوه گاه تو نامهربان صبا بند است ه چشم یار اگر راه حرف یافته هزار معنی رنگی به یک ادا بند است(2) تسلیای که ز شاهان دریغ داشتهاند شنیدهام که به خرسندی گدا بند است به کوی او دل بیگانه خوی سرگردان به التفات نگههای آشنا بند اس.

«خلیل» نالهآ بی طاقتی کشید از دل

ز دود ms287 آن به سرایت ره دعا بند است کو جام می که لطف هوا میرود زدست حسن بهار نشو و نما میرود ز دسا دریا و کوه با دل من برنیامدند با آن که از نسیم صبا میرود زدست ناکی شود حجاب گمان سد مدعا مطلب یقین نگشته دعا میرود زدست زاهد خراب لعل لب دلستان نشد از رنگ و بوی میآ دل ما میرود زدست در کوی یار(3 صدرنشین آستان گرفت ت مکین طلب مباش که جا میرود ز دست این یک نفس که از پی ایام میروی اگاه نیستی که چهها میرود ز دست عشاق از وصال تسلی نمیشوند بی درد از برای دوا میرود ز دست(24

چندین «خلیل» واهمهآ روزگار چیست

آخر جهان بیسر و پا میرود زدست هوس دارم که نوشم باده با دوست(1) به جای پیرهن بر تن درم پوست زبان را آتشین سازد دم گرم جوانیهای تیغ از زور بازوست نهال عشق اگر جان آورد بار همینش بس که میگویند خودروست چرا چندین برآری گرد از دل غبار ما غبار آن سرکوست ز بس با آن بر [وا روگشته یکرنگ نگاهم چون نسیم صبح گل بوست نفهمیده است عاشق تلخکامی حلاوتهای دشنام از دعاگوست عجب حالی است با تیر نگاهش به جای خویش و در دلها ترازوست کشی گر سرمهآ تحقیق در چشم چو آری خویشتن را در نظر اوست کجا آن شمع را خلوت خوش افتاد که این پروانه سرگرم تکاپوست اگر آهم زند آتش به صحرا گلستان را زاشکم آب در جوست هم آغوش است با چوگان فتراک سرم هرچند سرگردان تر از گوست ندانم آنقدرها قدرنشناس جهان یک سوست غمهای تو یک سوست سر امیدواریها در این راه به هر جا ms288 پاگذاری تا به زانوست در آن خلوت که نوشم باده گستاخ نوای نوش

نوای نوشنوش آهنگ «یا هو»است(2)

«خلیل» از خویشتن ایمن نباشم

دلم دیوانه دلدار آتشین خوست

کشته نگردیم نگردیم نمایان شاهنشه عشقیم شهادت ظفر ماست ر سوختنم پارهای افروخته تر شد اینها اثر نالهآ آتشاث آسوده دلان در گرو خواب و خیالند صد بحر روان هر قدمی بر گذر ماست31 غافل مشو(3) آیینهآ دل صاف نگه دار پیرایهآ دیدار به قدر نظر ماست هر شعله کز آتشکده گردید هوایی مستانه سراسررو چاک جگر ماست گر راه به دوزخ فتد آسیب نداریم از دامن تژلاله و گل تا کمر ماست هر زهر که از ساغر ایام کشیدیم دیدیم که آلودهآ شیر و شکر ماست

بیهوده «خلیل» این همه فریاد و فغان چیست(4)

نالیدن زارت سبب دردسر ماست ساقیا می برسان عید نظز مهتاب است طفل خویان تو را شیر و شکر مهتاب است به تمنا همه شب چند گشایم آغوش گرچه دانم که خیال تو به بر مهتاب است مسجد و میکده هر جا که ندارند چرا از رخ شمعی من تا به سحر مهتاب است ذرهای نیست که خورشید از آن طالع نیست دود در دیدهآ ارباب نظر مهتاب است رفته رفته مه اگر میگذرد از خورشید آه شب خیز مرا تا به کمر مهتاب است دولت وصل ز روی تو گواهی میداد می کشان راشب قدراست اگر مهتاب است خودنما هست که زاهد زند از دوزخ دم پیش ما آتش هر دامن تر مهتاب است(5) ماه اگر غره اگر سلخ تو روشن میباش فکر پیمانهآ می کن که دگر مهتاب است

نازشی نیست گر اسباب جهان نیست «خلیل»

در برم پیرهن فتح و ظفر مهتاب است

خاموشی «خلیل» دویده است در جهان

افلاک نیم کشتهآ شمشیر آه کیست هرچند درد عشق و بلا را علاج نیست جایی که یار هست دگر احتیاج نیست دشنام را همیشه دعا میکنم حساب دانستهام که مشرب رندان لجاج نیست بسیار سیر انجمن حال کردهام آنجاکه ذکر سر کند و فکر تاج نیست بیگانگی ز خوی تو از بس رواج یافت هرگز میان شیر و شکر امتزاج نیست هر دم چه میشوی به شکستن دلیرتر جام جهاننمای دل ما زجاج نیست دیدی دلا که خسرو و فرهاد را چه شد با آن که در قلمرو عاشق خراج نیست چندین مگیر از کس و ناکس سراغ خضر در شاهراه گم شدگی میر حاج نیست خون مرا چو شیر و شکر میتوان کشید گفتار بی خودانهآ عاشق مزاج نیست روز امید را اگر از یاد بردهای شمعی به روشنایی شبهای داج نیست

انصاف نیست شیوهآ گل عارضان «خلیل»

گر جان ز اهل درد ستانند باج نیست11 در مذهب ما کعبه چه یا دیر کدام است هر جا می ms290 و معشوق رسد کار تمام است مستان خبر از شور و شر دهر ندارند در مجلس ما دور فلکآ گردش جام است شرمندهآ خود ساخته سلطان و گدارا چون شیشهآ مئ ساقی ما پیش سلام است خاکستر منصور به هر ذره در آویخت مشتاقی و آسودگی خاک حرام است تا چند دوی در طلب کعبهآ مقصود این ره که به پایان نرسیده است دوگام است در مستی و مخموریام از خود چه شکایت بیداد تو بر عالمیان رحمت عام است از تربیت پیر مغان مرشد هر قوم رخ بر رخ معشوق و لبم بر لب جام است صاحب نظری نیست که دیوانهآ آن نیست بیرون ز مقامات مقام تو کدام است کی وعده وفا داشته هرگز نشنیدیم خرسندی ما منتظران ذوق پیام است جایی که من از دور سراسیمهنگاهم خورشید ز نظاره کمندافکن بام است نگذاشت نگه را که سماعی کند از دور شمعی که به پروانهآ پرسوخته رام است(2 گر گلشن اگر دشت ز خود نیستم ایمن صیاد مرا لاله وگل حلقهآ دام است

بیهوده «خلیل» از نفس سوخته لافی

بر عاشق رسواشده فریاد حرام است(3) بیهوده روزگار به آه و فغان گذشت نشکفت غنچهآ دل و فصل خزان گذش از بس ز شوق دام به گلشن گریستم یک قد سرو سبزهام از آشیان گذشت صد شعلهام به سر دود از دل ز تاب رشک تا عاشقانه شمع به پیشت ز جان گذشت

اکنون «خلیل» فکر بخاری وجام کن

هنگام عیش سبزه و آب روان گذشت(1) قد خمیده مگو زیردست رعنایی است که خاکساری مرد از کمال خودرایی است چه شد که پنبهآ داغم چو شمع ms291 روشن شد سر کلاه ندارد سری که سودایی است هزار رنگ گل گفت وگو شکفته شود به گلشنی که در آن باغبان تماشایی است تمام حیرتم از چاک جامهآ یوسف که راست بر قد عاشق لباس رسوایی است شکست آینه طبعان به هیچ در بند است نه پاس خاطر ایشان چو جام مینایی است وصال یار چو رو داد از بهشت مگو به طوف کعبه که را یاد دشت پیمایی است

«خلیل» تا شدم از ذکر هم دمان خاموش

هزار هم نفسم در کمین تنهایی است(2) رور و شب بس که دلم گرم جنونافزایی است داغ او بر سر دیوانهآ من سودایی است روزگاری است که در انجمن مهر و وفا هم زبان دل رسواشدهام تنهایی است هر که دیوانه تر از حادثه آسوده تراست اهل ناموش هراسان شدهآ رسوایی است پای در دامن تمکین کش و آسوده نشین که صبا در به درافتاده زبی پروایی است

ای که پرسی ز من دلشده احوال «خلیل»

عمرها شد که به سودای بتی شیدایی است(3

151 با من رسوا نه تنها نالهآ من دشمن است در دیار رازداران جامه برتن دشمن است وصل چون رو داد صد مطلب ز خاطر می برد غنچهآ امیدواران با شکفتن دشمن است ای بهشت از شرم رخسار تو پنهان از نظر بی تو چشم حیرت افزایم به گلشن دشمن است بخت شورم داغهای سینه را ناسور کر باورم ناید که میگویند دشمن دشمن است پیش از این شیر و شکر میبرد شیرین سوی کوه این زمان از بخت من بت با برهمن دشمن است ابر رحمت در تلاش کشت من سیماب شد برق این وادی نه پنداری به خرمن دشمن است

خو به عزلت کن «خلیل» از هیچ کس منت مکش

با چراغ عشقبازان سنگ و آهن دشمن است(1

152 از روزگاز کام دل و جانم آرزوست یک چند طوف خاک خراسانم آرزوست وشم ms292 به خواب وادی مجنون نمودهاند باگردبادگشت بیابانم آرزوست چون نالهآ جرش همه شبگیر فرصتم قطع نظر ز خار مغیلاتم تاکی ز موج اشک به زنجیر زیستن گشتن به گرد خلوت مستانم آرزوست مانند طفل اشک یتیمان به صد شتاب بیهوده گردی صف مژگانم آرزوست چاکی که در دل است به راه تو جاده را گاهی به سینه گه به گریبانم آرزوست22 شاید شکست خاطری آرم به خاطرش با روزگار بستن پیمانم آرزوست از حد گذشت شهرت سرگشته گردیام بر روی یاز دیدهآ حیرانم آرزوست از شاهد جهان هوس پیشه داغ کن آنی که نیست جلوهنما آنم آرزوست3)

دامان دشت دامن دل میکشد «خلیل»

آوارگی زکلبهآ احزانم آرزوست

وقت کار است دگر دور نمانده است «خلیل»

پاک شو پاک که مهدی به امامت برخاست(1) بر سزگل رسواییام از یاد بهاراست اسباب جنون در گرو باد بهار است تا(3) هست محبت غمی از تنگ دلی نیست این غنچه فراموشیاش از یاد بهار است تا نسبت روی تو به خود میدهد از شوق هر جا که روی ناله و فریاد بهار است نگذاشت خزان رنگ گل و نالهآ بلبل سروی است در این باغ که آزاد بهار است یک چشمزدن دور مبادا ز جبینم گرد سر کوی تو که صیاد بهار است میزیبد اگر ناز فروشد به گلستان آیینه ز عکس رخت استاد بهار است در دفتر گل نیست به جز وصف تو حرفی داغ دلم از بخت خداداد بهار است(3) از شور جنونم همه جمعند حریفان سرتاسر ویرانهام آباد بهار است ms293

تا چند «خلیل» این همه تمکین ریا چند

جامی به کف آریم که بیداد بهاراست لر در دل جانان که زغم رنگ نبوده است آتش نشنیدیم که در سنگ نبوده است هر نقش قدم در طلبش گم شده نامی است این راه به اندازهآ فرسنگ نبوده است پروانه ز پرسوختگی نام برآورد رسوایی مجنون صفتان ننگ نبوده است

وق تو به اندازه رسا نیست وگرنه بیبهره ز نظارهآ او سنگ نبوده است

از فیض «خلیل» است که در صحبت احباب

گل بوده اگر بادهآ گل رنگ نبوده است(1)

156 بی تو در گلزار بر رخسارهآ گل رنگ نیست نشئهآ لعل لبت در بادهآ گلرنگ نیست شور طفلان بر سر کار آورد دیوانه بر سر مجنون گلی بهتر ز داغ سنگ نیست در چنین فصلی که از هر خاز صد(2) گل میدمد دیدهآ شور حسودان(3 چون دل من تنگ نیست بس که از حد میرود شور تپیدنهای دل نالهآ ناکام بی تابم به هیچ آهنگ نیست ناز بی پروا به عجز بینیازانش خوش است لن ترانی» را در این وادی به خواهش جنگ نیست بزم چون شوریده شد مستان سر خود میزند روزگاری شد که قانون سخن آهنگ نیست(4) نیست بهر کعبه سعیی بهتر از عزم درست چون قدم در ره گذاری زحمت فرسنگ نیست

چون «خلیل» از عشق جان افزا حکایت میکنم

کشته گردم گر به راه آرزویش ننگ نیست

157 با نیک و بد مردم عالم سخنم نیست چون عکس در آیینه زبان در دهنم نیست صد غنچه فروبستگی از کار من آموخت جز سرو خزان دیده گلی در چمنم نیست روشن نکند بزم اسیران جنون سررشتهآ شمعی که زتار کفنم نیست شب نیست که از حسرت روی تو ms294 چو فانوس صد شعلهآ افروخته در پیرهنم نیست آشفتگی ام از اثر صحبت خویش است پروای سر زلف تو پیمان شکنم نیست

تا محرم این کعبهآ مقصد چو «خلیلم»

غربت خوشم افتاده هوای وطنم نیست(1 غیر را از دشمتی با ناتوانان سود نیست پیش ما اندیشهآ بود و غم نابود نیست خط نخواهد یافت دستی بر لبت دل جمع دار آتش لعل تو را چون آتش من دود نیست در دیار عشق نام عافیت ننگ است ننگ هر که چون منصور بر داری نشد محمود نیست سعی بی تدبیر ما پر نارسایی میکند ورنه حرف ناامیدی ترزبان جود نیست گفت وگوی بلهوس گل کرده در بزم وصال نالهآ ما را چه واقع شد که درد آلود نیست در گلستان جهان هم طالع خار و خسم غیر آتش از وجودم دیگری خشنود نیست

احتیاج ساز مطرب نیست در بزم «خلیل»

آه آتشبار کمتر از نوای عود نیست(2) نا هست نفس زمزمهآ شوق به جاهست در دیدهام از نقش رخت قبله نما هست هرچند که پیگم شده رفتیم در آن کو دیدیم که چشم نگرانی به قفا هست صاحبنظر از حادثه آسوده نباشد گر دام بلایی نبود زلف دوتا هست هرگاه در آیینه به خود جلوه فروشی صد پیرهن صبر در انداز قبا هست فیض سرکوی تو چه داند هوس غیر از کفر نپرسند که در کعبه صفا هست حاجت به دلیلی نشود راه طلب را سرهای عزیزان به سر دار فنا هست در بزم لئیمان چه خوری خون دل خویش تا نعمت الوان سر خوان رضا هست نظارهام از دیدن خوبان نشود سیر نزدیک کریم آب رخ حرص گدا هست از بس که بتان محو تماشای تو گشتد ماه نوی از هر طرف انگشتنما هست ms295

داریم «خلیل» از می نوشین قدحی چند

ویرانه پری خیز و شب ماه و هوا هست(1

160 در مقامی که نفس تا زدهای(2) دم میسوخت نالهای چند کشیدیم که عالم می سوخت دود چاکی که ز پیراهن یوسف سر زد آتشی بود که در دامن مریم میسوخت شعبه جویان تو را کار نباشد به مراد حسرت تشنگیام بر لب زمزم میسوخت دست بر سر زدم از آتش سودای تو دوش آب یاقوت به سرچشمهآ خاتم می سوخت نالههای من ناکام اگر داشت اثر غیر دلداز جهان را همه در هم میسوخت(3 هیچ کس را خبری نیست که در طور چه شد این قدر هست که بیگانه و محرم می سوخت

گرچه شد آتش نمرود گلستان «خلیل»

پیش رخسار تو دیدیم که ملزم می سوخت

161 صبری که جداگذاشتیمت بیبرگ و نواگذاشتیمت گفتیم که یوسفی برآیی روزی که بهاگذاشتیمت با هر خس و خار چون شکفتی آخر به صباگذاشتیمت راهی بودت نهفته در دل دانسته کجاگذاشتیمت صیدت کردیم خود رمیدیم در دام بلاگذاشتیمت بیهوده دگر تلف مکن ناز بالله که واگذاشتیمت پیوند امید ما بریدی با مهر و وفاگذاشتیمت

از حد بردی «خلیل» مستی

در بزم چراگذاشتیمت4)

162 عهد اگر محکم شود از دوسث پیمانی بس است بهر جانافشانی یک عمرآ فرمانی بس است از صبا چون غنچه تاکی میتوان منت کشید دود اگر از آتشت برخاست دامانی بس است بخت چون یاری کند تا صبح محشر شام باش مشرق کام زلیخا چاه کنعانی بس است دامن همت رسا افتاده کوتاهی مکن هنمای پنجهات چاک گریبانی بس است

چند مردم را به فکر خویش اندازی «خلیل»

گرائر باشد مرادت آه پنهانی بس است(1) به مجلسی که خموشی ms296 کمال بیادبی است فغان من همه از نکتههای زیرلبی است از سبحه زاهد خودبین پیاله میساز مدار کار خرابات جمله بلعجبی است به این که سینه به ناخن کنی چه بگشاید گشاد کار دل از گریههای نیم شبی است حکایتی که به پایان رسد به یاد مدار حدیث عشق نه از باب مصدر عربی است از سعی ما چه گشاید که در طریق رض به وصل دوست رسیدن وسیله بی سببی است

به شهد کوثرش از رهآ «خلیل» نتوان برد

دلی که محو شکرخندهای کنج لبی است(2) در آخرین نفس آن شوخ شرمسار من است به چرخ رفته اگر شیر او شکار من است نمی دهم زکفش گر هزار پاره شود گره به رشتهآ صبرم گشاد کار من است تو را به غیر چو آیینه صاف میبینم کناره کن که دگر فرصت غبار من است میان کعبه و دل آنقدر تفاوت نیست جنون به دیرم اگر میکشد بهار من است نگفت در همه عمر از برای مصلحتی که چیست حال غریبی که در دیار من است

«خلیل» حال دل زار من مپرس دگر

مرا از او چه خبرکی به اختیار من است(1)

165 گریه از مژگان تر پنهان خوش است لخت دل آرایش دامان خوش است چاک دل صد منزل از دامان گذشت راه اگر یک نعره بیپایان خوش است آه در دل جانشین داغ شد اشک غماز است سرگردان خوش است هر چه بادا باد میگویم عیان کعبه در راه طلب ویران خوش است دل ز تشریف غمش شد بیقرار خانهآ درویش بیمهمان خوش است تا به زلف اوست دل رام من است صحبت دیوانه در زندان خوش است

غرق آتش شد «خلیل» از سوز دل

نوح را هنگامهآ طوفان خوش است(2

166 آن مهر خودنما که مراگرم داشته است بازار ذرهذره جداگرم داشته است ساغر زکاسهآ سر جمشید میزند شوقم که بزم مهر و وفاگرم داشته ms297 است یرانهام که داغ دل آفتاب بود آبی اگر نداشت هواگرم داشته است ر یکدگر نمیزندش شور رستخیز هنگامهای که نالهآ ماگرم داشته است گل را به کشت گوشهآ دستار ما کشید آن کو عنان باد صباگرم داشته است پروانهاش سپند بر آتش نهد ز دور شمعی که در حضور تو جاگرم داشته است بازیگری است بوقلمون طبع روزگار خود را چنین به نشو و نما گرم داشته است این وادی فنا که ندارد نهایتی بسیار رند بیسر و پاگرم داشته است

آتش شود دلیل گلستان «خلیل» را

ما را به کار خویش خداگرم داشته است(3)

167 در دیاری که منم همت و امساک یکی است گردش جام می و گردش افلاک یکی است چمن از نالهآ بلبل چوگل افروخته شد آه آتش ائر ماست که با خاک یکی است کردهام تجربه در صحبت آیینه و آب چهرهآ لالهرخان با نظر پاک یکی است سخنی بود که آسوده دلان میگفتند بر سرکوی تو عشاق و هوسناک یکی است خودنمایی است که برهم زن صد هنگامه است هر کجانیست دویی شعله و خاشاک یکی است عاشقان را خبری میشود از حالت هم یلهوس را لب خندان و دل چاک یکی است یک به یک تازه نهالان چمن در شورند پیش مستان نمک بی خودی تاک یکی است نشئهای نیست که بیهوش نگردیدم از آن ساغر زهر غم و جام طربناک یکی است

چه من بی سر و سامان به هوایت چه «خلیل»

عود در آتش شوق تو و خاشاک یکی است(1)

168 روز و شب در سینه دل مست می دیوانگی است از که نالم در وفاداری که دشمن خانگی است لاف نسبت میزنی مجنون و از ما نیستی کی گریبان پاره کردن شاهد دیوانگی است بزم مستان جنون است ای نصیحتگو خموش پیش ما چیزی که دردسر دهد فرزانگی است هرگزش وصل گل و شمعی به عالم رونداد ms298 کبک پیش بلبل و پروانه مرغ خانگی است

نیست ما را بهرهای از شیشه و ساغر «خلیل»

منصب ما و تو در بزم بتان پروانگی است(3)

169 ان که با ما جنگ بیجا در ره و بی راه داشت در میان کفر و ایمان صلح خاطرخواه داشت عزت و خواری برش یک منزلت دارد از آن یوسفی در هر قدم مسندنشین چاه داشت ایمن از خواهش مشو غمازکی محرم شود از یاران را به جای نام در افواه داشت با صبا آمیزش گردم نخواهد داد رو چشم حیرانم غبار از نور روی ماه داشت

ت بر دیوانگی تا سر آن کو سر زنجیر ما را آه داشت من ز خودکامی چنین رسواتر از خود گشتهام وقت رندی خوش که تمکین دل آگاه داشت آن قدر فرصت که وابینیم خود را نیست حیف هر چه با ما داشت دوران در کمین ناگاه داش کام جو را هر نفس آسایشی رو میدهد بود تا عاشق ز حال خویش صد اکراه داشت یا می توفیق با زلف نگاری میکشد هر که دست از آرزوی بلهوس کوتاه داشت کوی عشق است این چه معشوقانه گردی جلوه گر آسمان عمری رخ حاجت بر این درگاه داشت

داغداغم کز چه در آتش نمی سوزد «خلیل»

جان فدای یاژ بهتر بود اگر پی چاه داشت(1) عید رسواییام از شور بیابان پیداست این ره دورنما را سر پایان پیداست ناخن از بس که به کاویدنش استادی کرد اثر سینه همین چاک گریبان پیداست عقل را ساخته صد بار ز ما حیرانتر مشکل عشق هوس سوز که آسان پیداست ریه احوال دلم بر طبق عرض نها شعلهآ شوق من از نالهآ عریان پیداست یار در دیدهآ حیرتزده دارد منزل محوگردیدن آیینه پرستان پیداست شب چراغان گل از روی چونوروزگسست از نوای سحر مرغ غزلخوان پیداست عیبجویان به کمین بیهده در کاستنند روزگاری است مرا حالت پنهان پیداست ms299 بررخ یار صبوحی زدهام در گلشن با من از دشمنی گبر و مسلمان پیداست خبر از خویش ندارند هوسناکی چند ورنه معشوق چو خورشید درخشان پیداست

نعل وارون زدهام در ره مقصود «خلیل»

فیض آبادی من از دل ویران پیداست(2 در این بهار که آیینه از غبار شکفت مرا به گلشن ایام خارخار شکفر شبی که مست به اغیار دیدمش گفتم گل ملامت رندان خاکسار شکفت

«خلیل» ترک خراسان نمی توانم کرد

که غنچههای امیدم در این دیار شکفت(1)

172 به چشم هر که دراین عرصهاش به سزمعنی است هزار بارگواراتر از شکر معنی است مشو چو صورت دیبا اسیرنقش و نگار چو نور دیده برون آ ز خود هنر معنی است خوش آن زمان که به رغم زمانه راه غمت به دل گشاده شود چون گره که در معنی است به ملک نظم کسی را چه کار با نسب است به پیش دیدهآ اهل نظز پدر معنی است

«خلیل» باش تو دایم به فکر لفظی چند

که در دلم همه بر روی یکدگر معنی است(2)

173 تا خودیهای خویش در نظراست اشک بی شور و ناله بیاثآر است کوهآ دیوانهای است صحراگر هر کجا سیل اشک جلوه گر است چند بر غیر تاخت آوردن گر به خود دست یافتی ظفر است آرزوی وصال بلهوسی است تا بر دوسث بیم یک خطر است لاف دعوی است مزد صاحبهوش نالهآ ناتوان دم سحر است مرد رنگین31) نمیشود پامال اشک خونین چراغ چشم تر است

بلهوس درنیافت طرز «خلیل»

رسم و آیین عاشقان دگراست(4) ms300

174 بخت من چشم فریبنده نمیداند چیست چون لب کوز لبم خنده نمیداند چیست صد جهان اشک به یک چشم زدن ریخت به خاک دیدهام گوهر ارزنده نمیداند چیست گل زند طعنه به سرو سهی از بی برگی لذت نعمت پاینده نمیداند چیست کرد پامال ستم اشک به خاکافتاده مست خونریز تو شرمنده نمیداند چیست

چون «خلیل» آن که سری در سر کار تو نکرد

معنی مسئلهآ زنده نمیداند چیست(1

175 هرگاه یاد روی توام در خیال رفت از دیدهام چو شیشه می اشک آل رفت رو سهی ز غیرت قد تو صبحدم مانند سبزه در عرق انفعال رفت هر کس چو غنچه با دل جمع آمد از عدم آخر چوگل به یاد تو آشفته حال رفت در شام عید گوشهآ ابروی او چودید خلقی نظاره کرد که رنگ هلال رفت

از بس «خلیل» از کس و ناکس زوال دید

بگذشت از خود و به در بیزوال رفت(2

176 از بس دلم از آن مه نامهربان پراست از دست نالهام دل هفت آسمان پر است چون نی اگر زخویش تهی گشتهام ولی از شکر آن لب شکرینم دهان پر است خود گو چگونه شکوه برم پیش روزگار کز قصهآ جفای تو گوش جهان پراست در حیرتم که در شب هجر بتان چر هر چند گریه غم برد از دل همان پر است

آن بلبلم «خلیل» که مردم ز شوق دام

از بس ز خار رشک مرا آشیان پراست(3)

177 دست بر سزپای در گل می روم تا کوی دوس تا مگر آتش زنم بر خویشتن از خوی دوست

می آیم به سیر انجمن صبحدم از بس که بی خود می شوم از(1) بوی دوست شام خواب آلوده می آیم به سیر انجمن کی توانم دید حیران رخش آییته را دیده می پوشم زخود هرگاه بینم سوی دوست ستم زاهد که بار منت رضوان کشم بینیازم دارد(2) ms301 از طوبی قد دلجوی دوست این که بی خود می شوم هر دم نه از دیوانگی است در نظز آیینه دا روز محشر خفته برمیخیزم از خاک لحد گر توانم شد شبی در خواب هم زانوی دوست تا به خود می آیم از خود میروم بیاختیار بخت اگر یک لحظه آرامم دهد پهلوی دوست(3 چون غبار خود به دنبال صبا افتادهام خویش را دزدیده شاید افکنم در کوی دوست

از گزند چشم زخم دشمن آزادم «خلیل»

اسم اعظم بستم از نظاره بر بازوی دوست شکوه گر از دشمن بیدادگر خواهم نوشت داستان دوستداری ها ز سر خواهم نوشت می روم از دیده اما گوش بر آهنگ باش خاک راهت گر تخواهم شد خبر خواهم نوشت رن شوم از ساغر گل تردماغ نوش نوش نالهها4) بر نام مرغان سحر خواهم نوشت مستی جام امیدم را خماری گل نکرد تا قیامت از دعای بیاثر خواهم نوشت خنده دارد نامهآ شوقم تماشا را چه منع هرچه آید در زیان در یکدگر خواهم نوشت این حلاوتها که من از تلخ کامی دیدهام زهر را هنگامه آرای شکر خواهم نوشر خاکساران را تکلف این قدر در کار نیست شرح روی خویش را با آب زر خواهم نوشت شمع بی پروای رعنایی نباشد مرد عشق شیوهآ پروانه گر دارد هنر خواهم نوشت(5) ههآ دنیای بی حاصل که پایان خوش نکرد گرچه قابل نیست اما مختصر خواهم نوشت

مطلبم آزار حسن خودنما باشد «خلیل»

هر کجا آیینه را اهل نظر خواهم نوشت

179 در راه ملامت که بلا راگذری نیست اندیشهآ سر هر که ندارد خطری نیست تا جان ندهد یک نفس آرام نگیرد بیتابی پ

بی تابی پروانه کم از بال و پری نیست در عشق چراگل نکند نالهآ بلبل آه دل ما نیست که با آن اثری نیست سرگشتگیای هست اگر هیچ نباشد آن نیست که در راه وفار آوازهآ یوسف شده از ms302 مصر به کنعان ازگم شدهآ ماست که جایی خبری نیست در کوی تو بر باد فنا رفت غبارم افسوس که خون گرمی مژگان تری نیست

در کار دل سوختهام کن دم گرمی

هرچند «خلیل» از تف آهت1) اثری نیست

1/80 در محبت حاصل امروز و فردا آتش است شعله ای گل می کند ناچار هر جا آتش است نوبهار گریه عالم را به طوفان می دهد اشک تا در دیده گل کرده است دریا آتش است

ز آه عادتی راگرمیی در بار نیست از چراغم در شب هجران تمنا آتش است

عالمی را شعلهآ شوق زلیخا آتش است(2) کاروان از مصر تا کنعان خطرها کرده طی عالمی را شعلهآ شوق زل ز در گلزار رسوایی چه گل خواهد شکفت حسن بی پرواست عشق بی محابا آتش است عشق هر جا راه پیدا کرد خرمن سوز شد در نظرها هست چندانی که رسوا آتش است(3) گاه گل گردد گهی می گاهگاهی آبرو گریهآ بی تاب مشتاقان نه تنها آتش است اشک خون آلود گاهی میدهد تسکین دل آن که آبی میزند بر آتش ما آتش است

بر زبانم شعله جای حرف می آید «خلیل»

تا نپنداری که تنها نالهآ ما آتش است

181 ز روی مهر اگر با دلم وفاکرده است همین بر آتش او جلوهای صبا کرده است من از کجا و تمنای قد سیمبران غرور عافیتم طالب بلاکرده است

«خلیل» چون نکنم جان خود فدایی دل

مرا به آن بت بیگانه آشنا کرده است(1) هرگاه بی ms303 نقاب کنی جلوهآ تاب چیس با شوق بی ملاحظه نام حجاب چیست جایی که چشمه چشمه به گم گشتگان رسد صد خضر راهآ تشنهلب یک سراب چیست بی طاقتی اگر گل دیدار دیدن است کام(2) نبوده باعث صد اضطراب چیست ناموس کعبه گر نشود عیبپوش ما معلوم میشود که گناه و ثواب چیست(3 آخر شهید جلوهآ پنهانیات شود چندین برای کشتن عاشقآ شتاب چیست(4) رحمث بهانه جوست اگر نه به روز حشر5)آن نالههای نیم شبی را جواب چیست رویی که پرده میدرد از آب و آینه حیرانی ام گداخت که بر وی نقاب چیست

بالطف او «خلیل» که فردوش خواراوست

اندیشه از ملامت روز حساب چیست آتش طور دل و دود نفس نزدیک است تو اگر دور نباشی همه کس نزدیک است کعبه سرکردهآ ماگم شدهراهان باشد میتوان یافت که فریاد جرس نزدیک است پاک بازئ گل صد حادثه دارد در آب راه پروانه به اقبال هوس نزدیک است مطلب کعبه رو از بادیه پیمایی چیست وسعت گام زدن نیست زبس نزدیک است برق گاهی به غلط میگذرد بر خرمن به گیاه دل ما شعلهآ خس نزدیک است

نیست افسردهدلان را خبر از طرز «خلیل»

کی به پروانه اداهای مگس نزدیک است211 ز طوبای قد جان بخشت آغوشم تهی است دیده از دیدن دل از راحث سراز هوشم تهی است

حیف از این گوهر که یادش می کنم گوشم تهی است زینت عاشق شود دشنام یار خودنما قصهآ شوق نهان را اشک رنگین شرح کرد گر زبان آتشین آه خاموشم تهی است گل به چشمم خار می آید چمن آتشکده خلوت خاطر گر از آن سرو گل پوشم تهی است جای این دارد که افتادم ز چشم خویشتن از بر و دوشی که میدانی بر و دوشم تهی اسر سردی ایام آتش خو چهها ms304 با من نکرد در بهار جلوهآ جانان دل از جو گر شوم معجزنما خود را نمی آرم به یاد تا دل آگاهش از کام فراموشم تهی اس التفات او فزون باشد ز حسرتهای من پر شدم از یاز صدچندان که آغوشم تهی است

مار پنداری نهان در آستین دارم «خلیل»

دست تا از طرهآ دلدار مینوشم تهی است در نهان خانهآ دل پرده در رازی هست صرفهآ حرف نگه دار سخن سازی له شوق خاموشی اگر بند زبان خواهد بود چشم حیرانشده را دیدن غمازی هست بیش از این پای کم از جور فلک بی دردی است نالهآ بیائری در خم اندازی هست از غبار نگه صاف دلان تیره مباش هر کجا آینه رویی است نظربازی هست بخت عشاق وبال است فلک را چه گناه آسمان گر نبود طالع ناسازی هست شمع از نالهآ افسردهآ ما روشن شد گرچه پروانه ندانست که جانبازی هست تنگی حوصله بندد در گلشن بر دل

ورنه درکنج قفش وسعت پروازی مست(2)

کدام کفر چه ایمان نه کعبه ماند نه دیر

«خلیل» را اثر خوی بتشکن باقی است(1) آرزوهای شهیدان که برون از عدد است حرف او ms305 را همه در روز قیامت مدد است سیل بر کوه دهد زینت گلهای بهار مصلحت بینی آیینه مزاجان نمد است بررخ زخم نهانم که نفهمیده زبان شمع می سوخت که خندیدن گل از حسد است درد صد حادثه در مشرب ما صاف نمودنیکی پیر خرابات نگوییم بد است اهل تحقیق خموشند زدانایی راز نتوان گفت سخنهای مجازی سند است کفر باشد گلهآ خضر ز سرگردانی راه عشق است که آوارگی این جا بلد است(2) بهر سامان نتوان ناز دل خویش کشید بی سرانجامی ارباب جنون از خرد است

مسجد هزار بار ز میخانه خوش تر است

از هوشیار نکتهآ مستانه خوشتراست معلوم چیست زینت مجموعهآ جهان از هو از گرد خویش دامن هستی فشاندهایم ما را که آشنایی بیگانه خوش تر است مردن در آرزوی شهادت بهشت ماست اما تلاش همت مردانه خوش تر است

د خرمن تجمل شاهی به نیم جو زد کریم عجز گدایانه خوش تراست(2، مست خمار سود و زیانند عاقلان اندوه بیبهانهآ

شرمی «خلیل» از در و دیوار کعبه کن

هرچند جلوههای ظریفانه خوش تر است

رند و زاهد را چو کفر و دین به یکدیگر گدا عشق مستغنی که هر دم شیوهای دیگر گذاشت

تاج ابراهیم ادهم برد هر کس سرگذاشت در دیار عشق بازان خودنمایی عیب نیست تاج ابراهیم ادهم بر نامهآ درد دلم مرغی که جرأت کرد و برد آشیان سوز سمندرگشت هر جا پرگذاشت عقل دوراندیش را دیدی که با صد مصلحت این چنینم شرمسار شیشه و ساغر گذاشت

راه عشق است این که در هرگام صد رهبر گذاشت بر امید خضر سرگردان هر وادی مشو راه عشق ms306 است

میکند آن که نسبت در میان عاشق و دلبر گذاشت حسن لیلی را نثار عشق مجنون میکند آن که نس پند ناصح تا به کی سیماب در گوشم کند پنبهای یک بار بر داغ دلم کمترگذاشت

خوشنشین دار رسوایی نمی گردد «خلیل»

پایه این دیوانه از منصوز بالاتر گذاشت(3

«خلیل» تیغ زبانم گرفت عالم را

اگرچه شهرت خاقان هنوز در چین است(1، شوق بی حوصله گرطاقت و تابی میداشت با تو هرچند که میبود حسابی میداشت به صد افسون نگهش را نتوان بازآورد آن که در مطلب ناگفته جوابی میداشت خضر را چشمهآ حیوان قدح زهر شدی بر سرکویت اگر راهآ سرابی میداشت عشق چون حسن اگر عام کند رحمت عام دل آسوده دلان نیز عذابی میداشت یاد باد آن که پی کار فرویستهآ ما گرهی در گرو بند نقابی میداشت ناز چون لطف نمایان نهانی میکرد بی سبب با من دیوانه عتابی میداشت گل رخسار تو گر شعله نمیزد بر غیر نالهام در دل سودازده تابی میداشت تلخی عیشم اگر چاشنیای میبخشید با شکرخندهآ شیرین شکرآبی میداشت

کعبه هرچند که آباد شد از سعی «خلیل»

کاش در کنج خرابات خرابی میداشت2، لی که از نالهام آتش نفسی یاد گرفت هر کجا ملک دلی بود به فریاد گرفت ترزبان می شود ازگفت وشنیدم با خویش گرچه آواز من از ناله و فریاد گرفت بی دیت کشته زخود کامی خود چند شوی ms307 حیرت حالی من تیغ ز جلاد گرفت خاک زندان تعلق شده بر فرق تو سبز گرد آزاده روان خاصیت باد گرفت

ن طفلان شده بر آتش مجنون دامن تیشه در کوه هوس جانب فرهاد گرفت من ز خوناب هوس دست ز هستی شستم در همان روز که دلبژ ره بیداد گرفت عشق خودکام نه آغاز نه انجامی داشت پیراین کار ز طفلان ره ارشاد گرفت وحدت آباد عدم کو به کجا رفت چه شد دل دیوانهام از کثرت ایجاد گرفت

هر که مانند «خلیل» از سر جان برخیزد

میتواند دو جهان را به یک امداد گرفت(1 کجا دلم به عدم یا وجوذ خرسند است به دیدن تو به قدر تو آرزومند است مباش با دل زارم چنین که میترسم گمان برند که این خانه بیخداوند است زبس که صاف ضمیرم ز آرزوی دلم غبار خاطر آیینه کوه الوند است اگر نه راه دلم میزند پری ز چه رو مدار سینه چو اطفال بر شکرخند است از اشک و آه سمر گشتهام به رسوایی هال عشق نگویی که نابرومند است

شته ایم به تاریخ دهر بوقلمون زهر که هرچه(2 توان گفت حسرتی چند است

نه(3) جامه چاکزدن لبم به بوسه و دستم به جام در بند است نه فکر ناله سرایی نه(3) جامه چاکزدن

،آینه وار به آن نگاه نوازش پرست سوگند است حیات من ز تماشای اوست آینهوار خجالتی که مرا از وصال روی نمود هزار عاشق بی صبر و هوش را پند است به هر طرف سر بازار عشق سیری کن5 نمک فروختن گریههای چون قند است ز خیره چشمی(6) آیینه ماندهام حیران که در برابر رویت ز خویش خرسند است به کار عالم اگر مشکلی فتد ناگاه ز دل بپرس که دیوانهآ خردمنداست

چرا شکایت معشوق سر کنیم «خلیل»

بسا پدر که ms308 در ایام داغ فرزند است7

از خدا خرسندگردیدن ثواب آدمی است کعبه و بتخانه را تصدیع دادن تا به کی از خدا خرسند گردیا

آورد از بهشت شاهد این گفت وگو دنیا خراب آدمی است حکمتی بود این که آدم را برآورد از بهشت شا رتبهآ حور و ملک رانیست قدری آن چنان مطلب از ایجاد هستی انتخاب آدمی است یک زمان هرگز به تقصیری زخود راضی مشو گردش ایام در بند شتاب آدمی است زندگانی کن چنان کز خجلت آزادت کند آنچه بیداریش میخوانند خواب آدمی است چارهآ درد دل بی تاب کی داند حکیم است گویم آنچه درمان است تاب آدمی است تا به کی کورانه میگردی به گرد کاینات سربه سر دنیا و مافیها کتاب آدمی است21

شورشی در گردش دوران نمیبینم «خلیل»

انقلابی گر دهد رو انقلاب آدمی است بازم از عشق گلی سزخوش و دستاز خوش است خاربی گل به چه ارزد گل بی خار خوش است غافلان را دو جهان شغل گرفتاری هست هرزه خندیدن دیوانهآ بیکار خوش است چون رود دستگه ملک سلیمان بر با بی سرانجامی رندان سبک بار خوش است چند در خلوت ناموس شوم زندانی من که رسوا شدهام کوچه و بازار خوش است رخت آینه میدار به روی دگران که نظربازی ما با در و دیوار خوش است سار هرگاه شود گرم شکرریزیها بیزبانی که بود دولت اظهار خوش است تو وبی خوابی شبها به خیال زر و سیم دل خشنود مرا دیدهآ بیدار خوش است

نظز هر چه به غیر از رخ او نیست پسن چشم بی حوصله حیران شدهآ یار خوش است

بی تکلف ننشینم به ms309 سر خوان «خلیل»

سیرچشمان تو را نعمت دیدار خوش است2،

از دست یکزبانی خود میکشم «خلیل»

زهری که روزگار دورو در شکر نداشت عشق سیلی است که در رهگذر مردان است سم تیغ شهادت به سر مردان است یکه تازان کفن از جوشن خجلت نکند سینه بر تیغ گشادن سپر مردان است آن که گویند از او مردم آگاه کجاست گرچه سرتاسر عالم(2) خبر مردان است هر که رفته است به سرحد فنا میداند کوه و دریا همه جا تا کمر مردان است

جز آویزی گوشه گیری نشنیدی پدر مردان است چند از حادثه در دامن عجز آویزی برنیایی تو به این حوصله با خود منشین زهرهآ شیر نه مرد جگر مردان است رمز این نکته ز خورشید عیانم گردید همت دست تهی سیم و زر مردان است از زلیخا صفت مصر وفاداری پرس هر کجا پای نهی بوم و بر مردان است پیر ارشاد چرا با دل فرهاد نگفت پی امید گرفتن خطر مردان اسر تیرهروز از مدد بخت نخواهم ماندن نور خورشید ز فیض نظر مردان است سهل انگاشتهای کار نمیدانی حیف که جهان گرمعنان بر ائر مردان است غم روزی ms310 نخورد هر که سفر کرد زخویش خوان الوان جهان ماحضر مردان است

کیمیا میشود آخژ نظر پاک «خلیل»

روزگاری است که خاک گذر مردان است31 عشق ناوک ریز و زخمی برتن افگارنیست گل بم صد غنچه پیرون کرد و گل در بار نیست نیستم چون صورت دیبا اسیر آب و رنگ از لباس هستیام پیوند با یک تار نیست من دماغ آشفتهام باگل ندارم نسبتی شاهد حال پریشانم همین دستار نیست حیرتی دارم که دایم از چه رو آشفتهام با سر زلف پریشان بتانم کار نیست همچو شبنم بررخ گل مینشیند از شرف طفل اشک از نظر افتادهآ ما خوار نیست

برهمن تعلیم بیدینی ز من دارد «خلیل»

در حقیقت هیچ جرم از جانب زنار نیست(4) چه شد که دل سپراز جور آسمان انداخت همیشه خصم چنین را نمی توان انداخت فغان که خوی تو برداشت تیغ بی باکی کمان کینهآ ما راگر آسمان انداخت فریب شوق که یا رب نصیب کس نشود مرا ز چشم تو چون سرمه ناگهان انداخت هلال عید که بر چرخ میرسید سرش چو دید گوشهآ ابروی او کمان انداخت چوداشت تیغ زبانم سر جهانگیری حکایت سر زلف تو در میان انداخت

فلک به روز کشاکش ز هم نمیگسلد

«خلیل» نالهآ من پی در این کمان انداخت(5)

این زمان سرگشتهآ خاک خراسانم «خلیل»

هرزه گردیهای کاشان و صفاهانی گذشت(1) غمش تا جای در جانم گرفته است همه پیدا و پنهانم گرفته است ز کوی او جدایی حد من نیست شکیبایی گریبانم گرفته است نکردم شکر دست و تیغ نازش به راه عاشقی آنم گرفته است بنازم آن خط سحرآفرین ا که از زلف پریشانم گرفته اس عجب دارم که با این خواری من حذر از آه سوزانم گرفته است در این دریا که از ساحل نشان نیست غمی چون کوهآ دامانم گرفته است سر ویرانی افلاک دارد دگر خوش چشم گریانم گرفته است نه من امروز می مینوشم ای شیخ که صد رهآ شحنه مستانم گرفته است کجا شد شوقی و دامان دشتی دل از این کنج ویرانم گرفته است

«خلیل» از کعبه آخر رفت در دیر

خبر گویا ز ایمانم گرفته است(2) هزار فوج بلا یافت بر دل من دست دل رمیدهآ من گشت پای مال شکست دگر ز میکده یا رب چه شور برخیزد که شیشه پرمی و دل گرم شوق و من بدمست

خلق پنهان کن که جام لاله ز آسیب حادثات شکست پیاله را چو دل از چشم خلق پنهان کن که ج اگر هزار خدنگ از کمان فتنه گشا همه چو پند پدر بر دل شکسته نشست چه لازم است که با بلهوس کنی گرمی به کیش غمزه چو تیر تغافلت خود هست به جای ناله ز دل بانگ آفرین ms312 برخاست به قصد صید دل من گشاد هرگه شست

«خلیل» شام قیامت نمیشود هشیار

که مست بادهآ دیدار بود صبح الست(1 آن که از حال دل زارم دمی آگاه نیس دیگری را جز خیالش در دل من راه نیست هر زمان گر صد گره در کارم اندازد فلک یک سر مو رشتهآ امید من کوتاه نیست بیش از این بیکار زیر آسمان نتوان نشست گریهای هم خوش بود گرنالهآ جان کاه نیست تا ز سهوم بر زبان رفته است یک رهآ نام غیر از خجالت نالهام را در بر او راه نیست بس که شبها سینهآ افلاک را کردم هدف این زمان در ترکش دل یک خدنگ آه نیست

گرشب نوروز اگر روز وصال آید «خلیل»

کلبهآ ما را صفا از آفتاب و ماه نیست(2) برآ از پرده تا بر خویش هم ظاهر شود رازت تماشاکن که باشد در کمین صد چشم غمازت

من کوتاه تاکی فکر کار خویشتن تاکی چه معشوقانه می تازد به اوضاع جهان نازت نخواهم انتظار حشر بردن صبر آنم کو به خاکم سایهای گر افکند سرو سرافرازت نمی دانم کجایی این قدر دانم که هر ساعت به گوشم می رسد از هر طرف بی خویش آوازت به عنقا سالهاهم آشیان بودم به هر وادی کجا خواهد رسیدن در ره امید پروازت تکلف برطرف رمزی کز او یابی بیان فرما به گوش خویشتن گر آشنا گردید آوازت

«خلیل» این رتبه با اشعار دل خواهت نبود اول

به وصف جلوهآ قد که رعناگشت اندازت(1)

205 دل ندانیم چه شد داغ(2) هوسها باقی است رفت بر باد گل و زحمت خسها باقی است شد سراسیمهآ صحرای عدم گرگ وجود از رگ و بی به تن زار مرسها باقی است

ر دادرسیورنه(3 فردای قیامت چه هوسها باقی است خویشتن را برسان در نظر دادرسی

همچنان در دل صدپاره نفسها باقی است یک سر تیر درستی به تن چرخ نماند گرد مجنون به هوا رفته و از جذبهآ شوق در ره بادیه فریاد جرسها باقی است چند در دام تپد مرغ تنک حوصله چند غافل افتاده که پرواز قفسها باقی است کام تلخم شکرآبش به شکر آخر شد حسرت حوصله پرداز مگ از اسیران وفا نام و نشان نتوان یافت بر سر کوی تو غوغای عسسها با در ره شوق چنان شاهسواران رفتند که عجب دارم اگر گرد فرسها باقی است4)

دشمن و دوست بر اطوار تو خندید(5) «خلیل»

میتوان یافت که بسیار هوسها باقی است

206 آن را که هوای گل زخمی به سرش نیست گر تیغ تو باشد به دل ماگذرش نیست کی تنگدل از بهر سرانجام نشیند رسواشدهآ عشق که پروای سرش نیست

در آتش شوق تو «خلیل» وتن زاری است

بی چاره چه سازد که از این یشترش نیست21 هر کجا مطلبی است منظوری است عشق تا ms314 آرزو ره دوری است بر سرکوی آرزومندان گام برگام دار منصوری است سال و مه در دیار خرسندی روز نوروز یاشب سوری است کام جو در طلسم صد خطر است دود در چشم آرزو نوری است در بر رند مست صحراگرد کاسهآ لاله جام فغفوری است چمن از دوری تو رشک بهار گل سوریش زخم ناسوری است بلهوس را صلای عشق مزن مرد این کار نیست معذوری است زاهد از دوست کی خبر دارد که همین در نظارهآ حوری است تارخ از غیر دوست تافتهام دل ویرانه بیت معموری است راه رو گر حجاب طی سازد هر کجا سنگ پارهآ طوری است از فریب زمانه نیست عجب شیر اگر در شکنجهآ موری است چشم مخمور یار باعث شد در سرم از شراب اگر شوری است عکس روی نظاره دشمن اوست بررخ هر که در جهان نوری است(2

طفل خو شد «خلیل» هیچمدان

گرچه در کار خویش دستوری است

208 شب تا به روز نالهآ بی جا برای چیست عاشق نبوده این همه غوغا برای چیست مشتاق بس که محو بر آمد به بزم یار آگه نشد که ذوق تماشا برای چیست چون دست داد صحبت یاران مهربان امروز از برای که فردا برای چیس

آرزو نگ طمع چو نیست تمنا برای چیست همت که دیده زخمی شمشیر آرزو نگ تاکی تلاش صدر فرومایگان کنی آزاده باش خلوت 6

ان چو راه حادثه بستن به زور و زر در حیرتم که دولت دنیا برای چیست یار بهانه ساز تماشا اراده کرد شرم گناه آدم و حوا برای چیست بر خود یقین نگشته دم از دوست میزنی جایی که اسم نیست مسما برای چیست

روشن شود که دیدهآ بینا برای چیست آیینهآ دلت چو برون آید از غبار روشن شوق اگر نه دلنگران است سوی ما هر دم نگاه و سوسه فرما برای چیست خودبین مباش اگرچه در آیینه خانهای ms315 دیدار یار و جام مصفا برای چیست ما خود به جهل خویشتن اقرار میکنیم چندین هلاک مردم دانا برای چ ندانیان شهر خبردار نیستند دامان کوه و سینهآ صحرا برای چیست کارت به حسن و معنی اگرنیست طفل وار نقش و نگار صورت دیبا برای چیست21

یک منزل از هزار نکردی «خلیل» طی

شیراز و گوشههای(2 مصلا برای چیست نگام می و پای گل و آب روان است بستان گرو از عمر که دنیا گذران است ای دیربه دست آمده بسیار مرو زود یک لحظه که صد حیف که با آینه سازیش برابر آن روی که نوروز تماشاطلبان اسر پنهان کنم از خویش به صد پردهآ پندار هرچند تمنای دلم بر تو عیان است چندین ستم از حد مبر آخر چه فتاده شاید که شوی یار به ما کار جهان است

بیهوده «خلیل» این همه فریاد و فغان چیست

چیزی که دراین راه نباشد غم جان است(21 ساغری در گردش آورساقیا تأخیر چیست روز نوروز جوانی هاست پند پیر چیست نه مشتاق است وصل کعبه آغوش مرا بیخودیهای جرس در نالهآ شبگیر چیست برق زنهاری است پیش آه آتش بار من الهام چون خودنمایی سر کند . ای که عمری دربه در گردیدهای دنبال دل کیمیای وصل جانان را بگو اکسیر چیست تم بر خویش یک روزم نمی آید به یاد ذلت کوشش کدام و خجلت تدبیر چیست دیدهآ فرهاد اگر گلچین نگشت ms316 از خون به برکف شیرین لبالب جام شهد و شیر چیست عشق خون بیگناهان را به از می میکشد شاه چون قهار باشد بنده را تقصیر چیست فرنشد دیوانهآ خویت زبی تابی هلاک اینقدر در کنج زندان شیون زنجیر چیست ناله بیاندازه برلب میگذارد هر نفس چون دم اهل ریا از صد یکی درگیر چیست روزگاری شد که ننگ عشقبازی می کشی گریهآ شام و دعای صبح را تأثیر چیست(2، گرچه بیصرفه است گفتن لیک نتوانم نهف سعی ما بیاختیاران در بر تقدیر چیست

عاشق بی آرزو خاموش میباید «خلیل»

طالب شهرت نباشی شعر عالم گیر چیست

211 یار قدح نوش که دیگر نتوان یاف این شور جنون است به محشر نتوان یافت صد سال اگر رو دهد آیینه پرستی خود را به تو یک لحظه برابر نتوان یافت

این شیوه «خلیل» از که به دست تو فتاده

با شعر ترت آب به گوهر نتوان یافت

212 چمنی هست که آن جا می و منظور یکی است دل زار من و آتشکدهآ طور یکی است گرد میخانهآ تجرید بگردم که در آن کاسه چوبین من و ساغر فغفور یکی است ی سرانجام تر از من نتوان داد نشان گرچه مشتاق تو را خانه یکی گور یکی است هر که در کعبهآ توفیق رسد ms317 میداند راه این بادیه نزدیک اگر دور یکی است گاه سامان وگهی سیل ز خود کامیهاست رونق منزل ویرانه و مع

بر سر دار حقیقت سر منصور یکی است دو جهان گر به هوس تیغ به هم خوابانند بر سرد خویش را بر دم شمشیر ضعیفان نزنی آه آتش ائر و نالهآ رنجور یکی اسر طالب حوصلهای باش ز دریا در پیش برلب خشکلبان تلخ اگر شور یکی است نسبت یار به خورشید و مه از من که شنید صدهزار است اگر شمع طرب نور یکی است

کردهام تجربه بسیار در این بزم «خلیل»

خون اهل نظر و بادهآ انگور یکی است(2)

غل گشاده دود چه شد که یارم از آغوش ناتوان برخاست اثر به نالهآ عاشق بغلگشاده دود مپرس حالت زارم کجا رسید ز عشق قرار از دل و آسایشم ز جان برخاست چو اشک گرم روانش قرار ممکن نیست فتادهای که به دنبال کاروان برخاست میان آه سحرگاه و ناله غوغا شد در آن میانه فغان من از میان برخاست به یاد آن گل رعنا که یاد ما نکند چه شعلهها که از این مشت استخوان برخاست

صبا به کوی تو آورد بوی گل پنهان

مگر هخلیل، از آن خاک آستان برخاست(1) را به اشتیاق رخت سینه آینه است روی تو گرچه روی تو آیینه آینه ms318 است مرگز ندیده شنبهآ رندان مکتبی خودکام من که دایمش آدینه آینه است روزی که شأن خلعت تجرید یافتم معلوم شد که بر نمدم پینه آینه است با آفتاب نسبت رویش چه حد ماست هر ذرهای که لاف وفا زد نه آینه است با خوب و زشت خلق موافق برآمده در روزگار همدم بی کینه آینه است هنگام طفلیام به تو صد عرض حال بود زان رو مرا مصاحب دیرینه آینه است هرگام روی لاله عذاری به خاک ماند معراج آستان تو را زینه آینه است مروز اگرچه منکری از شیوههای خویش ما راگواه مستی دوشینه آینه است

یک لحظه از خیال رخ دوست چون «خلیل»

مفلس نمی شویم که گنجینه آینه است یاد ایامی که دل اندیشهآ عالم نداشت هر چه را اسباب خرسندی شماری کم نداشت خواه مصر و خواه کنعان یک نظرگاه من است وحشت آباد جهان تا دیدهام آدم نداشت باورت گر نیست از فرهاد خسرو شاهد است داشت زخمی کز جهان خودنما مرهم نداشت یار را غماز سازم نام یا اغیار را در دو عالم عاشق خودکام یک محرم نداشت سیر گلزار عدم در باغ هستی کرده ام جنتی کوثر ندید و کعبهای زمزم نداشت صد تمنا هر نفس باشد گریبان گیر من گرغم معشوق تنهاداشت عاشق غم نداشت درد دین در پیچ و تابم داشت بی زنجیر و بند محنت دنیای بی حاصل مرا در هم نداشت این که عمری چشم بر راه بهاران داشتم یک گلستان وار هرگز خاطری خرم نداشت تنگ چشمانید یاران گر نه میگفتم دلیر مستی یک ساعت ما را هزاران جم نداش شک و آه بیاثرکاری به کام خویش کرد برگل ما ابر رحمت منت شبنم نداشت چشم امیدم به راه نامه و پیغام نیست کی مرا شوق بلنداز

کی مرا شوق بلنداقبال من ملهم ms319 نداشت حیرتی دارم که وصل آرزوپرور چه کرد طایر آسودگی از سایهآ خود رم نداش سیل اشک موج خیزم تا نشد هنگامه ساز قطره واری چشم سرگردان دریا نم نداشت

دوست میدارم «خلیل» آیین رندی را که او

کشته شد گر خضر پیش دیدهاش ماتم نداشت جان خیر باد گرد تن زار مانده است خارم به دیده از گل دیدار مانده ا1 گر نیست مست جلوه گری شاهد وصال دست دلم برای چه از کار مانده است ناهی بهار و گاه بهشت از خیال اوست آیینهام که بر سر بازار مانده است

یک کعبه یادگار جهان ماند از «خلیل»

از من هزار جابت پندار مانده است دارم حکایتی به تکلف شنیدنی است هرچند غیر آینه گردد ندیدنی است کوتهنظر زدست بلندش چه فایده تا میوه بر زمین نفتاده است چیدنی است از من اگر قبول کنی عرض میکنم سرهای آرزو همه در هم بریدنی است چشم از پی نظاره کریمی است بینوا رخسار دل فریب تو از بس که دیدنی است در بزم روزگار که استاد فتنههاست گرزهر، اگر شراب اگر خون چشیدنی است بر یاد چشم ساحر اعجاز پیشهای چون صید دام دیده ز مردم رمیدنی است فرقی میان دیر و حرم نیست این قدر هر منزلی که پیش ره آید رسیدنی است بی جاست شکوه از قفس تنگ روزگار برشاخ سدره گر بنشینی پریدنی است گر ms320 برنداشت عشق کرم پیشهات ز خاک منشین ز پا که راه هوس هم دویدنی است شاید دری به روی دلت واشود ز غیب پیراهنی به مرگ تمنا دریدنی است گردیده همچو آب به شمشیر او حلال خونم که قطره قطره ز مژگان چکیدنی است(2

بسیار ترک تاز ز حد میبرد «خلیل»

شمشیر کینه از کف دوران کشیدنی است

قل کار آموز افلاطونفریب امتحان کردیم عامی بیش نیست وصل و هجران چیست مستی یا خمار شادی و غم صبح و شامی بیش نیست(1) گلبن هستی تماشاگاه ما گر شوی آزاده دامی بیش نیست

از «خلیل» خود فراموشی چرا

آخر این رم کرده21 رامی بیش نیست هرگاه نخل آه اثربار من شکفت صد رنگ گل زگوشهآ دستار من شکفت روزی که پاسبان سر کوی او شدم رخسارگل زگرمی بازار من شکفت

نجهآ هجران چه میکشی گلزار وصل در دل بیدار من شکفت روختم ز روی تو شمع نگاه هر سو بهشت از در و دیوار من شکفت غمهای بی حساب تو را سینه عرض کرد روی فلک ز آه شرربار من شکفت ای آن که تیره روزی شبها کشیدهای روشن نشین که نالهآ بیکار من شکفت در گلشن زمانه که خار و گلش یکی است هر غنچهای شکفت به آزار من شکفت شد چراغ دیده فروزان ز روی تو صبح هزار دل ms321 زشب تار من شکفت آن جا که شعله تیغ زبان میکشد به کام گل گل نوای آه هوادار من شکفت

چون شد «خلیل» زینت بزم وصال چون

گلهای آرزو که به آزار من شکفت(1) شوق میداند که تاب وصل یا هجران که راست خندهآ ظاهر که داردگریهآ پنهان که راست روز تا شب در به در گردم چه در مسجد چه دی تا مگر یابم به سودایت دل ویران که راست میتوان هر جا که باشد بر هوس دستی گشود عشق اگر آید به جولان قدرت میدان که راست دی سروشی در منادی بود گرد شهر و کو در میان دردمندان درد بی درمان که راست صحبت یوسف نگرددگر در این سودا شریک محنت غرت به یک سو طاقت زندان که راست برهمن را خنده بر طور مسلمانان رسد نیست چون مهر و وفایی در میان ایمان که راست ای که هر جالاف جان بازی زنی باخویشتن گر نباشد سر پسند تیغ او تاوان که راست من ندانم عشق میگوید به آواز بلند حسن اگررعنانگردد آه سرگردان که راست گه در آب چشم گه در آتش دل جا کنیم جز تمنای تو بر ما بی دلان فرمان که راست آفتاب از رشک بر خود تیغ ناکامی کشد بر رخ آینهرویان دیدهآ حیران که راست

چند از درد دل بی تاب مینالی «خلیل»

شرم دار از عشق بازان اعتبار جان که راست(2) راست می پرسی صفای باده خواران دیگراست بر خلاف زاهدان آداب یاران دیگر است جای گل از شاخسارش شعله میگیرد هوا در گلستان محبت رسم باران دیگر است خاک را در بردباری باج برگردن نهند یکه تازیهای این گردون سواران دیگر است بلهوس سر میکند افسانهآ بوس و کنار گفتوگوی عاشقان با گل عذاران دیگر است سالها با صوفیان خلوتنشینی کرده ام ظاهرا بیهوده ms322 گلگشت دیاران دیگر است روز عمر خنده در غفلت به سر خواهد رسی هایهای گریهآ شبزنده داران دیگر است

امتحان بسیار کردم عیش دوران را «خلیل»

بادهنوشیدن در ایام بهاران دیگر است(1) محمود را معامله با ایاز نیست هر جا که رو نهاد حقیقث مجاز نیست بوی گل است مرکب جویای وصل یار در راه اشتیاقآ نشیب و فراز نیست معشوق رسم خویشتن از کف نمیدهد حاجت به گرم خویی عرض نیاز نیست از ترک کام صد گل آسایشم شکفت کارم کنون خوش است که با کار سازنیست ساغر فزون ز حوصلهآ خویش میکشی در بزم وصل صرفه در افشای راز نیست در وادیای که ما طلب دوست میکنیم چون راه کعبه این همه دور و دراز نیست تن پرورانه بر خود از این بیشتر مخند نشنیدهای که شیوهآ عشاق ناز نیست با آفتاب و ماه کند جنگ روز و شب چشمی که هر صباح به روی تو باز نیست در کعبهآ وصال اگر بگذرد رهم بر بلهوس به شرع محبت نماز نیست قربانی دیار وفا میتوان شدن هر سر که نیست در قدمی سرفراز نیست

تا چتر زد «خلیل» ببه فرقم همای عشق

کارم کدام روز که سوز و گداز نیست(22 دمیدن خط آن گل عذار نزدیک است جنون کجاست که فصل بهار نزدیک است جرس زناله زبان بست و ساربان زحدی گمانم این که سرکوی یار نزدیک است به غیر داغ تمنای گلرخان با م کدام سوخته در این دیار نزدیک است

«خلیل» نشئهآ جام مراد نیست مدام

علاج خویش کن اینک خمار نزدیک است1 کعبه صحراگرد و مجنونی در آن منظورنیس راهآ نزدیک است صدچندان که گامی دور نیست تا نگه کردی سر شوریده رقصد در هوا عشق را پروای بی پروایی منصور نیست بر سرکویش که مشق ناله آن جا میرسد میتوان دستی برآوردن ولی دستور نیست

ان چندان که خواهی کرده ام تلخ باشد لقمهآ شیرین او گر شور نیست رونق میخانه و مسجد نمی دانم مپرس در زمان ما نشانی از دل معمور نیست خوش نشین رندان بازارئ سپه دار جنون تحشان از بی

فتحشان از بیخودیها رو دهد از زور نیست در سفالی ساغر دوران که خاکش در دهن شهد کوثر چیست میگویم می انگور نیست روزم از ناسازی دوران نخواهد تیره ماند نیست در چشمم گل رویی که به از نور نیست از نگاه شوخ خودرایی که رم دارد ز خویش سینهای دیدی که رشک خانهآ زنبور نیست شعلهآ دیدار بر خار و خس آتش میزند نالهآ زاری مگر در سینهآ رنجور نیست

خوی او تا در مقام مرحمت آمد «خلیل»

کی به خلوت خانهآ اندیشه مندان سور نیست(2) از نظر یک دم خیال آن رخ گلگون نرف کز هجوم گریه آبروی صد جیحون نرفت غیر دود دل زبخت تیره در دست جنون هیچ کس از بی کسیها بر سر مجنون نرفت شکوه از زلف بتان در کیش ما دیوانگی است بر زبان خامهآ ما هرگزاین مضمون نرفت وصل اگر روداد دست از خویش باید شست پاک شمع سرکش زنده از بزم طرب بیرون نرفت

از طواف کعبه من سرگشته گردیدم «خلیل»

کامران رندی که از دیر مغان بیرون نرفت(3

بر سر این قطرهآ خون تا به کی سوزی «خلیل»

گر دلی داری فدای لاله رخساران خوش است بیستون با غم بی حاصل من بر باد است الهآ برق خس تیشهآ صد فرهاد است از می و گل نشود خندهآ ما چهره فروز عقدهآ گریهآ مستان گرهی بر باد است لاف کفراست چه گویم همه کس میدانند بر سر کوی تو خاموشی ما

رحم بر صید حرم باشد اگر آزاد است یوسف این جا به صد اندیشه شود زندانی رحم بر صید حر

رد ورنه میخانه و مسجد همه جا آباد است شور آوارگیام سیل بیابانها کرد ورنه میخا

باشد دام آزادی ما در گرو صیاد است عرش پروازی بسمل ز تپیدن باشد دام آزادی م

در خمارم زمی وصل در آن نشئه «خلیل»

که زغم خاطر آسوده دلان هم شاداست(4) عید است عید مجلس آداب روشن است احباب را نگاه ز احباب روشن است تا شد به دیده پرتو دیدار روشناس هر جا نظر فتاد چو مهتاب روشن است

در آتشم «خلیل» که از خارخار دل

گلزار بیقراری سیماب روشن است کی دلم از تو نازنین نگرفت که مرا فتنه در کمین نگرفت من کجا سیم ساعدان زکجا دست کوتاهم آستین نگرفت شعله را آرمیدنی باشد آه بیباک من زمین نگرفت با تو کافر که را مجال افتاد که دل از آرزوی دین نگرفت خودبه خود بینیازیای دارد روی آیینهای چنین نگرفت وصف او هییچ کس ز من نشنید که به هر نکته آفرین نگرفت دل از خودگذشتهآ ما را آرزوهای پیشبین نگرفت بی سرانجامی ام نظام نیافت نقش این نام بر نگین نگرفت

دم پایانی ام «خلیل» به او

از نواهای آتشین نگرفت(2) ساقی شراب حوصله سوز هواکجاست سیل بنای خانهآ زهد و ریا کجاست آیینه خانهآ دل مجنون شوق ازبس هجوم لیلی خودکام جاکجاست فیض شهادت از همه جا جوش میزند من دربه در که شاهد عاشق جفا کجاست

خون حلال خویش بحل کن به او «خلیل»

هنگام وصل فرصت چون و چراکجاست11) هوس سوزی که ترک سر گرفته است ز حد شام تا خاور گرفته است تمنایی که از فرهاد و مجنون به حشر افتاد دل از سر گرفته است به سودای توای جام جهانبین دل زهاد از کوثر گرفته است هلاک آن بت سحرآفرینم که از شوخی دل از دلبر گرفته است

ه وصفت کرده باشد ms326 میر مجلس زبان شمع را در زرگرفته است

که از خونریختن جوهر گرفته است دل از من برده آن تیغ سیه تاب نداند مهربان نامهربانی یقین دانستهام ساغر گرفته است تماشادوستان شور جنونم رهی بر شورش محشر گرفته1 را با او ز اعجاز محبت نگه بیگانه صحبت درگرفته است

«خلیل» آن بت که دل برده است از من

هزاران نکته بر آزر(2) گرفته است(3) دیده تا مایل آن شوخ گشند افتاده است دل سودازدهام ناله پسند افتاده است آرزویم که ز خورشید جهان گیرتر است در نهان خانهآ امید به بند افتاده است به چه خرسند توان ساخت ندانم خود را من تنک حوصله و گل بیهده خند افتاده است ای مسیح از من سرگشته به خورشید رسان بر حذر باش که این شعله بلند افتاده است به تماشاگه شوریدهنگاهان وصال هر کجا دیده گشایی دل چند افتاده است

خبر از حال «خلیل» آن قدری هست مرا

که به سودای تو بسیار نزند افتاده است(1) ره به جایی نبرم طالع فرخنده کجاست آن که آزادهآ توفیق کند بنده کجاست به ازاین سایه به خاک ره خود میانداز من که بی قدر شوم گوهر ارزنده کجاست روز محشر که شهیدان هوس عید کنند گر تو سرکردهآ ایشان نشوی زنده کجاست می گرفتم که به روی تو ندارد رنگی آتش افروزی این جمع پراکنده کجاست خضر هم در طلبش رند بیابان گردی است از که پرسیم که آن دولت پاینده کجاست بی سرانجامی ما را چه سبب می پرسی روی بنما نگران باش که درمانده کجاست سینه چاکان جنون را که سماعند همه از گل و نشئهآ می ms327 چاشنی خنده کجاست عام باشند اگر طفل مزاجان جنون مصلحت بینی آن چشم فریبنده کجاست

عمرها رفت که رسواست به کوی تو «خلیل»

کس ندانست که آن بی خود شرمنده کجاست(2) قربانی توگشتن هنگامهآ من است گلزار عیدگاه نسبنامهآ من هر مطلبی که تن به دعا در نداده بود دست آزمای خاطر خود کامهآ من است بر کافران عذاب قیامت حرام ساخت این محشرگناه که در نامهآ من است دامان خاک را نگذارد رفوپذیر چاک جنون که شیفتهآ جامهآ من است از من نهان به خلوت خود می نمی کشد مشتاقی ام کبوتر هربامهآ من است

ان بستهاند یوسفی هر جا برون می آید از زندان اوست کام جویان تهمتی بر مصر و کنعان بستهاند و خواه دیری باش خواهی مسجدی خوش باش خوش عرصهآ دنیا سراسر عرصهآ گر به زهد خویشتن گردیده زاهد نیم مست سرخوشیهای من از پیمانهآ پیمان اوست بر سر کوی تو شبها سیر عاشق کرده ام آنچه ظاهر میشود بی تابی پنهان اوست

خوی بی باکت نمی دانم چه خواهد از «خلیل»

مسجد و میخانه هر جا می رسی دیوان اوست آسایشی که لازمهآ طبع خرم است از دولت وصال تو ما را مسلم است عرسند باش و داغ دل پادشاه باش هر سنگریزه در ره دل خاتم جم است سهل است سهل گر شود افراسیاب مرد زالی اگر برآمده با خویش رستم است هر نالهای به صدق دلم هست شاهدی عیسی گواه پاکی دامان مریم است غمگین مباش اگر نرود دور بر مراد دانستهای که رحمت ساقی دمادم است صد جا کشیده دام به راه نگاه من آهوی چشم یار که دیوانهآ رم است جنس محبی که برابر به خاک بود مروز ms328 در زمانهآ ما جان آدم است غافل چرا به ریگ روان میدود دلیر با کعبه جو بگوی که دل عرش اعظم است سیلیخور طمع مشو آزادهمرد باش در روزگاز زنده از این نام خاتم است

یا رب چه حالت است که با صد بیان «خلیل»

چون طفل بی زبان به حضور تو ملزم است(2،

بعد از این باش «خلیل» از دو جهان مستغنی

خجل از خود نشوی فقر و فنا مشهوراست

238 دلم ز ناله پریشان لب از فغان گرم است به هر دیار از این قصه داستان گرم است زداغ عشق که سرهای لاله داده به باد هجوم سجده بر آن خاک آستان گرم است میان رستم و افراسیاب صلح افتاد هنوز داوری ما و آسمان گرم است بر تو بر دل بی تاب خویش میلرزم که از شکایت بیهودهام زبان گرم است ه جای سبزه ز خاکم خدنگ میروید همان ز تاب رخش خانهآ کمان گرم است چمن زنالهام از گل به خویش آتش زد به مشت خار و خسی پشت آشیان گرم است

بتان شهر گرفتار سود خویشتنند

«خلیل» را سر سودایی از زیان گرم است

239 ms329 غافل از عشق مشوشورهوس چندان نیست بی خبر واقف دم باش نفس چندان نیست عیش دنیا به گرفتاری دنیا نرسد شوق آزادی مرغان قفس چندان نیست

عاشق از منصب تسلیم نهال است «خلیل»

دست و پا ساختن اهل هوس چندان نیست(1) اگرچه حسن به صد ناز در کنار خود است قرار خاطر ما بر سر قرار خود است به راه شوق(2) تو مشتاق را تماشاهاست به منزل آمده در راه انتظار خود است چه جای مصر که دنیاست زنده کردهآ او هنوز حسن جهان سوز در دیار خود است چگونه با تو شود روبه رو خجل شدهای که در برابر آیینه شرمسار خود است به کار خود هوس و عشقآ هر دو استادند به غیر من همه کس بهر اعتبار خود است

زادانندیدهاند که صیاد ما شکار خود است تلاش بی سببی میکنند آزادان به هر کجا که عنان نگاهآ تاب دهی سوار خیرهآ خورشید در غبار خود اس ، این خوشیم که این زودخشم رنجشدوست اگرچه دشمن ما گشته است یار خود است(3 گدای شهر جنونم کهآ روستایی او به بزم شاه اگر رفت شهریار خود است مرا چو لاله و گل داغ و سینه چاک گذاشت ستمگری که بهشت خود و بهار خود است

هزار بی خودیاش دست در کمر دارد

«خلیل» سوخته دل کی به اختیار خود است

241 هوای چشمهآ کوثژ بهار تشنهلبی است مکیدن لب جانان خمار تشنه لبی اسر سرابها همه از آب خضژگل کردند هنوز در دل من ms330 خارخار تشنهلبی است به غیر خضر که خرسند شد به آب حیات هزار روح مقدش نثار تشنهلبی است

شکر حیاتبخشی آن یار مهربان

چون شکوهآ «خلیل» نهایت پذیر نیست ایام بی ملاحظه افلاک سرکش است زنهار حرف کام نگویی که آتش است خسرو به آب خنجر خود شست رخ به خون ایمن مشو کمند قضا در کشاکش است معشوق را مزاج موافق ندادهاند عشاق دست بر دل و او را به ترکش است بی رحم پاس مهر و وفا در میان ندید این کاژکار مردم رند بلاکش است تا چند خام سوز توان شد هوس مپز بسمل شدن ز عشق و ملامت نمک چش است مید وصل و بیم فراقم ز یاد رفت خاطر هم آن چنان که تو دانی مشوش است

دردی کشم اگرچه در این انجمن «خلیل»

شکر خدا که بادهآ اندیشه بیغش است مجنون که باج عاشقی از شاه میگرفت از من شکوه آه سحرگاه میگرفت گردیده عقدههای دلش بر زبان کوه ک وتاه بین که راز تو کوتاه می گرفت

گفتم هزار بار که رسوا شود «خلیل»

آن دم که خو به نالهآ جان کاه می گرفت(1) س گم شده را شور و شری نیست که نیست کشتهآ عشق چو گردی ظفری نیست که نیست این قدر هست که امید سلامت رو هست ورنه در راه تمنا

ورنه در راه تمنا خطری نیست که نیست شهرهآ شهر شدم تا شدهام عاشق رند شاهدم دلبر صاحب نظری نیست که نیست خود بگو فتنهآ پیکار چه خواهد بودن اینکا

اینک اینک ز هلاکم اثری نیست که نیست شکوه گر کفر نبودی همه جا میگفتم از تو خرسند

میگفتم از تو خرسند به جز من دگری نیست که نیست غیر عنقا که ز عزت طلبی گم گردید ساکن آن سر کو دربهد با پری صحبت دیوانه چو شیر و شکر است گر برون میروی از خود خبری نیست که نیست تا کجا بر سر کوی تو کنم منزل گرم با خودم مشق جنون سفری نیست که نیس

یا رب اشعار تو وصف دهن کیست «خلیل»

غرق آب و عرق از آن شکری نیست که نیست همچو گدایان مباش نعرهزنان دوست دوست ترک خودی گرکنی چشم و زبان اوست اوست من که شکایت کجا شکر خود از شمع پرس شعلهآ رخسار گل آتش آن خوست خوست تشنه لبیهای من خنده بر آتش زند گرچه ز چشم ترم هر طرفی جوست جوست دیده ز خود بسته دار جان ز طلب خسته دار همت پیوسته دار بر سر این کوست کوست عزت خود پاس دار در نظر پادشاه جام جهان بین حش از همه سو روست روست لاف وفاکی زنی نکته فروشی مکن تیشهآ فرهاد را بند زبان موست موست

گشت به تکلیف من سوخته خرمن «خلیل»

منع حریفان مکن رهزن دین اوست اوست21 کشته شو در ره دلدار(2) ظفر بسیار است فرصت ناله اگر هست اثر بسیار است چند درماندهآ تعلیم شوی بهر کمال اهل دل باش در این شیوه هنر بسیار است کافرم گر به بهشت از تو تسلی گردم که به رخسار توام حق نظر بسیار است لذت تشنهلبی داغ کند کوثررا ورنه در کاسهآ ما شیر و شکر بسیار است حاصل وصل ز پروانهآ خودکامه بپرس هرکجا دلنگرانی است خطر بسیار است کعبه در بادیه افتاده و یوسف در چاه فیض سرگشتگی و سود سفر بسیار است(3 آن چنان باش که از خویش خجالت نکشی از تو در خشک و تر دهر خبر بسیار است چه ضروراست که رسوای جهانی باشم4 عاشقی گر نبود کار دگر بسیار است

وصل در مذهب ما مطلب یاراست «خلیل»

به تمنای دل اندیشهآ سر بسیار است قبول اهل دل از اعتبار نالهآ ماست چکیدهآ می توفیق در پیالهآ ماست میی که صد سر منصور داده است به باد زگفتههای پریشان ما حوالهآ ماست حکایتی که بهشت است فیض خاتمهاش به شرح روی تو دیباچهآ رسالهآ ماست چه جای ماه که خورشید چاشتگاه مراد ز دود آتش سودای ما به هالهآ ماست

مدار صحبت ما با «خلیل» افتاده

که فکر یک دمهآ او می دوسالهآ ماست(5)

ت دارد داغ به مهربانی یار و دیار سوگند است هوای غربتم از صد بهشت دارد داغ ب

تو را به آن مژهآ تابدار سوگند است چرا خجل نشوی ناصح از ملامت من دلی که چاک نباشد به سینهای نگذاشت هنوز سد ره روزگار سوگند است نماند شوق ms333 که در خون آرزو نتپید به طاقت نگه بیقرار سوگند است ز آب کوثر میآ چهره را صفایی ده به خاک کوی تو بی اختیار سوگند است(1) توبی وفاتر از آنی که در بیان آید به حسن بوقلمون بهار سوگند است

«خلیل» نیم نفس دهر نیست بر یک حال

به شوق باده و بیم خمار سوگند است

25 از خودم دور به شمشیزنگه نتوان داش همچو دیوانه به زنجیر نگه نتوان داشت وجود رخ او شمع پریشاننظرم دیدهآ آینه را سیر نگه نتوان داشت

شق زدن صرفه ندارد چندان خویش را در دهن شیر نگه نتوان داشت شعلهآ حسن تو و عشق جهان سوز مرا در نهان خانهآ تدبیر نگه نتوان داشت گر خطایی شده پاداش پشیمانی هست پاس سررشتهآ تقصیر نگه نتوان داش

نی کاروان در ره شبگیر نگه نتوان داشت شد گره اشک روان از مژهبرهم زدنی کاروان د آسمان غافل از این است که مشتاقان را گر بسوزند که دلگیر نگه نتوان داشت2

بس که بازیچهآ طفلان خوشم افتاده «خلیل»

یک دمم در نظر پیر نگه نتوان داشت

251 چندان که خم تهی شده پیمانه پر شده است پیمانهام زگریهآ مستانه پر شده است جان پرور است شیوهآ رندان آشنا دلگیر این مباش که بیگانه پر شده است

پیغام من «خلیل» به صحرا رسان که باز

از شور گریهام دل ویرانه پر شده است چنان دلم به تمنای آن دهان تنگ است که بر فغان سحرگاهیام جهان تنگ است ز سنگ طعنه شکستی به جان خریدارم همای درد تو را جا در استخوان ms334 تنگ است ه آن رسیده که از ناله شعلهای کنمش ز خارخار دلم بس که آشیان تنگ است به قدر شوق نهان چاک چاک خواهم کرد باس جسم که بر جان ناتوان تنگ است کدام صید مرادم به جلوه آمده باز که با کشاکش آغوش من کمان تنگ است چوصبح صادق اگرسینه می درم چه عجب به یکه تازی آه من آسمان تنگ است به غیر رفتن از آن کو چه چاره دارد غیر در آستان وفا جای این و آن تنگ است(1) گشاده رویی دریا به چین موج گذار ین بساط گهر در صدف چه سان تنگ است

به ذکر دوست که آرام جان از اوست «خلیل»

خموش اگر نشوم کار بر زبان تنگ است کیست تا پرسم سر شوریده در فرمان کیست این که معشوقانه در دل میخرامد جان کیست کفر و ایمان استوار از عهد پابرجای ماست وصل بینام و نشان را خنده بر پیمان کیست سنگ طفلان گر مرا در شهز زندانی کند در بیابان کعبهآ خودکام سرگردان کیست تیغ بیباکی کشید و راه بیزاری گرفت باز یا رب خانه سوز درد بی درمان کیست تنگ دل دیدیم یعقوب و زلیخا تلخ کا م ی عزیزان یوسفی گر هست در زندان کیست

آتشین خویی که نتوانست با ما ساختن

از که می پرسی «خلیل» آیا چه شد مهمان کیست

254 بیگانگی از آن نگه آشنا خوش است هرگز گمان مدار که هربی وفا خوش است شرمی کن آخر از دل امیدوار ما چندان که حسن شوختر افتد حیا خوش است مودای آن کجاست که فکر طرب کنیم تا وصل جلوه میکند ms335 احوال ما خوش است

می گرم خون و یار ندیم و هوا خوش است ننگ است ننگ لذت فرصت نیافتن میآ گرم

هنگامه ساز بزم تمنا رسا خوش است از دست اهل فقر نکو نیست کوتهی هنگامه ساز ب با دلبران چه نسبت عشاق ناتوان از ما نیازمندی از ایشان ج

چون ناامیدیای ز جهان گشته حاصلت

اکنون «خلیل» جای تو در کربلا خوش است(3

255 پیاله درکف و معشوق مست و می صاف است حضور سرخوشی ما ز قاف تا قاف است ربس تپید ز غم تار و پودش از هم ریخت دل رمیدهآ عاشق که آرزوباف است بنوش اگر همه لای خمت دهد ساقی کسی نگفته به آب خضر که ناصاف ز اشک و آهآ اثر در زمانه پیدا نیست همان مدار دل و دیدهام به اسراف اس هزار خرمن دانش به نیم جو نخرند متاع ناب در این روزگار انصاف است به روز حشژ تبرا کنم ز عشق بهشت اگر مقام هوس پیشگان در اعراف است

دگر در انجمن عشق از «خلیل» مگو

نگو شناختمش پای تا به سر لاف است(4)

خویش را تعلیم سربازی عنایت کن «خلیل»

کاربی سامان من از همت والاگذشت(1) صبوح نالهآ ما شمع شام تیرهآ ماست چو کعبه درگه پیر مغان حظیرهآ ماست نماند جان ودلی تا نثار یار کنیم نگاه حسرت بی حاصلی ذخیرهآ ماست ز یمن عشق مقامی نصیب ماگردید که اجر طاعت روحانیان کبیرهآ ماست به شیشهخانهآ ایام ساغر زر مهر چوبیملاحظگئ گرم جوش شیرهآ ماست ز شکوه آب رخ خویشتن به خاک مریز ف سردهخون فلک نیز از عشیرآ ماست حجاب عشق ز آیینه چشم می پوشد بنای سد تماشا نگاه خیرهآ ماست

«خلیل» ریزه خور خوان آرزو نشوی

که پارهآ دل خوناب دیده جیرهآ ماست(2) در این دیار که خونریز ماگناهی نیست به شاهدی نرسیدم که دادخواهی نیست هزار رنگ گل از خون ما شکفته شود مباش غره که عشاق راگواهی نیست

«خلیل» ناوک بیداد گل عذاران را

به غیر سینهآ چاکم حواله گاهی نیست ماه نو خانهزاد ابرویی است ناز مزدور چشم جادویی است سختجانی مصاف میطلبد روزبازار زور بازویی است حسن هر جاکند ظهور دگر دیدهآ هر که بنگری سویی است سر به شوریدگی بر آوردم از تو در جیب هرگلی بویی است بر سر کشتگان کوی نیاز دگر آن فتنه را تکاپویی است(2) چون نباشم بگو بیابانگرد در نظر سرمهآ سرکویی است آن که چون گل ms337 شکفت با خس و خار وه چه گویم چه آتشین خویی است تاکجا آمدی به خاطر خویش که در آیینه آتشین رویی است

ساغر چند زد «خلیل» مگر

در خرابات خوش هیاهویی است در ره یار(3) تمنای جهان این همه نیست هر چه پیدا شود از ملک گمان(4) این همه ی نقد فرصت به همان شیوه که دانی درباز فکر تمکین جهان گذران این همه نیست

رتبهآ خاص مرا شهرت عام است «خلیل»

مدعی هرزه نگوید که فلان این همه نیست

261 برلب ما بادهآ گل رنگ و خون دل یکی است ساغر زرین جمشید و سفال گل یکی است تا به مقصد ره نیابی نام آسایش مبر راه روصد جا اگر دم میزند منزل یکی است به بالینت اگر جز وصل لیلی مطلب است پیش مجنون در حقیقث ناقه و محمل یکی است باعث نومیدیام در عشق بازئ وصل شد قصهآ شوق من و پروانهآ محفل یکی است [جمله] در روز جزا شرمندهآ روی همند بر سرکوی محبت کشته و قاتل یکی است نزد ما دریانوردان ره کوی مراد شورش طوفان و آرامیدن ساحل یکی است

صد تمنا در سرم یک نشئه میبخشد «خلیل»

آرزو بسیار اگر باشد ولیکن دل یکی است(6)

262 وحدت لیلی و رسواگشتن مجنون یکی است جرعه نوشان تمنا را شراب ms338 و خون یکی است هر هوس صد دستبرد تازه دارد در کمین سادهلوحی بین که می پنداشتم گردون یکی است تلخ و شور آرزوکام مراشیرین نکرد ساغر اندیشه مندان تو و جیحون یکی است

تا به یاد او برون رفتم «خلیل» از خویشتن

صد هزاران آرزو در خاطرم اکنون یکی است آن سرو دل آرا که قیامت ثمر اوست نوروز تمنای گلستان نظر اوست بسیار در این بیخبری تجربه کردم دستی که ز خود بازکشی در کمر اوست تا بر سر ایام هوسناک چه آرد این فتنهآ پیکار که در زیر سر اوست نتوان به دو عالم ز تو رم داد دلم سیمرغ طلب دام و قفش بال و پراوست نه میکده دانسته کدام است نه گلزار در کوی تو بیهوشی عاشق سفر اوست رندی که به سودای تو بیرون رود از خود سرتاسر ایام بهشت از خبر اوست دل شمع سراپردهآ.......2اینها اثآر نالهآ آتش اثر اوست گر دیدهآ خودسر ندود در طلب خضر بر هر چه نظر باز کند راهبر اوست31 احوال من از یار شنیدن مزه دارد هر ناله که برخاست ز دل نامه بر اوست خون گرمی دلدار زبی مطلبی ماست(4اغیار که ناکام شد از شور و شر اوست

غافل مشو از گریه به هر حال که باشی

خودراست دل آرام «خلیل» این گهر اوست آن را که گوش در ره آواز مردم است تا روز حشزطرح کش ناز مردم(] مهمان مهربانی جانان نمیشود هر دل که محو نعمت ناساز مردم است گیرد هما زسایهاش آیین میمنت ازخود گذشتهای که سرافراز مردم است

تلخی زدست دوست زند طعنه بر شکر

سحر «خلیل» بهتر از اعجاز مردم است

245 هرچند بیش بستهآ تدبیر شد دلت از دستبرد حادثه دلگیر شد دلت صد جا بساط عشق دراین راه گشته طرح در کوچهآ هوس چه زمین گیر شد دلت با چند ابلهانه دهی خویش را فریب طفلانه کام جوی مشو پیر شد دلت ای همنشین چه در نظر آمد خدای را کز طوف کعبه مایل شبگیر شد دلت لاف مقام بر زبر عرش میزنی در دام آرزو ز چه نخجیر شد دلت گفتن نداشت صرفه ولی عرض میکنم بسیار زود زود ز ما سیر شد دلت هر دم ارادهآ دگرت راه میزند امیدوار لطف خدا دیر شد دلت اصلا ز فرق تا قدمش امتیاز نیست از بس که چون فلک زبر و زیر شد دلت فریاد کن که عاشق از این میشود نهال از ضبط نالهها چه به زنجیر شد دلت

آخر «خلیل» در دل جانان اثر نکرد

بیهوده صرف نالهآ درگیر شد دلت(2)

266 نه همین در نظرم کام جهان پیدا نیست که در آیینهآ من کون و مکان پیدا نیست کشش دل کند آن کار که آتش نکند حرف خواهش زدن و جرم زبان پیدانیست من از او دورتر از هجرز وصل افتاد م هر کجا جلوه کند سود و زیان پیدا نیست

صد خدنگم به دل زار شکسته است «خلیل»

قدراندازی از آن سخت کمان پیدانیست(21

267 پیوسته روزگار پی کینهآ من است صد چشم داغ شیفتهآ سینهآ من است چشم طمع به دست سکندر نداشتم داغی که هست بر دلم(2) آیینهآ من است خونم چو می به ذائقهآ دلبر(3) آشناست اینها نتیجهآ دل بیکینهآ من است امسال هر چه نشئهآ دیوانگی دهد درد خمار بادهآ پارینهآ من است مردم تمام مفلس مهر و محبتند گر هست نقد عشق به گنجینهآ من است از دست دوریات که دگر روزیام مباد داغی که لاله سوخته بر سینهآ من است

دوش «خلیل» را که نشد کعبه سنگ زور

در زیر بار خرقهآ پشمینهآ من است

268 آن که شهرستان جان بنیاد اوست کامرانیهای دل امداد اوست خویش را بیاو نیارم در نظر یاد خود هرگاه کردم یاد اوست وقت رندی خوش که در راه وفا نعمت از خویش رفتن زاد اوست گنج پنهان نیست در دست کریم شادی یاران دلم ناشاد اوست نیستیم امیدوار دیگران مطلب ما بینیازان داد اوست شاهد خودکام آزادی پرست نالهآ بیطاقتان صیاد اوست

میتوان گردید شاگرد «خلیل»

شیوهآ جان باختن استاد اوست دزدیده دیدن من اگر حایل تو نیست کو آن که آشکارترین مایل تو نیست جانا که راست طاقت دوری ز دوستان انصاف خواهم از تو دل ما دل تو نیست معجزنما برآمده ms341 باشد اگر بهار چون روزگار عاشق بی حاصل تو نیست خود را ندیده در خم فتراک سرکشت صید حرم به خودسری بسمل تو نیست گاهی چه میشود به تکلف گذارکن هرچند کلبهآ دل ما قابل تو نیست صد چاک اگرشود دل آواره چون جرس یک نالهاش غبار ره محمل تونیست با دل هزار مرتبه اظهار کردهام در راه عشق غیر هوس قابل تو نیست دلدار را ز ناله توانی ز راه برد باور مکن که مهرگیا درگل تو نیست

تاکی «خلیل» را نکنی شرمسار خود

نامهربان مگر دل او منزل تونیست عشق آرایش دین زینت دنیای من است هوس اخراج نما وسوسه فرمای من است کشتن قاصد اگر راست برآید خبرش نیست چندان عجبی یار خود آرای من است نشوم والهآ رعنایی خوبان طراز شاهد خودسر من نالهآ رسوای من است نه ز دلدار نه از خویش شکایت دارم سجدهآ شکز برازندهآ سیمای من است یار با عاشق اگر یار شود نیست محل ت] برون رفتهام از خود دل من جای من است خودنمایی که به آیینه کند طنازی چشم بد دوژ نظرباز تماشای من است

گرچه خاموش تر از من نتوان بود «خلیل»

کشور عشق به هم خوردهآ غوغای من است تا نپنداری بهاران جلوه فرمای گل است شاهد رعنای من هنگامه آرای گل است چشم اهل دید باشد آن دل آرا را مقام گوشهآ دستار بی دردان اگر جای گل است کی به صد افسون خود راهی توانش باز داشت هفتهآ ایام چون فصل تماشای گل است گر چمن معجزنما گردد به کار خویشتن هر کجا خودکام من باشد چه پروای گل است نونهالان بنا نگاهم عشق بازی میکند والهآ رویت نه تنها حیرتافزای گل است جای ms342 ما رندان بی پروای سرگرداننگاه یا لب جو یا کنار کشت یا پای گل است از خزان فردا خمار آلود خواهم دیدنش باغبان امروز مست جوش سودای گل است زود بر هم میخورد بازار حسن نوبهار تا قیامت بر سر کوی تو یغمای گل است

نسبتی دارد حقیقت گاه گاهی با مجاز

سهل باشد گر «خلیل» رندآ رسوای گل است دل شکسته که با کاینات یک رنگ است به آب و آینه از پرتو تو در جنگ است سراغ اختر من گر کند ستاره شناس نشان دهید که بر شیشهآ فلک سنگ است نه خضر بود نه مجنون نه گردباد نه سیل رفیق راه دل آشوب عشق فرسنگ است جمال شاهد مطلب کدام جلوه کند دراین دیار که آیینهآ خانهآ زنگ است دلت به مهر اگر آشناست عیب تو نیست نوای نالهآ عشاق آتشین چنگ است پی شکست دل ماگرو ز عمر برد جهان که در ره آداب دوستی تنگ است به غیر اگر همه خضر است کی توانم ساخت مرا که بی تو خود آرا ز خویشتن ننگ است از تاب عارض او گل نشسته در آتش به یمن نالهآ من روی شعله گلرنگ

برای سوختن من ذخیره کرد «خلیل»

سپهر حادثهزا آتشی که در سنگ است نیست پیمانهآ سرشار به کف خسرو را داغ خونبار هوس پروری شیرین است از جمال تو که نوروز تماشا باشد روزگاری است به ویرانهآ دل آیین است خن اهل غرض نیست نمازی در عشق بلهوس تا به لب آورده دعا نفرین است تا سر کوی تو داریم نشان دل زار بر زیانها خبرگم شدهآ ما این است کی دهد زحمت فتراک شکارافکن من سر بیدرد که قربانشدهآ بالین است بس که رنگم تب بیمهری ms343 دلدار شکست چون رخ شعله نوای سحرم رنگین است خبر از کفر نداریم که چون شد حالش آنچه در عشق تو خودکام نباشد دین است

آن قدرها که به سودای تو جان داد «خلیل»

اشتیاق دل بی حوصله صد چندین است

274 تا سر کوی تو هنگامهطلب راه من است هر کجا می گذری نالهآ جان کاه من است منت پرتو خورشید نمی آرم تاب روزروشن کن من آه سحرگاه من است یوسف این بخت نه در خواب نه بیداری دید بر سر تخت اگر پای نهم چاه من است از بهشتم نشود جان ستم دیده به کام یار دلدار شدن دولت ناگاه من است التفاتی نه به قیصر نه به خاقان دارم هر که تسخیر کند کشور دل شاه من است گام برگام نهالم کند از خودکامی در گلستان هوا ناله هواخواه من است رهبر یار نشد بر سر سودازدهام دلتپیدن اثر نالهآ جانکاه من است یار از دیده به دل می گذرد جلوه کنان باعث دوری از او همت کوتاه من است

دوش خودکامهآ هنگامه طرازم میگفت

کیست دیوانه «خلیل» از چه به درگاه من است

دانم عشق دلباخته مرد صف میدانش نیست

گیرد آن که چاک دل ما یادگریبانش نیست تهمت خون شهیدان چه به گردن گیرد

ی شادی ما کفر سر زلف توبس هر که را عشق خوش آمد غم ایمانش نیست کار عاشق اگر از گریه به سامان گردد هفت دریا مدد دیدهآ گریانش نیس نام انصاف زلیخای جهان نشنیده یوسفی نیست که درماندهآ زندانش نیست

عشق خودسر که «خلیل» از هوسش میمیری

همه دانند بلایی است که پایانش نیست

276 با خیال یار دل را شعلهواری تاب نیست ms344 تشته را در خواب اگر دریا دهی سیراب نیست صبح بر من میکشد تیغ حسد هر آفتاب شام اگر ویرانهام را رنگ از مهتاب نیست که بیرون رفت از خود هر چه خواهد میکند روی دلها پیش روی دوست بر محراب نیست

م جم نشئهای دارم که در شأن شراب ناب نیست دردسر بسیار دارد صاف و درد جام جم نشئهای دارم باعث سرگشتگیها آرزوها میشود کشتی آزادگان زندانی گرداب نیس جلوهآ معشوق گیرد دست از پا مانده را امتحان بسیار کردم21 غیر از این اسباب نیست

چند محرومی کشم از جان بی طاقت «خلیل»

گفتمت دیگر تو میدانی که ما را تاب نیست

277 آن که خزان را ز چمن رنگ داشت شیشهآ ما در گرو سنگ داشت کعبهآ دل وادی حیرتفزاست نقش قدم طعنه به فرسنگ داشت نشئهآ ساقی چو برافروخت رخ نالهآ نی چهرهآ گل رنگ داشت

عشق درآمد چو به چشم «خلیل»

صد دل افروخته در چنگ داشت دلستان هرچند باشد مست(2) بی پروا نکوس است می پرسی ز معشوقان شوخ این ها نکوست هر دو عالم نیست جز یک عکس آن نتمودهرخ از برای عارفان این جا نکو آن جا نکوست سیت معشوق و عاشق باید از هم بگسد در هوای قامت او نالهآ رعنا نکوست ل جوش گل است و آخر عهد شباب شاهدان مهربان با ساغر صهبا نکوست(3) هر چه مانع میشود از دوست دیرین دشمن است خواب راحت گر نخواهی بستر دیبا نکوست یار در آیینه پنهان جلوه بر خود میکند خو به خلوت کن که عاشق را تن تنها نکوست بسمل بیاختیاریها ندارد اعتبار ms345 کشتهآ آن بی وفاگر میشوی عمدا نکوست(4) منزل جانان نخواهد بود بیرون زین دو ج هم دل آگاهآ خوش هم دیدهآ بینا نکوست

گر دل و جان «خلیل» دردپرور خوب نیست

گرد آن خودکام می گردم که سر تا پا نکوست تا کام خویش خط زژخت برگرفته است شمع نگاه اهل نظر درگرفته است نتوان به روی آتش سوزان مقام کرد خط بررخ تو خوی سمندر گرفته است آخر به روز تیرهآ ما هم ترحمی خورشید نور از آن رخ انور گرفته است تنها نه چشم اهل نظر نور تازه یافت یینه از جمال تو زیور گرفته است

تا چهرهآ تو آتش نمرود برفروخت

صد چون «خلیل» مذهب آزر(2) گرفته است عشق ورزم شعار من این است همه دانند کار من این است کشته از بهر یک نظاره شود دستبرد سوار من این است چون مرا دید صید پیشهآ من گفت الحق شکار من این است به تمنای او روم از خویش صبح تا شام کار من این است سیل اشک از کنار میگذرد سیر دریاکنار من این است آستین بر دو کون افشاندن حاصل روزگار من این است دلم از اشتیاق داغ گداخت شاهد گل عذار من این است از بهشتم کشد به میکده دل یک نشان دیار من این است میشوم از هوس کنارهنشین در ms346 کف اختیار من این است خون دل موج میزند در جام بادهآ خوشگوار من این است(3) گاه می گاه آه و ناله کشم روز تا شب مدار من این است اشک خونین که میدود به رخم دل آشفته کار من این است

با «خلیل» آشنا نخواهم شد

281 با(1) حریفان آن که مست جام استغناست کیس در میان انجمن با دوستان تنهاست کیست حیرتم بر حیرت افزاید اگر دانی بگو می نماید شاهدی جان کاه روح افزاست کیست چون صف آرا میشود هنگامهآ عقل و جنون مصلحت سوز دل دیوانهآ داناست کیست

نیازیها که نتوان شرح داد در دل تنهانشینان انجمن آراست کیست

ان بازان بی تابی فروش دلبران شوخ را در دیدهها آراست کیست آن که در آیینه پنهان جلوه بر خود میکند برزیان بی زبانان هر زمان(2) گویاست کیست کاردانان جهان دست آزمای حیرتند تنهای در خاطر رندان بی پرواست کیست هر که را دیدیم باشد تردماغ حیلهای از که می پرسی که در بازار هستی راست کیست

چون ،خلیل، از شوق خاموشی لب خود میگزم4)

آن که در دل باعث صد محشر غوغاست کیست عاشق که سراندازی هستیآ ظفر اوست سیلاب فناگرد ره بی خطر اوست مهمان وصال است به هرشام و سحرگاه با آن که زجان سیرشدن ماحضراوست از نسبت هم چشمی مردم شده ممتاز عیبی که به دشمن نپسندی هنر اوست هرچند نظر بسته ز نظارهآ کونین آیینهآ معشوقنما چشم تر اوست مست می دیدار به وحدت کدهآ شوق هنگامهآ کام دو جهان مختصر اوست اپا داماده بسازد کفن از جوشن تدبیر [نا] تیغ بلا سینه گشادن سپر اوست هر زهر که از واهمه نامش نتوان برد در کاسهآ ایام ستمگژ شکر اوست حرم دلدار شودگم شدهنامی تاج سرشهرت طلبان خاک در اوست ... دل جانانه به تسکین نتوان کرد ....... برون رفت ز خود در نظر اوست ..... از دلبر خویشم ......که ملامت ثمر اوست ms347

«خلیل» از ناله دل را فتح بابی است

که این قفل از در گنجینه برداشت(2)

284 بیا بیا مه نامهربان بهانه بس است جداییای که گذشته است در میانه بس است برای کشتن عاشق چه میکشی شمشیر بلندساختن دست و تازیانه بس است کبوتران حرم نیستند محرم راز میانهآ من و او بوی گل نشانه بس است رهین منت ساقی شدن نه شیوهآ ماست هوای باده کنی گریهآ شبانه بس است اگرچه روکش صد ننگ کردهای خود را همین قدر که خودی نیست در میانه بس است کنار و بوش تمنا ندارم از معشوق نگاه گرم و اداهای دلبرانه بس است به انتظار مکن صرف نقد عمر عزیز بهشت خواسته باشی شرابخانه بس است ر من اگر شنوی خو به خویش نیز مکن3حریف اهل نظزیار صدبهانه بس است(4)

رفیق راه سر کوی یار اگر خواهی

«خلیل» در قدمت اشک دانهدانه بس است

285 ناله شمع سراچهآ دل ماست خلوت خاص یارآ منزل ماست گر به آیینه احتیاج افتد روی دلدار در مقابل ماست بس که از یاژ دلگران شدهایم کمر کوهآ پای درگل ماست آسمان از ستاره بارد سنگ داغ تمکین شیشهآ دل ماست چون زخود گم شویم در ره شوق کعبه دنباله گرد محمل ماست تاگذشتیم از هوا و هوس یار اغیارشیوه مایل ماست روش عاقلان ز ما مطلب طفل دیوانه پیر کامل ماست یار بیپرده میکند جلوه خیرگیهای دیده حایل ماست این که بی خود سفر کنیم زخویش دولت وصل یار حاصل ماست گر ms348 توان ترک آرزو کردن حاتم طئ کمینه سائل ماست(1)

سخنان «خلیل» می گویند

«وحده لا شریک» قایل ماست

286 به گشت چمن مست خواهیم رفت به هرگام از دست خواهیم رفت هراس وجود و عدم تا به کی اگرنیست گرهست خواهیم رفت تمنا بلایی است سرکش کمند چو ماهی در این شست خواهیم رفت نتابیم گردن ز شمشیر عشق مگو سینه گر خست خواهیم رفت گرفتار بیحاصلیهاست دل از این دام اگر رست خواهیم رفت جهان گرچه با صد هوا و هوس سراپای ما بست خواهیم رفت

گریزی نداریم ما از «خلیل»

به هر سوکه او جست خواهیم رفت(2)

«خلیل» عشق وملامت مسلم است تورا

کدام کار تو بر مدعای خویشتن است

288 تا چند در این گوشهآ زندان ملامت گردیم به هر کوچه و بازاز علامت ار نظر مردم بیحاصل دنیا شرمندهآ دیدار عزیزان قیامت سررشتهآ هر مطلب نایاب برآمدز زنار من از سلسلهآ اهل کرامت زخمی به جبین بند اگر هیچ نباشد در کشور عشاق سکون(3) نیست سلامت تعلیمده موج شود آب روان را آغوش من از کشمکش آن قد و جز ms349 بر سر کوی تو که بیرون ز دو دنیاست در جای دگر خوش نکنم جای اقامت صوفی که به خلوت همه تن نقد روان بود برداشته صرافی بازار ندامت(24 از شعلهآ رخسار تو هر لحظه به رنگی است شمعی که برافروخته محراب امامت

در مذهب کفاز «خلیل» این نتوان گفت

یک زندگی ناقص و صد گونه غرامت

289 عشق هستی سوز را پروای ننگ و نام نیست این روش هاگر نباشد فتنهآ ایام نیست ناامیدیها نشانی از شکایت میدهد طرز استغنای عاشق کمتر از ابرام نیست شام وصل یار دارد راه بر صبح بهشت بزم ما را احتیاج ماهتاب جام نیست نامه بدنام است حسن از خویشتن دارد حجاب گر دل آگاه داری حاجت پیغام نیست قصهآ منزلشناسان وصال از ما مپرس گر سفر از خود توانی کرد رهآ یک گام نیست از تلاش وصل عاشق میشود بیاعتبار هر کجا هستی نباشد آرزوی خام نیست تا چمن بیرای ما را هست خلوت دلنشین سرو را درباغ خوبی جلوهآ اندام نیست هر کجا باشد اثر را میتواند ساخت صید نالهآ بی طاقت عشاق مرغ دام نیست

چیست چندین شکوه از فریاد بی طاقت «خلیل»

نالهآ مشتاق را در نه فلک آرام نیست(1)

290 سر افتاده به پا از طلبم باز نداشت نتوان گفت که بسمل شده پرواز نداشت هر که خودبین شود از یار جدا میافتد حیف از آن دیده که این آینهآ راز نداشت از اسیران وفا خواه یکی خواه هزار دیگری یار چنین خانه برانداز نداشت دو جهان را به تمنای تو یک سرگردم گرچه بی دین ودلیها ز توآم باز نداشت سر منصور زبالای زبان رفت به باد رند خاموش غم فتنهآ غماز نداشت(2) روز در آینهام جلوه کند شب در خواب پیش از این مهر و وفا این همه اعجاز نداشت جز تمنای وصال تو که روزافزون باد هیچ انجام ندیدیم که آغاز نداشت بی ms350 زبان بودنم احوال نهان گفت تمام نی آتش نفس این شعلهآ آواز نداشت

نمک عشق هوس سوز ندانست «خلیل»

هر که مانند تو خود کام سرافراز نداشت

291 لاله پیراهن من ناز نمیداند چیست شیوهآ نرگس غماز نمیداند چیست بار را رام توان ساخت به یک چشم زدن عاشق آن نیست که اعجاز نمیداند چیست آن که در آینه بر خویش زند استغنا حال رندان نظرباز نمیداند چیست بلهوس را نشود حالت عشاق پسند هر که خواری کشد اعزاز نمیداند چیست

برز فریاد و فغان گشت لبم فرسوده دلم افشاگری راز نمیداند چیست زاهد از دام ریا جان نتواند بردن مرغ بسمل شده پرواز نمیدان

نون گردید عشق ما بود که آغاز نمیداند چیست حسن لیلی سبب شورش مجنون گردید عشق ما بود غیر من عاشق اگر خسرو اگر فرهاد است مطلب شاهد طناز نمیداند چیست(1 گرچه صد بار به شمشیر ستم زارم کشت پرسش خاطر ما باز نمیداند چیست

رشک دارند اسیران تو بر حال «خلیل»

که به جز طالع ناساز نمیداند چیست

292 بس که در خاطز هوای وصل دلجوی می است دیده چون پیمانه حیران گل روی می است هد از کوی ادب زنهاز پا بیرون منه عزت مستان که میدارند از روی می است تا نمی گیرم به لب ساغر نمی آیم به هوش رند عاشق را توانایی زنیروی می است چشم دلدارم که با اعجاز بازی میکند در نظربازیآ فسون آموز جادوی می ی گل رویت چو ساغژ مجلس آرایی کند هر زمان از موج حیرت چین بر ابروی می است چون ز جام گل شوم سرخوش به تکلیف بهار هر کجا نهری است بر طرف چمن جوی می است گاه آتش میشود جانان گهی آب حیات خون آن خونگرم بی پروا مگر خوی می است بی قراریهای بلبل سینه چاکیهای گل باغبان زار میداند که از بوی می است

روز و شب ms351 از بس که می سوزد به سودایش «خلیل»

میتوان گفتن که این دیوانه هندوی می است(3،

سر فرو نمی آرم امید بنده به لطف اله بسیار است21 جهان ز جوش تعلق به خویش تنگ مساز شوی چو رند مجردآ پناه بسیار است هوای قتل اسیران اگر هوس داری ز اشتیاق نهانی گواه بسیار است

«خلیل» روز وشب تیره را علاجی کن

در این دیار که خورشید و ماه بسیار است سودای دل از طرهآ دلجوی تو پیداست هر شعله که دارم به دل از خوی تو پیداست چون شمع که گردد چمن آرای شب تار آه سحرم در شکن موی تو پیداست صد نکته ادا کردن و خاموش نشستن رمزی است که از چشم سخن گوی تو پیداست بی وصل تو از هستی خویشم خبری نیست آیینهآ دیدار من از روی تو پیداست عیدی به رخت تازه کند هر نگه گرم صد ماه نو از گوشهآ ابروی تو پیداست تنها نه من و باد صبا بیهده گردیم سرگشتگی بوی گل از بوی تو پیداست چون عکس که در آینه دیدار نماید بیهوشی ام از نرگس جادوی تو پیداست(3) گل لاف زند باگل رخسار تو پنهان جای من رسواشده در کوی تو پیداست

در وصل «خلیل» از خودی خویش شوی فرد

آسایش منزل ز تکاپوی تو پیداست

295 رگلشنی که طبع خس و خاز نازک است با نوبهار شوخ سر و کار نازک است چون بوی گل نماند نشانش به رهگذار از ms352 بس خرام آن بت عیار نازک است

دارم دلی که چون دل دلدار نازک است هرچند سخت جانیام از سنگ دست برد دارم دلی که چون خود را به ناز شاهد رعنا فروختیم پرکاسدیم و خوی خریدار

رنگ شکسته چون گل دیدار نازک است هرگز میان عاشق و معشوق فرق نیست رن بسیار امتحان دل زار ما مکن گفتم هزار بار که بسیار نازک است با چشم او حکایت خود سر نمیکنم دانستهام که خاطر بیمار نازک است زندانی است ناله به دل شام تا سحر از بس که پردههای شب تار نازک است نشنیده است قصهآ مهر و وفا هنوز خاموش باش فرصت اظهار نازک است عکس جمال یار ز خلوت برون فتاد مانند روی آینه دیوار نازک است

وحشت شود به خلوت یارم زخود «خلیل»

رسواشدن به کوچه و بازار نازک است11 ای که بینظارهات آگاهیام از خویش نیست هیچ سو راهم نمیافتد که شوقت بیش نیست یا خیال یار دارد یا تمنای شراب در سر عاشق هوای عقل دوراندیش نیست

کرد هر که از هستی نشد بیگانه با ما خویش نیست عشق ما را مشرب آزادمردان لطف کرد هر که از هستی مورت دنیا که غارت میکند جان و دلت دیدهآ معنی اگر باشد خیالی بیش نیست

میتوان دیدن چو نور حالت پنهان ما را حاجت تفتیش نیست راز مشتاق از جبینش میتوان دیدن چو نور دلبر خودکام با عاشق ندارد بازگشت شاه را پروای خاطرجوی کی به ایمان میدهد نسبت تمنای تو را این قدرها زاهد بی درد کفراندیش نیست تا زند ناخن به دلها گوشهآ ابروی تو سینه ای نتوان نشاندادن که صد جا ریش نیست

روز و شب در کعبه ساغر می کشد با ما «خلیل»

رند عالم سوز عارف را تلاش کیش نیست(2،

در راه اشتیاق یکی از هزار ماست ms353 این نه قلک که فتنهآ آفاق گشتهاند در راه با آن که از نگاه بتان ناتوانتریم آهوی چشم شیرشکارت شکار ماست چشم طمع سیاه نسازیم از بهشت هر جا رخ تو در نظر آید بهار ماست در طلب مسافرگمنام شهرشهر او روشناس پیر و جوان دیار ماست چون خاک ره شویم به تسخیر کوی دوست سرتاسر زمانه سپاه غبار ماست گر دیگران به زندگی از خود تسلیاند در پای دوست کشتهشدن اعتبار ماست باشد ثنای پیر مغان ورد صبح و شام خوناب دیده گرچه می خوش گوار ماست(21

آن خودنما که ناز به خورشید میکند

گوید «خلیل» سوخته دل خاکسار ماست

298 خبر دهید که آن ماه نوش خند کجاست گذار سرو سهی قامت بلند کجاست نگه چو سوخته پروانه میتپد در چشم تسلی دل بیتاب دردمند کجاست سرم به ترک تجرد نمیکند سودا دماغ حی

کند سود دماغ حیله گریهای چون و چند کجاست نگاه یار دهد دستگاه خرسندی دل رمیده به دست آورم کمند کجاس

م خارزار شد برتن نگار سیمبر مشک بوپرند کجاست مام روزگدایانه بر در دلها ستادهام که طربخانهآ گزند کجاست خیال بیگنهی گاه میزند راهم بهانه جویی آن شوخ خودپسند کجاست نهفته چند گرفتار خویشتن باشم کجاست جلوهآ مستانهای گشند کجاست لبم زدوش و بر یاز بوسه می چیند حجاب تهنیت بخت ارجمند کجاست مراکه تلخی کام از شراب میگذرد مک چش شکرآب گلاب و قند کجاست(2)

رخش ز آتش می گشت گلستان «خلیل»

کجاست مردمک دیدهام سپند کجاست

شاهد وصل ستمگر در بر مردانگی است بی دلی انگشت حیرت میگزد از دور دور شاه

کیمیای بینواییها زر مردانگی است بر سر قارون چهها آمد زاسباب جهان کیمیای بینوایی هر که فالی میگشاید از خود آگاهش کند صفحهآ دیوان من سردفتر مردانگی صد روش دارد کز آنها هیچ یک نشنیده شمع28 شیوهآ جانباختن ها کمتر مردانگی است

از «خلیل» این نکتهام هرگز نخواهد شد زیاد

با عدو گشتن طرف دردسر مردانگی است

چند سرگشته دوم چند سرای تو کجاست ای برون از همه جا آمده جای تو کجاست چند سرگشته دو

من اگر تیره دلم نور و صفای تو کجاست گر شود بنده خجل ننگ خداوند شود من اگ

پی نبردند به جایی که هوای تو کجاست همه ذرات به سودای تو سرگردانند پی به تمنای تو ای فقرگذشتم از خویش ائر میمنت فر همای تو کجاست

عاشقی حوصلهآ جور و جفای تو کجاست یار خوش کرد(4) اگر شیوهآ بی رحمی را عاشقی ح

ت هوادار نهالت(5) نه خزان در گلستان جهان نشو و نمای تو کجاست کشته گشتند و نکردند تمنای وصال هیچ معلوم نگردید وفای تو کجاست چه شد آن شوق که گردد(6) به وصالت رهبر دیده بگشای بین قبله نمای تو کجاست(7)

بگذر از خواهش بی حاصل ایام «خلیل»

ترک کام دل خود گیر فنای تو کجاست در سرکوی ملامت خس و خاشاکی نیست که از آن در دل صدپارهآ من چاکی نیست هر کجا حرف سیه مستی ساقی سرشد گردش جام کم از گردش افلاکی نیست ازگل گریهآ من رشک گلستان نشده در فضای خرم و دیزکف خاکی نیست بلهوش فتنه ز حد ms355 میبرد ای عشق هنوز(2 در کمینگاه مگر نالهآ بیباکی نیست گر خیالت به تن خستهدلان جان بخشد کر می تا نکنی شعلهآ ادراکی نیست در بیابان طلب گم شدگان بسیارند چون من دلشده افتادهآ(3) چالاکی نیست مستی هوش فزایی است نهان در امرش4 الهآ عاشق بی تاب کم از تاکی نیست(5) بس که این سیمبران تن به تمنا دادند دیدهآ آینه را هم نظر پاکی نیست

یار اگر تفرقهات کرده ز اغیار «خلیل»

گر شوی کشتهآ صد بیهنری باکی نیست خاموشی ام زشوق سخن کردن کسی است روشن چراغ دیدهام از دیدن کسی است دستی که بود وقف گریبان دریدنم شد عمرها که در گرو دامن کسی است چشم هوس به سوزن عیسی ندوخته چاک دلم که عاشق پیراهن کسی است

نویش گاه صلح و(6گهی جنگ میکند گویا به فکر بیهده رنجیدن کسی است درکوی او که آه سحر نیست روشناس از(7 هر طرف که گوش کنی شیون ک من نقد جان به قاتل خود میدهم دی ز نجیر خون کیست که در گردن کسی است

آن آتشی که خضر «خلیل» و کلیم شد

ما دیدهایم نالهآ مردافکن کسی است ای که از خویشتن امانت نیست درد جانت چو درد نانت نیست فکر خود کن اگر نه دم بهدم است که در این خاکدان نشانت نیست نشوی روبهروی پنجهآ شیر جوهری گر در استخوانت نیست

پیش گرگ اجل امانت نیست گر توانی به سعی شد یوسفپیشگ نیک میدانمت ریا مفروش احتیاجی در امتحانت نیست از خودی تا چه آیدت بر سر سر خدمت بر آستانت نیست تا به زانو به ساحلی درگل فکر این بحر بی کرانت نیست ز پرستیدن بت پنداردر سراپردهآ نهانت نیست چشم بدخواهآ دور میدارم آن ms356 یقینی که در گمانت نیست

این همه ترکتاز چیست «خلیل»

خبر از کار آسمانت نیست(3) گر به دشمن کینه جویی میکنی باری خوش است شیوهآ معشوق بی پروا دل آزاری خوش اس (3) اگر داری تمنا سر به رسوایی برآر شاهدان را شیوهآ رندان بازاری خوش است باد در سیر گلستان میرود برچیده گام بر سر کوی بتان آیین

بر سر کوی بتان آیین عیاری خوش است

راآن که پندارد همین رسم ستمکاری خوش است از من آداب وفاداری نیاموزد چرا صد خطر هر گام باشد در کمین راه عشق ترک هستی کن در این وادی سبک باری خوش است

چند چند از همت خود قصه پردازی «خلیل»

این حکایتها به شهرستان بیکاری خوش است تا حسن همان عشق همان یاز همان است بدمستی ما(2) مردم هشیار همان است عاشق نتواند شدن از یار تسلی صد داغ دلم به شد و آزار همان است در حسرت رویت لبم از اشک شود تر بیمار تو را شربت دیدار همان است خود را به سرکوی تو بسمل شده دیدن آزادی مرغان گرفتار همان است من گشتهام از مهر و وفا شهرهآ ایام خود کامی آن شوخ ستمکار همان است جز زهد و ریا شیوهآ دلخواه دگر هست زاهد به گمان مانده مگر کار همان است از دیدهآ حیرتزده تا عکس رخت رفت روز من بدنام و شب تار همان است(3) صد بار اگر کشته شود بلهوس از رشک افسردگی گرمی بازار همان است

پرداخت «خلیل» از دو جهان کعبهآ دل را

در سینه خیال بت پندار همان است بیگانهخوی من که جهان در قیام اوست آزاد هر که ms357 می شود از خود به دام اوست صد جان اگر نثار کند عشق خودنما آخر یکی حساب نباشد کدام اوست دوری زدوست نیست مگر آرزوی تو هر کس وداع کرد ز خود در سلام اوست با یار بیملاحظه پیمانه میزند رندی که خون دیده شراب مدام اوست ساقی که سرگرانیاش از راه میبر خون به خاک ریختهآ ما به جام اوست

سودای من «خلیل» بهاری است بر جنون

گاهی اگر به یاد خود آیم به نام اوست پی تسلی خاطر هوای باغ کجاست کجاست کوی تو نامهربان سراغ کجاست از آن گذشته که اندیشهآ وصال کنم دلم گداخت در این آرزو دماغ کجاست رخ چو روز تو گردید شمع مجلس ما مگر ز خویش تسلی شود چراغ کجاست نرفته از سر سوداییام به جای دگر ستاره سوختهای در جهان چو داغ کجاست برای شور جنونم بهار کافی نیست شراب حالت دیگر دهد ایاغ کجاست نه گل شکفتگی آرد نه گشت باغ نشاط به عهد فتنهآ آن تندخو فراغ کجاست

هزار داغ به دل بیشتر نهان دارد

«خلیل» سوخته جان را هوای راغ کجاست(3) رو داد خلوتی که سفرها در آن گم است منیت دلی که خطرها در آن گم است ما را ز پادشاه و گدا امتیاز داد ترک کلاه فقر که سرها در آن گم است آن دل دل من است که در ملک آرزو غیر از خیال یار دگ هرچند بی زبانتر از آیینهایم ما داریم حیرتی که خبرها در آن گم اسر

ل اوست دانسته کشته شو که ظفرها در آن گم است در ms358 راه وصل یار که جانها طفیل اوست

نبرد با هزار شمع از شام بخت ما که سحرها در آن گم است(4) دامن ز ننگ خون حسودان کشد به ابر شمشیر نالهام که اثرها در آن گم است

ساعت به ساعت از دل بی طاقت «خلیل»

نخلی دمد که جوش ثمرها در آن گم است چه شد که گریهآ پادررکاب پیدا نیست سوار نالهآ آتشنقاب پیدا نیست لم گداخته از نالههای شعلهفروش چنان که در سر زلف تو تاب پیدا نیست میان شیخ و برهمن کشیده کار به خون هنوز کارگناه و ثواب پیدا نیست هزار گوهر بیقیمتم زیان گردید دراین محیط که یک قطره آب پیدانیست صحیفهآ دو جهان فردفرد در نظر است در آن میان رقم انتخاب پیدا نیست به گرد خاطر خود بارها برآمدهام زهستیام به جز از انقلاب پیدا نیست به جوش آمده از زهرهای خون آلود همین به ساغر رندان شراب پیدا نیست

«خلیل» صد در بیداد بر دلم شد باز

حساب فتنهآ روز حساب پیدا نیست(1

310 با فقر و فنا مملکت جم چه متاع است کوثر چه شرف دارد و زمزم چه متاع است منتکش خون گرمی احباب نگردم با زخم تمنای تو مرهم چه متاع است آیین وفاداری عشاق ندانی خاموش نشین آه دمادم چه متاع است صد آبلهام2 در دل آشفته گره گشت در دامن گل قطرهآ شبنم چه متاع است(3 گر ملک جهان زیرنگین آمده باشد آخر نکنی فکر که عالم چه متاع است چون حسن جهان سوز نهد پا به میانه در ملک و رتبهآ آدم چه متاع اس بر هر دو جهان خنده زند رند مجرد انگشت مرا زینت خاتم چه متاع است

ما را که آشنایی بیگانهای بس است راه نگاه آینه بر خویش بسته ایم ما را که آشنایی بی خرمن به باد بخش که ارباب شوق از کشتزار مهر و وفا دانهای بس است لین نرم و بستر راحت به کار نیست از بهر خواب راحتم افسانهای بس است رندان بادهنوش گذشتند از بهشت خود را اگر کشند به میخانه مفلش علم به همت عالی است در جهان در سژهوای گوهر یکدانهای بس است جهدی کن این قدر که فتد کار باکریم صدگام را نوای گدایانهای بس است

گر دولت وصال طلب میکنی «خلیل»

برکف عنان همت مردانهای بس است(1 غمگین اگر نشینم عیبم مکن عجب نیست ندوه خاطرم را در عاشقی سبب نیست

چابک سوار اعجاز چون عشق بلعجب نیست در کارسازی ما رندان خانه بردوش روی زمین سراسر در پیش پای شوقم صد بار گفته باشم مقدار یک وجب نیست

زدیک شب نگردد روزی که جان عاشق هنگامه ساز لب نیست صد شعله در سراسر باشد ز شوق دیدار در استخوان عاشق گر دستبرد تب نیست از اشک ما بپرهیز کاویزدت به دامن این طفل شوخ دیده در طبع او ادب نیست

ود ندارد امید زندگانی گرگریهآ سحرگاه یا آه نیم شب نیست

نشنیدهایم هرگز تلخی «خلیل» از یار

هرچند کام ما را شیرینی از رطب نیست روزی که پرتورخ او در چمن گرفت بلبل چو شعله بر سر آتش وطن گرفت باشد ز هر چه نام توان برد بیشتر رندی که در زمانه کم خویشتن گرفت هنگام عرض حال دل پاره پارهام حیران نظارگی سر ره بر سخن گرفت انکار عشق حوصله دشمن چه فایده صد یار ms360 شحنه داغ تو در دست من گرفت تنها نسوخت پیرهنم از زبانهاش روز هلاک آتش دل در کفن گرفت مست می وصال حریفان جان نثار ما را خمار دردسر زیستن گرفت

از بس گریست چشم سراسیمهآ «خلیل»

مانند موج بر سر دریا وطن گرفت چو یاز پرده زعارض کشید و دورانداخت شکیب خلعت هستی درید و دور انداخت نیازنامه که انشا به خون دل کردم نظاره دشمن خودسر درید و دور انداخت چنان که دانهآ اخگر به دست رعنایان دل مرا به کف خویش دید و دور انداخت

ین بهار تمنا چه غنچههای امید دلم ز گلبن توفیق چید و دور انداخت هزار تحفه فرستادم آن هوس بیزار در آن میانه یکی را ندید و دور انداخت رفت بوی گل از بیقراریام تعلیم که می زساغر شوقم چشید و دور انداخت کتاب مهر و وفا داشت در نظر معشوق به شرح حالت عاشق رسید و دور انداخت به گاه جلوه گریهای یارگرد مر صبا به راهگذارش دوید و دور انداخت

«خلیل» نالهآ سربستهآ مرا از رشک

نگارم از کف قاصد کشید و دور انداخت

به هر جا ناتوانی نالد از درد

چو وابینی «خلیل» بیزبان است

316 به زیر تیغ تو کار من آرمیدن نیست که گفت لذت تسلیم در تپیدن نیست بهار همره گل خیمه از چمن برکند نهال کام مرا نوبر دمیدن نیست

ی طلبم ms361 کامدل پرستان گل وصال تو دست آزمای چیدن نیست به چشم اهل نظر نامی از نگاه نماند هنوز شاهد ما روشناس دیدن ن توانم از دو جهان برکنارگردیدن ز دام خویشتنم طالع رمیدن نیست هزار مرتبه رفته ز خویش یار نبود ره وصال به اندازهآ رسیدن نیست از اشتیاق تو خودکام در قدح دارم می که حوصله را طاقت چشیدن نیست تو بینیاز هزاران هزار خودکامی مرا به جامهآ جان دست بردریدن نیست

چه دوست باش چه دشمن مراد مطلب اوست

«خلیل» را ز حریفان سر بریدن نیست

317 خوش آن حریف که در هیچ جا مقام نداشت به غیر طوف سر کوی یاز کام نداشت

«خلیل» کز دو جهان برکنار می گردید(5)

به بزم خاص تو خودکام قدر(6) عام نداشت

318 هرکه چون من در جهان آیین یکاران گرفت می تواند کام جان از وصل دلداران گرفت نالهام می خواست شب آتش به خشک و ترزند تا به خود میدید ابر دیدهام باران گرفت

ن درماندهآ تقصیر مان وقت رندی خوش که جا در بزم میخواران گرفت بس که از خوبان فریب بی وفایی عام شد ساده لوحیهای عاشق طرز عیاران گرفر یار خودکام( از فغانم خواب راحت میکند گرچه از فریاد بی حاصل دل یاران گرفت ون زشرم روی جانان گل برآمد رنگ رنگ نرگس رعنا ms362 ز خجلث خوی بیماران گرفت در8 جنونم خنده دارد عقل و بر عقلم جنون ست بی پروای من تا رسم هشیاران گرفت(9 یدهام کز خواب دلگیری نمی دانست چیست دولت دیدار را از بخت بیداران گرفت

از دو عالم گرچه بر یک سوی می گردد «خلیل»

بر سرکوی تو خود را از هواداران گرفت

319 هر که چون من میتواند از خودی آواره گشت در حریم وصل مستان می نظاره گشت گر به ناکامی شوی خرسند کامت میدهند هر که فال چاره جویی میزند بی چاره گشت در چمن بر یاد آن رخسار گشتم گریه ناک قطرههای اشک خون آلود آتش پاره گشت تا زدم بر چشمهآ حیوان شکستم جام را بارها در طالع من آب سنگ خاره گشت خویش را در خلوت آیینه نتوانم شناخت دیدهام از بس که محو آن پری رخساره گشت من به هر شهری شدم رسوا به آیینی دگر وقت رندی خوش که بدنام جهان یک باره گشت رند عاشق پیشه گر از خواهش افتد در خمار می تواند جرعهنوش بزم آن میخواره گشت

شیر مادر لذت خون داشت در کامم «خلیل»

تا زمین و آسمان از بهر من گهواره گشت(1)

320 تا اشتیاق آن سر کو هادی من است سرتاسر جهان همه جا وادی من است چندان که(2) کشتهآ تو شوم زنده تر شوم ویرانی من است که آبادی من است

اینها همین نتیجه(3 صیادی من است خون شکار دام کشیده است در رهم اینها کافر چو من مباد گرفتار خویشتن گر میشوم اسیر تو آزادی من است گردون که رسم فتنه گری اختراع اوست رویش کبود سیلی استادی من است هرگز طمع به عیش حریفان نداشتمغمهای دوس

نتم غمهای دوست در دو جهان شادی من است

خاموشیام ز بس که جهان گیر شد «خلیل»

هر جا که میروی سخن از وادی من است4)

321 مرا که با تو فزون است لحظه ms363 لحظه ارادت هزار ناز کنم بر زمانه بلکه زیادر مکن نیاز مرا شرمسار ناز خدا ر عباد تحفه ندارند غیر عجز و(4) عبادت

من و «خلیل» که چون ما زمانه یاد ندارد

شهید روی تو گردیدهایم روز ولادت باد سحری چه دلپذیر است خاک ره یار ما عبیر است با ساغر باده یار آمد دیگر چه مجال نکته گیر است گوید دو جهان خوش آمد من در ملک جنون دلم امیر است اندیشهآ خام کام جویان چون طفل شرار زودمیر است در بزم توروشناسی(3) ما از همت نالهآ دلیر است شبها که فراق تاخت آرد بیتابی ناله دستگیر است ما دشمن دوستی نگردیم هرچند که یاز زودسیر است دیشب به بهشت راهم افتاد کی مثل تو شوخ بینظیر است دیدی که گدای کوچهآ عشق شاهنشه آسمان سریر است(4) با این همه بیزبانی من گفتم که تو را چه در ضمیر است

اقبال «خلیل» بین که صد بار

آزاد اگر شود اسیر است

که مرا کند تسلی نه مرا چنین(1) فراقی که تو را شود سرایت نه تو را چنان وصالی که مرا کند تسلی تو در آن بینیازئ من زار ناشکیبا چه کنم به هر تمنا چه دوم ms364 به هر ولایت سر شوق را بنازم که به چشم حیرت آیین گه وبیگهت درآرد چه شود ز ننگ خویشم برهان چنان که دانی من ناتوان همانم که نداشتم بدایت به دیار بینیازی که زخویش برکنارم کشدم زمانه تاکی به بهانهآ حمایت من اگر هوس ندارم که برآید(2) آرزویی تو که مطلب آفرینی نکنی چرا عنایت می و نقل کامرانی به بهانه پروران ده که بود کفاف ما را رخ دل کشت کفایت نتوان ز حسن رعنا به(3) وصال کامران شد مگر آوری ز عشق دل وجاننواز آیت به کنار بام شهرت همه طبل های و هو شو ز نوای نالهآ ما شه عشق(4) کرده رایت و شکوه عشق خودسر که در امتحان نگنجد نکنیم فکر کاری که نشان دهد نهایت و جهان گر از تو باشد هوست هم آنچنانتر شوی آن زمان دل آسا که خدا کند هدایت(5)

به زبان بیزبانئ غم دل «خلیل» سرکن

مه مهربان ما را نظری است باکنایت شور جان بیقرار از حد گذشت نالهآ بیاختیار از حد گذشت

آرزوی تازه پیدا میکنم خواهش بوس و کنار از حد گذشت شاهد ایام را دادم طلاق ناز این ناسازگار از حد گذشت با من بیگانه از هر آشنا مهربانیهای یار از حد گذشت

گل شود آشفته خاطر از نسیم نالهآ زار هزار از حدگذشت

عید دیداری نشد هنگامهساز روزگار انتظار از حد گذشت

فکر دیگر کن به حال خود «خلیل»

ندانم منم یا تواین کیست این

که می پرسد از خود «خلیلا» کجاست بزم آن نامهربان راکی دعا داند کجاست منزل آسایش ما را خدا داند کجاست خود نمیدانم17) که چون بودم کجا رفتم چه شد تا نپنداری غبارم را صبا داند کجاست نیست هر آلوده دامن روشناس کوی دوست28 کعبه در آغوش اگرباشد صفا داند کجاست هر که از خود می شود بیگانه تراز من زخویش میتوان گفتن که یار آشنا داند کجاست خانهآ ما را که پی بر آب نتوان یافتن شاهد خودکام بدمست حیا داند کجاست اهل دنیا را چه آگاهی ز خلوتگاه کام رند از خودرفته گلزار نوا داند کجاست (3) خضر اگر در جست وجو عمر دگر سازد تلف وادی ما بی قراران را کجا داند کجاست کی به این تمکین توانی یافت از جانان خبر عاشق بیتاب یار خودنما داند کجاست بر جبین عشق خودسر خط بیزاری کشم مدعی گر بزمگاه مدعا داند کجاست(4)

از طلب یک لحظه آسایش نمی دانم «خلیل»

مطلیم را گرچه شاه اولیا داند کجاست

بر زخم کند جلوه ز دل تا به زبان شورش نالهآ بی جوهر ما شمشیر است

چشمهآ خضر تشنهآ زخم تو را آب بقا شمشیر است دهن شیر نماید به نظژ چشمهآ خضر تشنهآ زهرهام نیست بر آن چشم خماری دیدن ترک مستی است نگاه تو که با شمش فیض آزادگی از کشتهشدن میتابد پیش ما آینهآ عیبنما1) ش

منی را که بهار از رخ دلداران نیست موج آبش همه زنجیر و هوا شمشیر است پا چو در ms366 راه نهادی ز سر ایمن منشین تا سر کوی تمنا همه جا شمشیر است هر که از خلعت تجرید سرافراز نشد گردنش را زگریبان فنا(2) شمشیر است

لذت نعمت دیداز نهان ساز «خلیل»

دیدهآ گرسنه آیین گدا شمشیر است(3 هر آن رمیده که در کوی دوست ره دانست بنای مسجد و میخانه را تبه دانست چه تاج زر چه کلاه نمد یکی است یکی خوش آن که ترک سر خویشتن کله دانست هزار رند که من شهریار ایشانم به کنج میکده اسرار خانقه دانست غلام دیدهآ بینای خویشتن گردم که قدر و قیمت یوسف به مصر چه دانست دقیقه سنج محبت به روی سادهرخان کنایهآ دو جهان را به یک نگه دانست همان حریف که گاهی گل است وگه آتش صفای خلوت ما را ز روی مه دانست گدای کوچهآ عشقم که یک شکسته دلش نه نام حاجب(4) و نه بزم پادشه دانست میان اهل نظرآ شرمسار خود باشد هر آن که روی تو را ماه چارده دانست

«خلیل» هر که ز بزم وصال ماند جدا

چو بخت من همه آفاق را سیه دانست(1 ای ز خود رفته خانهآ تو کجاست حالت بیخودانهآ تو کجاست نشوی خاک تا در آن سر کو نشناسی نشانهآ تو کجاست یار هرچند بینیاز شود روش عاشقانهآ تو کجاست آخر از دل نمیکنی معلوم دلبر صدبهانهآ توکجاست گاه این گاه آن هوس داری آرزوی یگانهآ توکجاست اگرت عشق سختبازو نیست هوس نرمشانهآ توکجاست گشتهام خوشنشین هشت بهشت بهتر از آستانهآ توکجاست گرهآ خاطر است صد پیغام اشک و آه روانهآ توکجاست

ما دو عالم گرفتهایم «خلیل»

نویت شادیانهآ توکجاست تاکسی روشناس رندان نیست گرسلیمان شده است چندان نیست دل بیدرد این و آن بردن شیوهآ بویگل کمندان نیست ms367 کاش میبود دشمن مردی دشمنی گرچه کار مردان نیست هر سبک سر در این هوس بازار هم ترازوی ارجمندان نیست نیست یک دل که چون دل من و تو دست فرسود صیدبندان نیست همه مشت دهان یکدگرند در جهان یار آبدندان نیست

از که پرسم چه شد «خلیل» کجاست

که پی باد پاسمندان نیست

کی بیان حال میداند «خلیل»

حالت آن بیزبان نتوان نوشت شهادت عید سرمستان عشق است دل زار از زبردستان عشق است زبان ما چه داند روستایی خردکی مرد شهرستان عشق است نوای صبحدم آه سحرگاه خدنگی از سیه شستان عشق است سیاوخش من آن جا بود خاکش سر کوی تو ترکستان عشق است شود گر بلهوس از خویشتن گم به گلگشت سرابستان عشق است هوس را نیست بر پیرامنش بار دلم سلطان بدمستان عشق است

«خلیل» این آسمان سختبنیاد

غباری از ره بستان عشق است دل ندانیم کجا دید و کجا افتاده است کار ما در سر کویت به خدا افتاده است از سر خویش اگر مرد تواند برخاست هر کجا پای نهد بال هما افتاده است راهم افتاده به کویی که ز هر سو گذری یک جهان خضر به هرگوشه فنا افتاده است عشق بازان چوگل از پوست برون آمدهاند خویشتن ساز به زندان قبا افتاده است بیتکلف نتوانی نشدن مهمانم جذبهآ شوق سراسیمه رسا افتاده است

گرچه در وادی خود پیرشهان است «خلیل»

به تماشای رخت طفل گدا افتاده است

334 خطی چوروح روان آرمید گرد عذارت عجب بهار بهشتی دمید گرد عذارت هزار مرتبه باشد سیاه روزتر از من نظارهام که نگردد سفید گرد عذارت به آن رسید که آتش زند به خرمن آتش زبس که مرغ نگاهم پرید گرد عذارت پی ذخیرهآ رسواییام زمانهآ خودسر چمن چمن گل هنگامه چید گرد عذارت مروت است به کشتن اگر شوم بحل از تو چهها ز خیره نگاهی ندید گرد عذارت زغبغب وخط و خال و چین و دیده و ابرو خدا چه معجزهها آفرید گرد عذارت مهندسی که نظرباز کرده آینهها طلسم دیدهآ حیران کشید گرد عذارت چرا به ماتم خود اشک رنگ رنگ نریزد نکرد دیدهآ سرگشته عید گرد عذارت

دل «خلیل» که خرسند از بهشت نگردد

مقام خویش یتیمانه دید گرد عذارت

335

بینیازی قرین اهل دل است کفر جانانه دین اهل دل است

خویشتن را به کوی یار رسان که بهشت برین اهل دل است

تنگ دستی کجا کجا عاشق گنج در آستین اهل دل است

163 بر لب شاهدان بوسهشکار آفرین آفرین اهل دل است خاک گردید چشم شور حسود همچنان در کمین اهل دل است شمع خلوتسرای آسایش نالههای حزین اهل دل است از دو عالم کناره گردیدن شاهد نازنین اهل دل است(21 هر که دانست اسم اعظم را گفت نقش نگین اهل دل است آخرین کار کارآگاهان شیوهآ اولین اهل دل است زیور ms369 روی یار آینهدوست دیدهآ دوربین اهل دل است آنچه تن در نمیدهد به گمان فهم کردم یقین اهل دل است

شکر یار بهانه جوست(2) «خلیل»

نفس واپسین اهل دل است

336 تنها نه بهر یار ز دین میتوان گذشت هر دم ز صدهزار چنین میتوان گذشت از پافتادگی اگرت دستگیر شد چون آه ما ز عرش برین میتوان گذشت رفتن به کوی یار سراسیمه شرط نیست گه گاه در گذار کمین میتوان گذشت پروای مهربانی یاران نمیکنم در عاشقی همین نه زکین میتوان گذشت در کوی او که بوی گل آید به احتیاط همراه نالههای حزین میتوان گذشت دلدار و جام باده و گلزار صبحگاه زاهد بیا که از دل و دین میتوان گذشت

خرسند نیست یار ز جاندادن «خلیل»

در راه دل ز خویش همین میتوان گذشت

337 هلاک عشق شدم آن قدر که نتوان گفت رسیده است به یار این خبر که نتوان گفت در شکایت دوران بر آورند به گل به ما حکایت آن سیمبر که نتوان گفت کدام راه سخن غیر میتواند یافت به یاژ حال من دربه در که نتوان گفت

«خلیل» دیده نپوشم چرا ز هر دو جهان

یکی است در نظرم جلوه گرکه نتوان گفت هر آن که شیفتهآ اعتبار خویشتن است اگرچه آینه گردد غبار خویشتن است طمع ز غیر ندارد نیازمند وصال به این نشانه که امیدوار خویشتن است گمان مدار که از باغبان کشد منت زناله عاشق خودسر بهار خویشتن است نمیتوان زکمند نظارهاش جستن غزال وحشی ما هم شکار خویشتن است دلم که از دو جهان برکنار میگردد به سیر کوی تو در انتظار ms370 خویشتن است اگر ز ملک خودی مرد خیمه زد به کنار به هر کجاکه رود در دیار خویشتن است

«خلیل» را نتواند قضا به کشتن داد

شهید نالهآ بی اختیار خویشتن است کی کجا بتکده یا کعبه دوی کار من است سرکوی تو بنازم سر بازار من است یار در آینه با خود شکرآبی دارد می توان یافت که شرمندهآ اظهار من است یک نظروار زنظارهآ او خالی نیست

ست هر کجا مینگری جلوهآ دلدار من است

انم چون شد دل خون گشتهآ من گرگرهآ کار من است زلف آشفته مزاج تو ندانم چون شد دیگران عاشق رعنایی خود گردیدند شاهد کامی اگر هست گرفتار من است داغ داغ است زگلهای تمنای نهان سر دیوانه که درماندهآ دستار من است نالهام بر سر بالین بکند کار چراغ بیکسیهای من امروز پرستار من است تا برافروخته ویرانهام از رخسارت ساغر بادهآ من آینهرخسار من است

نادم آن لحظه مرا سوخت که می گفت «خلیل»

«باعث جلوه گل دیدهآ بیدار من است»

من و یارم به این صورت که در معنی یکی است بارها بر هر دو عالم گشتهام دیار نیست میتوان دید از رخ آیینه روشن تر ز روز دولت دیدارز غیر از دیدهآ بیدار نیست غیر بیزاری که نامش گم شود از روزگار گر به کشتن راضی از ما می شوی آزار نیست آرزوی عزت بزم وصالت کردهایم گر به صد خواری بسوزانند ما را عار نیست

مطلب ما را به از ما یار میداند «خلیل»

گر حریف رمزدانی حاجت اظهار ms371 نیست بر سرم آنها که از بیباکی اخترگذشت کی به شمع از دستبرد فتنهآ صرصر گذشت نالهآ زنجیر خواب از دیدهام اخراج کرد ظاهرا دیوانهآ خویت ز یکدیگرگ اهد از بهر بهشت وعده خواریها کشید گرد عاشق میتوان گشتن که از دلبر گذشت دامن آلودهام از گرد عصیان پاک شد آنچه بر من در هوای دل ز چشم ترگذشت از خیالش تنگ شد در دیده جای مردمک در دلم هرچند آن نامهربان کمتر گذشت بس که میگریم به یاد قامت رعنای او گر نهادم پا به تیغ کوهآ آب از سرگذشت

رسم دوران کی به یک آداب میماند «خلیل»

مستی دیدار آمد گردش ساغر گذشت یار چون بر رخ گل جام گرفت سرو از نالهام اندام گرفت

چشم بد دور که آغاز جنون بی سرانجامیام انجام گرفت نالهآ خودسر همچو صلهام راه بر شحنهآ ایام گرفت

با همه دیده ندانسته «خلیل»

خاص را شاهد ما عام گرفت از که می پرسی که گل در آتش بیداد کیست سرو در باغ تمنا بندهآ آزاد کیست طالع یسمل ندارد صید بی آرام ما دیدن پنهان دل تاراج کن صیاد کیست دستبرد روزگار آنها که با ما میکند چون توباشی جلوه گر از صد یکی در یادکیست در دل من ناله زندانی است از تمکین عشق این که در کویت سراسر میرود فریاد کیست از در و دیوار ظاهر میشود آیینهوار کشور دلها خراب شحنهآ بیداد کیست شکوه با خود در میان دارد زعاشق داشتن باز یا رب در شکست خاطر ناشاد کیست

نازشی دارد «خلیل» از طرز شعر تازهاش

گرچه ms372 ظاهرنیست شاگرد که یا استاد کیست برعاشق رسوا دل خرسند حرام است دشنام روا نیست شکرخند حرام است ناصح خبر از حال من زار ندارد نشنیده که بر اهل نظر پند حرام است آخر چه شود از تو تسلی شده باشیم هرچند به ما لطف خداوند حرام است عشاق ندارند سرکامروایی در باغ وفا نخل برومند حرام است یک یاز کفاف است چه در کعبه چه در دیر عاشق شده را خواهش فرزند حرام است با یار اگر خویش برآییم عجب نیست ما را که به دنیا سر پیوند حرام است

بیهوده «خلیل» آنچه تمناست ز ایام

آزادهروان را طلب پند حرام است

یار حریف آزار دیدی «خلیل» چون شد

امسال مدعی گشت گر بود پار باعث مرا که نیست ز ایام غیر محنت و رنج چه سود از این که نشینم چو خاک بر سرگنج نهال گشتهام از نالههای آتشبار بهار میشوم از گریههای گوهرسنج

اله نگردیده بود محرم لب که بیزبانی من بر فلک رساند سرنج

کنار کشت کند کار عرصهآ شطرنج از آن زمان که ز هجران یار مات شدم امیدوار اگر از خدای خویشتنی به هر چه رو دهد از مردم زمانه مرنج ms373 ز بس که بخیهآ زخمم به روی کار فتاد فتد بر آینه از دیدنم هزار شکنج تو را چه شد که به احوال خود نپردازی کنون که هفتهآ ایام درگذشت ز پنج ستیزه جویی ایام را نهایت نیست چنان که شاهد ناساز را بهانه و غنج

اگر به یار نویسی «خلیل» حالت دل

بس است گریهآ رنگین به شوقنامه سرنج

به بام چرخ برآورد کوس شهرت من

«خلیل» کرد منجم چو نامم استخراج دلبر نداد داد من دردمند هیچ باشد نصیب خستهدلان چند چند هیچ تا دیدهایم شیوهآ رندان بینیاز بازار روزگار نیفتد پسند هیچ زنهار بازکن زجهان خوی خویشتن از گرگ نیست کام دل گوسفند هیچ خو کردهام به تلخی دشنام دلستان کام مرا نبود حلاوت ز قند هیچ چون گل تمام زخم نمایان برآمدم آن دست و تیغ هیچ نگردد بلند هیچ شاید به شهر بیغرضی معتبر شوم در ملک آرزو نشدم ارجمند هیچ فرسود حلقه حلقهآ زنجیر روزگار دیوانهام ms374 حساب نگیرد ز بند هیچ شاید زبوسههای توام حالتی شود کوثر نشد خمار مرا سودمند هیچ هرچند کرد ناصح بیچاره خودکگشان غیر از دل شکسته ندیدم ز پند هیچ

آزار از هوای دل خود کشم «خلیل»

از دست روزگار نیاید گزند هیچ دشمن که نکو یافته انکار و دگر هیچ اضی شده از خویش به آزار و دگر هیچ نی آتشی از نغمهآ تر برنفروزد دودی کند از نالهآ افگار و دگر هیچ سودای جهان هم اثر عالم سوداست ماییم همین گرمی بازار و دگر هیچ دیدیم به آوازهآ هر ساز که رفتیم حیرانشدهآ پردهآ پندار و دگر هیچ آلودگی دامنم از سینه گذشته این حاصلم از دیدهآ خونبار و دگر هیچ منزل چه و فرسنگ کدام است ندانم در راه طلب میروم از کار و دگر هیچ کو دیدهآ عبرت که تماشا کند این جا دیوانگی مردم هشیار و دگر هیچ با نشئهآ دیدار تو تمکین چه تواند موسی است سراسر همه اظهار و دگر هیچ

مطلب نه «خلیل» از سخنان شهرت عام است

کافی است مرا لذت گفتار و دگر هیچ1 به تیغ ناز تو خونم مباح باد مباح صلاح کار من این است نزد اهل صلاح مگس به گرد شکز فوجفوج چون گرد چنان به گرد لبش جوش میزنند ارواح گمان مبر که دهد چون تویی نشان هرگز هزار سال اگر جست وجو کند سیاح در این محیط که صد نوح گشته طوفانی اگر نهنگ شوذ جان نمیبرد ملاح بیا بیا که رخ دلکش تو میباید شب سیاه مرا نورکی دهد مصباح همان گروه که از یاد خود فراموشند حدیث آن لب شیرین کند شام و صباح ن و تو هر دو تماشاییان بیخبریم به عشق دیدهآ خود طرح میکشد طراح خوشا ملاحظهآ زاهدان عام فریب مرا که باده کش خاض نام ms375 شد چه فلاح

مسیخ دم نتواند زدن ز اعجازش

«خلیل» کیست که عشق تو را شود مداح(1 نه آه نیم شبانی نه گریههای صبوح کدام نشئه خوش آمد تو را ز بادهآ رو. زار شاهد امید چشمبرراهند ز بنده شرط نیاز و ز بینیاز فتوح

بهار نشئه کن از فیض توبه همچو(2 نصوح چمن چمن گل فرصت به غنچه در جوش است بهارز

گذر به کام نهنگ است در سفینهآ نوح مگو که نیست دو عالم غبار دامانم گذر به کام نهنگ اس دگر حصاری زندان نام و ننگ مباش در بهشت خرابات اگر شود مفتوح چه آزموده حریفان شهید گردیدند ز اشتیاق دل زار و سینهآ مجروح

بهشت نقد دو عالم وصال اوست «خلیل»

ولی چه سود که این نکته بر تو نیست وضوح به خاک پای تو سوگند نور دیدهآ صبح که صید رام من است آهوی(3) رمیدهآ صبح امید هست که روشن شود به دیدارت چن

دارتچنین که میدمد از دیدهام سفیدهآ صبح خطاب کرده مرا عشق آرزودشمن زاشتیاق تو در خاک و خون تپیدهآ صبح به روی دیدهآ گریان من شود بیدار ز خوابگاه بهاران گل دمیدهآ صبح(4 ز شرم روی تو هر لحظه رنگ رنگ شود گل شکفتهآ خورشید آن چکیدهآ صبح چنان که آمده گل عشق باز دستارت به طوف کوی تو آید سر بریدهآ صبح نوای نالهآ بیتاب آتشافروزم نداشت پاس نفسهای آرمیدهآ ص چرا برابر روی تو دم زد از خورشید حیا نداشت مگر دیدهآ دریدهآ صبح

«خلیل» بهر تسلای دل به خط شعاع

نوشت این غزل تازه بر جریدهآ صبح

زان سان که ماه تابع خورشید شد «خلیل»

دست آزمای داغ دل ماست داغ صبح27 تا فکندند در این انجمن آوازهآ صبح چون گل روی تو نشکفت گل تازهآ صبح روزگاری است که رسوای دو عالم شدهایم یک گریبان ندریدیم به جزوی از سوز نهان من و نوررخ او گشت ساما گرنه خورشید شب از دیدن او خواب نکرد چه توان گفت دگر باعث خمیازهآ صبح شب هجرم به خیال رخ او نوروزاست تا قیامت نگشاید در دروازهآ صبح بینوای من گمنام ز خود آگاهان نکند از اثرگریهآ شب غازهآ صبح

تا نشد معتکف کعبهآ مقصود «خلیل»

محمل مهر نبستند به جمازهآ صبح3

آسایشم از دهر پسند افتاده وصل دلدار و می بیغش و ایام صبوح

شد که تسلیده شام آمد و آرام صبوح چه شد آن دلبر بی مهر ستمکار چه شد

گرچه آزادتر از من به جهان نیست «خلیل»

شیوهآ مستیام انداخته در ms377 دام صبوح21

356 مباش این همه منت پذیر زینت کاخ علاج تنگی دل نیست دستگاه فراخ به هوش باش که صد دام فتنه در گذراست چو مرغ چند توانی پریدشاخ بهشاخ نمونهای است سپهر دورو ز سینهآ من زبس که از ستم آسمان شود سوراخ شو دلیر به آزار دوستان چندین که ناگهان به توگردند دشمنان گستاخ به مرغزار حرم گر توان حصاری شد ت وگوسفندی و ایام کینه جو سلاخ به گرد خوان لئیمان مباش2) حسرتسنج تو را که هست چو خورشید زرفشان طباخ

غم زمانه مرا زیردست خود نکند

«خلیل» از دل بی مهر گل عذاران آخ(3)

357 خداکند(4) که شوم با تو آن چنان گستاخ که هست نالهآ عاشق به آسمان گستاخ کشیده تیغ مکافات عشق فرصت جو به حرف کام(5) مبادا شود زبان گستاخ عنان عزت و خواری به دست خویشتن است تو بیادب نشوی نیست آسمان گستاخ

«خلیل» نکهت پیراهن از تو نیست دریغ

بگو صبا ندود گرد کاروان گستاخ خوش آن که بی خبر افتد ز جام آل محمد ن یایدش به زبان غیر نام آل محمد به روز حشر که گردند انبیا همه حیران کند هزار قیامت قیام آل محمد

هنیت هم به صد شکفته زبانی کبوتران حرم گرد بام آل محمد به بوی دانهآ ms378 تسبیح آشیانه نهادند هزار طایر قدسی به دام آل محمد سیاه روزی ما را مجال نام و نشان نیست به صبحگاه دهد نوز شام آل محمد مدار خویش به تحسین خویش میگذرانم که کام خود نشناسم زکام آل محمد به صد حلاوت ایمان به ما نمود کرامت خدای عز و جل احترام آل محمد خجل زخویش نشیند بلندنامی معراج اگر نظاره نماید مقام آل محمد

«خلیل» در دو جهان چیست نام نامی بنده

غلام آل محمد غلام آل محمد

چنین که دین و دل افتادهاند در پی تو

«خلیل» بی سر و پایت جریده میماند رزو دارم(5) که چون مردان مرد دور دور(6) خویش گردم فرد فرد روکش هم کرده از اعجاز عشق نالههای آتشین با آه سرد برگل رعنا فروشم خندهها اشک گلگونم دوان بر روی زرد ساعتی با حسن رعنا بادهنوش لحظهای با عشق رسوا در نبرد گاه مهمان طربگاه وصال گاه در زندانسرای داغ و درد یار فرماید دگر بیما مباش بیش از این رسوا مشو تنها مگرد تکیه گاهم نیست جز آغوش یار گردبادی گر شوم صحرانورد

یار را سرگرم خود کردن «خلیل»

مرد باید مرد باید مرد مرد معشوق اگر تاب نظر داشته باشد از حالت عشاق خبر داشته باشد جز زلف به رخسار نکویان نتوان یافت شام من ناکام سحر داشته باشد عاشق که به مطلب رسد از بلهوسان است آن ناله نخواهم که اثر داشته باشد تن پروری از آب رخم گرد برآورد محنت طلبی تا چه هنر داشته باشد درکاسهآ دونان کند از سفلهنوازی ایام اگر شیر و شکر داشته باشد دل چیست در این معرکه یا جان چه متاع است نامرد خود آرا غم سر داشته باشد ملک دو جهان جلوه کند زیر نگینش بر خویش اگر مرد ظفر داشته باشد در دیدهآ من غیژ کم از خاک گذرهاست هر چند که صد بحرگهر داشته باشد

تا سوخت «خلیل» از هوس خوی تو خودکام

پیداست در آتش چه ضرر داشته باشد(2 نکته پردازان که صد دستان به ایما ساختند طرهآ اشک مرا هم چشم دریا ساخ سایه از عشاق بیدل میکند پهلو تهی حیرتی دارم که غمهای تو با ما ساختند زاهد از ننگ ریا شرمندهآ خلق خداست شاهدان شوخ با رندان رسوا ساختند دین و دل در دیدهآ مردان ندارد اعتبار زن مزاجان خویش را محتاج دنیا ساختند عکس روی یار در آیینهآ امکان فتا بلبلان گل میگساران جام صهبا ساختند هوش اگر داری بیان بی زبانیهای ماست این حکایت ها که از حسن خود آرا ساختند

تا «خلیل» از عشق دم زد بر ms380 سرکوی بتان

هر طرف هنگامهآ محشر مهیا ساختند لبم پی به آب بقا میرساند سلامی به آن خاک پا میرساند تو خود را غباری برآور که آخر به آن کوچه باد صبا میرساند اگر نقد و جنسی است معشوق و می کن چه اندیشه داری خدا میرساند مرا آخر آیین بیگانه خویی به آن شوخ نا آشنا میرساند مکن گوش برگفت وگوی فلاطون سخن گر به چون و چرا میرساند دم از عشق زن گر سرکام داری کسی را هوس تا کجا میرساند تپیدن چنین گر به دل تاخت آرد تمنای ما را به ما میرساند به کوی که دانی اگر راهت افتد بگو ناتوانی دعا میرساند(2

«خلیل» آرزوی دل بیریایم

به هنگامهآ کربلا میرساند آنان که به دنیای دنی یار فروشند دینی که ندارند به دینار فروشند فرداست که وامانده متاعی است زیانی هر نقد که امروز به صد کار فروشند پیداست ز نقش قدم خویش پرستان رازی که در آی

رازی که در آیینهآ پندار فروشند خرم دل آنان که به یاد بر [و] رویی از چاک گریبان ره گلزار فروشند روز سیهی نیست خراباتنشین ر خورشید در آن سایهآ دیوار فروشند اقلیم محبت چه دیاری است که هرگام سرگشتگی مردم بیکار فروشند(3)

خاموش «خلیل» این همه فریاد و فغان چیست

آن بلهوسانند که اظهار فروشند نظر پرست حریفان که طالب بر [وآ رویند غبار اگر شده باشند آب آینه خویند از بزم یار ندانستهاند راه برونشد اگرچه دربه در افتادهاند و کویبه کویند چنان شدند ز اسباب روزگارتهی دست که بر کنارهآ آب بقا شکسته سبویند درند پردهآ ناموسشان اگرچه به صد فن به چاک پیرهن اهل روزگاز رفویند به یاد دوست قدح میکشند بر رخ دشمن ms381 زکارشان نتوان دمزدن که سر مگویند شکسته دلتر از ایشان اگر نشان نتوان داد حریف سرکشی شاهدان عربده جویند مگر ز دوست توانید یافت خضرنشانی گهی فریفتهآ این گهی مقید اویند(1 مدام بستهآ زنجیر نالههای پریشان زبس که شیفتهآ دلبران سلسله مویند

«خلیل» نسبت ایشان به این و آن نتوان کرد

نکوترند از آنان که در زمانه نکویند دنبال تو خودکام دویدن مزه دارد از خویش برون رفته رسیدن مزه دار خرسند نمیگشت لب از بوسه زمانی21 ناکامی انگشتگزیدن مزه دارد از آن لب شیرین(3) که زند خنده به اعجاز تلخی که نگفتیم شنیدن مزه دارد نظاره به اندام کند سیر جمالت بیطاقتی جامهدریدن مزه دارد دلدار در آیینه به خود چهره فروزان رنگ رخ عشاق پریدن مزه دارد گل بهر سفر جلوه کنان بر سر آتش هنگامهآ پیمانه کشیدن مزه دارد

دیدیم «خلیل» آنچه به عشرت شده بدنام

بر خاک ره یار تپیدن مزه دارد

367 وای کام ندارم به آن بلا سوگد لبم دعا نشناسد به مدعا سوگند زکینه جویی بیگانگان هراسم نیست ب

به مهربانی یاران آشنا سوگند از این زیاده نصیحت کشم مکن ناصح دلی نمانده به دلدار خودنما سوگند خمارحالیام از مئ شکفتگی نشناخت به تردماغی رندان پارسا سوگند پس از هلاک همان اعتبار ما برجاست به استخوان شهیدان خورد هما سوگند دهند زحمت خاک ره تو بی ادبان کجا رسید در ایام ماکجا سوگند

«خلیل» آینهآ من گرفت صورت یار

به تازهرویی جام جهاننما سوگند

368 نالهآ زار زار پیدا ms382 شد شمع شبهای تار پیدا شد عید رخسار یاز چهره نمود نوبهار بهار پیدا شد عشق بیرون دویده از پرده فتنهآ روزگار پیدا شد کارم از صبر رفته بود زدست شوق بیاختیار پیدا شد دل خود کامهام که گم شده بود بر سر کوی یار پیدا شد

بس نیست «خلیل» ناله کردن

بیگانه و آشنا نسوزد بر یار عاشق نگاهی نیرزد اگر کشته گردد به آهی نیرزد کجایی که در حشرصدساله طاعت به یک سجدهآ جلوه گاهی نیرزد چرا بهر دنیا ز دین بازمانی مگر سر به ترک کلاهی نیرزد سراپا اگر دیده گردیده عاشق به نظارهآ روی ماهی نیرزد نیابی ز مزگان نازآفرینش خدنگی که خون سپاهی نیرزد به گلزاری افتاده راه نگاهم که طوبی به شاخ گیاهی نیرزد

«خلیل» این تمنا که ره زد دلت را

به تصدیع امید کاهی نیرزد

371 هوس راگر ز سر وا میتوان کرد به بزم یاز مأوا میتوان کرد در این هنگام فرصت کار امروز نپنداری که فردا میتوان کرد

«خلیل» از آرزوی لالهرویان

سری با داغ سودا میتوان کرد گر دل به تمنای تو خون شد شده باشد یا جان ز تن زار برون شد شده باشد در معرکهآ شوق ms383 به خون کشتن ما را پرسی ز برای چه که چون شد شده باشد بس مرد که افکنده سپر در بر نامرد گر چون منی از بخت زبون شد شده باشد هنگام وصال تو که نوروز تماشاست طفل نگه از دیده برون شد شده باشد(1) تا چند کند خون دل ارباب وفا را آهم طرف چرخ نگون شد شده باشد از کف نگذاریم دلیرانه عنانش گر ابلق ایام حرون شد شده باشد(2) در خاطر طفلان هوس عید نوی بود شور دل دیوانه فزون شد شده باشد

جانا ز «خلیل» این همه آشفتهشدن چیست

فرمان تو از بهر شگون شد شده باشد کجاست شاهد هنگامه ساز بزم نبید که صبح عید تمنا به چاشتگاه رسید در وصال که بر صبحگاه میخندد به غیر نالهآ بی تاب ما نداشت کلید از آن شبی که چراغان ناله یافت رواج سیاه روزی اهل نظر نگشت سفید بهانه دوستنگاه نظاره دشمن تو حکایتی که نگفتم هزار بار شنید مگر به خاطرش آمد خزان چهرهآ من که رنگ از رخ آرایش بهار پرید

هر چه دیدم بردم از خاطر «خلیل»

دهژ مرد انتقام من نبود با روی نگارین تو گلزار چه باشد در دیدهآ صاحب نظران خار چه باشد از روز سیاه این همه آشفته شدن چیست خرسند نشین جرم شب ms384 تار چه باشد چون گرم شود معرکهآ بی سروپایان تمکین طلب خانه نگه دار چه باشد تا یار نیابی مشو از خویش تسلی پیداست که در ساغر پندار چه باشد رندی که نظربازی خود کرده فراموش داند که در آیینهآ دیدار چه باشد عاشق شدن از دولت دیدار دهد یاد دنیا به چه کار آید و دینار چه باشد

صد کار فتاده است «خلیل» نگران را

روزان و شبان این همه بیکار چه باشد

غریبانه مینالد آشفته حالی

حریفان «خلیل» غزلخوان نباشد سروقد لاله عذاران که هوادار همند در شکست دل ماگرمی باز عید نوروز تماشاست نظربازان را چشم بد دور که مست می دیدار همند آن قدرها که عزیزند هوس پیرایان عشق بازان دو جهان بیشترک خوار همند مردم دیدهآ حیرتزدهام باد سپند چه برافروختهآ آتش رخسار همند حاصل دوستی مردم دنیا معلوم دشمن جانی خویشند اگر یار همند گرچه ما در نظر افتاده تراز خاک رهیم این سرافراز حریفان گل دستار همند روز و شب بهر فریب دل کارافتاده نتوان گفت که چون شیفتهآ کار همند ما سیه روزتر از بخت ملامتزدگان دلبران روشنی دیدهآ بیدار همند

ظاهرا ما خبر از عشق نداریم «خلیل»

گر به صد شیوهآ رندانه گرفتار همند

در آرزوی عشوهنمایی شود بلند هرچند افتی از خودی خویش بر کنار ناگاه در میانه بلایی شود بلند تا چند از شکست دل بی تعلقان از بزم روزگار نوایی شود بلند شاید نشان دل نتوان در زمانه یافت روزی که نام عقده گشایی شود بلند بیرون ز خود دویدگیات گر برد ز راه از آشیان دهژ همایی شود بلند بر یاد یار بس که روم از میان برون هر ناله از کنار فضایی شود بلند چون من به زیر خاک کنم جای خویش گرم درگلشن بهشت بنایی شود بلند بر باد داد سیل سرشکم هزار بار گردم همان ز خاک سرایی شود بلند

عشق از تلاش کام هوس می شود «خلیل»

در حق ما مباد صدایی شود بلند چو عشق یارهوس طرح کن یگانه برآید نوای نالهآ بی طاقتم ترانه برآید مرا که نیست دل از فکر دوستان به میانه هزار دشمن جانی ز هر کرانه برآید امید هست که آتش زند به اختر طالع چنین که نالهآ افسردهام زبانه برآید به گرم کردن ایام فتنهساز خود آرا ن فس ز سینهآ صدچاک تازیانه بر آید ز او چو میگذرم حسرتم شمار ندارد چو مفلسی که زگلگشت کنج خانه برآید به چاره جویی اغیار فکرهای حکیمان به کام بخشی من چون رسد بهانه برآید اگر بلند شود های و هوی شیشه و سنگی شکست خاطر عشاق از میانه بر آید شود پریزدگی روشناس شاهد دانش اگر ز خانه به این شکل عاشقانه برآید به نام آینه تعبیر میکند چمنی ز خواب ناز چو مست می شبانه برآید به خلوتی که نگه را مجال چون و چرا نیست حکایتی که بگفتم چرا فسانه برآید

«خلیل» را به شهادت توان نمود دل آسا

در این ره آن که فناگشت جاودانه برآید

در چارهسازی دل بیمار من «خلیل»

عاجزتر از هزارهزاران طبیب شد تا نظر بر عارض زیبا فتاد شحنهآ دوران به فکر ما فتاد عشق را بازیچه نتوان ساختن هر که سر کرداین هوس از پا فتاد دلستان شمشیر بی رحمی کشید در صف آسودگان غوغا فتاد نشئهآ نادردمندیهای کیست یار اگر بدمست استغنا فتاد طرهآ یار از صبا آشفته گشت در سر دیوانهام سودا فتاد روی گردان گشت خیر از کارها تا به نام امشب و فردا فتاد با فسون ناله تسخیرش کنم آن پری هرچند بی پروا فتاد نوبهار گریه شد هنگامهساز گوهر اسرار در صحرا فتاد هایهای نالهام گل گل شکفت خارخاری در دل خارا فتاد

دامن افشان است بر خوان «خلیل»

هرکه در کنج قناعت وا فتاد

«خلیل» در چمن بی تعلقی هرگام

دچار صد گل بیخار میتوانی شد بینیازیها که ما را نام داد ایمنی از فتنهآ ایام داد قدردانیهای یار ما مپرس یک دعا کردیم صد دشنام داد کوچه گردان هزار اندیشه را راه دیدار از کنار بام داد از پشیمانیآ لب خود میگزد گر به عاشق بوسهای پیغام داد جلوه بر خود کرد بی پروای من فتنهآ أیام را اندام داد آرزوپیرای هر بیمدعا دیگران را وعده ما را کام داد دلنوازیهای بیاندازهاش طرز خاصان را به یاد عام داد کار ما ناپخته کی خواهد گذاشت آن که دل را صد هوای خام داد

چون غزل خوان شد به نام او «خلیل»

مشرب ما هرکجا هنگامه آراید «خلیل»

زاهدان را یار رندان قدح پیما کند

385 خودنمایانی که طرح صد حجاب افکندهاند از نگهآ بیهوش دارو در شراب افکندهاند دعوی اعجاز اگر دارند باورکردنی است چشم بندی کرده چون از رخ نقاب افکندهاند هر که را دیدیم بود از دیگران عاشق ترک مهر این نا

مهر این نامهربانان را به آب افکندهاند

کذشت دردمندان را نمیباشد حساب گرچه در ms388 هرباب صد فصل از کتاب افکندهاند مردم چشمی که میدانند هر نشنیده وقت عرض حال من خود را به خواب افکندهاند هر چه نام حاصل ایام بر آن صادق است انقلابی چند را در انقلاب افکندهاند خانهاندوزان به گلشن کرده در آتش مقام عاشقان اسباب راحت در سراب افکندهاند ترنمی گردد به صد افسون لب دیوانهای راه دریاگر به این دیر خراب افکندهاند

آن پری امشب مگر مهمان رندان شد «خلیل»

فرش در ویرانهها از ماهتاب افکندهاند

386 یده از نظارهآ آتش رخان گلزار شد لاله زار از رشک داغ سینهآ من زار شد تا نظر از هستی بی حاصل خود بسته ام چشم حیران ماندهام آیینهآ دیدار شد شب که من با یار از یک باده ساغر میزدم بخت نافرمان ز خواب چاشتگه بیدار شد

در حضور کعبه نالیدم «خلیل» از اشتیاق

نالهآ ناقوس در دیر مغان افگار شد گریه آبروی مجنون میدهد بیخودی نیروی مجنون میدهد میشود هر لحظه بی آرام تر ناله یاد از خوی مجنون میدهد بس که ویران شد ز دستانداز عشق دل نشان کوی مجنون میدهد تا دل آشفتهام را شد مقام زلف لیلی بوی مجنون میدهد خاک وادی را شکبوه اشتیاق سایه بان از موی مجنون میدهد تا زمامی هست بر کف ناقه را روی خاطر سوی مجنون میدهد

بر سر کوی شکیبایی «خلیل»

الفت آهوی مجنون میدهد از نظرها فتادهآ نامرد خاک بر باد دادهآ نامرد سر اگر رفته پای نگذاری گر ms389 ره افتد به جادهآ نامرد چه دلیرانه تاختن آورد کمتر از خویش لادهآ نامرد تف که بر خاک حیف باشد حیف بر فلان گشادهآ نامرد هر دو یک بار پاره پاره شوند نر نامرد و مادهآ نامرد همه در خون تپیدهتر ز همند از سوار و پیادهآ نامرد

طرز رسوای بی ریای «خلیل»

زده بر هم ارادهآ نامرد

صد بار «خلیل» رفت از خویش

یک مرتبه یار ما نیامد سعی در راه طلب خانه برانداز شود ترک تدبیر کنی کار خدا ساز شود حسن خودکام که نگذاشته تمکین در طور نتوانست مرا حوصله پرداز شود از دو عالم دل بیتاب و توانی که مراست تا سر کوی تو خواهد به یک انداز شود بلبلی دوش به سودای تو مشقی میزد ناله بر ناله فزودم که دلم باز شود در هوایی که منم بالفشان عالم خاک آنقدر نیست که گرد ره پرواز شود تا به خاطر گذرد جلوهآ طوبای قدش سایه از همرهیام سرو سرافراز شود نو ز نیرنگ خودی مانده حجاب آلوده سنگ از ساده دلی آینهآ راز شود به تمنای تو چون ناله کنم در صحرا کوه از آواز دلم همره آواز شود

سپر انداخته پیش دل بیباک «خلیل»

ترک چشم تو که بر فتنه سبک تاز شود

«خلیل» خودنما هرگاه از خود می رود بیرون

نگاه نازپرور بی حجاب از در درون آید

392 خواه شه خواهی گدا پیوسته ناکام دلند صیدبندان را کمین کردیم در دام دلند تهمتی بر خویش بستند از برای اعتبار عشقبازان کی دلی دارند بدنام دلند نامه نتوان کرد انشا یار اگر این است این

،ایندردمندان چشم برراهان پیغام دلند

با چنین افتادگیها کام بر کام دلند سرگذشت خاکساران گوش کن مردانه باش با چنین رمزدانیهای رندان را نمیدانند چیست زاهدان خاص در ایام ما عام دلن در دل دوزخ اگر سازند منزلگاه گرم کام جویان خود آرا همچنان خام دلن گام برگامند در آغاز بیداد دگرآرزومندان که سرگردان انجام دلند11 چشم ما بر کاسهآ دوران کم فرصت سیاه وقت آنان خوش که بی هوش از می جام دلند

میتوان اعجاز گفتن طرز خوبان را «خلیل»

آفت جانند هنگامی که آرام دلند

بر سرکوی هوس بند توانی گردید برت نیست که از ترکتمنا کردن داغ صد شاهد دلبند توانی گردید خویشتن را اگر از غیر نمایی ممتاز عشق را غیرت فرزند توانی گردید

این که با وحشت کاشان شدهای رام «خلیل»

کاش در دامن الوند توانی گردید شادمان باش نه راحت نه خطر خواهد ماند سخنی چند ز ارباب هنر خواهد ماند نه مدارای مرا دست دهد پای ثبات نه مدار فلکی(1) زیر و زبر خواهد ماند ملک دنیا که سراسیمه نگاهت دار مشت خاکی است که در دیدهآ ترخواهد ماند سرمهواری به صباگرد سلیمان نرسید از تو بر صفحهآ هستی چه اثر خواهد ماند

ن همه لالهعذاران بهشتیزاده داغ چندی به دل اهل نظر خواهد ماند اجداران همه شرمنده کناری گیرتد در میان واهمهآ تیغ و کمر خواهد ماند بگذر از سز ره میدان شهادت سرکن هیچ اگر نیست به نام تو ظفر خواهد ماند چند تا چند دهی آب رخ خود بر باد در مقامی که نه سامان و نه سر خواهد مانا دهن خستهدلی گر ننمایی شیرین تلخ کامی به تو از تنگ شکر خواهد ماند سعی کن تا شوی از نام نکو برخوردار دو سه روزی که ز ایام خبر خواهد ماند

هر کجا جلوه کند یار دل آرای «خلیل»

روی گلزار بر آن راهگذر خواهد ماند

در ره عشق هوس سوز «خلیل»

سر خود داده که سردار شود تا رفتهای ز خویش به منزل توان رسید در هر قدم به صحبت صد دل توان رسید گر با خدا سلوک نمایی چو ناخدا بر روی دست موج به ساحل توان رسید هر کس ز خویش رفت ز جانانه کام یافت خرمن به باد ده که به حاصل توان رسید ازسرگذشتگی است دلیل ره وصال آسان به این حکایت مشکل توان رسید بی گم کنان اگر روی از خویش بر کنار با یار خودنما ز مقابل توان رسید در راه شوق پیش خرام غبارگرد شاید به باد دامن محمل توان رسید

ترک هوای خویش اگر میکنی «خلیل»

نگشوده لب به مطلب سایل توان رسید ترک می و معشوق نمودن که تواند بیاین دو هم آموخته بودن که تواند تا ساعد اگر سوده شود ناخن تدبیر یک عقدهآ تقدیر گشودن که تواند کامل نظرانند به هر گوشه کمین ساز تاگوهر مقصود ربودن که تواند

غیر از تو «خلیل» از سر هر کام گذشته

در معرکهآ عشق نمودن که تواند چو با او می خورم دردایاغی بر من افشان گریزم گر ز خود دام سراغی بر من افشاند هلاک نرگس مخمور دایم مست او گردم که از هر دیدنی سامان باغی بر من افشاند به این آیین که خو دارم به آداب شکفتنها گلستانی شوم گر مشت داغی بر من افشاند ضرور افتاده عاشق را به جان بازی ms393 مثلبودن از این آتش خدای من چراغ

اران به یاران از هواداری گلاب لطف در بزم فراغی بر من افشاند خوش آن روزی که چون یاران به یاران از هواداری گل مرا در باددستی نوبهاران میکند تحسین دلی هر دم کجا آرم که داغی بر من افشاند ز فیض عشق مستغنی چنان گردیدهام قابل که می گردم هما گر بال زاغی بر من افشاند بهاری میشوم آوارگی آموز صد مجنون اگر دامان رنجش بی دماغی بر من افشاند

«خلیل» از بی سرانجامی همین آداب خوش دارم

که گاهی دامن گل گاه داغی بر من افشاند لاف کمتر زن که نقشی چون نگار ما نبود بود دورانی که نام روزگار ما نبود وا نشد از چاکهای سینه در بر روی دل کار ما هرگز به دست اختیار ما نبود دیدهآ بینا نداری شکوهآ جانان مکن کی رخ آن خودنما آیینهدار ما نبود گرد هر وادی که میگشتیم میشد کوی یار تا دل آواره خضر رهگذار ما نبود ناخن شیر از نگاهش میکند با دل تلاش وحشی رامی که یک ساعت شکار ما نبود

یار بی پروا به ناکامان سری دارد «خلیل»

دل شکستن کسر شأن اعتبار ما نبود گریه آلود سحرگاه مگر خوابم برد به تماشاگه کام دل نایابم برد دیدم آن را که نظر شیفتهاش میگردد التفات ادب آموزیاش آدابم برد

عشق خودرای تو آمد همه اسبابم برد دل و دینی که مرا بود نه این داشت نه آن عشق خودرای توا بخت ms394 بیدار چه تعبیر تواند کردن خواب دیدم به سر کوی تو سیلابم برد به سیه روزی بختم فلک انصاف آورد به طواف سر کویت شب مهتابم ب یار میخواست که احوال من از من پرسد لطف ساقی مددی کرد می نابم برد مصلحت نیست که خرسند نماید یارم بارها بی خبری در نظرش تابم1 برد گردباد است ز تمکین غبارم بیتاب گرچه سرگشتگی گریه به گردابم برد

دوش تا صبح نظرشیفته میگشت «خلیل»

بس که از خود هوس دیدن احبابم برد دم از صفای رخت زد بهار تا چه شود سپند سوختهام برقرار تا چه شود تپیدن دل ما در کشاکشت دارد گلی شکفت از این خارخار تا چه شود کشیدهایم در آن انجمن که نتوان گفت هزار نالهآ بیاختیار تا چه شود شکوه عشق خداداده آبروطلب است به راه کوی تو گشتم غبار تا چه شود که دیده یارآگواهی به خون یار دهد فتادهایم در این روزگار تا چه شود

«خلیل» در طلب یار وعدهدشمن خویش

نشستهام به ره انتظار تا چه شود صبا دیوانه گردیده است از کوی که می آید بهار آتش زند بر خویشتن بوی که می آید ، از گل بلبل از بلبل حجاب آلود میگرد نسیم صبحگاهان از بر روی که می آید چه جان دادم در این هنگامه تا گردید معلومم که فتح کشور دلها ز بازوی که می آید گر آن نامهربان از کینهآ ما دل کند خالی شکست خاطر عشاق از کوی که می آی شب عید تماشا میگشاید پرده از عارض مه نو از سجود طاق ابروی که میآ دانشمندی خود نازشی داری بیان فرما کمند گردن آزادگان ms395 موی که می آید شود گر مفلس معجز نداند عیسی دوران دل آسا کردنم از چشم جادوی که می آید گل زخمی است بر سزنام قیمث هر شهیدی ن دانم خون بی قدر من از جوی که می آید

«خلییل» از ناله چون زخم دل خود بسته دارد لب

زکوی آن خود آرا بانگ یا هوی که میآید گذشتم از سر خود روزگار تا چه کند ز روزگار چه اندیشه یار تا چه کند نشان دولت دیدار داد جاندادنشکستن دل امیدوار تا چه کند به باد رفت سرم در هوای دیدن تو هنوز خواهش بوس و کنار تا چه کند هزار صبح مرادم ز ناله روشن گشت ستاره ریزی شبهای تار تا چه کند ز یاز دور فتادیم از تپیدن دل حجاب دیدهآ حیرتنگار تا چه کند چهها ز عقل خزان دیده بر سرم آمد جنون حالی دایم بهار تا چه کند ره نظارهآ اغیاز بسته یک سر تیر سرم هنوز در آن رهگذار تا چه کند

«خلیل» بر من ناکام در ولایت عشق

چهها رسید ز اغیار یار تا چه کند چنین مباش که سویت نگاه نتوان کرد به آتش گل رویت نگاه نتوان کرد توگلستان ز کدامین بهشت آمدهای که برگل لب جویت نگاه نتوان کرد

اشایت(به سایهآ سر کویت نگاه نتوان کرد ز بس که راه نظر میزند تماشایت1)

آید ز بیم تندی خویت نگاه نتوان کرد خیال دیده فریبت اگر به خواب آید

رون همان به روی نکویت نگاه نتوان کرد نشان زشتی ما از زمانه تاخت برون چمن اگر شود آرامگاه اهل نظر بهگل ز نسبت بوی وان به نیم نظر مستیام تمام نمود اگر به جام و سبویت نگاه نتوان کرد لا ز تیغ که گردیدهای نهال که باز به زخم تازه رفویت نگاه نتوان کرد مگر ms396 شهادت من در خیال آوردی که از حجاب به رویت نگاه نتوان کرد

هزار مرتبه انصاف دادهایم «خلیل»

به یار عربده جویت نگاه نتوان کرد شاهد دنیا اگر یک دانه گوهر میشود از نگاه او دلم صد ره مکرر میشود بس که باشد سربه سر شرح تپیدنهای دل نامهآ من رهزن بال کبوتر میشود

ز امیدواران هر که هست ترک جان گر میتواند کرد دلبر میشود میتواند کوه را سیل بهاری ساختن گریهآ بی طاقت عاشق دلاور میشود شاه از خواهش چه ناکامی ندارد در خیال گرگدا خرسندی آموزد توانگر میشود اهل دنیا گنج اگر یابند محتاجند باز داغ در دست من بی آرزو زر میشود گرد آن خودکام میگردم که در ویرانه ام گلستان در گلستان از یک دو ساغر می شود

زنده میگردند از بس حسرت دیرین «خلیل»

راهم افتد گر به کوی دوست محشر میشود

گرگ ایام گراین نوغ کمین کرده «خلیل»

عن قریب است که هر رگ مرسم خواهد کرد گل آمد گل عذار ما نیامد بهشت ما بهار ما نیامد هزاران جان نثار یار کردیم یکی آخر به کار ما نیامد بهشتی گشته از گلهای داغش به سیر لالهزار ما نیامد از آن عارض که جان بخشد نظر را نگاه بیقرار ما نیامد ms397 ز سیرگلشن کویی که دانی دل امیدوار ما نیامد گناه گریههای خودنما بود به کویت گر غبار ما نیامد شبی صد بار بر دل تا سحرگاه کمین کردیم یار ما نیامد گلستان را چو دوش از خاک برداشت که بر عزم شکار ما نیامد

به هر گلبن که برمی خورد میگفت

«خلیل» داغدار ما نیامد جلوهآ یارنه تنها دل ناشادم برد ن ام او نام خدا نام خود از یادم برد راه عنقا نفتاده است به سرمنزل من تپش دل به در خانهآ صیادم برد

فکر تمکین طلبی چند توان کرد «خلیل»

بارها سیل تمنای تو بنیادم برد شیوهآ ما بینیازان مدعا کی میشود دلستان همراز مشتاقان کجاکی میشود خون عاشق بی دیت باشد یکی تا صدهزار یار ما از ما به جاندادن رضاکی میشود حالیا با صد هوس روزی به شب می آوریم تا شب ما روز با آن خودنما

ناسمرد این طوفان وحشت ناخداکی میشود کشتی ما را خدا سازد به ساحل روشناس ر گلستان سرکویت که بیش است از بهشت آه سرگردان محرومان صباکی میشود دردمندان قدر میدانند اهل درد را حاجت ما از خود آرایان رواکی میشود

آرزو هرچند در آرایش افزاید «خلیل»

با دل بیگانه خویم آشناکی میشود هر که را عشق تو سرهنگ نمیگرداند زرزدی از ناصیهاش رنگ نمی گرداند وادی عشق عجب حوصله پیداسازی است نقش پا راه ز فرسنگ نمیگرداند ms398 بسته عارف در آمیزش بیگانه و خویش صلح را پیش رو جنگ نمیگرداند نوحه شد زمزمهآ مجلس پرویز آخر مطرب ماست که آهنگ نمیگرداند من در این شهر به بازیچه تلف کردم دل دیگری آینه در رنگ نمیگرداند چه سپرها که فکندیم ز سرگام به گام دهر نامرد رخ از جنگ نمیگرداند

کامران باش ز ناسازی ایام «خلیل»

اهل دل کار به خود تنگ نمیگرداند

411 هر آن که گرد سر کوی یار میگردد به هر طرف که خرامد بهار میگردد چو شمع آتش دل از سرم زبانه کشید که شعله از چه سبب بیقرار میگردد نه من که بلهوس کام جوی گم شدهنام گذشت اگر ز سر خویش یار میگردد مرا بر آتش غیرت کباب کرده هوس ستمگری که به عزم شکار میگردد ز خویش دامن امید تا برافشاندم نسیم گل به دماغم غبار میگردد به صدر خاطر جانانه جا تواند ساخت یگانهای که ز خود برکنار میگردد

هزار بار اگرگم شود «خلیل» از خود

به خویش بر سر کویت دچار میگردد

412 هر که دلبر یافت خود سر میشود باغبان هنگام گل کر میشود میروم هرچند از خود بیشتر ناله آرامیده کمتر میشود نیست دنیا منزل دلبستگی تا نگه کردی مکرر میشود انجمن می گردد از صاحبدلان حالت ما هر کجا سر میشود گر به دست یار دادی اختیار هر چه میخواهی میسر میشود ساعتی صد بار در یک دم زدن رسم دوران طرز دیگر میشود بار خاطر از تهی دستی مباش رند صاحبدل توانگر میشود سوز دل در نامه گر سازم رقم آتش بال کبوتر میشود

درگلستان وفاداری «خلیل»

حاصل صد کام نوبر میشود

413 صبر تاکی فریبده باشد گریهام در گلو گره باشد تیرباران آرزومندی است پیرهن بر تنم زره باشد چند ایام بیمروت چند بر دل خسته داغنه باشد

به هوایت «خلیل» سوخته دل

دربه درگرد شهر و ده باشد خودنمای ما به کام ما فتاد طایر دولت به دام ما فتاد یک زمان ننشست از پا روزگارتا به فکر انتقام ما فتاد آن که کوثر را نیارد در نظر تشنهآ خون حرام ما فتاد ساقی دوران لب خود میگزد قطره واری گر به کام ما فتاد کیمیای بیغمی میخواستند قرعه بر شرب مدام ما فتاد جرعهخواران هر یکی را قسمتی است چشمهآ کوثر به جام ما فتاد صد خیابان سرو رعنا بیشتر از پی رعناخرام ما فتاد

طرح مجلس در مقام ما فتاد روی کاری یار با خود مینمودطرح مجلس در م

در دل جانانه فریاد «خلیل»

آشناتر از کلام ما فتاد روز باران است یاران فکر می خواری کنید یک دو ساغر در گلستانم هواداری کنید کامرانی فارغ از سودای دنیا بودن است خویش را یک چند دستانساز بیکاری کنید از شکست دیگری سامان نگیرد کار ما دشمن جان گر به دست افتاد دلداری کنید تا ز دام یاز آزادم به خود درمانده ام عشقبازان شکر ایام گرفتاری کنید روز اهل دل ندارد روشنی از آفتاب نالههای زار را شمع شب تاری کنید

بهره کی یابید از طرز دل آرای «خلیل»

گر نه خود را از لباس عاریت عاری کنید قبا بر قامت آن سرو سیم اندام جان یابد گلستان از خیال جلوهاش آب روان یابد می خاصان به جام عام می ریزد خود آرایم سکندر کاش میبودی که عمر جاودان یابد نمیگردد رموز عاشقی پیرایهآ دفتر به مکتبخانهآ ما پیر از طفلان زبان یابد دل ms400 سرگشتهام گرگم شود در بوتهآ خاری به یاد یار خود را در چمن دامن کشان یابد نگاهش بر میان چون میزند دامان استغنا نپنداری که خضر از جان فشانیها امان یابد(21 مید از نالهآ بیکار میدارم سحرگاهان که خود را در سرکویت به جای(2) پاسبان یابد کجا رفت آن که چون من ناتوان حیرت آلوده نشانی در نظر آرد خدنگی در کمان یابد سراغ کوی او هرگاه گیرد شوق نافرمان بی گم کرده راهان کاروان در کاروان یابد

اخلیله از خود نخواهد یافت خرستدی مگر روزی

که مستان خویش را در بزم آن نامهربان یابد کام جویان شیوهآ تدبیر پیدا کردهاند روکشی بر شاهد تقدیر پیدا کردهاند زودزود از خویشتن نگذشته در راه امید خویش را در بزم جانان دیر پیدا کردهاند کینه از دشمن کشیدن آنقدرها صرفه نیست در سپرانداختن شمشیر پیدا کردهاند(3) روزها خاموش میگردند از خود برکنار دستبرد نالهآ شبگیر پیدا کردهاند مهربانی کن به کین خواهان که سرداران شوق در سپرانداختن شمشیر پیدا کردهاند(4) تلخ و شور بی نیازیها نمیدانند چیست آرزومندان که شهد و شیر پیدا کردهاند منعمان در وحشت آباد طلسم گیر و دار بی نوایان شوق عالم گیر پیدا کردهاند

تا هوای کامرانی بردم از خاطژ «خلیل»

نالههای بیاثر تأثیر پیدا کردهاند کدام عربده آن شوخ خودنما که نکرد چهها نکرد ندانم همین وفا که نکرد چه رازها که به اغیار خودفروش نگفت چه نازها به من زار بینوا که نکرد لاج من به شهادت شود مگر که طبیب به خاطرش نرسیده است یک دوا که نکرد میانهآ من و ایام تا چه پیش آید مرا به آن گل رخسار رونما که نکرد ه میکند ز حریفان نازپرورده حمایت دل ناکام ms401 ما خدا که نکرد شکوه فقر مگر شأن عزتی بخشد ستم نماند به بیطالعان هما که نکرد به خصم خنجر نفرین نمیکشد عاشق برای کام دل خویشتن دعا که نکرد شب وصال خداداده خون ایشان بود میی به ساغر رندان پارسا که نکرد(1)

کجا شکایت جانان کند «خلیل» کجا

ملامت دل بیگانه آشنا که نکرد تا دل حیران به تپیدن رسید دولت دیدار به دیدن رسید زمزمهآ شوق جهانسوزگشت گوش به افسانهشنیدن رسید راه طلب را خس وخاری نماند طفل سرشکم به دویدن رسید هستی بی حاصل ما محو شد(2 بادهآ وحدت به چشیدن رسید یار چو افتاد به فکر سماع جامهآ جانها به دریدن رسید داد به ما وعدهآ میخوارگی حس لب خویش مکیدن رسید گوشه گرفتم به خود آواز داد رام شدم وقت رمیدن رسید

آه «خلیل» از در میخانهها

در دل صدچاک خلیدن رسید اگرکارم فتد صد بار آتش میتوانم شد حریف خوی معشوقان سرکش می توانم شد نمی آید به یادم یک نفس جمعیت خاط می صد بار اگر خواهم مشوش میتوانم شد تهی دست این قدر هم نیستم از نقد جانبازی هلاک جلوهآ آن قد دلکش میتوانم ش به این چشم غبارآلودهآ نظاره برهمزن گلستان ساز خوبان پری وش میتوانم شد همین در عهد و پیمان نزد یاران نیستم شهره شکست آموز گردون منقش میتوانم شد هزار اندیشه سرگردان من باشند در هر سو به کنج ناامیدی کی فروکش میتوانم ms402 شد(2) نه چندان عام بیباکم که پیر خانقه گردم مرید بادهآ رنگین بیغش میتوانم شد سر سوداییام فتراک راگر سرگران سازد همان برهم زن سامان ترکش میتوانم شد

«خلیل» این خس مزاجان را چه نسبت میدهی با من

من آن رندم که خرمن سوز آتش می توانم شد

421 تو می باید که باشی دل کدام و جان چه می باشد وصال عید چون رو می دهد قربان چه می باشد خوش افتاده است این آداب از سرخوش نگاهان می پرسند کام آرزومندان چه میباشد

مکرر یار مهمان تو گردید و ندانستی

«خلیل» این درد طاقت سوز را درمان چه میباشد

422 به مستوری برآرم سر که رسوایی به نام آمد به دین ما که عشاقیم آسایش حرام آمد قدیمی خانهزاد حسن و عشقم من ز من بشنو که میداند که رفت از بزم ایشان یا کدام آمد

گدای عشق را پرسم که چون عالی مقام آمد نمیگویم هما اقبال شاهان را نمیدانی چرا درماندهآ روز جزایی هوش پیداکن قیامت در خرام آمد چو آن قد در خرا نه باشم من که لاف بی دلی یارای من بینی تو را از دولت مهر پدزیوسف غلام آمد دل پیر مغان آیینهدان غیبداننده چراگویم چهها بر من ز دستانداز جام آمد تو چون بیگانگان از دور بر خود هرزه میلرزی دل از دهشت برون آید چو صحبت در قوام آ نمک چش(4) کردهام پز تلخ و شور اهل دنیا شکز حرفی است می گویند شهد تلخ کام ms403 آمد گواهی گر طلب دارند اینک شور منصوری چه سرها دادهام بر باد تا عنقا به دام آ شهید بیدیت بسیار دارد عشق بی پروا نه هرکس کشته می گردد در این وادی تمام آمد خوش افتاده است واعظ را مگر بیهوده نالیدن که در شرع پرستاران میآ ساقی امام آمد به خون خویش بازی می کند دل بستهآ شهرت چه جای گل اگر آتش از این جوشید خام آمد به طفلی سیلی استاد رنگین داشت رویم را لک اکنون نه با من در مقام انتقام آمد(5)

ندانم چون شود دیوانگیهای «خلیل» آخر

مرا دارالشفای کربلا دارالسلام آمد

که به پیراستگی گرد فرس میماند تکیه بر عمر مکن وقت خوش ازدست مده که ب برق اگر با من سودازده گردد هم سیرمتزلی چند به هرگام ز پس میمان باده پنهان کش اگر راحت جان میخواهی همه دانند که زاهد به عسس میماند کس به دادش نرسد گر بدرد سینهآ خویش دل ما سوخته جانان به جرس کام چوگر نشوی عزت دیگر داری عشق چون شد غرض آلود هوس میم از سر کوچهآ ارباب ریا کم گذرید که هما میرسد آن جا به مگس میماند بس که با نالهآ آتش ائرم الفتهاست خادم تربت من شمع نفس میماند

روم از میکده گرجانب مسجد چو «خلیل»

در خرابات ندانیم چه کس میماند1) مرادل دایم از پهلوی خود اندوهگین دار می دانم که با من بی سبب چندین چه کین دارد

شم نیم ناز او ز ننگ دیدن من جبههآ آیینه چین دارد نمی دانم کجا خواهد نشستن زخم او دیگر که اقلیم تنم را داغ در زیر نگین دارد دگر در دیده گل ریزان حیرت میکنم امشب مگر

مشب مگر چشم پرافسونش نگاهی در کمین دارد

تعلیم جان بازی نگاه حیرت آلودم که جان در آستین ms404 دارد هوس بیزاری من داغ دارد لاله رویان ر خوشا رندی که خود رابی نیاز از کفر و دین دارد

زکوی دوست جایی دلنشین تر نیست تا دانی

«خلیل» از کعبه و بتخانه این یک سرزمین دارد(2) تا رخش از بادهآ گل رنگ آتشناک شد سینهام چون گل به تحریک نسیمی چاک شد بس که بر خاک رهش سودم جبین آرزو سرنوشتم در ره امیدواری خاک شد در حریم وصل جانان راه مییابی چو شمع گر زلوث هستی خود میتوانی پاک شد

کین سر شوریده قربان سر فتراک شد دیده چون پروانه می گردد به گرد شمع جام

کز فروغش سینهام آیینهآ ادراک شد در دل سنگین او یا رب چه خواهد کرد باز شعلهآ آهم که برق خرمن افلاک شد بر لب کوثر به یاد نشئهآ کنج لبی آنقدرها وصف میگفتم که طوبی تاک شد

گرچه در افتادگیها بیشم از اشک «خلیل»

آتش آه مراگردون خس و خاشاک شد(1) دلی خواهم که چند بیگانه با هم آشنا سازد نوای آتشین ناله را باد صبا سازد دل از رخسار جانان میتوانی ساخت نورانی نه هر روشنگراین آیینه را صورت نما سازد

هو سناکی چو ما را خانه سوز مدعا سازد فزاید حیرتم بر حیرت از عشق طرب فرما هوسناکی میان کعبه و بتخانه صد وادی است سرگردان نداند عاشق بی صبر و سامان با کجا - اگر امروز گرد رهروان را سرمه میسازم رسد روزی که دهر از خا هزاران فکر دارد عقل مجنون بیشتر با خود چو دست از چاره کو سرودی دوش از پیر مغان برخاست مستانه می توحید ما ناپارسا را پارسا سا تواند دوست کردن با من آندیرینه دشمن ر همان محرم که او را خونی مهر و وفا سازد

چه گل چیند «خلیل» از بزم وصل یاز حیرانم

ندارد بی نوا ms405 پیراهنی هم تا قبا سازد(2 هوای کوی آن نامهربان جان تازه میسازد اگر باشد مشام شوق ایمان تازه می سازد شب هجران نخواهد رفت روز محشر از خاطر جهان تعبیر آن خواب پریشان تازه میسازد به صد زنجیر اگر فرسوده سازی دست عاشق ا مبارک باد رسوایی گریبان تازه می سازد سر مرهم ندارد زخم عاشق دیدهام صد ج چرا درد مرا بیهوده درمان تازه می سازد شکست طرهآ خود را شگون دانند خودرایان دل بی طاقت من عهد و پیمان تازه می سازد

«خلیله این زخم کز بیداد آن گل بر جگر دارم

نوای نالهآ مرغ خوش الحان تازه می سازد(1) کارم زبس نصیحت(2) بیگانهها کشید در دل خیال یار صنم خانهها کشید آسودگی به سلسلهای نیست در جهان زنجیژ بار(3) زحمت دیوانهها کشید مر نکتهآ نگفتهآ ما صد رساله گش این حرف سربه مهر به افسانهها کشید بر یاد شمع وصل نظرباز خانهسوز بیتابیام به حلقهآ پروانهها کشید(4) تا چشم مست رونق دلها به نام اوست دور جهان به گردش پیمانهها کشید مهمان بارگاه سلیمان نمیشود موری که بار بندگی دانهها کشید آهم چو گردباد دواند به کوه و دشت اشکم به پاسبانی ویرانهها کشید

نقاش صنع بهر دل آزاری «خلیل»

نقش مرا به گوشهآ میخانهها کشید دعا به طالع من ناز بر اثر دار که دیده است که یک شام صد سحر دارد بگو به صبح که خورشید را نسازد خوار هوس پرست من آیینه در نظر دارد شبی شکایت مستی به خواب خوش میکرد هنوز ساغر لبریز چشم تر دارد کجاست آن خم فتراک تابناک کجا سر فتادهآ ما را ز ms406 خاک بردارد از آن زمان که نظز خو گرفته با رخ یار5اگر نظارهآ گل میکنم خطر دار از آب و رنگ گل آتش گرفت در بلبل کدام سیز

کدام سینهآ مجروخ نیشتر دارد

«خلیل» آن گل رعنا مثل به خود کامی است

ز بیقراری عشاق کی خبر دارد

430 دوش به سودای تو خوابم نبرد دیده به گلگشت نقابم نبرد سیل که سرکردهآ دیوانههاست راه به سروقت خرابم نبرد چشم سراسیمهآ رسوانگاه مست نگردید و حجابم نبرد آتش دیدار که یادش به خیر داد ستم داد که آبم ن عشق هوس دشمن دیدار دوست در نظر آینه بابم نبرد

نالهآ بدمست ربابم نبرد نیم نفس بیخبر از خویشتن ن

در بر او بی شکر آبم نبرد دل که کشد زهر غمش چون شکر در ب اشک روانم که جهان گیر باد صبر نیفزود و شتابم نبرد با همه از خویش تهیگشتگی گریهآ خودسر چو حبابم نبرد

جهتم راه بست تشنهلبیها به سرابم نبرد بس که غم از شش جهتم راه بست

ی دست ارادت به کبابم نبرد سوخت دل و مست سیه کاسهای دست ارادت

سرزده در بزم شرابم نبرد شوق که نامش شده هنگامهساز سرزده در ب دور نبخشید به من جرعهای تا مزهآ شیب و شبابم نبرد هوش که ناموسکش مردمی است از در میخانه عذابم نبرد

شربت دیدار حریفان «خلیل»

رونق کارتب و تابم نبرد21،

مستی ما و «خلیل» از بر [و] رویی گل کرد

ساقی آرایش پیمانهآ صهبا چه کند این نکته شنیدی که شمایید شمایید تا محرم اسرار خدایید خدایید برکوهآ تجلی کند آیینهآ دیدار رندان نظرباز کجایید کجایید گل رنگی از این گلشن نیرنگ ندارد بیهوده دوی چند صبایید صبایید هرگز در نظاره نبندد دل آگاه خندان به رخ گرم در آیید در آیید من ضامن اگر عشق دهد زحمت شمشیر سر بر کف تسلیم رضایید رضایید یک چشم زدن تکیه به هستی نتوان کرد چون در سفرم بحر فنایید فنایید هم مشرب معشوق شدن شیوهآ رندی است از خویش چه حاصل که جدایید جدایید گر بخت کشد بر سر رهآ تخت سلیمان تمکین نکند دهر هوایید هوایید عزت طلبی مایهآ خواری است دگر هیچ خود را چو نباشید که رایید که رایید2)

آن یار که بگداخت «خلیل» از طلب او

گر صاف شد آیینه شمایید شمایید دگر ز دیده گل رنگرنگ میبارد نظاره کن که ز آیینه زنگ میبارد تمام دل شو اگر پی بری که شاهد وصل به قدر سینه نمایی خدنگ میبارد عنان ms408 کشیده رو ای راه رو که یک قدم است اگر شتاب نمایی درنگ میبارد لبم به شیر وشکر داشت الفت شکرآب به انتقام چه اکنون شرنگ میبارد چه جام لاله که بر فرق بیستون بشکست ز شیشه خانهآ افلاک سنگ میبارد به غیر میکده هر جا روی ز من یاد آر که پیر تجربه میگفت ننگ میبارد

هر آن خدنگ که دارد سپهر بوقلمون

«خلیل» بر دل صدچاک تنگ میبارد(1) دل دیوانهام بر گرد هر وادی نمیگرد به ویرانی نمی سازد در آبادی نمیگرد ز مرغ نامه بر بی صرفه باشد شکوه سرکردن نسیم گل به استقبال او هادی نمیگردد چنین رنگین و بی پروانیایی گر به سیرگل نگه در چشم حیران و حشت آبادی نمیگردد به این بی طاقتی تمکین عاشق را تماشاکن که شبها بر سر کوی تو فریادی نمیگردد چرا در صیدگاه وصل کم از دیگران باشد اگر صید حرم قربان آزادی نمیگردد به یمن عشق مستغنی شدم از ننگ هر عیشی غمی دارم که بر گرد دلم شادی نمی گردد کدامین کار و بار عشق سامان یافت از مجنون تمام این شیوه از آیین استادی نمیگردد(2) به منزل میرسد آواره گردی در ره مطلب که دلگیر از تهیبایی و بی زادی نمی گردد

«خلیل» از طعن دشمن گرم ترگردد به کار خود

به گرد سعی بی تدبیز فرهادی نمی گردد

بیخارخار عشق جفاپیشهای «خلیل»

باشد سمندری که ز آتش جدا شود خرم آن دل که غم عشقآ تمنا بکند خویش را بهر تو بی فایده رسوا بکند تهمت آلود هوس در همه جا بدنام است چاک دل زینت ناموس زلیخا بکند هست مشهور جهان قصهآ یکرنگی من غیر اگر یار شود در دل من جا بکند کی سر از معنی پیچیده برون میآرد کورفهمی که به ناخن گرهی وا بکند

اگر آن شوخ جفاپیشه چنین است «خلیل»

روزبازار جزا هم به تو پروا بکند(2 به اغیارم اگر سنجیده باشد ز من تا میتوان رنجیده باشد عجب دارم که جز داغ نهانی گلی بر روی دل خندیده باشد خوش آن ساعت که از رویش نگاهم گل امیدواری چیده باشد بیان حال خود کردم تماشاست به مضمونش اگر پیچیده باشد به تیغش وانما یک جوهر خویش مبادا بد دلم فهمیده باشد دلم مخراش از خط بر مزارم شهید دوسث آمرزیده باشد

«خلیل» از حال خود غافل نباشی

که معشوق تو صاحبدیده باشد1) خوش آن که جلوهآ خاصی به کار عام کند زمانه چند مباهات صبح و شام کند جهان که آینهات را خزان حیرانی است عجب که سیل بهاری در آن مقام کند هزار دشمنی از دوست بیشتر دیدیم کدام را دل ما مرهم کدام کند

صحرا و کوهآ دام به دام(2بگو که کبک خرامان کجا خرام کند کسی که بلهوسان لاف میزنند از او شکست خاطر عشاق را چه نام ک مرا که دردسر از نالههای خود دارم زمانه روکش شمشیر انتقام کند(3 ز خشم و ناز چه حاصل ms410 رضا و تسلیمی به این بهانه مگر کارها تمام کند

«خلیل» از دم شاه چراغ میخواهم

که شمع آه مرا آفتاب نام کند هر کس که دید جلوهآ قد تو حال کرد ایزذ تو را به دیدهآ حیرث خیال کرد تا شرمهناک شد مژهآ تابدادهات خاک سیه به کاسهآ چشم غزال کرد از دستبرد حادثهاش آفتی مبا سنگی که خون شیشهآ ما پای مال کرد بهر شکست خاطر ما حسن پرفریب بس فتنهها که لازمهآ خط و خال کرد دست از ادای دیدهآ یعقوب میبرد چشم ترم که نور نظر را وبال کرد

آخر «خلیل» حیرت آن روی آتشین

ما را چو عکس خویش در آیینه لال کرد شب که چشمم بی توگل ریزان انجم میکند نالهام در هر قدم راه اثرگم میکند زاهد و میخواره در راه طلب خاک مرا سبحه سازد این و آن خشت سر خم میکند عاقبت گردد قرین چشم حسرتبین من خودنمایی هر که از بالای مردم میکند

ریف رشک بی زنهار خواهم گشت کی گر به قتلم رنجه میگردد ترحم میکند با وجود آن که از پسماندهآ او بهره یافت برگریبان چاک دامانم تبسم میکند رفته رفته رنگ خون برداشت بر مژگان تر طفل اشک بیزبان مشق تکلم میکند

در صفا و مروه یک دم نیست آرام «خلیل»

بس که یاد گلستان کعبهآ قم میکند(2

سامان نالهام به کشیدن نمیرسد سیلاب گریهام به دویدن نمی رسد سام ایمن ز چشم غیر تماشای او کنم رنگ شکستهام به پریدن نمیرسد تا لب گشوده میشوم از خویش بی خبر پیغام آشنا به شنیدن نمیرسد تمکین خوش است ms411 جلوه چو زورآوری کند اما به گرد جامه دریدن نمی رسد در وادی طلب که نهایت پذیر نیست بسمل به صیدگاه تپیدن نمیرسد در باغ روزگاز نهال امید من یک میوهاش به موسم چیدن نمی رسد

فهمیدهای «خلیل» که منع کلیم چیست

یعنی جمال یار به دیدن نمیرسد

442 حسرت به گریهآ دیدهآ بی خواب میبرد ویرانهام پناه به سیلاب میبرد این حیرتی که رو به من آورده در وصال بیطاقتی ز خاطر سیماب میبرد بیدار میشوم به صد افسانه در بهشت چون در هوای چشم توام خواب میبرد1 نزدیک شد که خال شود بر عذار یار زلفش زبس که از دل من تاب میبرد عاشق کف غبار خود از ننگ زندگی گرگردباد نیست به گرداب میبر ز بس هوای خانهام از ناله برفروخت پروانه رخت خویش به مهتاب میبرد

کوی توکی به کعبه برابر کند «خلیل»

بیگانه نیست راه به آداب میبرد

443 چو یار آشنا و شاهد بیگانه پیدا شد مراخون گرمیای با شیشه و پیمانه پیدا شد حدیث اهل دل گاهی به دلها میزدی ناخن زبان تا یافت عرض حال من افسانه پیدا شد

میان خودنمایان شیوهآ رندانه پیدا شد سر عاشق نوازی داشت معشوق جفاپیشه میان خودنمایان

که حسن هایهای گریهآ مستانه پیدا شد نمیدانست ابر نوبهاران گوهرافشانی که حسز بگو با زلف فارغ باشد از فکر پریشانی دل گم گشتهآ من موبه مو از شانه پیدا شد رسانیدند یاران مشق خود در کوه و وادیها تلاش وصل تا من می کنم دیوانه پیدا شد در آن ساعت که شمع از دیدنی بر خویش آتش زد کشیدم آه بی تابانهای پروانه پیدا شد

«خلیل» آن لحظه خود را خونی صد آرزو دیدم

که این سقف بلند رشک آتش خانه پیدا شد(2)

444 دلم از شادی عیش دو جهان سود نکرد آنچه غم کرد به من طالع مسعود نکر گلهآ دوست به دشمن چه کنم ms412 گر نکنم بی از خون من آن شوخ می آلود نکرد شکر بیباکی معشوق کنم شب همه شب داغ ناسور مرا گرچه نمک سود نکرد

تا دم از مهر و وفا زد دل خودکام «خلیل»

میتوان گفت که اندیشه ز معبود نکرد(1) نوایی کز دل دیوانه باشد گلستان ساز صد ویرانه باشد توان صد رخنه در خارا فکندن اگر یک نالهآ مستانه باشد دلم تاگشت سرگرم تماشا چراغ مسجد و میخانه باشد سر شوریده میباید در این راه پریشانخاطری افسانه باشد اگر صد خرمنت آید فراهم زکشت آرزو یک دانه باشد ز احوال سیهبختان زلفت خبرداری نصیبت شانه باشد

«خلیل» از تشنگی سوزم در آن بزم

که آب خضر در پیمانه باشد(2) کی به غیر از تو مرا یاد کسی می آید کافرم بی تو مراگر نفسی می آید شت خاکستر من آتش صدرنگ گل است این نه سوزی است که از خار و خسی می آید همه جا صید اثر جلوه کند بر سر تیر(3

ند بر سر تیر(3نالهای چند بکش تا نفسی می آید ه در سینه به زنجیز نگه نتوان داشت می توان یافت که فریادرسی می آید اکجا دست زجان شسته بیابانگردی سخت بیتاب فغان جرسی می آید حسن را بی «آرنی» گو نرود کار ز پیش رفت اگر موسی بی تاب کسی می آید

شکوه بی جاست ز حال دل بی تاب(4) «خلیل»

که به احیای تو عیسی نفسی می آید

هر ناله که برخاست «خلیل» از دل زارم

فریاد ز مرغان خوش آهنگ برآورد(1) پروانهام به شمع تسلی نمیشود مجنون ترکتازی لیلی نمیشود مهمان پیشگاه قناعت بهشت یافت بر خوان روزگاز طفیلی نمیشود هر جا مقام یار شود قبله گاه ساز میخانه را که گفت مصلی نمیشود(3 اندیشه از خرابی دلهای چاک نیست تا آستان میکده سیلی نمیشود در وادیای که شعلهآ ایمن رود به باد خضر رهم چراغ تجلی نمیشود مهر رخ تو مایهآ آب وگل من است این دوستی نتیجهآ میلی نمیشود

هرگز دلم نگشت «خلیل» آشنای من

دیوانهام به هیچ تسلی نمیشود بس که در دل آرزوی آن زجان بهتر فزود از کشاکش صد بر و دوشم به دوش [وابر فزو هر زمان گشتم به آن نامهربان بی میلتر شاهد ایام چندانی که بر زیور فزو کشته گردیدن به راه شوقآ ما را زنده ساخت رند عاشق هر چه از جان کاست بر دلبر فزود بی نیازی کن اگر خرسند خواهی خویش من که ترک تاج می کردم هوس برسر فزود

چون به گشت کافرستان رفت خودکام «خلیل»

هرنگاهش ms414 جان دیگر بربت آزر(3) فزود آن که بیهوشم از آن کوثر مینوش نکرد غیر خود با دگری دست در آغوش نکرد گرد آن شوخ جفاپیشهآ خودکام شوم که مرا از نظر افکند و فراموش نکرد می و نقلم به جز از بوسهآ دلخواه نبود نیست لطفی که به من یار شب دوش نکرد

علهآ نالهآ ما را که دود بر آتش آب حیوان می وصل تو خاموش نکرد ند آغوش من از سعی کشاکش از کار ارم از کام شناسان بر و دوش نکرد مستی آورد مرا تا به سراپردهآ راز بیخودی آنچه به عشاق کند هوش نکرد نگه من که سراسیمه تر از من باشد نوبر جلوهآ آن سرو قصب پوش نکرد گرچه در کشتن ما4) یار ندارد آرام حرف بیهودهآ صاحب غرضان گوش نکرد

شورش عشق که هر لحظه فزون باد «خلیل»

کی سخنهای مرا بادهآ سرجوش نکرد(5) زمانی در چمن گاهی در آتش خانهام دارد خیال رویش از صد رهگذر دیوانهام دارد ندانم نوبهاران چیست یا می را چه خاصیت هوای کوی آن نامهربان دیوانهام دارد مرا با عشق صد جا طرح شد هنگامه آرایی بسی دریای رحمت بر لب پیمانهام دارد میان میزبانان گرچه مشهورم به صد دستان هزاران خواب راحت گوش بر افسانهام دارد

«خلیل» از شمع و گل صد بارجایی کردهام پیدا

نظربازئ حریف بلبل و پروانهام دارد(1) رخت از باده چون گلگون نشیند نگاه از دیدهام بیرون نشیند جنون گر نکته پردازی کند طرح خرد در مرگ افلاطون نشیند اگر با من نشیند ms415 واعظ شهر شراری دان که در جیحون نشیند ز تاب آهم از سیاره هر شب عرق بر چهرهآ گردون نشیند نباشد یار را پروای عاشق اگر در خاک اگر در خون نشیند پریوار از نظر گردد هوایی به دلهاگر به صد افسون نشیند خوشا رندی که با لیلینگاهان تواند یک زمان مجنون نشیند گلی کز نوبهاران است دلگیر به ما آشفته حالان چون نشیند2

«خلیل» آن خودنما پیوسته با من

به رغم طالع وارون نشیند3 اگر فکر خردمندی نباشد تمنا در دلی بندی نباشد مرا صد نامرادی باشد از عشق پدر را مهر فرزندی نباشد دلم از بینیازی لذتی یافت که در چونی و در چندی نباشد نباشد آز را آغاز و انجام چرا تمکین خرسندی نباشد

«خلیلا» را به کوی آن دل آرام

کمین کردیم تا کندی نباشد(1 هفته یازرخ از ما نظر چه سود کند همای دولت اگر نیست سر چه سود کند وعده کاری قاصد نمیشوم خرسند مرا وصال تو باید خبر چه سود کند گرفتم این که دعا کرده عرش پیرایی در آن دلی که تو دانی اثر چه سو از مهربانی من کینهآ زمانه فزود به عیب جویی دشمن هنر چه سود کند شکوه سلطنت جاودان به دست آور چو سر به باد ر حریف چشم سخن ساز یار نتوان شد رموزدانی اهل نظر چ

«خلیل» کنج قناعت بهشت خود کامی است

هزار سال دوی دربه در چه سود کند نفس با دوست تا پیوستهتر شد دمادم نالهام آهستهتر شد گرفتاری که آزادی هوس کرد به دام آرزوها بستهتر شد هوس صد داغ حسرت در کمین داشت دلم در عاشقی وارستهتر شد نوای نالههای ms416 آتشینم ز هرگل دستهای گل دستهتر شد گذشت آنها که گردم رام یاران که این آهوی وحشی بستهتر(2 شد به عهد فتنهآ چشم تو صد بار طبیب از ناتوانان خستهتر شد

«خلیل» از دولت عشق هوسسوز

ز هر افتادگی برجستهتر شد

چون شدم منفعل از رحمت بیگانه «خلیل»

به صد امید گناه تو به یادم آمد

457 رخت در دل خیالی مینماید عجب فرخنده فالی مینماید چو میافتد بر آن زلف پریشان نگاهآ آشفته حالی مینماید به راه انتظاری در کمینم که هر یک لحظه سالی مینماید سر کویت که بیرون از دو دنیاست بهشت از آن مثالی مینماید فلک ازگردهآ ابروی آن شوخ به هر ماهی هلالی مینماید ز هر نظاره آن چشم سخنگو به ما سحر حلالی مینماید کریمان میشوند از خویش خرسند گدایی گر سؤالی مینماید نگردد یار تا هنگامه آرا طرب در دلی وبالی مینماید نظر بیهوش و دل بیتاب گشته مگر آن که جمالی مینماید دلم از سینه رنجیده است گویا که اظهار ملالی مینماید(4)

«خلیل» خودنما در مجلس دوست

چه واقع شد که لالی مینماید

کی دیدهام «خلیل» به هم خورد از فراق

کز هر کرانه شیون رودی نشد بلند(1) کدام کام من آن چشم نیم خواب دهد مرا ز هوش برد یا تو را شرا از این طلسم که بر نام صبر بسته دلم هزارگنج به هر مفلس خراب دهد در آفتاب قیامت مرا هوای رخت حضور سیرگل و گشت ماهتاب دهد زمانه سیز نگاهم نسازد از رخ یار اگر هزار نشانم به آفتاب دهد به یاد گلشن کویت که یاد بادا یاد هجوم گریهآ بی طاقتم به آب دهد یکی ز جمله دل دوست مهربان شدن است سرایتی که دعاهای مستجاب دهد چنین که آب رخم خاک گشته در ره شوق به کوهآ درد دلی گر کنم جواب دهد در اشتیاق رخت هایهای گریهآ من نشان چشمهآ حیوان به صد سراب دهد

«خلیل» دردسر عشق تا خوش افتاده

زاشک سوخته چشم ترم گلاب دهد21

460 چو مستان را صلای عام دادندمرا از راوق خم ج نمیدانم چه مطلب بود یا رب که این را ننگ و آن را نام دادند زبان ما نمیفهمند یاران دعا کردیم اگر دشنام دادند به اسباب پشیمانی فزاید اگر کامی به صد ابرام دادند ندیم یار(1) پرسیدم کدام است نشان مردم ناکام دادند من صدداستان ms418 بیزبان را بر آن لب بوسهها(2) انعام دادند به انعام غزلهای عراقی نواهای عجب اعلام دادند عجب دارم ز معشوقان خودکام که راه بوسهآ پیغام دادند ز شوخیهای خودکامی که دانی قرار فتنهآ ایام دادند صبا را در هوای آن سر زلف صلای گوشههای دام دادند به حاجتگاه رویش مردم چشم چراغ از روغن بادام دادند دل ما را که نامش در میان نیست به محبویان سیم اندام دادند(3 ز یمن خاطر بی آرزو بود که از صد وحشتم(4) آرام دادند

«خلیل» آنان که با عشقند هم دست

سزای بخت نافرجام دادند

461 هوای نالهام از کوی دوست می آید نگه در آن بر[و] رو تازه روست می آید رخ ارادت اگر برنتافتی از دوست به هر طرف گذر افتاد اوست می آید به آب دیدهآ ما(5) هر که راگذار افتد گمان برد که ز دریا دو جوست می آید سلام عشوهآ(6) یاران رنگوبو آمیزخدنگ فتنهآ دهر دوروست می آید مرا اگر بکشد بیبهانهای چه گناه شکوه شوکت آن گرم خوست می آید

«خلیل» در دل شبها که میرود از هوش

ز هر طرف شنوی بانگ هوست می آید هر که با دلدار محرم میشود بیش از بیش و کم از کم میشود زیر بار توشهآ آزادگان دوش دوران تا کمر خم میشود آن چه افکندیم ما در راه دوست تاج ابراهیم ادهم میشود چون سر زلف تو هر ساعت دلم هم پریشان هم فراهم میشود زاهد از می گر شود هنگامهساز میتوان گفتن که آدم میشود خویش را بدمست رعنایی مکن گر سفالت ساغر جم میشود مرد صورتبین به معنی مرد نیست گر به هر ms419 کاری مسلم میشود میدهد صد جان برای یک نگاه رند عاشق پیشه حاتم میشود چون شوم از گریه شبها تردماغ مطربم آه دمادم میشود

زدناز فریب کار عالم میشود(21 با تو ما را بادهآ نوشین زدن

گفتوگوی یاز سر کردم «خلیل»

خاطر غمدیده خرم میشود از نهال آرزومندی(2) جنون بر میخورد آن نگاه شوخ با من گرم خون بر میخورد در چمن مستانه گر آیینه سازد جام را ساغر گل از شراب لاله گون بر میخورد گر فتد صد بار راه بینیازان بر سراب کوثراز یک سوز یک سو بحر خون بر می خورد

در کمین خود بلنداقبالیای دارم «خلیل»

هر که شد خرسند از بخت زبون بر میخورد در آن گلشن کز آن خوش ترنباشد چه گل چینم اگر ساغر نباشد بد دوران اگر صدگر هزاراست یکی چون دیدهآ اختر نباشد کرم کرده است عشق روزافزون به من شوری که در محشر نباشد خیال بوسهای دارم بر آن لب هوایی غیر از این در سر نباشد صدف بیرتبهآ گوهز سفال است چه سود از دل اگر دلبر نباشد نباشد صورتی در لوح محفوظ که ما را معنیاش از بر نباشد گل و نرگس دگر بیباده مستند چرا در دست جام زر نباشد به محشر ساغر می گر دهد دست نظر بر چشمهآ کوثر نباشد تو را در خواب دیدن گاه و بیگاه مرا از بخت خود باور نباشد چه داند رند عاشق آبرو چیست اگر امداد چشم تر نباشد(2

«خلیل» از بس که ms420 در وحدت زند لاف

عجب دارم اگر آذر نباشد گر آن گل رخ کناری میگشاید بساط نوبهاری میگشاید حریفی کز خودیها دیده بربست نظر بر روی یاری میگشاید دلم از نالهام بیتابتر شد مگر از زلف تاری میگشاید

«خلیل» از سینه گر دل راکند عزل

طلسم اعتباری میگشاید

466 چون دلم آه مشوش میزند بر سپند انجم آتش میزند هر که زد بر آرزوها پشت پا خنده برگردون(3) سرکش میزند تنگ گردد بر فلک راه گریز نالهام چون زین بر ابرش میزند عاشق از خوناب چشم خویشتن بادهآ رنگی(4) بیغش میزند شاهد دنیا نخواهد زد رهم بی سبب دستی به ترکش میزند تشنهآ جام تمنا هر نفس چشمهآ زهر دگرکش میزند هایهای گریهآ بیاختیار در بهار و باده آتش میزند مهرهآ نرد هوس را سوختم من یکی میخواهم او شش میزند(5)

گرچه از خود بی خبر باشد «خلیل»

فال خوبان پریوش میزند چند باشم چند باشم چند چند چون شکر در آب و در آتش سپند عشق آموزد به دشمن دوستی گرگ ما یوسف شناسد گوسفند از نصیحت تنگ میگردد دلم بند بر سوداییان بهتر که پند

ترک خواهش بهتر از شاهی «خلیل»

چیست تبریز و صفاهان و خجند چو آن عاشق که در یک پیرهن با یار آساید حریف خویشتن بیزار از آزار آساید به غیر از خود ندارم یاد در اقلیم جان بازان که با دست تهی از گرمی بازار آساید سر منصور از سنگ ملامت داغها دارد کجا بدنام عشق خودنما بر دار آساید فراموشی مباد از من خیال مهربانت را ز خاطرجویی یاران دل بیمار آساید دل و دینی ندارم تا کنم صرف وفاداری گر آساید کسی از نعمت بسیار آساید تسلی نیست عاشق را ز وصل کاربرهم زن همان نا کام خواهد بود اگر صد بار آساید مرا آسودگی از دیدهآ خونبار پیدا شد خمار آلودهرند از ساغر سرشار آساید نباشد از بهشتم چشم بر سامان خرسندی نگاه حسرتم در گلشن دیدار آساید

نمی دانم «خلیل» آرزودشمن چه دین دارد

نه با تسبیخ خوش دارد نه با زنار آساید31

«خلیل» در سفر بیخودی زیانی نیست

هوای غربت من بر دیار میخندد

470 وصال از کوچهٔ‌ امیدواری ms422 در گذرباشد گر باشد شبی ما بی نوایان را سحر باشد دارم ذوق آسایش اگر میبود میدیدی دعای دردمندان ناز پرورد اثر باشد در آن وادی که عشق نام جو بر خویش میلرزد اگر از سرگذشتی کوه و دریا تا کمر باشد طلسمی غیر خواهش نیست بشکن نام پیداکن چرا از بهر دنیا اهل دل زیر و زبر باشد به سامان دشمنی باشد سر سودایی ما را همان بهتر که ناصح در پی کار دگر باشد نگه در دل فکن با هر که خواهی طرح کن مجلس تلاش دیدن روی نکو سد نظر باشد غبارم در تمنای توبی تابی فروش آید زهر رگ گر بر اعضا بند و زنجیر دگر باشد شدم تا روشناس آرزوی کاربرهم زن شرابم در قدح از گریه خوناب جگر باشد(4) اگر من گرزمن بی قدر تر در صورت و معنی کم از کمتر اگر گردید بیش از بیشتر باشد

«خلییل» آتشین خورا چه حال افتاده حیرانم

نهد هرچند پا در راه کوی دوست سرباشد آنان که شرح قاعدهدانی نوشتهاند یا دوست گفته دشمن جانی نوشتهاند بر نالههای بیاثر شام و صبحگاه عشاق حال خویش زبانی نوشتهاند بر مکتب وصال به امید کوی یار(1) بر(2) آب دیده درس روانی نوشتهاند شاهد از آن گذشته که تن در دهد به وصف باغ و بهار و بادهنشانی نوشتهاند آغاز دوری از بر آن مهرباننواز انجام آفت دو جهانی نوشتهاند

وبان ز ترزبانی(3) دشنام دلنشین پیغام بوسههای دهانی نوشتهاند(4)

، ماگشت نامزد چون روزنامههای نهانی نوشتهاند نگام نکته سنجی ما لفظ زاید است شرحی که بر بیان معانی نوشتهاند گشتم هزار مرتبه بر فردفرد دهر جز حسن و عشق ما و تو فانی نوشتهاند

دیوانیان عمر «خلیل» از هزار وجه

بر پیریام حساب جوانی نوشتهاند س که شد دیدهام از گریهآ ms423 بسیار سفید نتواند که شود در نظر یار سفید از حجاب تو به صد رنگ برآید(5) هر دم4 اگر آیینه شود در(7) سر بازار سفید باغبان دید مگر در سر بازارآ تو ر که نگردید گل امسال به گلزار سفید پیش از این کشته شدن باعث رسوایی بود ساخت منصور سرافراز رخ دار سفید در ره عشق مکن واهمه از روز سیاه آه من ساخته بسیار شب تار سفید

همه جا قصهفروش است «خلیل» از وحدت

نشود بر لب ما نکتهآ اظهار سفید رخسار او(2) که زینت خورشید و ماه برد از روزگار(3 من شب و روز سیاه برد عاشق ز خیره چشمی اگر بر زبان(4) فتاد رنگ شکسته را که ز روی نگاه برد بازارها زعقل به من تنگ مینمود بیهوشیام به سیر(5) شبستان شاه برد ایمان زدین و کفر ز دنیا کند تلاش عشق از میانه تحفهآ شرم گناه برد داغم که گوش بر سخن غیر میکنی مستی تو را به سیر گلستان ز راه برد گلها زعکس چهرهاش آتش گرفتهاند(4 سروسهی به سایهآ آن قد پناه برد(7 دل خواست پیش یارکند حال خود عیان با خویشتن مرا به امید گواه برد اندوه من که شام ندانسته از سحر کیفیت از شکفتگی صبحگاه برد

پروای رستخیز نباشد «خلیل» را

بیخویشتن به کوی تو بسیار راه برد چشمان ساحر تو که اعجاز میکند آیینه را حریف نظرباز میکند بی هوشیات مگر به چمن میبرد که باز گلها به حسن طالع خود ناز میکنند از شوق گفت وگوی تو حیرانیان وصل هر موی را زبان سخن ساز میکنند

229 ms424 ما را به وادیای که نشان نیست نام ر از صدهزار رهگذر آواز میکنند چون حرف حسن و عشق شود طرح بر زبان راز بهلبنیامده غماز میکنند آنان که دادهاند به دست دل اختیار انجام را تصور آغاز میکنند(1 در شهر ما که صوت و سخن را مجال نیست رخسار مرد آینهآ راز میکنند گر صدهزار شعلهآ سرکش شود نهالآه مرا چو خوی تو ممتاز میکنند

ترسم سرت به باد ملامت رود «خلیل»

تا این گره زکار دلت باز میکند

475 ای که پرسی کعبه در محمل کجا پیداشود یار در دل یافتم تا دل کجا پیدا شود روزگاری شد که یکرو گشتهام با کاینات تا دل آرام به خودمایل کجا پیدا شود وق و باران را اگر سنجی به اشک و آه من کشتهآ امید را حاصل کجا پیدا شود جانب عشاق اگر گیرد خدا در روز حشر دست ما در دامن قاتل کجا پیدا شود گر دو عالم داد رعنایی دهند از شاهدی در دل اهل نظر حایل کجا پیدا شود در چمن گر پای در دامن نپیچد ناله ام اعتبار سرو پادرگل کجا پیدا شود(2) دست همت گر برون آرد لئیم از آستین بر سر کوی طلب سایل کجا پیدا شود گر به عمر خضر می یابی امان در(3) روزگار وادی امید را منزل کجا پیدا شود

از سخن رنجیده خاطر گر توانم شد «خلیل»

شعر عالم گیر را قایل کجا پیدا شود

476 حیرتی دارم که آشوب دل تنگ از چه شد من که با خود صلح دارم با توام جنگ از چه شد کوچهآ جانان که از دلهاست دیوار و درش بر هوسناکان ره بیرون فرسنگ از چه شد این که میگویند بالای سیاهی رنگ نیست بخت عاشق را شکست رنگ بر رنگ از چه شد

ره نبندد بر «خلیل» آرزودشمن بهشت

هر قدم صد جا دراین وحشت سرالنگ از چه شد

477 چمنی خواهم و جامی و پریشانی چند تا برآریم به آهنگ هم افغانی چند خواهد افتاد به سر وقت تمنایم دوست مینهم بر جگر سوخته دندانی چند از زلیخا به ره مهر و محبت خجلتد آه از دست هوسناک پریشانی چند گاه گاهی به تماشای اسیران بخرام دل صدچاک ببین و لب خندانی چند باز پرسید خدا را که چه سر دارد باز باعث تفرقهآ بی سر و سامانی چند نگهی نیست در این شهر زلیلی صفتی تا به مجنون بنماییم گریبانی چند چند افسرده توان زیست خدایا برسان بهر زخم دل صدپاره نمکدانی چند(3) وطن و غربت من نشئهای از هم دارند چرخ سرگشتهام افکنده به زندانی چند

تا به خضری برسم در ره توفیق «خلیل»

هست در طالع من قطع بیابانی چند

478 به هر کجا تو نباشی ظفر چه کار کند نیاز شام و دعای سحر چه کار کند هزار ناز به یاد تو خودنما آورد نیازمندی عاشق دگر چه کار کند از ننگ نسبت من عشق شد حجابزده پسر چو ناخلف افتد پدر چه کار کند(4)

«خلیل» می کشد از نیم جان خویش حجاب

چنین کریم به این مختصر چه کار کند به خیال دلم آن سرو خرامان نرسد که سراسیمه ز در مست و غزل خوان نرسد خارخار دلم افزود ره کعبهآ شوق چشم بد بر رخ گلهای مغیلان نرسد بر سر کوی توام ساخته رسوای جهان چاک پیراهن صبرم که به دامان نرسد گشت تا گنج غمت در دل ویرانه مقیم قدم سیل به این منزل ویران نرسد

باز معصوم نواگستر هند است «خلیل»

آن چنان بلبلی امروز به ایران نرسد2، عاشق که بی بهانه به خود جنگ میکند با صد زبان ثنای دل تنگ میکند بهر ملامتم سخن پندگو کجاست دیوانهام علاج مرا سنگ میکند تا نقش بسته در دل پرخون خیال او گل را نسیم نالهآ ما رنگ میکند از روی شوق سجدهآ پا میکند سرم چون بیخودانه سوی تو آهنگ می کند در راه اشتیاق به منزل کجا رسد هرکس نظر به دوری فرسنگ میکند

از فیض ناله بس که سبک روح شد «خلیل»

هم صحبتی به مرغ خوش آهنگ21) می کند جلوهآ یار فرحناک تماشا دارد حیرت عاشق بیباک تماشا دارد با دل زار که تمکین نکند مهر تو را کینهورزیدن افلاک تماشا دارد ازگل داغ شکرخنده زند بر خورشید خارخار دل صدچاک تماشا دارد من سپند سر صد آتش سرگردانی شوخی اختر چالاک تماشا دارد دیدهآ بلهوس از حسن چه لذت یابد روی یار از نظر پاک تماشا دارد چند حیرانشدهآ کار جهان باشی چند نقش آیینهآ ادراک ms427 تماشا دارد(3) دوزخ از نالهآ عشاق امان میطلبد آتش افروزی خاشاک تماشا دارد برگ برگ از می گل رنگ چراغانی کرد چمن آراستن تاک تماشا دارد

روزگاری است که آیینهآ یار است «خلیل»

پیش صاحبنظران خاک تماشا دارد آتش گرفت نالهآ ما تا چه رو دهد این درد تافت رو ز دوا تا چه رو دهد یاران می صبوح و شکرخواب میزنند من در خمار درس و(4) دعا تا چه رو دهد بی اجرنیست کار اگر ننگ عاشقی است دل می دهم به مهر و وفا تا چه رو دهد از لاف عشق عرض نیازاست مطلبم ما از کجا و یار کجا تا چه رو دهد منزل یکی است راه گر از صد(5) رود برون سر می کنم طریق رضا تا چه رو دهد مانند گل به باد فنا داد خندهام ازگریههای شوق فزا تا چه رو دهد اندیشه ام زسنگدلیهای یار نیست خو کردهام به جور و جفا تا چه رو دهد

یک شب «خلیل»بی سروسامان به کوی یار

از خویشتن نهفته بیا تا چه رو دهد گر لبت نفسی خوش مذاق باده شود ز دیده چشمهآ خون جگر گشاده شود به پیش روی تو چون گریه سر کنم از شوق به جای اشکئ دل از دیدهام فتاده شود منوز تیر دعا نیست روشناس هدف کمان چرخ مقرنس اگر کباده شود شهید دوست ندارد به غیر دوست دیت دعا کنیم که اقبال ما زی شکفته رویی من گر در آورد به نظر تمام صف ز نقد عمژآگرو میبرد به صد منت به سعی کوش که قرض زمانه داده شود در آن مقام که ما جستو جوی یار کنیم به سر دود همه جا کهکشان که ms428 جاده شود چو(3) راه کوی تو سر میکند ز روی ادب به هر قدم دو سه جا آسمان پیاده شود24

زبان به گوش بدل میکنند اهل سخن

«خلیل» اگر نفسی سرخوش افاده شود تا چند صباح طربم شام برآید آغازقدحنوشیام انجام برآید

ار تسبیح تواند به کفم جام برآید از بس که به میخواریام افتاده سر و کار تسبیح تواذ خود حال دل خویش به دلدار بیان کن معلوم چه از نامه و پیغام برآید ماغر زکف یار ستانم به تکلف آن کام نخواهم که به ابرام برآید با عشقآ دلا طرح مکن(5) صحبت گرمی هر چند هوس پخته شود خام برآید از حسرت شمشیر تو در گلشن ایام مانند گلم چاک ز اندام برآید

بر حال «خلیلم» دل سودازده خون شد

کز بزم وصال تو به ناکام برآید شوق بی تمکین سرم را بارها بر باد داد این چنین ما را تمنای تو آخر داد داد ای(3 که می پرسی نمی دانیم استاد تو کیست بی زبانی ها مرا این نکتهدانی یاد داد ما اسیران بلا را آسمان کام بخش دام آزا

مان کام بخش دام آزادی نشان در خانهآ صیاد داد شیر با سرپنجهآ مردان نگردد روبه رو ب

بیستون سنگ دل داد دل فرهاد داد کو جنون کاملی تا کام گیریم از جهان تا به کی گوییم داد از دست استعداد داد حیرتی دارم که آن شوخ ملایکخوی خیرگیهایی که چندین(4) لذت بیداد داد عشق دشمن دوست صد جا بهر من آماده کرد آن نوازشها که یاد از سیلی استاد داد می تواند ساخت ما را جرعهنوش بزم وصل هر که خون(5) چشم گریان و دل ناشاد داد(6)

یار را با بی نیازان ms429 الفتی باشد «خلیل»

بارها عشق هوس بیزارم این ارشاد داد دارم دلی که بستهآ دام هوا نشد از ننگ ناکسی به کسی آشنا نشد چون دشمنان دهیم گواهی به خون هم هرگز میانهآ من و خواهش صفا نشد هجران به وصل و کفر به ایمان قرار یافت درد دل من است که رام دوا نشد در فکر دل به وادی حیرت فتاده ام با من نبود یک دم و از من جدا نشد بیگانهزیستن به زیان روشناس نیست خوش وقت آن کسی که به خود آشنا نشد

جز پوست نیست بر تن بیچارهآ «خلیل»

پیراهنی که از غم جانان قبا نشد ر مرا ز کمند تو باز نتوان کرد اگرچه تکیه به عمر دراز نتوان کرد بهانه جویی او در پی هلاک من است چرا به دولت جاویذ ناز نتوان کرد ز یمن عشق که دامن فشاند(2) بر دو جهان مرا ز دلبر من امتیاز نتوان کرد به غیر از این که شوم در ره تو رشک غبار زتاج و تخت مرا سرفراز نتوان کرد شنیدهام(3) که چرا عشق سر به باد دهد کنایهای است که افشای راز نتوان کرد(4) خموش باش که تن پروران رعنا را خبر ز شیوهآ سوز و گداز نتوان کرد در این سرای سپنجی نسب نمیبینم دری که بررخ همت فراز نتوان کرد رضای خاطر معشوق بهترین کام است به زور سعی دل خویش باز نتوان کرد

«خلیل» دهر اگر رام شد مرو از راه

که اعتماد بر این حیله ساز نتوان کرد بشارت باد مشتاقان که یار مهربان آمد کناری آرزو می کرد با ما در میان الم شکایت رسم جانبازان بی ms430 پروا نمیباشد زتاب درد هجران شعلهام در استخوان آمد هوای آن سرکو چون هوایی ساخت شوقم چنان بی طاقتی(5 کردم که دوری در فغان آمد سخن از بی وفاییهای دوران نقل مجلس شد حدیث عهد و پیمان تو بی خود بر زبان آمد(6) طلسم فتنهآ پیکار را در هم شکست آخر به گردون ناوک آهی فکندم بر نشان آمد

خوشا یاری که راه آشنایی بسته بر یاران

«خلیل» از خویشتن رنجید یا من سرگران آمد جز من که تو را در همه جا داشته باشد کافر نشنیدم که خدا داشته باشد از سرکشی طالع ناساز چه پروا(1معشوق اگر جانب ما داشته باشد بیرون کنم از دل همه گر عشق خود آراست آن درد که امید دوا داشته باشد سهل است جفا یک دو قدم پیشترک نه شاید دل جانانه(2) وفا داشته باشد با روی دل آرای تو کی لاف تواند هرچند که آیینه صفا داشته باشد د چاک به جانم زده از لطف(3) زبانی(4 تا در دل خودکام چهها داشته باشد جز سینهآ عشاق ندیدم(5) حریفان دشتی که بر مهرگیا داشته باشد(6) چتری که زند بخت سیه بر سر پرشور آخر اثر بال هما داشته باشد

هرچند «خلیل» از دو جهان گشته هوایی

غیر از سرکوی تو کجا داشته باشد آسمان خوی یار من دارد خنده بر روزگار من دارد در جهان هر که را نظاره کنی غیر من اختیار من دارد هایهایی که نیست پایانش نالهآ زار زار من دارد هر ستم کز زمانه حادث گشت با دل بیقرار من دارد یار خودکام(7) آرزودشمن تکیه گاه از کنار من دارد

آن که تسخیر کرده هر دو جهان چشم بر روزگار من دارد

حال خود با ms431 که سر کنم کی باد گذری در دیار من دارد(1

شوکت فقر و شأن خرسندی همه را شرمسار من دارد

از حریفان «خلیل» بعد هلاک

ناله شمع مزار من دارد

491 تمنا در ره دل آفت مردان مرد آمد هلاک شیوهآ آن رند میگردم که فرد آمد منه پا در ره امید یا از خویشتن مگذر سر بسیار سرداران در این وادی به گرد آمد گلابش بوی خون دارد چه مانع امتحانی کن دل گل بس که از نالیدن زارم به درد آمد ز فریاد پیاپی شعلهها برکردهام جایی که آه عشق بازان چون نسیم صبحگرد2 آمد سخن از طرزشوخیهای او شد طرح در مجلس گل رعنا شنید از شرمساری سرخ و زرد آمد زبان شکوه گر میداشتم صد بار میگفتم چهها بر روی زردم از سپهر لاجورد آمد

مگر یابد نشانی از تو در خشک و تر(3) عالم

«خلیل» دشتپیما این زمان دریانورد آمد48)

492 بس که بر من گل خود پرور من میخندد بر زبانم سخن از شوق سخن میخندد کار عاشق به سرانجام ندارد خویشی داغ نو بیهده بر داغ کهن میخندد همه دانند که بر تنگ دلیهای من است گل رعنا که بر اطراف چمن میخندد در گریبان دریام شهره به نوعی که اگر مرقدم (5) را بشکافند کفن میخندد مژدهآ آمدن یار به گلزار رسید سرو در رقص ز جا رفت و سمن میخندد دل سودازده از شوق برآید گلگل بررخ جام گر(6) آن غنچه دهن میخندد

خنده برگل زده رنگینی اشعار «خلیل»

نفس سوخته بر مشک ختن میخندد گر از دلم نشود آه عاشقانه بلند نمیشود دگر از آتشی زبانه بلند نوای بیخودی از گوش عرش میگذرد نگشته از لب خاموش من ترانه بلند ms432 نیایدم به نظر آسمان عربده سازنهاده مرغ نگاه من آشیانه بلند زمانه شعلهآ دوزخ کباب کن میخواست نوای نالهآ من گشت در میانه بلند(2، درون خانه تماشای کوی یار کنم حکایتی است که گویند آستانه بلند(3) اثر فتادهتر از سایه پیش پای من است فتاده تیر دعاگرچه از نشانه بلند حدیث عشق جهان سوز نقل مجلس شد چه شعلهها شده(4) از گریهآ شبانه بلند(5) ز بینیازی خود دست خویش میبوسم که هست فتنهآ ایام را بهانه بلند

«خلیل» از تن زارم بنفشه میروید

سوار شوخی اگر کرد تازیانه بلند کی شب تارم چراغان سحر دارد به یاد یا دعای صبحگاهانم اثر دارد به یاد هر که از من دست در بی اعتباری میبرد خویش را در بزم جانان معتبر دارد به یاد بی که اکنون طفل مکتب خانهآ نادانی است بارها خود را ز ارباب هنر دارد به یاد

رهم تا کوی آن نامهربان یاری نکرد گریهآ گرمم که چندین بحر و بر دارد به یاد می شود شیرین اگر زهرش دهد دوران به طرح تلخی کامم که صد تنگ شکر دارد به یاد چشم حیرانم به صد امیدواری خویش ا بر سر کوی تو خاک رهگذر دارد به یاد

این که میگویند ایمان عشق میداند «خلیل»

رند ماکی رسم و آیین دگر دارد به یاد مرنج اگرچه تو را بی بهانه باخته باشد زمانه کیست که قدر کسی شناخته باشد شکوه سلطنت روم و ری حساب توان کرد علم که بر سرم از تیغ برفراخته باشد به غیر سیلی بیدادآ گوشزد نشود هیچ مرا اگر فلک سفله خو نواخته باشد

بف او نشود صدهزار چرخ ستمگر هر آن که در ms433 ره شوقی دو گام تاخته باشد

به شاهد صدکام کرده چشم سیاهی همین به دردسر عاشقی نساخته باشد

زکشتهشدن کفر و کافری نهی از سر تو را که حلقهآ زنار طوق فاخته باشد شب وصال نبندم نظر زدیدن رویت اگر چو شمع سراپای من گداخته باشد ز دامن تو مرا دست کوتهی نکند چند سپهز بیهده شمشیر کینه آخته باشد(2)

«خلیل» از سر کوی ستم کشیدن دوران

کجا روم که مرا آسمان شناخته باشد در راه طلب شوق رسا را که خبر کرد آوارگی عشق بلا را که خبر کرد جایی که به گل راه شکرخند ندادند آشفتگی نالهآ ما را که خبر کرد صد ناز به جان داشتم از صحبت دلدار چشم بد دوران دغا را که خبر با فقر مرا الفت خاصی شده حاصل خون گرمی اقبال هما را که خبر کرد خرسندی من حادثه را داشت هراسان سرگشتگی خیل دعا را که خبر کرد عاشق نکند محرم خود آه سحرگاه از بوی تو غماز صبا را که خبر کرد ناچار تسلی شده بودیم به دوری نزدیکی بیدادنما را که خبر کرد

از شیفتگیهای «خلیل» تو ندانم

باد سحر و زلف دوتا را که خبر کرد هرکه چون من میتواند از خودی آواره شد در حریم یار مستان می نظاره شد چاک با پیراهن عاشق نظربازی کند آن گریبانها که از زنجیر کردم پاره شد به ناکامی شوی خرسند کامت میدهند هر که فال چاره جویی میزند بی چاره شد در چمن بریاد آن رخسار گشتم گریه ناک قطرههای اشک خون آلودآ آتش پاره شد تا زدم بر چشمهآ حیوان شکستم جام خویش بارها در طالع من آب سنگ خاره شد خویش را در خلوت آیینه نتوانم شناخت دیدهام از بس که محو آن پری رخساره شد من به هر شهری ms434 شدم رسوا به آیین دگر وقت رندی خوش که بدنام جهان یک باره شد رند عاشق پیشه که از خواهش افتد در خمار می تواند جرعهنوش بزم آن می خواره شد(2

شیر مادر لذت خون داشت در کام «خلیل»

تا زمین و آسمان از بهر من گهواره شد(3) آنان که نکتهای ز کمال تو گفتهاند گفتند از زبان خیال تو گفتهاند گردیده است زینت مجموعهآ وجود آن رمزها که از خط و خال تو گفتهاند

فی چو شیر وگاه چو می میخورند خلق خون مرا که آب زلال تو گفتهاند بریز ساخت روی زمین تا4) ز نور خویش خورشید را که عکس جمال تو گفتهاند تا صبحدم شکفتهزبانان بزم شوق با خویشتن جواب و سؤال تو گفته ان هرچند نیست(5) در(6) دو جهان یک عطایشان خود راگدای بزم وصال تو گفتهاند

ی که اهل حال سراسر شوند گوش افسانههای حسن جمال(1) تو گفتهاند مرغان نیم بسمل درخونسماع کن برشاخ سدره از پر و بال تو گفتهاند من کیستم که لاف زنم عارفان دهر تا گفتهاند شکر جلال تو گفتهاند221 دین و دلی که نیست گمانم به عاشقان صد بار بیش مال حلال تو گفتهاند

خرسند شو «خلیل» که این آه و نالهها

با بی وفای شوخ تو حال تو گفتهاند نگه تا از می دیدار لایعقل نمیگرده دلم بر گرد جان جانم به گرد دل نمی گردد چنین کز دل غبار آرزوها کردهام بیرون اگر صد سال گریم مشت خاکی گل نمی گردد نمی گردد نگاهم روشناس چشم سرگردان اگر حیران آن شوخ به خود مایل نمی گردد سر اندیشههای خویش تا در خون نمی بری به کام خاطرت آن آفت حاصل نمی گردد به ملک دلبری صاحبقران باشد نگار من زصد اعجاز سحر چشم او باطل نمی گردد گرو بردیم با آن خودنما از عکس و آیین جهان در دیدهآ اهل نظز حایل نمیگردد . برافشاندم چنان از ms435 خویشتن دامان هستی که خونم روشناس خنجر قاتل نمی گردد هر آن کاری که آید بوی خون از بردن نامش اگر آسان کنی بر خویشتن مشکل نمیگردد دل بی تاب را آسایش وصل تو می باید که این پروانه سرگردان هر محفل نمیگردد37 چرا هر لحظه در شور آوری زلف پریشان دل دیوانهآ من این چنین عاقل نمی گردد

«خلیل» از علم بی دین ودلی در مکتب دوران

یکی از صدهزاران همچو من قابل نمی گردد

50 دوران که دلق از بر درویش میبرد معلوم شد که آب رخ خویش میبر عاشق که گشته هفت فلک داغداغ او اینها به زور شوق تو از پیش میبرد

دارم دلی «خلیل» که لرزد به خویشتن

گر روزگاز نام بزرگیش میبرد صباح عشرتم هنگامهآ شبگیر میگرد به خاطر تا خیال یار آرم دیر میگردد از آن روزی که مهمان توکل کردهام خود به دستم کاسهآ خون جام شهد و شیر میگردد به عهد ما جهان از بس که شد آبستن محنت ز مادرزاد تا صبح جوانی پیر میگردد رفتاری زبس شد عام در ایام حسن ا به پای سرو و گل آب روان(2) زنجیر می گردد ز ننگ عاشقی بیگانه ترشد هر زمان با منغ

ترشد هر زمان با من غلط بود این که عجز بی دلان در گیر می گردد(3) به هر وادی که گردذ شیر رو گرداند ms436 از راهش دلم دنبال آن آهوی آهوگیر میگردد مرا در بینواییها مدان چندان سیه کاسه ز محنتهای الوانم جهانی سیر میگردد مگر رنجیده خاطر گشته از من آن گل خودرو که بر رویم نگاه آشنا شمشیر می گردد

«خلیل» رند کز دیوانگیها طالعی دارد

به گرد کوی آن بدخو به صد تدبیر میگردد

502 چشمی که خو به دیدن آن ماه پاره کرد از هر نگاهآ نوبر عمر دوباره کرد قربان آن جمال شوم کز نظارهاش از بزم دیده مردم چشمم کناره کرد

از ریگ دشت و اختر گردون زیاده بود

داغ «خلیل» را چو منجم شماره کرد در آن وادی که یار آن جاست دیدن دشمنی دار نفس بالب نگه با چشم روشن دشمنی دارد به هر صورت که باشدخویش را از دوست نشناسم دراین معتی عجب دارم که دشمن دشمنی دارد چو آتش سوخت در هم پردههای دیده و دل را نپنداری که اشک ما به دامن دشمنی دارد مرا خرسند نشناسی زیار آرزوفرما لب خاموش مشتاقان به شیون دشمنی دارد رموز دوستی پیرایهآ دفتر نمی گردد هوادار سر خویشم که با تن دشمنی دارد ز بسمل گشتن عشاق بی دهشت یقینم شد که حسن خودنما با دل تپیدن دشمنی دارد نمی دانم چه تمکین میزند بر آتشم دامن که هرکس راکه واینید با من دشمنی دارد(3) به جرم این که دودآلوده باشد آتش ms437 ایشان چراغ نالهام با سنگ و آهن دشمنی دارد

«خلیل، آن یوسف از مصر دلم تا گشت روگردان

نگه با دیدهام چون چاه بیژن دشمنی دارد

خدادوستان فکر کارم کنید به آن شوخ بدمهز یارم کنید

به بزم تمنای سیمینبران به خود گاه گاهی دچارم(13 کنید

اگر در مصاف من آید «خلیل»

یکی گر نباشم هزارم کنید(1) هرکه در عاشقی شهید شود در دل و دیدهها رشید شود عیببین گر نگشته باشد مرد میتواند که اهل دید شود یار اغیار شد به طالع من نخل طوبی که گفت بید شود آفتاب از حجاب نتواند بر سرکوی او سفید شود خو به هجران اگر توانی کرد نعمت وصل بر مزید شود کار دنیای دون بود وارون هر که مردود شد سعید شود ترک خود هر که میتواند گفت گر یزید است بایزید شود صبحگاهان اول رمضان یار چون(2) رو نمود عید شود حیرتم میشود ز دیدهآ خویش که در آن بحژ ناپدید شود در خرابات ما که جای دل است هر که را میرسد مرید شود(3 بس که از روزگار دلگیرم یک نفس مدت مدید شود

نالهآ من «خلیل» شام وسحر

بر در آسمان کلید شود

تان کریمان عشقبازی میکنند بینوایی کاروان در کاروانم دادهاند گرچه من در ناتوانی دست از خود میبرم شکر لله شاهد زورین کمانم ms438 دادهاند دین و دنیا را به یک پیمانه سودا میکنم تا نپنداری غم سود و زیانم دادهاند باده مانند وصال دلبران نایاب گشت خودنمایان بس که جام امتحانم دادهاند دولت خرسند گردیدن که رشک کیمیاست بر سر کوی شکیبایی نشان اجر آن بی اعتباریهای راه کعبه بود این کرامتها که در دیر مغانم دادهاند جهد کن تا بیزبان گردی به راه دل که من هر چه از تن کاستم در عشق جانم دادهاند(1) ترک خواهش کن اگر آسودگی داری هوس من که خاموشی طلب بودم زبانم دادهاند

کی شوم شرمندهآ آلودهدامانی «خلیل»

طبع پاکی غیرت آب روانم دادهاند هوس پرور دلی دارم که با جانان نمی سازد زبس بی درد افتاده است با درمان نمی سازد چنان با خویش خو دارد دل سوداپرست من که صد آیینه رویش یک نفس حیران نمی سازد هوای وصل را هنگامه ساز بلهوس کردم سر سودایی عشاق با سامان نمی سازد حریفی کز جنون عاشقی بیرون رود از خود به کوی دلستان منزل به صد دستان نمی سازد دو سلطان را نباشد جای در یک کشور ویران دل عاشق همان بهتر که با ایمان نمی سازد خزف کی میشود گوهر اگر معجزنماگرد شراب لاله گون زهاد را انسان نمی سازد نخواهد دید هرگز روی گرمی از خریداران راین بازار هرکس خویش را ارزان نمی سازد

«خلیل» این نکته صد جا بیشتر گردید معلومم

که هرکس والهآ دلبر شود با جان نمی سازد(1) تا روی دل آرای تو منظور نظر شد خوناب جگر در قدحم شیر و شکر شد داغی که ز هجر تو شد آرایش سینه چندان که دراصلاح فزودیم بتر شد هر ناله که برخاست ز دل شعله فشان گشت هر قطره که از چشم تر افتاد گهر شد یک لحظه از آشفتگی ms439 آسوده27) نباشم آهم به وداع آمد و اشکم به سفر شد بسیار خجل گشتهام از خویش که امروز زنار سر زلف توام زیب کمر شد صد مرتبه آن کلبهآ ویران که ندارم از نالهآ بی حوصلهام زیر و زبر شد من روکش آن روی نگارین کنم او گر باعث رسوایی من دیدهآ تر شد تا شمع نگاه از رخ دلدار برافروخت شام سیهم رونق بازار سحر شد(3) بیگانه غمی از غم بیگانه ندارد از حال دل من دل او را چه خبر شد آن روز که شد دشمنی ما و تمنا هر عیب که در عشق توام بود هنر شد

معشوق «خلیل» از تو عجب دلنگران است

دوشینه به تقریب می و میکده سر شد بهار از خندهآ من مست رنگ و بوی میگرد گل از رخسار او آیینهآ صد روی می گردد نگاه من که دامن میکشد از مردم دیده به گرد گل رخان شوخ آتش خوی میگردد به هر گامی اگر صد بار راهم بر سراب افت زابر دیده آب رفتهام در جوی میگردد

«خلیل» ازبس که دارم پیچ و تاب از عشق(3 روزافزون

به فکر آن کمر شبها تنم چون موی میگردد

510 نه با او آشنایی میتوان کرد نه از کویش جدایی میتوان کرد مرا ناصح چنین بگذار و بگذر چه با حکم خدایی میتوان کرد ه جای ناله خود بر آسمان رو کم از مرغ هوایی میتوان ms440 کرد اگر رنگین شوی از بادهآ ما به ر

دهآ مابه رندی پارسایی میتوان کرد

ه یک پیمانه از لای می شوق علاج بینوایی میتوان کرد تأمل کن که جا در بزم خاصان نه از بیهودهرایی میتوان کرد امید وصل اگر باشد در این راه زکفر و دین گدایی میتوان کرد در آن وادی که گل باشد مغیلان به صد خواهش صبایی میتوان کرد

«خلیل» از اشک آتشناک با شمع

شبی مرد آزمایی میتوان کرد41)

511 سواد صد تمنا اشک خونینم روان دارد دل گم گشته با من هر چه دارد در بیان دار ز نقش پای عاشق فاش گردد راز پنهانش پنداری که هر افتادهای بند زبان دارد نشانی از زلیخا نیست اما در ره عبرت غبار نالهای دنبال گرد کاروان دارد

در این ایام بر حال «خلیلم» رشک میآید

که خوش طبع سخن پرداز و یار نکتهدان دارد21 تنها نه منم ناخوش و خشنود به فریاد صد جا لب آسودهدلان سود به فریاد امروز نشد زمزمهام انجمن آرا تا بود دل از شوق بتان بود به فریاد بزمی که نفس محرم اسرار نباشد چندین ندهد زحمت خود عود به فریاد یک بار نشد ظاهر از این کوهآ صدایی بیفایده فریاد من افزود به فریاد در بزم وفا نالهآ من از همه بیش است هرچند که دیر آمدهام زود به فریاد گر عشق نباشد زدلی ناله نخیزد بی آتشم آورده چرا دود به فریاد با نالهآ رسواشده امید اثر نیست سوز دل بلبل ندهد سود به فریاد ماگم شدهآ حیرت خویشیم اگر نه باشد همه جا هادی مقصود به فریاد

گلزار «خلیل» آتش سوزنده نمیگشت

گر آمدی از خصمی نمرود به فریاد حضور دل که به رندان دربه در ندهند عطیه ای است که ناگاه و بی خبر ندهند کمند نالهآ ms441 عاشق کند شکار اثر به آه بلهوس آیینهآ ظفر ندهند کجاست جذبهآ شمع بهانه سوز کجاست گرفتم این که به پروانه بال و پر ندهند به عهد فتنهآ چشم توگوشه گیران هم نشان راه سلامت به یکدگر ندهند هما وظیفه خور قسمت مگس که شنید به تلخ کام تمنای او شکر ندهند(2) علاج زندگی از مرگ میتوان کردن طریق دیگر از این تنگناگذر ندهند به یمن عشق که معراج کامرانیهاست رهم زکوی خراباتیان به در ندهند

شکست زخمی از او به قیمت جان میتوان خرید با حسن و عشق محرم بازار و خلوتیم ما را به آشکار و نهان میتوان خرید گوشی اگر به نالهآ درماندهای کنند از بلبلان باغ فغان میتوان خرید ای دل بیا که طالع ما کار خویش کر بوسی به جان ز لعل فلان میتوان خرید(2) از کفر و دین ز بهر تو بیگانه گشته ام یک دوست را به هر دو جهان میتوان خرید

باب خدنگ نگاه نیست آخر به امتحان کمان میتوان خرید

تسلیم شو «خلیل» که از جان سپردنی

خود را ز حادثات زمان میتوان خرید در آن مقام که آن سرو سیم تن باشد زهر طرف که تماشاکنی چمن باشل ذلی زیاده ز آتش به زور و زر به کف آر که شمع زنده به اقبال سوختن باشد اگرچه گشته نگاهم به دیده زندانی هنوز بیهده گرد هزارفن باشد ر آن که محرم بزم وصال شد چون من تمام عمز غریبانه در وطن باشد حضور عاشق صادق ز یار بیشتر است هوس پرست به زندان ما و من باشد کمند حادثآه را تارتار ساختهام شکست خاطرم از(3) زلف پرشکن باشد گواه خوش دلی ms442 غنچه گشته خاطر جمع نشان تنگدلی چاک پیرهن باشد41)

بود ز حلقه به گوشان حافظ شیراز

«خلیل» اگرچه به کشمیر یا دکن باشد

516 آن جلوه که از خلوتیان شور برآورد آتش شده دود عجب از طور برآورد رایش مژگان که مبادا ز نظر دور از سینهآ من خانهآ زنبور برآورد رویی که ندیدند در آیینهآ پندار در بررخ نظارهام از نور برآورد سودای تو در میکدهآ عشق و ملامت صد مست فزون برد که مستور برآورد دوشینه به یاد قدی از سینه کشیدم آهی که مرا از دل رنجور برآورد هر نشئهآ رسوا که در این پرده نهان بود دیدیم سر از کاسهآ منصور برآورد1

دانسته «خلیل» آن نگه حوصله پرداز

هر ساعتم از میکده مخمور برآورد

517 آنان که یک نفس به دلت راه کردهاند دست امید از همه کوتاه کردهاند بر حسن هم ملامتی از عشق میرسد یوسف کنایهای است که در چاه کردهاند خویان که میکنند به خود ناز و سرکشی ما را ز حال خویشتن آگاه کردهاند این دل شکسته را که صبا میبرد به راه دست آزمای نالهآ جان کاه کردهاند هرچند دل به مطلب خود پی نمیبرد همراه نالههای سحرگاه کردهاند بر یاد روی دوست به هنگام بیخودی آیینه را فریفتهآ آه کردهاند(3

هرگز «خلیل» عشق و محبت به زور نیست

این کار را همیشه به دل خواه کردهاند

518 کی تمنای دلم از وصل حاصل میشود هجر چون طغیان نماید عشق کامل میشود هر چه پیش آید در این وادی سر از فرمان متاب خار و خس را موج دریا خضر ساحل می شود دوری فرسنگ افزون گردد از طول امید آرزوهای تو سد راه منزل میشود رخ رویی آرزو داری شهید عشق باش آبروی کشته از شمشیر قاتل میشود(1) وعدهاش در چاه ms443 کنعان است یا زندان مصر هرکه چون یوسف زکار خویش غافل میشود اعتقاد صاف پیداکن که دردی کش شوی جان من آلوده دامانی نه ازگل میشود

عافیت از مال و کام از وصل پندارد «خلیل»

آخر این مجنون بی تدبیژ عاقل میشود بویی ز آتش گل رویت به ما رسید آخر به داد خار و خس ما صبا رسید فیضی که در قلمرو بال هما نبود در حیرتم که چون به نی بوریا رسید در وادیای که منزل اول قیامت است از پیش عمر رفته و مرگ از قفا رسید آب حیات خاک قناعت گرفتهاند سرچشمه هر که یافت به این ماجرا رسید تیغش چو آب و آینه شد روشناس دل کارم ببین ز فیض محبت کجا رسید روزی که عشقآ منصب هر دل قرار دادآزادگی به جان گرفتار ما رسید(2

بیهوده گردیای به سر افتاده از جنون

آخر «خلیل» آبلهآ دل به پا رسید خوی بی رحم توگر مانع فریاد شود هر سر مو به تنم خنجر فولاد شود شکوه از جور ز آیین اسیران دور است صید رم خوردهآ ما هادی صیاد شود داشتم گر به فلکآ راه سخن میگفتم چه زیان است اگر غم زدهای شاد شود آن چنان گشتهام از عشق و جنون قابل فیض که اگر سیل برد خانهام آباد شود

این دم گرم که ایزد به تو داده است «خلیل»

هر که شاگرد تو شد نادرهاستاد شود21 تا مبادا داغ عشقت بر دلی روشن شود یا رب این درد جگرسوزت نصیب من شود شدی در عاشقی سرگرم آتش پارهای آه من هر شب چراغ وادی ایمن شود اغ عاشقآ اختر سعد است اما وقت کار آفت صد کشت گردد برق صد ms444 خرمن شود چهرهآ آیینه از آهی کند تغیر رنگ چون دل عشرت پرستت رام با شیون شود دست گلچین را که یا رب گم شود در آستین گر نگردی مانعش خار ره دامن شود پیش گل بیقدر و مقدار است چون باد بهار آشیان از نالهآ بلبل اگر روشن شود

از پی درمان نمییابد صبا خاکسترش

گر «خلیل» آتشین دم منکر دشمن شود(2) آنان که عقل را خجل از گفتوگو کنند چاک دلم به چاک گریبان رفو کنند در حیرتم از این که سراسیمه عاشقان وصل ندیده را ز چه رو آرزو کنند آیینهآ دلم که شود در غبارگم خوش آن که از صفای محبت در او کنند اندیشههای باطل ما سد راه ماست کی در به روی اهل محبت فرو کنند من کشتهآ فریب نگاهم نه جام جم بیهوده چند خون جگر در سبو کنند هرکس شهید عشق نشد جاودان نشد ما را به آب تیغ بتان شست و شو کنند

در کعبهآ وصال که محرم نشد «خلیل»

دایم ز خون خویش اسیران وضو کنند(3

به جز از کعبه و بتخانه در این راهآ «خلیل»

منزلی هست که نزدیکی آن دوری شد(1)

524 در کار خویش عاشقآ کی اختیار دارد سررشتهای اگر هست زلف نگار دارد نه وعدهآ فریبی نه مژدهآ نگاهی چشمم چه آشنایی با چشم یار ms445 دارد شمشیر سرکش او یکرو شده است با دل این غنچه صد شکفتن در یک بهار دارد از بس نشسته بر چشم گرد از فراق رویش یینه از نگاهم بر دل غبار دارد در پیرهن دریدن گرم است پنجهآ شوق گلها شکفته گشتند دل خارخار دارد هرگز نگشت چشمم از جوش گریه خالی این سیل پای در گل با روزگار دارد

تاکی «خلیل» مستی یک دم به خویش بازآی

جام می شبانهآ روزی خمار دارد

525 چون به گوشت سخن اهل تمنا نرسد آه اگر ناله به فریاد دل ما نرس تیرگی شمع سراپردهآ محرومان است به سیه روزی بختم شب یلدا نرسد بلهوس را ز غم مهر و محبت چه خبر درد یوسف شود اما به زلیخا نرسد ن کجا نشئهآ نظارهآ دیدار کجا باده در بزم وصال تو به مینا نرسد

هر کجا انجمن آرای سخن گشت «خلیل»

دعوی معجزهآ دم به مسیحا نرسد

526 روز روشن به خیال شب تار آخر شد چمن طالع ما راگل و خار آخر شد ر سبو باده و در غنچه گلم پیدا نیست عیش امسال همان بود که پار آخر شد گلشنم کرد خزان بیشتر از فصل بهار از حنا رنگ ندیدیم و نگار آخر شد ما نه امروز در این دایره سرگشته شدیم طفل بودیم که سررشتهآ کار آخر شد هر کجا شوق نهد رو غم دنیا چه کند باده تا جوش برآورد خمار آخر شد تاگشودیم زهم دیدهآ جوانی بگذشت شکفتیم در این باغ و بهار آخر شد زور سرپنجه عیان کردم و وابوسیدم سردی بلهوس و گرمی یار آخر شد(2

با بتان صلح نمودیم به تکلیف «خلیل»

آن همه دعوی بی حد و شمار آخر شد

527 ندانم چند دامان نایب چشم ترم باشد به جای برگ گل لخت جگر در بسترم باشد ms446 اگر در بزم ساقی چشم مست یار خواهد شد کشم لاجرعه گر خون ملک در ساغرم باشد نه آن مرغم که از بی رحمی صیاد اندیشم به راه آرزو دام و قفش بال و پرم باشد به جای سرو تا محشر زگلشن دود برخیزد به همراه صباگر ذرهای خاکسترم باشد

«خلیل» از نکته سنجان گوی دانش می برم بیرون

در اقلیم سخن گر نشئه ای از سنجرم باشد(3

قصهآ بیسروسامان «خلیل

گفتهام شاه سلامت باشد دل به بازیگاه دلبر میرود 29 برنمیگردم اگر سر میرود آن که یک ره رفته در بزم وصال هر زمان از خود مکرر میرود یاد رخسارش گذر دارد به دل آتشی در آب کوثر میرود می اگر این نشئه میبخشد سرم در سر سودای ساغر میرود چهرهآ خورشید تابان تیره شد دود دل از بس که بر سر میرود بخیه بر چاک گریبانم مزن بحث بر دامان محشر میرود گر کند وصف رخ آن دل فریب آب رخسار سخنور میرود آه عاشق چون شود هنگامه ساز اعتبار هفت اختر میرود محرم ماکی تواند شد صبا حرفی از زلف معنبر میرود رونق میخانهآ ما را چه نقص مفلس آمد یا توانگر میرود(2

میشد از خودگم به کوی او «خلیل»

این زمان دانسته کمتر میرود

530 عاشق که یار را به دعا یاد میکند باشد چو عاصیای که خدا یاد میکند خود رشک میبرد ز تماشای خویشتن ما را ms447 که عاشقیم کجا یاد میکند یوسف چرا به این همه حسن کرم ز مصر یعقوب را به باد صبا یاد میکند یک بار خارخار تو آمد به خاطرم دوران هنوز مهرگیا یاد میکند هر دم هزار مرتبه افزون شکوه فقر ما را به آشیان هما یاد میکند بیهوش صبح حشر برآید ز خواب ناز رندی که از فسانهآ ما یاد میکند حور از حجاب چهره نهان کرده چون پری تا دیدهام از آن کف پا یاد میکند داغ هزار بلبل و پروانه میشود آن را که آسمان به وفا یاد میکند

تاکی «خلیل» این همه بیگانه زیستن

گاهی به کوی دوست بیا یاد میکند(1)

531 جانانهام تسلی جانم نمیدهد یک مدعا به یاد زبانم نمیدهد صد آرزو زیاده به خاطرگره شده حیرانی وصال امانم نمیدهد آن شاهد خیال که جانها فدای اوست آسایشی نماند که آنم نمیدهد چون گردباد کرده سراسیمهام ز شوق هرگز به سوی خویش عنانم نمیدهد چندان که بر رخ تو تماشای خود کنم ایام بیمدار امانم نمید

راهی به آن خجسته مکانم نمیدهد دل روز و شب مقیم سرکوی دلبر است راهی به آن خج گر با هما زگوشهآ یک آشیان پرم آگاهیای به گنج نهانم نمیدهد

گم گشتهام به خویش نشانم نمی دهد کافر اسیر یار تماشاطلب مبادگمگشتها.

تاکی «خلیل» شکوهآ بی جاکنی خموش

از روزگار دون که فلانم نمیدهد21

532 پیش از این گر با اسیرانش سر یاری نبود بود آزاری ولی آیین بیزاری نبود حق تعلیمی به هشیاران ندارد پیر دیر من چوبی خود می شدم غوغای میخواری نبود عشق هستی سوز بر خود تیغ غیرت میکشد بلهوس را این قدر تمکین بیعاری نبود حسن و عشق افسانهآ ناز و نیازی داشتند در نظر فرقی میان خواب و بیداری نبود مدتی عمرم به تحصیل طرب گردید صرف هیچ کاری در جهان بهتر ز بیکاری نبود یوسف از زندان چه مسندنشین مصر ms448 گشت رتبهآ عزت که میدانست اگر خواری نبود خوب و زشت دهر را کردم مکرر امتحان زاهد خلوتنشین چون رند بازاری نبود آرزوی وصل خاطر راگلستان میکند زندگانی تلخ میشد گر گرفتاری نبود

من چنین رسوای عالم گشتم از زعم «خلیل»

یاد ایامی که دوران هواداری نبود11،

533 یاد باد آن که نظر با رخت آموخته بود خرقه جای جسدم جای دگر سوخته بود حسن هر جا که سر جلوهآ پنهانی داشت شمع نظارهآ من چهره برافروخته بود دامن یار(2) در آغوش صبا میرقصید دستم از بس به گریبان دری آموخته بود پیش از آن روز که مجنون نگرد لیلی را خلعت شهرت رسوایی من دوخته بود نیست یک لحظه به خاطر که دل خودرایم خویشتن را به تمنای تو نفروخته بود خنده زد تشنهلبیها به شکوه دریا طرهای چند زصد رهگذر اندوخته بود

آتش عشق چو شد انجمن آرای «خلیل»

دل بی حوصله پروانهآ واسوخته بود

534 بود تا چشم ترم دربه در از روی تو بود دل دیوانه به زنجیر خم موی تو. دیدهام چهره در آیینهآ هر مقصودی عید نوروز نگاهم رخ دلجوی تو بود

چون من دلشده سودایی آهوی تو بود کردهام فهم که مجنون ز چه شد صحرایی باورت نیست گر از من بشنو از بلبل گوش گل شیفتهآ چشم سخنگوی تو بود1

ار پنجهآ اعجاز مکرر کردم سپرانداختهآ نرگس جادوی تو بود

نه گرفتار تو باشیم همین ما و «خلیل»

ترک خون خوار قضا بندهآ هندوی تو بود با دلبر اختلاط دل زنده روندا این جوهری به گوهر ارزنده رو نداد صد بار بیش رفتهام ms449 از خویشتن برون یک بار آن نگاه رباینده رو نداد دایم به بزم وصل تو ناخوانده آمدم(2آسایشم ز طالع فرخنده رو نداد تا نیم مست جانب گلشن نیامدی گل را شکفته خاطری خنده رو نداد

یرانیای نماند نگاه رمیده را کز شورگریههای پراکنده رو نداد ممنون بخت بیائر دوستدشمنماطلس به کف نیامد اگر ژنده رو نداد(3) در مسجدم به صدر خرابات ره زدند دیگر مگو در آینه آینده رو نداد یاران تمام در گرو آرزوی خویش این مصلحت به کار دل بنده رو نداد

دوشینه یار رفت به دلداری «خلیل»

آن بینوا چو مردم شرمنده رو نداد هرچند بیش آه و فغانم بلند شد تیغ زمانه از پی جانم بلند شد غافل به خصم تاختن از بی مروتی است آتش ز آه گرمعنانم بلند شد

259 بر صید آرزو چو گشادم خدنگ صد جاصدای زه ز کمانم بلند شد خاموشیام نمرده ز حیرانی رخشه

هرچند رفته رفته فغانم بلند شد ای پیر دیر گفت که هر دم جوان ترم تا هایهای دردکشانم بلند شد امروز فتح کشور دل مینمود یارغوغای گیر و دار نهانم بلند شد خونم هبا نموده دیتخواه آمدند شمشیر نالهها که ز جانم بلند شد کوتاهیای که کرد به من دور روزگار تا هست روزگار زبانم بلند شد

هرگه «خلیل» شست گشادم به صید دل

یک نیزهوار بیش نشانم بلند شد(1

537 هر که از یار به تمکین خودی دور بماند بر سر دار فنا هم سر منصور بماند گل گر از باغ رود بوی بهارش نرو از رخ یاز نظر در چمن نور بماند جز در آیینهآ دیدار نبینم خود ر دیدهام بس که به رخسارهآ منظور بماند دوزخ از سینهآ من میرمد انگشتگزان تا نگاهم ز بهشت رخ او دور بماند چشم بیمار تو دوشینه ز خاکم برداشت نالهام در دل حیرتزده رنجور بماند سخن توبه که آخر به شکستن شد راست سرگذشتی ms450 است که از ساغر فغفور بماند لاله وگل زگل زخم تو گشتند نهال در میان داغ من سوخته ناسور بماند(2) تا تو بی پرده نمودی به حریفان خود مطرب از ناله گل از جلوه می از شور بماند

گشت آتش چمن شعلهآ دیدار «خلیل»

موسی افسوس کنان در چمن طور بماند

538 سحرگاهان که شمع ناله از بوم و برم(3 روید ز جان خستهام جانان و از دل دلبرم روید چه آسایش دهد گر بالشم دیبای چین باشد بر او دوش تو می خواهم که از دوش و برم روید

«خلیل» از سنگ بیداد بتان در کوی خودکامی

ازتن گه لاله گاهی گل گهی نیلوفرم روید

539 خوش آن که آب رخ نالهای نهان نبرد زشوق میرد و نام تو بر زبان نبرد به زور دیگری از جا نمیتوان رفتنخدنگ نالهآ ما منت کمان نبرد بهار معجز عیسی اگر دهد بر باد شکست رنگ من از خاطر خزان نبرد نان که رفتهام از بوی گل زخویش برون صبا غبار مرا هم به آشیان نبرد

کنیم به دشمن که دشمنی چون است اگر شکایت ما پیش آسمان نبرد ام ناز به خود میکنم به دولت عشق چه شد که نام مرا یار بر زبان نبرد

به هر ms451 طریق که خواهی «خلیل» را می سوز

که هیچ کس به تو بی مهژ این گمان نبرد(3)

540 تا بر مردم چشم تو گذاری دار دیده از رهگذر سرمه غباری دارد چشم یعقوب چونقش قدم افتاده به خاک بوی پیراهن از این راه گذاری دارد همنشین را ز پریشانی من صد خطراست که عنان دلم آشفتهسواری دارد دور اگر ساغر جم میدهدت مست مشو باده هرچند دهد نشئه خماری دارد

از پریشانی و جمعیت ایام «خلیل»

در کف خویش سر زلف نگاری دارد

541 اکی زگریهام دل افگار بشکند کونوگلی که در جگرم خار بشکند گر داغ آتشین بنمایم در این چمن گلزار شرم رنگ به رخسار بشکند هر سبزه را که سر زند از آب زندگی آن خط سبز رونق باز وران که همچو مرکزم افکنده در میان تاکی دلم زگردش پرگار بشکند

آتش شب فراق گلستان شود بر او

روزی «خلیل» اگر بت پندار بشکند(3)

542 اگر از بزم غیز آن مایهآ صد شور برخیزد گر جای نگاه از دیدهآ من نور برخیز زبس در دل گره شد آه گرم از بیم خوی او به جای سبزه ترسم شعلهام از گور برخیزد دهی هرچند ساقی می به من افسرده ترگردم بگو حرفی از آن لب تا ز جانم شور برخیزد برآرم از دل پرآرزو در وادی ایمن چنان آهی که آتش از نهاد طور برخیزد نداد آن بی وفا هرگز به من ته جرعهآ جامی کسی از بزم مستان تا به کی مستور برخیزد به دار نیستی هرکس کجا ms452 هم دوش من باشد پس از صد قرن شاید از میان منصور برخیزد

«خلیل» از بس که در سر نشئهآ عشق بتان دارد

به روز حشر از خاک لحد مخمور برخیزد4)

راه کوی بتان چو یافت «خلیل»

ترک راه حجاز میگوید(1)

544 چون شبیخون ناختم بر زخم ناسور آورد بلبل و پروانه را پروانهآ شور آورد حسن مستغنی است اما ناز بی پروای او موسیای را هر زمان بی تاب بر طور آورد برنیاید با خمارم ساقی دوران مگر هر زمان پیمانهای از خون منصور آورد تا به خاطر میرسانم یاد ایام جنون سیل اشک خانه سوز از هر طرف زور آورد بیوصال دوستان کوثر ندارد نشئهای تاکی از میخانهام یاد تو مخمور آورد دردبی دردی هلاکم میکند یا رب کجاست عشق رسوایی که بازم بر سر شور آورد(2

این زمان دست آزمای سنگ طفلانم «خلیل»

آسمانم تا چه آخر بر سرگور آورد

545 مستوری و رسواشدنم نام ندارد یک کار من از عشقآ سرانجام ندارد میگویم و مرغان قفس دیده گواهند صیدی به گرفتاری من دام ندارد آسایش نایاب هوس میکند از وصل پروانه نگویی طمع خام ندارد وصلی که ندیدیم چه اندیشهآ هجران آن روز که صبحی ندمد شام ندارد

افسانهآ شوق تو «خلیل» آتش طوراست

خاموش که این حوصله ایام ندارد

546 به کوی یار ms453 که در ذره اضطراب نماند مجال سایهنشینی به آفتاب نماند ز موج بهر چه زنجیر میدرد دریا امید تشنهلبان تو بر سراب نماند سرم به دار «انا الحق» فرو نمی آید به قید سلسلهآ زلف نیم تاب نماند چه فکر کرده ندانیم حسن پردهنشین شکستهرنگی عشاق در حجاب نماند

ست خمارگریهام از نشئهآ شراب نماند(2) چو اشک پائ کم آرد دماغ ناله رساست گل از حجاب تو در نوبهار رعنایی چنان گداخت که در شیشهها گلاب نماند

«خلیل» ترک تمنا علاج ناکامی است

اگر ز خویش گذشتی دگر عذاب نماند

547 ستم کشان که دل از خورد و خواب بردارند چه اعتبار ز روز حساب بردارند سحر به کوی تو بیدار میشوند از خواب فتادگان که پی آفتاب بردارند در آن دیار که سیراب جام تشنگیاند نشان چشمهآ خضر از سراب بردارند بلاست دردسر بادههای انگوری بگو به گردش چشمی شراب بردارند(3 خلاص میشوم از ننگ و نام هستی خویش اگر میان من و او حجاب بردارند

مراگل است «خلیل» آن چه سوخت موسی را

به قدر دیدهآ هرکس نقاب بردارند

اگر سوزد «خلیل» از خوی جانان

زیان سودی در این سودا ندارد(1 جز من که کس از من دل خشنود ندارد آن کیست که سررشتهآ مقصود ندارد ر باد فنا داد زبانم سر منصورگر آتش سودای دلم دود ندارد ناخن به دلی زن اگرت دست رسی هست چندان اثری زمزمهآ عود ندارد مل تو علاج است دگرها سخنی چند ms454 درد دلم آن نیست که بهبود ندارد از دود سپند است اگر چشم بدی هست بیتابی پروانه از آن سود ندارد آه دل ما صیقل آیینهآ جانهاست چون آتش می آتش ما دود ندارد

ارواح نظیری است گواهم که در این شهر

مست است «خلیل» و دل خشنود ندارد(2) هر نالهای که از دل رنجور شد بلند هم دوش شعلهای است که از طور شد بلند نزدیک کعبه گم شده بودم زخویشتن ناگاه نالهآ جرس

ناگاه نالهآ جرس از دور شد بلند افتادگی نهایت معراج بندگی است از فیض سجدهام سر پرشور شد بلا

شوق تو را «خلیل» ندانم چه میشود

از مرغ و مور زمزمهآ سور شد بلند

551 تا صبخ سر از جیب شب تار برآورد ما را هوس روی تو از کار برآورد ها نه همین زاهد از او بیدل و دین گشت صد برهمن از حلقهآ زنار برآورد پروانه به آتش چه کند حس غیور است این شمع خود از شعلهآ خود تار ب گردی که به دل داشتم از رهگذر او آیینهام از ظلمت زنگار بر آورد ایام جنون است اگر هست مهاری دیوانگیام از غم دستار برآورد(2) می رفت که حرفی به زبان آیدم از دلخاموشی ام از خ

این آتش امید که در جان «خلیل» است

دوزخ برش انگشت به زنهار بر آورد

552 در آن گلشن مرارسوای عالم حسن او دارد که بهر هر نسیمی صدگل بیرنگ و بودارد جواب «لن ترانی» نیست استغنای نومیدی سخن در پرده چون رو میدهد بسیار رو دارد به راه یار(3) در هرگام صد بار امتحان کردم توکل ms455 هم در آن وادی مزاج آرزو دارد ز خجلت بادهآ منصور گردد آب در جامم میدانم چه امشب ساقی ما در سبو دارد

«خلیل» امشب زبی تابی سپندم بر سر آتش

نمی دانم گل باغ شکیبایی چه بو دارد

نوازش نگه عذرخواه دریابد دلی که سوختهآ دیدن نهان کسی است نوازش چو مار می گزدم تارهای خرقهآ خویش ما

مگر به لطف خودم پیر راه دریابد سراب رحمت اگر جلوهای کند از دورهزار سوخ خموشیای که ادایاب بی زبانیهاست زبان نالهآ جانسوز آه دریابد ر آن که بر سر خواری عزیز دلها شد حضور تخت به زندان چاه دریابد

«خلیل» گوش به فریاد بلبلان نکند

کسی که در ره دل ذوق آه دریابد(1)

554 باعث تمکین مردان بردباری میشود اعتبار عاشق از بی اعتباری میشود ناله بی تأثیر اگر باشد لب از افغان مبند رفته رفته ناوک طفلان شکاری میشود فیض رسواییآ جنون دارد نه چاک پیرهن کی تمنای ملامت رستگاری میشود با قضای آسمان زور آزمایی آتش است صبر میباید که یأش امیدواری میشود این قدر دانم که زحمت بهتر از آسودگی است عزت یوسف نمی گویم ز خواری میشود کام عاشق مطلب یار است خون خور شاد باش آرزوی خویشتن ناسازگاری میشود ترک تاز خوی جانان را میاور پای کم گرچه دانی نالهات در دل حصاری میشود پست فطرت را مده تا میتوانی راه حرف صحبت کودن کمال شرمساری میشود(2،

از دم سرد حسودانم «خلیل» اندیشه نیست

شعلهآ دوزخ به من باد بهاری میشود

555 بیگانهآ ما هرچند بیمهر و وفا باشد ما عاشق او باشیم تا عاشق ما باشد در عالم گمنامی آسودگی ارزان است هر سایهآ دیواری صد بال هما باشد

پنهان چه «خلیل» از تو دل میکشدم جایی

طی میکنم این وادی گر لطف خدا باشد

556 چشم او چون شکار سرمه کند مژه در دیده کار سرمه کند باز مشاطه در سیه کاری است تا که را شرمسار سرمه کند وقت آیینه خوش که در سیرت صد چمن گل نثار سرمه کند در گلستان بخت بیدارم چشم نرگس بهار سرمه کند هر که حیران جلوه گاهی گشت خاک را اعتبار سرمه کند(2) نیست بی حکمتی می گل رنگ باده دفع خمار سرمه کند

من که باشم «خلیل» دیدهآ او

کعبه را داغدار سرمه کند چو آن آفت جان و دل میرسد قیامت به خون بحل میرسد به جایی رسیده است سیلاب اشک که دامان آهم به گل میرسد تمنای عیش بهشت وصال به اندیشه مند خجل میرسد اگر خوی جانان شود مهربان ستمهای گردون به دل میرسد به کویی که امیدواری است یأس ملامتگر ما خجل میرسد

هرگز به طبع ساقی ما حیف و میل نیست

آخر «خلیل» ساغر لبریز ما چه شد آدمی به خویش مسلم نمیشود گر میشود فرشته که آدم نمیشود بد ره جنون به خامی خود اعتراف کرد آه از حیای عقل که ملزم نمیشود روز امید را به من امید کارهاست کارم کدام روز که در هم نمیشود مقصود کفر و دین شده بر خاطرم عیان الا به یک وصال که ملهم نمیشود هر دیدهام به دولت دل زخم تازهای است دریا به چشمه چشمه دهی کم نمیشود خواهی بنای خانهآ غم را دهی به سیل بیهایهای اشک دمادم نمیشود(3 دیوانه مشربی که دلش نام کردهاندغمگین نمینشیند و خرم

گانگان به هم نمک شیر و شکرند محرومی من است که محرم نمیشود

بر آب اگر رود خس اگر بر هوا چه شد

بر آتش «خلیل» مقدم نمیشود

560 دمی که از گل رویش گل شراب دمید ز روز بخت سیاهم صد آفتاب دمید از قطره قطرهآ شبنم چو صبح می تابد «و ان یکاد» که بر روی گل سحاب دمید به رنگ شعله عیان است باده از رگ تاک از آن ز خاک سیه مست پیچ و تاب دمید

یش گرم روان خار و خاره را چه محل درنگ آبله از پای بیشتاب دمید هنوز چشم سراسیمه حیرت آلود است هزار صبح تجلی گر از نقاب دمید به طرف باغ شبی میل خواب ناز نمود چمن چمن گل رعنای نیم خواب دمی

به یاد روی تو میزد «خلیل» فالی خوش

بهشت بود و بهار آنچه از کتاب دمید211

561 اگرچه از ستم حسن آه نتوان کرد چنان مباش که سویت نگاه نتوان کرد به یاد روی توگل میزند صلای شراب دگر ملاحظهای از گناه نتوان کرد زبس که صوفی بی وجد و حال گشت پدید گذار بر ms458 طرف خانقاه نتوان کرد کمند ناله کمان میکشد اگر بر چرخ شکار کام در این صیدگاه نتوان کرد شبی که هجر تو افسرده داردم ز حیات بیان شعلهآ جانسوز آه نتوان کرد لبم زناله و چشمم زگریه در خطر است اگرچه در دل سنگ تو راه نتوان کرد عنان آه به صد حیله بازمیدارم هزار خانه به یک دم سیاه نتوان کرد کنون که حاصل روزت دریغ و افسوس است به غیر نالهآ شب عذرخواه نتوان کرد مباش این همه دنیاپرست اگر مردی که ترک سر ز برای کلاه نتوان کرد زناتوانی من یاز مهربان من است مگو که تکیه به حال تباه نتوان کرد

در این دیار که باشد «خلیل» شحنهآ شوق

شکایت از ستم سال و ماه نتوان کرد(2)

هیچ نپرسی «خلیل» کو به کجا رفت

جز سر کویت دگر پناه ندارد سرسودایی ام با عشق تا سرگرم سوداشد زسیل گریه راهم گر به کوه افتاد دریا شد قناعت کرده بودم پیش از این با شوق دیداری هوای کام(2) پیداگشت ناخرسندی ما شد سکندر آمد از ظلمات چون یوسف زچه بیرون به جز من در ره دل هر که گم گردید پیدا شد فروکی مینشاند اشک و آهم شوق بی خودر چه بیم از آب و آتش می کند رندی که رسوا شد لکرر شمع سرکش در ms459 صف میخانه و مسجد به آه آتشینم خویش را سنجید رسوا شد(3) خموشی میر مجلس بود خلوتخانهآ دل را خیال عشق شورانگیز تا کردیم غوغا شد چرا عاشقآ شهید جذبهآ خواهش نمیگردد که هرگه یاد یار بی مروت کرد پیدا شد

«خلیل» امروز فکر نامهآ مکتوب میکردم

قلم در دستم از اعجاز نام دوست گویا شد

چند «خلیل» از دل شکسته توان گفت

قلب برآید چو در گداز درآیند1)

565 خوبان که دل به مردم آگه نبستهاند عهدی به خاطر آر که صد ره نبستهاند خواری ببین به عزت یوسف چهها فزود زندان درش گشاده سر چه نبستهاند از شرم نارسایی خود دور ماندهای هر جاکه دوست جلوه کند ره نبستهاند هرچند نیست کلبهآ ما درخور چراغ دست ظهور مهر و ره مه نبستهاند تا نوبهار خدمت گلزار میکند نخلی چنین لطیف موجه نبستهاند(2 هنگام شام گریه اگر یاریای نکرد آخر در دعای سحرگه نبستهاند

آنان که چون «خلیل» خودی کردهاند محو

چندان دلی به ملک شهنشه نبستهاند

566 ابر سیراب ز هر بوم و بری برخیزد به هواداری مژگان تری برخیز که گمان داشت که از دایرهآ حیرانی همچو آیینه پریشاننظری برخیزد عمرها رفت که خوابم نبرد از حسرت که مگر نالهآ زارم سحری برخیزد یار هرگاه کند عزم ستمکاریه پسندد که به جز من دگری برخیزد

بنشینند که صاحبهنری برخیزد خویش را می کشم از رشک اگر در ms460 طلبت چون نگاه هوسم دربه دری برخیز آه کز خوی تو در یک دل آگاه نماند نالهای چند که از آن شرری برخیزد چه شتاب است در این راه که منزل پیداست این قدر باش که از ما خبری برخیزد گر پریشانی دلها همه گردد مجموع نیست ممکن ز من آشفته تری برخیزد چون شوم گم به ره کوی تو در آتش و آبهر کجا پای نهم راهبری برخیزد1 نامه هرگاه نویسم به تو از گریهآ شوق قتاصدی چند ز هر رهگذری برخیزد

هرکه مانند «خلیل» از بی خود کامی رفت

میتواند ز سر پا و سری برخیزد

567 آب را عشق هوس بیزار آتش میکند گر دلی را جمع می سازد مشوش میکند کوشش بسیار را باشد خجالت دست رنج ناله را خرسندی عشاق سرکش میکند نیست از مستی که بر خاک ره افتد آفتاب می کند هر گه تماشای رخت غش میکند بلهوس بی تاب میسازد(3) نمیداند مگر هر نگاهش کار چندین تیر پرکش میکند کار دل خواهد گذشتن آخر از دیوانگی بس که بی خود یاد خوبان پریوش میکند سینه را پیش خدنگش کردهام آیینهوار(3بی مروت رحم بر سامان سرکش(4) میکند

گرد او گشتن نباشد گرچه در دست «خلیل»

جان فشانی حالیا در پای ابرش میکند

568 بر آن سرم که شراب لبت چشیده شود ز(5) هر که غیر تو پیوند دل بریده شود چو تردماغ شوم از شراب خرسندی کریم در نظرم مردم ندیده شود

«خلیل» چون ز دل بینوا برآرد آه

هزار شعلهآ جانسوز آفریده شود از(2) معرکهآ عشق سواران همه رفتند بیکار مباشید که یاران همه رفتند ما ذرهآ سرگشته گرفتار هواییم از دایره خورشیدسواران همه رفتند

کلفافسوس که آن آینه داران همه رفتند نتوان به رخی دیده گشودن به تکلف

وگل پیرهنان لاله عذاران همه رفتند نا چند در اندیشه نشینی عجب از تو گل جز من به گلستان وصالت که برد راه چندان که به گلگشت دیار یک مرتبه از خویش شماری نگرفته صد بار ز خود سبحه شماران همه رفتند31 چون نالهآ رسوای من از پرده برآمد ازگلشن کوی تو هزاران همه رفتند چشم تر من گشت دچار گل دیدار بسیار به سودای بهاران همه رفتند

مشتاقی و آرام «خلیل» از چه قبیل است

برخیز تو هم بیهده کاران همه رفتند

570 اغبان سود ز رعنایی گلزار نکرد که هواداری مرغان گرفتار نکرد آن که خورشید بر آورد ز خواب سحری روزها بخت مرا بهر چه بیدار نکرد هر که آمد به تماشای من ای جان جهان بیتوام تفرقه از صورت دیوار نکرد یست یک لحظه که هر کس به زبانی با خود صهآ عشق من و حسن تو تکرار نکرد یا که این درد جگرسوز توانم گفتن می کند یک تنه یار آنچه آن قدرها که توان گفت ز دل رنجیدم که مرا چون بر او رفت خبردار یک نفس نیست که آن فتنهآ ارباب نظر جلوهها در نظر مردم بیکار نکرد(1) ر(2 هنگامه طلب کوه ز تمکین پرداخت چشم حیرانشدهام نوبر دیدار نکرد

عاشق آن است که در کوی تو مانند «خلیل» ms462

کشته شد صد ره و یک مرتبه اظهار نکرد

571 آتش به سوز نالهآ من باج میدهد اشکم هزار دجله به تاراج میدهد گر ملک خواهی از من بیمدعا شنو سلطان عشق سرعوض تاج میدهد دارد دل رمیدهآ من از خیال تو آسایشی که گنج به محتاج میدهد روزی رسد که روشنی آفتاب ازاوست روزم که تیرگی به شب داج میدهد نظارهام نگشته به رخسار او دلیر هردم هزار خانه به تاراج میدهد کار دلم زساده دلی تا رواج یافت تعلیم صد قمار به لیلاج میدهد با این هوس که صحبت دل شیر و شکر است فرداست دیده سینه به آماج میدهد شوری که هست در سر سوداپرست ما پر سرکشی به خاطر حلاج میدهد

خرسندی «خلیل» که عشقم ندادنی است

سیمرغ بین که طعمه به دراج میدهد(3

سر از باده چون گرم گردد «خلیل»

دگر بحث ادراک خواهیم کرد بمن خویش مرا همره هما بکنید مگر رسم به شما دوستان دعا بکنید کدورتی که در آن بزم بود من بودم چو رفتهام ز میان شما صفا بک

اگر بر آتش من جلوهآ صبا بکنید زند چو آه اسیران به خشک و تر آتشاگر ب من از نظارهآ دلبر چنین شدم بیهوش مرا مباد به او ناگه آشنا بکنید

دلم زخاک خراسان «خلیل» یافته جان

علاج دیدهام از خاک کربلا بکنید21 هر کس اسیر شاهد زنجیر میشود چون آه اهل دردآ جهان گیر میشود سر زد زشاخ غنچه و فصل جنون رسید در حیرتم که ms463 چون شود احوال روزگار زین گریهها که بی تو گلوگیر میشود تا فکر چاک سینه کنم دیر میشود در کام تشنهآ دل بی آرزوی من آب حیات جوهر شمشیر میشود(3 تا بوسهای ز لعل لب خود کند عطا صد آرزو به خاطر من پیر میشود

دیگر «خلیل» دردسر دوستان مده

هر کس شنید حال تو دلگیر میشود

تا نظر باز کند بر سر آن کوست «خلیل»

هر که یک گام قدم بر قدم دل برود(1 به گرد عارض او خط مشک آلود میگردد ز بخت تیرهآ عشاق آتش دود میگردد به یاد آن گل روبس که کردم گریهآ رنگین نگاهم هر کجا افتاد خون آلود میگردد چراغم گشت روشن تا زدم بر شمع جان دامن زیان از طالع فرخندهآ من سود میگردد گهی مینالد از حسرت گهی میسوزد از غیرت نمیدانم چه امشب در خیال عود میگردد خیالش در دل و جان در تن از دهشت سراسیمه که گل چون جا در آتش می کند نابود میگردد کنی زهر تغافل چند در کار دل عاشق به شکرخندهآ زخمش نمک فرسود میگردد

«خلیل، از سرگذشت محنت خود گرم ms464 کن مجلس

از این افسانه آن نامهربان خشنود میگردد(2) در همان راه که صد جلوهآ رهزن باشد هر که از خویش گذشته است به مأمن باشد گر چنین جوش زند از ته دل دانهآ اشک دیدهام تا مژه بر هم زده خرمن باشد تا شود لاله ز روی تو چراغش روشن هر چه آید به کفش نذر دل من باشد

م نیاید هرگز چشم حیرانشدهام نایب روزن باشد

آب گردد ز تف سینهآ گرم تو «خلیل»

دل پیکان بتان گر همه آهن باشد(21 وشینه جوش خون دلم تا کمر رسید عیدی به چشم روشنی چشم تر رسید سعی غیر تفرقه حاصل نمیشود صد بار عشق بر سر من بی خبر رسید هر حاجتی که خاک شد اکنون حساب یافت آخر نهال مهر و وفا را ثمر رسید تا هست روزگار حدیث وفاست گرم میراث من به نالهآ آتش اثر رسید کردند صلح دیده و دل تهنیتکنان بیگانهخو مسافر من از سفر رسید معشوق طرح بزم تلافی فکنده است خوش دولتی به عاشق بیپا و سر رسید شبها چرا فریفتهآ خواب غفلتیما رانفسنفس ز پی هم سحر رسید بی آرزوی دل نبرد هیچ کس به سر لیکن مرا ز هر دو جهان بیشتر رسید

دیوان کند «خلیل» چو عشق بهانه سوز

ظاهر شود که ما و تو راکی ضرر رسید(2 بیرخ و زلف تو سیر نوبهارم میگزد کهت سنبل به گلشن همچو مارم میگزد ر پریشانی ندارم شکوهای از روزگار آن سر زلف پریشانروزگارم میگزد ازکف او زهر اگر نوشم به از شهد است شهد نشئهآ می بیلب او چون خمارم میگزد گوشهآ ویرانهای کو شیون جغدی کجاست در چمن بسیار ms465 گلبانگ هزارم میگزد

یافتم تالدت آواره گردیدن «خلیل»

همچو طعن حاسدان شهره کارم میگزد(3)

حیرتی دارم که با چندین زباندانی «خلیل»

در حریم آرزومندی خموشم میبرد(1

581 ز بس خاری که کردم بی تو با جان فگار خود شدم شرمنده از روی دل امیدوار خود اگر برق فنا بر خرمن هستی زند آتش نمیآیم چو داغ لاله بیرون از حصار خود زبی تابی به راه صبر این توفیق میخواهم که بینم خاک راه توست روزی غبار خود نشد یک دانهآ توفیقآ سبز از کشت امیدم چه دل گرمی مرا باشد ز چشم اشک بار خود

«خلیل» آن بی وفاگر سرگران باشد ز صید من

دراین فکرم که گردم بر سرکویش شکار خود(2)

582 روزی که نقد حسن به نام بتان زدند بر قلب عاشقان محک امتحان زدند آوارگان دشت غمت همچو گردباد بسیار خویش را به صف آسمان زدند آنان که میزدند به گل طعن آب و رنگ امن چو سرو در قدمت بر میان زدند دیدند غنچههای امیدم چو نوبهار دست طمع به دامن باد خزان زدند

خوش باد بخت و طالع آنان که چون «خلیل»

از سرگذشته بوسه بر آن آستان زدند(3)

.......(2) خویش رمیدن دارد(3)

عید نوروز تماشاطلبان است «خلیل»

قطره قطره دلت از دیده چکیدن دارد نگهم ز روی آن گل به بهار خنده دار همه جا پیادهآ ما به سوار خنده دارد مگرم شکفته دیگر گل گریههای مستی که به صدهزار حالت لب یار خنده دارد تدمیده صبح صادق که ز بخت هست دشمن به سیاه روزی من شب تار خنده دارد من آرزونسب را چه فتاده در زمانه سفر از کنایه خون خورد و دیار خنده دارد چه به خون خویش جوشی ز شراب غیر خوردن بر ما چرانیایی که خمار خنده دارد ز دیار عاشقانم که کمینه روشناسش نه به ننگ نکته گیرد نه به عار خنده دارد که به صید تازی آمد به حرم نظارهای کن شده کعبه تهنیت خوان و شکار خنده دارد چمن وصال دیدم برسان ز من به یاران همه نخل آرزوها بر و بار خنده دارد دل کافرت ندانم که نهان چه گفت با تو به امیدواری من دل زار خنده دارد41، به سر سخن میارم که ز وعدههای شوخت سخنی به یادم آمد که هزار خنده دارد

تو به عشق بی محابا مکن این چنین دلیری

به «خلیل» آتشین خو خس و خار خنده دارد شکستم بر شکست از طالع نامرد میآید سر آزادهای گردم که از خود فرد می آید چنان بدخوی دیدار است چشم عاقبتبینم که بر وی بوی پیراهن به جای گرد می آید خوش افتاده است حسن بی محابا را دل آزردن اگر مقبول شد عاشق بلاپرورد می آید من و انکاربت شرم از خدا زاهد نمیداری یکی چون من میان ms467 صدهزاران فرد می آید در آن وادی که بی با کانه تر از برق میتازم چو باد صبحگاهی آتش آن جا سرد می آید1 چه جای عرض حاجت حالتم را دوست میداند چه از دست و زبان دشمن نامرد می آید ندانم عید و نوروز این قدر دانم که هر ساعت ز یاران از برایم تحفههای درد می آید کشم گر پا به دامن از طلب آسوده نشینم2سری دارم کز آن صد آسیا در گرد می آید

«خلیله از اشک آتش رنگ می پوشم ز یارانش

ملامتها که از دوران به روی زرد می آید سر آزادمردان ننگ دردسر نمیداند اگر عاشق گذشت از جان دل از دلبر نمی داند زنم گر بوسه بر داغی رخی را در نظر دارم چو گردد مست بی پرواگل از ساغر نمیداند

بدجرعه نوشم زهد را از بنده یاهویی قناعت با می تلخی کند کوثر نمیداند ل و جان میکند تاراج و تحسین میکند خود ر شه اقلیم ما دلداری لشکر نمیداند بلاک عاشق بی آرزو گردم که یک ساعت به خودکامی ز دلبر خویش را کمتر نمیداند تو را اندیشهآ باطل کند چندین سراسیمه دل عارف هراس عرصهآ محشر نمی داند رقابت میکند دنیا پرستان را به هم دشمن گدای بی نیازی شو که خاک از زرنمیداند

«خلیل» خویش را آن بی مروت کعبهآ دلها

چنان بی قدر میداند که خاک در نمیداند ناله را سوخته جانان تو جان میدانند اشک راسرشکن نقد روان میدانند هر چه کردند به خود دلنگرانان مشکل از کم و بیش جهان گذران میدانند باس بیهودهآ خود داشته خاموش نشین در و دیوار در آن بزم زبان میدانند طاقت دردسر عشق نداری بگریز ققدر این مرتبه ms468 رندان جهان می ردم هیچنداننده تماشاطلبان چهرهآ زرد مرا برگ خزان میدانند غیر دلدادن و جانباختن ما و شما روشی هست که آسوده دلان میدانند به زبان آوری ما و توگوشی نکنند اهل دل حالت پیدا و نهان میدانند خودنمایان نتوانند ز خود بیرون رفت کسب هر شیوه که کردند همان میدانند

گرد آن طایفه گردم که به آئین «خلیل»

نه غم آب نه اندیشهآ نان میدانند(2 در عشق سر ز قید خرد میتوان کشید سامان جان ز ملک جسد میتوان کشید از خویش اگر غبار تمنا فشاندهای در راه سیل(3) حادثآه سد میتوان کشید یک دم اگر به ناله دهی اختیار دل صدساله کین زاهل حسد میتوان کشید1

.های بیهوده چند ناز بلد میتوان کشید تا رفتهای ز خویش به منزل رسیدهای چون تیغ ناز جلوه دهد حسن خودنما

ادست از تلاش عمر ابد میتوان کشید نر میشود سواد سرانجام روشنت بر صفحهآ جهان خط رد میتوان کشید تسلیم اگر شوی به هوای وصال یا طرح بهشت کنج لحد می توان کشید

شاید که رفته رفته به نیکان رسی «خلیل»

دامان ز ننگ مردم بد میتوان کشید

589 گر اغیار از هستی برآید یار میگردد غلط بود این که عاشق در نظرها خوار می گردد ندارد یاد عشق خودنما چون من نظربازی نگاهم بر کمرگاه بتان زنار میگردد ز بس از محنت دوری قوی شد ناتوانیها هوا در پیش ر به ظلمتخانهآ دوران دل مهرآزمای من چراغ دیده بر کف از پی دیدار میگرد

خم ناسورش زبان از بردن نام دلم افگار میگردد اگراین خودنمایی مینماید زخم ناسورش

اگر از خاک برداری گلستان را بهار از پیشکاران خجالت کار میگردد می صد بار عاشق میتواند ترک سرکردن نه چون ms469 زاهد هلاک طرهآ دستار میگردد تمنای توام از بس که بیخود میکشد هر سو دلم در کنج خلوت بر سر بازار میگردد

نمیداند «خلیل» از کعبه و بتخانه خرسندی

به جزکوی تو هر جا میرود بیزار میگردد

590 هر کجا چون من و دل یک دو سه یاری باشند کیستند این دگران تا به شماری باشند چشم عشاق زبس کرده به دیدار تو خو چون به کف آینه گیرند بهاری باش

شیخ و برهمن مشوید بگذارید که هر یک پی کاری باشند مانع دشمنی شیخ و برهمن مشوید یکه تازان که به خورشید رسانند خروش رسد آن روز که کمتر ز غباری باشند هل دل را صفت دوست پسند افتاده است گر یکی در نظر آیند هزاری باشند خاک گردند و نگردند هم آغوش قرار که سراسیمهآ آشفته سواری باشنا نونهالان چمن رشک برند از ایشان گل و سروند اگر بوتهآ خاری باشند

را نشئهآ هشیاری مستی زده راه رفت آنها که گرفتار خماری باشند محو گردند اگر هجر برآرد شمشیر وصل چون جلوه کند آینهداری ب فارغ از واهمهآ دوزخ و امید بهشت داغداغ هوس لالهعذاری باشند وقت شوقند زصحرا دو سه گامی در پیش شکر کینه چو صف بست حصاری باش دستافشان اگر از خویش گذشتند رواست دین ودل باختهآ روی نگاری باشند(1)

روز این طایفه را روشنی ای هست «خلیل»

نظرافروختههای شب تاری باشند چند سرگشته دوی در طلب دنیا چند گر نه دیوانه شدی بیهده این سودا چند چه گریزان شوی از خلق پی شهرت خویش فیض خلوت نشناسی هوس صحرا چند اندگی بر تو تمنای جهان ساخته تلخ چون گداپیشه حریفان طمع حلوا چند روز و شب شکر و شکایت کنی از دشمن و دوست نیستی منفعل از حالت خود اینها چند از خجالت نبری صرفهای از گفتوشنید پیش آگاهدلان ms470 لاف دل دانا چ تو که سرخوش ز می وصل نباشی امروز بادهآ رشکآ دلیرانه کشی فردا چند ترکتاز ستمت گرد برآورد از دل آخر این خانهآ ویرانشده را یغما چند نگوییم دعا را اثری میباشد بی سرانجامی این نالهآ بی پروا چند به شکرخنده حریفان دگر بدخویند تا به کی با من دل سوخته استغنا چند مستی شوق ز پروانه ندارند دریخ بیخبرگشت خمارت قدح صهبا چند21 مرغ بسمل ز تو کم حوصله آزادتراست این همه دعوی همنسبتی عنقا چند

نکند گوش به افسانهآ دلخواه «خلیل»

گفتمت چند کشی دردسر بی جا چند

رگر نوازشی نکند به پرسشم که به شبهای تار می آید

الوحی دل کار خنده اوج گرفت دگر زکوی تو امیدوار می آید شراب کوثر اگر حور ریزدم در جام به کام بیلب او ناگوار می آید هزار دل نفسی بهر جان کنم قربان نثار روی تو راگر به کار می آید21 در آن محیط که طوفان ز خویش ایمن نیست شکسته کشتی ما بر کنار می آید

رهی که عشق فکنده است پیش پای «خلیل»

پیاده میرود آن جا سوار می آید تمنای تو بی با کانه از خویشم برون آرد غنی از شاه گرداند که درویشم برون آرد به راه آرزو خاری که گرمی کرد با پایم اگرگویم به دل از دیدهآ ریشم برون آرد کجا بخت چنان دارم که در کنج شکیبایی درون آرد تو را از دام تشویشم برون آرد ام عمر بودم دوره گرد اما دم بسمل برای رشک نزدیکان خود بیشم برون آرد ms471 به بت بسیار مایل گشتهام کو گرم رخساری که آتش از نهاد کافراندیشم برون آرد به بازاری که یوسف نقد جان بر دست میگرده خیال او زسودای کم و بیشم برون آرد چرا از بهر دنیا خونی چندین هوس باشم شهید نیستی گردم که از خویشم برون آرد نباشد بلعجب ار بخت دارد پی که میدانی اگر سرچشمهٔ‌ نوش از سر نیشم برون آرد(2،

«خلیل» از جور بیزاری نباشد رسم و راه من

وفاداری گمان دارم که از کیشم برون آرد

معشوق دنیا این قدرها برده از کارت مگر نشنیدهای جان باختن آسان نمیباشد دل از خواهش به جان آمد خوشا اقلیم خرسندی که موری از سلیمان طالب احسان نمی باش مکرر با خضژآ سیر بیابان فنا کردم اگر تا روز محشر طی کنی پایان نمیباش

ت بیرون از دو عالم کز تماشایش دل عاشق ز جور دلبران ویران نمیباشد بسی بر چاه و تخت مصر گردیدم چو بیکاران چنان حسنی که دل میخواست در کنعان نمیباشد سر بازار رسوایی ز بیم شاهد عصمت نگاه خیره در آیینهای حیران نمیباشد

«خلیل» انکار عشق از چون تویی کی می کنم باور

محبت در دل اهل هوس پنهان نمیباشد11 آن که در مستی زدستم می ننوشد گل نبوید گر به هشیاری از او احوال خود پرسم چه گوید من خموشی را کنم تحسین و پنهانی نگاهم ر چه خواهد از تو پرسد هر چه خواهد با تو گوید کی کند باورکه در دل مجلس شاهانه چیدی چشم سرگردان من تا هر دو عالم را نپوید بس که از نظارهآ روی تو چشمم گشته منعم کاسهاش را ابر اگر ضامن شود دریا بشوید وصل بی پروا نمیدانم چه میخواهد که دیگر گریهام ms472 از گریه جوشد خندهام از خنده روید نکتهای آمد به یادم عرض میدارم به یاران هر که خود راگم کند امروز در جنت نجوید

یست بشنو واعظ دل مرده دیگر بیش از این بر خود نموید

با «خلیل» آمیزش من غیرت شیر و شکر شد

شهرتی دارد که هر آشفتهدل آشفته جوید(2، این که در گلشن دل خار و خسی ننشیند همه این است که با بلهوسی ننشی دل شکستن غرض این بود وفادار مر که در این منزل ویرانه کسی ننشیند

هست ندانم ز که معلوم کنم ناله در سینهآ چاکم نفسی ننشیند در دل من که جهان تنگی از آن یاد گرفت دیردیر آمده خودکام بسی ننشیند ترک لذت کن و فارغ ز حسودان میباش بر سر خوان قناعت مگسی ننشیند چه در این بادیه افتاده تر از فرسنگی گام بردار که بانگ جرسی ننشیند

نشوی غافل از احوال دل خویش «خلیل»

عشق برخاست از این جا هوسی ننشیند شب که خویش تاب و تمکین مرا سیماب کرد شورشی کردم که صد پروانه رابی تاب کرد داشتم گاهی به یاران بلکه با خود بازگشت ازداریهای عقلم دشمن آداب کرد

گار سرمه واری گرد من در دیدهآ گرداب کرد خواست گل بر چهرهآ خورشید مالد روزگار سرمه واری در چنین طوفان که سر را نیست سامان حبابمنعم از کو

منعم از کوتاه بینی تکیه بر اسباب کرد تا به بیداری چه گلها بشکفد روز وصال ه

رصالهر شب هجران به صد افسانهام در خواب کرد پیش از این گلبانگ بلبل این نواخوانی نداشت نالهآ من نالهآ دستانزنان را باب کرد پرسش فرهاد و سیر بی ستون کردم هوس کوه را تمکین من هم سجده گاهی جای عیسی زیر گردون تنگ ms473 بود خاک را اشک روانم گوهر نایاب کرد کور را جام جهان بین کی درآید در نظر پیش روی یاز زاهذ روی در محراب کرد

این نظربازی که من با گل رخان دارم «خلیل»

خون ارباب هوس را هم شراب ناب کرد

شوقم از خویشتن برون آورد شور رسواییام جنون آورد

کی دل آرزونسب که مراست از درم شاهدی درون آورد

ساخت صبرم به کوی او رسوا گرچه با لعل وازگون آورد

نتوان شرح داد حال «خلیل»

دل شکستن به خود شگون آورد اگر زخویش زمانی سفر توانی کرد زحال خود دو جهان را خبر توانی کرد به این که جامهآ ناموش چاک چاک زنی سری ز میکدهآ ما به در توانی کرد گر نگشته یقینت که فتح کشور دل به نالههای پریشاناثآر توانی کرد هوای بزم وصالت اگر برد از راه هزار بار دمی ترک سر توانی ک چو تردماغ شوی از شراب خرسندی تمام زهر جهان را شکر توانی کرد لا حمایت عشق کریم اینت بس شبی ز آه دمادم سحر توانی کرد2 نگاه خیرهآ خورشید را که بخشد نور به روز تیرهآ من هم نظر توانی چنین که قصهآ عشق تو نیست بی پایان حدیث شوق مرا مختصر توانی کرد تلاش عشق هوس سوز کن ز پا منشین کدام شیوه از این خوبتر توانی کرد همین که راه دلت خود پسندیای نزند3 چو(4) عیبهای ms474 حریفان هنر توانی کرد

«خلیل» چند کشی طرح کاسههای شراب

دماغ خویشتن از گریه تر توانی کرد

انه چراغ نظرم روشن ساخت به حضور دل آگاهآ براتم دادند با که این نکته توان گفت که در وادی شوق ذرهای بودم و چون کوهآ ثباتم دادز دیده تا از دو جهان سرمهآ تجرید کشید جلوه بر آینهآ وحدت ذاتم دادند عبرم نیست چه کردم که به آن استحقاق ناگهان کام دو عالم به زکاتم دادند فت اگر عمر گران مایه به تلخی چه زیان به تلافی سخنان چو نباتم دادند در بیابان طلب آبلههای دل زار هر قدم چشمهای از آب حیاتم دادند بوتهآ خار تعلق چو ز دل برکندم راه درگلشن صد حسن صفاتم دادند

تا شکستم بت بیحاصل پندار «خلیل»

نکتهدان دلبر موزون حرکاتم دادند میآ بیلب او نمک ندارد کام دل من فلک ندارد داغی که فتاد از آن سیاهی چشمی است که مردمک ندارد هرکس که دهان تنگ او دید در هستی نقطه شک ندارد برگریهآ من نه جای خنده است عشق است و بلا حنک ندارد مشتاق تو همچو طفل خودسر اندیشهای از فلک ندارد بیهوده متاز از پی دل این آهوی مانده تک ندارد

آنها که «خلیل» می کند ثبت

بر صفحهآ دهژ حک ندارد دایم شکایت من شکر دعا برآید هر جا که باشد آن گل آهم هوا بر آید روزی دو گرد کویش منت کشم ز خواری بیگانه خویی او تا آشنا بر آید راز نهفتهای نیست آیینه خاطران سنگ مزار عاشقآ آتش نما برآید

هر دم به رنگ دیگر آن یاردوست دشمن

خون «خلیل» ریزد تا کام ما برآید دیدهام تا خجلت آلوده دامانی کشید ابر رحمت بر سرم چتر سلیمانی کشید بر سرکویی که بوی گل ز مشتاقان اوست عاشق از مهر و وفا ننگ گران جانی کشید در چمن روزی که گل بر خویشتن میکرد ناز بلبلان را نالهآ زارم به مهمانی کشید بر رخ دشمن نمیبندد در دل مست شوقرفته رفته کار راز من به عریانی کشید با شکست دل تو را تا الفتی رو داده است هر کجا آبادیای دیدم به ویرانی کشید از من رسوا که گیرم گوش از فریاد خود انتقام عهد خاموشی زباندانی کشید کافرم کافر که در این مصر قحط مردمی بر سرم دست نوازشگز پریشانی کشید کاتب تقدیر صد بار از برای امتحان سرنوشتم را رقم بیچین پیشانی کشید دیدهآ گستاخ بین من که یادش خیر باد روز و شب با چشم مستی باده پنهانی کشید خویش را گر دوست داری پاس چشم و دل بدار روی او آیینه را در قید حیرانی کشید

کی «خلیل» از تلخی می ترش روخواهد شدن

کاسههای زهر دوران را به آسانی کشید

سبزگردد دانهآ امیدواریها اگر شمشیر او در رهگذارم سر نمیریزد ms476 در آن وادی که از اندازه بیرون است پروازم همایی را نیفتد ره که بال و پرن زبس در عشق بازی مهربانی گشته آیینم زا

زلال خون من چون جوهر از خنجر نمیریزد

به پایم چشم سرگردان اگر گوهر نمی ریزد به راه شوق گام از گام هرگز برنمی دارم به پایم چن چرا فرهاد غیرت میبرد بر عشرت خسرو مگر دوران می دوری به جام زر نمیریزد گل نظاره میریزد به جای اشکم از دیده شراب ناامیدی هاست کز ساغر نمی ریزد نمیافتد گذارم بر سر بازار جانبازان که تیغ فتنه را تمکین من جوهر نمیریزد

«خلیل» ایام بی پروا چه دارد در نظر آیا

غبارم را به جز در کعبهآ آزر(1) نمی ریزد ز خاطز آرزوی گل عذاران برنمی خیزد شکفتن از نهاد نوبهاران برنمی خیزد من و فرهاد و مجنون هر سه را افتاده یک حالت چرا آزاده ای از خیل یاران بر نمی خیزد کام خود سمند دلبری در ترک تاز آور غبار از کوچهآ ما خاکساران برنمی خیزد نمیدانم کدام آتش عنان آراست میدان را

آراست میدان که فریاد سپندی از سواران برنمی خیزد مرا هرگاه دید آهسته میگوید به همرازان چنین دیوانهای در روزگاران برنمی خیز فراوان دیده باشی بلبل بی آشیان اما یکی مانند من از صدهزاران بر جهان در قتل ما ییهوده خود را میکند رنجه مگر از دست زرین گوشواران برنمی خی سحر در کوی او مستانه با خود سیر میکردم به غیر از نالهآ امیدواران برنمی خیز

یک صبحدم خورشیدرخساری به خاطرجویی شبزندهداران بر نمی خیزد

«خلیل» از بهر خود آسایشی ناچار پیداکن

مگر این شیوه از بی اختیاران برنمی خیزد

606 بهخشم رفتهآ ما از نزاع بس نکند هر آن چه عشق فسونگر کند هوس نکند نمیشود که تمنای عشق دشمن دوست هزار آینه را طالب نفس نکند دعا کنید دعا دوستان برای خدا که رفته رفتهام ms477 آن شوخ بلهوس نکند در این دو روز که لبریز گشته ساغرگل خوشا دلی که به جز ناله هم نفس نکند همین نجات هوس دارم از تپیدن دل به راه کعبه مرا پیرو جرس نکند حضور نالهآ بیتاب را غنیمت دان اگرچه گوش به داد تو دادرس نکند ازبس به خون دلم تشنهاند همنفسان حمایتم به جز آن شوخ هیچ کس نکند نقابپوش اگر آیی به سیرگلشن طور نهال شعله بهاری کند که خس نکند

«خلیل» اگر لب شیرین شاهدان این است

به گرد خوان تمنا که را مگس نکند

647 شوق خودسر هر که را خواهد سروری میدد صد تمنای سلیمانی به موری میدهد لوح دل را از تمنای دو عالم ساده کن بادهآ امیدواریها غروری میدهد گرنه دست از آستین بیرون کند تمکین صبر بی دلان ناشکیبا را که زوری میدهد رگیهای دل سرگشتهآ ما از چه روست دیدهآ آیینه را روی تو نوری میدهد نا شدم بی خود از او یک لحظه غافل نیستم شئهآ بیهوشی عاشق شعوری میدهد هرکه مرگ یک هوس بیند در این دیرینه کاخ خاطر آسودهاش سامان سورة هر ناکامی مهیا کرده دوران دورنگ گر شراب لعل از جام بلوری میدهد تشنهآ جام تعلق چند خواهی بود چند بر امید این که ساقی تلخ و شوری میدهد آن چنان کز گرم خونی عشق میگردد نها مهربانی حسن رعنا را قصوری میده

حیرتی دارم که آن شوخ هوس پرور «خلیل»

چون مرا از من ستاند ناصبوری میدهد به شمشیر اجل جان من از تن برنمی خیزد تمنای تو از دل بعد مردن برنمی خیزد زبیم خوی او ازیس نفس در سینه دزدیدمگرم صد بار سوزی دود از من برنمی خیزد راغ از نالهآ بی صبر [و] سامان میکنم روشن به عهد من شرار از سنگ و آهن برنمی خیزد ms478

کنان خود رحمتی در خاطرت آیدغبار ما به استقبال توسن برنمی خیزد جهانی گرچه میبندند زنار بتی بر خود یکی از صدهزاران چون برهمن برنمی خیزد گر مرغ دلم جاگرم سازد بر سرکویت ز دستانداز صد سنگ فلاخن برنمی خیزد

بد ز ما شوریدهاحوالان نمی پرسی که آه از دل نگاه از چشم روشن برنمی خیزد ز بس گشتم ضعیف از دستبرد محنت دوری به صد تکلیف آهم تا به روزن برنمی خیزد گرفتاری که بر یاد تو بیخود میشود شبها کدامین صبحدم مستان زگلشن برنمی خیزد تو بهر دانهای بر آب و آتش میزنی خود من آن مورم که در تعظیم خرمن برنمی خیزد

«خلیل» از ننگ بخت تیره روز من که گم بادا

نهال شعلهای هرگز ز ایمن برنمی خیزد ز یاران چند پرسی حال من آیا چه خواهد شد به غیراز این که عاشق می شود رسوا چه خواهد شد کشد در پرده بر ما هر زمان شمشیر خودکامی اگر روزی شود نا

ی اگر روزی شود نامهربان پیدا چه خواهد شد در این وادی شود صد کعبه سرگردان تر از مجنون

ن گرفتم جاکنی چون کوه در صحرا چه خواهد شد(1) نوازش گر به دشنامی کنی امیدواران را

ان را نمیدانم زیان ناز و استغنا چه خواهد شد مرا امروز اگر خرسندی ای بخشی چه نقصان است که داند جز خدای غیبدان فردا چه خواهد شد غمی دارد که ما بی حاصلان ریزیم خون هم در آن کو تاقیامت گر شود غوغا چه خواهد شد قیاس کار از من کن اگر دانستهای خود گرفتم گشته باشی در جهان عنقا چه خواهد شد

لب خشک «خلیل» از چشم ms479 گریان تر نمی گردد

دل هم سنگ کوهم گر شود دریا چه خواهد شد تا چند گرفتار به دام هوسی چند راضیشده از خود به امید نفسی چند ملک دو جهان وسعت یک گام ندارد انگار برانگیخته باشی فرسی چند

آویخته از(1 دامن محمل جرسی چند چون باز شناسم دل خویش از دل مجنونآویخته از(1) دامر آه آن جگرم نیست که گویم به تو گستاخ پاس شکر خویش بدار از مگسی چند کو دست و زبانی که توانیم برآورد فریاد ز خونخواری فریادرسی چند راهی ننمودند به ما در حرم و دیر گشتیم سراسیمه به گرد قفسی چند

حیف از تو که گردی زپی هیچ کسی چند من در طلبت دربه درأفتاده تر از گرد حیف از تو که گردی ز

سوزم چه کنم آه عاشق نکنی تفرقه از بلهوسی چند

آتش گذرد همچو «خلیل» از تو به اندام

خود را چه زنی بر صف هر خار و خسی چند دل آگاه را اندیشهآ مستی نمیباشد به شهر ما نشان کوچهآ هستی نمیباشد به دام آوردهام عشق جنون افزای خودسر که می گوید نهنگ فتنه جو شستی نمی باشد خس و خارهوس از دل برآور یاراگر خواهی مقام دل گشای شاهآ بیبستی ن نمی دانم کجا این نکته خواهد گشت معلومت اگر همت رسا افتد تهی دستی نمیباشد گواه از بلبل و پروانه عالم عالم است این ج محبت گر نباشد در جهان مستی نمیباشد ز استغنای او گردید ظاهر جرأت عجزم بلندی گر نگردد سد رهآ پستی نمیباشد

«خلیل» از دهر کم فرصت به مستی انتقامی کش

که دانی این قدرها مهلت هستی نمیباشد

«خلیل» آتشین خو را چه واقع شد نمی دانم

که دامان تاگریبان دم به دم از گریه تر دارد

613 شب ما را سحر چه میباشد آه ما را اثر چه میباشد چون نگه با نگه شود همراز در میان نامهبر چه میباشد کی شناسد نگار آینهرو عزت چشم تر چه میباشد گر هوس کشته میشود صد جا عشق داند هنر چه میباشد سر ما را به تیغ بازیهاست شوق از این بیشتر چه میباشد می روم تا به بزمگاه وصال غیر کشتن دگر چه میباشد تو که عاشق نهای نمیدانی نالهآ دربهدر چه میباشد هر کجاگلشن تجرد هست قفس بال و پر چه میباشد تیغ او گر کند هواداری جان چه کاره است سر چه میباشد

گردون ز رشک تیغ به خود میکشد «خلیل»

چاکی اگر به سینهآ افگار ما رسید از دولت وصال توام مژده داد باد چون بوی گل به باد روم هر چه باد ب. بر طرف جو ز ساغر گل باده میزدم روزی که پا به عرصهآ گلشن نهاد باد ایک به خاطر دل سوداییام سپره از کار غنچه گرگرهی میگشاد باد ذر این هوس که بر سر کوی تو پی برد بسیار همچو اشک به پایم فتاد باد سندین می خمار جدایی چرا کشم ساقی بیا که پیر مغان از تو شاد باد فر فکر سرکنی غم دستار بهر چیست چون افکند به خاکن کلاه قباد باد

پردنمآشفته ساخت خواب تو را بامداد باد شرمندهام که از خبر جانسپردنم

چشم تری زکوی بتان میبرم «خلیل»

از من به یادگاریات این نکته یاد باد یار هرچند نگه دشمن و خودرا نشود نشود عاشق بی حوصله رسوا نشود شده از واهمهآ خوی توبی تابی اشک گرهی چند که از کار دلم وانشود حسد مدعیان بس که ز حد ms482 میگذرد به مقامی نرسیدیم که غوغا نشود همت دامن آلوده اگرگشت رسا دیده را طاقت آن نیست که دریا نشود دیدهام دفتر ایام1) جهان فرد به فرد روز یک وعده محال است که فردا نشود حسن یوسف که به عصمت شده مشهور جهان نتواند هوس آموز زلیخا نشود سرخوش جام طلب گر شدهای میدانی منصب کامروایی به تمنا نشود لشکر گریه به هم عهد شبیخون بستند فتح عشاق به نالیدن تنها نشود درنیاید هنر هم نفسانش به نظر هرکه بر عیب خود از هر مژه بینا نشود نقد بازار جهان را محک تجربهام جنس مقصود همان است که پیدا نشود

باخبرکی شود از عالم بالا چو «خلیل»

هرکه دیوانهآ آن جلوهآ رعنا(2) نشود شوخی که هست نسبت رویش کمال عید آراست از جمال بهشتی جمال عید بروی نیم ناز تو صد دست میبرد در شوخی حجاب گرو از هلال عید گر فارغند از تو حریفان شکفته باش تا چاشتگاهآ روی نماید زوال عید قربانیان شوق تو خودکام مردمند چندین نبود خیره کشی در خیال عید چون رسم کهنه گشت فراموش روزگار هنگام جلوهآ تو نباشد مجال عید

کاری به مذهب دگرانم «خلیل» نیست

من دولت وصال شناسم وصال عید روزی که من شهید تو گشتم عدم نبود بر صفحهآ زمانه ز هستی رقم نبود چون بی حجاب بر در آسودگی(2 زدم آهوی شیرمست بتان رام رم نبود د آرزو به خواب خوش امن در بهشت بیداریای نبود که بر خود ستم نبود

گار بود که آغوش میگشاد شرم نظاره بیخود و یارای دم نبود گر شاهدی طلب کنی اینک ستاده شمع آتش به گرمی ms483 من افسردهدم نبود بر سنگ امتحان چو زدم نقد خویش ر یک سر به داغ عشق و جنون محترم ن حرفی به گوش میخورد از آرمیدگی در روزگار پیش که دیر و حرم نبود اکنون هزار حاجتم از هم خجل شوند این شیوه چشم داشت مرا از کرم نبود

یا رب «خلیل» را چه تمنا فریب داد

زین پیشتر وظیفه خور بیش و کم نبود باده کی بر رخ مشتاق تو رنگی دار صید بسمل شدهات خوی پلنگی در دیدهای نیست که حیرت کده چون آینه نیس وسعت آباد جهان عرصهآ تنگی دارد ان که بت سینه نزد چاکئ یقین دانستم کافر بیخبر از خود دل سنگی دارد پیش ما بیش ندیده است نگاه خورشید چه بزرگانه به خود نسبت ننگی دارد گفته باشم قدراندازی دل مشهور است به شکار ائر ناله خدنگی دارد

داغ داغند «خلیل» از تو چه آدم چه ملک

که چنین شوخ پریچهرهآ شنگی دارد قدح به رند وفاپیشه میتوانم زد برای دشمن خود تیشه میتوانم زد فریب شوق اگر دام آرزو نشود هزار چارهآ اندیشه میتوانم زد شکست کار حریفان شکست کار خود است چه سنگها که به این شیشه میتوانم زد چراغ تیرهآ آهم چرا نیفروزد ز آتشی که به صد بیشه میتوانم زد اگر چو پنجهآ مرجان برآیم از دریا حذر که برق به هر بیشه میتوانم زد چه میوههای ملامت نکرد در کارم نهال کام که از ریشه میتوانم زد

«خلیل» اگر ز من آن بی وفا نهفته شود

میی ز ساغر اندیشه میتوانم زد مپرس بهر چه عشاق بیقرارانند ت و بینیازی و ایشان امیدوارانند مدار هستی ms484 ظاهر چو خواب بی تعبیر تو را که آینه و آب پرده دارانند

تهآ زنجیر اختلاط مباش ز التفات جنون کوه ودشت یارانند چه در شکنجهآ گردنکشی فرو شدهای اگر برآمدی از خویش خاکسارانند تو خضر خویشی اگر باورت نمی آید بپرس از همه سرگشتهآ دیارانند کدام ذره که هم چشم نیست با خورشید عنان به دست ادب ده که اختیارانند

«خلیل» صید تمنا به کام دل نشود

گدا و شاه در این دامگه شکارانند

622 غم زمانه به تاج و کمر نمیارز به نالههای پریشاناثر نمیارزد از داغ سعی چه آیینه میکنی خود ا ت لاش نام به ننگ هنر نمیارزد حبی که نه معشوق را کند عاشق به کین دشمن بیدادگر نمیارزد دل شکسته گرو کن به نالههای حزین که این متاع از این بی چه زیر بار تعلق به گل فرو شدهای دعای صبح به ناز اثر نمیارزد سعادت دو جهانی که هست نقد حیات به مهربانی جور پدر نمیارزد

«خلیل» را نفس آتشین عطاست عطا

مگو که خار و خسش این قدر نمیارزد شب که اندیشهام هوایی بود ناله در اوج نارسایی بود یار سرگرم شیوههای عتاب عمر در کار بی وفایی بود طلبم گشت رهنمای وصال پادشاهی همین گدایی بود نالهآ بلبلان زگلچین نیست تا چمن بود گل هوایی بود آن چه از زندگی حساب کنم روزگار برهنهپایی بود عشق مرد آزمای هستی سوز کمتر از طاعت ریایی بود گوشهآ وحدتم که رفت به باد لطف یار هزارجایی بود

نالههای «خلیل» سوخته را

از که پرسد کسی کجایی بود رد مرا که از تو دوایی نمیرسد رنج مسیح و خضر به جایی نمی رسد

اندیشهآ من است که جایی نمیرسد پروانه کام یافت به انداز سوختن ان

ما را به این ترانه نوایی نمی رسد گر وعدهآ وصال نباشد بهشت چیست م شرمندهآ توجه اهل هدایتیم گم گشتهایم و راهنمایی نمی رسد

چندین «خلیل» چیست تمنای وصل یار

تشریف خسروی به گدایی نمیرسد

625 رندانه شکار میتوان کرد جانانه شکار میتوان کرد در کوچهآ بویگل کمندان میخانه شکار میتوان کرد صد انجمن از شرار آهم پروانه شکار میتوان کرد تا حشر زبیزبانی من افسانه شکار میتوان کرد هر چیز که غیر آن خود آراست طفلانه شکار میتوان کرد .............. مرغ دل مرا مپندار از دانه شکار میتوان کرد ................ بهانه آفرین را رندانه شکار میتوان کرد ما را به کرشمهای که دانی یارانه شکار میتوان کرد(1 بر طرف چمن ز لاله وگل پیمانه شکار میتوان کرد از گریهآ من به بیت معمور ویرانه شکار میتوان کرد .. سوداگر آشنا نگردی بیگانه شکار میتوان کرد در بزم تو از بهار و باده دیوانه شکار میتوان کرد . شود کمین ساز ... شکار میتوان کرد2)

در ملک دل «خلیل» ناکام

بتخانه شکار میتوان کرد(3 در روزگار تا روش عشق عام شد آسایشی که نیست به عالم حرام شد صید حرم چه منت صیاد میکشد هر جا که یک دو ناله کشیدیم دام شد

صد درد و داغ هست تو را بیشتر «خلیل»

آسایش تو هیچ ندانم کدام شد چندان که دل به زلف تو پیمان شکن رسد آزادگی ز دام تمنا به من رسد سد شعلهام به خلوت دل در سراسر است از عارضی که نور به هر انجمن رسد بگذار تا زگریه کند دیده دل تهی این ms486 چند قطره خون به چه اندوختن رس دانی چه شعلهها که بر آرد ز خویشتن آتش اگر به نالهآ جانسوز من رس بی اعتقاد میشود از خود شکوه حسن کارم از او مباد به واسوختن رسد صد پیرهن ز آینه کردیم صافتر تا نکهت از حجاز و نسیم از یمن رسد دارم حکایت نمکین شنیدنی گل پیرهن درد که به آن سیمتن رسد

ی چشید تا ره روی به آب حیات سخن رسد بسیار تلخ و شور جهان بایدش چشیدتا رهرو

فرض است فرض مشق توکل «خلیل» را

کی بادهآ وصال به کام و دهن رسد آنان که به رخسار دل آرا نگرانند گلچین تماشای جهان گذرانمل از سروقدان لاله رخان دیدهآ بد دورحیران نظربازی خونین جگرانند عضری نتوان یافت در این راه به از خود غافل نشوی کیسه بران هم سفرانند بی تابی شب آه سحزگریهآ دلخواه از ما به هوس پرور ما نامه برانند ترکان بلای نگه دستبه شمشیر دزدیده زهم والهآ صاحبنظرانند

وسر خویش ارباب نظز پیر و جوان جمله بر آنند تنها نه من از عشق گذشتم ز سر خویش

افلاک در این راه پرآشوب خطرناک

مانند «خلیل» اول بیپا وسرانند دل دیوانهام خود را به مزگان سیاهش زد به زورناتوانی راه ترکان نگاهش زد همان ساعت که با ما دهژنامردانه پیش آمد حریفان یک به یک دانند می گفتیم راهش زد مپرس احوال دل دانسته از این ماجرا بگذر به راه کوی جانان یاد دارم برق آهش زد خود آرایی که در ملک ms487 شناسایی نمیگنجد چه آسان در دلم عشق فسونگر بارگاهش زد هوس از آرزوها لشکری آراست بی پایان سوار عشق سرکش یکه خود را بر سپاهش زد شکست عشق از بیداد دوران فارغم دارد ز جور دیگران آزاد باشد آن که شاهش زد واند ناز بر اعجاز کردن چشم جادویش به یک نظاره صد جا راه حرف دادخواهش زد به رنگ باغبان گل والهآ دیدار یارم شد چه رنگین خندهها خودکام بر حال تباهش زد زبی پروایی مستی خود آرایی که من دارم دل صد چاک را چون لاله بر طرف کلاهش زد شب ما تیره بختان روشنی دارد ز آه ما که این تهمت نمی دانیم بر رخسار ماهش زد

به محشر دیگران امیدوارانند از طاعت

«خلیل» بی بضاعت تکیه بر لطف الهش زد رندی که در هوای تو افسانه میشود هنگامه ساز عاقل و دیوانه میشود غیر از نگاه گرم من آتش سپندساز بر شمع روی یار که پروانه میشود دیوانه گشتهاند نهالان ز جلوهات گلزار رفته رفته پری خانه میشود

ی به مدعا نکند سیر اخترم آسودگی زگردش پیمانه میشود بر شاخسار کام ندیده است آشیان مرغی که صید در طلب دانه میشود احوال کلبهآ دل عاشق مپرس چیست آبادیاش دمی است که ویرانه میشود

من ترک آشنایی خود کردهام «خلیل»

دلداز یار مردم بیگانه میشود مطلب نالهآ افگار خدا میداند آرزوهای دل زار خدا میداند چه عجب کوثر اگر دفع خمارم نکند مستم از بادهآ دیدار خدا میداند نه دل از دیده شناسند نه جان از جانان حال رندان گرفتار خدا 0 عشق جان من و دین من و دنیای من است نیست انکارم از این کار خدا میداند سالها باده ز پیمانهآ دلدار زدم نشدم سرخوش اظهار خدا ms488 میدان خواب در سایهآ دیوار دل آرام نکردهوس دیدهآ بیدار خدا میداند بودم آن روز سراسیمهآ صد ناکامی که نه دل بود نه دلدار خدا میداند آن چه خواهد دل بی حاصل سرگردانمجز خدا نیست خبردار خدا میداند

پیش از آن روز که از کعبه نشان یافت «خلیل»

میشکستم بت پندار خدا میداند ن کیست این این کیست این دلها به یغما میبرد آرام ارباب نظر با چشم شهلا میبر ایمان زاهد کفر من در کعبه یا دیر مغان هر چیز خواهد خاطرش پنهان و پیدا میبرد کی با من رسواشده در بزم جانان جاکند خود را به کوی او دلم از خویش تنها میبرد غارتگر ما بیدلان با آن نگاه ناتوان

اتوان صد جان اگر سامان دهی رندانه یک جا می برد

بار را آخر مرا سودای او بیرون ز دنیا میبرد دیر و حرم پیموده شد جایی ندیدم یار را

دیگر نباشد جای من در دیدهآ بینای من

خودکام بی پروای من نام «خلیلا» میبرد مرا شوق دمادم حسرت جاوید میگردد اگر طوی نشانم بی تامل بید میگردد اگراین است رسم عالم امکان که من دیدم ترحم بر دلی دارم که اهل دید میگردد * مستیها که از یک ساغر می میتوان کردن همان زاهد خمار آلود صد تقلید می گردد

ت این سخن گردید استادم که از ساغرکشیدنها گدا جمشید میگردد تو سرگردان خویش ms489 از خودسریهای خردمندی به ما دیوانگان بی چارگی تمهید میگردد مکن اندیشه گر شب گشت روزت عاشقی سرکن نشان سجده در راه طلب خورشید میگردد چرا درمانده سازم خویشتن را بر سر سامان دلم فرمانروای عالم تجرید میگردد ملک بینیازی سکه زن بر نام آسایش طمعاندیش دون زندانی امید میگردد خیال روی جانان تا دلم را ساخت نورانی به دامن قطرههای اشک مروارید میگردد غزلخوان چون به تکلیف بهار آیی به گل چیدن میان نونهالان گلستان عید میگردد

«خلیل» این فیض یکرنگی که از من در ظهور آمد

نوای نالهآ ناقوسیان توحید میگردد

چو طرح وجود و عدم کردهاند مرا بینیازی کرم کردهاند

جب گر مروت پسندد چنیننگوییم بر ما ستم کردهاند

جهان در جهان فیض آزادگی است زاهل تجرد چه کم کردهاند

د سرگشتگانکه از سایهآ خویش رم کردهاند

در این وحشت آباد حیرتفزا چه خونها که در جام جم کردهاند

نگه دار تا میتوان پاس داشت نفس را که تیغ دودم کردهاند

«خلیل» آن که بسمل شد از درد و داغ

چرا نام صید حرم کردهاند شکاف سینه چو بر چاک آستین خندید به سعی بی سبب خویش همنشین خندید شکفته روتر از آنم که گل سراغ دهد مرا که صد چمن زخم بر جبین خندید به بیقراری من گرچه کوه تمکینم عجب مدار ز دریا اگر زمین خندید دلم که دیده نینداخت بر بهار و بهشت به طعنه طنز نمود و به آفرین خندید چنان که زهر شد از گریهام حجابزده ب تو بر شکر و باده این چنین خندید گذشت تا به سراپای روزنامهآ برق چه مایه صاحب خرمن به خوشهچین خندید چو آن غزال به خون بحل شکارم کرد گرفت گوشه کمان از من و کمین خندید211 چگونه حال پریشان خویش شرح دهم به بیزبانی من نقش بر نگین خندید

«خلیل» آب خضر یافتم ز لطف سخن

گذشت آن که طبیبم به مهر ms490 و کین خندید وقت آن خوش که زند در ره دل گامی چند شود از شوق نهان سوختهآ خامی چ از که پرسم که شهادتگه تجرید کجاست چند ناکام دوم از پی خودکامی چند آشیان زادهآ خلد قفسی نیست چه سود ف رصت بالفشانی شده در دامی چند از همان لب که شکز داغ نمک پاشی اوست شدهام نشئه شناس می دشنامی چند من که از کام(2) به ناکآم نگردم خرسند کسی تسلی دهدم تهمت پیغامی چند

بهر افسرده دم آتش نفسی چیست «خلیل»

دم جبریل مکن صرف به انعامی چند گر صبا بر راز مشتاقان سری خواهد کشید هر ملامتگز زبان خنجری خواهد کشید خواب میدیدم که چون دیوانه دیدم ماه نو شاهدی بهر تماشا ساغری خواهد کشید بیقراریهای دل را امتحانها کردهام شوق بیبا کانه در بر دلبری خواهد کشید چند چند از خواهش دل سینه سازم چاک چاک گفتوگوی ما به بزم داوری خواهد کشید آن که صد خلوت به هر آییته روشن میکند هر کجاباشد به روز ما سری خواهد کشید پشت گرم مهر گردون گر نباشی خوبتر کینهآ افلاکآ آخر اختری خواهد کشید1 تا توانی نقد فرصت را غنیمت میشمار آسمان ناموس یاری کمتری خواهد کشید ننگ آزادی که چون تهمت به عنقا بستهاند انتقامش مرغ بیبال و پری خواهد کشید

بهر آزار «خلیل» آن با تماشا یکزبان

در نظرها باز نقش آزری(3) خواهد کشید در سینهآ چاکم که دل از دور نگنجد آتشنفسی هست که در طور نگنجد سری است که راز دل آوارهآ عاشق رسوا نتواند شد و مستور نگنجد هرچند که چون سرمهام از دیده فکنده4 جز خاک رهش در نظرم نور نگنجد پرداختم از نقش هوس آینهام چندان که در آن جلوهآ منظور نگنجد هر ذره به خورشیدی خود یافته آرام حیرانشدهآ اوست که در ms491 گور نگنجد گلزار بهشتم نفریبد به تکلف دیوانهآ خوی تو به معمور نگنجد

آن جا که شود محؤ «خلیل» از می دیدار

در دسر رسوایی منصور نگنجد

نمی گویی «خلیل» آن شعلههای سینه تابت کو

دل بی تاب تمکینت عجب خمیازهای دارد

640 یاد آن خلوت که حسن بیقراری گل نکرد نالههای آتشین کردیم زاری گل نکرد دستبرد فتنهآ(1) هستی ندانستیم چیست تا میان ما و یاران دوست داری گل نکرد عزت مغرور هر جا داغ داغم وانمود اعتبار عالم بیاعتباری گل نکر صد چمن داغ است بر جانم ز هر خندیدنی هایهای گریهآ شبزنده داری گل نکرد آن چه از چشم ترم در انجمن گردید سبز در چمن از سعی ابر نوبهاری گل نکرد تا نبستم در به روی بیمروت آرزو گلستان در گلستان امیدواری گل نکرد

شعلههایی کز دل بی تاب من سر زد «خلیل»

یک شرر(2) از خرمن(3) عود قماری گل نکرد

641 از عهد گرم خونی گل خارخار ماند در دیدهام ز آینهرویان غبار م تا شد سواد صفحهآ ایام روشنم بس عقدهها که در دل امیدوار ماند این جا به قدر حوصله تمکین عطا کتند دریا ز رشک طاقت ما بیقرار ماند

او خاکسار هر خس وخار و مرا «خلیل»

آغوش از کشاکش حسرت زکار ماند هور شاه صفیآ سایهآ اله رسید اثآر به داد دعاهای صبحگاه رسید کلبهآ دل عاشق که عرش بی قدری است ظفر دوآسبه سراسیمه تر ز آه رسید هر آن چه درشب قدرم امید بود از بخت

بخت به هر طرف نظر افتاد چون نگاه رسید تجلیای که به موسی نهفته نازی کرد به دلنوازی روز و شب سیاه رسید زدیو حادثه دیگر چه جای «لاحول»است

جهان جهان دل آگاه را پناه رسید هزار پیرهن یوسف است روینما عجب سعادت بی منته بیا بیا که حضور بهشت و کوثر و حور به اشرف و می لعل و بت چو ماه رسید211 گل حجاب سکندر شکفت رنگ به رنگ چنین که چشمهآ خضری به هرگیاه رسید

رسید وقت که تسخیر ملک نظم کنم

مرا شکوه «خلیلی» به صیت شاه رسید جرم من چیست اگر کار به تدبیر نبود پنجهآ مرد سر پنجهآ تقدیر نبود منتهی شعلهآ صد شمع طرب گشت به صبح نفس سوختهآ ماست که درگیر نبود پیش از آن روز که در عشق شوم بیدل و دین داشتم بخت جوانی که کم از پیر نبود چه دهم شرح که در خندهآ بی پروایی اثری بود که با نالهآ شبگیر نبود(2) برلبش از اثر می گل تبخال شکفت خون بی جوهر ما را نمک ش

زلف معشوق مشوش شده از آه «خلیل»

به پریشانی این سلسله زنجیر نبود

بر «خلیل» آتش سوزنده گلستان باشد

نالهآ ماست که دامان صبا میسوزد1

645 ابر شد باید بساط عیش بر صحرا کشید منت آزادگی از همت والا کشید قطرهآ مست تعلق را به طوفان میدهد هوشیار شوق را نازم که صد دریا کشید مجلس گبر و مسلمان را چراغ روشنم گرچه عمری روزگارم بر رخ عنقا کشید هر زمان دست آزمای اختلاط دیگری است آن که دامان از نیاز ما به صد غوغا کشید بندهآ آن رند آزادم که در سیر طریق جرعهآ وحدت ز جام لالهآ حمرا کشید عارف کامل چو بر دیوان فطرت میگذشت خط نسخی بر سواد صفحهآ دنیا کشید روزگار آنها که با خاصان بزم وصل کرد نتقام از بی سرانجامان ره پیما کشید

جذبهآ مهر و وفا را هست اعجازی «خلیل»

عاشق صادق کی از معشوق استغنا کشید(2)

646 دیده چون او آتشین چنگی ندید موسی از فرعون نیرنگی ندید زین شهیدان هر که آید در نظر تا ره صلحی نزد جنگی ندید لایق خونابهنوشانت زبان نالهای بر هیچ آهنگی ندید

آسمان تا هرزه میگردد «خلیل»

همچو من دیوانهآ دنگی ندید

647 هر آن که چون من بی آرزو شهید برآمد به صدر انجمن شاهدان رشید برآمد ms494 شکوه حسن نگنجد به دستگاه تماشا زخویش هر که نظر بست اهل دید برآمد دعا هنوز ندانسته بود نام سرایت که نالهام به در آسمان کلید برآمد نگاه یار سراسیمه میدود به نگاهم چه حالت است که مردود ما سعید بر آمد سحر خیال تو از خاک برگرفت دلم ا هزار نالهآ حسرتقرین نشید برآمد در انتظار تو از بس زخویش دور نشستم نگه به دیدهآ سرگشتهام سفید بر آمد1) هوای باده کشیهای(2) یاز رهزن دین(3) شد عجب نباشد اگر گریهام نبید بر آمد به دل خیال که آیا دگر گشاده کمین است که شام ماتمیان صبحگاه عید بر آمد

«خلیل» ازنظرافتاده را نوازش عامی

ز خاطرت نرود مدت مدید برآمد

648

دل به یاد یاز نالان میشود فتنهآ صاحب کمالان میشود

بیقراریهای دل در راه شوق حالی آشفته حالان میشود

هر طرف پیدا شوی در صیدگاه عید نوروز غزالان میشود

درگلستان نالهام بر یاد او قبلهآ رعنانهالان میشود

آن نگاه شوخ معنی آفرین دستگاه خوش خیالان میشود

نالهآ بیطاقتم از بیم یار صفنشین بزم لالان میشود

نقد جان و دل چه کار آید «خلیل»

گر به راه نفس تالان میشود عجب مدار که بیباده اهل دل همه مستند هنوز سرخوش پیمانههای بزم الستند اگر ز راست نرنجی مغانه سجدهآ بتکن هزار بار به از زاهدان خویش پرستند

مومیایی لطفی توان درستنمودن دل مرا که زمانی هزار بار شکستند صیب دشمن ما باد حال اهل تمن دمی که بستهآ دامی نیاند ماهی شستند امید هست که سررشتهای به دست آریم11چنین که بر رخ رندان(2 در معامله ب جماعتی که ز خود یک قدم شدند هراسان چه عارفانه ز دام هزار حادثه رستند به زاهدان سر و کارم فتاده از که و از مه ب پیاله و زنار زلف یار به دستند31 منادی است که گم گشتگان بادیهآ شوق به کام خویش به خلوتگه وصال نشستند

من و«خلیل» ز ms495 سودای عشق شهرهآ عالم

هوس پرست حریفان همان که بوده و هستند ز بهر کشتنم چون یازدستان ساز میگرد به رویم صد در امیدواری باز میگردر شود آن خودنما چون تردماغ از جام آیینه ت ماشا نوبهار صد گلستان راز میگردد سرایت در دل خودکام جانان کرده پنداری نیاز خاکسارم سرگران ناز میگردد آن روزی که یاد چشم او برداشت از خاکم کنم گر ساحری هنگامهآ اعجاز میگردد چرا بیهوده از ننگ هوس بسمل کنی خود کبوتر در هوای عشقبازی باز می گردد

در این بی اعتباریها «خلیل» از ترک جان کردن

به خلوتگاه دلداران به صد اعزاز میگردد تماشادشمنی دارم که خون مدعا ریزد به خاک نیستی آب رخ مهر و وفا ریزد نخواهد بود غیر از گریهآ بیاختیاریها گلاب مهر در بزم تمناگر به ما ریزد هوای سیر اگر آرد به خاطر از گل و باده بهار از هر کناری رونما در رونما ریزد ز یمن بینیازیها رهم افتاده در جایی که جای خار و خس در رهگذر بال هما ریزد من و دلدار میباید به هم باشیم ساغرکش خدا داند به راه شوق اجزایم کجا ریزد همان در وادی بی طاقتی باشم سراسررو غبارم را اگر ایام در راه صبا ریزد اسیر عشق را همتبلندی مطلب افتاده ز نقد جان خود در پای قاتل خون بها ریزد مرا از کوچهآ او راه نتوان بست یک ساعت اگر صد سال از دیوار و در سنگ بلا ریزد(2) فریب حسن بس نیرنگها دارد تماشاکن به ms496 رغم مردم بیگانه خون آشنا ریزد هوس آین من چون سر کند آیینه آرایی خموشی بر لب افسونگرم رنگ دعا ریزد

«خلیل» این آرزو دارد که از مشت غبار خود

به گرد کعبهآ کوی کسی طرح صفا ریزد نالهآ زارم به فریاد گرفتاران رسد یار کارافتاده را یاری هم از یاران رسد دیدهآ شبزنده داران لطف دلداران شناخت دولت دیدار جان پرور به بیداران رسد محمل از تمکین صد مطلب گران کردن چه سود کعبهآ وحدت به آغوش سبک باران رسد

313 سعی کن چندان که کیفیت شناسی از خمار مستیای گرهست در دوران هشیاران رسد اهل دنیا طفل مکتبخانهآ صد خواهشند گاهگاهی عید خرسندی به بیکاران رسد حسن بی پروا چو کردند آشکارا یافتم رفته رفته نسبت زاهد به عیاران رسد گریهآ مشتاق کار آه آتشناک کرد حاصل ما را زیان برق از باران رسد زاهد از شرم ریا زندانی ناکام و کام نوبهار عیش روزافزون به میخواران رسد

آن بت خودکام چون در جلوه می آید «خلیل»

بس خجالتهای گوناگون به دین داران رسد(1،

653 هوس پیرای من آیین گشت بام اندازد شب نوروز مهتاب است طرح جام اندازد به طرف جو خمار آلوده گر باگل کند بازی ز خجلت سرو را سیماب در اندام اندازد

مرا بیهوش از کیفیت دشنام اندازد شکرخندش چه لذت میدهد یا رب نمیدانم

بهار جلوهآ رعنا که آتش در نهاد فتنهآ ایام اندازد اگر خود را نیاراید بهار جلوهآ رعنا

به ناکامی که خود را درهوای(2 کام اندازد چه رنگین خندهها دارم به جای گریهآ خونین

تمنا را خسک در بستر آرام اندازد دمی صد باربیبا کانه خود کامی که من دارم تمنا ر گل رسواییام در عیدگاه آتشین خویان یامت در میان مردم خودکام اندازد کشیدم سر ز عشق آلودهآ ننگ هوس گشتم ز بیم شیر آهو خویش را در دام اندازد

«خلیل» از بهر پی گم کردن آن ms497 نازآفرین(3 دلبر

گذار حرف خاصان بر زبان عام اندازد

654 دل بی حوصله از یار خبرها دارد نالهآ عا بر سرم داغ تمنای تو شد سایهفکن با من این اختر فیروز نظرها دارد چشم لطفی که من از آن هوس آرا دارمهر طرف دیده گشایم به

جز شهادت مطلب منصبی از یاز «خلیل»

کشته گردیدن عشاق ظفرها دارد پیش بینان که دم از کام(5) به افسانه زدند تهمتی بود که بر عاقل و دیوانه زدند نیک دیدیم به چز واهمهآ عقل نبود این سخن ها که از آن گوهر یک دانه زدند کفر و ایمان مرا عشقآ نکو میداند حرف چندی به هوس محرم و بیگانه زدند گریهام ازگل رخسار تو رنگی برکرد که همه تنگ دلان خندهآ مستانه زدند محرم راز شدن در گرو جانبازی است کوس این فتح به نام من و پروانه زدند ملک تجرید مسخرشدهآ تیغ فناست نقد توفیق مرا سکهآ رندانه زدند طالعم کرد مدد ورنه حریفان بسیار به تمنای شهی نقش گدایانه زدند(6) حیرتم کشت که بی تابی منصور چه بود دردنوشان دگر هم دو سه پیمانه زدند

فتنه جویان که به عشاق نسازند «خلیل»

دست شستند ز خود تا در میخانه زدند هوادار وفا را نالهآ بیتاب میباید اگر از کوه سنگین تر شود سیماب میباید به کنج بی خودی گردیدهام مجنون صد وادی ms498 رفیق گردباد و منزل گرداب میباید

«خلیل» از بوسهآ شکرلبان کامت شود شیرین

خمار آلود(3 رندان را شراب ناب میباید صبوحی از می توفیق می کردم بهار آمد بهار آمد به آیینی که پنداری نگار آمد کرامت کرد شوق کاملم تشریف بیتابی گریبان تا به فکر چاک میافتاد یار آمد نمنایی که پنهان داشتم از خویشتن عمری چوکردم یاد وصل دوستان در زینهار آمد«4) هلاک بخت طالع می شوم در عشق بازیها گل افشان کردم از مژگان تر آتش به بار آمد ز ترک کام جویی(5) گشتهام آیینهآ جانان دل بی آرزو دیدی که آخر چون به کار آمد امید کام(6) میزد راه دل چندان که میدانی خ جل از خویشتن گشتم چو قاصد شرمسار آمد رهم افتاده در دیر مغان از شاهد و ساقی قیامت هایهایی شد که مست بی خمار آمد جهان قدری ندارد آن قدرها گر شوی عاش هوس را امتحان کردم زیاد از روزگار آمد نثار یار و صرف می نشد نقد حیات ما ندانستیم آخر نشئهآ هستی چه کار آمد

«خلیل» از لاله و گل کوه و صحرا طرفه آیین شد

دل من ییش از ایشان چاک چاک و داغ دار آمد

نقدی که رایج است به گنجینهای نماند

هرکس که بود محرم بزم وصال گشت

غیر از «خلیل» مجرم دیرینهای نماند حرف خلوت فسانه میباید هر چه باشد یگانه میباید یوسف از بندگی زیان نکند کارها را بهانه میباید ناز معشوق بینیازی نیست روش عاشقانه میباید خارج آهنگ خارج آهنگ است گوش بر هر ترانه میباید ما که با خویش برنمی آییم روبهروی(2) زمانه میباید نتوان صید ما به دانه و دام روی دل در میانه میباید عاشق سینه چاک خودکام است اشک خونین نشانه میباید تا شود کشت آرزویت سبز گریهآ جاودانه میباید

بی زبانی «خلیل» اگر نخرند

آه آتش زیانه میباید

«خلیل» نالهآ مستوز آتش است آتش ms500

نگاه خیرهآ رندان دربهدر چه کند اگر به محنت و عیش زمانه خواهم دید شکست خاطر خود در میانه خواهم دید ز شعلهآ جگرم گر چنین برآید دود هزار دوزخش از هر زبانه خواهم دید دمی که برق طلب جلوهای کند از دور کجا به خار و(2) خسی(3) آشیانه خواهم دید نهنگ کشتهآ شمشیر موج حادثههاست4 مگو ز بحر تعلق کرانه خواهم دید به این که رفتهام از خود دوگام در ره شوق به بزم کام(5) تو را جاودانه خواهم دید دلم(4) رمیده که بی اعتبارتر ز من است به یمن مهر و وفایش یگانه خواهم دید

«خلیل» ترک زبان آوری اگر نکنی

میان اهل جهانت فسانه خواهم دید

ی می دهد دردسرش چون بوی گل کی میتواند نالهآ ناگاه بیدارش کند کارم به خودرایی فتاد از عشق بینام و نشان گر راه بر خضر افکند جاوید بیکارش کند بابت چنان یکدم11 شدم کز روی یاری برهمن از رشتهآ تسبیح من ترتیب زنارش کند

آخر «خلیل» از آرزو رسوای عالم میشوی

بگذار تا شوق نهان خون در دل زارش کند سر سوداییام با گردش اخترنمی سازد اگر دریا شود دل دیدهام را تر نمی سازد وان فهمیدن از دانسته گم گردیدن لیلی که عاشق گاه گاهی نیز با دلبر نمی سازد همان بدخو که کردم امتحان او به صد وادی به ما شوریده حالان در صف محشر نمی سازد غم از دل میبرد در عشق بازی سرگذشت ما کسی نشنید این افسانه را کز بر نمی سازد به این نازکتنی و نرم گفتاری دلی دارد اگر معجز کند در کار خود ms501 بتگر نمی سازد

مگربا ترک و تجریدش شود سرگرمی ای پیدا

«خلیل» بی سروسامان که با افسر نمی سازد دل رمیده ز خویشم اسیر بند تو باد جنونم از ائر شیوههای پند تو باد غنی ز داغ دو عالم نگاه دربهدرم بهانهسوز حجاب گل پرند تو باد خرد زیاده به تمکین خویش مینازد به یک دو جرعه برافروز تا سپند تو باد دلم که نیست مقید به قید طرهآ حور به این خوش است که درماندهآ کمند تو باد

به کعبه چند نشیند «خلیل» زندانی

جنون کجاست که دیوانهآ سمند تو باد

665 چند اسیر رنگ و بو جان هلاک من شود کی شود این که آتشین خوی تو خاک من شود دم بهدم و نفس نفس صبح امید می دمد شاهد اگر طلب کنی سینهآ چاک من شود روکش آفتاب(2) کن آن چه نهفتی از همه تا شرف ملامتت(3 دیدهآ پاک من شود گل به خزان نمی رسد فرصت خود زیان مکن بزم شراب دوستان سایهآ تاک من شود

نیست به دوست الفتم کیست «خلیل» وچیست دل

گرچه هلاک می شوم هر که هلاک من شود

666 برای عشق بازیها چه استعداد میباید سر پرشور می خواهد دل آزاد میباید چنان بدخوست کز خندیدن گل میشود در هم توان راهی در آن دل قدرت فریاد میباید تلقینی توان ناخوانده ادراک جهان کردن چو در فکر کمال افتادهای ارشاد میباید جهان با عقل دوراندیش پر نیرنگها دارد جنون طرفهای میباید و استاد میباید مگو وصل شهادت میشود بی جذبهآ روزی دل بی طاقت و خرسندی فرهاد میباید نه آن صیدم که در راهم تواند دام شد دانه تیدنهای ms502 بی تابانهآ صیاد میباید

«خلیل» این خود پرستی بت پرستی می شود آخر

گرفتار وفا از خویشتن آزاد میباید241

نگه حیرتم از نامهبرانش میبود چه شد آنها که به هنگام قدحنوشی.. لذت ازگریهآ خونین جگرانش میبود میگرفت از من رسواشده تعلیم .. بیدلی گر هوس ....................1:

شق رسوا روش بلهوسان دست در گردن زرین کمرانش میبود داشت گر عاشق رسوا روش بلهوسان ناساز اگر داشت سر راحت ما جای در انجمن بیخبرانش میبود

رفت آنها که «خلیل» طرب آموخته را

غم بیجای جهان گذرانش میبود صبح خیزان که ز خورشید سواری گیرند دو جهان را به کمین شب تاری گیرند

را چه کرامت شده سرگردانم گر به دشمن گذر انداخته یاری گیرند حیرت کوی تو زندانیشان ساخته است بینیازان که به هرگا زلف معشوق به اندازهآ شوق است رسا خرم آنان که توانند شکاری گیرند مردم دیده که بر روی تو خوگر شدهاند در صفاخانهآ آیینه غباری گیرند طالب مهر و وفا شو که بمیرند زرشک

خویش را بی هنرانی که به کاری گیرند

بیقراران تو مشکل که قراری گیرند(2) عشق بازیچه نگار از روش خویش گذشت بیقراران تو مشک گل بن از وصل تو خرسند نسازد ما ا این نه صیدی است که در بوتهآ خاری گیرند

هر کجا شعله برآرد نفس گرم «خلیل»

کی ز شمشیر سرانداز شماری گیرند

نه هر که صورت بت دید یافت معنی او

«خلیل» معرفت نقش آزری(4) داند نه همین سرو و گل از قد و ژخت رسوایند ن ونهالان همه بازاری این سودایند دیگران دیده نپرداخته از دیدن خود می توان گفت که حیرتزدگان بینایند خارخار چمن وصل ندانند که چیست خودفروشان که به رعنایی صد دیبایند(5) که شناسد روش سوختهجانان تو را قفطرهای چند به صد حوصلهآ دریایند رگ گردن شده بر گردن منصور کمند بی سرانند در این راه که پابرجایند دل و دینم به تمنای تو نتوانم گفت که به سرگشتگی نالهآ بی پروایند اهل دنیا که به صد شیوه به هم میمانند یک متاعند اگر زشت اگر زیبایند

تو گرفتار خودی دلنگران باش «خلیل»

یاد آن قوم که در راه طلب تنهایند

671 شب اندیشه مندان دشمنی با صبحدم دارد خیال یارا گرشد جلوه گژعاشق چه غم دارد لب ما از لب یار تماشادوست نشناسد نمیرنجی اگر از راست جام می کرم دارد قدح مینوش اگر با یار باشد شکر خود میکن مکن کاری که عقل عیب جویت متهم دارد نمیچیند گل دیدار دلبر چشم حیرانم دل سودایی ام را خار

دل ms504 سوداییام را خارخارش محترم دارد به یادکوی(1) او بر آب و آتش میزند خودرا وجود من ک

خود را وجود من که صد جا بیشتر ره بر عدم دارد ز من کاری نمی آید پپرس از هر که میخواهی مگر وصل تمناسوز او دستی به هم دارد حرامم باد مشتاقی گر از شمشیز رو تابم سری دارم که در راه تو پیشی بر قدم دارد شمار سیم و زر دل را غبار آلود میسازد خوشادستی که جام باده با زلف صنم دارد

سر آزاد اگر خواهی هوس را خاک بر سرکن

«خلیل، این شیوه را در ملک خود کامی علم دارد چهرهام را عشق گلناری ز سیلی میکند از شراب و گل به این رنگم تسلی میکن سر خوانی که خودکامی کند مهمان من گر مسیحا می رسد خود را طفیلی میکند دولت وصل از شهادت می شود هنگامه ساز بی مرو

بی مروت بین که در کشتن بخیلی میکند آن قدرها نیستم ممنون پیر میفروش اشک عاشق خنده

اشک عاشق خنده بر میهای لعلی میکند

ن مراکی میگذارد تیره روز روی او آیینه را صبح تجلی میکند

و شب قدر از پریشان خاطری بخت وارونم لباس خویش نیلی میکند حیرتی دارم که چون خرسند می گردد زخویش هر که با جانان به جاندادن ذلیلی. یاد می آرد ز ایام قدحنوشی مرا ساغر پرخون که مشق سلسبیلی میکند الفت معشوق عاشق را دهد تعلیم ناز هم چنین گر نیسث مجنون را که لیلی میکند(3) آن که از خندیدن گل غنچه خاطر مینشست بر سر کوی ملامت وای ویلی میکند

ناتوانی کز نسیم گل دماغ آشفته بود

این زمان در آتش سودا «خلیلی» میکند

پیر رهند اگر به دعایی رسیدهاند صل از فراق جلوه کند مستی از خمار دردی کشیده تا به دوایی رسیدهاند برداشتند گردهآ هستی ز نیستی تا دیدهای به چهره گشایی رسیدهاند

در مذهب «خلیل» حریفان بادهنوش

بی زحمت حرم بنه صفایی رسیدهاند11

674 نگاه شوخ تو ره بر غزال میگیرد ز فتنه صد عرق انفعال میگیرد به یاد جلوهآ او کرده مشق رعنایی2 نسیم را به گناه نهال میگیرد به غیرگوشهآ ابروی او به طرف کلاه ندیدهام که دیگر هلال میگیرد حریف حرفی آن چشم نیم رفته زهوش هزار نکته به هر یک سؤال میگیرد بهشت اگرچه سخن نیست در مبارکی اش بهار آن بر [و] رو را به فال میگیرد گدا که میگذرد از سر هوا و هوس مقدم است به شاهی که مال میگیرد همین ز عشق کرم پیشهام خوش آمده است که خون بیگنهان را حلال میگیرد هلاک شیوهآ انصاف سرو میگردم به سایهآ قد او اعتدال میگیرد چه حالت است که عاشق شکوه حیرت را به بارگاه تجردآ وبال میگیرد گر این طریق سراسیمه میرود ایام دل رمیدهام از ماه و سال میگیرد31

«خلیل» ما که ندارد دماغ صحبت خویش

همیشه دلبر صاحبکمال میگیرد

675 شوق نافرمان اگر داد قدح نوشی دهد شاهد دیدار را داروی بیهوشی دهد گرچه عریانم گریبانم به دست خویش نیست خنده دارد گر خودیها تن به گل پوشی در چمن هرگاه گلبانگ پریشان سرکنم نالهآ بلبل.

سر کتم نالهآ بلبل عنان در دست خاموشی ms506 دهد آن که از تمکین رعنایی ندارد فکر خویش کی به ما ب

کی به ما بی طاقتان اقبال هم دوشی دهد پند ناصح قند اگر بخشد نبخشد لذتی باده مینوشم گر از خویشم فراموشی حیرت از آیینه میخواهیم و بیهوشی زعکس حسن شاید رخصت گلزار سرگوشی دهد

میزند پروانه وارش زنده بر آتش «خلیل»

هر که از دوران صلای عافیت کوشی دهد

676 آن که سعادت به هما میدهد رتبهآ شاهی به گدا میدهد آینهآ حسن که پرنور باد داد دل دیدهآ(1) ما میدهد عشق چه دیده است که با این غرور تن به جفا دل به وفا میدهد تشنهلبیها چو پذیرد کمال خاک سیهآ آب بقا میدهد در ری و در روم اگر فتنه است عشق سراغ دل ما میدهد(2) پرده ز رخسار نخواهد کشید قبله اگر روینما میدهد بس که به خود کامی خود مایل است خار به گل گل به صبا میدهد ره ننماید من سرگشته را پیر طریقت که دعا میدهد

چبند کشی ناز شهادت «خلیل»

عاقبت خیر خدا میدهد

«خلیل» روز سیه را به ناله روشن ساز

چراغ و شمع به شبهای داج ms507 میطلبند کدام روز مرا باده تردماغ نکرد که هر پیاله دلم را هزار داغ نکرد شراب الفت یاران که دردسر نکشید کسی که کرد نمک چش ز خود سراغ نکرد فراغت از دل بی آرزو نشان دادند خوش آن که میل به هنگامهآ فراغ نکرد همین ز خود من و مجنون برون نیامدهایم تو را که دید که ترک بهار و باغ نکرد بس است روشنی روز نالههای شبم که هر چه کرد دمی سالها چراغ نکرد ز جست وجوی تو زاهد چرا بپوشد چشم چه خون که دیدهاش از گریه در ایاغ نکرد

تو را «خلیل» نسنجد به غیز جز آن کس

که فرق نالهآ بلبل ز بانگ زاغ نکرد28

از تو یا رب چه هوس کرده «خلیل»

رفته با تیغ و کفن میآید گر باده گسار خواهی آمد 680 بهتر ز بهار خواهی آمد این است اگر کشاکش شوق بیصبر و قرار خواهی آمد نوروز نگاه حیرتافزاست آیینهنگار خواهی آمد در خاطر ما امیدواران گاهی به گذار خواهی آمد ما صید هزار آرزوییم تاکی به شکار خواهی آمد مست می صدبهانه گشته گلزار نثار خواهی آمد گل کرده سیاه روزی ما خورشیدسوار خواهی آمد1) برخاستهایم از میانه با ما به کنار خواهی آمد رندانه اگر ز خویش رفتی شک نیست که یار خواهی آمد خرسند نه از خودی نه ms508 از یار دیگر به چه کار خواهی آمد

بر یاد «خلیل» در خرابات

روزی صد بار خواهی آمد(2)

681 بر رخت تا اثر مهرگیا پیدا شد هنر دیدهآ سرگشتهآ ما پیداشد گریه و خندهآ من تا به هم آمیخته گشت در گلستان جهان آب و هوا پیدا شد یار بی پرده مگر جلوه فروشد بر خویش که به

که به هر آینه صد قبلهنما پیدا شد گشت تا نالهآ افسردهآ من زمزمهساز قدر بیقیمتی باد صبا پیدا شد عشق را چشم به سامان تن آسانی نیست تا هوس چهره برافروخت دعا پیدا شد دلم از پرتو روی تو گلستان گردید روشنم گشت که در کعبه صفا پیدا شد طلب یار و تمنای می و شور بهار در سر عاشق دیوانه چهها پیدا شد سایهآ دست تجرد چو ز خاکم برداشت اثر میمنت بال هما پیدا شد اشک چون فاش کند راز دل اهل نیاز پیرهن چاکی حالم ز قبا پیدا شد(1) پیش از این زاهد خودبین به وفا بود مثل چون من از عشق زدم لاف ریا پیدا شد

یار دوشینه چو از دور مرا دید «خلیل»

شور برداشت که دیوانهآ ما پیدا شد دگر شام سیاهم صبح صد خورشید میماند که آن نظاره دشمن مهربان چون عید میماند چو گلهای خجالت چند رضوان در تماشایش بر نخل قدش طوبی نهال بید میماند در آن روزی که طرح جام می میکرد میگفتم همین در روزگار از حشمت جمشید میماند به خضرت نیست گر راه سخن از بنده باورکن دیاری هست کان جازندگی جاوید میماند اگر خسرو اگر فرهاد هرکس را که میبینی از ایشان در جهان بیبقا امید میماند هزار آیینه گر حیرت فروشد بر سر هر کو تماشایی که میدانی ز اهل دید میماند

«خلیل» از شعر تر تکلیف میکن هوشیاران را

سخنهای تو اکثر نشئهآ توحید میماند(2)

«خلیل» سوخته خرمن ز آستان مراد

نمونهآ دل پر دامن تهی آورد

684 اگر لبت شکرآبی به جام جم دارد شراب بوسهآ پیغام را چه کم دارد کنایه فهمی هستی حساب خویش کند اگر دلم گله از تنگی عدم دارد به من گر آینه گردیدهام نگردد رام نگاه شوخ تو از بس زخویش رم دارد دلم ز تلخی دشنام ناشنیدهآ او4)هزار تنگ شکر شرمسار هم دارد به هر که بازرسیدیم بهترک پا بست خوش است هستی عنقا اگر عدم دارد شنیدهام که ز انصاف میرسند به جای حسود دیدهآ برکنده بر ستم دارد سحر ز بس که به یاد رخت گریستهام هنوز پیرهن آفتاب نم دارد به این که ترک هوس سایه افکند بر سر چه کعبها که در آغوش هر قدم دارد(5)

«خلیل» هر که تمنای دوست کرد پسند

اگر شود دو جهانش به کام کم دارد

ن از دست نشناسم منم با دیدهآ(1) دل کو به طرز خویش می نازم گرفتار این چنین باید خجل وامی تماید خویش را خرسندی یاران شهید مهربانیها شوم یار ms510 این چنین باید21 می وگل را نمیدانم نهالان چمن هر یک به سودای تو در جوشند بازار این چنین باید نگاه سرکش او مهربان شد با نگاه من به دل نزدیکی رندان بیکار این چنین باید

«خلیل» از ساقیان هرگز نشد ممنون یک ساغر

شود از نالهآ خود مست می خوار این چنین باید

686 گرفتاری که از خود در ره دل ننگها دارد زهرنقش قدم صد راه بر فرسنگها دارد نگردد داغداری(3) لاله گون از خون منصوری کجایی عشق کار آموز از من رنگها دارد برون آ از خودیها تا شوی بر خویش هم روشن امیدت تا به کی در پردهآ نیرنگها دارد چه پرسی سرگذشت بیستون و طوراز مردم وفا بسیار در راه طلب این سنگها دارد نظربازی به خون خویش بازی کردنی باشد ندارد خنده گر با خویش عاشقآ جنگها دارد هوس را در ره دل آب برد و عشق را آتش برون از این دو صنعت ساز من آهنگها دارد نه تنها آرزوی دل کشد در پنجهآ شیرم زمژگان چشم حسرت بین به خونم چنگها دارد جهان یک نعره واری نیست تا جایی که میدانی چرا از برق تازان هر طرف دل تنگها دارد

«خلیل» این عشق بی پروا که خود را بر تو پیچیده

به رنگ شعلهآ بی تاب و تمکین لنگها دارد

و آن روزی که گلبانگ پریشان میزدم نالهآ مرغ چمن بر هیچ آهنگی نبود

نان ms511 عزت طلب شد عشق ورته پیش از این میشدم گر کشتهآ صد آرزو ننگی نبود یک گره واراست بی حاصل تمنای دوکون بر بساط غنچه گردیدم دل تنگی نبود

عشق چون هنگامه آرا گشت در بزم «خلیل»

از شراب لاله گون بوی ز(11 گل رنگی نبود هلاک آن سبک روحم که سر در رامش اندازد بساط سجدهها(2) هرگام بر درگاهش اندازد

میتوان آمد(3خدا این نکته یا رب در دل آگاهش اندازد نهان از هم دمان در خواب عاشق میتوان آمد(3)خدا این

ب تا میزنی سررشتهآ هستی خورد بر هم خوشا رندی که آتش در سریر جاهش اندازد اگر خورشید با اولاف هم چشمی تواند زد به خاک رهگذر چون سایه خاطرخواهش اندازد فلک گر چند روزی چون خودی را جا دهد بر سر تماشا دارد آن ساعت کز این خرگاهش اندازد سواد دیده از خط شعاعی میکند روشن اگر کوری نظر بر عارض چون ماهش اندازد کمند زلف دلبزنارسایی کرد با عاشق چرا سودا به این اندیشهآ کوتاهش اندازد به ظاهر خندهآ پنهان اگر با مدعی دارد ز چشم خویشتن تا دیدهآ ناگاهش اندازد گلستان شد در و دیوارش از خون وفاداران جگرداری کجا شد تا نظر بر کاهش اندازد(4)

«خلیل» از خودنمایان فیض روگردان شود(1) گفتم

نه هر کس میتواند آتشی در(2) آهش اندازد چمن صلای صبوحی زند هوا شاهد خوشا شراب و خوشا ساقی و خوشا شاهد همیشه جامهآ جان چاک میکنم از شوق اگرگواه طلب میکنی قبا شاهد گره به رشتهآ جان بسته است بوی تو را فدای باد بهاری شوم فنا شاهد راوت گل خورشید گردهآ رخ اوست شکفته رویی جام جهاننما شاهد فلک زکینهآ ارباب درد جان نبرد هوس پرستی شمشیر این دغان مرا به زاهد بیگانه صلح و جنگی نیست صفای خاطر رندان آشنا ms512 شاهد مگر به کوی توگاهی دچار خویش شوم غبار گشتم از این آرزو صبا شاهد

م ای بهشتی رو(3خبر نیافتم از خویشتن خدا شاهد هزار دلبر اگر صف کشند(4) از هر سو به اشتیاق تو جان میدهم خدا(5) شاهد61) حدیث عشق من آفاق را تمام گرفت نکرده نوبر نامت لبم دعا شاهد

«خلیل» بر سر مهر و وفا شهید شود

به صدق دعوی من خاک کربلا شاهد خجل آن که در هوایت سر و تن هوا نخوادد مگر آدمی نباشد که دلش تو را نخواهد قدح شراب نوشین به کف آورم اگرچه رخ یار بی تکلف گل رونما نخواهد من زار ناتوان را به هوس بکش بسوزان نشنیدهای که عاشق ز تو خون بها نخواهد(7) تو که بوی خویشتن را به بهار طرح بخشی به رهت غبار خود را که به از صبا نخواهد

براب پرسد لب بوسه آفرینش من و زهد و پارسایی چه سخن خدا نخواهد

که به شعله عشق بازد پر و بال من به همت مدد هما نخواهد چو سمندرم در آتش که به شعله عشق بازد سر آن حریف گردم که به ملک بینیازی دل کامران ندا از ریافروختنها چه رسید زاهدان را من و کاردیدهرندی که خود آشنا نخواهد21

به کفن ز خون مژگان سندی نوشته دارم

که «خلیل» غیرکویت به بهشت جا نخواهد رکجا بر سر کوی تو شهیدی باشد در بر اهل نظرآ رند رشیدی باشد چون مرا بخت سیهآ ساغر نوشین بخشد شب دیجور چو رومال سفیدی باشد بر در کعبه شب اول ماه رمضان تا زرخ پرده برانداخته عیدی باشد تا جنون با من سودازده دارد نظری بر سرم بخت سیهآ سایهآ بید دلبر احوال مرا موی به مو میداند آه سرگشتهآ عشاق بریدی باشد وش مستانه چه خوش گفت حریفی به جهان هر که مردود تو گردید سعیدی باشد همه شب شمع سراپردهآ ویرانهآ ماست شیون جغد ms513 که گلبانگ نشیدی باشد بایزیدی که شود شیفتهآ شاهد دهر اگر از راست نرنجند یزیدی باشد هاتفی گفت سحرگه(2 که(3) در گردون ن الهآ عاشق بیتاب کلیدی باشد عاشق از زندگی خویش کشد تلخی هجر مژدهآ کشتن اگر یافت نویدی باشد

نکنی شکوه ز ناسازی ایام «خلیل»

پی هر شام سیهآ صبح سفیدی باشد(4) عشق چون ترتیب آشوب قیامت میکند نالهآ بی طاقت ما را علامت میکند راه زو گر کعبه منظورش بود گر سومنات چون به کوی او رسد قصد اقامت میکند

از سر سودایی خود بی خبر باشد «خلیل»

بس که یاد جلوهآ آن سروقامت(4) میکند دیده باشی که چهها پیر کرامات نکرد رسم بازیچهآ ایام که را مات نکرد فرصت کار جهان گذران پیدا نیست شاد باد آن که دمی تکیه بر اوقات نکرد صبح بییاد من از خواب نگردد بیدار آن که در کار جهان فکر مهمات نکرد دست خود بوسه زند رند زساغرنوشی صرفهای زاهد بی درد ز طامات نکرد هیچ کس را در توفیق نشد بر رخ باز تا گذاری به سر کوی خرابات نکرد بود آیا به که شب وعدهآ نوشانوشت که ز نالیدن من صبح مناجات نکرد یک نفس نیست که شوق دل بی حوصله ام صد ملامت به من از بهر مباهات(7) نکرد(8) عاشق از حادثهآ دهر ندارد پروا آن چه بالای بتان میکند ms514 آفات نکرد

دل محتاج خلیل» از دو جهان دشمن ودوست

تکیه گه جز به در قاضی حاجات نکرد

قار بلبل غنچه میگردد دراین گلشن که با چندین (1) زبان سوسن خموش آمد نو سر از خاک برکردم به یاد آن قد رعنا چنان بی تابی ای کردم که در محشر(2) خروش آمد(3 شکوه لشکر غم چون هجوم آورد در خاطر زکوی می فروشان هایهای(4) نوش نوش آمد هوای آن خط سحرآفرین چون طرح شد در دل بهار از سیر گلزار خیالم سبزپوش آمد لبش با خود مگر حرف شراب و گشت گل دارد که از حیرت سراپای و جودم جمله گوش آمد

«خلیل» از فتنهآ دور زمان دارم فراموشی

سبوی بادهام چون سایهآ رحمت به دوش آمد یار با ما وفا کند نکند ترک جور و جفا کند نکند بخت عاشق که خصم دیرین است کار بر مدعا کند نکند آرزو دست کوته ما را با قدت آشنا کند نکند ترک ما بی دلان خانه به دوش چشم دارم خدا کند نکند مرد آزاده در کمند فریب خویش را مبتلا کند نکند خودنما یار(5) آرزوپرور درد ما را دوا کند نکند شوکت فقر کاربرهمزن اعتبار هما کند نکند بارها کشته گر شود زاهد شکوهای از ریا کند نکند عاشق از خویش اگر رود بیرون در دل یاز جاکند نکند

مارحالی من کرد آرزوی شراب رسید شاهد و جام ms515 جهاننما آورد ز خود گریخته بودم مرا حمایت صبر کشانکشان به سر کوچهآ رف م فراق که باشد ضمان عیش وصل چه گویمت که چهها بر سرم چهها آورد لب پیالهآ پیر مغان چو بوسه زدم مرا به حلقهآ رندان پارسا آورد21 به یاد روی تو می میزدیم بر رخ گل بهار شیوهآ صد بندگی به جا آورد دل شکسته به دارالشفای کنج لبت هزار درد به امید یک دوا آورد شکوه فقر چو کرد آرزوی آسایش زمانه بالش نرم از پر هما آورد هنرشناختهآ بینیازیام ورنه به این گدا چه نیازی که کیمیا آورد تلاش کام(2) ز عاشقآ نشان بلهوسی است هر آنچه بر سرم آورد مدعا آورد

کریم چشم ندارد مگر به دست تهی

«خلیل» تحفهآ شایسته التجا آورد سوار من چو به تاراج دل روان گردید کاب را هوس آب در دهان گردید غرض زکعبه همین زحمت بیابان(3 است اگر نه گرد دل خویش میتوان گردید به جز حدیث محبت که خونی نفس است شنیدهاید که یک حرف داستان گردید نگاه شوق زلیخا چو دیدهآ یعقوب غباروار به دنبال کاروان گردید241

«خلیل» تا سر هستی برید گوش به گوش

چنان که میل دلش خواست آن چنان گردید امشب که در میانه حیا ترجمان نبود هتگام عرض حال زبان در میان نبود ما با(3 سپهر بر سر کوی تو بد شدیم خون پدر میان من و آسمان نبود خودکام من حدیث غرض کو شنیده است هرگز به اهل درد چنین سرگران نبود مرهم علاج ضربت شمشیر میکند زخمی به ms516 جانستانی زخم زبان نبود جایی که جلوه کرد به ما حسن خودفروش از عشق خانه سوخته نام و نشان نبود4 در گلشنی که چون تو بهاری گذار کرد گل را نظر به تربیت باغبان نبود از خارخار ناله چراشعلهشعله گشت بال و پرم که خار و خس آشیان نبود روی بهارپوش تو را قبله ساخته درگلستان آینه زان رو خزان نبود

این چاکهای سینهآ پرداغ از کجاست

یار «خلیل» این همه نامهربان نبود

می به دست آر یار می آید آبروی بهار میآید

نور بیروی یار در چشمم تیرهتر از غبار می آید

هر طرف گوش میکنم از دل نالهآ زارزار می آید

چون بهار از بهشت آن بر [و] رو نگهم بیقرار می آید

حیرتم میشود ز حال «خلیل»

که در آتش چو خار می آید

7 دلی دارم که صد جا داغ حسرت در کمین دارد جهان ناامیدی سربه سر زیر نگین دارد گهی شرمندهآ دینم گهی درماندهآ دنیا مرا تا دارد آن دیرینه دشمن این چنین دارد عجب دارم که بی آتش برآرد دود از جانم بر [و] رویی که رنگین خندهها بر یاسمین دارد هلاک شیوهآ آن شوخ عاشق پیشه میگردم که دارد جلوه بر خورشید و منت بر زمین دارد چرا سرگشته تر از چشم حیران گشتهآ خویشم اگر سررشتهآ مقصود رند پیش بین دارد(3 ز خاطرجویی شیخ و برهمن فارغم(4) فارغ دل آزادهای دارم که ننگ از کفر و دین دارد سکندر بر سرکوی محبت گر کند ms517 منزل برای آبرو داغ غلامی بر جبین دارد دمی صد بار بر گرد سراپای تو میگردد نگاه من که رسم مردم صحرانشین دارد

تمام عمر از حال «خلیلم» حیرت آلوده

دمادم آه سردی از زبان آتشین دارد5)

701 آن راز که بر زبان نگنجد در پردهآ دل نهان نگنجد مستان چو به هم دهند ساغر هشیاری امتحان نگنجد

مردانه «خلیل» بگذر از خویش

در حضرت یار(2) جان نگنجد در سرت تا سر سودای جهان خواهد بود هر چه آید به زبان بند زبان خواهد بود این همه معرفت یار3 که یاران گفتد هر چه(4) آید به خیال تو همان خواهد بود جهد کن جهد که ایام به کامت گرد تا به کی بر سر تن منت جان خواهد بود میتوانی ز جنون کام دل خویش گرفت آخرت بی خودی چند زیان خواهد بود فال فرصت زده یارانه به خود صلح نما چند اندیشهآ این یا غم آن خواهد بود زاهد از شوق لبت ساغر می میبوسد حرفی از چاشنی کنج دهان خواهد بود(5) چون شهیدان تو در حشر به هم ناز کنند شاهد گل یکی از جامهدران خواهد بود آب حیوان که سکندرهوسش برد به خاک به هوای لبت از دیده روان خواهد بود(6) این که آید همه شب صبح بهشتم در خواب ms518 در میان من و کوی تو نشان خواهد بود

هر چه بر صفحهآ ایام کشد کلک «خلیل»

اصل تاریخ جهان گذران خواهد بود

ما بوسه می کردم لب ساغر نمی دانم چه شد(1 شاهد گل طرح بزم باده خواهد رونما خارخار دلبری میساخت دل راگلستان آگه از دل نیستم دلبر نمیدانم چه شد ترک سر کردن ثمر باشد نهال عشق را حاصل آغوش او در بر نمی دانم چه شد

شتم گم ز خویش شورش هنگامهآ محشر نمیدانم چه شد یک زمان در کثرت دنیا نگشتم گم ز خویش ش

مادمانی دور نیست نشئهآ دیدار جان پرور نمیدانم چه شد از شرابم گر نباشد شادمانی دور نیست سینه مالامال بود از نکتههای شوق دوست در بغل فردی از آن دفتر نمید من خود از آشفته کاری خنده برگل میزنم گردش بیهودهآ اختر نمی دانم چه شد

بر «خلیل» آتش گلستان شد چو بر من خازگل

گرمی بتخانهآ آزر(3 نمیدانم چه شد

704 چون زبانم در آمدگله کرد آسمان را تمام حوصله کرد آن ستم پیشه نشنود ورنه بم از شکوه کردن آبله کرد

اختراع هزار غلغله کرد بر سر کوی یار خاموشی رند عاشق ز آرزومندی خویشتن را اسیر مشغله کرد

قطع چندین هزار مرحله کرد چشم حیران به جست وجوی وصال ق نگه آرمیدهآ آن شوخ دل ما را رهین ولوله کرد سر که گردید یک زمان عاشق حل و عقد هزار مسئله کرد میشود هم سفر به ریگ روان گریه را هر که میر قافله کرد

شعر میخواند چون «خلیل» به یار

بوسهای را حساب صد صله کرد(4)

گر بسوزد هزار بار «خلیل»

دیگری را ضرر شود نشود جنونم از بهار و باده بهتر بندهها دارد گریبان چاکی عشاق برگل خندهها دارد محبت بس که خو دارد به آیین گرفتاری چه تنهایی ز جان آزادتر در ژندهها دارد چه غم دارد اگر فرهاد و مجنون جان دهند از غم شکوه حسن(3) روزافزون که چون ما زندهها دارد خراباتی که شد مردود زاهد در تماشایش ز رندان(4 قدح پیما عجب فرخندهها دارد

«خلیل» آن بی وفا بر خویش استغنا فروش آمد

کجا پروای جانافشانی درماندهها دارد راز مرا اهل امتیاز ندانند بیخبران را خبر که راز ندانند دیدهآ در خون دل شکفتهآ ما را از گل رخسار یار باز ندانند حیف که خوبان شوخ چشم نظرباز قیمت رندان پاک باز ندانند هر کس و سودای کار خویش عجب نیست نازفروشان ms520 اگر نیاز ندانند شیشه گران زمانه سنگ دلم را موم اگر میشود گداز ندانند در ره مقصد که نیست راه برونشد هر چه نشیب است از فراز ندانند کرده قناعت به آب و نان خسیسان نعمت الوان بینیاز ندانند با همه ناموس دید و دعوی دانش رتبهآ محمود از ایاز ندانند دین و دل آنان که دادهاند به تاراج جز سر کویت دگر نماز ندانند(3 گرد خموشان شوم که در ره معنی حرف حقیقت به جز مجاز ندانند

یاد حریفان که چون «خلیل» مجرد

کعبهآ کوی تو را حجاز ندانند به ما نگاه توگر آشنا شود چه شود جهان به کام دل بینوا شود چه شود مگر سراغ تو یابد در آشکار و نهان کف غبار وجودم صبا شود چه شود چنین که دامن هستی ز خود برافشاندم41نظارهام به رخت رونما شود چه شود

«خلیل» چند گرفتار آرزوباشی

هزار کام دلت گر روا شود چه شود

709 پردلانی(2) که ز چاک جگر من پرسند گذرند از سر خود تا ز سر من پرسند دلبر از حال دل سوختهام آگه نیست(2 بهتر آن است که از من خبر من پرسند اهل تحقیق گر آیینهآ رازند همه ز

ه رازند همه رتبهآ حسن تو را از نظر من پرسند عشق خودکام کند دشمنی نام و نشان مصلحت نیس

نانمصلحت نیست که یاران هنر من پرسند در سر کوی تو گردند هم آغوش غبار هم:

هم آغوش غبار هم ms521 نشینان که ز سیر و سفر من پرسند اخگر و شعلهآ سرگشته در آتشکدهها

طرز جاویدشدن از شرر من پرسند حالت بحر که چون ابرگدایی دارد ماجرایی است که از چشم تر من پرسند به تمنای سرکوی تو تمکین طلبان رسم راه از نگه دربهدر من پرسند

آن گروهی که در آتش نشکفتند «خلیل»

نخل خشکند که از بار و بر من پرسند

710 ز سینهام دل بیگانه آشناگم شد هزار حیف که جام جهاننماگم شد اثر به گرد دلم سینه چاک میگردد4 سحر که بر لب خاموش من دعاگم شد همین نه به(5) سر می رفت رند46 تردامنبه راه میکده بسیار پارساگم شد

«خلیل» را سر سودای لاله رویان نیست

در این بهار که آیینه در صفاگم شد یار چون بت را برهمن مینمود بیزبانی شکوه از من مینمود خون بیرنگم که میخندد به آب راست چون نورش زگردن مینمود از هجوم گریهآ بیاختیار دیدهام چون گل به دامن مینمود غنچههای بخت خواب آلودهام با صبا(3) میل شکفتن مینمود عکس روی زردم از آیینهها شمع جانافروز ایمن مینمود روز و شب در کلبهآ تاریک من آفتاب و ماهآ روزن مینمود راز پنهان دل بیحاصلم از شعاع باده بر تن مینمود در تمنای سر کوی گلی گلشنم در دیده گلخن مینمود داغ سودا در دل صدپارهام هر یکی ms522 صد چشم روشن مینمود نالهآ مرغ غزلخوان سحر التماس باده خوردن می نمود(4)

در گلستان بی دل آرام(5) «خلیل»

ساغر مئ چاه بیژن مینمود

712 سحر در چشم حیرانم خیال یار پیدا شد برای خارخار آتش دل کار پیدا شد چه نازشها که بر من داشت عیش کاربرهم زن بحمدالله که غم پیدا شد و بسیار پیدا شد

ان چون هوایی ساخت شوقم ر نظر تا راه سر کرد آن در و دیوار پیدا شد لب عذرآفرین یار تا شد(1) گرم مینوشی خموشان را نوای نالههای زار پیدا شد مگر روی دل آرای تو آرایش هوس کرده که هر آیینهای را دیدهآ بیدار پیدا شد نگه در دیدهام گم گشتهتر بود از طرب در دل به کوی گل رخان در گلشن دیدار پی چو حسن خودستا(2 بی پرده از خلوت برون آمد نگاهم را زبان قدرت اظهار پیدا شد کمند زلف او تا بر کنار افکند از خویشم میان بت پرستان رونق زنار پیدا شد متاع هستی از مهر و وفا هم بود کاسدتر تهی دست از خودیها تا شدم بازار پیدا شد(3) جهان چون سینهآ من خارزاری بود در اول زعکس روی آن بیگانه خو گلزار پیدا شد

«خلیل» احوال دل با چشم جانان در میان آور

مسیحایی برای مردم بیمار پیدا شد چو صبح عید مشتاقانه بیباکم برون آمد بی نظاره دل از چشم نمناکم برون آمد شهیدان را به دیدار بهشتی تهنیتخوان شد نهال آرزو با ریشه از خاکم برون آمد غبارآلودگی باشد حجاب آرزومندان حریف دیدن او دیدهآ پاکم برون آمد در آزارم پدر تا بازماند از فکر استادی به اصلاح دل خودکام افلاکم برون آمد چو غارت کرد حسن خودنما اقلیم هستی ا چه بی حاصل تمنا از دل چاکم برون آمد همان ساعت که برق بی نیازی تاخت در میدان میدانی چه بی با کانه خاشاکم برون آمد

«خلیل» از جست وجوی ms523 شاهد کام آفرین خود

ز خلوت خانهآ اندیشه ادراکم برون آمد(4)

بی سرانجامی به کارم این قدر آمد «خلیل»

گلخنم را عیب جویی فرق از گلشن نکرد

715 غمین مباش که کامت زمانه دیر دهد به وقت خویش مراد جوان و پیر دهد سیاه خانهآ لیلی است کعبهآ مجنون اگر سراغ ز آهو گرفت شیر دهد هلاک این همه خرسندگشتن خویشم زمانه هر نفسم یار دلپذیر دهد را که خون شهیدان ز غیرتم داغند حجاب کشتهشدن چهرهآ زریر دهد خودم به کار خودم یک نفس نمی آیم کدام کام مرا شاه یا وزیر دهد به غیر خاک درت در نظر نمی آید زجیب خویشم اگر حوز صد عبیر دهد من از جراحت ناسور خویشتن دارم طراوتی که تو را جامهآ حریر دهد تو را نیافتم و خویش را نکردم گم مگر تسلیام این نالههای زیر دهد

«خلیل» یافته ام نان آسمان جامت

خمیرمایهآ آسودگی فطیر دهد(3)

716 بیا که از تو جدایی نمیتوانم کرد زیاده هرزه درایی نمیتوانم کرد ه جذب خاک درت روشن است چشم امید چنان شدم که صبایی نمی ms524 توانم کرد شکست خار مغیلان نمیتوانم داد هوای برهنهپایی نمیتوانم کرد

بانی مباد در ره یار(1)شدم گدا و گدایی نمیتوانم کرد حجاب بند زبانی مباد در ره یار(1) به استخوان جهانم فرو نیاید(2 سر تو راگمان که همایی نمیتوانم کرد به رونمای گلم راه میزند بلب به گلشنی که هوایی نمیتوانم کرد

چه بی خودی است «خلیل، این سخن نگفتن داشت

که از وصال جدایی نمی توانم کرد همان خودرا که بیباکانه راه نوبهاران زد میان می کشان ما را صلای هوشیاران زد صبوحی کرده از پیمانهآ گل در کنار جو چه رنگین خندهها بر گریهآ شبزندهداران زد به صد فکر از هوای کوی جانان باز نشناسم غبار ناتوانم را که پهلو بر بهاران زد خود آرایی که برخود میفروشد جلوهآ تمکین به جام زرآ شراب لعل با ما خاکساران زد دگر در مزرع هستی میفشان دانهآ راحت که(3 صد بارش زحاصل بارور کردیم باران زد دل بی صبر و سامانم که نام کعبه نشنیده41 به امید سرکویت به گلگشت دیاران زد سپاه سیل از بالا خرامد جانب پستی سوار گریهام خود را به تیغ کوهساران زد و باری گر توانی عزل فرما خیره چشمی را نگاه سرکش او بر صف گردون سواران زد5) چو بر یاد رخت بی هوش گشتم دهر مردم کش گلاب لطف بر رویم زاشک گل عذاران زد ز خون عشق بازان گفت می در جام میریزم عجب فال همایونی به ما بی اختیاران زد

«خلیل» امروز می زیبد به گردون گر کند نازش

که دست از خویشتن چون شست بردامان یاران زد

مکن «خلیل» از این سفله روزگار قبول

اگرچه وعدهآ آسودگی به گور دهد شوق نیازپرور ما نازنین مباد بی درد فارغ از دل اندوهگین مباد داغ جدایی تو به جانم گداخته است آتش به شعلهآ نفسم همنشین مباد چون حسن عرض خرمن بی دهشتی دهد جز چشم خون گرفتهآ من خوشه چین مباد از صدهزار مرحله بیگانه ماندهام گم گشتهای به راه طلب پیشبین مباد بر سینه طرح گلشن خاکی نمیکشد دستم که در شکنجهآ هر آستین مباد آنها که من کشیدهام از شهد آرزو شیرین به کام هیچ مگس انگبین مباد

تاکی «خلیل» در عرق از خجلت بتان

کافر خرابکردهآ دین این چنین مباد(3

ه اشک کمین گشاده این درس صبحگاهم آن ورد شام باشد پروانه را ندانم من خود به قسمت خود هرچند بیش سوزم

هرچند بیش سوزم هنگامه خام باشد زاهد مرید کوثر میخواره یار ساقی امید سرکش ما وحش آسودهآ فنونم آمادهآ جنونم

نم آمادهآ جنونم تا چند سنگ راهم ناموس و نام باشد در صیدگاه ایران ره زد شکار هندم طاووس بینیازی شاید به دام باشد(1 نشنیده آسمان هم بیدین ودلتراز من این شیخ و این برهمن آخر کدام باشد

گر چون «خلیل» سر زد نفست بت هوا را

نمرود روزگارت کمترغلام باشد آه مجنونم ms526 که شورش بر بهاران تنگ بود گر اثرگردید بر دلهای یاران تنگ بود وسعت آباد عدم بیتابی ما برنتافت کی شکایت میکنم گر روزگاران تنگ بود گوهر اشکی به طوفان میدهد آیینه سیل را نازم که بر وی کوهساران تنگ بود در طواف کعبه از خود بارها گم گشتهام27 فرصت اندیشهآ شبزنده داران تنگ بود گرچه ساقی باده بی پروا تکلف میکند بیتکلف مشرب پرهیزگاران تنگ بود عاشقان آوارهآ کوی تو از ننگ مند جنت از پهلوی من بر دوستداران تنگ بود ملعت ایام را چندان که خواهی نارساست این لباس عاریت بر تاج داران تنگ بود

ی تابی برون بردم ز میدان سپند شوق هستی سوز و وقت بی قراران تنگ بود دولت افتادگی ما را به کوی او رساند گر نه این اندیشه بر گردونسواران تنگ بو پیش از آن کز قطرهای سامان طوفانی دهم کار چون دست و دلم بر برف و باران تنگ بود

گر نه اسماعیل می گردید تسلیم «خلیل»

در حرم آسایش وحشی شکاران تنگ بود پرجنون با سر پرشور برون میآید آخر این بی نمکی شور برون می آید هست تا لعل لبت را شکرآبی به شراب مست از میکده مخمور برون می آید گل خرسندی موسی به شکفتن نرسید آتشی هست که از طور برون میآید آنچه نزدیکتر از دیده به دل گم کردم با پریشاننظران دور برون می آید گفتم آن روز که آمد به قدح نوشی راز که به خود بیهده منصور برون می آید این قدر غره به سرپنجهآ اقبال مباش به سلیمان زمان مور برون می آید یار تا نشئه شناس می دیدار خود(2 است سرخوش از آینهها نور برون می آید گر نه ms527 خرسندی تعلیم در آید به علاج که حریف دل رنجور برون میآید31 گر سفالین قدح خود شکنم بر خارا چشمه را ساغر فغفور برون می آید

آرزویی که «خلیل» از تو برد در دل خاک

سبزهای نیست که از گور برون می آید شکایتنامهآ دلهای بیغم تازگی دار از این بیگانگان آداب محرم تازگی دارد سپند آتش شمع است بیاندام پروانه به دام آرزو افتادن و رم تازگی دارد نگاه از پادشاهی دم زند بر روی دلداران در آتش خودنماییهای شبنم تازگی دارد زگلزار بهشتم گاهگاهی یاد می آید به این دیوانه استغنای عالم تازگی دارد پریشان کرد هر وادی نوای آتشین نی نگویم پاس باید داشتن دم تازگی دارد

«خلیل» خودنما خجلت نفهمیده است پنداری

زبانبربستن و آه دمادم تازگی دارد

724 بس آن که دود دلم داغ طوق فاخته بود نفس به سینهآ بی آرزو گداخته بود وصال دوست که سیمابگشتهآ اویم چو عشق بلهوس و گفتوگوی ساخته بود تو پاس خویش نگه دار و قدر وصل بدانمرا به هیچ فریبی خدا شناخته بود از بیهراسیام آخر وصال روزی شد به تیغ ناز مرا بارها نواخته بود چه نازها که به حسن بهانه سوز نکرد هر آن که هستی خود را به عشق باخته بود به راه عشق نشان از غبار مجنون نیست چو گردباد سراسیمه بس که تاخته بود

«خلیل» آتش نمرود راگلستان ساخت

به رنگ شعله ز هجران او گداخته بود(2)

725 همنفسان گرم شمار خودند عشق و هوس در پی کار خودند کام تراشان(3) تمام آرزو عاشق بیصبر وقرار خودند یار ظریفانه تماشاطلب اهل نظر آینهدار خودند شاهد تن پرور و حرز حریر برهنگان تو حصار خودند عقل وجنون بر سر جان باختن روی ms528 شناسان دیار خودند زاهد و میخوار سراپا جدل درگرو خواب خمار خودند من شده دریاکش صد تلخ و شور بینمکان باده گسار خودند صیرفیان محک امتحان قلبنمایان عیار خودند

تاخته بر آتش شهرت «خلیل»

یاد حریفان که سوار خودند شدم بر آتش سودا هزار بار سپند نگشت مردم چشمم به روی یار سپند نوای نالهآ عشاق شعلهناک نبود که بود آتش شوق مرا شرار سپن سماع گریهآ رنگین ما نظاره نمای بین که چون شده یاقوت آبدار سپند

رده دل ترش از بلهوس شناختهام ز رشک طاقت من گشت بیقرار سپند

شد بر آتش دل من گشت روزگار سپند ز فتنه فتنه گر ایمن نمیتواند شد ب

چه شد که سوخته صد بار زارزار سپند اثر به نالهآ عاشق بغل گشاده دود چه شد که سوخته ص

هزار مرتبه شد چشم اشکبار سپند1 نگاه تا به رخ یار روشناسی یافت هزار مرتبه شد چشم کوی یار چه اندیشه از حسودانم مرا که گریه زند خنده بر هزار سپند سحر زگریهآ من در چمن سخن میرفت بنفشه گشت بر اطراف جویبار سپند زگرمی نفس من نسیم شعلهفشان بر آتش گل روی تو نوبهار سپند چرا کشی ز کمان و کمند بدنامی کنی چو گرم عنانی شود شکار سپند

فزود آتش نمرود آبروی «خلیل»

من از نظارهآ معشوق گل عذار سپند2)

وعده به خوابم نمیکند بهر چه فکر حال خرابم نمیکند خوی من که فتنه به اندام از اوگذشت ساغر نمیزند که کبابم نمیکند مستغنیانه جلوه فروشی کند چرا گر عاشق هلاک حسابم نمیکند

هرگز «خلیل» آن نگه مست گرم خون

پروای کاسههای شرابم نمیکند

728 عشق را شعلهنشان حوصلهای میباید شکر این شیوه زبان گلهای میباید یوسف از مصر وطن برد عزیزی به سفر بادپیمایی هر مرحلهای میباید تاکجا رونق هنگامهآ بازار شوی عمرها منتظر قافلهای میباید شاهد و باده کند تربیت شور جنون

شور جنونبهر دیوانهشدن سلسلهای میباید شرب اهل وفا فرض تر از ایمان است این روش را همه دم نافلهای میباید عکش محواست چورخ بررخ آیینه نهی گر تماشا طلبی فاصلهای میباید

بی تکلف روش تازه عیان ساخت(2) «خلیل»

از خدا فرصتی از(3) شه صلهای میباید

729 به دشمن هایهای طرزیاری میتوانم زد گرافتد کاز لاف دوستداری میتوانم زد گره بر باد میبندم به افسونی که میدانی به دریا طعنههای بی قراری میتوانم زد غم بیدست وپاییها چه معنی دارد از عاشق شوم گر کشته بر شیر شکاری می توانم زد

نکشتم گر(1) «خلیل» از ناتوانئ نفس کافررا

ز ناکامیش زخمی چند کاری میتوانم زد گر می شوق(2) تو در ساغر اندیشه رود سر سودایی ما در سر اندیشه رود تو از آن بیش نمایی که درآیی به نظر چند اندیشه غلط بر سر اندیشه رود

او نزدیکی بر سر جوهر من جوهر اندیشه رود نه از او دوری ام آسان نه ms530 به او نزدیکی عشق اگر پا ننهد پیش چه سازد تدبیر کی به سرحد وفا لشکر اندیشه رود من و آسایش(3) دنیای دنی دانی چیست زاهدی در طلب کوثر اندیشه ر نشود عقل به یک حوصله صیاد قضا ناوک وهم به بال و پر اندیشه رود41، حسن شوخ تو اگر زیورش آید به خیال آب خجلت ز سر گوهر اندیشه رود منزلی نیست در این راه که پایانش نیست عمر ما در سفر کشور اندیشه رود

چون کنم یاد تمنای دل خویش «خلیل»

هر طرف شورشی از محشر اندیشه رود باد نوروزی وزید و عیش نوروزی رسید از دم پیر مغانم فیض و فیروزی رسید بندهآ عشقم که از قید خودم آزاد ساخت کام جویی هاگذشت و عافیت سوزی رسید اشک خونین بس که در اطراف گلشن ریختم لاله و گل را شکوه آتش افروزی رسید دستم از دامان آه نیم شب کوته نشد پرند وصل از اشکم به گل دوزی رسید

بی سرانجامی «خلیل» از من رواج تازه یافت

در به درگردی به تمکین جهان سوزی رسید(21

732 حساب خویش اگربا تیغ نازش پاک خواهم کرد مبارک باد رندان گریبان چاک خواهم کرد شراب بی نیازی گرچه دارد نشئهآ دیگر زمستی سجدههای سهو پیش تاک خواهم کرد

رراه دل آشوب جان دار به یمن عشق فکر انجم و افلاک خواهم کرد محبت شعلهام رالطف آب خضر می بخشد به وقت سرکشی جان در تن خاشاک خواهم کرد2 چرا از بهر جان محروم باشد عاشق از جانان غبار هستی از آیینهآ دل پاک خواهم کرد حکایتها که در فهم فلاطون درنمی آید به اندکنشنهآ بی هوشیای ادراک خواهم کرد تمنا بر تمنا میفزاید شوق ناکامی همانا عرش پروازی به زیر خاک خواهم کرد

هوس با من «خلیل» از روی خود کامی برون آمد ms531

تماشاکن چهها با جان این بی باک خواهم کرد

733 بارها آن بت طناز ز من ناز کشید عشق بی ساختهام بین که به اعجاز کشید هر که با او نفسی فال هم آغوشی زد پردهای چند به وحدت کدهآ راز کشید پنجهآ فقر و فنا دست قضا را برتافت کی گدا منت بیمعنی اعزاز کشید این که دارد فلکم در همه جا شهرهآ شهر انتقامی است که از مردم غماز ک ناخن رشک کجا شعر خداداد کجا در حجابم ز حجابی که سخن ساز کشید

آزادی مرغان قفش دام بلاست کار بسمل شدهآ شوق به پرواز کشید

سر راهش نگرفتند «خلیل» از دستم

پا اگر از سرم آن سرو سرافراز کشید

«خلیل» راه نگاهم فتاده جای دگر

نمیتوان ز دو عالم مرا به دام کشید

735 شوق هرچند ز کوثر به سرابم نبرد آتش ناله چنان نیست که آبم نبرد

پرده بردار ز عارض که حجابم نبرد حاصل زندهدلی دیدن رخسار نکوست پرده بردار زعا من که سرگشتهتر از نالهآ محرومانم خضر هم راه به سروقت خرابم نبرد بیخودیهای من از عالم مستی بیش است نشئهآ شوق تو از خود چو شرابم نبرد چشم بیدار بود روینمای شب وصل دیدهای بخش که اندیشهآ خوابم نبرد31

روزگار از سر کویت به شتابم نبرد تا نشانی ز توباشد اثر من باقی است روزگار ms532 از سرک مقصدگم شدگان تو سر کوی فناست آه اگر خضر مروت به سرابم نبرد

هر کجا صحبت افسانهآ عشق است «خلیل»

گریه سر میکنم از شوق که خوابم نبرد

736 دلی که بهر من از اعتبار میگذرد هزار مرتبه از روزگار میگذرد نمیتوان گرو عمر از زمانه گرفت جنون کجاست که حسن بهار میگذرد

«خلیل» این همه ناموس نکته ستجی چیست(3)

کجا حکایت این ننگ و عار میگذرد

737 یک زمان کاری به کام دل اگر خواهی نکرد آسمان از کوتهی با ما چه بی راهی نکرد تا به پای دار آمد همرهم شیون کنان در حق ما هیچ جا زنجیز کوتاهی نکرد کی چراغ آرزو روشن کند شام امید هر که شمع راه دل آه سحرگاهی نکرد با که گویم این که با آن گرم خونیهای اشک یک قدم با ما به راه شوق همراهی نکرد اشک گلگون آورد آبی مگر بر روی کار ورنه کاری در غم دل چهرهآ کاهی نکرد دیدهآ سرگشتهآ خود را نکردم اعتبار تا دل خودکام جا در بزم آگاهی نکرد

آخرش در دام ما آورد آه ما «خلیل»

این کمند ازگردن خورشید کوتاهی نکرد

738 شکوه آه مجنونم به آتش خانه آتش ms533 زد چمن را بلبلی از نالهآ مستانه آتش زد چه نقصان ناز بی پروای او را این قدر دانم ستم بر آشنایان شد(4) که بر بیگانه آتش زد

از دستم به صد سامان آتش خانه میسوزد چه بی تابی ز من سر زد که بر دیوانه آتش زد1) ز غیرت سوختم آیا که امشب میر مجلس شد که شمع گرم خون بر خویشتن مستانه آتش زد محربا خود خیال گرم خویان نقش میبستم گل رویی به یاد آمد که در پیمانه آتش زد چو می پرسید از من سرگذشت جان فشانیه نوایی از لبم سر زد که صد افسانه آتش زد

«خلیل» از کشت امیدم عجب گر سبزه بار آید(2)

محبت خرمن ما را درون دانه آتش زد آن عهد یاد باد که دل با حبیب بود هر جا که بود جلوهآ آن جامهزیب بود در مکتب زمانه که استاد فتنههاست ما را خلیفه عشق و ملامت ادیب بود رشک آیدم که دیدهام افتد به روی تو با خود همیشه عاشق بی دل رقیب بود مرغ نظارهآ من سرگشته را چه جرم خال رخ تو دانهآ آدمفریب بود شنام و زهرچشم و چه کار آمدی برو ما را ز مهربانیات اینها نصیب بود خر دوای ما به شهادت قرار یافت جلاد در دیار محبت طبیب بود نتوان ز یار تفرقهاش کرد در وصال رندی که در ولایت خود هم غریب بود هرگز نکرد در دل آن گل سرایتی فریاد من که خونی صد عندلیب بود

امروز بی قرار نگشتیم چون «خلیل»

دایم دل رمیدهآ ما را شکیب37) بود اگر به خاطرم اندیشهآ نشاط آید خیال آن بت خودرو به اختلاط آید از یک نگاه(4) سحرگاهیام به یاد وصال هزار شاهد رعنا به انبساط آید مرا به گلشنی افتاده است راه سماع که بوی گل چو غریبان به احتیاط آید دلم ز دیدن تیغت به خویش میلرزد چو عاصیای ms534 که به نظارهآ صراط آید

هزار مرتبه از نعمت شهان بهتر

«خلیل» لخت دلی گر در این سماط آید ناز پرورد مرا چون جام نوشین میدهد ساقی ایام بزم فتنه آیین میدهد ین و دل دادیم و ناکامی گرفتیم از عوض آن که آن می گیرد(21 از بی طالعان این میدهد از خجالت می گزد صد جا لب خود آن که گفت تلخی مئ یاد از آن دشنام شیرین میدهد دیگران آرایش خود می کنند از سرخ و زرد

و سرخ و زردآبروی عشقبازان اشک رنگین میدهد هر زمان با غیر دارد راز دیگر در میان این ستم بر ما نشان از کین دیرین میدهد چون به قصد قتل عاشق میشود آتش عنان صد گلستان را به باد دامن زین میدهد بیاثر کی میگذارد نالهآ زار مرا عشق خود سژ کفر را خاصیت دین میدهد با چنین بی طاقتی هرگاه میبینم تو را حیرتم سیماب را تعلیم تمکین میدهد

چون غزلخوانی کند هنگام بیهوشی «خلیل»

دلستان نکته سنجش داد تحسین میدهد دل تنگم اگر سازد عیان درد نگنجد در زمین و آسمان درد زبس بگداختم از تاب دوری شود از دیدن من ناتوان درد به جان آیند اگر از درد مردم ز دستانداز من آمد به جان درد مرا از دردمندان تا شمردند چو ناز دلزبایان شد گران درد به دوران از وفا نایابتر شد نهان کردم زبس در استخوان درد

اگر درمان کند نامهربانی بحمدالله که باشد مهربان درد

برای عشقبازان تهیدست مهیا کرده عیش جاودان درد ز نام ms535 درد لب دوزند عشاق دل زارم اگر سازد بیان درد11

«خلیل» از آن ستمگر پر عجب نیست

اگر دارد دریغ از دوستان درد یار در بزم طرب پرده ز رخسار گشود عقدههای دل خونگشتهآ افگار گش نه بهارم به نظرگرم نماید نه بهشت چاک پیراهن جانان در گلزار

بررخ آینهآ دل در دیدار گشود بیزبانی که ز اعجاز تواند دم زدبررخآ نالهآ شوق که آتشاثری داده به نی گره از کار دل مردم بیکار گشود دیدهآ بخت که با خواب خماری خوداشت چشم بد دور که از دولت بیدار گشود من حیرانشده از خویش به دستان رفتم جلوهآ یاژ دل صورت دیوار گشود(2 میگذشت از در میخانه خرامان یارم جام مئ لب به شکرخندهآ اظهار گشود

کذشت صد برهمن کمر خدمت زنار گشود ذکر تسبیح من امشب به خرابات گذشت ص

سردی دهر اگر در به رخم بست «خلیل»

له الحمد که خون گرمی دلدار گشود اهل دل خود را ز هر اندیشه عاری گفتهاند اعتبار عاشق از بی اعتباری گفتهاند تا به کی از حیله بازیها خجل خواهی شدن پیش بینان راستی را رستگاری گفتهاند از هو سناکی نمی دانم چه باشد حاصلت عشق بازی را حریفان هرزه کاری گفتهاند خویش را رسوا مکن داغ دل بلبل مباش نالهآ مشتاق را در دل حصاری گفتهاند غافل افتادند از حال دل پرشور ما این که دریا را دیار بیقراری گفتهاند

در گلستانی که میگردد نواگستر «خلیل»

شعلهآ جانسوز را باد بهاری گفتهاند به عزم صید چو آن شهسوار برخیز رار و صبر و شکیب از شکار برخیزد در آن مقام که با یار(2 نیستم به میان هزار حادثه از هر کنار برخیزد

یار(3گلی که از طرف جویبار برخیزد نشسته بر سر ms536 آتش ز غیرت رخ یار(3) خزان چهرهآ ما را اگر نماید سیر شکوه رنگ ز روی بهار برخیز گر غبار شود چهرهآ خزانی من گمان مدار کز آن رهگذار برخیز گرفته بس که دلم گرد آرزومندی دم نظاره ز چشم غبار برخیزد جهان زهستی عاشق اگر برآردگر به خاک روبی کویت بهار برخیزد41 زبان لاف ندارم ز بلبلان چمن یکی به من نرسد گر هزار برخیزد

«خلیل» میزنم از تیغ نالهاش به دو نیم

به کینهآ من اگر روزگار برخیزد به دسث آیینه دارد حال (5) مهجوران چه میداند ز نزدیکان نمی پرسد غم دوران چه میداند ز هر مژگان او در سینه دارم کاوش دیگر دل آسوده خاطر نیش زنبوران چه میداند تو را با ما چه نسبت دیدهآ بد دور از بزمت دح پیمای هستی رنج مخموران چه میداند کشد افتان و خیزان خویشتن را تا به کوی او نسیم صبحگاهان شیوهآ کوران چه میداند بیا تاخویش را یک سو کشیم از فتنهآ دوران غرور پیل مست آسمان موران چه میداند به آیین اسیران کفر باشد کفر خودرایی طبیب ناز پروز درد رنجوران چه میداند(6

«خلیل» آن خودنما چون عکس دارد در نظر ما را

غلط بود این که عاشق لطف منظوران چه میداند دو سه روزی که به خلوت شده بودم خوگر این همه شهرت خودکامی(2) عنقاگ نالهام چهره برافروخت شد آتشکده طرح جوش زدگریهآ من عقد ثریا ب امید مرا جلوهآ مهتابی بود آن چه در طور به نام ید بیضاگل کرد حسن با عشق نه بیگانه ولی شد مشهور عاقبت این اثر از نالهآ رسواگل کرد با خیال تو شدم دستگریبان در خواب صد چمن بیشتر از بستر دیبا گل کرد3

چند حیرتزدهآ خویش توان بود «خلیل»

یار شد چهره گشا دیدهآ بیناگل کرد

748 بشنو سروشی از در ms537 میخانه میرسد پیمان اهل حال به پیمانه میرسد دشمن مگر شنیده که صلح است شیوهام نامرد خوش زیاده دلیرانه میرسد

چون بنگری به همت مردانه میرسد کام دو کون بر سر بازار اشتیاق چون بنگر: ان خویش را بر آتش غیرت کنم سپند آسایش وصال به پروانه میرسد باشد چو می به مجلس زهاد بی محل پیغام آشنا که به بیگانه میرسد رجا مرا نظاره نمایند کودکان گویند عید گشت که دیوانه میرسد

در بزم وصل شکوهآ هجران مکن «خلیل»

خاموش باش نوبت افسانه میرسد4

که آتش .............................................. زبس در بادهخواریها رواج ....... تواند عاشق از معجزنمایی ترزیان گشتن غبار خاطر .... مگر با طرهٔ‌ آن خودنما پیدا کند . به این سودا.............

خلیل» از دستبرد ..............

750 چه گل چه آتش سوزان برای ما سوزد که آشنا دلش از بهر آشنا سوزد ز آتش دل بیتاب ناتوان همه شب به جای شمع به ویرانهام صبا سوز به یاد روی تو در سینه آتشی دارم که سایه گر فکند بر سرم هما سوز چنین که دهر فرومایه خصم اهل دل است عجب که شمع مزارم به مد در آن دیار که فرمانرواست خرسندی چراغ بر سر خاک اثژ دعا سوزد(2 از آن زمان که رخ از باده ساختی(3 گلگ دل از نظاره جدا دیدهام جدا سوزد ز جام باده کنی تا نظارهآ رخ خویش چراغ آینه بی پرتو صفا سو

«خلیل» آتش نمرود راگلستان ساخت

عیان نگشت که این بینوا کجا سوزد

«خلیل» بر رخ گل جلوه چون کند شبنم

صفای آن درگوشم به یاد می آید مگر ز دوست به آیین دشمنان گله کرد که خیره خیره زبان با دلم مباهله کرد ز سنگ طعنهآ حاسد شکسته دل نشویم شراب شوق تو ما را تمام حوصله کرد

یافت هزار مرتبه این نسخه را مقابله کرد دلم ز دفتر ایام فرد کام نیافت میانهآ من و ایام ماجرایی بود هلاک شور جنونم که حل مسئله ک

این او ناگاه چه شد که خصم زبی دانشی مجادله کرد طرف مشو که نگردی قرین او ناگاه دلیر گشته به من آشنا و بیگانه زبس به کشتنم آن خودن موز عشق جهان سوز طرح شد امشب از این فسانه زبانم هزار آبله کرد گلی نچید به جز خجلت از ریا زاهد خیال کرد که سودی از این معامله کرد جرس به راه تو بیگانه بوذ جذبهآ شوق تپیدن دل ما را دلیل قافله کرد

«خلیل» شعر تو امروز نقل مجلس شد

کنار و بوس نهان یار وعدهآ صله کرد چشم حیران بر رخت طرح نظر میافکند خویشتن را در طلسم صد خطر میافکند سرکشی باخاکساران خصمی خود کردن است تیغ اگر انداختی دشمن سپر میافکند حالت دل گر کند در نامه عاشق آشکار آتشی در بال مرغ نامهبر میافکند تیشهآ فرهاد مرد بیستون کی بودکی کوه را تمکین عاشق از کمر میا کشتی دل با قضا هرگز نمیگردد قدر نه فلک راگر به روی یکدگر میافکند خنده بی دشنام کمتر میتراود از لبش دوست دشمن زهو دائم در شکر میافکند درشب هجران که آتش جوشد از مژگان تر آه سردم لرزه بر جان سحر میافکند گر توانی یکزبان گردید در هر انجمن هرکجا پا میگذاری شمع سر میافکند برلب بامی که از نظاره اندازم کمند تا(2) رسد سیمرغ صد جا بال و پر میافکند عاشق از اشک غبار آلوده دل خالی نکرد دست بر دامان آه بی اثر می افکند(3

بگذر از خود تا شوی مستغنی از دونان خلیل»

همت کوتاهآ کس را دربه در میافکند بینیازان(4) که به کویت وطنی ساختهاند از تماشای تو خود را چمنی ساختهاند قصهآ شوق(5) تو خوانند بر دشمن و دوست خویش را زینت هر انجمنی ساختهاند لالهرویان چمن داغ کن از سایهآ خویش خاک را یوسف گل پیرهنی ساختهان در حجابند زهم شیر و می و قند و نمک تا به این قاعده شیرین دهنی ساختهاند ین که دلدار ندانسته وفاداری چیست از زبان من بیدل سخنی ساختهاند

گر نداری ms540 ره حرفی به لب یار «خلیل»

سخنت را ز چه شکرشکنی ساختهاند(21

755 دوش از نالهآ جان کاه چه کردم با خود بی رخ آن مه دل خواه چه کردم با خود عضوعضوم چو شرر رقص نماید به هوا آه کز آه سحرگاه چه کردم با خود بر سرکوی وفا تا نکنی منزل گرم باورت نیست در این راه چه کردم با خود کافر از کرده پشیمان نشود در ره شوق چند گویم چه کنم آه چه کردم با خود دستم از دل دلم از دست پریشانتر شد به تمنای تو ناگاه چه کردم با خود شب وصلی که دهد یاد ز نوروز کجاست تا بگویم گه و بیگاه چه کردم با خود(2) غرض آلود برآورد مرا خواهش من دور از مردم آگاه چه کردم با خود

با همه دعوی دانش خبرم نیست «خلیل»

که زبی مهری آن ماه چه کردم با خود

756 م به خنده گر آلوده دامنی دارد چه نالههای مکرر شنیدنی دارد از آن شبی که به خوابم نمودهای دیدار هنوز خانهآ همسایه روشنی دا مرا خمار هوس میکشد خوشا رندی به روی یار لب جام یکمنی دارد

«خلیل» بر سر آتش نشسته همچو سپند

هوای سیرگل و ابر بهمنی دارد روزگاری شد که سودای توام دیوانه دارد گاه رشک گلستان گه داغ آتش خانه دارد گذر از خود شهرتی دارد عجب نشنیده باشی هر که از یک خانه بیرون میرود صد خانه دارد رند ازخودرفته را هر جا که دریابی نشان کن یا سر زلف ن

یا سر زلف نگاری یا لب پیمانه دارد کینه از دشمن نخواهم شکوهای از خود ms541 ندارم هر چه با من دارد آن دیر آشنا بیگانه دارد تا چه گلها بشکفد عشق و ملامت توأمانند بیخودیها در میان مردمم افسانه دارد لاله زاری طرح می گردد نمی گویم کجاکی چشم حیرانم هوای گریهآ مستانه دار گر به خاک افتاده باشد کم نمی گردد عیارش اشک عاشقآ اعتبار گوهر یکدانه دارد چون گذشت از خود وصال یار یابد بی بهانه آن چه من می خواستم در عاشقی پروانه دارد

آرزوی یار اگر داری «خلیل» از خود فنا شو

گنج میگویند جا در گوشهآ ویرانه دارد تمام عمر اگر دل خداخدا بکند عجب که با تو مرا آشنا خدا بکند بر آن سرم که مگر خویش را توانم ساخت به روی دلکش او رونما خدا بکند وصال یار سبب میشود بهانه میار(2) اگرچه درد دلت را دوا خدا بکند هوای خویش تو را خصم خویش کرده چنین برون روی اگر از خود چهها خدا بکند به عکس خویش در آیینه می فروشد ناز مرا تسلی از آن خودنما خدا بکند

«خلیل» حال خود از محرمان نهان دارم

علاج درد دل بینوا خدا بکند

759 به سحر چشم او نازم که اعجاز خوشی دار به این آیین مردم پروری ناز خوشی دارد اگر عاشق به خاموشی گره بندد زبانش زاشک آتشین شوخ غماز خوشی دارد خموشی می پسندد حسن بی پروای مستغنی چه نازش میکند بلبل که آواز خوشی دارد نگاه من که حیرانی از آن سرمشق میگیرد(2 نهانی باگل رخسار او ناز خوشی دارد به غیر از ناامیدی نیست دنیا را سرانجامی به گرد عشق میگردم که آغاز خوشی دارد دلم کز خاکساریآ راه بر آب روان ms542 بند در این افتادگی سرو سرافراز خوشی دارد زشوخیهای حسن از عشق میماند حکایتها خوش آن عاشق که معشوق نظرباز خوشی دارد بهشت از گرم روییهای آن گل رنگ و بو گیرد به یادش چشم حیران مانده انداز خوشی دارد38)

حریفان دگر با ناز دوران کردهاند الفت

«خلیل» از دین و دنیا یار طناز خوشی دارد

760 شوخی که خویش را به ریا یاد میکند از ما که عاشقیم کجا یاد میکند از یاد هر که هست اگر رفت رفته باش ما را به کوی یار خدا یاد میکند چون میشود به آینه آرایش هوس در دل هزار بار مرا یاد میکند داغی است یادگار حریفان یادگار گاهی اگر زمانه ز ما یاد میکند مانند من به یاد نیاید زمانه را هرچند رند بی سروپا یاد میکند

یار پری وشی که نسازد به خود «خلیل»

دیوانهآ مرا به دعا یاد میکند بر بزم یار چون می فرماندهی دهید سامان عرض حال من درگهی دهید خوبان به جان وعدهآ دایم خلافکن ما را ز ماگرفته(1) به خود همرهی دهید بسیار پیش خویش به پا زیست میکند آن جلوه را نشانهآ سرو سهی دهید سرگشته راگذار به خضراست در گذار از خودگذشته داد دل گم رهی دهید پیغام یار زندگی افزای عاشق است بیمار را تسلی عید بهی دهید دانید چیست دولت درویش بینیاز روزی که شأن مسند

روزی که شأن مسند شاهنشهی دهید حرفی که نیست دل خوشی یار خودنما گر قصهآ وصال شود کوتهی دهید جاندادنم به دولت دیدار در کمین یار بهانهساز مرا آگهی دهید

هر جا «خلیل» سر کشد از بزم دوستان

او را فریب داده نشان رهی دهید در ms543 عشق آرزوی هوس رانی ام نماند با بلبلان هوای نواخوانیام نماند از بس قدم به راه وصال تو سوده گشت یک نقطه وار از خط پیشانی ام نماند رفت آن که نیم کشتهآ تکلیف می شدم عاشق شدم حضور مسلمانی ام نماند تا چند ناز الفت سنگین دلان کشم زین بیشتر دماغ گران جانی ام نماند چشمم به روی یاز سراسیمه میدود تمکین خودنمایی حیرانیام نماند دانستهام که ملک جهان میرود به باد در چشم خود شکوه سلیمانی ام نماند

از سیل گریههای پریشان اثر «خلیل»

گردی به روزگار ز ویرانی ام نماند1 چو یار آشنارو(2) شاهد بیگانه پیداشد مراخون گرمیای با شیشه و پیمانه پیداشد حدیث اهل دل گاهی به دلها میزدی ناخن زبان تا یافت عرض حال من افسانه پیداشد

میان خودنمایان شیوهآ رندانه پیدا شد سر عاشقنوازی داشت معشوق جفاپیشه میان خودنمایان شیوهآ نمیدانست ابر نوبهاران گوهرافشانی که حسن هایهای گریهآ مستانه پیدا شد بگو با زلف فارغ باشد از فکر پریشانی دل گم گشتهآ من موبه مو از شانه پیدا شد(3) رسانیدند یاران مشق خود در کوه و وادیها تلاش کام(4) تا من می کنم دیوانه پیدا شد در آن ساعت که شمع از دیدنی بر خویش آتش زه کشیدم نالهآ(5) بی طاقتی41) پروانه پیدا شد

«خلیل» آن لحظه خود را خونی صد آرزو دیدم

که این سقف بلند رشک آتش خانه پیداشد لالهآ داغت که با خورشید بازی میکند بر سر سودایی من سرفرازی میکند اشک خون گرمم که آلایش نمیداند چو نور دامن اهل ریا را هم نمازی میکند هر که دست از ریزه خواریهای دونان باز داشت بر سر خوان قناعت بینیازی میکند بلهوس تا دید ما را از خودی آزاد شد گر نباشد عشق کافر را که غازی میکند ms544 دل به امید دعای بی اثر شاد است شاد عشقبازی در لباس چارهسازی میکند تا نظربازی کند دلدار با خود دیدهام7 در شهادتگاه حیرث یکه تازی میکند

خاطر اهل نظر را تا به دست آرد «خلیل»

از خط وخال بتان دیوان طرازی میکند

765 عشق هر جا خودنمایی آشکارا می کند شمع را در خلوت(1) فانوش رسوا میکند تا صبا زان یوسف گل پیرهن بویی گرفت لاله را چون دیدهآ یعقوب بینا میکند انتقام عشقآ آخر خاک زندان را به ناز توتیای دیدهآ شوق زلیخا میکند هر زمان افسردهای(2) را میکند گرم(3) فغان نالهآ ما کار اعجاز مسیحا میکند عاشق دل خسته تا یک دم فریبد یار ر سینه را از داغ چون دامان صحرا میکند گر تو را پروانه در بزم طرب بیند شبی شمع را با سایهآ قد تو سودا میک

اعتباری نیست عشاق پریشان را «خلیل»

خویشتن راگر بسوزانم که پروا میکند

766 در آن خلوت که یار خودنما از در درون آید بهشت نقد با صد رونما از در درون آید حجاب از خویشتن دارد نگاه آشنارویم کجا آر

کجا آن(4) یاربدمست حیا از در درون آید من اکنون می روم ناکام و کام از خویشتن بیرون خداوند خود

تن بیرونخداوند خود آرایم کجا از در درون آید تواند بود از فیض نظر صاحبدلی گرد اگر در بزم نااهل ریا از در درون آی به صبر خویشتن بسیار مینازد دل خودسر تماشا دارد آن عاشق جفا از در درون آید

فرگاهان که می آید به خاطر یادبیهوشی دح در دست یار خودنما از در درون آید تو را میخواستیم از نالههای زار مستانه ندانستیم ناگاهان بلا از در درون آید تمنای تو بی پروا چه برمی دارد از خاکم سرایت ms545 تهنیت خوان با دعا از در درون آید

کند هرگاه یاری آرزوی کشتن عاشق

«خلیل» ناتوان بی نوا از در درون آید

با چشم یار راه سخن یافتم «خلیل»

حیراننظاره آفت هاروت میشود هرچند بر دلم ز تو بیداد میرود تا یاد میکنم رخت از یاد میرود

بار اگر به باغ ارم جلوه گر شوی رنگ از رخ هزار پریزاد میرود صید حرم به روز شکارت دعاکنان بیطاقتانه از پی صیاد میرود فرداست ساغر می کوثر دهند طرح سرها که در هوای تو بر باد میرود و دلستان به کام رسیدن رضاشدن با دستبرد بخت خداداد میرود آمد بهشت کوی تو خودکام در نظر هر جا حکایت از دل ناشاد میرود

گفتم هزار مرتبه افزون «خلیل» را

کارت به زور ناله و فریاد میرود چون تمنای تو بی تابانهام از خویش برد آن چه دل می خواست شوق بی محابا پیش برد نوبهار مستی دیدار شد هنگامهساز از سر دیوانهام آشوب صد تشویش برد جانفشانیهای مشتاقان کی آرد در حساب بیوفا نامهربان ما که دل از گر یکی بهر خدا بودی پیمبر میشدی آن خجالتها که زاهد از برای کیش برد با دل شاهان نمی دانم چه دارد در خیل شاهد دنیا که خرسندی ز صد درویش برد

روشناس یار بی پروا نگردیدم «خلیل»

خودنمایی بارها دیوانه وارم پیش برد کار بر کام یار خواهم کرد این روش اختیار خواهم کرد طفلخو شد بهارگریهآ من خنده بر روزگار خواهم کرد نکنم گر در این دوروزه حیات عشق بازئ چه کار خواهم کرد دام تدبیر اگر زکار افتد صید مطلب شکار خواهم کرد این خجالت کجا رسد تاکی خویش را بیقرار خواهم کرد به هوای تو در چمن خود را روکش نوبهار خواهم کرد عید سرگشتگی اگر این است جلوه بر کوی یار خواهم کرد خویشتن را به یاد جلوهآ یار فتنهآ هر دیار خواهم کرد به امیدی که در میان آیی از دو عالم کنار خواهم کرد در ره یار نامه نابلد است گریهها در گذار خواهم کرد

شرح حال «خلیل» سوخته را

به دعا اختصار خواهم کرد بر سر کوی هوس هر که نمودار شود در دل و دیدهآ صاحب نظران خار شود 5 از هر چه به جز یار نبندیم چرا چه از این به که نظر والهآ دیدار شود

برکوی تو ندانست کجاست سر بی درد که گرد سر دستار شود گر نسبنامهآ(21 اعجاز برآید نامش درس نااهل کجا قابل تک

یا رب آن دولت پاینده کی آید که «خلیل»

از دو ms547 عالم به تمنای تو بیزار شود آن جا که عشق دست به ارشاد میبرد شاگرد هرزه زحمت استاد میبرد در گلشن وصال دل دوست دشمنم روزی هزار مرتبه از یاد میبرد پیداست اعتبار رخ یار تاکجاست ما را به کوی او دل ناشاد میبرد من گشتهام زنقش قدم بازماندهتر دل را به کوی کیست که فریاد میبرد سوز دلم که جلوه دهد نویهار سامان آب خنجر جلاد میبر گردد به کشور دو جهان شرمسار خود عاشق ز یار اگر به خدا داد میبرد

در اشتیاق خاک دل آرای کربلا

اشک «خلیل» دجلهآ بغداد میبرد تا رخش از بادهآ گل رنگ آتشناک شد سینه ام چون گل به تحریک نسیمی چاک شد س که بر خاک رهش سودم جبین آرزو سرنوشتم در ره امیدوار در حریم وصل جانان راه مییابی چو شمع گر زلوث هستی خود میتوانی پاک شد بعد از این داغم که داغ او کجا خواهد نشست چون سر شوریده قربان سر فتراک شد دیده چون پروانه می گردد به گرد شمع جام کزفروغش سینهام آیینهآ ادر

گرچه در افتادگیها پیشم از اشک «خلیل»

آتش آه مراگردون خس و خاشاک شد شبها ز اشتیاق تو خوابم نمی برد کوثر حرارت تب و تابم نمیبرد شق غیور نیست به فرمان روزگار گردون ز کوی او به شتابم نمیبرد یک دم به گوشهای ننشینم که یاد یار(2 دامن کشان به بزم شر خود را ز رشک گر بکشد مدعی رواست آتش به خویشتن زده آبم نمیبرد راهم اگر فتد به سراب فریبسوز از جوش گریه نیست که آبم نمیبرد روزی نمی رسد به خیالم که بیخودی تا بزم یار(3) مست خرابم نمیبرد

این خون گرفته دل که «خلیل» از ms548 غمش گداخت

بیسیل آتشی به سرابم نمیبرد چو بر دلم دم نظاره کار تنگ شود به دیده هر مژهام ناخن پلنگ شود هزار مرحله پیمودهایم بیمنزل شتاب در راه آسودگی درنگ شود فغان بلبل اگر فهم میکنی این است که عمرگل ز چه رو صرف آب و رنگ شود اگر به صید حرم میکشی کمان فریب نگه به چشم سراسیمهام خدنگ شود به تیغ موج سرش چون حباب بردارم چه شد که خصم نهان در دم نهنگ شود حضور وصل مبادا به هم خورد زنهار نفس به شیشهآ مستان شوق سنگ شود(4) شکوه سلطنت ما بساط ساخته بین به کشوری که در آن نام نیک ننگ شود خوش آن فتاده که پا در رکاب تمکین است غبار رهگذر شوخی کرنگ شود

سپند گرمی بازار دین فروشان است

«خلیل» را چه گناه است اگر فرنگ شود گرفتار تو در کوی ملامت خانه میسازد اگر سیل فنا بنیاد غم ویرانه می سازد به دوری دل منه تا میتوانی در گرفتاری به زندان قفش بلبل به آب و دانه میسازد چو بوی می همان سرگشتهآ کنج خراباتم اگر دوران ز آب و خاک من پیمانه می سازد میان کفر و ایمان طرح یکرنگی فکند آخر به عهد حسن او بیگانه با بیگانه میسازد اگرصد بارش از هم می دردافتاده در پایش در این دارالشفا زنجیر با دیوانه میسازد همان کس در سر زلف تو روزم راسیه دارد که آه نیم شب را نالهآ مستانه می سازد

«خلیل» این شعله کز بیداد آن گل بر زیان دارم

گلستان را دم گرم من آتش خانه میسازد نه تنها عقل مجنون لطف پندم برنمی تابد شکوه ناله انداز بلندم برنمی تابد خوشا رندی که خود ms549 را تنگ در آغوش می آرد بر و دوش پریرویان پرندم برنمی تابد می و معشوق میدانم تسلی میدهد دل را ولی راحت مزاج ارجمندم برنمی تابد چرا صید حرم محروم ماند از گرفتاری شکوه شوکت تازه کمندم برنمی تابد

به یک سودا دو عالم را توانم مال خود کردن

«خلیل» این بی دماغی چون و چندم برنمی تابد21 یاد ایام جنون تا خاطر ما شاد کرد ست بی تابی گریبان را مبارک باد کرد این زمان در کعبه صد خار مغیلان کرده گل هر چه کرد آخر تمنای دل ناشاد کرد

سیل آتشناک میجوشد ز مژگان «خلیل»

در خراسان تا خیال دجلهآ بغداد کرد گر نفسی ترک اختیار توان کرد صید هزار آرزو شکار توان کرد شیوهآ دیوانگی همین خوشم آمد خنده به اوضاع روزگار توان کرد دوری از اغیار نیست کار چنانی کارگر افتاد و ترک یار توان کر، ای که به زندانی از شکنجهآ تمکین جلوه به رندان خاکسار توان کرد(1 اکمر یار در بهانه طرازی است دست که با

دست که با خویش در کنار توان کرد از گل آتشنگار اشک خزانی بر سر هر خار صد بهار توان کرد در دل خودکام یار اگر رهش افتد

جان به تن نالههای زار توان کرد

د نور روز ظلمت شب ر آه سحر را چه اعتبار توان کرد خاطر عاشق اگرچه جای چنان نیست سیرگلستان خارخار ت چند دل خویش را به وعدهآ ناکام زخمی شمشیر انتظار توان کرد در قفس تنگ روزگار مپندار نالهآ ms550 زاری به اختیار توان کرد بیدل و دینیآ بهشت نقدتر از نقد خاک به چشم هزار کار توان کرد

از خودی خویش اگر «خلیل» گذشتی

ناز به خوبان گل عذار توان کرد(2

آرزو تا سر هستی نبریدم ظفر پیدا نشد خویش را بسیار دیدم زخمی صد آرزو ناله را کردم بهاران گریه را ابر بهار از نهال آرزومندی ثمر پیدا نشد روزگاری از وطن بیهوده رنجش داشتم آن چه میکردم تمنا در سفر پیدا نشد تا نشد هنگامه آرا شوق نافرمان ما شاهد خود کامه دستی در(1 کمر پیدا: یوسف از زندان برون آمد زلیخاکام یافت نالهآ بیطاقت ما را اثر پیدا نش سرمی هنگامهآ روز جزا افسرده گشت شام هجران اسیران را سحر پیدا نشد قدردان بلهوس گردید یار خودنما قیمت جانبازی اهل نظر پیدا نشد ر زمان صد وادی نشنیده طی شد بیشتر آن تمنادشمن از یک رهگذر پیدا نشد غیر بیزاری جوابی نیست پیغام مرا شاهدم این بس که مرغ نامهبر پیدا نشد نیست یک منزل که داغ نقش پای من ندید از دل گم گشتهام جای خبر پیدا نشد

روز محشر را نخواهم زد به یکدیگر «خلیل»

هر که در راه وفاگم شد دگر پیدا نشد2 محبت کارها دلخواه من کرد مرا در راه یار آگاه من کرد دو عالم خواست از یار یگانه چه با من همت کوتاه من کرد به هر وادی ز خضر آزادیام داد هوای یار را همراه من کرد تمنا کردم از جانان وصالی دل دیوانه را تن خواه من کرد در آن وادی که بوی گل غبار است اثرها نالهآ ناگاه من کرد ز ویران جهان رفتن به یک سو سر کوی تو قربانگاه من کرد چراغان سر کوی تو هر شام نسیم نوبهار آه من کرد مرا در دیدهآ حیران خود ms551 خوار هوسهای دل جان کاه من کرد

به خود میگفت امشب یار طناز

که ناسازی «خلیلالله» من کرد

من ویار چون خوش برآییم با هم

«خلیل» از کمین ملعایی برآید(9)

783 از یار تا نوید وفا میتوان شنید بوی گل از ترانهآ ما میتوان شنید عاشق فروتنی نتواند خیال کرد از نالههای زاز نوا میتوان شنید

وش می شوی اگر از عرض حال خویش بسیار آفرین ز حیا میتوان شنید

ون آشنای شیوهآ گل عارضان شوی دشنام اگر دهند دعا میتوان شنید دست از غبار در ره امید بردهایم احوال ما ز باد صبا میتوان شنید روز وصال کرد(1) شب انتظار را

نتظار ا شهنامهآ شکوه وفا میتوان شنید جایی که درد عشق شود یار مهربان باور مکن که نام دوا میتوان شنید در وادیای که محمل جانان گذار کرد تا حشژهایهوی درا میتوان شنید از ما که جز ms552 تو یاد نداریم مطلبی درد دلی برای خدا میتوان شنید شایستهآ جواب نباشد چه میشود حرف مرا ز روی ریا میتوان شنید(2، قاصد اگر شوند سراسر جهانیان پیغام آشنا زکجا میتوان: یک بار ناله کردم و(3 از درد اشتیاق از(4) شش جهت هنوز صدا می توان شنید

از باغبان چه منت بی جا، کشی «خلیل»

خواهی بهشت نالهآ ما میتوان شنید تا جلوه کرد دیدهآ بیدار در نظر آمد شکوه دولت دیدار در نظر نتوان به کنج صومعه تصویرکردنم آیینهای است بر سر بازار در نظر(5) از آن زمان که شاهد بختم نمود رخ روز سفید بوده شب تار در نض ر ملک عشق شیوهآ دیگر نهادهاند عزت نیافت هر که نشد خوار در نظر ر سو اگرچه مدعیانند در کمین ازشش جهت نیامده جز یار در نظر گر امتیاز نیک و بد از هم نمیکنی مانند یار میشود اغ بر جاگذاشتم دو جهان را چو نقش پا هرگز نیایدم سر و دستار در نظر آن شوخ نیم مست هوای بهشت کرد طوبی نمود رند گرفتار در نظر

نشناخت آن نگار خود آرا «خلیل» را

با آن که بیش آمده صد بار در نظر

ای شمع «خلیل» تو ندارد هوس خام

دستی به دل سوخته پروانه نگه دار از سیر دلها می رسد رفتار بی باکش نگر آیینه آرایی نما روی عرقناکش نگر تا چند با آن خودنما لاف هم آغوشی زدن گر زهره داری خویش را در دام فترا کش نگر

ند به عشق و حسن و می ایمان نیاورد از حسد ت مکین انکارش بیین اظهار(1) ادراکش نگر آن خودنما در هر نظز طرزی نماید خویش را آلوده دامانی مکن از دیدهآ پاکش نگر عشاق رابی چارگی سامان خرسندی دهد دستی که بر سر می زدم در زلف بی چا کش نگر باغ جهان را سربه سر نظاره کن در یک نظر مستان ازخودبی خبر چون سایهآ تاکش نگر از دولت بی طاقتی فریاد ازخودرفته برهمزن هنگامهآ ایام و افلاکش نگر اهل نظر از گفت وگو خاموش تر از آینه حال دل مشتاق را از سینهآ چاکش نگر

دامن فشاند گر «خلیل» از خودسری بر آسمان

در کوی آن نامهربان همسایهآ خاکش نگر

خود خجل باشد به ننگ آلوده گردیدم نباشد نام از این بهتر در اقلیم وفاداران که عقل از خود خجل باشد به ننگ آ تغافلهای من در تاب دارد دلستانم ا اگراین است تمکین شیوهآ ابرام از این بهتر به زلف و روی جانان دیده و دل در گرو دارم جهان دیگر ندارد یاذ صبح و شام از این بهتر تحسین خاصان گوش زد گردیده صد نوبت به هر معنی که باشد طعنههای عام ms554 از این بهتر چرا از ناله خود را این قدر آشفته میسازی دعا چون بی اثر مشهور شد دشنام از این بهتر21 سراپا داغ داغم در هوای لاله رخساران نیفتاده است هرگزماهیای در دام از این بهتر

«خلیل» از هجر و وصل آخر گذشتم چون جوانمردان

ندارند اهل دل(2) آغاز یا انجام از این بهتر

788 نوروز شد ز عمر گرامی شمارگیر بر یاد دوستان سر راه بهارگیل هرگز جهان به کام دل اهل دل نبود از اعتبار بیهنران اعتبار گیر

جز عشق و عاشقئ همه را عیب و عارگیر ایمان و کفر پیش کش شیخ و برهمنجز عشق

ر چه هست به باد فنا رود پیمانهآ شراب و لب جویبار گیر

ور مباش از دلستان وظیفهآ بوس و کنارگیر حیوان صفت فریفتهآ خواب و خور مباش از د

جوری که روزگار کند مهر یار گیر عاشق نیافت نیک کدام است(3) بد کدام سر بر سر زمانه مکن قدر خود بدان آخر تو را که گفت که دنبال مارگیر با هر که لاف مهر زدی کینه خواه شد از خویشتن اگر بتوانی کنارگیر تمکین روزگار سبک سر بس است بس بیطاقتی به کار نیاید قرار گیر زهاد خشک در گرو دامن ترند رند یگانه باش می خوشگوار گیر

مهمان بزم یار نگشتی اگر «خلیل»

امیدوار باش ره انتظارگیر گر به میکدهام جا دهند بار دگر قرین من نتوان یافت شهریار دگر زمان زمان کند آن خودنما ظهور نوی شوم غبار ره نازنین سوار دگر یشه شکر دل خویش میکنم در عشق که اختیار نکرده است اختیار دگر به غیرگوشهآ میخانه آن بهار بهشت دچار خویش نگشتیم در دیار دگر هزار مرتبه گفتم که جز خیال وصال نشد نهان ز دل خویش خارخار دگر زکفر ودین که دو عالم خراب ایشان است مرا ms555 مباد به جز شوق یار(2 کار دگر نمونهآ رخ صد بار بهتر از گل تو ندیده دیدهآ سرگشتهام بهار دگر(3 بدین(4) هوس که مگربا تو در میان آیم کنم ز خویش تهی هر نفس کنار دگر

«خلیل» چند گرفتار خویشتن باشی

چرا نشان نکنی بهر خود شکار دگر خندهآ چاک گریبانم چه سر دارد دگر نالهآ بی صبر و سامانم چه سر دارد دگر روز و شب خمیازه بر زنارمویان میکشد حیرتی دارم که ایمانم چه سر دارد دگر تاگریبان دامن بیداد برچید آسمان هایهای چشم گریانم چه سر دارد دگر درد را بی طاقتی بسیار از حد میرود از که می پرسی(5) که درمانم چه سر دارد دگر هر زمان صد بار رازم آشکارا کرد صبر تا غرور شوق پنهانم چه سر دارد دگر گاه با تن(4گاه با دل(7) میکند دیوانگی دوستان بی تابی جانم چه سر دارد دگر

دوش آن بیگانه خو میگفت پنهان با «خلیل»

اشتیاق دردمندانم چه سر دارد دگر خویش را هر طور باشد اهل ناموسی برآر یک زمان از اشک حسرث غسل افسوسی برآر چند مانند زنان در پرده خواهی زیستن بر کنار(3 بام شهرت شورش کوسی برآر خاکساری پایهآ مردان برافرازد به عرش خویش را آخر که فرموده است کاووسی برآر معنی رنگین به کار آید اگر دانستهای این چنین گر نیستی خود را چو طاووسی برآر جرعهنوشیهای بزم وصل اگر راهت زند پیش جانان خویش را مشتاق پابوسی برآر یوسف از زندان به تخت مصر شد مجلس فروز ذوق آزادی نمایی شکل محبوسی برآر41) ای که در دیر مغان تسبیح خوان گردیدهای گاه گاهی در حرم گلبانگ ناقوسی برآر خانهآ تن تیره گردید از کدورتهای تو از چراغ نالهها دل ms556 را چوفانوسی برآر

عاشق بی تاب و تمکین دلنشین باید «خلیل»

گر توانی خویش را با یار(5) مأنوسی برآر سود و سودای جهان را مایهآ سودا شمار هر چه از دنیا شود حاصل کم از دنیا شمار تکیه بر همراهی مردم نباشد کار مرد خویشتن را در میان دوستان تنها شمار یست در نه خانقه مثل تو صوفی مشربی در نظر گرزشت می آید یکی زیبا شمار نقد فرصت را غنیمت دان هراس از خلق چیست کثرت بازارها را خلوت عنقا ش خوبه خاموشی کن از صد دردسر آسوده باش4 گفت وگوی این و آن را نالهآ بی جا شمار کارها را میتوان بر خویشتن آسان گرفت گرشکست دل به دوران رو دهد میناشمار

تلخ وشور اغنیا چون برنمی تابی «خلیل»

کاسهآ چوبین فقر خویش را دریا شمار گریه را در عشقبازیها به چشم ترگذار خندهآ بی رنگ و بو را بر لب ساغر گذا خون دل خوردن به جای می چه لذت میدهد داغ غیرت گر توانی بر دل کوثر گذار بیگمان مگذر که باشد مرقد آوارهای هرک

های هر کجا در راه یابی نقش پایی سرگذار ماجرای این غرض گویان حضور از دل برد زاهد و میخواره را چندی به یکدیگر گذار ل باشد با قضای آسمان راضی شدن گر توانی پایهآ همت از این برترگذار یچ کس راه تمنا را سراسر طی نکرد گر هوای منزل سیمرغ داری پرگذار

تاکنی دور از سرش جوش تماشای «خلیل»

این چنین بیتاب پا در عرصهآ محشر گذار بر سر آنم که بهار دگر تازه کنم بر رخ یار دگر جلوه فروش است ز نزدیک و دور در نظرم گرد سوار دگر شوق و جوانی و شراب و بهار هر یکی ms557 آموخته کار دگر راه به سرمنزل دل میبرم بر اثر نالهآ زار دگر من که غریب سر کوی توام روی چه آرم به دیار دگر از مدد گریهآ خودسر نماند در دلم از یار(1) غبار دگر چند به دنبال اثر تاختن نالهآ بیکار به کار دگر عشق که سرخیل جهان نام اوست دیده مرا یک دو سه بار دگر

روز «خلیل» از همه جا شد بلند

ما به کمین شب تار دگر

اشکی که میدوید به رخسار ما دلیر با خاک راه بر سر کویت برابر است اشک وی تو آب و آتش وگل را دهد به باد آید اگر بهار به گلزار ما دلیر بس سر که در هوای نقابت به باد رفت تنها نبود پنجهآ پندار ما دلیر1)

داغ جنون «خلیل» که همسایهآ هماست

آتش فکند در سر و دستار ما دلیر خمار روز ندارد می شبانهآ عمر ز خوی یارگرو میبرد بهانهآ عمر هنوز قصهآ شوقم تمام مطلب نیست به چاشتگاه رسد گر شب فسانهآ عمر ه دست حیلهآ دلال حرص و آز مده که از میان نرود گوهر یگانهآ عمر چنان که من ز می وصل بیخود افتادم گداخت مرغ دل از فکر آب و دانهآ عمر هر آن که عشق نورزید و می پرست نشد نیافت لذتی از عیش یکزمانهآ ms558 عمر به کوی یار که بیرون ز(2) چار ارکان است بهشت مرقد عاشق بود نشانهآ عمر میان اهل وفا مرگ و زیست را چه محل کرانهای31 طلب از بحر بی کرانهآ ع اگر به عدل و کرم مینهی اساسش خطر ز سیل ندارد بنای خانهآ عمر

تن «خلیل» که بر آسمان زند پهلو

کبود گشته سراپا ز تازیانهآ عمر

7797 نمی گویم که از دیوانگی فرزانگی خوشتر چولاف عشق و رسوایی زدی مردانگی خوش تر سال نور شمع یکزبان از سوختن دارد زدیوان قضا منشور من پروانگی خوشتر خا خوار شد در چشم خویش از خجلت یوسف اگر این است رسم آشنا بیگانگی خوشتر عیان گردید صد جا دستبرد برق بر خرمن دراین مزرع مگر سرسبز گردی دانگی خوش تر قدخ رسوا مکش هرچند باشد محتسب ساقی به ما رندان بازاریآ شراب خانگی خوشت چرا در(3) فکر آبادی پریشان میکنی خود ر تماشای جهان گر کردهای ویرانگی خوش تر

«خلیل» افسانه و افسون یاران ساخت دلگیرم

ز آدابی که باشد عقل را دیوانگی خوشتر

798 از بیم گرگ و(4) کینهآ اخوان روزگار سرگشتهام به گوشهآ زندان روزگار اسی روزه هست روزی من کاسه کاسه زهر با آن که روزهام به سر خوان روزگار یک لحظه داغ اگر نشوم داغ میشود گویا که درد من شده درمان روزگار گر نیک بنگری به نمکآ زهر میکندچندین(6) مشو طفیلی(7) مهمان روزگار کارم رسیده است به جایی که میزنم دست زخود کشیده به دامان روزگار شهر عدم کجاست که باشد بهشت نقد دلگیر گشتم از ده ویران روزگار دایم رعیت دل صاحبولایتم یعنی گدای خویشم و سلطان روزگار

شعر «خلیل» منتخب لفظ(3) کاف ونون

دیوان من مقدم دیوان روزگار

799 تا میتوان عنان تمنا کشیدهتر با عاجزان چو کار فتد آرمیدهتر ترک هوس قرار اگر دادهای به خویش از عشق خانه سوز توان شد جریدهتر رانتظار محمل لیلی مرو به خواب چون آمدی به وادی مجنون دویدهتر تا سیر روزگار جنون میکند ندید از عقل سادهلوح سخن ناشنیدهتر گل گاه گاه یاد ز روی تو میدهد در دیده خارزار ز مژگان خلیدهتر چون کرد عشق کامروا فکر کار من بخشید سینهای زگریبان دریدهتر

این شعلهای که تیغ کشد بر دل «خلیل»

از صبح صادق است دمادم دمیدهتر31

800 می روم راهی که در پا بشکند خار دگر ناخنی از گوشهای بر دل زند یار ددلر حالیام گردیده نازبی وفاییهای تو بهر خود آماده خواهم کرد آزار دگر طرفه آشوبی به گرد خاطرم پر میزند تا کجا آزاد شد مرغ گرفتار دگر پیر کنعان نور چشم خود به هیچ از دست دا جز زلیخا نیست یوسف را خریدار دگر هر کجا باشد متاع ناز دارد باب من کاروان ما ندارد غیر از این بار دگر من دل جمعی ندارم از تو می آید دعا سرفراز کام گردم عید دیدار(4) دگر این قدر کز حال ماگاهی خبردارت کنند نیست ما را با دعای صبحدم کار دگر

آتش نمرود میگردد گلستان «خلیل»

هر زمان در شهر ماگرم است بازار دگر چو ناصحم کشد از طعنه پند را چه خبر ز حال خستهآ هجران گزند را چه خبر عنان کار جهان کی به اختیار کسی است شکار را چه گناه و کمند را چه خبر ر آن مقام که پروانهآ عطا بخشند زبان کوته و دست بلند را چه خبر به قدر حوصلهام درد میرسد از دوست ms560 میانهآ من و او چون و چند را چه خبر هزار شعله برآر از نهاد و دود مکن از این معامله شور سپند را چه خبر فتادگی رسد(21 آخر به سرفرازیها ز خاکساری ما خودپسند را چه خبر

«خلیل» و داغ تو دارند صحبت گرمی

از این طرب دل(2) نادردمند را چه خبر نگویم مجز خوش یا وصل بی بنیاد از آن خوشتر زهر دولت که باشد خاطر آزاد از آن خوش تر در آن گلشن که گل را نیست راه هرزه خندیدن3 خموشی چون ندارد حاصلی فریاد از آن خوش تر

رومان بلا باشد شبم خوش بود فریاد دل ناشاد از آن خوشت نوازش نامه میدانند مشتاقان فراموشی(4) اگر

مشتاقان فراموشی4 گرگاهی به دشنامی نمایی یاد از آن خوش تر

گر سررشتهآ کامی(5) به دست آرم دم مار و کمند حیلهآ صیاد از آن خوش تر

تونگرمیای با من اگر دوران بی پرو چه پنهان از حریفان سیلی استاد از آن خوش تر خوشا روزی که می گشتی به کشتن راضی از عاشق زخاکش برگرفتی در مبار

زخاکش برگرفتی در مبارک باد از آن خوشتر

بر دل غیر امتیاز از مهر او دارد چو گنجی نیست در ویرانهآ آباد از آن خوش تر(6) شکایت شکر گردد بر زبان آرزومندان ترحم خوش نماید از بتان بیداد از آن خوشتر

سواد نسخهآ ایام در طفلی ز بر کردم

«خلیل» از هر چه خواهی بخت مادرزاداز آن خوش تر تاخت بر آتش تسلیم سمند آخرکار گرهی باز شد از کار سپند آخر کار اولین بار وصالی است که پایانش نیست خویش راگر ننماییم پسند آخر کار همه در خانهآ خود سی شبه مهمان توآند من طفیلیشدهآ حسرت چند آخر کار آن سوار از دو جهان گرچه به یک سو گرد سر ره بست غبارم به ms561 سمند آ

خته ام تا مرا باز چه تقصیر نهند آخر کار حالیا روکش صد مطلب ناساختهامت

به از آن است که باشد گله مند آخر کار سهل باشد به نگاهی دل ما وادادن به از آر

ین طالع ناساز که شد با همه سعی زخم ناسور دلم بیهده خند آخر کار چشم زخم عجبی بود که نتوانم گفت دود بیتابی فریاد سپند آخر کار بگذر از مردم ایام که خواهد بودن اول تفرقه کامی که دهند آخر کار خاک ره داشت حسد بر گل افتادگیام سرفرازی به سرم سایه فکند آخر کار1)

عشق بازان همه بر من نگرانند «خلیل»

حالتم گشت در(2 این طایفه پند آخر کار ساقیا ساغری از بادهآ(3) سرجوش بیار کیمیایی که دهد تربیت هوش بیار سخن عشق زگفتن دو سه محمل پیش است ای زبان آور دوران لب خاموش بیار ی وحدت به تنک ظرف حریفان نرسد مزهآ صحبت مستان طلبی هوش بیار قامت یار که در راسترویهاست خدنگ ز(4) کشاکش به کمانخانهآ آغوش بیار زاهد از توبه شوی چند عبارت پرداز گر توانی سخن شاهد مینوش بیار

دیده بربند ز خود در ره دل گوش بیار در چمن گر شود آینه طلب شاهد حسن جام میآ روینمای رخ گل پوش بیار تا دهم شرح که از رنج خمارم به چه روز آن چه باة

آن چه باقی است به جا(1 از قدح دوش بیار

بر سرکوی وفاگر رهت افتاد «خلیل»

دل آسوده ببر جان بلاکوش بیار رفتم به کوی او روم از زود زودتر آتش به خویشتن زنم از عود عودتر در راه دوستی نکنم از زیان هراس سودی نکردهاند از این سود سودتر چون یاژ عزم باده کند در کنار جو(2 آغازگریهای کنم از رود رودتر رچند بینواتری از خود ندیدهام مشهور اهل همتم از جود جودتر از نیستی به عالم هستی توان ms562 رسید ت اگشتهام فنا شدم از بود بودتر در پیش تیغ حادثهها سینه و سرم هست از سپر سپرتر و از خود خودتر

امید سود و بیم زیانم «خلیل» نیست

من از زیان زیانترم از سود سودتر نشد آسایش از هستئ دل زار مرا آخر فنا شاید به سامان آورد کار مرا آخر سر داغ جنون نازم که این از آن نمیداند به جای سز چراغان کرد دستار مرا آخر تو نیز ای همنشین گر سرحسابی مدعا سرکن هوایی هست در خاطز هوادار مرا آخر تمام عمر صرف مهربانی شد چه دانستم وفا استاد بی رحمی شود یار مرا آخر جنون عشق روزافزون که صد هنگامه آراید به خلوت گرم گردانید بازار مرا آخر شب از بیداد هجران داشتم صد محنت افزونتر صفای گریه از دل برد آزار مرا آخر دل صبر آزما در عالم سودای جان بازی3 پشیمانی به یاد آرد خریدار مرا آخر

«خلیل» از خواب اگر هر لحظه دارد صد خمار نو

به روی یار بیند چشم بیدار مرا آخر افسانههای دیده زبان است گوش دار دنیا به فکر کار گریز است هوش دار در شهر ما که آینه زندان صورت است گر چشم باز هست زبان خموش دار

مردانه باش دیدهآ گوهرفروش دار بسیار زن که دست تهی گشته زینتشمردان

کندگان مرو آیینه در برابر روی سروش دار دنبال گفت وگوی پراکندگان مرو آیین

وفی که روی آینهآ جام می ندید در آستان میکده سنگ و سبوش دار

مانه ندارد نهایتی با تلخ و شور مشرب رندان نوش دار

رسواشدن ز مصلحت عیب پوش دار هستی تو را ms563 به دیدهآ خود زشت جلوه داد رسو

دور نیست آخر حجاب از آن(3) لب پیمانهنوش دار زاهد گر از خدانکنی شرم دور نیست آخر حجاب کارت اگر زدست و زبان کوتهی کند با دشمنان نهفته دل گرم جوش دار امروز یاز وعدهآ فردا وفا نمود این عید را ز دیدهآ بیدار دوش دار

بهر خدا «خلیل» نوازش پرست را

جز خویشتن به هر دو جهان تندخوش دار آید ز نکهت گل پیمانه در بهار عقل نبوده بر سر دیوانه در بهار هرگل به چشم بلبل مست آشیانهای است در رهگذار سیل فکن خانه در بهار از سنگ لاله سر زد و از خارگل دمید در زیر خاک ماندهای مردانه در بهار هر غنچه شیشهای شد و هر لاله ساغری در دشت نیست حاجت پیمانه در بهار

دایم «خلیل» بادهآ عشرت به جام نیست

فرصت شمار صحبت جانانه در بهار از خود برآی(2) هر دو جهان را ز جا برآر نامی میان مردم بی مدعا برآر بار با هوس نخرامی به راه شوق(3این خار را به سوزن مژگان ز پا برآر خود فکر کارسازی خود تا به کی کنی یک بار حاجت دل حاجتروا برآر هرچند حسن بر در بیگانگی زند با او مدار صحبت خود آشنا برآر خواهی که در زمانه بگیری گرو ز عمر با عاشقان نشسته(4) سری در وفا بر آر

شد اگر چنین غرض آلود مطلبت تا روز حشز بیهده دست دعا برآر صد آرزو به یکدگر افتاده هر طرف دستی به غارت دل خودکام ما برآر تکبیر عشق میشود از شش جهت بلند بر خیل آرزو دو و تیغ فنا برآر

راضی مشو به کوتهی از خویشتن «خلیل»

از استخوان سوخته کام هما برآر به صدر مجلس شاهنشهان قرار مگیر ms564 زخویش یک سر مو هرگز اعتبار مگیر مباد بیخبر از خواب برجهد ناگاه به هوش باش سر فتنه در کنار مگیر بیان شوق جهانسوز را غنیمت دان نوافروش مشو ناله را شمار مگیر

زار عاشق امیدوار بیکارن زخون اهل هوس دست در نگار مگیر وفای وعده نباشد به غیر خرسندی اگر ز من شنوی خو به انتظار مگیر به هر که میرسم از یکدگر هراساند نشان مهر و محبت در این دیار مگیر

«خلیل» شعلهآ دیدار آتش طوراست

به سیر لاله و گل جام خوش گوار مگیر در هوای یار خود را دربه در دارد بهار حالت رندان ازخودبی خبر دارد بهار دیده از نظارهاش گلشن در آغوشی کند از غبار کوچهآ جانان نظر دارد بهار نچه من از دلستان در پرده پنهان میکنم گلستان در گلستان افسانه بردارد بهار برجنون خنده آرایم که روزافزون خوش است در دهان غنچه صد تنگ شکر دارد بهار خودنمایی صرفهآ زنارمویان میکند با تمنایی که دستی در کمر دارد بهار مستی اهل نظر گل کرده از نظارهای در م

در مزاج من نه پنداری اثر دارد بهار شود هنگامه ساز کوی بیپروای من هر دم از صد رهگذر عزم سفر دارد بهار بر سر راه تو قربانینمودن خویش ا آرزوی بیشتر از بیشتر دارد بهار چون صبا دزدیده می آید به سیر کوی تو بس که از دیوانگیهایم خطر دارد بهار

تا جهان گیری کند چون شعر رنگین «خلیل»

دست بر شمشیر جان بخش ظفر دارد بهار(1، طرفه رعنایانه ms565 خود را جلوه گر دارد بهار عید رخسار که آیا در نظر دارد بهار از وصال آن که گل ها درهوایش جان دهند میرود از خویش پنداری خبر دارد بهار شاهد ما بر چمن دامان استغنا فشاند جای آن(2) دارد که از گل چشآم تردارد بهار

صدهزار این شیوههای مختصر دارد بهار بارها افتاده یاران را به یاران کارها چشم بر همراهی فیض سحر دارد بهار مینماید از طراوت بال طوطی را خجل مشت خاشاکی اگر از خاک بردارد بهار نسبتی با خودنمای من به خاطر کرده طرح این که هر دم تازه آ:

م او رشک بر احوال مرغ نامه بر دارد بهار11 تا نماید جانفشانی بر کنار بام او رشک بر احوال م

چمندر بهشت کوچهآ جانان گذر دارد بهار تهنیت خوانند با هم نونهالان چمن در بهشت بوی گل از گرد جولانت نشانی میدهد باز با دیوانه خویانت . تا شود هنگامهساز کوی بی پروای من هردم از صد رهگذر عزم سفر دارد به خودنمایی صرفهآ زنجیرمویان میکند با تمنآیی که دستی در کمر دارد بهار چون صبا دزدیده می آید به سیر کوی تو بس که از دیوانگیهایم خطر دارد بهار2

تا جهان گیری کند چون شعر رنگین «خلیل»

دست بر شمشیر جانبخش ظفر دارد بهار سامان کار(3) چیست ندانی جریدهتر افتادهتر ز راه به منزل رسیدهتر مستانه پرده از رخ معشوق میکشیم عاشق که دیده است ز ماشوخ دیدهتر

اشک عنان گسسته دمادم دویدهتر از سعی گام راه به منزل نمیرسد بسیار سیر کوی خرابات کردهام پیری در آن ز باده نباشد رسیده تر دل در رهم کمند بلا خاک میکند گر از نگاه گرم تو باشم رمیدهتر خوش آن که بی خبر زنمت دست بر عنان

با سینهای ز چاک گریبان دریده تر گردد به خون بیگنهان بیشتر دلیر هرچند پشت حادثه گردد خمیدهتر آنها که لب ms566 چش می توفیق کردهاند گفتند خون دیدهآ عاشق چک تا چند از شتاب درآیی به سر چو تیر شاید رسی به مقصد خود آرمیدهتر

آخر «خلیل» بر سر حرف من آمدی

نشنیدهایم از تو سخن ناشنیدهتر

صد نازبی درد که گفتا نگران بر در شه دار دستی که ز خود باز توان داشت به صد ناز بیدرد ک گر قاعدهآ رحمت پیکار ندانی چندان که امید کرمی هست گنه دار

اشقبخشند اگریک دل سودازده ده دار آب رخ معشوق شود جرأت عاشق تا دیده گشایی به نظر جلوه کنان است یک چشم به سرمنزل و یک چشم به ره دار ای آن که به خود تهمت عشاق پسندی از بهر خدا شرمی از آن چشم سیه دار ما شکوه ز بیداد نداریم ولیکن فرماندهآ اقلیم دلی پاس سپه دار کی بود زیانی ز خریداری یوسف گاهی به تکلف گذری بر سر چه دار گلهای بهشتی همه از روی تو داغند آیینهآ خورشیدنما بر رخ مه دار هر لحظه جهان گذران بر سر کاری است آخرد

آخر دو سه روزی چه شود حال تبه دار هرچند غم یار به پایان نتوان برد سررشتهآ این کار به ص

تمکین جهان این همه اقبال ندارد

مانند «خلیل» این روش از بنده نگه دار

815 ناصح خموش نالهآ رسوا بلندتر آب از سرم گذشت ز دریا بلندتر خود کام جلوه عاشق یکتایی خود استمنصور را کمند تمنا بلندتر رندی که از حجاب برآمد برآورد نامی ز نام خضر و مسیحا بلندتر خاصان بزم یار به هنگامهآ صبوح شبگیر ما ز منزل عنقا بلندتر هرچند شهر مسند رفعت نهد اساس دامان کوه و سینهآ صحرا بلندتر معراج ساده لوحی جان حزین گذشت یک عرش وار از دل دانا بلندتر

صد خانه داده آتش سودا بلندتر مقدار شوق شاهد ما جلوه ms567 میکندصد خانه داد

از رستخیز و(1) شورش و غوغا بلندتر خرسند شو اگر نه چو بی طاقتان برآر از رستخیز و

اشکم «خلیل» از آن رخ گل رنگ آتشین

آهم به شوق آن قد رعنا بلندتر

816 عشق شد دیوانه تر از شور دلبر در بهار بلهوس را اشک میگردد دلاور در بهار شور وادیآ سیل را مستانه سازد گل فروش تا بهاری هست در سر مینهم سر در اشک و آهم را چه گلهای خزانی میدمد

من که بر یاد تو میگردم مکرر در بهار دیدهای کز گرد راهت توتیایی کسب کرد گر

گر شود نرگس نگردد سبز دیگر در بهار نخواهد ساخت لب از باده زهد خشک مغز گر شود پیمانهآ گل داغ کوثر در بهار سردمهر افتد اگر از صرفهدانی پیر دیر روی گرم گل کند تکلیف حاضر و غایب نمیبینند بر درگاه عشق طرح میبخشند گل را دیدهآ تر در بهار هر گل از سرو دل آرایی حکایت میکند آشکارا شد به طرف باغ محشر در بهار(1)

نشئهای هر جا که می بینی «خلیل» از شور ماست

دارم از ساقی و مطرب صد ثناگر در بهار

817 بر میکده گر جلوهآ مستانه کند ابر خون می گل رنگ ز(2) پیمانه کند ابر وقت است که بر شمع رخ باده پرستان گل را به هواداری پروانه کند ابر در خلوت معشوق مجویم که نیابی امروز که هر پای گلی خانه کند ابر حاکار جنون تنگ شود بر دل زارم بیم است که معماری ویرانه کند ابر خوبان که نظربازیشان آینه فهمید از خود عجبی نیست که بیگانه کند ابر رندانه قدح نوش و نگاری به کف آور هر جا که رسی مجلس شاهانه کند ابر هنگامهآ عید است تماشاطلبان تکلیف می و کشت به جانانه کند ابر دریا اگر از دیدن من شور برآورد38خوبان چمن را همه دیوانه کند ابر

ایام «خلیل» از دو جهان ms568 است تهی دست

گر تربیت گوهر یکدانه کند ابر

818 در ره یار دل از هر چه توانی(1 بردار توشه خواهی نظر از عالم فانی بردار گر به خلوتگه جانانه گذارت افتد دل دیوانهآ خود را به نشانی بردار کنی واهمه سود از تو زیان بود از من منصب عشق بلا را به امانی بردار کوچهآ یار اگر جلوه کند در نظرت(2) مشت خاکی ز ره قاعدهدانی بردار

آن قدرها که دل از خویش توانی بردار محرم خلوت جانانه سبک روحانند آنقدر شاید از دردسر حادثه ایمن گردی در گلستان جهان رنگ خزانی بردار

از دل یار هوسناک گرانی بردار سر سودایی خود را ز هوا خالی کن

اشد دیدهآ خویش زکام دو جهانی بردار ینیازی صفت دلبر یکتا باشددیدهآ یار را عاشق چالاک رباید ز میان گر شوی خاک ره از بادآگرانی(3 بردار غوانی می اگر انجمن آرا نشود نالهآ زار به آهنگ اغانی بردار عرضه دارند اگر کام دو عالم بر تو رسم بی دردسر هیچندانی کام جویی به گدایی کشد آخر کارش از سر خود بگذر تاج کیانی بردار(4 صرفهام نیست که اظهار کنم با یعقوب بوی یوسف زگریبان فلاتنی بردار

گرچه ارباب دلی گوش کن این نکته «خلیل»

دست از دامن یاران زبانی بردار

819 هرچند اشتیاق دل آرام بیشتر سامان کار عاشق ناکام بیشتر سودای تاج باعث صد دردسر شود چندان که ترک بیشتر آرام بیشتر از نالههای من به هوای قدت نداشت سروسهی لطافت اندام بیشتر بسیار فکر عشق خداداده کردهام آغاز داشت لذت از انجام بیشتر قاصد میان عاشق و معشوق تفرقه است بیطاقتیم گشت ز پیغام بیشتر

ایام عاشق است به آیین خود «خلیل»

کی قدر خاص میشود از عام بیشتر و اگر نیاز داری سر دلفگار دیگر من ناتوان ندانم سر راه یار دیگر نفسی هزار نویت اگرم شهید سازی چه عجب که زنده گردم به امید بار دیگر فمین که میگذشتم زخودی در آن میانه سر راه میگرفتم به تو از کنار دیگر

س تو خودنمایم شده رهنمون جایی که به غیر بینیازی نکنند کار دیگر سر آن حریف گردم که به ملک نام داران نشناخت غیر عشق تو یگانه یار دیگر ز بهشت کی گشاید دل داغدار عاشق به غبار کوی جانان نرسد بهار دیگر دل ناز پرور من به کمند تا فکنده نکند بهانه جویم هوس شکار دیگر به هوای آن خود آرا که نه این نه آن شناسد زند آتشم دمادم گل خارخار دیگر چه بلا بهانه سازی که به ما ز یک تبسم ز هزار رو نماید رخ اعتبار دیگر مثل است آن چه خسرو ز هلاک کوه کن شد نشود درست کارت ز شکست یار دیگر

مگراین که گاه گاهی شود از فسانه بی خود

ز «خلیل» کامرانی نکند دیار دیگر هوس کام مکن آب رخ خویش مبر منت راحت نابوده از این بیش مبر یار چون جلوه کند در گرو تمکین باش این قدر کشتی بی حوصلگی پیش مبر به از این شیوه هنر نیست تو هم میدانی خویش راگر بکشد نام بداندیش مبر تا به خود مینگری رفته جهان از خاطر بهر یک ساعته کام این همه تشویش مبر

بتر می شدم از خویشتن در جلوه گاهت آبتر گو چه شد آنها که هر ساعت به ساعت بابتر می شدم از خویشتن شام بر بام آمدی مستان به تکلیف هوا تا سحر ویرانهها گردید پرم ه در خون گاه بر خاک از جدایی میتپم نیست در عشق از من دیوانه بی آدابتر211 ms570 طرح گردیده است تا ویرانهام در روزگار از کف ارباب همت بوده بی اسباد گرچه بختم را نخواهد بود بیداری نصیب دیدهای دارم ز چشم اختران بی خوابت بر سر کوی تو ممکن نیست ازخودرفتنم گر شوم از گریهآ آتشعنان سیلاب گریه کردم در هوای آن لب بوس آفرین بادهام در ساغر از خوناب شد خوناب ر طواف کعبه سیر کوی یارم رو نمود دل ز من بی تابتر شد من ز دل بی تابتر کیمیای دولت دیدار تاکی رو دهد حالیا گردیدهام از اشک خود سیمابتر چند مسجد تنگ خواهی ساختن بر(2) زاهدان نقش پای اهل دل نشنیدهای محرابتر

تا مگر در بزم آن خودکام(3) ره یابم «خلیل»

خویشتن را کردهام از آه خود(4 بی تابتر یار مستان گشته رخسارش نگر شیوههای چشم پرکارش نگر قبله گاه خویش کرد آیینه را بر جمال خود گرفتارش نگر دل ز دست ما به پیشانی گرفت کاردانیهای انکارش نگر چشم حیران مانده هر شب یار را خواب بیند بخت بیدارش نگر کفر و ایمانت چه کار آید چه کار یک زمان بر زلف و رخسارش نگر

راه کوی یار می پرسد «خلیل»

اشتیاق جان بیمارش نگر رخ از یاران نهفتی یاد میدار چو میرفتی نگفتی یاد میدار به رغم من که از خود در حجابم به روی گل شکفتی یاد میدار وصالم نامزد کردی مکرر گهرهایی که سفتی یاد میدار تمام عمر چون خود طاق ms571 بودی کنون با یارآ جفتی یاد میدار حدیث ما که مستغنی است از لفظ به صد معنی شنفتی یاد میدار تو را در آسمانها بود گلگشت عجب در خاک خفتی یاد میدار از آن گلشن که با صد جان فشانی زدست شحنهآ بیداد دوران زدی رندانه مفتی یاد میدار به مژگان خار رفتی یاد میدار

«خلیل» از بیوفایان خود آرا

چهها با ما نگفتی یاد میدار هوای یار به دیدن نمیشود آخر می هوس به چشیدن نمیشود آخر وصال شاهد خودکام را نهایت نیست گل بهشت ز چیدن نمیشود آخر

پیام ما به شنیدن نمیشود آخر مجال حرف به قاصد مده ملال مکشپبیام م مرا ز دلبر خودکام فرق نتوان کرد ز چهره رنگ پریدن نمیشود آخ به صد وصال تسلا نیافتم یک بار ره طلب به رسیدن نمیشود آخر گذشتن از دو جهان اول خردمندی است جنون زخویش رمیدن نمیشود آخر

«خلیل» این غم هجران که در دل است مرا

به آه و ناله کشیدن نمیشود آخر جلوه آراگر شود اعجاز یار با لبم محرم برآید راز یار روز تا شب در کمین شب تا به روز مینشینم گوش بر آواز یار چون نباشم بینیاز از دیگران من که نتوانم کشیدن ناز یار گر شود معجزنما درگیر نیست عجز عاشق با دل طناز یار هر نفس طرز دگر فریاد کن نالهآ عشاق باشد ساز یار یک به یک انصاف دادند اهل دل کامرانی میکند جانباز یار صد ملامت رو دهد مشتاق را ms572 تا برآید لایق اعزاز یار خویشتن را گر نیاری در نظر میتوان شد انجمن پرداز یار کام بخشی جانشکاری دلبری آشکارا باشد از انداز یار تا نسازد خویش را بی آرزو نام عاشق کی شود ممتاز یار

ما ز پا افتاده رندان را «خلیل»

سرفرازی داد دستانداز یار

تا رخ او دیدهام عیدم نیاید در نظر ر سرم تا سایه افکن گشته شمشیر فنا گلستان عمر جاویدم نیاید در نظر خارخار بینیازیها نهالم ساخته هرگلی کز آرزو چیدم نیاید در نظ پای تخت عالم تجرید را کردم پسند دستگاه عمر جاویدم نی

گام پیگم کردنم باشد مراد راستیها آن چه پرسیدم نیاید در نظر عشق بازان را به کفر و دین نباشد بازگشت اعتبار دید و وادیدم نیاید در نظر خجلتم بر خجلت افزاید ز یار خویشتن جان شیرینی که بخشیدم نیاید در نظر نسخهآ ایام را صد ره به یکدیگر زدم معنی خاصی که فهمیدم نیاید در نظر

شکوه کردن نیست آداب جوانمردان «خلیل»

هر چه از دهر دورو دیدم نیاید در نظر دل خودکام خواهد دلبر خود کارهای دیگر اگر آن گل نباشد شوخ آتش پارهای دیگر سفر بدنام دارد درد عشق بیمداوا را نباشد عاشق بی خانمان را چارهای دیگر نگه دانسته کمتر میکند یعنی تنک ظرفی

تنک ظرفی مرا بیهوش دارد حسرت نظارهای دیگر قدح از خون خود بخشم به دشمن تا هوس دارد ندارد یاد ساقی همچو من میخوارهای دیگر اداز کوه و صحرانیست سیل چشم حسرت بین چوشد لبریز جام آرزویم پارهای دیگر مکن کاری که گردی شهره در(1 نامهربانیه گرفتم من نباشم بیدل آوارهای دیگر

وه نالهآ من با دل او برنمی ms573 آید مکرر امتحان کردم به سنگ خارهای دیگر

«خلیل، از پند ناصخ جوش سیماب است در گوشم

تحمل( تا به کی دیوانه گردم پارهای دیگر

آوارگی است رهبرم ای دوست دست گیر درگلشن وصال تو هنگامه آفرینآ

طرفه دامگاه بهتر ز بار دیگرم ای دوست دست گیر روزی به صد طریق در این طرفه دامگاه به در تنگنای گوشهآ زندان روزگار دست آزمای محشرم ای دوست دستگ

من کریم بلهوسان را نهال ساخت در عشق اگرچه کافرم ای دوست دست گیر

خویشتن یک بوسه ده ز کوثرم ای دوست دست گیر تا چند نوشم از کف خود خون خویشتن یک بو

یریات آغاز کامها انجام کار بهترم ای دوست دست گیر

جلوه کند سرو ناز تو پامال میشود سرم ای دوست دست گیر پیداست این که در دو جهان یگانه سوز غیر از تو نیست یاورم ای دوست دست گیر معجزنما شوند اگر شاهدان شهر ربانی تو دلبرم ای دوست دست گیر

هرچند در زمانه شکستم دهد «خلیل»

الطاف کن مکررم ای دوست دست گیر رندانه حضور دل آگاه نگه دار سررشته زکف خواه بده. اسباب جهان در گرو تفرقه باشد پاس نفس(1 مردم آگاه نگه دار عقلت(2) نه حریف است که غافل شود از کس خود را به دعاهای سحرگاه نگه دار

مشیر کشد بر رخ دشمن تمکین خود از نالهآ جان کاه نگه دار تا ناله جداگشت زلب صرف هوا شد اندازهآ این رشتهآ کوتاه نگه دار ما را به تو کار است نه با عزت و خواری بر تخت نشانم ده و در چاه نگه دار منزل به سرکوی تو خوش کرده نگاهم خواهی به ده و خواه به بی راه نگه دار ما را که گرانیم به یک لطف نهانی روزی دو به رغم دل بدخواه نگه دار(3

غیر ms574 از تو «خلیل» از دو جهان هیچ ندارد

دستی به دل بندهآ درگاه نگه دار

سون نتوانش فراهم آوردن شکست خوردهآ خوبان خودسر است بهار لستان ارم شاهدانه میگذرد به کوچهای که دگر در سراسر است بهار شبی به کوی تو دزدیده کرد جلوه گری هنوز چون گل رویت معطر است بهار به لطف بوی تو خود را فروخت در گلشن که را خیال که چندین دلاور است بهار دمی که حسن به تسخیر دل سپاه کشید به چشم اهل نظر گرد لشکر است بهار چون به جلوه گری بیشتر شوی از پیش هزار مرتبه کمتر ز کمتر است بهار ه عهد نالهآ هنگامهساز مشتاقان ز جلوههای نو آیین خود تر است بهار شمن ز تازهنهالان قیامت آباد است اگر غلط نکنم روز محشر است بهار

شکسته رنگی من شد «خلیل» چهره گشا

به صد شکفتگی حسن دلبراست بهار می دیدار به اندازهآ ما بود امروز هوس بوسه اگر بود به جا بود امروز شاهد خودسر ما جلوه طرازی سرکرد این قیامت که گمان داشت کجا بود امروز هر چه گفتیم به جانان همه دل خواه افتاد نالهآ بیاثر ما چه رسا بود امروز غیز یارای نظر بر رخ دلدار نداشت عاشق سوخته دل کامروا بود امروز نظری داشت به من شاهد هنگامه طرازآرزوهای نهان چهره گشا بود امروز

خن یار دل آرای من آمد به میان برگ گلهای چمن دست دعا بود امروز لم از جلوهآ جانانه نگنجد در خویش نوبهاران گلستان وفا بود امروز داشت در دیده سراسرگل نظارهآ یار دل خود کامهام از خویش رضا بود امروز کشته بر کشته حسد ms575 داشت به قربانگه شوق عید بیباکی آن شوخ بلا بود امروز

از خدا آن چه به صد عجز و دعا خواست «خلیل»

چشم بد دور به کام دل ما بود امروز می کجا رفت که آسوده روان گردم باز کفزنان خنده کنان جامه دران گردم باز عشق را پایهآ اعجاز بلند افتاده11 گرچه صد بار شوم پیر و(2) جوان گردم باز

آن چنان نیست که درماندهآ جان گردم باز روز محشر که هوس زندگی از سر گیرد

هر چه رفتم به ره شوق همان گردم باز ترک جان تا نکنی جان نتوانی بردن هر چه ر

تفرصتم باد که رسوای جهان گردم باز روزگاری است که دردسر تمکینم کشت فرصتم باد که رس خودنمایی نکند عاشق کامل مشرب وقت آن است که بینام و نشان گردم باز ش از این می شدم از بی دل ودینی خرسند به از آن نیست که یک چند چنان گردم باز طاقت منت انعام شهان نیست مرا ازگدایان در پیر مغان گردم باز

یاد(3) آن روز که از کعبه به آیین «خلیل»

به هوای سر کوی تو روان گردم باز دریاب این بهانهآ دلخواه جانگداز مهمان یار شو که شود مهربانگداز تا راز عشق چهره گشاگشته بر لبمحرفی نگفتهام که نباشد زیانگداز ماده است دیدهآ اختر به صد گزند تا چند نالهای نکشم آسمانگداز روزی هزار بار مرا یاد میکند آن آشکار لطفنمای نهانگداز دل از فغان گداخته چون لب ز نالهام باشد نوای بلبل ما آشیان گداز من خود زبان شکوه ندارم خداگواست41صد حیف از آن نگه که شود این و آنگداز نگذاشت از برای هما استخوان من تیر نگاه یار که باشد نشانگداز

چون شد بنای کعبه به ms576 نام «خلیل» طرح

گردید نقش سجدهآ ما آستان گداز زان سان که میشود سخن مرد راهآ سبز گشت از طراوت خط جانان نگاه سبز وبهار گریهآ رنگین عاشقان گردید روزنامهآ اهل گناه سبز از بس هوای آن قد رعناست در دلم چون سرو گشت شعلهآ جان سوز آه سبز تا روی دل فریب تو بی پرده جلوه کرد فریاد

فریاد میشود به لب دادخواه سبز جز بخت من که دشمنی آرزو کند نشنیده پیر عقل که گردد سیاه سبز

سنگ نشان نماند ز بس گشت راه سبز در کوه و دشت از اثر سیل گریهام سنگ نشان نماند زبس4

رخسار ماه گاه شود سرخ گاه سبز گر روی یاز ناز فروشد به آفتاب رخسار ماهگاه ش تخم شرار آه دل من جهان گرفت آتش که دیده است که گردد ز چاه سبز

داغ «خلیل» گفت که گل بندهآ من است

صد لالهزار گشت برای گواه سبز

836 آن که با ما به رمزگفتی راز به تکلف ندارد اکنون ناز گر نه دلداری است منظورش ناز بر خویش از چه دارد باز خاک راه من است بخت بلند سایهآ سرواوست عمر دراز فاش کردند راز پنهانم گریهآ شوق و نالهآ غماز در شمار نیاز و ناز نبود آنچه انجام داشت یا آغاز(1) شیوهآ اوست جای حیرت نیست عشق اگر دست برد از اعجاز خوی دلبر گرفتهام در عشق نکشم از زمانه دستانداز هر که عاشق نشد نمیداند که حقیقت کدام و چیست مجاز

خونی آرزودلی دارم خودنماتر ز آه سینه گداز

جلوه بر جلوه میکند تمکین عشوه بر عشوه میکند پرداز

سرفرازی «خلیل» دانی چیست

خاک بودن به راه اهل نیاز دری که بر رخ دل کرده روزگار فراز امید هست که شمشیر یار سازد باز از آن زمان که شدم روشناس رسم جهان فتادهام به طلسم هزار سوز و گداز بسیده است به جای شکوه خرسندی که دل ms577 نمیکشد از یار بی تکلف ناز تمام عمر اگر صرف آه و ناله کنم به پیشگاه وصالت نمیرسد آواز مباد بر دل آن خودنماگران آید بریدنی است چو ناخن زبان شکوه طراز خطاب نامی من کرده شوق روزافزون هلاک جلوهآ سیمین بران جامهبراز17) نیازمند تمنای این و آن نشوم مرا که نیست زسودای یار فکر نماز به غیر عجز و مدارا چه میتواند کرد به سازگاری عاشق زمانهآ ناساز گر به حال دلم التفات فرمایی هزار بار برون آمدم ز پردهآ راز2 به بزم یار خجلتر ز اشک خود بودم نمود نالهآ خودرأیم این چنین ممتاز

تپیدن دل بی طاقتم «خلیل» رساند

سلام سینهآ کبک مرا به چنگل باز به آن خودکام پیوستم من امروز ز ننگ خویشتن رستم من امروز مگر با آن بر و دوش آشنا شد که دارم بوسه بر دستم من امروز شکست تازه آوردم(3) به یادش به جانان عهد نو بستم من امروز نمیدانم منم یا دلستانم عجب مستم عجب2 مستم من امروز

چنین پیوسته دارم خویش را یاد

«خلیل» از دوست(4) نشکستم من امروز(5) سر زلف پریشان در بر انداز به دلها رستخیز محشر انداز به شیرینگریهای آتشزبانه نمک در چشم شور اختر انداز هوای زاهدان سنگ دل بس ms578 هوس بر شاهد سیمینبر انداز توکل گنج باد آورد باشد به دریای قناعت لنگر انداز مگر خود را توان برداشت از خاک به پای یار بی پروا سر انداز بساط آرزو از دهر برچین در این ویرانه طرح دیگر انداز به دشنامی که بر می ناز دارد من لبتشنه را در کوثر انداز جوانمردانه بیرون تاز بر خود هیاهویی به هر کشور درانداز

غزل خوان شو «خلیل» از شوق جانان

قیامت در بتان آزر(4) انداز

840 اگر ز می اگر از گل خرد صبفا نوروز کجانگار دل آرای(1) من کجا نوروز شکفته خاطریام در کمین یار نشست کدام درد مرا میکند دوا نوروز از آن زمان که نظرباز عید روی توام نیامده است به چشم من آشنا نوروز کند زشوق تو هرلحظه چون پریزدگان به صدهزار هوس پیرهن قبا نوروز بهشت با تو برابر نمیتواند شد چرا خجل شود از خویشتن چرا نوروز نگاه را نرسد باغبانی چمنت گل همیشه بهار تو را حیا نوروز مگر به سیر گلستان تو را ز راه برد ز برگبرگ برآرد کف دعا نوروز بقای حسن تو از روزگار بیشتر است شود ز جلوهآ شب بیشتر فنا نوروز از آن زیاده که تن دردهد به گفتوشنید به جلوههای تو خود را کند فدا نوروز

در آن مقام که شد تردماغ ناله «خلیل»

چو بلبلان چمن داشت صد نوا نوروز21 بیرون نرفته از دل او کینهام هنوز دارد به سینه کینهآ دیرینهام هنور تسبیح زاهد ازگرهآ خاطر من است رهن می است خرقهآ پشمینهام هنوز تکلیف نقل و می مکن ای همنشین مرا بیاختیارگریهآ دوشینهام هنوز شد عمرها که معتکف کنج گلخنم پرتو ندید3 چهرهآ آیینهام هنوز صد در به روی دل دم تیغ تو باز کرد غم پا برون نمینهد از سینهام هنوز بگذشت چون بهار و خزان صد شباب و شیب تعیین نگشته شنبه و آدینهام هنوز

بازم «خلیل» سوی گلستان ms579 مخوان که من

بیمار دیدن گل پارینهام هنوز

به آرزوی عیادت فتادهام ناچیز اگرچه در نظرت خوار و زار گردیدم خیال روی تو در دل چویوسف است عزیز

بدکه دیگر به منزلی نرسد سمند سعی که کارش فتاد با مهمیز دیده خون دلم همچو آب میریزد که شیشه را ز چه دادند خندهآ خون ریز

«خلیل» در صف روز جزا مباد مرا

به جز محبت آل رسول دست آویز

843 دل آرامی که بر خود میکند(4) ناز چه داند حال رندان(5) نظرباز دگر صد گفت وگو افتاده در شهر ز بیم خوی او چون ناله در کوه تو بیپروا و اهل بزم غماز به کنج سینهام پیچیده آواز به شکرخندهای صد شور دارد لب لعلی نمکپروردهآ ناز چواشک عاشقان بی تحمل برون افتادهام از پردهآ راز فزاید حیرتم هر دم به حیرت نه انجامی است کارم را نه آغاز

خراسان شد «خلیل» از نالهات مصر

صفیری چند هم در خاک شیراز

844 نیست بر یاد رخ و زلف تو آرامم هنوز خنده بر صبح قیامت میزند شامم هنوز گشتهام خاک و همان در بندزلفش ماندهام فتهام از خویشتن بیرون و در دامم هنوز

5 من است نیست پیدا در ره مقصد سرانجامم هنوز خشت فرش مسجد و میخانه از خاک من است نیس داغ گشتم دوش چون حرف غمش گفتم به دل سوختم در عشق بازی صد ره عمرها شد در غم او جان به تلخی میدهم آشنای آن لب ms580 شیرین نشد نامم هنوز(2 ر ز ننگ نامهام بال کبوتر را شکست گوش در راه است بر امید پیغامم هنوز برق حسرت خرمنم صد بار نذر باد کرد سبزهآ امید سیراب است بر بامم هنوز

خستهآ هجران به مردن هم نیاساید «خلیل»

چارهآ دردم مسیحا کرد و ناکامم هنوز به خود بنشین و با دلدار برخیز بهاری باش و از گلزار برخیز وصال دوست حیرت میفزاید تماشادوستی بیکار برخیز به هر آیینه خود را جلوه گر ساز مگر رویی دهد دیدار برخیز سحرگاهان اثر بیکار باشد دعایی کن به استغفار برخیز به دل تمکین رعنایی مده راه ز هستیها دمی صد بار برخیز حریفان دوست دشمن مینمایند اگر مستی کنی هشیار برخیز3 نزاعی نیست با ایمانیانت به سودای بت و زنار برخیز رهی در پیش داری بیش از(4) پیش از این ویران وحشتبار برخیز چه لازم سنگ راه خویش بودن غباری باش و بی آزار برخیز مبادا خواب غفلت مرگ باشد به عشق نالههای زار برخیز

«خلیل» از شعر تا نامی برآری

به سیرگلشن عطار برخیز

فلک به خاک نشینی علم شده است «خلیل»

کمند نالهآ من در کشاکش است هنوز میتوان ز آفت نشو و نماگریز هرچند رشک بوی گلی از صباگریز ستورزیستن هنر پاکدامنی است آیینه باش و از نفس پارساگریز چندین طواف کعبه و بتخانه نیست فرض ms581 یک گام از خودی ز برای خداگریز نسانههای مور و سلیمان جهان گرفت گر خانه سوز برق شوی از گیاگریز عهد و بقای عالم جان را چه اعتبار خود پاس خویش داشته از بی وفاگریز

گل دستهآ «خلیل» ز آتش شکفته شد

آسودگی اگر طلبی در بلاگریز سرکشی از حد مبریاری نمیدانم هنوز عاشقم اما وفاداری نمیدانم هنوز خواب راحت صد طریقم روزها ره میزند رصت شبهای بیداری نمیدانم هنوز

یاز گرم خویانم تکلف برطرف به ز آزادی گرفتاری نمیدانم هنوز کی فریبم دادهای آسودهام از هجر و وصلجرعهنوش عزتم خواری نمیدانم هنوز

سدرها نیستم ممنون چشم نیم ناز نشئهآ خون جگرخواری نمیدانم هنوز

راست گویم تهمتی بر خویش می بندم «خلیل»

اول عشق است بیزاری نمیدانم هنوز دیده بر روی دل آرا نگران ما را بس حیرت حالی صاحبنظران ما را بس گیر و دار دگران مایهآ سرگردانی است گوشه گیری ز جهان گذران ما را بس میتوانی پدر خویش به یک تجربه شد دلنشین گشتن زیباپسران ما را بس بزم ابنای زمان میدهد از زندان یاد دشت پیمایی آشفتهسران ما را بس کاش یاران همه بیگانه تر از هم گردند آشنارویی کامل نظران ما را بس ما چه کردیم که شایستهآ آزار شویم روزگار آن چه کند با دگران ما را بس سر مویی اگر از خویش نباشیم آگاه دولت دوری از این بیخبران ما را بس گردش جام سبک سیر به غیر ارزانی یار پیمانه کش جامهدران ما را بس دل عاشق نشود شیفتهآ بوس و کنار مجلس آراستن سیمبران ما را بس

گرچه ارباب نظر را نشناسیم «خلیل»

شأن بیگانگی از بی بصران ما را بس حالت رندان بی پروا مپرس رحم کن بر خویشتن از ما مپرس عشق تاگفتی زبانت سوخته سود میخواهی از این سودا مپرس عاقلان گر یک اگر صد ms582 چون منند نیستی دیوانه از دانا مپرس گرچه جرم ما نیاید در حساب از شمار رنجش بیجا مپرس خوار گردیدم به چشم خویشتن عزتم در کوی آن خودرا مپرس زال دوران مهربانی دشمن است شیوهآ این شوخ نارعنا مپرس آن چه من در بینیازی دیدهام از گدایان هوسپیما مپرس برگل رخسار جانان کن نظر خارخار دیدهآ بینا مپرس

روی خود راگر تماشا کردهای

از «خلیل» آرزوپیرا مپرس گرچه ما رانیست دست آویز آهی در قفس گاه گاهی بوی گل را هست راهی در قفس در چمن صد سال اگر افغان کنی ای عندلیب آن قدر لذت نمیبخشد که آهی در قفس باشد از تقصیر بالافشانیام در آشیان نالهآ بیتاب و تمکین عذرخواهی در قفس وق بسمل صد چمن پرواز را باشد بهار دام آزادی فراوان است گاهی در قفس کی گذارد اشتیاق سیر گلزار وصال تا به دست آریم سامان نگاهی در قفسر بلهوس وا مینماید ناله عشاق تو را گر نباشد همچو خاموشی گواهی در قفس عاشق خودکام را رشک تماشا بی بلاست بلبلان را هجر گل باشد پناهی در قفس(1 راه بسملگاه ناکامی کجا باشد کج اشک و آهم را نشد عرض سپاهی در قفس

خارخار گلستان چون برنمی تابم «خلیل»

بهر خود پیدا کنم آرامگاهی در قفس این را ثواب یاد ده آن راگناه پرس پرسی چو حال من به زبان نگاه پرس با دیگران ز علم ریا طرح کن سخن از ما رموزدانی چشم سیاه پرس خویش ساختن همه رعنایی است و بس مرد(2) رهی ز شیوهآ مردان راه پرس محسود روزگار حسودند عاشقان گر فکر سرکنی ز سر بی کلاه پرس گردد بهشت هر دو جهان از بهار عدل ms583 شاهانه ماجرای دل دادخواه پرس بیگاه و گاه بر سر آن کو ملازمم بدخویی وصال ز من گاه گاه پرس

درماندهآ «خلیل» مکن عرض حاجتم

احوال من ز خویش که هستی گواه پرس

ز بیداد کسی یاد کند کس فریاد زند جامهدر و داد کند کس پیداتر از آن است دل آرام که پیداست پنهان شود از دیده اگری عنقا به طلسم عجبی صید شد از نام بس ناز که با خاطر آزاد

تو خود را نتوان کرد تماشا هرچند که افسون پریزاد کند کس

وپای خود را به چه امید دگر شاد کند کس جان می دهد از شوق تو هربی سروپایی

ویران تر از آن گشت که آباد کند کس آن دل که ز معموری آن کعبه صفا داشت ویران تر از آن گشت که بردارد اگر سایهات از خاکی چمن را آرایش سرو و گل و شمشاد کند هنگام دعا در صف میخانه و مسجد دشنام تو بایست که اوراد کند کس شایستهآ شاگردی نظارهآ او نیست گر مرتبه تعلیم صد استاد کند کس رسوایی معشوق شود خواری عاشق از بهر چه هم چشمی فرهاد کند کس

زنهار «خلیل» از ستم یار ننالی

در کشتن خود بهر چه امداد کند کس عاشقان را در گرفتاری(1) دل خرسند بس هایهای گریهآ بیاختیار چند بس گرز خود سررشتهآ الفت بریدم باک نیست این که با آن دوست دشمن کردهام پیوند بس ما وصال یار از بیاختیاری یافتیم ست و پا در عاشقی بر دست و پایت بند بس التفاتی نیست با شیر و شکر کام مرا تلخی دشنام یار مهربانم قند بس ms584

نبین به از آیینهآ گیتی نماست کام جویان تو را ناکامی ما پند بس حیرتی دارم که چون یعقوب غافل بود از این باعث دوری ز جانان خواهش فرزند بس ساغر میآ کوثر نقد است جنت بوستان گرهوای حور باشد یار شکرخند بس کی به ابرام تو ترک شاهدان خواهیم کرد واعظ از بهر خدا دردسر سوگند بس11

زلهبندی کار زن طبعان دون باشد «خلیل»

بینیازی شیوهآ مردان دولتمند بس21 عزیز کردهآ صد محنتم ز خواری پرس گرانرکاب چو کوهم ز بردباری پرس مگو جراحت ناسور بهتر از مرهم اگر به یأس رسی از امیدواری پرس به تیغ کفر شدن کشته نیست چندانی شهید ناز شوی(3 رسم رستگاری پرس

دلیل محرومی است ز من نتیجهآ رندی و خاکساری پرس غرور زاهد خودبین دلیل محرومی است جا ز حادثه ایمن شوند بیدردان حکایت فلک از نالههای کاری پرس حرام باشد اگر بی تو صبر و تمکین است سپند آتش شوقم ز بیقراری پرس حجاب معصیتم سد آرزو نشود امیدوار عطایم ز شرمساری پرس چه در شکنجهآ هول قیامتی شب و روز بیا به میکده اجر گناه کاری پرس

«خلیل» نالهآ نی چیست در ولایت ما(4)

به هر که میرسی احوال آه و زاری پرس شعلههای حسن گل از خارخار ما مپرس خانهزادان بهشتیم از بهار ما مپرس رشتهآ سردرگم ایام را تدبیر نیست یک گره گرمیگشایی از هزار ما مپرس چاه کنعان را گلستان ساز یا زندان مصر از پریشان گردی شبهای تار ما مپرس یک زمان برگلستان خاطرت گردی تو را آرزوهای دل امیدوار ما مپرس5

با «خلیل» و بلبل و پروانه از ms585 یک طینتیم

آتشی تا برنیفروزی عیار ما مپرس

857 نوای زار مرا خونی زمانه شناس زبان عاشق بیتاب را زبانه شناس غمی که در دل بی طاقتت گره گره است گشادش از مدد اشک دانهدانه شناس من آن نیام که ز بیداد داد بردارم اگرشکایت یاران کنم فسانه شناس جریده گرد ز هستی به جستوجوی وصل میان اهل نظر خویش را یگانه شناس هر آن خدنگ که جانانه در کمان(2) دارد دل هزارامید مرا نشانه شناس از او جدا نتوان ساختن به شمشیرم سر مرا به در دوست آستانه شناس

«خلیل» شیوهآ سیمین بران نمیدانی

چو یاز سرکشی از حد برد(3 بهانه شناس

858

بیگانه را سؤال کن از آشنا مپر جایی که دم زنند ز چون و چرا مپرس بیگانه را سؤ ناموس چیست کار نیفتادهآ تو آگاه اگر زخویش نهای حال ما مپرس انصاف ده که واهمهآ منعمی بلاست مفلس اگر شوی خبر کیمیا مپرس ای نازنین که میگذری سرگران ز خویش بهر خداکه شیوهآ مهر و وفا مپرس او خبر ز هستی خویشم نمیشود در حضرت کریم حضورگدا مپرس مورتنماست آینه از جلوهآ یکی رمز نهانی از دل هر بیصفا مپرس آواره گرد کوی جنون خضر عالم است طف هوای دوست ز باد صبا مپرس

آسودگی «خلیل» به دوران ما مخواه

گفتم هزار بار از این ماجرا مپرس حیاله در نظرم ابر فتنهبار نمود سحر که داشتم از چشم اشکبار هراس به زلف یار زبس خو گرفته دست و دلم نمی کنند چو بی دهشتان ز مار هراس فسانههای تو سیماب گوش من نشود هراس میشودم از پیام یار هراس به این طریق که از دوستان گریزانم ز دشمنان نکنند اهل روزگار هراس عجب دلیر و حریفانه پیش میآید مرا شناخته تنها در این دیار هراس

«خلیل» یارگریزان چراست از من ms586 و تو

کسی نکرده ز رندان خاکسار هراس

860 هر کجا نالهام نمود آتش ریخت از دیده زنده رود آتش پرده از روی یار ما برخاست در نظرها نمود دود آتش سرکشی با نوای ما سر کرد جز خجالت نبرد سود آتش مشت خاکستری به باد افشاند عقده از کار دل گشود آتش یار ما تا نگشت چهرهفروز این قدر تندخو نبود آتش سخن عشق هر کجا سر شد بود(1) تا بود بیوجود آتش سپر انداخت پیش خوی کسی چارهآ خویش کرد زود آتش داشت از من به رسم دریوزه رخ گرمی که مینمود آتش

شعلهآ شوق ما علم برداشت خوار گردید چون حسود آتش

به نوای حزین ما نرسید پایه بر پایه بس فزود آتش

میتواند به ماگلستان ساخت آن که آورد در وجود آتش

در بر آه گریه آلودم شده استاد در سجود آتش

خوی یار مرا «خلیل» چه باک

که شود زرد یا کبود آتش آن که نتواند نگاهم گشت بر پیرامنش گر نخواهد ریخت خونم خون من در گردنش روز اگر عاشق نمی گردد به گرد کوی یار خنده دارد حالت شبهای از خودرفتنش سرو اگر هم سیر گردد با بهارستان من پیرهن بر پیرهن اندام در چمن داغی اگر سوزم به یاد روی دوست لاله را اخراج سازد نوبهار از گلشنش با تو بی پروا سر دستی نسازد امتحان کشتی عاشق که بیرون از شمار آمد فنش یوسفی کز دیده هرگز تا در دل گم نشد آه اگر بویی صبا می آرد از پیراهنش میتوان گفتن که با جان آشتی دارد خیال کاراین منصب که میدانی به دل فرمودنش

ی مپرس روی کاری نیست دست شوق را با دامنش حسن بی پرواست چندانی که میخواهی مپرس روی کاری نی طایر ما را نشیمن گلشن دیدار اوست گر کند صیاد بی پروا قفس از آهنش هر که ارباب قناعت میشود در روزگار برق و ms587 باران خوشه چینانند گرد خرمنش زاهد از عاشقنبودن افتخاری میکند جای این دارد اگر خوانند رندان کودنش1

یار را سرگرمیای رو داده با طرز «خلیل»

کرد این اشعار خودرایانه از بر کردنش در چنین بزم که افتاده ز گلشن در پیش آمد از ناله مرا وادی ایمن در پیش خاکساران ره شوق ثناخوان منتد اشک من نیست درافتادگی از من در پیش

نشکنی تا بت بی حاصل پندار «خلیل»

نیست ایمان تو از کفر برهمن در پیش

863 در ره امیدواری فرد باش با توکل همعنان شو مرد باش گر هوای بزم یارت ره زند بشنو از من رند تنهاگرد باش شأن عریانی نمیدانی هنوز همچنان محتاج سرخ و زرد باش یاد داری گرم خونیهای عشق تا توانی از هوس دل سرد باش نفس کافر را شکستی لازم است روز و شب با خویش در ناورد باش کام جویان را خجالت میکشد سرفرازی کن بلاپرورد باش شاید از خود پیش افتی چند گام از پی چابکسواران گرد باش درد بیدردی بلا باشد بلا

رحم کن بر خویش اهل درد باش بخت عاشق نقش وارون میزند ms588 واقف از بازیچهآ این نرد باش پر عنانافکنده تازد روزگار یک زمان در فکر این نامرد باش

گر وصال یار میخواهی «خلیل»

بی نیاز از ننگ خواب و خورد باش

منصب راحت بخشد که تو راگفت خجالتزدهآ تمکین باش بی تکلف منشی منصب راحت بخشد عهد پیری به جوانی گذران شاد نشین روز نوروز اگر رفت شب آیین باش چند تا چند سبک جوشی بی جا تا چند گر به صد شوکت دریاشدهای مسکین باش

ی کردن چه ضرور است که مردود شوی بی دین باش کافران را همه از خویش توانی کردن چه دردسر گر دهدت رتبهآ شاهنشاهی بشنوگوش کن این نکته ز من مس تو بر آن باش که خرسند کنی جانان آرزوهای دل سوخته صد چندین باش

هر زمان عید نوی گرخوشت افتاده «خلیل»

یار آن شاهد عاشق روش دیرین باش در آن وادی که موسی میشود آوارهآ آتش زنقش پای من برداشتند انگارهآ آتس به خوی آن گل خودکام نسبت میدهد خود هوس بسیار باشد در دل بی چارهآ آتش نگاه از شوق رخسار تو باگل میکند بازی ت سلی میدهد افسرده را نظارهآ آتش

مردم کش چو آهن پارهای آب است خاکم پارهآ آتش درون کورهآ ایام رنگ آمیز مردم کشچو چه نسبت شعله را با نالهآ بیکار مشتاقان نوای بینوایان میشود خو از اشک صبح ره برگریههای شام میبندم به آتش میکنم از ساده لوحی چارهآ

منجید با آهم از آن تا روز محشر زرد شد رخسارهآ آتش شبی از سرکشیها خویش را سنجید با آهم از آ ms589

یاد نالهآ بیتاب من بر خویش میبالد که باور میکند این ماجرا دربارهآ آتش ز بس از تاب هجران شعله برمی خیزد از جانم نماید نالهآ بی طاقتم فوارهآ آتش

«خلیل» احوال دل باخویش کمتر در میان آرم

ندارد آسمان ناله ام سیارهآ آتش

رده مرا پیر روزگار از بس نشستهام همه جا در کمین خویش صیاد نام کرده مرا پیر روزگار آیینه گرچه هست بر ما سوادخوان نقشی نخواندهایم زلوح جبین خویش ای همنشین برای خدا حال من بگو آگاه نیستم ز چنان و چنین خویش21

امشب من و ستمگر نازآفرین خویش تا صبحگاه بررخ هم باده میزدیم امش در شهر ما که ره به خرابات(3) میرود کافربه دین خویش مسلمان به دین خویش از هر که هست صد روش آزار میکشم با آن که در زمانه ندارم قرین خویش

جز پیرهن نمانده نشان از تن «خلیل»

بر باد رفت بس که ز آه حزین خویش گاه رشک گلستان گه داغ آتش خانه باش لاف عشق نام جوگر میزنی مردانه باش خوبه هرکس میکنی مانند او خواهیشدن سر به تنهایی برآور گوهر یکدانه باش کام جوییها عزیزان را کند خواری پرست عاشق بی آرزو گر میشوی(4) جانانه باش در ره دل شهسواران نعل وارون میزنند آشنای یار گردیدی ز خود بیگانه باش بر چراغ دیگران والهشدن حیف است حیف الهها را شمع مجلس ساز و خود پروانه باش و تهی چشمان کناری گیر(5) ایمن شو ز خود گنج گردیدی نهان در گوشهآ ویرانه باش عیب جویان را نباشد دست بر اهل جنون گر نداری تاب عقل خودنما دیوانه باش تا نیابد خندهآ بیهوده راهی برلبت در طلسم هایهای گریهآ مستانه باش

گفتوگو صد دردسر دارد که نتوان شرح داد(6) ms590

چون «خلیل» نکته پروز دشمن افسانه باش

است تن به خواری ده به راحت دشمن میثاق باش جان فدای یار کردن ابتدای عاشقی است

م(1) بود از دیگری محتاج تر تا نیفتی از نظرها خصم استحقاق باش دل که شد مجموغ خاطر جمع دار از خویشتن دفتر دنیا و دین در یکدگر اوراق باش هر چه باشی جان من منظور گردیدن خوش است گر مطیع یار نتوانی شد آخر عاق باش تاب محنت هر که دارد یافت راحت بیشتر کار عشق کاربرهمزن که دانی شاق باش دست ازخودشسته را در گردن یاری فکن روشناس شاهدان شوخ سیمین ساق باش آرزوی یار بزم آرای صد آسایش است کامرانی آرزو دارد دلت مشتاق(2) باش

گفتوگو باید که در واقع چنان باشد «خلیل»

تا توان در شاعریها منکر اغراق باش پیش جانان که حجاب است زدیدن(3) در پیش کاری انداختم از جامه دریدن در پیش خاکساران ره شوقی ثناخوان منند اشک من نیست در افتادگی از من در پیش گام اول ز سر هر دو جهان برخیزم گر بود کوی تو را دولت دیدن در پیش گرچه بی رحمی صیاد قضا مشهور است صید ما را نکشد دام رمیدن در پیش وادی شوق ز اندازهآ گام است برون بسملی را نرسیده است تپیدن در پیش راه گمگشتهآ گلزار سر کوی تو را هر قدم آمده صد وادی ایمن در پیش41، چه غم از تنگ دلیهای جنونم چون هست ن وبهار طرب جامهدریدن در پیش(5 تا سر کوی تو بر هر دو جهان گردیدم من رسواشده دنبال و رسیدن در پیش

چند بیکار توان بود در این بزم «خلیل»

روی جانان به نظر آمده(1) دیدن در پیش من و آن نگار خودرا که هلاکم از فراقش دل و طاقتی ندارم چه کنم ز(2) اشتیاقش اگر آن بیاض گردن نگرفت رنگ خونم ز نشان بوسههایم شده داغ داغ ساقش به بهانه ساز شوخی سر و کارم اوفتاده که به کعبه مست مستان شوم از می مذاقش سخنی ز من بیان کن بر باغبان به ایما تو و سرو پای درگل من و جلوههای طاقش زعروس دهر سرکش شده خاک آبرویم به صلاح بینیازی ندهم چرا طلاقش بگریز تا توانی ز جهان دوستدشمن سر سروران دوران شده خاک از نفاقشر ره حجاز مطرب غزلی سرود امشب دل بی تکلف من سفری شد از عراقش چو ز خود برون خرامی به هوای آن دل آرا نزوی به هیچ راهی که نباشد اتفاقش

چه کنم چرا نباشم همه جا ثناگر او

نرود «خلیل» بی من به زیارت وثاقش گلی که ناز به خورشید و ماه میرسدش به چشم اهل نظز جلوه گاه می رسدش برا به هیچ گناهی ز خویش کرده خجل تغافل نگه عذرخواه میرسدش گدای کوچهآ حسن از شکوه خرسندی اگر خراج ستاند ز شاه میرسدش یگانه ای که به افتادگی علم گردید به آسمان دورو تیغ آه می رسدش نظر به آینه بیالتفاتیای دارد از این که بسته به خورشید راه میرسدش تسلی دل عاشق که بهترین هنری است به شیوههای نوازش پناه می رسدش سر زمانه به فتراک ناز بربستن ز برشکستن طرف کلاه می رسدش

اگر «خلیل» کند در زمانه دعوی عشق

هزار شاهد رعناگواه میرسدش عشق میبازیم ایمان گر نباشد گو مباش ms592 درد اگراین است درمان گر نباشد گو مباش آن کمند جذبه آخر التفاتی میکند جامهآ(1) ما راگریبان گر نباشد گو مبا راه اگر یک گام باشد بی نهایت خوش تر است وادی ای طی ساز پایان گر نباشد رنج و راحت یک اثر بخشد مزاج عشق ر لخت دل در چشم گریان گر نباشد گو مباش در غبار آلودگی ها ناله سرکش تر شود شعلهآ بیباک عریان گر نباشد گو مباش

سر فدای اوست فرمان گر نباشد گو مباش آشنای طرز آن دیوانه مشرب گشتهام سر فدای اوست فر خارخار بینیازی راگلی در بار هست می کشیهای گلستان گر نباشد گو مباش

عاشق مغرور مستان گر نباشد گو مباش(2) فرصت شکر و شکایت یافتم در بزم شوق این خود آرایان که گردیدند یکرو با خدا خانه پیرایند(3 مهمان گر نباشد جلوه بر خود کن که مستغنی شوی از کاینات همچو ما آیینه حیران گر نباشد گو مباش عرض حال خود به خاموشی توانی شرح کرد الهآ بی صبر و سامان گر نباشد گو مباش اجریوسف میتوان برداشت از بالای تخت تنگنای چاه و زندان گر نباشد گو مباش از جمال کعبه هر شب خانه روشن میکنم زخحمت راه بیابان گر نباشد گو مباش

تلخ و شور دهر بر ما چون4) گوارا شد «خلیل»

ملک بسیار است ایران گرنباشد گو مباش

هر کسی مطلبی است منظورش من و دیدار وموسی و طورش

اثری کرده اشک شیرین کار بخت بدگر نمیکند شورش

چه کشی منت بهشت «خلیل»

که ره ms593 دل نمیزند حورش آیینهام سیاه شد از دود آه خویش

از دود آه خویش باشم در این معامله خود هم گواه خویش آفت همین زکشتهآ من حاصل من است گشتم تمام برق و زدم برگیاه خویشر دزدیده یاز پرده ز رخسار میکشد کی

کی میکنم(2) شکوه ز بخت سیاه خویش چون جام باده آینه از کف نمیدهد ازبس که هست مایل روی چو ماه خویش در کوی میفروش فلک را چه اعتبار هر کس به فکر کار خود و رسم و آن جنگ جو که بر دل ما میکشد کمان خورشید را نمی شمرد از سپاه خویش دنبال نرگس تو که چشم بدش مباد چشمم به سر دود همه جا چون نگاه خویش از سیر گلشنم دل خودکام میگرفت اکنون تسلیام به گل اشک و آه خویش

فارغ به شغل عشق زکونین گشتهام

هستم «خلیل» چون دل خود پادشاه خویش تامی توان به راه طلب دوربین مباش چون نام در شکنجهآ نقش نگین مباش تحسین خویش و سرزنش غیر میکنی زنهار در طریق مروت(3) چنین مباش

داغی ز عشق لالهعذاران پسند بس

زیب سرت «خلیل» گل آتشین مباش چه کنم بی تو علاج دل بی حاصل خویش من که هرگز خبرم نیست زحال دل خویش غنچهآ بخت مگر روی گشادی بیند مینهم بر گذر باد صبا مشکل خویش ست امید من از تیغ نگردد کوتاه سر خود گیرم و افتم ز پی قاتل خویش بحر هرچند گرانبار شود از گوهر یک بیرون نتواند شدن211 از ساحا مست و هشیار حریفان ms594 همه را چشم به اوست شمع جاهی که شبی گرم کند منزل خویش روز و شب گبر و مسلمان بی ویرانی هم1 کعبه و بتکده معمور ز آب و گل خویش

خرم آن روز که بندم به صد امید «خلیل»

از خراسان به تمنای نجف محمل خویش می وحدت فراوان و من دیوانه منصورش گل رسوایی ای در آب دار د ریشه از شورش طلب کار تو را جانیست در ویران و آبادی سیاهی می نماید در بیابان کعبه از دورش زلیخا شد به عالم باعث رسوایی یوسف غرور حسن را نازم که اینها نیست منظورش نگاه حسرتم هرگاه از روی تو برگرده تجلی میفروشد ذرهآ ناچیز از نورش(3) نباشد هر گران جان مرد میدان سبک روحی کمان صبر را بازوی طاقت می کشد زورش نمیدانم کلیم از خویش آخر چون تسلی شد گلی جز «لن ترانی» سر نزد یک بار از طورش

«خلیل» این دل که می نالند از اوخویش و بیگانه

نیامد چون به کار هیچ کس میافکنم دورش

دریا شوی(3) به خویش لباس سراب پوش آن روی را ز آینه باید نهفته داشت خودکام من که گفت که از گل نقاب پوش در باغ و بزم آب رخ شمع و گل نماند بر چهره پردهای ز برای ثواب پوش

یا چون «خلیل» طاقت آتش به هم رسان

یا همچو شعله پیرهن اضطراب پوش افیت میطلبی عاقبتاندیش مباش خ طری هست در این مرحله پر پیش مباش ب مستوری اگر نیست به رسوایی زن عامی کوچهآ ناموس از این بیش مباشر بر سر بادهآ ms595 هستی که خمارش مرگ است روز و شب این همه درماندهآ تشویش مباش

که هر سو به هوس پیک گمان می تازی از پی پرده براندازی درویش مباش در بیابان طلب چند کشی منت خضر بعد از این در گرو همرهی خویش مباش به لب خشک سکندر دم آبی نرساند روزگار است گرفتار کم و بیش مباش

هوس لطف تو دارد دل بی تاب «خلیل»

بیش از این بر جگر سوختهاش نیش مباش ندانم این سخنم از کجا رسید به گوش که هست نالهآ مشتاق در لباس سروش مگر ز صحبت دریا گهر توانی چند چو سیل در ره آوارگی بر آر خروش بسان دیدهآ بیدار خویشتن همه شب زشوق آن قد و قامت گشادهام آغوش

شود ز بوی گل آشفته خوی دلداران

«خلیل» یک نفس از آه و ناله باش خموش

881 تاکی به زیر بار ز امید و بیم خویش رفتیم در حمایت یار قدیم خویش در بحر عشق رخت به طوفان سپار اگر خواهی برون بری به سلامت گلیم خویش دیدم چو گرم خونی خاشاک و شعله ر گشتم هزار بار به گرد غنیم خویش آسوده نیست عاشق بیدل به بزم یار(1 در کوی او گذار(3 ندارم ز من کوچه گرد صد هوس سینه چاکیام یارم چگونه ms596 بار دهد در حر دیگر به ما چه کار کند طعنهآ حسود چون یافتیم نشئهآ طبع سلیم خویش ای هادی نجات خدا را حمایتی از دست دادهایم ره مستقیم خویش جان به لب رسیدهآ ما را چه میشود گاهی نهفته شاد کنی از نسیم خویش

دل ساغر است و خون جگربادهام «خلیل»

صد نشئه فهم کرده ز جام دونیم خویش

882 نه روی دام و نه امید آشیانهآ خویش ر ین خویش نداریم در زمانهآ خویا ز نالهآ دل خود مست میشود بلبل همیشه بر سر شوریم از ترانهآ خویش

ما بینیاز میگردد اگر بلند کنی دست و تازیانهآ خویش سرم ز بال هما بینیاز میگردد هزار شعر ترم بر زبان و خشکآلبم به گوش خود ندهد لذتی فسانهآ خویش کسی که گشته غریب زمانه میداند که به ز سرمه بود خاک آستانهآ خویش هنوز برق فنا خونی گیاه نبود که سوختیم به آهی متاع خانهآ خویش

«خلیل» هیچ ندانم چه کردهای که بتان

نمیدهند رهت باز در میانهآ خویش

883 شاهد مقصود را بر چهره آب و رنگ باش گر به دست افتاد دامانی سراپا چنگ باش در لباس عاشق و معشوق باید جلوه کرد بر

بر لب بلبل فغان و بر رخ گل رنگ باش

بند بر خود ساختن تا توانی شیشهآ ناموس خود را سنگ باش چندباشی همچو گرد افتاده دور از کاروان در ره امید خود چون ناله پیش آهنگ باش روشناسی آفت مرد است اگر دانستهای بر رخ آیینهآ بی اعتباری زنگ باش گر طمع داری که وصل کعبهات روزی شود پیش پای رهروان افتاده چون فرسنگ باش

اعتباری چون نباشد بر جوانیها «خلیل»

تا شوی پیر از مریدان می گل رنگ باش

884 بیگانه خوی ms597 من به من زار یار باش با خصم خصم گشت مزدور کفر و دین نشود کاردیدهمرد گر عارفی به مردم بیکار(2) یار

هوای خواب صبوحت دهد فریب یک چند هم به دیدهآ بیدار یار باش دشمن زدشمنی سر خود میدهد به با نهار می دهیم که زنهار یار باش

ید به روی دوست شود باز دیدهات چون روز بخت ما به شب تار یار باش راه سخن به شکوهآ عاشق ندادهاند با ما ستیزه جوی و به اغیار یار بی درد را حلاوت هستی نصیب نیست جانا به عاشقان گرفتار یار باش ما را اگر به خلوت خود ره نمیدهی باری به گشت کوچه و بازار یار باش

در گلشن هوس رهت افتد اگر «خلیل»

پیمانه نوش و باگل دیدار یار باش

885 در خمار شوق(1) از کوثر نمی آیم به هوش ستیای دارم که در محشر نمی آیم به هوش

گر روم از خویشتن دیگر نمی آیم به هوش آن چه من از دستبرد هوشیاری دیدهام گر روم از خویشتن دیگ

هربان ساغرم گر میدهد دلبر نمی آیم به هوش بیخودیهای جنون از بس که باشد مهربان ساغرم گر م

از فریب وصل افسونگر نمی آیم به هوش شحنهآ بی باک هجران را به مستان کارنیست از فریب وصل چیست جرم ساقی دوران و جام آفتاب من که از پیمانهآ اختر نمی آیم به هوش این که روزی چند با آداب عقلم کار بود تا قیامت گر کشم ساغر نمی آیم به هوش شوق مستی آن قدر دارم که در شبهای قدر گر شود صد صبح جان پرور نمی آیم به هوش

نشئهآ دیوانگی گر این اثر دارد «خلیل»

از دم عیسی(2) پیغمبر نمی آیم به هوش

886 آن که سرهای شهیدان دمد از فتراکش سر دیوانهآ(3) من گرد سر بیباکش در لحد کشتهآ ms598 ناز تو نگیرد آرام گر ز شمشیر خطی چند کشی بر خاکش دوش مستانه نگاهش به نگاهم میگفت حرف4) چندی که فلاطون نکند ادراکش

تا ابد رشک توان برد بر احوال «خلیل»

فارغ از عیش جهان ساخت دل غمناکش پرداخته است یار ز من گر کنار خویش

ارخویش آن بیوفا نیام که روم بهر کار خویش

خواب اگر کشم قدحی با خیال یار خود را دگر نمی شمرم در شمار خویش خجلت زروی دوست دم از وصل میزند چون من مباد اهل دلی شرمسار خویش رنجیده خاطر است اگر از من آسمان شکر خدا که نیستم امیدوار خویش کافر مباد ریزهخور خوان آرزو

از اشک و آه می گذرانم مدار خویش با عکس خود در آینهها سینه صاف نیست چشمی که خو گرفت به دیدار یار خویش یک شب خیال گلشن یارم(4) فریب داد

یب دا تا روز حشر میکشدم خارخار خویش زین پیشتر که عشقآ کناری گرفته بود

ودما رانمی شناخت کسی در دیار خویش پامال میشود اثر دستبرد چرخ روزی اگر به کوی تو گردم دچار خویش جز من که بهر خواری خود میکنم تلاش موری به عالمی ندهد اعتبار خویش هرگز به خواهش دل خود برنیامدم

حود برنیامدم صد بار بیشتر شده باشم شکار خویش5) سرتاسر زمانه گرفتم نظارهوار6 چون مردمک نرفته برون(7) از حصار خویش کو بخت این که یک دو سه روزی به کام دل خود را به رونمای تو سازم(8) نثار خویش سود و زیان دهر ز جا درنیاردم هم خوذ خزان خویشم و هم خود بهار خویش ms599

ظاهر نگشت مستی و بیداریات «خلیل»

تا چند در شکنجهآ خواب و خمار خویش

بر روی یار آینهدار امید باش حیران خود مگرد مبادا خجل شوی برروی

شمع یگانهآ شب تار امید باش خود را بسوز در طلب آن بهانهسازش ازار دل ز خواهش بی جا شود خزان ترک مراد کرده بهار امید باش11 بر خود کمان کشیده برون تاز از کمین صیاد یار گشته شکار امید باش یوسف ز بینیازی همت عزیز شد خودکام من که گفت که خوار امید باش دلدار طرز جلوه نخواهد دریغ داشت رندانه خاک راهگذار امید باش

ایام کوس فتح به نام تو زد «خلیل»

سلطان کامران دیار امید باش21

889 فریاد ز چشم بادهنوشش از لعل لب شکرفروشش دیباچهآ صد رساله باشد هر روی نگاه نیم هوشش چون شیر و شراب صبحگاهی خون دل اهل درد نوشش دستی که ز خویشتن کشیدم خوش آن که درافکنم به دوشش سروش به نثار در قیام است گل گشته به صد زبان خموشش رندی که ز خود کند فراموش آگاه نمیکند سروشش دریا که دیار بیقراری است از گریهآ من فزود جوشش یک مرتبه آن نگاه سرکش افسانهآ ما نبرد هوشش

امروز «خلیل» رفته از کار

از بنده بپرس حال دوشش

تیغ حسد غاقل به گردن ماند تا روز قیامت خون پرویزش شریک وصل شد فرهاد و از تیغ حسد غافل به گردن زحرف دوست گل گل گشت صد جاخارخاردل زبانم

خار دل زبانم می کند با سینه کار خنجر تیزش سال کعبه آخر تا که را از خاک بردارد هزاران خضرگم شد در بیابان بلاخیزش ms600 سخنهای ز جان شیرین ترم دادند شکرانه به شیر آلوده چون دیدم لب نوش شکرریزش نگاهم در شب تاریک باشد شمع محفلها چراغ دیده روشن کردم از رخسار گل ریزش اگر عاشق زبانش لال باشد یا لبش بسته جهان بر هم زند

جهان بر هم زند بیباکی آه سحرخیزش مراد ناروایم تهنیت خوان گشت از هر سو چو حاجتمندی من دید چشم فتنه انگیزش میان عشق بازان ننگ بادا ننگ خسرو را که کوه بیستون گردید سنگ راه شبد تمام روز صیادانه برگرد دلم گردد نمیدانم چه سر دارد دگر مژگان خون ریزش

«خلیل» از ملک ایران گرکنی قطع نظر بهتر

به شیراز و صفاهان جاودانی باد تبریزش پرده بر خویش مدر عشوه به رندان مفروش چشم گریان نشناسی لب خندان مفروش به خدا زاهد اگر قیمت دل میدانی جز به خودکامی زنارکمندان مفروش سند مصر وطن بهر تو آراستهاند یوسف خویش در این غربت زندان مفروش عهد یاران خود آرا ز شکستن بگذشت لب افسوس از این بیش به دندان مفروش کرم سفله کند بزم پریشانی طرح ناز ایام مخر سینه به سندان مفروش(1، دوستان قدرندانتر شدهاند از دشمن خویش را خیره به این خویش پسندان مفروش در مصافی که شهیدان شجاعند خجل حیلهآ بی جگری در صف میدان مفروش نتوان رام نمودن دل جانان به فریب اثر نالهآ بیفایده چندان مفروش

نیست افتاده تری از تو دراین عرصه «خلیل»

جلوهآ ناز به افلاکسمندان مفروش

892 خویش را در صف نبرد مکش تیغ بر روی اهل درد مکش حرف نامردی زمانه بد است(1 باده از جام نیکمرد مکش عاشقی هست همچو آب حیات زهر ناموس خواب و خورد مکش سر زنجیر اختلاط بکوب ناز آزادگان فرد مکش آرزو را به خواب مرگ گذار در تب گرم آه سرد مکش چند از چاره داغداغشدن رند خرسند باش و درد مکش ازگریبان شوق سر برکن منت از پای هرزه ms601 گرد مکش سیلی عشق شهرتی دارد پرده بر روی رنگ زرد مکش هر دم آیینهخانهآ دل را بررخ صدهزار گرد مکش

راست گویم «خلیل» اگر شنوی

با کجاندیش داو نرد مکش

893 بیگانه گرد با خود و با یار(2) خویش باش از هر چه غیر اوست در این راهآ پیش باش عشق آن حریف نیست که غافل شود ز ما خود را به دست او ده و فارغ ز خویش باش از چاک جامه کار به سامان نمیرسد چون گل در این معامله یک سینه ریش باش فتوی نویس مذهب ما اهل مشرب است پیر مغان نگفتگ هرچند کم ز خاک نمایی به چشم خلق مکین خویش داشته از جمله بیش باش از ناله میتوان جگر شیر چاک زد کارت ز نوش اگر3 نرود پیش نیش باش

دل را «خلیل» چند به آتش توان زدن

هرچند خصم شد پی آسودگیش باش

بهانه می چکد از نخل فتنهبار قدش نشستهاند بهار و بهشت چشم بهراه ک

که چون نگاه من آیند در کنار قدش حریف فتنه شناسان روزگار دورنگ زمان

زمانه را نشمارند در شمار قدش به گرد باد صبا سینه چاک میگردیم

اگرچه دیدهآ حیران ماست بار قدش اجل ز فتنهآ آن چشم گشته گوشهنشین بلا خجل شود از خود به روزگار قدش به این که ذره فناگشت آفتاب شود غبار راه شوم تا شوم شکار قدش

«خلیل» این قدر از روزگار میخواهم

که نقد جان گرامی کنم نثار قدش عشقت هوس شود چو نسازی یگانهاش چون ساختی ms602 یگانهآ کنی جاودانهاش حرف وفای وعده ندارد نهایتی بیطاقتانه گوش منه بر فسانهاش از عقل خودفروش تسلی نیافتم بر هم زنم ز شور جنون کارخانهاش هرچند دورگرد برآید خیال یار از نالههای زار کشم در میانهاش نی خود اگر ز نالهآ خود نیستم چه شد نی حالتی نیافته است از ترانهاش جمشید را که آینه جام جهاننماست بی دردسر نبود شراب شبانهاش چندان گداختم که به گفتن نمیتوان فریاد از جفای غم بی کرانهاش در خلوتی31 که جلوه کند حسن پردهسوز معراج آفتاب شود آستانهاش

یک جو «خلیل» منت گردون نمیکشم

در گردن زمانه سر صد بهانهاش

896 تاکی زنم به سنگ ملامت سبوی خویش روفتم که سر نهم ز پی آبروی خویش

بینی هزار سال گرش روبهروی خویش هرگز به روی(1 آینه هم آشنا مباش بینی هزار سا تا پاکشیده تیغ تو از زخم سینهام آبم نمی رود به سلامت به جوی خویش

مت آوارهآ جهان آخر شدیم گم به ره جست وجوی خویش گشتیم بس که در غمت آوارهآ جهان شاید به سیر لالهستانش کشم به دام صد داغ سوختیم به هر تار موی خویش تا از وطن به غربتم افکنده روزگار ذوقی نمی کند دلم از گفت وگوی خویش دیدیم تا بهانهآ خلق کریم او صد ناز میکنیم به هر آرزوی خویش

ما و «خلیل» غرقهآ دریای آتشیم

گاهی زدست مردم و گاهی زخوی خویش

897 عهد گل آمد که چون مستان نماید جام رقص ونهالان چمن را آورد ms603 در دام رقص دین و دل صد جا هوایی ترزیکدیگر شدند بس که حسن باده می آرد به هفت اندام رقص

وای لطف بالای تو دارد در نظر بر لب ساغر نمی گیرد دمی آرام رقص راست می پرسی خدای عالم آرا آفرید جامهای بر قامت آن سرو سیم اندام رقص شمع سرکش در تماشای تو حیرت آفرین همچو مرغ نیم بسمل میکند ناکام رقص

سرورعنای تو را چون ساخت یا رب رام رقص شعله را نتوان به دام آورد با چندین کمند س خویش را چون شمع از غیرت به1) آتش میزنم گر ز سرو قد رعنای تو گیرد کام رقص گر به گل چیدن برآرد دست بی پروای من ناز

نازنینان گلستان را نماید خام رقص

تا قیامت از من آموزند صبح و شام رقص بر سرکویی که طوبی رشک بر خود می برد تا قیامت از

سعی در راه طلب ضایع نمیگردد «خلیل»

آخر از انداز آن قامت برآرد نام رقص

898 به سر چون شور دیدار آورد رقص گل شادی به دستار آورد رقص ز شمع این نکتهام گردید روشن که سرگرمی به هر خار آورد رقص نوایی کز دلم گردد هوایی به مرغان گرفتار آورد رقص مرا با صوفیای صحبت خوش افتاد که از خلوت به بازار آورد رقص اگر مرد رهی آسوده منشین طلب در جسم بیمار آورد رقص در آن گلشن که باشم پای درگل نهال خار وخس بار آورد رقص سماع سرو و دستافشانی بید به استقبال گلزار آورد رقص بهار جاودانش میتوان گفت چو سروش را به رفتار آورد رقص

«خلیل» از بی غمیهای تو خودکام(2،

بت پندار در کار آورد رقص

899 بندگی را دو شیوه باید خاص اولش حمد و آخرش اخلاص

بحر هرچند بیکران باشد ترک گوهر نمیکند غواص نتوان ms604 بود کم ز پروانه که ز جانباختن شود رقاص

در خرابات ماگرفتاران عام را میدهند ساغر خاص

آن زمان عاشقی که نشناسی گوهر از سنگ ریزه زر ز رصاص

دل زار مرا عجب حالی است تاگرفتار نیست نیست خلاص

ساکنان حریم پیر مغان همه را نام گشته خاص الخاص لب لعلی که در نظر دارم آب را چون شراب داده خواص

گرد ابروی او مگرد «خلیل»

این کمان را نمیکشد وقاص عشق آن روز که بر مردم دانا شد فرض دیدن روی تو بر دیدهآ بینا شد فرض چون گدایی که بود ریزه خور خوان کریم شکر مژگان گهربار به دریا شد فرض سینه بر تیغ گشادن نه به اندازهآ توست این تلاشی است که برعاشق رسواشد فرض تو به خود دوستی نقد جهان واجب کن به من یارطلب خصمی دنیا شد فرض کعبه برگرد سر درد طلب میگرد سجدهآ دردکشان گرچه نمیباشد211 فرض در همان روز که هر کس پی کاری برخاست بر تو ابرام و(2) به من ترک تمنا شد فرض همچو زاهد که نیارد ز ریا دوری کرد روز و شب بر من سودازده سودات هر که دامن کشد از اهل جهان ممتاز است گوشه گیری نتوان گفت به عنقا شد فرض دل ودین(3 باختهای نیست به خرسندی من به تمناطلبان نالهآ بیجا شد فرض شوقبیهوشیام از بس که ز خود بردبرون ب خاموش تو را کار مسیحا شد فرض

گر تو آتشکده در سینه کنی طرح «خلیل»

به دل و دیدهآ ما شورش دریا شد فرض تاشد به گلشن رخ خوبان بهار خط افتاده است در دل گل خارخار خط شرمی بدار چند کشی آه آتشین بر عارضی که تاب ندارد غبار خط

در عهد حسن او خط گل عارضان «خلیل»

هرگز نبوده چون خط من در شمار خط در تمنای تو دارم با بهاران اختلاط این چنین میبوده یاران را به یاران اختلاط یستم در تنگنای دهژ نخل بادیه گاهگاهی میکنم با برق و باران اختلاط وقت توفیق است طرح انداز بزم فرصتی رو دهد هرگاه با آشفته کاران اختلاط گرد عاشق دست از سیل(1) بهاران(2) میبرد کردهام بسیار با چابک سواران اختلاط یک گل بیخار در نه گلشن افلاک نیست ات

ستاتفاق افتاد ما را با هزاران اختلاط ز روشن گر طمع داری ز من باید شنید گرم کن یک چند با شبزنده داران اختلاط حسن بی تمکین رعنایی ز خود خرسند نیست درنمی گیرد تو را با بی قراران اختلاط یار(3 اگر داری هوس از سعی منت دارباش لنشین گردد به دور روزگاران اختلاط

مذهب پیر مغان دارم «خلیل» از من مرنج

خوش نماید رند را با می گساران اختلاط اگر شراب ننوشی به روی یار چه حظ چونیست شور جنونی ز نوبهار چه حظ حضور صحبت یاران بهار عشرتهاست اگر نه سیرگل و گشت لاله زار چه حظ ریافروش حریفی است هر که را دیدم مرا که عاشق رندم در این دیار چه حظ نهال برگنیاورده بار میریزد زباغبان چه شکایت ز جویبار چه حظ

«خلیل» ترک ادب نیست کام جوییها

به کار خود نشوی صاحباختیار(2) چه حظ من کیستم ز جلوهآ منظور در سماع د رکعبهآ وصال به صد شور در سماع هر ذره در تجلی خاصی است جلوه ریز تنها نیامده است همین طور در سماع زندان تر است از دل بی خارخار شوق بزمی که نیست نالهآ رنجور در سماع سودای سود زحمت تن پروران دهد ما را سری است با دم ساطور در سماع رندان نمیکشند خمار شکفتگی بیمی نبود ساغر فغفور در سماع از جرعهای که ساقی ما یاد خاک کرد باشند ذره ذره چو منصور در س مجلس به روی یار اگر طرح کرده نیست در دیده چیست شاهد صد نور در سماع هم مشربند عارف و عامی به بزم یار مستانه بود حالت مستور در سماع

مطرب به یاد او غزلی از «خلیل» خواند

بیهوش گشت نالهآ تنبور در سماع بس که می سوزد ز غیرت رشتهآ جانم چو شمع می شود فوارهآ آتش گریبانم چو شم چون نسیم صبحگاهی خود مگر پیداشوی من ز اشک آتشین شبها به زندانم چو شمع

سوختم عمری و کس نشنید افغانم چو شمع اشک عاشق کار آتش میکند در هجر و وصل در گرفت آخر ز آب دیده دامانم چو فیض یکرنگی غنیمت دان به هر صورت که من روشناس خلوت گبر و مسلمانم چو شمع

گرگلستان است اگر در یزم میخواران «خلیل»

هر کجا هستم فدای روی جانانم چو شمع شراب و شاهد و عهد شباب و فصل ربیع به گرد میرود ms607 این جا هزار نقش بدیع مرا چه کار که غیر از وصال میباشد زدست خویش ندانم کجا برم تشنیع بپاش هر چه به کف آیدت دریغ مدار که ابر فیض کریم است و دشت سعی وسیع

نیست که اسرار عشقبازی من حکایتی است که یاران شنیدهاند جمیع

ن وگوی خود این دردسر کشی تا چند اگر خموش نشینیم شاهد است سمیع به روی یار ز خود بر کرانه باید رفت نیازمندی و آزادگی بس است شفیع هزار منزل طینانموده در پیش است توبی گناه همان(2) در حصار قدر رفیع شراب جرأت و آغوش میدهد ساقی رود ز کار به یک دم هزار دست سریع3 مید هست که امیدوارترگردد دل تمام هراسم که عاصی است مطیع نزون ز هر چه توان شرح داد مشتاقم گواهم این که به گفتن نمی دهم تصدیع

«خلیل» دیدهآ شبزندهدار میخواهد

ضمان ابر بهاری شود به خاک بقیع شب به کنج خلوتم تنها نه گلشن گشت شمع در تماشای رخ او نخل ایمن گشت شمع گرمی پروانه چون افسردگی آورد بار حرفی از خوی گلی گفتم که روشن گشت شمع

بر گذرگاه نگاهم چاه بیژن گشت شمع تا در بیگانگیها زد نگاه آشنا برگذرگاه نگ آه بی تأثیر عاشقآ خونی باد صباست کی شب هجران چراغ خلوت211 من گشت شم از پنهانم عیان از هر در و دیوار شد کلبهآ ویران ما را چشم روزن گشت شمع

ما و او را در ازل یک شعله آتش زد «خلیل»

حیرتی دارم چرا آلودهدامن گشت شمع تا جلوهآ آن سرو روان است در این با وروز تماشاطلبان است در این باغ آن گل که بهشت از هوسش خواب ندارد هر جا نظر افتاد همان است در این باغ عانی که جهان قیمت یک ساعتهاش نیست بیقدرتر از آب روان است در ms608 این باغ ورد صبا بویی از آن چاک گریبان تا شاهد گل جامهدران است در این باغ ی نوش که فرصت نرود بیهده از دست امروز که آیین خزان است در این باغ یار آمده می دم زده گل تازه شکفته جز ابر فرحناک گران است در این باغ پیغام تو آید دل ما میرود از خویش هر لحظه بهشتی گذران است در این باغ گل از تف آهم که زند خنده به آتش چون داغ دل لاله نشان است در این باغ خودکام من از خار به گلشن نخرامد بر روی که نرگس نگران است در این باغ یک گل نشد از فتنهآ ایام خبردار دیری است که بلبل به فغان است در این باغ

اکنون که «خلیل» تو غزل ساخته آهنگ

هنگامهآ گلزار جنان است در این باغ کی طمع دارد دلم از دوست یا دشمن چرا عالمی را شام هجران است داغ من چراع گرمی بزم سیه روزان این وادی منم لاله از داغ دل من میکند روشن چراغ عام شد باد خزان از بس که در گلزار ما غنچه می سوزد نهانی در ته دامن چراغ

گربه صدق دل نهی پا در ره مقصد «خلیل»

سر برون آرد دمادم از چه بیژن چراغ تو گر ز خویش کنی آه عاشقانه دریغ نباشد از دل خودکام او بهانه دریغ چو خویش را هوس آلوده یافتم گفتم دریغ از کرم عشق بی کرانه دریغ دمی ms609 که دیده ز خواب عدم گشود مرا سرم نبود بر آن خاک آستانه دری هزار روح مقدش وداع جسم نمود یکی:

ود یکی نگفت که از مردم یگانه دریغ تمام روز به افسانه صرف شد افسوس(1) ز بس که میخورم از بادهآ شبانه دریغ نظر به صفحهآ احوال پادشاهان کن از آن گروه به جا مانده در میانه دریغ نکاست یک سر مویی ز خودپرستیدن2 چهها کشید در آزار ما زمانه دریغ نوای چند که مشت پری دهد بر باد نبود بلبل ما را در آشیانه دریغ

«خلیل» هر چه کنی صرف دوستان از توست

مدار از لب خاموش من ترانه دریغ اگر ز آه من آید به پیش راه چراغ ز دیده راه نیابد برون نگاه چراغ ز صبخ کلبهآ عاشق نمیشود روشن گناه نالهآ من نیست یاگناه چراغ شب سیاه ز آهم چرا نگردد روز چنین نبود

چنین نبود از این پیش رسم و راه چراغ

کوه نالهآ عشاق در نظر دارد اگر نه چیست به یک شعله دستگاه چراغ دلم ز تیرگیاش با صبا شکایت داشت رخت ز راه کرم گشت عذر

گدا و شاه از این آستان مرادی خواست

تو هم «خلیل» چراغی به عشق شاه چراغ

912 بدخوست با نزاکت صد اعتبار حیف عمری که بر بقاش خورد نوبهار حیف شوق تمام حوصله یعنی جنون ما تازد عنانفکندهتر از روزگار حیف نشناخته است فرصت روز وصال چیست شرمندهام ز دیدهآ شبزندهدار حیف از ms610 داغ تازه میگذرد تیره روزیام این رتبه داشت پرتو شبهای تار حیف تردامنم ز مشرب عشق بهانهجو1 حیف آیدم زگریهآ بیاختیار حیف هرچند هست جوهر آیینه از صفا زان رهگذار دیده ندارد غبار حیف سودای عقل و شور جنون خونی همند زین هر دو نشئه نیست به غیر از خمار حیف عاشق کجا وظیفهآ آسودگی کج اینهاکه فهم میکنم از جور یار حیف

اکنون «خلیل» صحبت نادم غنیمت است

تا چند لاف شکوه که از این دیار حیف

913 تانام خویش کردم امیدوار یوسف از خود اگر گریزم گردم دچار یوسها روی دل حزینم باشد به جانب خویش2 خود را به خواب بینم گر در کنار یوسف ما قحط دیدگان را انصاف میتوان داد راهی غلط نگردیم سوی دیار یوسف

اک کرده پیراهن صبا را بوی بهار یوسف

بگذر «خلیل» بگذر شاید یگانه گردی

فرمان دهی نیامد آخر(3) به کار یوسف به خود گردیده آن دلداز عاشق نداند خویش را از یار عاشق تن از جان میشود دلگیر بسیار نگردد سیر از دیدار عاشق تو هر نازی که خواهی مشق میکن ز رسوایی ندارد عار عاشق جنون هرچند بیرون از فنون است به جز حیرت ندارد کار عاشق زشوخیهای آن خودکام گردید نگاهم بر در و دیوار عاشق اگر چون غنچه باشد صد زیانش نسازد حال خود اظهار عاشق مرا در پیچ و تاب افکنده آن زلف برهمن گشته بر زنار عاشق هوای یارش از خود برده بیرون فراغت دارد از گلزار عاشق

«خلیل» از من چه پرسی قصهآ شوق

لبم باشد به این اسرار عاشق چون سرکند ثنای ژخت در ms611 بهاز نطق از انفعال گل نگشاید هزار نطق اشعار عاشقانهآ ما کرد کار خویش زین پیشترنداشت چنین اعتبار نطق شرح جمال او یکی از صد بیان نشد هرچند کرد معنی رنگین شکار نطق تا در چمن حکایت دلدار طرح گشت گردید چون نسیم صبا بی قرار نطق

افسانهآ وصال تو چون سر کند «خلیل»

ریزد به اهل بزم در شاهوار نطق یاد آن فرصت که باشد در کف من جان عشق بی محابا کردم از پیمانهای پیمان عشق گم شوم در خود به صد رنگ و(2) وفا در روزگار خویش را پیدا کنم شاهانه در ایوان عشق رنج کس ضایع نمی گردد محبت شاهد است آمد از فرهاد و مجنون آیهها درشان عش

صد بار افزونتر به رغم بلهوس تازه گردانم به حسن خودنما ایمان عشق گرمی بازار این خودناشناسان از چه شد تختهای منصور اگر برداشت از دکان عشق پیر من آسایش گبر و مسلمان شمع جمع گفت مشکل مینماید قصهآ آسان عشق سرگذشت خسرو و فرهاد یک بازیچه اش عشق بی پروا هم آخر میشود حیران عش

خودپرست خواهمش دیدن خمارآلودهآ درمان عشق حالیا بدمست رعنایی است حسن خود پرست خواهمش دی راست گویم بی تکلف بلهوس خواهم شدن گر شود کوته به کشتن دستم از دامان عشق یک دو وسعت دیده بیپایانترش دید ms612 از بهشت تاختم بسیار در هرگوشهآ میدان عشق

اعتباری گر نمی گیرم «خلیل» از خویشتن

میکند تعظیم دیوان مرا دیوان عشق

تا سر کویی که میدانید(2) پیدا کرد عشق گرچه دستم از پریشانی ندارد آستین چشم حیران مرا هم چشم دریا کرد عشق صد جهان دشمن نپنداری به گردش میرسد آن چه با من در تمنای تو تنها کرد عشق عشرت وصل هوس پرور فراموشم شده بس که در کام دلم امروز و فرداکرد عشق در تماشاگاه خوبان بر سر اهل نظر داغ را چون دیدهآ آیینه(3) بینا کرد عشق بر ده ویران خراج ملک کیخسرونوشت هر زمان ما را مکرر(4) گرچه یغما کرد عشق

اجان بازی هوس داردگهی بوس و کنار از کجا صد آرزوی تازه پیدا کرد عشق خاک اگر گردم نخواهم بازماند از جست وجو نقش پایم را مکرر دشت پیما کرد عشق در ره مطلب که باشد خضز سرگردان خویش آخرم با انتظار یار(5) سودا کرد عشق

از خیال یار در زندان تنهایی «خلیل»

مجلس عشرت(6) برای ما مهیا کرد عشق نیست یک مو در سر سودایی ام پروای خلق جز زیان سودی نباشد حاصل از سودای خلق با پرند کام(17 گستاخ است دستانداز من سرخ و زرد از خجلت خود می شود دیبای خلق

ک جیب یوسف و دامان مریم توأمند جامهآ هستی نیاید راست بر بالای خلق عشقبازی یادی از آزادگیها میدهد بد نکردم خویشتن را ساختم رسوای خلق پادشاه ملک وحدت گشته(9) عالم گیر باش در دسر بسیار دارد صحبت بی جای خلق دست و دل گم کردهام در عاشقی حق با من است گر ندارم همچو حیران ماندگان پروای خلق هر که بینی پاسبان شأن و تمکین خوداست تا از این ms613 معنی چه بیند دیدهآ بینای خلق می گریزم از خود آرایی که میجوید نگاه خنده دارد با من دیوانه استغنای خلق

انتقام آسمان بیکار ننشیند «خلیل»

پاس سنگ خویشتن میدار از مینای خلق همای سدره که ننهاد آشیان در خاک به راه شوق تو افشاند نقد جان در خاک

دستبرد حوادث که برق یک شرر است نهفته دانهآ من داشت صد زبان در خاک وار فتنه که ایام را زند بر هم ز بیم نالهآ من میکند کمان در خاک

مرا به راه طلب میشود عیان در خاک هر آن چه اهل نظر را به خواب رخ ننمود همان به کوی تو عاشقآ ره صبا بندد هزار بار اگر میشود نهان در خ به خلوت دل من یاز پهن کرده بساط کند کلید چمن هرزه باغبان در خاک به یکه تازی خود داشت آسمان نازش فتاد بر سر کوی توناتوان در خاک ه گلستان وفا از غبار خاطر تنگ نشسته نالهآ من تا به آسمان در خاک

شود به شاهنشین بهشت صدرخرام

اگر «خلیل» نشیند به آستان در خاک عجب مدار که باشد وداع جان نزدیک رسید دولت دیدار دلستان نزدیک شکوه عشق خداداد تا نکرد ظهور نگشت نالهآ زارم به آسمان نزدیک چه نازها که ندارد به عرش خودکامی سری که هست به آن خاک آستان نزدیک به چشمروشنی هم بغلگشاده دوند غبارگم شدهام شد به کاروان نزدیک ز حرف دورتر از من ز خویشتن میگشت به ذکر دوست نگردید تا زبان نزدیک کجاست تاب وصالم چه میشود دو سه روز مرا به خویش کن از بهر امتحان نزدیک خوش آن که بود دلم با دل تو دشمن دوست چو نالههای پریشان ناتوان نزدیک هلاک عشق هوس ms614 سوزمی شویم که ساخت به دورگردی ما یار مهربان نزدیک

«خلیل» تا ندهی جان یقین نخواهد شد

که دل به یار نمی گردد از گمان نزدیک

به زلف تو چون شانه محرمی یابد دل شکستهآ من میخرد به صد جان چاک چنین که در به رخ اهل درد بسته فلک به هیچ دل نتوان یافتن به درمان چاک

گهی به سینه کشم گاه برگریبانش

«خلیل» چند ز دستم شود پریشان چاک ما را که عاشقانیم تسلیم جان مبارک اندیشههای باطل بر این و آن مبارک بیهوده گرد وادی در بزم دوستانم خلوت گزیدگان را ریگ روان مبارک آسایش شهادت میراث کشتگان است آتشزبانی م

است آتشزبانی ما بر دودمان مبارک شاق ناتوان را معشوق مهربان را لطف نهان زیادهآ بند زبان مبارک

بیزبانان بیش از اثر نباشد شریف نالهآ ما بر آسمان مبارک

خوشنشین را تمکین زیان ندارد آن را که پیر خود شد بخت جوان مبارک گل شاهدی است رعنا زود از صفا برآید این نوبهار جاوید بر بوستان مبارک فیض صبوح مستان حسن بهار و بستان ناموس زیردستان بر دوستان مبارک

آخر «خلیل» گل کرد آن آتشین نواها

بر بلبل غزلخوان عید فغان مبارک

در کار خود «خلیل» حریف یگانه باش(5)

مشتاق را ز سرزنش این و آن چه باک روز و شب از فریب چرخ دورنگ در خروشم چو زخم خورده پلنگ گه چو آبم نهفته در آهن گه چو آتش عیان شوم از سنگ دارم از دستبرد هم نفسان جای در کام اژدها و نهنگ کف اندیشه میزنم برکف چنگ مطرب اگر رسد بر چنگ نیستم خونی زمانهآ دون از چه دایم نشستهام دلتنگ ماندهام در شکنجهآ ایام چون مسلمان به قید اهل فرنگ یک زمان دست و دیدهام بشناخت روی چون روز و طرهآ شبرنگ بس که بیاختیار آه زدم گشت آیینهام نهان در زنگ

از شکایت «خلیل» شرمت باد

ساز در پردهای دگر آهنگ(1)

925 کی شد گشاد کار دلم از جهان تنگ زندان نالههای من است آسمان تنگ آهی که سر زند ز دلم گم شود خط مانند ناوکی که جهد از کمان تنگ خار و خسش نمونهآ یک شعله میشود

دآهی اگر زنیم در این آشیان تنگ ms616 دشت زمانه در گروداغ لاله است و

وسعتگهی نداشته هرگز جهان تنگ زنهار سوی غنچه نبینی به گلستان گردید تنگ تر دل من از دهان تنگ بر خویش آسمان ز حسد تیغ میکشد بندی به قصد کشتن من چون میان تنگ

میل شکفتگی نکنی در جهان «خلیل»

گل ها شدند غنچه در این گلستان تنگ

926 عشق اگر رخسار می شوید به خون ننگ است ننگ سر زند از حسن اگررعنایی ای رنگ است رنگ ساز بزم خسرو از شیون جهان پرشور کرد حسن چون ترتیب صلحی میدهد جنگ است جنگ ملامت نیست رسوایی مکرر دیدهام گل اگردیوانه بر سر میزند سنگ است سنگ چه ناخن میزند بر دل خبر دارد زیار در گریبان پاره کردن آتشین چنگ است چنگ در تماشای جهان از خویشتن غافل مباش عذر تقصیرات در راه طلب لنگ است لنگ مع اگر بر تربت پروانه سوزد دور نیست جامهآ ناموس بر اهل وفا تنگ است تنگ مفلس سیلی اگر گردیده دست روزگار روی عاشق ممچنان بی بهره از رنگ است رنگ(2) به روی دوست شد نور نگاهم آشن هر چه غیر از اوست بر آییتهام زنگ است زنگ

پارهای از پرده بیرون است اشعار «خلیل»

تهمت آلود حریفان بستهآ ننگ است ننگ

گریهآ من چون شود سرکش «خلیل»

پست تر از قدر پستان است گل ms617 از نخل هوس نمیدمد گل بگذشت بهارش از تنزل در میکده پاس خویش میدار این جاست که جزو میشود کل شرمندهآ آن گلم که نشناخت خاموشی ما ز شور بلبل یک دم نزنیم دیده بر هم بر بحر نبسته هیچ کس پل خرسند ز خویشتن نگردد رندی که نزیست در توکل زنهار مباش تا توانی در بند تعلل و تسلسل بیطاقتیام هزار جا کرد کاری که نمیکند تحمل می بی شر و ابی]خمار بوده است(1) هرچند که میکنم تأمل یارم اگر اعتبار کردی بر خویش نمیزدم تغافل اقبال نگر که گشت ناسور داغ سر من ز سایهآ گل قربانی آن دمم که گردد صید دلم آن کمند کاکل

دوشینه «خلیل» سیل اشکم

یک نیزه گذشت از سر پل

«خلیل» نام بر [و] روی او اگر برد از رشک

به رخصت تو که ما میزنیم بر دهن گل پیش رندان حاصل کون و مکان سهل است سهل است پرسی راسث این سهل است آن سهل است سهل زشت در چشم هنرمندان نکو آید نکو عیب جو باشی اگر گفتی فلان سهل است سهل پایهآ افتادگیها را عروج دیگر است با شکوه خاکساران آسمان سهل است سهل عشق بازان زندگانی نوع دیگر میکند صاحب دل گر توانی گشت جان سهل است سهل گر سکندر گر ms618 سلیمان میشوی در روزگار خویشتن را تا نسازی جاودان سهل است سهل طعنهآ اغیار را بر خود گوارا کرده ایم هر که عاشق می شود زخم زبان سهل است سه خویش را چون یار باید گوهر یکدانه کرد ورنه چون عشاق گشتن رایگان سهل است سهل هر که از خود می تواند یک قدم بیرون نهاد سهل باشد سهل اگر گوید جهان سهل است سهل

چون سرانجامی ندارد حاصل دنیا «خلیل»

گر سبک گردی دو روزی یاگران سهل است سهل گذشت یار(1) ز خویشم خبر نکرد چه حاصل مرا به گوشهآ چشمی نظر نکرد چه حاصل نگاه من که ادایاب رمزهای نهانی است ز خط و خال تو حرفی ز بر نکرد چه حاصل

«خلیل» از دو جهان گرچه بر کنار فتاده

سری به کوی بتان بی سپر نکرد چه حاصل نوروز شد که تازه کند رسم عیدگل گردد به راه لاله عذاران شهیدگل گر چهرهام بر آمده گلگل چه میشود هر جا رسید گریهآ عاشق دمیدگل از نسبت رخ تو چنین سرفراز شد چندین نبود در صف گلشن رشید گل روزی که سر ز غنچه برآورد در چمن دست از حیات خویش به کلی کشید گل خود را به طوف گوشهآ دستار او ندید هرچند جامههای صبوری درید گل گاهی ز انفعال شود ms619 شرخ و گاه زرد گردد اگر برابر رویت سفیدگل یاد وصال یار ز خاکم چو برگرفت ازیک طرف شراب و زیک سو رسیدگل در عهد روی او که ز جنت گرفته باج صد جا به چشم بلبل نالان خلید گل

آه «خلیل» بی تو به گلشن نهال شد

داغ گلاب گشته زگلبن چکیدگل ز خنده چون زنی آتش به آب خندهآ گل بهار داغ شود از حجاب خندهآ گل به دلربایی دشنام او یکی نرسد اگر کنند هزار انتخاب خندهآ گل شمار سرکشی یار را شمارکجاست نکرد نالهآ ما را حساب خندهآگ

ز(1) بیوفایی عهد بهار عمر «خلیل»

نشسته بر سر آتش شتاب خندهآ گل ای رخت آفتاب برج کمال دو جهان از توگشته مالامال همه پیش تو نقش دیوارند نقشبندان کارگاه خیال بر سر اهل شوق زخم توگل بررخ اهل حال داغ تو خال مرغ نظاره دور از آن بر و رو قفس ودام شد بر او پر و بال نالهام میکشد کمان به اثر ای دریغا دو جام مالامال در گذرگاه دوست عشق کریم خون ما را چو آب کرده حلال چون وفا در دل نکورویان ره ندارد به خاطر تو ملال

از توگوید «خلیل» در همه جا

سخنش در زمانه یافت کمال(2) باشد غبار کوچهآ او خونبهای گل آخز وفای یار کجا تا(3 وفای گل در آتشم ز عیش نمایان آین گل میکند ز عکس رخت رونمای گل لب تر نمیکنم به ms620 تکلف مگر ز می بر خاک رو نمینهم الا به پای گل گه چهره میفروزد و گه سینه میدر ظاهر نشد که چیست از این مدعای گل

آتش پرستی تو «خلیل» از چه عالم است

چون آشنای او نشود آشنای گل گر از رخ تو زند دم صفای خندهآ گل بس است خندهآ ما خون بهای خندهآ گل دگر بهار جنونم چه رنگها ریزد در این چمن که نگنجد صدای خندهآ گل آن دهن مگر آیین خویش را سنجید که گشت پستهآ خندان گدای خندهآ گل گر حصاری باغ بهشت دیدار است شود شکار لب او همای خندهآ گل خمار دایمی من حریف نشئهآ می وفای خاص تو نشو و نمای خندهآ گل زگریهآ من و آن نکتههای زیرلبی چه جای خندهآ جام و چه جای خندهآ گل ه یاد آن نمکینخندههای پنهانی هزار بار توان شد فدای خندهآ گل کدام تنگدل آیا شکفتگی آموخت که رفت از سر بلبل هوای خندهآ گل

«خلیل» نالهآ بلبل چه صرفه خواهد برد

ز من که هرزه شمارم نوای خندهآ گل فاش میگویم که شد بیقال و قیل خاطرم عرش و بیانم جبرئیل یک دو روزی زاهد از جان زنده است تا قیامت عاشق از ذکر جمیل چند باشد بر سر کوی نیاز آبروی عاشقان چون سلسبیل در ره شوقت که منزلهاگم است بس بود آوارگی ما را دلیل برقتازان تجلی منصبند نالههای دردمندان ذلیل یتماشای توای رشک بهشت آتش طور است بر من سلسبیل

از تمنایی که گل در آتش است

می کشد رشکم اگر سوزد «خلیل»

که دامان نگار ناز پرور بود در دستم نمیدانم کجا هنگامه آراگردد آن دولت که دامان نگار جعد شاهد دنیا که زناری است هر تارش دم ماری اگر میبود بهتر بود در دستم به یاد آن لب میگون قدح برداشتم بی خود چو برگشتم به حال خویش کوثر بود در دستم تمام عمر از اندیشههای کاربرهمزن عنان خواهش بی جای دیگر بود در دستم

ای از ترک خواهش داشتم برکف نظر تا خویشتن بین گشت خنجر بود در دستم

ز مرغان بهشتی صد(1) کبوتر بود در دستم به آن نامهربان انشای مکتوبی به یاد آمد ز مرغان بهشتی از(2) هر یک پاره دل در عرصهآ امیدواریها شکایتنامهآ آشوب محشر بود در دستم همان ساعت که از مستی گسستم(3 رشتهآ جان سر زلف هوس پیرای دلبر بود در دس به روز بینوایی گریه کردم در هوای او روان هر چشم حیران درج گوهر بود در دستم شکست آستینش را نکردم روکش ساعد به صد میدان اگردست ستمگربود در دستم سحرگاهان بهشت روی یارم در نظر آمد گل داغ آشیان سوز سمندر بود در دستم

«خلیل» از گریهآ بی اختیاریها که میدانی(4)

سفالین کاسه داغ ساغر زر(5) بود در دستم

ما شاهد سیمبر گرفتیم خود را ز میانه برگرفتیم

عمری که دوباره(6) نیست ممکن دیدیم تو را ز سر گرفتیم

از آن که ز هر نشان برون است رفتیم ز خود خبر گرفتیم

بر دوش و بر تو جلوه دارد آن دل که ز خویش برگرفتیم

در کوی تو سینه چاک میگشت هرچند پی سحر گرفتیم

ما را ز «خلیل» نیست منت

از نالهآ خویش درگرفتیم گه چنین است یا چنان که منم همه او کشتهآ همان که منم چه عجب گرگذشتم از دو جهان این چنین مطلق العنان که منم حالتم را نگفته یار شنید نکته پرداز بیزبان که منم دیگران را چه بهره باشد از او بر سر کویش این زمان که منم غیر چون پی برد به بزم وصال(1) رند گم کرده خانومان که منم شب دوشینه یار سیروزه برد از من مرانهان که منم گفت از دیگران هراس چرا فتنهآ آخرالزمان که منم تا حجاب از میانه برخیزد بینشان شو به این نشان که منم گه ستاید تو را چنین که تویی گه رباید مرا چنان که منم چیست از شمع کام پروانه طایر شعله آشیان که منم شهر دل روستای آن سرحد جان چه باشد در آن جهان که منم همه آسودهاند در منزل گرد دنبال کاروان که منم یار خودکام بر که ناز کند دست فرسود امتحان که منم این و آن در زیان و بیسودی طالب سود بیزیان که منم خویش را یار چون ندید اغیار سر شد آن طرفه داستان که منم(2) در کناری ز خویش گم گشتم یار پیدا شد از میان که منم

تو چه دانی زبان حال «خلیل»

محرم راز دلستان که منم در تنگنای هستی ناکام چند باشم سیمرغ بینیازی در دام چند باشم تا چاشتگه تو بیهوش از بادهآ صیوحی من در خمار حسرت تا شام چند باشم ساصان خبر ندارند از دولت وصالت سرگشتهآ تمنا چون عام چند باشم یا رب کدام کارم شد روشناس سامان در کینه خواه

در کینه خواهی خویش ایام چند باشم در خلوتی که ره نیست فریاد عاشقان را قاصد چرا فرستم پیغام چند ms623 باشم اظهار بیزبانان روی شخن ندارد از بهر نیم بوسه ناکام چند باشم می که باده نوشد دشمن به روی دشمن خونین جگر ندانم چون جام چند باشم منزل نشان ندارد راه نیازمندی آغاز چند گردم انجام چند باشم خواهش خجالت آرد در حضرت کریمان تاکی لجاج ورزم ابرام چند باشم کام از تو دیده و دل گیرند هر کناری من در میانه تا چند بدنام چند باشه

گر شد «خلیل» نامم معجز لقب عجب نیست

در آن بیقراری آرام چند باشم اگر صد غم رسید از دلستان جانانهشان کردم چه عشرتها که در هنگامهآ یارانهشان کردم رهم افتاد بر دیر مغان از اشک و آه خود گلستان را به صد آیین آتش خانهشان کردم

تشنوش گردیدند میخواران مگر در بی خودیها لب چش پیمانهشان کردم چه آسایش که از من عاقلان رانیست در خاطر به آدابی که دانی بارها دیوانهشان کردم از من صد کار مشکل بیغمان را پیش افتاده نخست از آشناییهای خود بیگانهشان کردم حلاوت نیست از آسودگئ ارباب دنیا را چو بیکاران مکرر گوش بر افسانهشان کردم به مرغان بهشتی گفتم از خال و خط دلبر به شاخ سدره سرگردان دام و دانهشان کردم

«خلیل» از دولت رندان چهها گشتم نمیدانی

جهان گیری به یمن همت مردانهشان کردم کجا اندیشهآ دستار یا پروای سر دارم به غیر از عاشقی صد کار دیگر بیشتر دارم جهان آنها که پنهانی به خاطر نقش میبندد اگر فهمی زبان بیزبانیها ز بر دارم از این آتش که از ms624 رخسار جانان در دل افتاده به گلزار بهشت از بادهآ کوثر خطر دارم به کوی یار تا پا مینهم سر رفته از خاط همین از خود خبر دارم همین از خود خبر دارم ز هر نااهل طعن دیگرم از خاک بردار نهال رهگذارم سنگ بر سر از ثمر دارم نه در میخانه از جام پیاپی سیر گلزاری نه در محراب ابرویی چراغان نظر دارم سپند دیده می سوزم غباری گر شود پیدا سوار نالهآ آتشعنانی در سفر دار به عرض حال خود محتاج قاصد نیستم هرگز دعای بی ریایم در دل جانان اثر دارم تماشادوستان را طرفه عیدی بود در طالع که با ایام بی تابانه دستی در کمر دارم نگردم ریزه خوار صاف و دردساقی دوران رخی هم رنگ گل از سیلی سعی پدر دارم

«خلیل» از ننگ ناکامی چرا گردم خجل از خود

دراین فکرم که دل از حاصل کونین بردارم

ز هستی چند چند آزرده باشم شکاریهای کاری خورده باشم

توان فهمید از طرز خمارم که با دلدار ساغر خورده باشم

مرا امشب خیالت برده از خویش از این شادی مبادا مرده باشم

نپنداری شکایت باشد از یار اگر از خویشتن آزرده باشم

«خلیل» از آرزوی قطرهای اشک

دل خود را چهها افشرده باشم در نظر دارم که طرح مدعایی افکنم دست در دامان خودکام بلایی افکنم نوبهار بیقراری گشت خضر راه من می روم از خویش تا خود را به جایی افکنم

شوم در کوی آن هنگامهساز هر قدم در راه خود دام دعایی افکنم بعد مردن هم کریم از کار خود آسوده نیست استخوان خویش در راه ms625 همایی افکنه فرصتم بادا چو بیکاران در این دیرینه دیر خویش را ویران کنم طرح بنایی افکنم ب دنیای دون پرور نمیگردم چرا بیسبب خود را به کام اژدهایی افکنم سرای دل که هفت اقلیم از آن یک گوشه است هر نفس از نالهآ خودسر نوایی افکنم گاه میگاهی وصال یار دارم آرزو در سر دیوانه هر ساعت هوایی افکنم نادرستیهای دوران ترک طنازی نکرد از شکست خاطرش دلکش صدایی افکنم صدر پیراتر ز من در جلوه گاه یارکیست گر توانم خویش را از دست و پایی افکنم

وسعت آباد عدم را در کجا یابم «خلیل»

خویش را شاید برون از تنگنایی افکنم میان خلق تا عنقا نگردیم به کام خویش بزم آرا نگردیم جهان بیهوده بر خود میکند ناز گریبان چاک این رعنا نگردیم ز بس باشیم با خود بی تعلق به کوی دلستان پیدا نگردیم توان تا دامن از مستی برافشاند اسیر حاصل دنیا نگردیم در این یک هفته فرصت حیف باشد که با رندان بیپروا نگردیم

«خلیل» از دستبرد بینیازی

شهید خواهش بیجا نگردیم نظر پوشیدهام از خویش یاری در کمین دا ر خ دا فرصت دهد رندانه کاری در کمین دارم سواد سرنوشت بخت سرگردان کنم ms626 از بر ز خاک راه جانان سرمهواری در کمین دار، پری زاد خیال یار بر من میکند جلوه جنون گل کرده پنداری بهاری در کمین دارم خوش آن حالت که بی تابانه دست خویشتن بوسم خدنگی کردهام پرکش شکاری در کمین دارم زبس هر پازه دل گردید سرگردان صد وادی به هر جا راهم افتد لاله زاری در کمین دارم

زیها که از افتادگی محکم حصاری در کمین دارم فلک با من ندارد پای با این سرفرازیها نه تنها دوستان را کرده ام با خویشتن دشمن گریزان گشتهام از خویش یاری در کمین دا چرا سرگشته باشم در میان عرصهآ خواهش به بزم بینیازیها کناری در کمین دار ه از بس که ماند پشت بر دیوار در کویش عیان از هر طرف آیینه زاری در کمین دارم به دام التفات یار خواهم یافتن خود را دل بی طاقت امیدواری در کمین دارم

«خلیل» از بادهآ دیدار خواهم کردبی هوشی

در این بی اعتباری اعتباری در کمین دارم

نبیند روی یاری ms627 در میانه

«خلیل» بیریا را میشناسم

949 چرا این را چرا آن را پرستیم توگلزار خرامان را پرستیم به از سرکاری صد کعبه باشد اگر دلهای ویران را پرستیم به کوی یار اگر گم میشود راه خیابان در خیابان را پرستیم نمی گردد به کشتن راضی از ما نگار ناپشیمان را پرستیم اگر پا را به دامان نیست الفت سر چاک گریبان را پرستیم چه در خلوت چه در گلزار باشد نوازشهای پنهان را پرستیم تبرا کردهایم از جان ناکام دل بیصبر و سامان را پرستیم از آن خودکام نشناسیم خود را کجاکی کفر و ایمان را پرستیم

«خلیل» از نسبت عشق هوس سوز

ملامتهای دوران را پرستیم بر آن سرم که سری در سر وفاش کن به یاز حالت پنهان خویش فاش کنم ز دل که هر دو جهان بود در فضایش گم نمانده آینهواری که رونماش کنم

کجاست فرصت ......................... دورنگیهاش از اندازه افزود ....................................... باشیم ........................... باشیم به دوران کاش یکرو کرده باشیم در آن گلشن که سامان بهشت است شراب گریه در جو کرده باشیم همان زهاد را با ما صفا نیست به هم صد سال اگر خو کرده باشیم به جانداروی درمان خموشی علاج درد بدگو کرده باشیم خدنگ ناله در انداز جستن که در دلها ترازو کرده باشیم پی آرام دل در صیدگاهی کند هرگوشه جانان جلوهای نو کمند از تار گیسو کرده باشیم چه شد گر رو به هر سو کرده باشیم در آتش گر نشینیم از غم یار چه باشد کار هندو کرده باشیم ms628

«خلیل» از بادهآ سرجوش تحقیق

نوای ناله را هو کرده باشیم

طرح آسایش به اقبال «خلیل»

بر دل امیدواری میکشم از گلستان جهان چون غنچه تا سر برزدم دیده بر نشتر گشادم سینه بر خنجر زدم فرد منشور وصالی برنیامد از میان دفتر دل را چه بی حاصل به یکدیگر زدم ن که میمیرم برایش یک نظر پیدا نشد خ ویش را صد بار بی خود بر صف محشر زدم رتبهآ والای اعجازم گریبان گیرگشت دست بر دامان آن خود کام افسونگر زدم آشیانم رفت بر باد از تپیدنهای دل در هوای سرو بالای تو از بس پر زدم سرگذشت آرزوهای نهانی جلوه کرد خاک پایی را که از چین جبین مسطر زدم

آرزوهای دل ناکام را دادم طلاق

با تن تنها «خلیل» آسا به این لشکر زدم رندانه تا به آتش دل تن گذاشتیم از لاله لاله داغ به گلشن گذاشتیم بسیار سر که در ره ما پایمال شد تا در هوای تیغ تو گردن گذاشتیم

مسکینیای که بود به مسکن گذاشتیم در راه یار جز به خدا احتیاج نیست مسکی حیرانی نظارهآ ما کار خویش کرد تهمت به خیره چشمی روزن گذاشتیم با صلح و جنگ کار ندارند عارفان امید را به وادی ایمن گذاشتیم راه زوال نیست به عاشق اگر منم تن بهر خوی یار به مردن گذاشتیم ایمن زخویشتن نشدن اختراع ماست خود را به دوست خانه به دشمن گذاشتیم گل خیمه بر گذرگه باد صبا زند آتش به پاسبانی خرمن گذاشتیم در عاشقی مقید بیطاقتی مباش ما سالها به خواری این تن گذاشتیم از یاد برده شیوهآ ایمان و کفر را این ماجرا به شیخ و برهمن گذاشتیم

سامان پذیر نیست ز ما کار ما «خلیل»

کام دو کون را به مهیمن گذاشتیم به یار حالت خود را ندیدهای گفتم چنین که از همه یاران شنیدهایگد هزار مرتبه افسون به چشم بیمارش بهانهآ دل خود آرمیدهای گفتم

به خاک بیدل درخون تپیدهای گفتم در آن مقام که راه نگاه پیدا نیست

فسانهها به زبان بریدهای گفتم

ز خویش یک تنه بیرون دویدهای گفتم سراغ مردم آزاده یار می پرسید زخویش یکتنا لبت به بوسه دهانت به خنده صلح نمود نهفته یک دو سه ساغر کشیدهای گفتم سؤال دوستی سروقامتان سرکنجواب خصمی چرخ خمیدهای گفتم هزار صبح امیدم به حجله آرایی است از آن زمان که طلاق سفیدهای گفتم

به نام شوخی او خواستم «خلیل» امشب

غزلسرای برآیم قصیدهای گفتم نمی دانم کجا راهی به کوی دلبری دارم به هر وادی که پیش پای میافتد سری دارم نوای نالهام را عالم آرا ساخت دلداری در این بی حاصلی ها طوبی صدنوبری دارم سپند دیده بر رخسار خوبان داغ میسوزد وبال یک جهان خورشید تابان اختری دارم بنا بر سیل باشد شهر را از گریههای من عجب بدمستیای در طالع چشم تری دارم چرا در عالم رندی کنم اندیشهآ زاهد که در سر از هوای یاژ شور محشری دار. اگر آیینهام با زنگ از یک دودمان باشد نخواهم تیرهماندن عاقبث روشنگری دارم

نم گشت در گلزار آزادی به دام صد طلسم افتاده یک مشت پری دارم

ودای عشق آرزوفرم اگر دل رفت از کف یادگاری دلبری دارم کند جنس وصال یار را با نقد جان قیمت به ملک عشق بازیها دل سوداگر: ظر تا روشناس شاهد بیمهر دنیا شد به جای هر نگه در چشم حیران خنجری دارم

«خلیل» از مستیام برخویش لرزد شحنهآ دوران

که در دست تهی هم سنگ دریا ساغری دارم

بر سر بازار رسوایی «خلیل»

با نگار پارسا می میخوریم دو سه روز است که بیداد شجاعت کردم گر به نادیدن دیداز قناعت کر، گنهی بود که با توبه ندارد خویشی هر اطاعت که به امید بضاعت کردم

وهزمین رخ من سبز نشد دانهآ اشک چه مقدار زراعت کردم عشق بازی است که از صد هوس آزادی داد حیف آن عمر که در کار صناعت کردم کعبه و بتکده گشتند ز هم شرمنده تا سرکوی تو را قبلهآ طاعت کردم نشدم انجمن آرای پریرخساران خویش را بیهده بدنام شناجت کردم سر اگر خاک شود عشقآ همان است که هست ف کر این کار ندانم به چه ساعت کردم

غیر کشتن نشود یار تسلا ز «خلیل»

آن قدرها که توان گفت شفاعت کردم

ز هر دو جهان بی نیاز گردانید دل رمیده که بر دوست بستم و رفتم

ز هر دوکون به یک سو نشستم و رفتم به کوی یار که بوی بهار محرم نیست زهر دو کون

یار هزار مرتبه از خویش جستم و رفتم دچار خود نشدم یک زمان به کوچهآ یار هزار م

د خطر دارد چگونه بازنیایم که مستم و رفتم به راه شوق که هرگام صد خطر دارد چگو از آن کمان که ms632 کشیدم به صید خودکامی چه بوسههاک گمان مدار که از دام دل خلاصی هست اگر ز شحنهآ ایام رستم و رفتم

«خلیل» این که به صد شیوه سوختم در عشق

دلی در آن هوس خام خستم و رفتم با یار هر که یک دل و یکرو شود منم گر گوش زد شود که یکی او شود منم درکوی او که نکهت گل روشناس نیست هر سبزهای که فرش لب جوشود منم غیر از خودم که یکتنه بر عشق تاختم گر دیگری حریف تو بدخو شود من آن ها که جلوهآ توآم ارشاد میدهد سرو سهی اگرگل خودرو شود منم بر نام حسن هر که قیامت کند تویی در راه عشق هر که بلاجو شود من گردی اگر نهفته به همراهی صبا دیوانهآ سراسر آن کو شود من میدان یکه تازیام از قاف تا به قاف ز هر طرف که شور هیاهو شود مذ رخاست(1) از میان من و یار تفرقه خودکام جلوه ساز به هر سو شود منم آن کس که در لباس می و گل به صد فریب آتش فروز چهرهآ نیکو شود منم من شعله را ز سرکشی اخراج کردهام اولکسی که خاک ره او شود منم ریاد چشم یار گراز سرگذشتهای همداستان مردم جادو شود منم

رخسار یاز آتش نمرود برفروخت

پیش از «خلیل» کیست که هندو شود منم من که سرتاپائ قربان توام این که از خود نیستم آن توام سیرچشمان ریزه خوار خوان من در سرای خویش مهمان توام کیست از من در جهان معمورتر چون نباشم خودنما انصاف ده عالمی داند که ویران توام بررخ آیینه حیران توام راستی آموخت در گلزار شوق سینه ms633 چاکیهاگریبان توام سرو از آزادیام داغ است داغ تا قیامت بنده فرمان توام نام مردن نیست بر عاشق روا زندهآ جاوید از جان توام سربه سر با خویش نتوانی نشست من کجاکی مرد میدان توام بندبندم گر جدا از هم شوند همچنان در بند پیمان توام نازشی دارد زلیخای جهان تا عزیز مصر زندان توام

گرچه باشم بی زبانتر از «خلیل»

بلبل مست غزلخوان توام آه اگر شیوهآ رندانه نمیدانستم راه در خلوت جانانه نمیدانستام چشم بد دوز نمازی شده دامانم از او اثرگریهآ مستانه نمیدانستم گرد برخاست(1) ز جان بر سر معموریها گنج درگوشهآ ویرانه نمی دانستم یاد آن روز که از گردش دور قمری غیرگل چیدن پیمانه نمیدانستم

جانفشانی که مرا هست کمین پایه «خلیل»

منصب عالی پروانه نمیدانستم دلبر خودنمای طنازم ساخت از غیر خویش ممتازم در بر چشم مست مخمورش کمتر از سحر بود اعجازم آرزو گرچه خوار کرد مرا بینیازی کند سرافرازم دوش از نالههای پیدربی هر نفس میگرفت آوازم گر روم صدهزار بار زخویش تا سر کوی اوست پروازم مهربان ساخت یار را با من نالهآ دشمنانبراندازم ره ندارم اگر به خاطر یار از چه با خویش بر سر نازم تا زدم لاف عشق جانم سوخت کار انجام کرد آغازم طالع نارسا نماید ساز نکند هر چه بخت ناسازم در هراسم که نالهآ شبگرد به رخ روز افکند رازم

شرح حال «خلیل» می پرسد

یار عاشقکش نظربازم بر روی یاز ساغر جاوید میکشیم خلوت به پای سرو و گل و ms634 بید میکشیم از دستبرد دشمن، جانی اگر برد آنها که در زمانه ز امید میکشیم هرگاه میتوان به هوس خون خویش خورد بیهوده ناز ساغر جمشید میکشیم

تا جرعهنوش بی خبری شد «خلیل» را

گاهی به کوی یار به تأکید میکشیم

965 ینیازیها به نام دلربایی میکنم ام بر خود می کشم صید همایی میکم نیست غیر از ناله در راه سرانداز وصال تکیه گر از ناتوانی بر عصایی میکنم من کجا هنگامهآ دلدار جان پرور کج گاه گاه از دور میبینم دعایی میکنم

ی دیگر کی تواند یافت با من راه حرف در سر کوی تو گر با دل صفایی میکنم این قدر آشفتگی در طرهآ طرار نیست یک پریشان ناله را هر لحظه جایی میکنم

گر به دست افتد به دامان گدایی میکنم حاصل دنیا که شاهان بر سرش جان دادهاندگر به د تا چه آرد بر سرم بیهودهنالیهای دل گوش بر افسانهآ آشفتهرایی میکنم اوز تا شب ................. یاد را بیگانهآ نا آشنایی میکنم اد سامان سلیمان شأن خرسندی چرا (2) نام خود حاجتروایی میکنم تا کجا پیدا شود یاری که گردم صید او با کشاکشهای دل هر دم هوایی میکنم کی توانم کرد آمیزش به اهل روزگار هر کجا میبینم ایشان را ریایی میکنم

پند پیران بهتر از گوهر به کار آید «خلیل»

از قناعت فتح باب کیمیایی میکنم

به سیر ماه و گلگشت سحر روی چمن گیرم بهار و باده پیغام تو می آرند در پرده راین وادی که صد خضرند سرگردان هرسویش چنان مستانه می تازم که باج از راهزن گیرم تماشایی که من با خویش دارم جای آن دارد تمام عمر اگر انگشت حیرت بر دهن گیرم بد آسایشی از کعبه یا دیر مغان حاصل سر کوی تو را امید میدارم وطن گیرم

نم با خود روم از خویشتن دامان آن گل پیرهن گیرم خدا فرصت دهد مشق جنونی میزنم با خود روم یز مصر ناکامی اگر باشم نپنداری زلیخای جهان را دلبر سیمین بدن گیرم اند عاشق بی صبر و سامان نام آسایش گریبان میدرم تا دامن چاک کفن گیرم به جانبازی علم گردیدهام در ملک خودکامان به امیدی که زلف شاهد پیمان شکن گیرم

«خلیل» از بینیازیهای عشق آرزودشمن

به کوی یاز خود را سرفراز انجمن گیرم در کوی دلستان که ندانم چه کاره ام ره بر نسیم بسته طلسم نظارهام

یرست مرا زنده کرد و کشت این بود کامرانی عمر دوبارهام بهر نجات خویشتن از دست خویشتن بسیار سبحه سوده شد از استخارهام در دام آسمان و زمین ماندهام اسیر پیری نساخت فارغ از این گاهواره چون بوی گل نهفته گر آیم به کوی دوست مانند نالههای حزین آشکارهام

ل خانقاه از جلوههای شاهد مست گذارهام بیباده میروند ز هوش اهل خانقاه

مین یار دیگر به دیده بازنیامد نظارهام تاگشت روشناس رخ دلنشین یار طوفان آتش است ز آهم در آسمان

ر آسماندر حیرتم که از چه نسوزد ستارهام

شبنمی نماند با آن که سخت جان ترک از سنگ خارهام دل بس که آب شد اثر شبنمی نماند ms636 رچند در میانهآ آتش کنم مقام باری به این خوشم که ز خود بر کنارهام کاری است عاشقی که نداند علاج چیست خرسندبودن است در این شیوه چارهام

تاکی «خلیل» نازش بی جا توان نمود

بر شأن خویشتن که برون از شمارهام

968 ایام بهار است ایاغی نگرفتیم دامان گلی گوشهآ باغی نگرفتیر رفتیم به سودای تو بیرون ز دو عالم یک مرتبه از خویش سراغی نگرفتیم باد سحر از بوی تو گلزار در آغوش افسوس که سامان دماغی نگرفتیم هرچند ز نظارهآ ما داغ شود شمع ر بزم کسی جای چراغی نگرفتیم گل رند سراسررو بازار برآمد ما بر در میخانه ایاغی نگرفتیم صد شور بهار آمد وصد جوش خزان رفت با لالهرخی دامن راغی نگرفتیم

هرچند گذشتیم «خلیل» از کس و ناکس

بر دل زکدام است که داغی نگرفتیم

969 از بس ز شوخی نظز آزار میکشم در بزم یار حسرت دیدار میکشم در طوف کعبه هم سفران تهنیتکنان من همچنان ز پای نگه خار میکشم شاید به کوی یار توان گشت روشناس(1 خود را به این بهانه به گلزار میکشم با آن که از دیار تعلق برآمدم صد سرزنش ز هر در و دیوار میکش دوران ز من متاع گرانمایهتر ندیدخجلت ز ناروایی سودای فکر نیست زبس در فراق یار شب تا به روز نالهآ افگار میکشم یک شب تو را به خواب ندیده است نیم خواب شرمندگی ز دیدهآ بیدار میکشم

از دیگران «خلیل» چه جای شکایت است

دایم ز خوی خویشتن آزار میکشم

شهادت نتوان رفت ز میدان کردیم در این معرکه گردی و گذشتیم رفتیم به یاد تو سراسیمه به گلزار چیدیم گل نالهآ سردی و گذشتیم ندانه گرفتیم به وحشت کدهآ دهر دامان هواداری مردی و گذشتیم از عشق به هرگام نشان میطلبیدند آراسته هنگامهآ دردی و گذشتیم

چون برگ خزان ما و «خلیل» از سرکویت

بردیم همین چهرهآ زردی و گذشتیم برون از خویش می آیم هوایی در نظر دارم نمی دانم چه خواهد شد بلایی در نظر دارم تمنای دگر هر لحظه آرایش دهد دل را از این آیینه رویان خودنمایی در نظر دارم زبان لابه پردازئ ره اعجاز میبندد عجب بیگانهخونا آشنایی در نظر دارم نباشد بی تعلق هر که باشد گرچه من باشم گذشتم از دل اما دل ربایی در نظر دارم نه یعقویم که چشم از بوی پیراهن سیه ساز نه(1) مصر بینیازیآ توتیایی در نظر دارم توانگر مشربم از بی نوایی نیستم غمگین که چون صبر و قناعت کیمیایی در جهان هرچند کوتاهی نماید فارغم فارغ نگار سرکش مهرآزمایی در نظر دارم

خود را چه آرایش دهد هر دم بی دیداردیدن خاک پایی در نظر دارم کمند نالهآ بی طاقتم بر خویش میپیچد دراین نه آشیان رعناهمایی در نظر دارم نه با زهاد خاطژ انس میگیرد نه با رندان به غیر از مسجد و میخانه جایی در نظر دارم

«خلیل» آسودهآ ناز طبیبان گر شوی بهتر

مرا دردی فزاید گر دوایی در نظر دارم

972 گر آشیانه ساخته عنقا به دامنم باشد هزار خون تمنا به دامنم

در آرزوی آن قد رعنا به دامنم هر دم هزار شعلهآ سرکش شود نهال در آرزوی آن1

گل کرد خارخار تمنا به دامنم دلداده را به کوچهآ یار است وعده گاه گل کرد خارخار تمنا یبرد آرزوی وصالم ز خویشتن آویختند مردم دنیا به دامنم راه جلوهآ تو غباری ms638 نشانه داشت باگریه تاخت دیدهآ بینا به دامنم صد بار داغ دارتر از لالهزار شد این بود فیض گریهآ رسوا به دامنم یک لحظه بینیاز ز آلودگی نبود با آن که بود شورش دریا به دامنم از وحشتی که بی تو مراروی میدهد خود را کشید گوشهآ صحرا به دامنم

گلزارگشت آتش سوزان «خلیل» را

تاگرم کرد دیدهآ تر جا به دامنم11

973 حاصل مردم دنیا معلوم اسم معلوم و مسمی معلوم روش هر دو جهان یکسان است گفتم امروز که فردا معلوم یار در پرده ز خود رو پوشد کوشش عاشق رسوا معلوم چون کند شاهد ما جلوه گری کفر و دین مؤمن و ترسا معلوم گر کشد تیغ فنا عشق دلیر هستی خضر و مسیحا معلوم در دیاری که دم از عشق زنند فتنهآ لشکر یغما معلوم با پراکندگی دهر دورو الفت عقد ثریا معلوم عاقبت نیست به جز خاموشی ناله بیفایده غوغا معلوم

چند فریاد و فغان چند «خلیل»

به کجا می رسد اینها معلوم

راه سخنی با در و دیوار ندارم ابنای زمانند خزفریزه طلبکارمن گوهر یکدانه خریدار ندارم روزم اگر از آه سیهرنگ برآید(1شمعی به جز از ناله شب تار ندارم صد شکر که با داوری شیخ و برهمن اقرار نیاوردهام انکار ندارم از بس که تهی دستی از اندازه برون رفت سامان پریشانی دستار ندارم

تا چند «خلیل» از کس و ناکس کشم آزار

با این که سر صحبت دلدار ندارم از کام مگویید که مردیم و گذشتیم کار دو جهان ساخته کردیم و گذشتیم افسانهآ ما دستگه بلعجبیهاست با خویش گرفتار ms639 نبردیم و گذشتیم بی چاره گروهی که طلبکار جهانتد ما(2) رند سراسررو فردیم و گذش هرچند که دیدیم در آیینهآ ایام حیرانشده برخ

احیران شده برخاسته گردیم و گذشتیم مانندگل از باغچهآ عالم ویران زخمیشدهآ هر دم س

چون باد صبا بیهده گردیم و گذشتیم تمکین جهان گذران چند توان کرد چون باد ص اسباب تعلق نشود دام ره م زندانی صد محنت و دردیم و گذشتیم37) از نقش جبین هر قدمی بر سرکویت نوخیزنهال گل زردیم و گذشتیم

محجوب نشد هیچ «خلیل» از نظر ما

هنگامهآ کونین نوردیم و گذشتیم

ی شوم بیباده از بهار تسلی نمیشوم تلخینگفته یار تسلی نمیشومب تا در حضور نیستم آسوده نیستم از خود به یاد یار تسلی نمیشوم رنگینی وصال زند راه بلهوس طفلانه از نگار تسلی نمیشوم خوی بهانه پرور آن خودنما کجاست مردان به نام نیک مقید نبودهاند من هم به اعتبار تسلی نمی شوم تنها ز روزگار تسلی نمیشوم عاشق ز جاننثارنمودن شود نهال گر یک اگر هزار تسلی نمیشوم دل نیز چون سپند بر آتش نشسته باد ب با جان بیقرار تسلی نمیشوم تا جام می به دست نگردی تو جلوه گر در سیر لالهزار تسلی نمیشوم غیر از تو از بهشت که معراج آرزوست هرگز به اختیار تسلی نمیشوم

تاکی «خلیل» این همه تمکین خود کنی

کز باده یا خمار تسلی نمیشوم جنونی کو کز آن شوخ پری رو کام بستانم مگر تاوان عمر رفته از ایام بستانم

خدا فرصت دهد آغازی از انجام بستانم نه آغازی در این وادی به دست آمد نه انجامی خدا فرصت دهد آغاز کست طعنهآ حاسد همان بر خویشتن نازد اگر از سنگ و سندان روغن بادام بستانم اگر صد نامه انشا می کنم از بیم رسوایی ز آن نامهربان مشکل که یک دشنام بستانم در این بی دست وپایی عرصهآ دامی نمی یا بم که از بی طاقتیها لذت ms640 آرام بستانم نباشد طالع آنم که در بازار جانبازان شکست خاطری از طرهآ او وام بستانم مکرر آزمودم خویشتن را بخت آنم کهو که در کشت چمن از شاهد خود جام بستانم به آن بیگانه خوشاید ره حرفی کنم پیدا سراغ خاص پرسیدم نشان عام بستانم

«خلیل» از دل رباییهای شعر عالم آرایت

ز یار نکته پرور بوسهها) انعام بستانم

و بیکاران تماشای رخ او میکنم حیران خود باشم

داند نهایت را به کوی دلستان منزل کنم پایان خود باشم ره امیدواریها نمی داند نهایت را بهک

خاطرز پا افتادهآ یارم چه سرگردان خود باشم جوانمردان هوای خویشتن بردند از خاطر ز کشم بهر چه از این دیومردم طرح ناکامی(1 سلیمان میشوم هرگاه در فرمان خود باشم

از افلاک میگیرد گدای او شوم شرمندهآ احسان خود(22 باشم

حریفان این از آن بسیار ناانصاف تر باشد

«خلیل» آن به که خود هنگامهآ دیوان خود باشم این که ترک سر سودازده آیین(3 کردم به هواداری آن شاهد خودبین کردم

ه تمنای لب باده پرستی گفتم گریهآ تلخ کنم خندهآ شیرین کردم تیرهتر ساخته از روز دلم سیلی عشق چهرهای را که به صد شعبده رنگین کردم چشم حیرانم اگر محو نشد بررخ یار از چه هر جا نظر افتاد نگارین کردم دلنشین گشتن جانانه نه این است(4) نه آن

نخدمت اهل نظر بود که چندین کردم باز امسال به صد شیوهآ بیباکانه خویش را والهآ آن شاهد پارین کردم شب که تنهاییام از خاک مذلت برداشت

قصهآ شوق تو با صورت بالین کردم ms641

طرح قتلم اگر انداخته تحسین کردم بس که آسوده ز آزار شوم خصم دورو سر میدان تو را یافته جولانگه ناز رخش همت که به فتح دو جهان زین کردم طور بی حوصله گرگشت هوایی چه عجب تاب دیدار تو آوردم و تمکین کردم

یار در دیده و دل جلوه طراز است «خلیل»

پر خطا نیست که انکار بت چین کردم

980 گر بی خودیم دولت بیدار را چه جرم ما سهل قیمتیم خریدار را چه جرم خود را طفیلی هوس خام ساختی(1 مهمان کام اگر نشوی یار را چه جرم رنگ شکسته از دل عاشق خبر(2) دهد(3انکار را چه فایده اقرار را چه جرم

لرش بدخوست یاز نالهآ افگار را چه جرم اد بهار میکند آشفته خاطرشبدخوسر

لب تشنگان بادهآ دیدار را چه جرم41 کوثر هلاک کنج دهان تو میشود لب تشنگا

لهوس دلیر گل قدر خویشتن شکند خار را چه جرم از لطف یارگشته چنین بلهوس دلیرگل روشن نشین ز روز سیاهی که رو دهد فرصت غنیمت است شب تار را چه جرم چندین چرا شکایت یاران کند کسی درد توبی دواست پرستار را چه جرم ایام آب جو ز سکندر دریغ داشت فسمت بلاست رند قدح خوار را چه جرم

عاشق بهار عیش(5) نداند «خلیل» چیست

انصاف ده که باده و گلزار را چه جرم

981 به جای شکوه شکر از روزگار خویشتن دار که سر بر پای سرو گل عذار خویشتن دارم در این غربت که از من سایه خالی میکند پهل به یاد یارآ خود را در کنار خویشتن دارم ز خاطر بردهام امید و بیم وصل و هجران خدا فرصت دهد فکری به کار خویشتن دارم خزانم تا چه رنگی برکند باری به نقد اکنون هزاران داغ بر دل از بهار خویشتن دارم رد یک نفسوار از دو عالم ذوق آسایش تعجب از دل امیدوار خویشتن دارم سرت گردم مگر رنجیدهای از ms642 دوستان خود که بر آیینهآ خاطز غبار خویشتن دارم از آن روزی که با دلبر حسابی کردهام پیدا نپنداری که خود را در شمار خویشتن دارم ز استغنای هستی سوز عشق آرزودشمن نگار خویشتن را شرمسار خویشتن دارم

اگر نامهربان افتاد دوران گداپیشه

«خلیل» امید لطف از کردگار خویشتن دارم

«خلیله امشب حکایت از تو سر شد گفت دلدارت

که در هر رهگذاری بهتر از او صد رهی دارم وصال اگر ندهد رو شراب را چه کنم دلم در آتش هجراست آب را چه کنم رموز اهل نظر در بیاض روی نکوست به رنگ کورسوادان کتاب را چه کنم

ای ملک گرفتار فتنه میگردند مرا که نیست دلی انقلاب را چه کنم یقین نیافته بودم گمان نبود مرا کنون که عارف وقتم حجاب را چه ک اگر سؤال نمایم نه جای پرخاش است ز لعل بوسه فروشت جواب را چه کنم خوشم به یاد تو با آفتاب و مهآ شب و روز اگر ز پرده برآیی نقاب را چه کنم

«خلیل» مرگ به سروقت من ندارد راه

نگاه بررخ یار است ms643 خواب را چه کنم چرا ملول نشینم که چیستم چه کنم هزار سال گرفتم که زیستم چه کنم ز آسمان دورو وا نمی توانم خورد یاس می کنم آخر که نیستم چه کنم به هر کناره هزاران هزار دوران گشت من از میانه یکی یا دو نیستم چه کنم

رهم به خلوت آن خودنما فتاد «خلیل»

اگر سؤال نماید که کیستم چه کنم کجا شد جام نوشین تا شمار از خویش بردارم منایی که در دل پیر شد از پیش بردارم غباری دارد از من خاطر آیینه آیینت ز خاک آستانت زحمت تشویش بردارم دل محنت پرستم میشود از خرمی گل گل جراحتها که از بیداد آن خودکیش بردارم اگر یاری کند تمکین عشق آرزودشمن حجاب هستی کونین را از پیش بردارم خوشا هنگامهآ عشق و شراب و شاهد و رندی مگر بار دلی از جان غم اندیش بردارم به راه شوق روزافزون اگر خاری خلد در پا هزاران چشمه نوش از حاصل آن بیش بردارم گر استغنا به شاهان میزنم چندین نپنداری که یک جواعتباری از دل درویش بردارم

«خلیل» امروز یا فردا ز یمن عشق روزافزون

غبار کینهها از سینههای ریش بردارم به جز زهر ملامت نیست در جامی که من دارم ز تلخ و شوز شیرین میشود کامی که من دارم حدیث تنگ دل آشفته حالی بار می آرد مبادا غنچه خاطر گردی از نامی که من دارم به یاد جلوهآ جانان کنم هنگامه آرایی بلا از پیشکاران است در دامی که من دارم خجالت میکشد از خویش قاصد گرچه میداند فراموشی است دستان ساز پیغامی که من دارم ندانم حالت سیماب لیکن ms644 این قدر دانم سپند آتش شوق است آرامی که من دارم شب و روزم به زلف و روی جانان نسبتی دار ز آفت دور بادا دور ایامی که من دارم(2) مکن تعریف طوبی از خدا شر منده شو واعظ چه کم دارد سهی سرو گل اندامی که من دارم

«خلیل» از نسبت اشعار شورانگیز شیرینت

بر آن لب بوسهای چند است انعامی که من دارم کدام صید تمنا به نام خویش کشم نفس نماند که یک دم به کام خویش کشم در این بهار زبس اشتیاق می گل کرد به آن رسیده که خون حرام خویش کشم مجال جامه دریدن نمانده عاشق را ز دهر سفله چه سان انتقام خویش کشم

ب خجلگر آن چهارده مه را به بام خویش کشم شود زسایهآ دیوارم آفتاب خجل ز تلخ کامی من شور در شراب افتاد اگرچه منت کوثر ز جام خویش کشم آن قمار که رندان تلاش کام کنتد هزار خصل زیان من به نام خویش کشم

به صد فریبش اگر در مقام خویش کشم هنوز نامده آغاز میکند رفتن به صد فریبش اگر در مقا مان مدار که دشمن کشیده از دشمن ملامتی که من از بهر کام خویش کشم111 شراب یک دمه هستی به آن نمیارزد که دردسر ز خمار مدام خویش کشم هزار حاجت نایاب در دلم گره است به حیرتم که حجاب از کدام خویش کشم

خلیل» عزت آنم کجاست در بر یار

که انتظار جواب سلام خویش کشم ما جان نثار ساخته دلبر گرفتهایم عمرگذشته را دگر از سر گرفتهایم تش به روی ما نتواند نگاه کرد از بس زگرمی دل خود درگرفتهایم گر زهر دادهاند اگر تلختر از آن مشرب نگر که قند مکرر گرفتهایم از آستین کوته ما دست ما رساست(2 دامان شاهد ms645 و لب ساغر گرفتهایم دست دعا شکسته به(3 سرپنجهآ(22 اثر تاساعد نگار سمن بر گرفتهایم

خواهم که قتل عام تمنا کنم «خلیل»

اینک ز عشق یکتنه لشکر گرفتهایم در چمن دوشینه بر رخسار گل می میزدم خنده بر تاج قباد و مسند کی می یار ساقی بود و من مهمان چندین آرزو از کفش می بر لبش بوسه(1 پیابی میزدم یک دم از آسودگی فرصت ندادم خویش را گاه جام باده گه گلبانگ «یا حی» میزدم من قناعت پیشه رندم خون ندانم از شراب جام همت روبهروی حاتم طی میزدم

ورنه من دستی به دامان هوس کی میزدم مهربانی یار با اغیار از حد میبرد ور در ره بی طاقتی هنگام گیراگیر کام27 چون هواداران به خویش از شش جهت هی می

گرنشان می یافتم از ملک آسایش «خلیل»

خویش راگاهی به روم و گاه برری میزدم

که از ناله دلافروز سحر میگشتم دست بر دوش دعا گرد اثآر میگشا

تا سر کوی تو می رفتم و برمی گشتم با دل گم شدهآ خود که ندانم چون شد

همه تن گرچه از این شوق جگر میگشتم دیدهام طاقت نظارهآ دیدار نداشت همه تن گرچه از

و در سر کوچهآ دلدار به سر میگشتم سجده بر سجدهآ گل جلوه به راهم میکرد

ار در دیدهآ سرگشتهنگاهم مهمان دربه در من چوگدایان به سفر میگشتم تلخی کام من از شهد نگردد مزهیاب بی سبب در طلب شیر و شکر میگ زشتی مردم دنیا ندهد تن به خیالمن دی

من دیوانه چرا اهل نظر میگشتم یاد آن روز که در خلوت خودکامی یا گاه پیغام رسان گاه خبر محگشته ms646

بهتر از آه سحز هم نفسی نیست «خلیل»

حیف از آن ها که پی یار دگر می گشتم

هم صحبتی به مردم غماز میکنم هر جا که حسن و عشق نشینند بیحجاب خود را در آن میانه سرانداز م بر کلبهام گذار کند گر سمندری خاکسترش ز شعلهآ آواز میکنم ویار(1) دور میکنمش چون غم از نشاط گر غیر سحر کرده من اعجاز میکنم شاید به خوی یار کنم نسبتی درست هر دم بهانهای به خود(2) آغاز میکنم آن فرصت از کجاست که پیرون روم زخویش با آشیان ارادهآ پرواز میکنم

یار و «خلیل» را نتوانم زهم شناخت

هرگاه37 جا در انجمن راز میکنم من مست مست بادهآ دیرینه4آ) خودم نقل و شراب و شاهد(5) آیینهآ خودم از یک خدنگ بر دو نشان میکشم کمان چندان که مهر یار(6) شدم کینهآ خودم تا چند دردسر کشم از ناشنیدنی خاموش گشته همدم دیرینهآ خودم عاشق جدا ز یار تسلی زخویش نیست هرگاه از تو دور شدم پینهآ خودم بر یاد حلقه حلقهآ زلف سمن بران پیوسته داغداغ تر از سینهآ خودم پوشیده نیست راز من از آب و آینه غارتگر جواهرگنجینهآ خودم هر روز تازهتر شودم داغ آرزو دلگیر رسم شنبه و آدینهآ خودم

دیگران دایهآ الفاظ عقیمند «خلیل»

هر کجا معنی بکری است منش دامادم مراد یار خزان است اگر بهار منم بهانهای است خزان و بهاز یار منم چو نکهت گل و باد بهار در ره شوق اگر پیاده در آید اگر سوار منم هزار صید حرم گرچه در کمینگاهند به دام زلف پریشان او شکار منم چه نازها که به ابنای دهر میرسدم دراین زمانه همین رند خاکسار منم

از آن زمان که سپندم بر(3) آتش رخ یار

«خلیل» داغ دل اهل روزگار منم

نبودی نداشتیم بیم زیان نبود که سودی نداشتیم زان پیشتر که بود و نبودی نداشتیم بیم

عدد نبود در عالم عدم که وجودی نداشتیم سامان بینیازی ما را عدد نبود

یک بار بیخودانه سرودی نداشتیم ms648 چندین بهار آمد و چندین خزان گذشت یک بار بیخودا شمع نگاه و شعلهآ ما یک قبیلهاند صد پرده سوختیم که دودی نداشتیم بر آستان دوست که معراج گام هاست بودیم خاک و راه سجودی نداشتیم با یارباده نوشی ما داشت صد زبان اندیشه از سپهر(4) کبودی نداشتیم از روزگار عمر روان بود بر کنار بزمی که در کنارهآ رودی نداشتیم تا رسم دشمنی است در این وحشت آشیانمانند روزگار حسودی نداشتیم غیر از تجردی که به آن زنده نام ماست در هیچ دوز صاحب جودی نداشتیم

چون گرم گشت خلوت آزادگان «خلیل»

آتش به خود زدیم که عودی نداشتیم من یار را به مهر و وفا واگذاشتم کامی که داشتم به خدا واگذاشتم هر جا رسی حکایت خرسندی من است تا بوی پیرهن به صبا واگذاشتم میراث من به زندگی از من گرفت عشق اسباب حسرتی به هما واگذاشتم

یک همنشین نگفت کجا واگذاشتم در راه آرزو دل بیتاب خویش را عجز از برای کام نه آیین عاشق است عمری است رسم درس و دعا واگذاشتم دست تهی است زینت بیطاقتان شوق انعام شاه را به گدا واگذاشتم

زهاد را به رو(1 و ریا واگذاشتم با مدعی طرف شدن آیین هوش نیست

ید بازگشت دانسته عنضوعضو جدا واگذاشتم در گشت کوی یار به امید بازگشت ز بخت شوردیده یکی صدهزار شد درددلی اگر به دوا واگذاشتم از نالههای زار که صد جا شود نهال در روزگار مهرگیا واگذاشتم

در بزم یار(2) ناز به خود می کنم «خلیل»

تا خویش را به دست رضا واگذاشتم ما ز دریا طرح جو برداشتیم چشمههای آبرو برداشتیم تا نهان ماند نشانیهای گل رنگ و بو از رنگ و بو برداشتیم دین و دنیا خودنمایی میکنند هر دو را بر یاد او برداشتیم جز جمالی را که نتوان گفت نیست پرده از روی نکو برداشتیم عکس در آیینه صورت میشود شیوهآ دهر ms649 دورو برداشتیم مستی دیدار شد هنگامه ساز دیده از جام و سبو برداشتیم دل بر دلدار دارد جلوهگاه نقش پی(3 را کوبه کو برداشتیم شاهدی هرگاه بر خود جلوه کرد تا قیامت ها و هو(4) برداشتیم

در صف میخانه با رندان(5) «خلیل»

جام جمشید کدو برداشتیم شب از بیداد هجران ناله کردم فلک را همچو مه در هاله کردم سر هستی بریدم گوشتاگوش دوای درد چندین ساله کردم

«خلیل» از دلرباییهای شعرت

چه شوخیها که در بنگاله کردم41

999 بستهام تا دیده از کام جهان بیناترم از بهار و باده و معشوق شوقافزاترم عاشق از بیباکی معشوق میگردد نهال خوارتر هرچند گردم بیشتر خودراترم بی دلان دارند از من منصب بی چارگی گرچه بی پرواتر از جانان بی پرواترم ناز اگر بر شاهد ایام دارم دور نیست صد چمن از آن گل رعنا فزون رعناترم لتفاتی با لب دونان ندارد نام من وادی چندی ز عنقامشربی(2) عنقاترم در ره افتادگی تا گشتهام منزلشناس نالهواری هر قدم از آسمان بالاترم بر امید این که در کوی تو یابم خویش صبح و شام از اشک و آه خود جهان پیماترم سایهام در گلشن دلبر نمیافتد به خاک راستیها از صبا در کوی او بی جاترم با خیال یار تا هنگامهام گردید طرح در میان دوستان مهربان تنهاترم خشک خواهم چشمهآ خورشید عالم تاب بس که از اوضاع نامردانهآ دنیا ترم شاهد عصمت ز شوق من گریبان میدرد با وجود این که رسواتر ز هر رسواترم بوی گل پنهان نماید خویشتن را آشکار میشوم خاموشتر هرچند پرغوغاترم آرزوی عاشق حیران توان گفتن مرا ms650 بیشتر هرچند پنهان میشوم پیداترم

خویش را دزدیده دایم در نظر دارم «خلیل»

زشت تاگشتم به چشم مردمان زیباترم

ب همتم ندوه به کشت خاطر خرسند خوشه چین خودم

زمانه نماند مدام سرخوش شوق دل حزین خودم ز خا کساری من یافت سرفرازی کام به روز معرکهآ آسمان زمین خودم پرفکندگی از تیغ آزمودن به مان به دشمن جان دادهام امین خودم مجال پرسش هم صحبتان نماند مرا هلاک یار شدم محو آفرین خودم اثز کدام سرایث چه جذب شوق کجاست زگریه آتش سوزان آستین خودم

«خلیل»گریهآ من آبروی باران است

اگرچه سوختهآ آه آتشین خودم بیمدعا برای خداگریه میکنم هر صبح و شام جای دعاگریه میکملم رشک آیدم که فاش کنم آرزوی تو ز خود به راه شوق جداگریه میکنم ز قطره قطره اشک شود یاز جلوه گر آیینهآ خداینماگریه میکنم ترسم تمام شسته شود نامههای خلق بی خود زبس به روز جزاگریه میکن داغ سکندرم که چه حسرت به خاک برد در عالمی که آب بقاگریه میکنم چشم و دلم به راه وصال تو خودنما اگاه نیستند کجاگریه میکنم نی بیگره ز خاک اگر می دمد رواست سیل بهار عقده گشاگریه میکنم سودای یار در دل خودکام من نهال گاهی شمال و گاه صباگریه میکنم27 روز وصال زودتر از زودتر رسد شبهای انتظار بلاگریه میکنم

کارم اگر به نامه و قاصد کشد «خلیل»

همراه نالههای رساگریه میکنم آن روز که زنار خم موی تو بستم بر ms651 باد صبا راه سر کوی تو بستم

نگهم تاختن آورد ره بر صف رم کردن آهوی تو بستم حسرتزدگی(1 بر نگهم تاختن آورد زاهد سخن از حاصل طویی به زیان داشت امید به سرو قد دلجوی تو بستم هر داغ دلم کرده چراغان تماشا صد آینه آیین زگل روی تو بستم جایی که سر از ریگ بیابان نشناسند پایی که ندارم به تکاپوی تو بستم ناسازی کارم مگر افتد به گشادی دل را چوگره در شکن موی تو بستم نام(2) من سودازده را کرده فراموش

وش این جان سراسیمه که بر بوی تو بستم از پنجهآ طاقت که به اعجاز علم شد دست ستم غمزهآ جادوی تو بستم جان کندن و دلدادن و خرسندنشستن عهدی است که با سرکشی خوی تو بستم هر نکته که در شأن زبان نیست بیانش تهمت به خموشان سخن گوی تو بستم(3

نظارهآ بی تاب «خلیل» اعظم اسماست

معلوم شد اکنون که به بازوی تو بستم نه پروای شنبه نه آدینه دارم هوای می و جام دیرینه دارم توانگرتر از خود ندارم به خاط خیال تو چون گنج در سینه دارم به این تیره روزی که میتابد از من دلی چهره پرداز آیینه دارم

ه طرح محبت فکنده که با خویشتن روز و شب کینه دارم به قصر وصالش نهان از نظرها ز فریاد شام و سحر زینه دارم

«خلیل» وطواف در و بام کعبه

من و آرزویی که در سینه دارم به راه شوق که آتش به اضطراب زنم زخویشتن گذرم بانگ بر شتاب زنم طراز صدرنشینان بیت معمور است تغافلی که بر این عالم خراب زنم میان کنج لب و ساعد نگارینش به صد هزار هوس بوسه انتخاب زنم نماغ واهمهناکان روزگار کجاست قدح به شادی رندان بیحجاب زنم ms652 راین بهار(2) که خمیازه را مجال نماند کنم چو یاد لبت خنده بر شراب زنم گر نهفته کنی روی دلستان از من به کاوکاو نگهآ نقب بر نقاب زنم از آن نه موج تواند شدن یکی نه حباب هزار نقش اگر بیشتر به آب به یاد روی تو هرگاه میروم از هوش زگریه بر رخ خود هر زمان گلاب زنم به چشم روشنی هم روند محرومان دمی که دست بر آن حلقهآ رکاب زنم ز بس که چشم ترم خیره شد ز دیدن او به هر نظاره شکستی به آفتاب زنم

«خلیل» واهمهآ نیستی نماند مرا

به روی بحر فنا خیمه چون حباب زنم جوهر جوهر خود را نازم سر او یا سر خود را نازم یار شمشیر زند او چشمک شوخی اختر خود را نازم دشمن از دوست ندانم هرگز پاکی گوهر خود را نازم هوس از من گذرد لابه کنان دل شیر نر خود را نازم جنگناکرده در صلح زند شیوهآ دلبر خود را نازم

شعر رندانه رقم کرد «خلیل»

میوهآ نویر خود را نازم چشم حیراننظارهای دارم مست ناز گذارهای دارم روز وشب در نظارهآ رخ دوست عیش عمر دوبارهای دارم تا وصالم کجا نصیب شود خودبهخود استخارهای دارم بر سر کوی او نهان از خویش نالهآ آشکارهای دارم ساغر داغ آفتاب کجاست شوخیای با ستارهای دارم ناخنم سوده گشت تا ساعد داغ دل را شمارهای دارم از دل سخت جان بیهده کار خونی سنگ خارهای دارم تا مگر یار در میان آید از دو ms653 عالم کنارهای دارم به تمنای آن که نتوان گفت خاطر هرزه کارهای دارم من اگر ناتوان ترم ز غبار سر ره بر سوارهای دارم

ناز دوران ز حد گذشت «خلیل»

صبر اگر هست چارهای دارم دمی که تیغ زبان را ز ناله تاب دهم زموج گریه سر کوه را به آب دهم طراوتی که مرارخ(2) نمود از رخ دوست اگر میانهآ آتش روم گلاب دهم

دماغ اهل نظر از می وصال رسد

چرا «خلیل» عنان در کف شراب دهم به گلشن بیگل روی تو سیری چون صباکردم شنیدم نالهآ بلبل زبی تابی چهها کردم نهان از همدمان چون گفت با من حال یارم را2 غبار هستی خود را به دامان صبا کردم سواد دیده دارد سرنوشت کشتگان از بر از آن نامش شهادتنامهآ مهر و وفاکردم در آغاز محبت شرح کردم حال خود با او گشادم بی تأمل شست بر صید و خطاکردم نداند قدر عاشقآ دلستان بلهوس آیین به صد امیدواری خویشتن را بی وفا کردم دل صد آرزو را سوختم در آتش طاقت گره از رشتهآ جان حزین مردانه واکردم بهشت نقد ترک مدعا دانند ms654 آگاهان چرا بیهوده عمر خویشتن صرف دعاکردم کدام آسایشم از دورگردی نیست در خاط ستم کردم به آن یگانه خود را آشنا کردم231

«خلیل» از من نشان منزل و فرسخ چه می پرسی

نهادم سر در این وادی(4) توکل بر خداکردم

شوق «خلیل» و موسی از آب و آتش اوست

من مست بینیازم3 از خود خبر ندارم داغ سودای تو سوزم جگر خود نازم کردهام ترک سر خویش سر خود نازم جز خیال تو در آغوش نگنجید مرا شده نزدیک که بر دوش و بر خود نازم دو جهان در نظرم نامزد مختصری است سیر کوی تو هوس شد سفر - در شفاخانهآ ایام که زهراست شراب تلخی صبر چشیدم شکر خود نازم نقش پای تو مزار من سودازده شد که دعا کرد ندانم اثر خود نازم کشتهام هر چه به جز دوست ز شمشیر فنا فرصتم باد بنازم ظفر خود نازم ماه و خورشید ندانند کدام است کدام می توانم که به شام و سحر خود نازم

ی تو بر آینهآ گل نگذشت به صفای نگه دربهدر خود نازم همه دم بررخ نظاره فریبت همه جا دیده حیرتزده دارم نظر خود نازم با بد و نیک چو آیینه و آبم همه عمر امتیازی نشناسم گهر خود نازم به هوای سر کویت که بهشتستان است طوبی ناله نشانم ثمر خود نازم

دیگران ریزه خور مادر ms655 دهرند «خلیل»

من نه آنم که به خوان پدر خود نازم

1011 منتم بر خود که از خود بر کنار افتاده ام بیخبر از خویش در آغوش یار افتادهام ی وفایان را به هم آداب شوخی آشناست در هوای یار دنبال بهار افتادهام غنچه خاطر میشدم در وسعت آباد عدم حالیا در تنگنای روزگار افتاده

افشان این قدر دانم که پر امیدوار افتادهام بر دو عالم گشتهام داماناستغنافشان این که(1) خسن از پیشکارانت شمارد خویش را کرد تمکینت که از حد بیقرار افتادهام هر زمان صد رنگ خجلت میشود هنگامه ساز در طلسم سیمیای اعتبار افتادهام سرفرازیهای منصورم نیاید در نظر نالهواری برتر از معراج دار افتادهام همچو گل آغوشم از خمیازه می درد ز هم از بر [و] دوشی که دانی در خمار افتادهام سرگذشت من فراموشی به خاطر آوره در جهان هم طالع سنگ مزار افتادهام ستیازی کردهام پیدا ز اهل روزگار2 تا ز خود در بزم هستی بر کنار افتادهام مهربانیهای یارانم نمی آید به یاد بس که دور از خویشتن در هر دیار افتادهام بر زبان اهل عزت نیست نامم روشناس حیرتی دارم که از بهر چه خوار افتادهام

صد دل و دین را به یک نظاره میبازم «خلیل»

کام یابم تا به فکر این قمار افتاده ام شبها که بی خودانه(3) تو را یاد میکنم تا صبحگاهآ ناله و فریاد میکنم مورم ولی به رغم سلیمان روزگار بر تخت خاکی تکیه گه از باد میکنم خواهم شکار خود کندم گرم خوی من خویی اگر به مردم صیاد میکنم گر آشیانه گرم کند بر کفم همای هر دم به صد بهانهاش آزاد میکنم دل بس که خو به گوشهآ ویرانهها گرفت یوانه را خیال پریزاد میکنم زنهار اگر سؤال کند داور جزا آنها که بیتو با دل ناشاد میکنم

دل را خراب لاله رخان ساختن(1) «خلیل»

بهتر زکعبههاست که(2) آباد میکنم عمری است تا به راه طلب گام میزنم بر صدرگاه دیر و حرم جام میزنم جای رفو به سینهآ صد آرزو نماند چون صبح بس که چاک بر اندام میزنم در کار بیقراری عاشق رواج نیست یک چند نیز بر در آرام میزنم شمشیر کینه در کف ایام کند شد خود را به تیغ آن بت خودکام میزنم بر آستان دوست که معراج ملعاست پیوسته فال بوسهآ پیغام میزنم تاکی شکست خاطر ما پیشه میکند(3) سنگی به شیشه خانهآ ایام میزنم

هر نشد که راهآ کجا منزلم کجاست آغاز بس که بر سر انجام میزنم241 هر کس به کوی او به طریقی مقام یافت(5 من هم در این میانه به ابرام میزنم جامی که صبحگاه کنم پر به یاد یار از بس که هوش میبردم شام میزنم

جان را «خلیل» نیست چنان قدر و قیمتی

دستی به دامن دل خودکام میزنم بس که بریاد تو گرد خویشتن گردیده ام بیخبر هر لحظه در صد انجمن گردیدهام بیشتر گردد دمادم تیره روزیهای بخت از می رنگین اگر لعل یمن گردیدهام نکتهای شایستهآ جانان نمی آید به یاد چون قلم چندان که بر گرد سخن گردیدهام پیشکاری میکند جایی که من باشم بهار تا اسیر آن مه گل پیرهن گردیدهام رک سر کردن کجا محتاج جان بودن کجا خضر نتواند رسید آن جا که من گردیدهام61)

با خوی یازگرمی بازار داشتم آن روز یاد باد که صد کار داشتمبا خوی آیینه خانه بود گلستان بزم یار(1) از بس که دیده بر در و دیوار داشتم در دست کوتهی که ندیده است آستین جام شراب و ساعد دلدار داشتم گل پایدررکابتر از نوبهار بود من نیز حال مرغ گرفتار داشتم بتهای چین زآتش حسرت شدند آب زان حیرتی که ms657 از گل دیدار داشتم جای نگه نبود به چشمم ز عکس دوست آیینه در برابر گلزار داشتم

زنار بس که بر سر زنار داشتم در پیچ و تاب بود سر زلف دلستان زنار بس تمکین بوسه داشت به کنج دهان او(2) مهر ادب که بر لب اظهار داشتم

جز نالهآ «خلیل» پریشان نفس نبود

شمعی که در کمین شب تار داشتم بعد از این این طریق پیشه کنم که به خود عاشقی همیشه کنم عشق خرسندیام ز خویش نداد رسم و راه هوس چه پیشه کنم تا شوم تردماغ بادهآ شوق(3) خون صد آرزو به شیشه کنم چون صبا گرچه میدوم به هوا در گلستان شوق ریشه کنم گذرم گر به بیستون افتد ناله را خانه سوز تیشه کنم از الفهای زخم تیغ بتان سینهآ چاک رشک بیشه(4) کنم

چند پرسی که چیست آدابت

شیوههای «خلیل پیشه کنم

1017 با تو هرگاه هم شراب شوم روکش ماه و آفتاب شوم نیست عکسم عیان در آینهها بس که از خویش در حجاب شوم ساغر باده کو که یک ساعت فارغ از عالم خراب شوم خجل از خویش میشود سیماب شب که سرگرم اضطراب شوم حسن از عشق گشته مستغنی من چرا در میان حجاب شوم ناله را(1) آتشین عنان گردم گریهآ پایدررکاب شوم روز وشب بر امید جور بتان دست پرورد صد(2) عذاب شوم کام خود گر طلب کنم از یار از خجالت به رنگ آب شوم در قیامت نمیشوم بیدار با خیالت اگر به خواب شوم عالم(3) از بس که نیست بریک حال گاه دریاگهی سراب شوم دیده گر تاب روی یار نداشت حیرت آلودهآ نقاب شوم گر غمی تاخت آورد بر دل سرخوش بادههای ناب شوم در بر دوست راه نیست مرا گر دعاهای مستجاب شوم41 با هزاران زبان به گاه سؤال بر او عاجز جواب شوم

من به این یک دل شکسته «خلیل»

روکش چند انقلاب ms658 شوم

1018 یاد نکرد اگر ز من دلبر صدبهانه ام راه به کوی او برد نالهآ بی خودانهام عشق عزیز میکند مردم خوارگشته ا طالب یار تا شدم در دو جهان یگانهام کی هنر وصال او نامزدم شود کجا من که به عیب دوستی در همه جا فسانهام همچو صبا از آن شدم خانه به دوش و دربه در تا هوس بهانه جو پی نبرد به خانهام(5

لت پای بوس او دست نمیدهد مرا گرچه به کوی آن(1 پری زحمت آستانهام کعبه به دل نوازیام جلوه کند چو شاهدان لیک به رغم زاهدان مست می مغانهام27

قصهآ بی زبانیام گرچه «خلیل» شد علم

شعله به خویش میتپد از شرر زبانهام از آن روزی که ناز شاهد رعنا پسندیدم به رنگ نالهآ خود خویش را رسوا پسندیدم وصال یار(3) تا هنگامه آراگشت در خاطر میان هم نشینان خویش را تنها پسندیدم

که با این ناتوانی منزل عنقا پسندیدم نوازش میکنم بیباکی بال و پر خود را راه یار(4) عاشق هر زمان صد رنگ میگرده ز خاموشی نگشتم کامران غوغا پسندیدم دو شاهد را تسلی کی تواند ساخت یک عاشق نه از دین بهره ورگشتم نه از دنیا پسندیدم مزاج شهد و شیر عاقلان صد دردسر دارد چو عاشق پیشهرندان ساغر صهبا پسندیدم نگاهم با نگاه یار شاید روبه رو گردد زمانی خویش را آوارهآ صد جا پسند هواداری ندارم تا زند بر آتشم دامن مکرر شعلهآ خود در دل صحرا پسندید

«خلیل» از آشنایان چند خجلت میتوان بردن

از این بیگانه مردم رسم استغنا پسندیدم

1020 دو روزی شد که از بی طاقتی حالی عجب دارم نه سودای قدح نوشی نه پروای طرب دار شراب وصل و شور عشق و شوق(5) ms659 خود پرستیدن برای جانفشانیها دگر چندین سبب دارم به نوعی بی نواگردیدهام در عشقبازیها که آه صبح را بهر چراغ نیم شب دارم از این آهونگاهان بس که سودا جوشد از سود بسان شیر پنداری تمام عمزتب دارم

حدیث مهر(1) جانان را که جای جان به لب دارم به حال خویش نگذارد مرا شوق هوس پرور در این بی اعتباری یار را از خود طلب دارم به من دانسته خواهد رام شد وحشینگاه من برای عشق ورزیدن دل مجنوننسب دارم وانم شرح حال خویش با چندین زبان کردن در این بی صرفگیها پاس تمکین ادب دارم

«خلیل» اظهار عشق بی محابا کن چه خواهد شد

که من عمری است تا از تیم جان خود تعب دارم دل از آرزو جدا دارم دست بر خون مدعا دارم چه خجالت دهم طبیبان را من که صد درد بیدوا دارم دلبر از دیر وکعبه مستغنی است از که پرسم سر کجا دارم گرچه خاکم به رهگذار کسی همچنان عادت صبا دارم ملک هستی مسلم است مرا خانه در کوچهآ فنا دارم نابسامان از اوست کار دلم شکوه از خامی دعا دارم میشود پارهپاره عقدهآ دل نالههای گره گشا دارم بر سر کوی یار راه نبرد خنده برگریهآ رسا دارم یار بیگانه خو کجاست کجا سخنی چند آشنا دارم

چون «خلیل» از شکوه خرسندی

جای در سایهآ هما دارم از بس به راه شوق ز جان سیر میروم بیطاقتانه بر دم شمشیر میروم غاز کار من شده انجام کار من چندان که زود آمدهام دیر میروم یوانه بیم میبرد از من جدا ز دوست با آن که عاقلانه به زنجیر میروم ما منزل مراد نیابم به خویش باز چون بازماندگان به شبگیر میروم

ما و تو را «خلیل» نزاع از برای چیست

شیراز از تو بنده به کشمیر میروم دوش در میکده سرمست خراب افتادم نالهای چند بر آورده کباب افتادم به خیال لب طفلی که نبوسیده خیال چون تنک حوصله پیران به شراب افتادم شمع حیران من سوخته بود از هر سو گرچه پروانه صفت در تب و تاب افتادم

ک به این تشنه چه یاری که نکرد غوطه در بحر زدم گر به سراب افتادم اول و آخر دفتر همه یک معنی داشت عهد طفلی که به سروقت کتاب افتادم برو ای شیخ به رسوایی من نکته مگیر حکمتی هست که در بادهآ ناب افتادم داشتم با مه و خورشید نظربازیها پرده برداشتی از رخ به حجاب افتادم شکوهآ دوست به دشمن چه کنم شرمم باد من که از دست دل خود به عذاب افتادم جرم من چیست سراسیمگی از بوی گل است در گذرگاه صباگر به شتاب افتادم

اشک و آهم به ره شوق یکی گشت «خلیل»

عجبی نیست که در آتش و آب افتادم چرا روی اهل ریا را ببینم از ایشان گریزم خدا را ببینم

کجا ناز جان میتوانم کشیدن دلی نیست تا دلربا را ببینم ندانم منم یا تو منت خدا را چنین آرزو بود خود را ببینم به خواب خود آیم اگر گاهگاهی تو بیگانه نا آشنا را بینم

«خلیل» از تمنا گذشتم چو مردان

مگر دستبرد وفا را ببینم سحر افسانههای(1) صبح رخسار تو سرکردم به جای شهد خون در کاسهآ شیر سحر کردم سر شوریدهام در پرده با خود داشت بازاری از این سودا در و دیوار کویش را خبر کردم انصاف باشد صد جهان تحسین فزون خواهد از آن لب آرزوی بوسهای کردم جگر کردم

وداز کوی او یانه نمی گویم ز خود از نقش پای خود حذرکردم کوه عشق بی پروا غرور طرفهای دارد هوس را سر بریدم آرزو را در به در کردم متاع روی بازار است بازیهای پنهانش سری از کار و بار عقل نافرجام برکردم به غیر از کفر و ایمان نیست در اقلیم جانبازان مکررخویش را در این دو عالم جلوه گر کردم21 شبی پنهان به مهمان من آمد آن گل خودرو هزار امید سرگردان تر از خود را خبر کردم به هم پست و بلند دهر ناهموار ارزانی به کوی او مجاور میشوم از خود سفر کردم

«خلیل» از وصل جز هجران نباشد روزیام هرگز

اگر غیر از تمنای بتان(3) کار دگر کردم چه پرسی(4) مست گل را رنگ یا بوی نمی دانم به سودای تو خود را آتشین خویی نمی دانم

سجده گاهی روشناسم نیست در مسجد به کوی می فروشان هم ره و رویی نمیدانم اگر کارم فتد بر سز دم از معجز توانم زد زبان آتشین یا چشم جادویی نمیدانم

عجایب حالتی دارم «خلیل» از شوق مه رویان

تسلایی نمیفهمم تکاپویی نمیدانم از این هم صحبتان خود را به استغنا برآوردم به گم نامی سر از خلوتگه عنقا برآور تجرد گنج باد آورد باشد تنگدستان را در این فن خویش را داغ دل دنیا برآوردم به صد شکرانه اکنون دست خود میبوسم از شادی صبا را از سر آن زلف بی پروا برآوردم مراد از بادهنوشیدن فراموشی است از مردم سری از کار و بار ساغر صهبا برآوردم گهر بر پای خواب آلودهام چون آب میباشد نمی دانم چه کام دیدهآ بینا برآوردم ازیان و سود دوران برنمی تابد دماغ من به این سودا سری از عالم سودا برآوردم دم ننهاده بیرون از مقام بینیازیها منایی که در دل داشتم صد جا برآوردم و گفتم قصهآ فرهاد را با کوه سنگین دل هزاران نالهآ جان سوز از خارا برآوردم

روای که دارد نیست قدری دادخواهان را چوبی تابان در آن کو بارها غوغا بر آوردم هوس بیزاری من عشق را در تاب می آرد . مکزر خویش را از خویشتن عمدا برآوردم به یک تمکین خرسندی که عشقم کرد همراهی دل خود را ز صد اندیشهآ بی جا بر آوردم فشردم دامن مژگان خون آلودهآ خود را چه شورشهای بی تابانه از دریا برآوردم قیامت تا شود قایم زخاطر رفته صد مطلب2 ز بس بی طاقتی امروز را فردا برآوردم

«خلیل» از آن لب جان بخش حرفی در میان آمد

دل آسودهای گر داشت از عیسی بر آوردم

1028 از جان رنجیده خاطر گشته با دل سزگران دارم که حرفی چند از آن سیب سخن گو در میان دارم اگرای همنشین دانستهای پنهان مدار از من به تحسین گل ms663 روی که آتش بر زبان دارم چو(1) مطلب هست ناپیدا طلب بیحاصلی باشد نشانی در نظر خواهم خدنگی در کمان دارم نسیم صبح میناخورده بریادت کند مستی در این افسان

در این افسانه صد مرغ چمن هم داستان دارم وصال خودنما با خواری عشاق خو دارد دو روزی عزت خویش از برای امتحان دارم

ری گلستان را صفیر شعله سوزی چند نذر(2) آشیان دارم بیابان گردیام ریگ روان را کرده بی طاقت

سر امیدواری همچنان بر آستان دارم نمی دانم ز آب آیینهام را چون برون آرد نظربازء

آرد نظربازی که در عشق تو با پیر و جوان دارم زخون خود بشارت میدهم شمشیر غیرت تمنای تو را از خویشتن تاکی نها مراد از عشق بازئ ترک هستی بود یاران تو خرسندی که منت بر زمین و آسمان دارم

هنوزم شوق هم پرواز ناخن میزند بر دل

«خلیل» این شعله در جان گلستان در گلستان دارم خوش آن که شبی در نظرت خوار نباشم ز بادهآ دیدار تو هشیار نباشم هنگامهآ من بینمک تازگیای نیست آن مرغ اسیرم که گرفتار نباشم تالذت سرگشتگیام گشته عنانگیر در دایرهای نیست که پ حیران ترم از آینه هنگام تماشا ممنون نظربازی دیدار نباشم صد مرتبه بیماری اگر میکشدم زار خجلتزدهآ روی پرستار نباشم کاری نکند بیخودی شام و سحرگاه لیک این قدری هست که بیکار نباشم منت کشم از ناله و بر خود زنم آتش پر در گرو جبه و دستار نباشم لب را شکرآب است به حرف هوس کام این(3 نیست که سودایی اظهار نباشم

بهتر در آن کو تا به خود می آمدم از خویشتن رفتم نمی دانم بهشتی بود یا صد بار از آن بهتر

ش ms664 میبندد مکزر چون نگه در جست وجوی آن چمن رفتم صبا محرم نباشد تهمتی بر خویش میبندد مکرر چون نگه همانا نیست خالی بزم یار(2) از حرف مشتاقان که چون دیوانهها با خویش دایم درس به انداز که دارد از ریا زاهد(3) فراموشی من از خود در خیال شاهد گل پیرهن رفتم نهال آرزو باری ندارد جز پشیمانی چرا دنبال این سنگین دلان سیم تن رفتم از آن روزی که گشتم روشناس شحنهآ امکان41 چو دورافتاده بی قدران زیاد خویشتن رفتم

«خلیل» از دود آه بی اثر آتش مزن بر خود

نسیم گل ندارد راه در بزمی که من رفتم صد شعلهآ سرکش به دل از خوی که دارم چون اشک روان عزم سر کوی که دارم در سایهآ من سرو سهی نام برآورد منظور نظر قامت دلجوی که دارم روید ز رهم حلقهآ زنجیر ندانم با خود سخن از سلسلهآ موی که دارم از صورت احوال جهانم خبری نیست آیینهآ دل در گرو روی که دارم با این همه افتادگی و خاکنهادی از بوی گل آشفته شوم خوی که دارم گر منصب پروانگی از نسبت دل بود بیتابی بلبل زگل روی که دارم حال من آشفته نظر از تو چه پنهان59 پیداست که روی دل خود سوی که دارم

یک بار «خلیل» آن بت خود کام نپرسید

این دربه دری در طلب کوی که دارم

«خلیل» از خاطر یاران بیمهر(2) آن چنان رفتم

که نتوان یافتن با صد نشان در روزگارانم بخت اگر رخ بنماید که زکاشان بروم آن قدرها بروم کز دل یاران بروم نور خورشید جهان گرد به گردم نرسد آن چنان در ره امید شتابان بروم بهر گلگشت بیابان غمت کو مجنون تا به کی همچو نگاه از همه پنهان بروم نه پی گم شدهراهی نه صدای جرسی چند چون باد در این بادیه حیران بروم

پای بندم نشود حب وطن گرچه «خلیل»

ترسم از خاطر دلهای پریشان بروم31 سر سرگشته(4) از من تاب دارد درد را مانم ز پا افتاده هر سو ره نوردم گرد را مانم نهان از دیدهآ هم صحبتان در بزم بیتابی5به صد جا می روم اندیشههای مرد را مانم شکست خاطرم یک انجمن را تازه رو دارد ز من عشاق ممنونند رنگ زرد را مانم رواجی نیست در کارم حضوری نیست از یارم سخن کوتهآ تمنای دل بی درد را مانم به صد سامان نی گر ناله را آتش اثر سازم دلی از من نگردد گرم آه سرد را مانم

«خلیل» از همدمانم بس که وحشت میشود بی او

میان انجمن مجنون صحراگرد را مانم

1035 هوای سیر قفس چون به گلستان کردم داع بال و پر خود در آشیان کردم حساب خویش کند دلبر یگانهآ من شکایتی که ز بیداد آسمان کردم دل رمیدهآ خود را به صدهزار امید چو گرد بادیه همراه کاروان کردم به طرف بادیه امشب به ماتم مجنون جرس زناله اگر ماند من فغان کردم مباد تفرقه افتد میان بلبل وگل ز رنگ جستهآ خود غارت خزان کردم به نخل قد تو کردیم سرو را سود چه گویمت که چه در کار باغبان کردم

«خلیل» بر ms666 سر کویی که ره نیافت نسیم

هزار نالهآ بیجا به امتحان کردم

1036 طرفه حالی است که شبها من شیدا دارم پا به زنجیر دل مرحله پیما دار. هوس(1) جلوهآ آن قامتم از پا افکند هر چه دارم همه از عالم بالا دارم چاک پیراهنم آن روز که برگل خندید28روشنم گشت که با روی تو سو وعدهآ کامی(3) اگر مردن اگر زیستن است این قدر از تو هوس سوز4) تمنا دارم به چه کار آید اگر بر سر کویت نکشم نالهای چند که در سینه مهیا دارم من که با جامهآ صدپاره زنم خنده به گل ز دل چاک چه اندیشهآ بی جا دارم

سخن عشق ز من کس نشنیده است «خلیل»

چه توان کرد که چاک دل رسوا دارم

تاکی از بی طاقتی افسانه خواهم شد «خلیل»

یک دو روزی صبر اگر باشد شکیبایی کنم عمری قدم به ودای سود و زیان زدیم تا نقد خویش بر محک امتحان زدیم روزی که جوش گل گرهآ کار غنچه بود صد رنگ می به شادی روی خزان زدیم با این سبک سری که صبا را کند خجل بیخود چه شعلهها که ز رطل گران زدیم در گلشنی که ساغر گل نیست روشناس جامی به یاد خوی تو نامهربان زدیم افتادگی نتیجهآ آزادگی دهد در باغ این کنایه به سرو روان زدیم صراف نقد تجربه انصاف سنج ms667 نیست فلی به گنجخانهآ راز نهان زدیم کوته نگشت قصهآ سودای زلف یار(1 هرچند عقدهآ دل خود بر زبان زدیم در دیده کار شعله کند قطرههای اشک آتش ز سوز سینه به آب روان زدیم

او(2) نقد جان ربود «خلیل» آرزوی دل

ما دست و پای بی سبی در میان زدیم

1039

به سیرباغ آهنگی ندارم دماغ جام گلرنگی ندارم

بسی نازک ترم از شیشهآ دل چه حاصل طالع سنگی ندارم

نباشد یک نفس در وصل و هجران که با خود بی سبب جنگی ندارم

زبس در عشق کارم بر مراد است تمنای دل تنگی ندارم

در این وادی نشان منزلی نیست اگر نه بیم فرسنگی ندارم

نه در بازار رسوایی نه در باغ بر آن گل هیچ جا رنگی ندارم

«خلیل» این شعله خوییها از آن است

که چون اهل هوس ننگی ندارم چوبی خودانه سحرگشت کوی یار کنم اگرزهوش روم تکیه بر بهار کنم امیدواریام افزون شود به دولت یار هزار سال اگر صرف انتظار کنم تو باش بر سر ناز بهانهساز که من تحملی که ندارم یکی هزار کنم خوش آن که جای شکایت به پیشگاه حضور نوای نالهآ بیتاب را شمار کنم و سیل اگر دو سه گام است رفتهام در پیش از آن گذشته که ویرانی اختیار کنم به راه عشق و ملامت که خانهآ خطر است اگر چو موج به دریا رسم کنار کنم به راه یار(1) که درمان طلب شود بی درد خجالتم نگذارد که جان نثار کنم چنین که سایه صفت خاکسار خار و خسم عجب مدار که از خویشتن فرار کنم خزان به غارت گلشن نمیبرد خوابش چه لازم است که ترتیب شاخسار کنم نهفته پرده ز رخسار آنقدر بردار که سیل گریهآ خود آتشین نثار کنم

«خلیل» فتنهآ دوران به من ندارد دست

می نخورده چه اندیشه از خمار کنم

1041 چون با خیالش بی خبر مستانه جامی ms668 میزنم عیش دوامی می کنم فال به کامی میر بر بی نیازیهای من غیرت برد صید حرم بالی که سودم در قفس بر طرف بامی میزنم رخاک ره گردیدهام گستاخ برمن نگذری گویا نمیدانی دم از رعناخرامی میزنم

گاهی به راه آرزو چون اشک گامی میزنم آن کعبهآ معنی کجا این چشم صورت بین کجاگاهی

در عالم آزادگی لاف مقامی میزنم هرچند در کار خودم سرگشتهتر از بوی گل در عالم آزادگ تاکی به یاد طرهات(1) باشد پریشان خاطرم طاقت ندارم بیش

خاطرم طاقت ندارم بیش از این خود را به دامی میزنم

دلگیرم از طرز «خلیل» آیین یاری بر طرف

دستی که از خود شستهام بر نیک نامی میزنم

1042 به زنار سر زلفی اگر دین خود افشاندم دو عالم را به پای شوق دیرین خود افشاندم بر [و]ا دوشی که برگل ناز دارد از هواگیرد همان دستی که من بر جان شیرین خود افشاندم

دانی به هر سو دامنی از اشک رنگین خود افشاندم هوای لالهزاران داشت خودکامی که میدانی غباری بود از من کوه را پیوسته در خاطر به راه جستو-

باطر به راه جستوجوی یار تمکین خود افشاندم ه یاد روی او بر نوبهاران راه میبند کف خاکی اگر بر چشم گلچین خود افشاندم

کایت از لب و دندان جانان طرح شد امشب چه گوهرها که بر یاران ز تحسین خود افشاندم به رویم دوش آن بیگانه خو می گفت در پرده دلت را چون غبار از زلف مشکین خود افشاندم به تقریب عیادت21) برگرفت از خاکم آن بدخ گل از رخسار او چیدم به بالین خود افشاندم

«خلیل» از من چه می پرسی که کارت چون به سامان شد

بسی بتخانهآ آزر(3 به ms669 آیین خود افشاندم

1043 یاد ایامی که جام باده برکف داشتم کامرانیها به گرد خویش صف صف داشتم در میان عشقبازان با وجود آه سرد هفت دوزخ را ز سوز سینه در تف داشتم تا به یاد خویش می آیم در این ویرانه دیر عارضی سیلی خور ایام چون دف داشتم

513 گر سواد صفحهآ دنیا ندارم دور نیست در نظر دایم زروی دوست مصحف داشتم از برای جانفشانیها به شرع عاشقی خویش را در عالم طفلی مکلف داشتم چون به کوی یار گردیدم دچار خویشتن این دو دنیا چون دو جوز پوچ برکف داشتم هر چه آمد بر زبانم گشت مشهور جهان خون خود در گردن کلک محرف داشتم گوش بر فریاد اهل درد کمتر میکنند روزگاری جا بر این نه طاق رفرف داشتم

پیشگاه فقر را تا من سلیمانم «خلیل»

کی نظر بر حاصل تدبیر آصف داشتم

1044 تنگ دست(1) از دین و دنیا بینوا افتادهم تا به آن بیگانه مشرب آشنا افتادهام بس که گردم بیخبر در جستوجوی کوی یار گر ز من پرسی نمیدانم کجا افتادهام وزگاری دورگردیها فریبم داده بود در حریم یار اکنون مست وا افتادهام ناک کی در ناتوانیها به گردم میرسد هر قدم صد جا چو نقش پا ز پا افتادهام کوه پیش دوست از دشمن نخواهم کرد سر من که از دست دل خود در بلا افتادهام هر که میبیند مرا چون من پریشان میشود زلف معشوقم که در دست صبا افتادهام گرچه از عشقم نشد کاری به سامان روشناس2 این قدر باشد که از هستی جدا افتادهام بینیازی گرچه از من نام داری یافته در تماشای رخ نیکو گدا افتادهام

این که زاهذ داغ میسوزد ز دست من «خلیل»

میدهد یادی که رند بیریا افتادهام

1045 من خاک راه جلوهآ آن سروقامتم آن دوش و بر چو در برم آید قیامتم بیاختیار تا سر کوی توام کشید این ms670 چشمداشت بود ز اشک ندامتم آسوده نیستم ز شکوه غرور یار3 با آن که در دیار ملامت علامتم

خاطر به این خوش است که اهل کرامتم راه نگه به خود نتوانم ز ننگ داد از بس

از بس که در شکنجهآ چندین غرامتم گراین چنین به عشق مجرد کنم سلوک فرداست اختی

فرداست اختیار دیار ملامتم صد بار بیش خدمت شایستهام شناخت تشریف کام(1) راست نیامد به قامتم

خود را از این و آن نشناسم «خلیل »وار

دیدار خویش اگر ننمایی قیامتم

1026 من حیران به راه آرزو آن ناتوان مورم که دایم از غبار خاطر خود زنده در گورم میان یار و من هرچند کوتاهی کند دوران شهادت سوی او نزدیک میسازد ره دورم قرین خود ندارم در فن صاحبقرانیها که در ویرانگی بالانشین بیت معموره سوز سینه از بس بخیهها برداشت دست از هم به مرهم خندهآ دندان نما زد زخم ناسورم چنان گردیدهام از فیض عشق آرزودشمن که در آیینهها نظارهآ یار است منظورم نشد بزم مرادم هیچگاه از پرتوش روشن چه سود از ساغر لعل و شراب ناب انگورم اگر این است در بزم تمنا شوق نافرمان به دار نیستی تا دیدهای هم دوش منصورم چنان ترسیدهام از زهرچشم آتشین خویی که دهشت می فزاید از نشاط خندهآ حورم همای فقر تا بر فرق بختم سایه افکنده فراغت داده از تخت کیان و تاج فغفورم به بزم تیرهام نوری نمیبخشد اگر دوران کند بر خاک مرقد پرتوافشان شمع کافورم

سراغم می کند هر لحظه یار از آب و آیینه

«خلیل» از بزم(2) او محروم دارد دیدهآ شورم

1047 ما خویش را ز مردم بیکار دیدهایم ماند آب و آینه دیدار دیده ایم تعبیر دیدن رخ یار بهانه جوست خوابی برای دیدهآ بیدار دیدهایم

تا دیده بستهایم ز هستی «خلیل«وار

بر هر چه(2 دیدهایم رخ یار دیدهایم

1048 من بی حجاب بر رخ منظور دیدهام خود را میان بینمکان شور دیدهام سوزد ز رشک اگر بنمایم به آفتاب آن رازها که در شب دیجور دیدهام صد جا ادب به منع نگهآ تیغ میکشد برگلشن وصال گر از دور دیدهام در مجلسی که ساغرگل از صبا شکست پیمانه کاسهآ سر فغفور دیدهام شقم سیاه روز پسندد اگر نه من خود را چراغ انجمن طور دیدهام چشم از نظارهآ رخ دلدار میرمد از بس که بر جراحت ناسور دیدهام دستور اهل عشق نباشد هوای کام این قوم را تمام به دستور دیدهام بیروی او که روشنی مهر و ماه از اوست شمع حیات آینه بینور دیدهام

چون من جهان نداشته استاد تجربه

نار «خلیل» را اثر نور دیدهام

1049 چون بی خودانه دست و گریبان او شوم مانند عکس آینه حیران او شو گر در بهشت بر رخ گل میکنم خرام خواهم که خارگوشهآ دامان او شوم نگذاشت اضطراب دل پارهپارهام تاروشناس دیدن پنهان او شوم

آبادیام دمی است که ویران او شوم بیهوده خضر در پی تعمیر من مباش آباد

جشم اگرچه نیاشد وظیفه ام این دلخوشی بس است که مهمان او شوم بیرونما تلاش وصال آرزو مکن مجموع میشوم که پریشان ms672 او شوم بهر دعای خویش شب قدر و روز عید2 گویم به صد نیاز که قربان او شوم

اشک «خلیل» شد همه گلهای آتشین

تاکی خجل ز دیدهآ گریان او شوم

1050 چند چند آه عاشقانه کشم تیغ بیداد بر زمانه کشم نقش خود را به صدهزار نیاز بر سرکوی او نشانه کشم دایم از خارخار خرسندی خس و خاشاک آشیانه کشم چون کند حسن گرم میدانی خویشتن را در آن میانه کشم در دلم تا خیال یارگذشت از لب صد هوس فسانه کشم خوی صیاد من بلاست بلا چه خجالت ز آب و دانه کشم به چراغم اگر فتد حاجت نالهآ آتشینزبانه کشم روزها در حریم بزم وصال منت از گریهآ شبانه کشم بلهوس لاف میزند از خویش رخت از این ورطه بر کرانه کشم

میکنم شرح حال خویش «خلیل»

سرخوش باده چون ترانه کشم تا یاد تو نوشلب نمی آرم در دل هوس طرب نمی آرم دیوانه ز بوی گل کند مستی نام تو به یاد لب نمی آرم گرد تو به کام خویش گردیدن از طالع خود عجب نمی آرم

517 تحقیق بدان که یار را دیدم امروز اگر به شب نمی آرم روزم نشود ز صبح نورانی گر نالهآ نیم شب نمیآرم آنها که دل از تو آرزو دارد در بیعگه طلب نمی آرم آن گل که به خوی آتشین شهره است یادش نکنم که تب نمی آرم آن جا که منم نسب نمیباشد هنگامهای از حسب نمی آرم

خو کرده «خلیل» با نظربازی

من طاقت این تعب نمی آرم

1052 از هوسناکی اگر ذوق تمامی داشتم با تو بی پروا عجب وصل دوامی داشتم یاد آن فرصت که بریادت چه در مسجد چه دیر هر زمان از خویش بیرون رفته دامی داشتم پیش راهم عرش منصوری کشیدی روزگار بر سر آن کو اگر گاهی مقامی داشتم با چنین بی آرزوییها چهها دیدم ز ms673 دهر آه اگر چون سفله طبعان چشم کامی داشتم شرح حال خویشتن معلوم می کردم که چیست گر به آن نامهربان راه پیامی داشتم جام می دایم لبالب بود از خون جگر بر کف خود گر به رنگ لاله جامی داشتم

حسن بی پروا به گم نامان سری دارد «خلیل»

اورنه من هم در صف عشاق نامی داشتم1

153 از بزم کام(2) نباشد نشانهای که ندارم درون خانهآ یاراست خانهای که ندار به یمن الفت تجرید بینیاز طلبکن چه بی خودم ز شراب شبانهای که ندارم نه شوق وصل شناسد نه ناامیدی(3) هجرانفغان زدست دل صدبهانهای که ندارم در آن دیار که بیکارهای است عقل خود آرا فسانه شد روش عاشقانهای که ندارم کر زیاده نباشد هزار بار شنیده حکایتی که نگفتم فسانهای که ندارم

«خلیل» قطع نظر تا نمود از خودی خود

کدام دلخوشی جاودانهای که ندارم1) به دست اگر نفسی ساغر شراب ندارم خبر ز حال دل خستهآ خراب ندارم وصال یار که عنقا نشانهای است زنامش اگر به روز قیامت فتد شتاب ندارم ز شوق جلوهآ آن بیوفای خویشتن آرا کدام لحظه چو سیماب اضطراب ن بم ز نالهآ جان سوز رشک روز برآمد نظر به روشنی ماه و آفتاب ندارم از آن زمان که زنم لاف عشق ورزیها چو شمغ کشته

چو شمع کشته اگر میشوم عذاب ندارم دلم چوگشت گرفتارگام گشت مقیم که بر صحیفهآ ایام انتخاب ندارم در این زمانه که با خویش در مقام نفاق است هزار فتنه اگر کرده انقلاب ندارم چنان شدند زبان و دلم ز دهشت عشقت که گر سؤال ز نامم کنی ms674 جواب ندارم

«خلیل» سینه سپرکرده میدوم به دم تیغ

مگو حدیث جدایی مگو که تاب ندارم(2

1056 در شاهراه میکده مستانه میروم سرگرم شوق باده و پیمانه میروم سرتاسر زمانه ز اشکم خراب شد دیوانهام به گشت پریخانه میروم رخسار زرد و اشک جگرگون به کار نیست بر درگه کریم گدایانه میروم تاگشتهام به راه طلب آشنای خویش در بزم وصل همره بیگانه میروم در حیرتم از این که چرا در حریم دوست فرزانه مینشینم و دیوانه میروم کاری ز سجدههای ریایی نرفت پیش چندی به جرعهنوشی میخانه میروم دل در برم چو زلف تو بیتاب میشود هرگه به فکر گریهآ مستانه میروم پیرم به رمژ نکتهآ تحقیق هم نگفت طفلاته بس که از پی افسانه میروم

سرگشتهام «خلیل» ز احوال خویشتن

خرمن به باد داده پی دانه میروم17

1057 سحر که بر سر کویت صبا روانه کنم چراغ دیده پی رونما روانه کنم غریب کوی توام بهر خیرباد وطن هزار تحفه دعای ریا روانه کنم اگر شودگل ابری ضرور بر لب کشت خبر به سایهآ بال هما روانه کنم همین فسانهآ مشق جنون کنم شب و روز که جنس کاسد خود را کجا روانه کنم به جرم گریه که صد جا به سیل بندد راه برای مردم بیدست وپا روانه کنم اگر چنین به هوس حسن میشود مایل ببه آشیانهآ عنقا وفا روانه کنم در آن مصاف که آتش ز بیم آب شود سوار نالهآ مرد آزما روانه کنم به دوستان که زدشمن هزار دست برنتد چمن چمن گل چون و چرا روانه کنم

«خلیل» چون رخ دلدارآ مجلس آراید

از هر کران نگه آشنا روانه کنم27

«خلیل» قطع نظر تا نمود از خودی خود

کدام دل خوشی جاودانهای که ندارم21 به دست اگر نفسی ساغر شراب ندارم خبر ز حال دل خستهآ خراب ندارم وصال یار که عنقا نشانهای است زنامش اگر به روز قیامت فتد شتاب ندارم شوق جلوهآ آن بی وفای خویشتن آر کدام لحظه چو سیماب اضطراب ندارم شبم ز نالهآ جان سوز رشک روز برآمد نظر به روشنی ماه و آفتاب ندارم

آن زمان که زنم لاف عشق ورزیها چو شمع کشته اگر میشوم عذاب ندارم دلم چوگشت گرفتارگام گشت مقیم که بر صحی

که بر صحیفهآ ایام انتخاب ندارم در این زمانه که با خویش در مقام نفاق است هزار فتنه اگر کرده انقلاب ندارم چنان شدند زبان و دلم ز دهشت عشقت که گر سؤال ز نامم کنی جواب ندارم

«خلیل» سینه سپرکرده میدوم به دم تیغ

مگو حدیث جدایی مگو که تاب ندارم(2

1056 در شاهراه میکده مستانه میروم سرگرم شوق باده و پیمانه میروم سرتاسر زمانه ز اشکم خراب شد دیوانهام به گشت پری خانه میروم رخسار زرد و اشک جگرگون به کار نیست بر درگه کریم گدایانه میروم تا گشتهام به راه طلب آشنای خویش در بزم وصل همره بیگانه میروم در حیرتم از این که چرا در حریم دوست فرزانه مینشینم و دیوانه میروم کاری ز سجدههای ریایی نرفت پیش چندی به جرعهنوشی میخانه میروم دل در برم چو زلف تو بیتاب میشودهرگه به فکر گریهآ مستانه میروم پیرم به رمز نکتهآ تحقیق هم نگفت طفلاته بس که از پی افسانه میروم

سرگشته ام «خلیل» ز احوال خویشتن

خرمن به باد داده پی دانه میروم1،

1057 سحر که بر سر کویت صبا روانه کنم چراغ دیده پی رونما روانه ک غریب کوی توام بهر خیرباد وطن هزار تحفه دعای ریا روانه کنم گر شود گل ابری ms676 ضرور بر لب کشت خبر به سایهآ بال هما روانه کنم همین فسانهآ مشق جنون کنم شب و روز که جنس کاسد خود را کجا روانه کنم به جرم گریه که صد جا به سیل بندد راه برای مردم بی دستوپا روانه کنم اگر چنین به هوس حسن میشود مایل ببه آشیانهآ عنقا وفا روانه کنم در آن مصاف که آتش ز بیم آب شود سوار نالهآ مرد آزما روانه کنم به دوستان که ز دشمن هزار دست برند چمن چمن گل چون و چرا روانه کنم

«خلیل» چون رخ دلداز مجلس آراید

ز هر کران نگه آشنا روانه کنم21

گر روزاست شمعی به کمینگاه شب تار رسانیم از آه دلافروز که روشنگر روز است در حیرت این مویمیانان(1) عجبی نیست گر سلسلهآ سبحه(2) به زنار رسانیم یا مست درآییم به وحدت کدهآ(3) راز یا این سر رسوا

یا این سر رسوا(4) به سر دار رسانیم کافر ز در میکده نومید نگردد کیفیتی از ساغر

کیفیتی از ساغر سرشار رسانیم خورشید حیات نگه(5) سوخته جان(6) را رندانه به آن سایهآ دیوار رسانیم گیریم ز هم صحبت بیدرد کناری پیغام حریفان گرفتار رسانیم

خودکام «خلیل» از دو جهان گوشه گرفته

تا(7 چند دماغ از می پندار رسانیم(8) این که از این و آن کنار کنم خویشتن را خیال یار کنم چون فریبم دهد خیال وصال آرزوها یکی هزار کنم با صبا میدوانمش به گرو صید مطلب اگر شکار کنم من که از خویش نیستم ایمن دیگران را چه اعتبار کنم صبح تا شام وشام تا به سحر همچو نی نالههای زار کنم گریهام خنده میزند به خزان ناله را ms677 روکش بهار کنم به هوای بهشت کعبهآ دوست عزم گلگشت هر دیار کنم

نیست نگاه من حیران دانسته تماشایی گلزار تو باشم

ری است که در انجمن صبر و تحمل بیگانهام از خود که مگر یار تو باشم هرچند به خود مینگرم شام و سحرگاه کاری به از این نیست که بیکار تو باشم در طبع من دلشده آشفتگیای نیست سودازدهآ نرگس بیمار تو باشم روزی که شود رونق بازار وفاگرم خود را بفروشم که خریدار تو باشم

تا چند «خلیل» از دل آزاد توان گفت

کاری نکنی باز که بیزار تو باشم21 ندانم تاکی از اندیشهآ هستی به جان باش گهی کم از رهی گاهی زیاد از آسمان باشسم زبس شبها خیال آن بر و دوشم برد از جا مام روز با خود در مقام امتحان باشم تجرد گر نه بی هوشم کند از جام خرسندی به راه آرزو غارتگر صد کاروان باشم مگر رنجیده آن نامهربان از شیوههای من که با دشمن به قصد خویشتن هم داستان باشم فلک از نالهام برخویشتن چون بید می لرزد دراین افتادگی با اشک خود گر هم عنان باشم ندارد اعتباری دین و دنیا در بر عاشق نه آن رندم که در اندیشهآ سود و زیان باشم غبار کوچهآ معشوق بر جان(3 نازها دار چرا سنگ ره تن بهر مشت استخوان باشم

«خلیل» از بهر دلبر منت جان میکشم چندین17

مبادا یا ms678 رب آن روزی که بیاو در جهان باشم2، از خلق روزگار امینی نیافتیمعنقا نهفته بود قرینی نیافتیم ردای کار عشق زیانی چنان نداشت از جان گذشته گر دل و دینی نیافتیم از صد کمند حادئه جستیم بیشتر در تنگنای دهر کمینی نی عاشق ز ترک کام تسلا شود زخویش ما ازگه

ما ازگمان گذشته یقینی نیافتیم

خرسندی از چنان و چنینی نیافتیم عمری است با تو مشق سخن میکنیم ما خ دست از تلاش سینه خراشی نگشت دور ت

دورتا نام خویشتن به نگینی نیافتیم تا خویش را به کوی تو داریم در نظر کی از زمانه چین جبینی نیافتیم ما را بهشت نقد به کویت حواله شد یک سجدهوار اگرچه زمینی نیافتیم

بسیار چون «خلیل» کشیدیم درد عشق

این طرفه ترکه جان حزینی نیافتیم3 رندی که بی خودی کند از جام صبحدم تسکین شام باشد و آرام صبحدم آورد چاک سینهآ محنتکشیدهام هر شب هزار مرتبه پیغام صبحدم بهر نظارهآ تو چو طفلان نفسنفس خورشید میدود به لب بام صبحدم گردید از حمایت آن روی دل فریب آغاز شام بخ

آغاز شام بخت من انجام صبحدم یم گذشته چاک گریبان ز دامنشخوش باد حالت دل خودکام صبحدم

میزند ز شیوهآ عشاق ناتوان داغم ز بیقراری و آرام صبحدم شب ناامید چون شدم از روز زندگی روی تو جلوه کرد به هنگام صبحدم

از زندگی «خلیل» همینم خوش آمده

عشق وشراب وشاهد و ایام صبحدم(5 نم که دل از دیده سر از پا نشناسم دامان دل از دامن صحرا نشناسم از بس که دلم خوی گرفته است به یاران خود را عجبی نیست که تنها نشناسم ms679 تاگشتهام از مهر و وفا شهرآ ایام آسودگی خلوت عنقا نشناسم در میکده تا ساقی گل چهره نباشد ساغر نکشم دیدهآ بینا نشناسم رکردهآ رندان سر کوی مغانم امنیت دین حاصل دنیا نشناسم عاشق نتوان یافت به تمکین من زار در ملک جنون شورش سودا نشناسم ر شنبهآ نوروز و اگر جمعهآ عیدین جز شاهد شوخ و می حمرا نشناسم آن جا که به خود جلوه کند حسن دلافروز باصد هوس خام تمنا نشناسم در کعبه اگر صدرنشین میکندم بخت غیر از سر کوی تو دگر جانشناسم خرسندی ام از دولت تجرید به نام است مروز نمی دانم و فردا نشناسم241

گر هر دو جهان شاعر اعجازفن آید

من غیر «خلیل» از همه غرا نشناسم17 به طرف آینهآ خودنما نمیگنجم ز خود برون شدهام هیچ جا نمیگنا. نه بر جریدهآ دلهای دوست دشمن چن که در صحیفهآ مهر و وفا نمی گنجم

از آن به دیدهآ اهل ریا نمیگنجم تمام دوست شدم تا گرفتهام کم خویش از آن به دیدهآ اهل ه من برند شهیدان سیته چاکآ حسد عجب نباشد اگر در قبا نمیگنجم شده است بر دل تنگم قفش جهان فراخ چنان که در چمن مدعا نمیگنجم گذشت آن که زند قرب و بعد راه دلم به جز در انجمن کبریا نمیگنجم ز شور عشق که هر لحظه صد بهار کند چنان شدم که میان بلا نمیگنجم

عراق وفارش کجا لایق من است «خلیل»

کنون که در نجف و کربلا نمی گنجم(1

1066 تا از می وصال تو مخمور ماندهام چون مردمان دیدهآ بینور ماندهام بی پرده گفت آنچه به صد پردهاش ندید مست تنک شرابی منصور ماندهام شاید حکایت لب ساقی کند علاج صد کاسه مئ تلف شده مخمور ماندهام در وادی ای که خضر زگم گشتگان اوست

گشتگان اوست از خود هزار ms680 مرحله ره دور ماندهام مرهم به زخم سینه نمک چش فروش شد

ک چش فروش شد امیدوار لذت ناسور ماندهام ز آفتاب خانهآ بختم لبالب است کی در شکنجهآ شب دیجور ماندهام میتوان عنان توکل زکف مده من خانهزاد سیلم و معمور ماندهام

آتش «خلیل» در نظر من گل است گل

چون زاهدان نه در گرو حور ماندهام(2،

1067 چو غنچه تنگدل از مدعای خویشتنم نه همچو باد صبا از برای خویشتنم وصال کعبه کجا من کجا که در ره شوق همیشه در طلب رهنمای خویشتنم به آب و آتش اگر غوطه خوردهام چون تیغ به وقت کارآ همان بر وفای خویشتنم

«خلیل» اگر دل او مهربان نشد با من

امیدوار به لطف خدای خویشتم1 شرح اشک و آه خود در نامه یکسر می کنم طرفه برقی همره بال کبوتر میکنم بر دلم از بس غبار راه ناکامی نشست روز و شب از اشک خونین خاک بر سرمی کنم از شکست دیگری رونق نگیرد کار من گر خدا فرصت دهد نیکی به کافر میکنم ینهآ شیخ و برهمن کهنه شد توفیق در میان کعبه و بتخانه داور میکنم گرچه دانم اختیاری نیست سوز گریههاش صهآ عشق از زبان شمع باور میکنم خاک کویش را غباری بر دل از گرد من است قوت پایی اگر باشد رهی سر میکنم

در وفاداری «خلیلم» گرچه بر آیین خویش

گاه گاهی کار بر دستور آزر(2 می کنم31 پیر عشقم نکتهای فرموده حالی میکنم در دبستان محبت خردسالی می چند گستاخانه گیرد راه بر رخسار او دست اگر یابم دلی از دیده خالی میکنم گرچه با خوی پلنگی شهرهام در روزگار پیش آن آهوی شیرافکن غزالی میکنم در خزان تاراج نخل هستیام کرد و هنوز در بهارستان ms681 خواهش نونهالی میکن ساغر زرگر نخواهد داد دورانم چه شد مست شوقم باده در جام سفالی من کجا اندیشههای اهل عزت از کج خویشتن را چند گاهی لالبالی میکنم

بهره کی دارد «خلیل» از شعر من کوته نظر

در هوای قامت او فکر عالی میکنم41

1070 ما رسم و راه جامه دریدن گذاشتیم دل را به دیده دیده به دیدن گذاشتیم

الت دهان شکرخوردن وصال این میوه را به کام نچیدن گذاشتیم

ما را ز راه برد سیماب را به دام تپیدن گذاشتیم روزی که آرزوی تو ما را ز راه برد گلزار دهر وسعت آرام مانداشت بنیاد آشیان به پریدن گذاشتیم

روزی که رسم باده کشیدن گذاشتیم مستی نداشت راه سخن با نگاه یار

رندانهاش به نالهشنیدن گذاشتیم آن خودنما به خندهآ گل داشت صد نوارندانهاش به نالهش داریم طوف کعبهآ کوی تو در نظرراهی به پیش پای دویدن گذاشتیم وابستگی در آمد آشفته خاطری است سر در پی زخویش رمیدن گذاشتیه

در آرزوی بوسهآ شیرین او «خلیل»

دایم مدار لب به مکیدن گذاشتیم21

1071 بیا بیا که به آن شوخ آشنات کنم علاج سرکشی نالهآ رسات کنم ز هر طرف که تماشا کنم تماشایی است ز رشک جان نتوانم که رونمات کنم گرم به تیغ شهادت ز خاک برخیزد هزار سال اگر بیشتر حیات کنم با بستهزبانی که شرح نتوان کرد همیشه بر سر بازارها ثنات کنم22 مرا ز محنت ایام تلخ کام مدان که اختراع سخنهای چون نبات کنم گر ز راست نمیرنجی از تو میدانم شکایتی که ز آب

نهال نمیگردد از شکست کسی چه سود دارد اگر نفی کاینات کنم شد ز کعبه و بتخانهام گشایش کار حریم پیر مغان کعبهآ نجات کنم ز سیل گریه لب خشک تر نمیگرد کنار خویش اگر دجلهآ فرات کنم

«خلیل» گوشهآ خلوت کنار کشت خوش است(3)

میان هم نفسان خویش را چه مات کنم

«خلیل» از دیگری سامان نخواهد یافت کار من

در این امیدواریها مگر گیرد خدا دستم

1073 جانا شنیدهای که ز هجران چه می کشم از دست عشق بی سروسامان چه میکشم

برگ گل نکشد خوابگاه تو چون گویمت ز خار مغیلان چه میکشم

ست یوسف نیام شکنجهآ زندان چه می کشم رنج از برای راحت و غم بهر خرمی است یوسف

پای طلب چو کوه به دامان چه میکشم دشت جنون ز سعی بیابان نمیرسد عنقا زگوشه گیرشدن روشناس گشت خود را به بارگاه سلیمان چ وی بهار تحفهآ بیهوشی آورد مانند غنچه سر به گریبان چه بیداریای کجاست که گویم به صد زبان دور از برت ز خواب پریشان چه می کشم هرگز نکرد نوبر حاصل بهار من منت ز ابر دیدهآ گریان چه میکشم حیف و هزار حیف که آگاه نیستی بی روی دلکشت زگلستان چه میکشم

جان است جان «خلیل» تعلق نداشتن

چندین ملامت دل ویران چه میکشم رفتهام بیرون اگر از خویش در بند توام دل به حسرت دادهآ لعل شکرخند ms683 توام نیست چون من مصلحت ستجی میان حسن و عشق گرچه کارآموز مجنونم خردمند توام در دلم هرگز نمی آید خیالت بینقاب حد آنم کو

حد آنم کو که گویم آرزومند توام

چند باشم ناخلف آخر نه فرزند توام از من ای عشق هوس دشمن فراموشی چرا چند باشم ناخله مژدهها بهر فریبم داد آن نامهربان بندهآ من گر توانی شد خداوند توا شهد کوثرکی به اصلاح آورد کام مر چاشنی یاب حدیث تلخ چون قند توام

شکوه هرگز بر زبانت نیست از دوران «خلیل»

حیرت آلود دل ناکام خرسند توام چند از دل بیحوصله فریاد برآرم هر جا که رسم داد ز بیداد برآرم از کف ندهم صرفهآ ناکامی خود(1 ر تا کام دل بنده و آزاد ب گر فرصت آسودگیای رو دهد از غیب دستی به علاج دل ناشاد برآرم آسایشم از کشتهشدن باشد اگر نه تیغ از کف بیمهری جلاد برآرم هرگاه خیال تو کند چهره گشایی

ایی با آدمیان خوی پریزاد برآرم چون دیده شود آینهدار رخ شیرین د

رخ شیرین در بررخ ناکامی فرهاد برآرم کو عشق که فارغ شوم از عالم امکان خود را ز غم این هوس آباد برآرم این راه گر از سعی قدم واشود از سر گر خاک شوم خاصیت باد برآرم

شاگرد «خلیلم» به وفاداری و یاری

خود را به صد افسانه گر استاد برآرم

1076 خیال چشم مستی میبرد هرلحظه ازهوشم ن می گنجد مراد ناروای دل در آغوشم

ز بس آید به خاطز بی خودیهای شب دوشم تمام روز چون خواب پریشاندیده میگردم ز تنم را خار پیراهن نماید خلعت خاقان مرید بیریای رند خوش خوی خشن پوشم

باده به یاد چشم مخمور تو از بس میبردهوشم نمی دانم گل است این بر کفم یا ساغر باده به یاد چشم مع گذارم نام خود گر مخزن اسرار میزیبد تماشا می کنم نیک و بد یاران و ms684 خامو: میزیبد لباس این و آن رند مجرد را سبوی باده را تشریف منت باد بر دوشم به جام جم قناعت پیشه استغنافروش آمد خدا روزی کند کیفیت آن لعل چون نوشم به یمن کاسههای زهر خون آلودهآ دوران منا چون1 خم می دم بهدم بر سر زند جوشم

«خلیل» از کوی جانان چون نوید شوق(2 می آیی

ز لعل نوش خند او چه داری زینت گوشم

177 گرفتم از دل صد آرزو کناره کنم دهان بوسه شکار(3 تو را چه چاره ک به این که دیدهآ امید بستهام از خویش نظر به هر چه گشایم تو را نظاره کنم رفو به سینهآ صدچاک من ندارد دست زشوق روی تو چون صبخ جامه پاره کنم خوش آن که چهرهات از می چمن چمن گرد به هر نظارهآ آن زندگی دوب گذشتن از سر کویت نمیدهد راهم تمام عمر اگر صرف است از بس که با دل خودکام گشتهام یکرو به آن رسیده که از دلستان ک مان ز عشق شکستم رسد به روی شکست گر آبگینهآ دل رشک سنگ خاره کنم کجاست طالع آنم که در حریم وصال حجابسوز شوم شوخی ستاره کنم

«خلیل» چند به هر کس رسم زدشمن و دوست

شکایت دل بیباک هرزه کاره کنم

ایام از بر کردهام صد جا نگاهم تا نبیند روی او بینا نمیگردم اگرگاهی شکایت میکنم از عشق دانسته نپنداری نهانی گرد این سودا نمیگردم می مرد آزمایی لطف کن از (1) ساغردوشین(2) خراب زهر لب شیرین استغنا نمی گردم عود صد بار اگرگم میشوم در خواب و بیداری به غیر از کوی او جای دگر پیدا نمیگردم نمیگردد صباحم شب که از شوق هوس فرما حریف کینه جوی یک جهان ms685 غوغا نمیگردم به دور چشم او از بس به مستی کردهام عادت دم آبی نمی نوشم که بی پروا نمی گردم مرا دانسته تا هر دم به تقریی به یاد آرد به گرد کوی آن نامهربان عمدا نمی گردم

«خلیل» این گریهآ شادی که بر دل تاخت می آرد

چرا از سیل اشک خودنما دریا نمی گردم نیست یک دم که آفرین نکنم خنده بر عقل دوربین نکنم عاشق از صبر خام شد کارش آن چنان به که این چنین نکنم دیده آنها که در نظر دارد به صد اندیشهاش یقین نکنم روزها تا به شام با یاران جز حدیث می شبین نکنم بس که خو کردهام به تنهایی نام خود نقش بر نگین نکنم میپرد مرغ من به بال قضا دام تدبیر بر زمین نکنم خرمن خویش را دهم بر باد بار دامان خوشه چین نکنم نگذرد شب که بر امید وصال تا دم صبحدم کمین نکنم عاشقان نعره میکشند به شیر پنجهآ طاقت آهنین نکنم گرچه افتادهتر زخاک رهم آسمان را به خود قرین نکنم

منکر نتواند ms686 به من انگشتنمودن

مانند «خلیل» از بت پندار گذشتیم تا جا به بزم آن بت خودکام کرده ایم کار هزار سوخته را خام کردهایلم نشناختیم لذت بیداد یار از بس که خوبه محنت ایام کردهایم بر پای خم نهاده چو مستان سر نیاز خوش وقت ما که فکر سرانجام کردهایم گر صدهزار کعبه و بتخانه در ره است در جست وجوی کوی تو یک گام کردهایم کاری که عشق لب گزد از ذکر نام آن ما کردهایم اگرچه به ناکام کردهایم از بس تپیدهایم به یاد قفس ز شوق صد رخنه بیشتر به دل دام کردهایم

ما را به بزم یاز «خلیل» اعتبار نیست

هم صحبتی به مردم بدنام کردهایم

نوگرفتارم نمیدانم چه خواهد شد «خلیل»

بر سرم افتاده شوری از تمنای دلم چند بیهوده تمنای می و جام کنم حسرتی نیست که خون در جگر کام کنم دل بی حوصله گر کسب کند تمکینی چون بهاران به سر کوی تو آرام کنم نکنی یاد گرفتاری ارباب وفا خویش را چند به سودای تو بدنام کنم کار بیجلوهآ معشوق به پایان نرسد شمع را هادی پروانهآ خودکام کنم در ره عشق کسی پی به سرانجام نبرد تکیه آن به که به ناسازی ایام کنم من کجا منت خونگرمی صیاد کجا4 در چمن بال و ms687 پر خود قفس و(5) دام کنم

شکوهآ عشق «خلیل» از من ناکام چرا

آن چه آغاز نشان داد در انجام کنم روزی که روشناس دم آتشین شدم با خصم مهربان شده(6) با خود به کین شدم یک پنجه زور پنجهآ تقدیر برنتافت دست آزمای هر شکن آستین شدم

یک نشئه میدهد غم و عیش جهان «خلیل»

از لطفهای خاص پدر پیش بین شدم به یاد لاله رخان بس که داغ می سوزم چوگل زشوق به اطراف باغ میسوزم عدا شدند ز شمشیر ناز یار از هم 2 به جمع کردن اعضا دماغ میسوزم

من فتاده به راه سراغ میسوزم تو در سراسر دل جلوهانتخابنما من ف

ز دستبرد دل داغداغ می سوزم اگر به قصر بهشتم کنند صدرنشین ز دستبرد دل

ش رخسار یار در نظرم به هر نگاهآ چمنهای راغ میسوزم27 چو عاشقی که در آیینه عکس جانان دید من از نظارهآ می در ایاغ می سوزه ز رشک داغ که با لاله نسبتی دار به بزم لالهرخان چون چراغ میسوزم

«خلیل» از هوس روی آتشین خویان21

به رنگ شمع(5) به بزم فراغ میسوزم چو از خاشاک هستی در شب غم داد می خوام هجوم شعلهای در رهگذار باد می خواهم وصال کعبه ناپیدا ره امید بی پایان در این وادی زکارافتادهای امداد می خواهم هوس بی درد خواهش آرزو بی غم نمی باش زبار بی نیازی خویش را آزاد می خواهم راب بی غمان را هم نمک چش می توان کردن برای امتحان یک لحظه خود را شاد می ms688 خواهم ز دلتنگی رهم هرگاه میافتد به گلزاری گشاد کار خویش از طرهآ شمشاد می خواه دل صافینهادم باج از آیینه میگیر به یک نظاره این ویرانه را آباد می خواهم

«خلیل» از سیر گلزار هری این غنچه نگشاید

دل خود را حباب دجلهآ بغداد میخواهم با دم گرمی که آتش بر سمندر میزنم غوطه در گرداب اشک خود به کوثر میزنم عصمت رسواییام در پرده دامن میگرفت این زمان تسبیح بر کف فال ساغر میزنم

گر می کنم انشا ز بیم خوی دوست آتش اندیشه بر بال کبوتر میزنم

لستانی گرفتارم که بر یاد قفس آشیانم میرود بر باد(1 اگر پر میزنم

خونیهای جام رشک از حد میرود دست دل میگیرم و از بزم بر در میزنم21 با خمار باده هوش بی دماغم را چه کار من که استغنای نومیدی به کوثر میزنه شوق اگر باشدزوحشتناکی دوران چه باک(3خنده بر آشوب بی پروای241 محشر میزنم

لذتی چندان نمی یابم «خلیل» از شهد و شیر

جام زهری گر به دست افتد مکرر میزنم گر به سررشتهآ پرواز دگر باز افتم سینه بگشایم و در چنگل شهباز افتم راز عشقم که جهان سربه سر از من گرم است می شوم ظاهر اگر بر لب غماز افتم فیض شوریدگی از وادی مجنون پیداستچند بیهوده پی

چند بیهوده پی لیلی طناز افتم نالهآ گم شدهراهان به نوایی نکشد می کنم جهد که در انجمن راز افتم محنت سی شیهام روزی یکساعته نیست مزه دارد که به عشرت کدهآ ناز راه فرسنگ از این بادیه بیرون نرود بی سبب چند ز انجام به آغاز افتم

در وطن نالهآ زارم به اثر نیست «خلیل»

یاد(5) آن روز که در گلشن شیراز افتم ms689

1089 ما رخت دل به چشمهآ سیماب شستهایم نقش دو عالم از دل بیتاب شستهایم درماندگی به راه طلب کیمیاگری است هر نسخهای که نیست در این باب شسته ایم از گریههای شوقفزا(1) در ره وصال21 گردی که بوده بر دل احباب شستهایم دنیا و آخرت غم و عیشی زیاد نیست صد بار این دونقش به یک آب شسته ایم تمکین سپند آتش بی طاقتان اوست خود را زاشک خویش به سیماب شستهای

رهای نشان دامان روزگار به سیلاب شستهایم ویرانهای نمانده ز معمورهای نشان

ال شوند حریفان زهرنوش(3 از کام دیده طعم شکرخواب شستهایم رحمت هلاک بیادبیهای طرز ماست رخسار توبه را به می ناب شستهایم

آسودهایم از بد و نیک جهان «خلیل»

دفتر به آب و چهره به خوناب شستهایم

1090 چند آواره ز هم نسبتی دل باشم با همه دعوی حق یکهآ باطل باشم ن خود از خویش گذشتم زخضر منت نیست گر در اولقدم افتادهآ منزل باشم

دریای محو طوفان به مددکاری ساحل باشم بس که هر قطرهآ اشکم زده بر دریایی محو طوفان در ره پرخطر کام(4) چو فریاد جرس گرچه دورم همه جا همره محمل باشآ کارم از رد و قبول دگران آزادی است خدمت خویش(5) کنم(4) بندهآ قابل باشم با چنین جذبهآ شوقی که ندارم سر خویش چند منتکش دیوانه و عاقل باشم در جنون مصلحت عقل بر اینم دارد که زنم بر در دانایی و جاهل باشم جلوهآ هر دو جهانم قدمی بازنداشت شیوهآ همتم این است که سایل باشم

آبرویم نبرد آتش نمرود «خلیل»

دست و پاسوختهآ وعدهآ بسمل باشم

1091 امشب میان جمع غریبانه سوختیم خواب اجل به دیدهآ افسانه سوختیم در خلوتی که از دم منصور دود شدما با چراغ طور حریفانه سوختیم خجلت بلاست گر همه از روی دشمن است در آشنایی دل بیگانه سوختیم از حد گذشت داوری شیخ و برهمن آهی زدیم ms690 و عاقل و دیوانه سوختیم خوابش نصیب دیدهآ شبزنده دار کیست شمعی که روزهاش به افسانه سوخ تا یافتیم لذت تسلیم زیستن پرواز شوق در پر پروانه سو ش حریف گرمی خویش نمیشودما آبروی گریهآ مستانه سوختیم چون آفتاب گوشهآ محراب روشن است از آتشی که بر در میخانه سوختیم

سر برنزد «خلیل» گلی گر ز خاک ما

این دل خوشی خوش است که مردانه سوختیم

1092 اگر فرمان رسد از عشق نافرمان که سر بخشم هوس را جرأت آموزم تمنا را جگر بخشم چه کارم با غرض آلودهانسانهای بیکاران توانم نالهآ بی صبر و سامان را اثر بخشم بساط کام را امروز و فردا چون کنم از خود تلافیهای جام زهؤ یاران را شکر فبار آلوده چون برگردم از کویی که میدانی ستانم آبروی دوستان و خاک دربخشم سروشی چون سروش عشق از غیم به گوش آمد که هر کس مینشاند نخل امیدی ثمر بخشم همان مطلب که شاهان ترک سر کردند در راهش به ناخرسندی مشت گدایی دربه در بخشم نمیدانم کجا یابم تو را آخر نشانی ده مگر خود را ز حال خویشتن گاهی خبر بخشم

در آن میدان که خجلت میشود از خوذ شهیدان را

«خلیل» از ترک آسایش مگر خود را ظفر بخشم

1093 هوایی آمد از جایی که از جا چون هوا رفتم ن می دانم کجا بودم نمیدانم کجا رفتم هفتن گنج از محتاج دور است از جوانمردی غبارآلودهآ فقر و فنا سوی هما رفتم

«خلیل» این راه را بر من دومعنی کرد یک منزل

ز خود قطع نظر کردم به توفیق خدا رفتم چرا نه از پی آن شوخ خودنما نروم مرا که وعدهآ کشتن دهد چرا نروم هزار مسجد و میخانه گام اول ماند به جست وجوی تو آخر بگو کجا نروم گل شکفتگیام نوبهار میزدهای است به طالعم نبود این که بر صبا نروم به مهر بوسه لبم را سپرده آن خودکام حکایتی که ز یک خنده بینوا نروم هوای کنج قناعت چنان ربوده دلم که سال سال سر کوچهآ رضا نروم جه نازها که ندارم به آن که میدانی بر کریم اگر میروم گدا نروم چنان ز خوی تو بیگانه برخورم با خویش که گرم بررخ یاران آشنا نروم نظاره دشمنی عشق اختراع من است هزار آینه یک جا به رونما نروم تو را زیاده ز من کرده مهربان صد بار کجا روم که به گرد سر دعا نروم در آب و آینه جوید صبا غبار مرا ترحمی که به تاراج دست [و] پا نروم

«خلیل» اگرچه سیه کرده هند چشم امید

من آن نیام که بمیرم به کربلا نروم

1095 عنان خود زکف عشق اگرچه باز کشم زهر هوس که شود کم هزار ناز کشم مرا به مهر و وفا میتوان به کشتن داد نیازمند چنان نیستم که ناز کشم

کجاست پرده که بر دیدههای باز کشم نگه به روی تو از خویش میرود بیرون کجاس

رسیده است عید روز وصال فسانهآ شب هجران چرا دراز کشم یا بیا به حضور تو آرزوست مرا که مجلسی به رخ محرمان راز کشم

«خلیل» نشئهآ ms692 تحقیق تا شود خالی

پیالهای زکف شاهد مجاز کشم

1096 الهی به عجز و نیازی که دارم نهانی ز خود با تو رازی که دارم به جانبازی ناتوانی که دانی به نامهربانسرفرازی که دارم [تو] در کام(1) گردیده مستان درای شبانروزها چشم بازی که دارم اگر صرف نازت نسازم چه سازم به این بینیازی(2) نیازی که دارم بلندی ندیده است پستی نداند در این رهآ نشیب و فرازی که دارم اگر من نگویم تو میدانی آخر توباشی همین کارسازی که دارم برون است راه وصال از نشانها کجا میرسد ترکتازی که دارم شنیده است عشق کرم پیشه یکیک هوسهای دور و درازی که دارم

یددل و دیدهآ پاکبازی که دارم به هر رو نبیند به هر کو نپوید دل ود

«خلیل» از دل بینیازم برآید

تمنای راه حجازی که دارم

1097 تاگذری در شرابخانه ندارم نشثآهآ خرسندی از زمانه ندارم بس که به جان آمدم زیکدمه هستی داعیهآ عمر جاودانه ندارم

راز نهانم(3) «خلیل» از تو چه پنهان

در دو جهان غیر آن یگانه ندارم خوش آن که در چمن کوی یارگشت کنم پیاله نوشم و دیوانه وارگشت کنم ms693 به رنگ و بوی گل و جلوههای باد بهار پیاده در نظر آیم سوار گشت کنم به شهر و کوی شوم تا به چند زندانی به طرف دشت و لب جویبار گشت کنم چه دل گشایی از اینم که گلستان تورا همیشه با نگه بیقرار گشت کنم خزان که نکهت گل نیست روشناس چمن تو چون به خاطرم آیی بهارگشت کنم ز نالههای پریشاناثز چراغان است اگر به کوی توشبهای تارگشت کنم شدم که پای به دامن در آورم چون کوه چو سیل چند سراسیمه وارگشت کنم نه باغبان که گل از رشک من به خون غلتد ز داغ سینهآ خود لالهزار گشت کنم

«خلیل» بادهآ بیداریام چه نشئه دهد

که در شکنجهآ خواب خمارگشت کنم چنین که با دل خودکام خود خلاف کتم به قتل خویش بر دشمن اعتراف کنم می که جوش تماشاییان شود به کیست زکعبه روی بتابم تو را طواف کنم به دیگری که توان تاختن نمیبینم اگر به خود سر و کارم فتد مصاف هزار شیوهآ خاطرپسند بیکارند چرا حیات خداداده صرف لاف فریب داده تو را با کمال خودرایی من آن نیام که به آیینه سینه صاف کنم دلم که گشته چنین چاک چاک معذوراست چو تیغ ناله کشم کوه را شکاف کنم کشم به کوچه و بازار چند رسوایی مقام امن و امان کنج اعتکاف کنم

گرفتن دو جهان ننگ همت است «خلیل»

همان به است که شمشیر در غلاف کنم کی بودکی که از این خرقه مجرد گردم دم به دم گرد خود از حسرت آن قد گردم باد دیوانهآ کم حوصلگیهای من است بس که در رهگذرت افتم و بیحد گردم کوه از چشم(21 به ره داشته صد چشم پرآب از ms694 خرد نیست که زندانی معبد گردم نیک نامان نفسی در گرو خویش نیاند چه زیان در نظر خلق اگر بد گردم قدمی گر ز خودیهای خود آیم بیرون میتوانم به ره یار(2) یکی صد گردم چون توان گفت که با این همه بی دین ودلی آنقدر ترک ندارم که مجرد گردم گر نمایم به هوس جوهر شمشیر مصاف همچو عشق خود و حسن تو سرآمد گردم

فهم کردم نشئهای از خون دل خوردن «خلیل»

بعد از این ترک شراب تلخ انگوری کنم دل از جان در ره جانانه(3) جان از دل برآوردم در هستی به روی آرزوها گل برآور به دست او سپردم اختیارآ آسودهام از خود چه آسان خویش را از دام صد مشکل برآوردم تو را با کعبه کار افتاده بر خار مغیلان دو که من از خویش گم گشتم سر از منزل برآوردم حدیث عشق شورانگیز امشب نقل مجلس شد دمار از هستی دیوانه و عاقل برآوردم شکایت با صبا کردم ز آه آتشین(4) خودگلستان را ز ننگ سرو پادرگل بر آوردم که می گفت این که عشق از خاک بردارد مراهرگ به این فن رفته رفته خویش را مایل بر آوردم به خون یکدگر در جوش دیدم دیده و دل سری از کار و بار جان بی حاصل برآوردم

«خلیل» از من کسی حاجت ms695 رواتر نیست میدانم

که در کوی کریمان صورت سایل برآوردم

من گر شکرگویندش رواست رونق گلهای بازاری فزود از دیدهام کی تواند ابر با مژگان من شد روبه رو خویش را دریا مکرر آزمود از دیدهام دیده از نظارهآ خورشید حیران میشود زنگ حیرانی نگاه او زدود از دیدهام میتوانم داد دشمن را به دشمن دوستی برنیاید شیوهآ چرخ حسود از دیدهام

پیش از این دوران نمیدانست خون ریزی «خلیل»

این چنین استاد شد چرخ کبود از دیدهام خوش آن زمان که در صف میخانه جاکنم برگردم از دو عالم و رو بر خداکنم زین بیش همچو کوه نگردم گرانرکاب یک چند همعنانی باد

یک چند هم عنانی باد صبا کنم

م من حلاوت افتادگی نهاد تا روز حشر شکر نی بوریا کنم یک بار حاجتم زلب او روا نشد تاکی به گریه افتم و تاکی دعا کنم رچند سرگران گذری از برم به ناز دزدیده خاک پای تو را توتیا کنم تاکی به زیر خرقه کشم جام لاله گون آن به که مشرب دل خود بر ملاکنم

از خواهش دلم چو گشادی نشد «خلیل»

رفتم که جا به کعبهآ کوی رضا کنم به آن نامهربان دوشینه بیبا کانه سرکردم کو کردم ز حال خویشتن او را خبر کردم مرا با یار(3 هستی سوز خویشی در میان آمد دعای صبحگاهی را بد آموز ائر کردم

شب و روزم شدند از آفتاب و ماهآ مستغنی

«خلیل» از نالهآ خود زینت شام وسحرکردم

1106 گر آتش روی تو زند شعله به داغم روشن شود از پرتو خورشید چراء بیرون نتوان کرد چو بیدم زگلستان هرچند ندارم ثمری زینت باغم شاید که شود روشن از اعجاز محبت در رهگذر بادگذارید چراغم پروای خودم نیست ز آشفتگی امروز سودای گلی ساخته آشفته دماغم اندیشه ندارد به سر مطلب من راه بیهوده شب و روز چراگرم سراغم می نیست که ریزد ز سر جام در این بزم بیلعل تو خون میرود از چشم ایاغم دیدند به هر چشم زدن اهل سعادت خاصیت صد بال هما از پر زاغم معشوق در آغوش خودش ساخته مسکن از بخت بلند سیه فاخته داغم

تا چند «خلیل» از دل دیوانه مزاجت

بر هم زده باشد همه شب بزم فراغم

1107 چون آینه از بس که سراسیمهنگاهم هر جاکه رود همچو زمین بر سر راهم از بخت سیهآ روی به هر سوی که آرم چون خانهآ زنبور دمد چاه ز راهم بی واسطه هرچند که رنجیدهای از من هم خویش غنیم خود و هم خویش گواهم

هرچند «خلیل» از دو جهان گوشه گرفتم

وحدتکدهآ(2) پیر مغان است پناهم بیا بیا که هلاک لب خموش توام زهوش رفتهآ گلبانگ نوش نوش توام راد بازی گلگون نوازش من بود حیاتیافتهآ التفات هوش توام هجوم گریهآ شادی بشارتی آورد زعید کام(3) که من تهنیتفروش ت

هنوز مست شکرخندههای دوش توام مزن به بادهآ نوشین مرا صلا امروزهنوز مست شکرخند کدام روز و چه شب مهر و ماه میدانند که در نظارهآ رخسار لاله پوش سخن که زنده به اقبال اوست نام جهان نهفته گفت چوگوهر نثارگوش توام گر از ستاره فلک سنگ بر سرم بارد به شیشهخانهآ ایام جرعهنوش توام دم مسیح که بسیار خضر تشنهآ اوست به خویش گفت که دیوانهآ خروش توام

اگر «خلیلم» اگر عندلیب میخوانی

فدای چشم سخن ساز نیم هوش توام یاد آن روز که مهمان هوس میگشتم شعلهآ انجمن افروزی خس میگشتم مست مستان شده از بادهآ بی پروایی بیتکلف همه جا با همه کس میگشتم سنگ راهم نشدی وسوسهآ واعظ شهر جام در دست به دنبال عسس میگشتم دور از دیدهآ بدخواه به خلوتگه یار صدرپیرایآ ز تأثیر نفس میگشتم

هوس صید چو می کرد خود آرای «خلیل»

من سراسیمه تر از گرد27 فرس میگشتم

1110 عمری است تا ز ننگ علایق برآمدم از خویشتن برآمده عاشق برآمدم بک اهل روزگار نیامد به کار خود با خوب و زشت ms698 خلق موافق برآمدم ترک خودی اگر نکنی مرد نیستی شکر خدا نمردم و صادق برآمدم کو هجر عام سوز که یک یک بیان کند تا چون به وصل خاص تو لایق برآمدم عشق و جنون اگرچه نیامد به کار من باری ز چشم و روی خلایق بر آمدم نقشی به غیر حسرت عذرا دگر نبود چندان که گرد خاطر وامق برآمدم روز و شبم یکی است اگر نه هزار بار همراه آفتاب ز مشرق برآمدم عاشق لباس عاریتی نیست در برش صد جامه گر دریده به یک شق بر آمدم

کافر مباد چون من بیدین ودل «خلیل»

با بت نگشته یار ز خالق برآمدم

1111 کام دل تا از حضور یاز حاصل داشتیم عقدهها در کار خود مشکل تراز دل دارا ر طربگاه نظز حیرت به حیرت میفزود شاهد آیینهرویی در مقابل داشتیم

خندهها بر حیرت پیران عاقل داشتیم صلح و جنگی با جنون طفلانه میکردیم طرح ندهها بر حیر کعبه جویان را به آسایش نباشد بازگشت چون صبا راهی به هر گم کرده محمل داشتیم

میکند اکنون ظهور خودنماییها «خلیل»

تیغ اعجازی که ما چون سحر باطل داشتیم

همه زنجیرها گسیختهام به خداوند خود گریختهام

به تمنای گوهر وصلش خاک هر رهگذار بیختهام

جنس دنیی و نقد عقبی را کرده یکجای جمع و ریختهام

هرزه دنبال من متاز که من عمرها شد ز خود گریختهام

نفریبد مرا بهشت «خلیل»

کز خود و غیر او گسیختهام مپرس از من چه سود از این دیار دور آوردم دل صد آرزو(1 بردم سر پرشور آوردم از آن روزی که او را در نظر ms699 دارم چوبیکاران زعکس خویش در آیینهها منظور آوردم دل از سودای دنیا رفتهام چندان که میخواهی به ظلمت خانهآ اندیشه شمع نور آوردم نوازش سیلی شیران کند رخسار زردم را رخ امیدواری گر به سوی مور آورد چه جام لالهها در بیستون بر سنگ زد دوران در این مجلس گرفتم ساغر فغفور آوردم به عید کام(2) خواهم گفت با صد تهنیت خوانی چه شبها روز بی او با دل رنجور آوردم

این خجلت که شرم نهمتش(3 بندد زبانم را خجالتهای گوناگون به روی حور آوردم نگویم خون خود از خویش گفتن بدنما باشد شرابی تلختر از شورش منصور آوردم به صد شمشیر از راه ارادت برنمیگردد به دل بسیار چون دیوانه مردم زور آوردم

آسودهام «خلیل» ز دردسر خمار

افیون صبر در می بیغش فکندهام صد نخل(3) هوس در دل خرسند شکستیم تا بالب جانان نمک قند شکستیم از ریگ روان دست برد اشک دمادم صد شکر که در دل گرهی چند شکستیم آن توبه که مانع شدی از بادهآ گل رنگ با مردم ms700 هشیار خردمند شکستیم یک گام ز هستی نگرفتیم کناری چندان که به تکبیر فنا بند شکستیم معشوق ز ما شیوهآ بیگانگی آموخت ضایع نکنی پند که پیوند شکستیم

ما را نتوان عهدشکن گفت «خلیلا»

سودازده بودیم که سوگند شکستیم زبس که شب همه شب درد(2 انتظار کشم به جای خویش تو را تنگ در کنار کشم جفای غربت و جور وطن کشم شب و روز به این امید که خود را به کوی یار کشم مرا به راه طلب صبح میتوان گفتن زبس که نالهآ پنهان و آشکار کشم یار حادئه گر صف کشیده از هر سو به گرد خویش ز آسودگی حصار کشم اثر نماند ز آثآر نالههای حزین دگر چه در نظر دلستان(3) نثار کشم چو سرخوش از بر رویت نگاه برگردد به هر طرف نگرم4) طرح نوبهار کشم سخن چو سر شود از لطف و مهربانی دوستخجالت از دل زار امیدوار کش چنین که بیخودیام روی میدهد چه عجب شراب در قدخ آماده گر خمار کشم

ز عشق کار به جایی رسیده است «خلیل»

که انتقام حریفان ز روزگار کشم بس که سر تا پای در داغ جنون غلتیده ام همچو زخم تازه پنداری به خون غلتیدهام سیل میگویند شوید گرد از ویرانهها در سرشک خویش بهر آزمون غلتیدهام روز چون اهل جنون بیهوش گردم تا به شب تا سحر از بس به عقل ذوفنون غلتیدهام هر که میبیند مرا دیوانهتر گردد ز من چون نگاه یار در سحر و فسون غلتیدهام(5)

در میان گریه همچون شمع میخندم «خلیل»

دوش در آغوش بخت وازگون غلتیدهام حدیث شوق تو را لحظه لحظه بر چه کنم هزار حسرت جان سوز را خبر چه کنم شب فسانهآ من نیست از قبیلهآ روز زنالههای پریشان خود سحر چه کنم اگرچه پای به دامن کشیدهام چون کوه علاج دیدهآ گریان دربه در چه کنم گرفتم این که کنم سیل اشک را زنجیر به ترزبانی فریاد بیاثر چه کنم مرا که تلختر از زهرمار باشد کام گزم زمانه دهد شیر یا شکر چه کنم سلال اگر متصور شود به من ماند غم فراق بتان را ز دل به در چه کنم ره وصال ز پایان گذشته منزلها چو نیست قوت پا فکر ترک سر چه کنم مرا که عشق صلا میزند به گوشهآ امن دگر به کشور صد آرزو سفر چه کنم کف غبار مرا باد سوی گردون برد سراغ خویشتن از خلق بحر و بر چه کنم ز آشیانهآ عنقا ندادهاند نشان هزار شعله هوادار بال و پر چه کنم

ز هجر و وصل تسلی نیافتم در عشق

«خلیل» با دل بی تاب خود دگر چه کنم آن دل که به چشمان نظرباز تو بازم پنهان برم از خویش(2) که با ناز تو بار از مستی و بیهوشیام این است تمن کزگوش و زبان نیز نهان راز تو بازم

آن صیر که با چشم سخن ساز تو بازم رازی که به صد پرده نهان داشتم از خود در وعده گه نرگس غماز تو بازم یک بار نشد دست فسون از طرف من عمری است که با پنجهآ اعجاز تو بازم

ترک سر خود کرده «خلیل» از همه سامان

نردی است که با طالع ناساز تو بازم یاد تو کنم ز خود برآیم صد پایه ز رتبه برتر آیم مکتوب چو میفرستم از شوق خود در(1) عقب کبوتر آیم گر خاک شوم در آن سر کو از هفت فلک فزونتر آیم زنهار برآورند خلقان چون سینه دران به محشر آیم در لجهآ عشق بیکرانه گه کشتی و گاه لنگر آیم بیخویش در آب و آتش شوق هم ماهی و هم سمندر آیم از شعلهآ آه آتشافروز آرایش دامن تر آیم مانندهآ عکس مهر در بحر در قعرم اگرچه در2) سر آیم خالی گردم اگر ز هستی با هر دو جهان برابر آیم هرچند برون کند ز بزمم تا وابینی مکرر آیم

تاکی تاکی «خلیل» چون صبح

دزدیده به کوی دلبر آیم

«خلیل» از جامهآ اطلس نخواهد یافت خرسندی

چه در اندیشهآ این شعلهآ خس پوش میافتم کدامین لحظه گرد آن گل خودرو نمی گردم پرستار لب کشت و کنار جو نمیگردم زبس ناراستی سر میزند از مردم دنیا هوادار نهال قامت دلجو نمیگردم سخن با چشم شوخی در میان دارم که یک ساعت راموش از خیال مردم جادو نمیگردم فلک از اختر ناساز بر من سنگ میبارد اگر باخویش در راه طلب یک رونمی گردم توانم سینه بر آتش گشادن همچو پروانه حریف گرمی آن شعلهآ بدخو نمیگردم به یاد چشم او در نرگسستان می کشم باده به صحرای ختن گر همره آهو نمیگردم شب امیدواریها نیامد(2) یک نفس خوابم که بیدار از نوای نعرهآ یا هو نمی گردم چه حالت می شود یا رب من بی صبر و(3کسامان ا ن می گردم دچار خویش تا با او نمی گردم

«خلیل» این آتشی کز لاله رخساران به دل دارم

عجب از خویشتن دارم اگر هندو نمی گردم

ق تماشایی که ناز رشک فرما را دگر بیکار میبینم اگر ظاهر کنم آینه گردد آب از خجلت ملامتها که من از دیدهآ خونبار میبینم ندانم کینهآ دشمن ز مهر دوستان کمتر نبیند بلبل از گل آن چه من از خار میبینم متاع یوسفی سر برنزد از کاروان ما عزیزان را همین سرگرم این بازار میبینم

«خلیل» از غنچهآ امیدکی چین جبین واشد

در این گلزار عمری شد که خود را خارمی بینم

1124 خوش آن روزی که هم زانوی مه سیمای خود باشم به رغم آسمان داغ دل شیدای خود باشم در این گلشن زطویی می کشم دامان ms704 استغنا اگر در سایهآ سرو سهی بالای خود باشم چه حال است این نمیدانم که در راه تمنایش روم هرچند چون نقش قدم بر جای خود باشم به بالینم کسی هرگز نمی آید به دل سوزی مگر چون شمع خود در گوشهآ تنهای خود باشم به ملک نیستی هرگز نیازم نیست با قیصر که من در کشور فقر و فنا دارای خود باشم من و بزم وصالت از کجااین آرزو دارم11 که در راه تمنای تو خار پای خود باشم

اگرصد محشر از هر سوشود آگه نمی گردم

«خلیل» از بس که گرم شورش غوغای خود باشم

1125 دیده از نظارهآ رویی گلستان ساختیم طور دل را روشن از خاشاک مزگان ساختیم بینیازی شیوهآ آزادمردان ره است خویشتن را بی سبب مزدور ایمان ساختیم نیست جز تسلیم عشق آتشین خو را علاج درد طاقت سوز را از صبز درمان ساختیم تهمت یوسف متاع کوچه و بازارشد خاطر جمع زلیخا را پریشان ساختیم

با لباس کعبه مینازد به عریانی «خلیل»

ما زکوتاهی به دامان بیابان ساختیم ز بس روز و شب از اندیشهآ ایام دلتنگم به دشمن گاه در صلحم گهی با دوست در جنگم نسیم گل دماغ نازنینان برنمیتابد چه خواهی کرد اگر آهی برآید از دل تنگم خموشی شام هجران داشت بر من منت تسکین هوای صبح وصلت گرم گردانید آهنگم عنان برق میپیچم زمام باد میتابم گر پای روان باشد در این وادی اگر لنگم شکایت از بهشتم نیست بابی مهری رضوان بهار روی او سرسبز دارد گلشن رنگم گریبانم ms705 ز دست صد هوس آزاد میگشتی چو دامان تمنای تو میافتاد در چنگم به این صاف اعتقادیها که من دارم عجب دارم چرا از نالههای خویش چون آینه در زنگم خیال بیخودیهای وصالم چون برد از ج چنان دیوانه میگردم که مجنون میزند سنگم به پای همت من نیم گامی کم ترک باشد اگر منزل نیامد راست بر بالای فرسنگم

مرا تعلیم جانبازی مده در عشق بدخویان

«خلیل» این نکته میداند که من دستور فرهنگم به هر سو عشق را از دور بینم داد بردارم من آن صیدم که از صد جا پی صیاد برد ر. زبس بازیچهها دارم به یاد از گردش دوران چو آید آشنایی در نظز فریاد بردارم شکوه حسن بی پرواست کی منظور میدار اگر دادی برآرم یا ره بیداد بردارم مرا با عجز صد خون در میان افتاده افزونتر کنم کاری که رحم از خاطر جلاد بردار به پای سرو شمعی چند دارم نذر از مین که شاید رنگ و بوی مردم آزاه بردارم

«خلیل» از بوی گل آن تند خو آشفته میگردد

غبار خویش را از رهگذار باد بردارم چند در بند خویشتن باشم مهر بر دیده و دهن باشم صبح تا شام چون پریزدگان خود به خود بر سر سخن باشم همه یاران عنانفکنده روند من به زندان ما و ms706 من باشم با صبا شکوه میکنم ازگل صبحگاهان که در چمن باشم شمع دزدد زبان خویش به کام شب که سرگرم سوختن باشم بزم وحدت مرا فریب نداد کوچه گرد هزارفن باشم طلب یار باشد از همه بیش چه گرفتار زیستن باشم نه نمازم به یاد و نه روزه همه در فکر میزدن باشم21 عشق بت گرهوس کنم دو سه روز رشک فرمای برهمن باشم چون هوس سرکشی اراده کند یکه تاز سپهشکن باشم هر کجا یار(2) چهره افروزد شمع بیرون انجمن باشم در چمن چون خیال یار کنم آبروی گل و سمن باشم سخن تازه در جهان گیری است گرچه در جامهآ کهن باشم بس که خو کردهام به جامهدری خجل از چاک صد کفن باشم

خو به غربت نمیتوانم کرد خصم دیرینهآ وطن باشم

پاس تمکین خویشتن میدار که ز خود در گریختن باشم

شاعران گرچه بیحدند «خلیل»

طالب شیوهآ حسن باشم نفسی نه هوشیارم به ره طلب نه مستم به کجاکشد ندانم دل آرزوپرستم چه شکار شیر باشد چه همان رمیده آهو به نگاهآ صید سازم چه عجب سیاه شستم ز جنون بی محابا چه کشیدهام که اکنون سر زلف پرفریبش به فسون گرفت دستم شده نذر آفتابش همه ناز و سرگرانی نظرش به من نیفتد که چو خاک راهآ پستم دل عشق در علاجم همه قطره قطره خون شد که هزار عهد و پیمان به سر هوس شکستم تو فریب پیشه دیگر نکنی خلاف وعده به هزار حیله امشب زبلای هجر رستم عو سپند روی آتش ز قراژ بی نصیبم به ره نیازمندی چو به مدعا نشستم من ناتوان چه سازم به کرم نوازشی کن نه هزار بار افزون زکمند خویش جس

ویش دیگر همه سوده گشت ناخن دل زار بس که خستم نه ز خود کناره گیرم نه تو در کنار آیی پسند بیش از اینم به همین روش که هسته

تو ز ms707 خود خبر نداری بنشین «خلیل» بنشین

در دل خدا گشاید که به روی خلق بستم نه سامانم به یاد آید نه فکر خانهای دارم حبت پیشهام آداب قلاشانهای دار. الهی نشئهآ عشق هوس دشمن فزون گرد نمی نوشم شراب و نالهآ مستانهای دارم چه غم دارم اگر معشوق بی رحم است یا بدخ به کار خویشتن من هم دل دیوانهای دارم نمی دانم پری در خواب دیدم یا به بیداری که بی خود روز تا شب خود به خودافسانهای دارم دلم را دستبرد عشق در شورش نمی آر ز دریا رو نگرداند عجب پیمانهای دارم چه منتهاست بر من بیغمیهای تجرد به استقبال سیل آرم اگر ویرانهای دارم

«خلیل» از لاله رویان طالعی داری خوشا حالت

من از سودای ایشان در سر آتش خانهای دارم روی گرمی از جنون نوبهاری دیده ام عقل را چندان که میخواهید کاری دیدهام نیستم برهمزن هنگامهآ باد صبا از غبار خویش رسم بردباری دیدهام درد را در دل بساط پادشاهی طرح شد یوسفی در بیعگاه مصر خواری دیدهام کوشش تدبیرگوشم را نخواهد تاب داد

دنشئهای از بادهآ بیاختیاری دیدهام گر چنین بیباک باشد ترک تازیهای یار(1)

ازیهای یار(1نالهآ بی تاب را در دل حصاری دیدهام حرف مجنون برطرف رسوایی من شاهد است ش

وایی من شاهد است شهرتی در طالع بیاعتباری دیدهام بر مراد خویش بودن حاصل دیوانگی است رونق کار خود از آشفته کاری دیدهام صیدگاهی را که میبوسم زمین از دور دور غیرت گلزار از خون شکاری دیدها کوه را سیل بهاری میکند تمکین من خویش را در شهربند بی قراری دیدهام دیده می پوشم خیال کام گر(2 آید به خواب این ملامتها که از امیدواری دیدهام

گاه در ms708 بتخانهآ آزر(3) گهی در آذرم

سرفرازیها «خلیل» از خاکساری دیدهام به هر جا می رسم احوال آن گل پیرهن گیرم صبا رادست و پا بوسم نشانی از چمن گیرم به این رعنانهالان آنقدرها گشتهام مایل که می خواهم مصاحب بعد از این سرو و سمن گیرم ز من آن شوخ رعنا می رمد آیا نمی داند که دست آموز آزادی شود صیدی که من گیرم زبس در جست وجوی او ندارم صبر و تمکینی سراغ خویشتن(4) هر لحظه از صد انجمن گیرم

ندارم طاقت نظارهآ گل گرچه میخواهم

«خلیل» از شوق روی دوست در آتش وطن گیرم گهی بر گرد گل گردم گهی رو در بهار آرم به یاد یار میخواهم که خود را در کنار آرم نمیداند به از من هیچ کس خوی کریمان را بر او تحفه گر آرم دل امیدوار آرم من و تمکین رعنایی که باور دارد این تهمت شکستی چند خواهم بر طلسم اعتبار آرم نه در صحرانه در شهرم از او آسایشی باشد به دست خویش اگر افتم چه با جان فگار آرم

رجایی است نتوان کرد همرازش چو یاران دست خود گیرم به گشت کوی یار آرم به هنگام خزان بردارم از آن حاصل طوبی نهالی را که من در باغ خرسندی به بار آز به تکلیف بهاران گر به گلزارم گذار افتد ز بهر رونمای گل شراب خوشگ غرور بلهوس بر خویشتن بسیار مینازد و روزی بی وفاگردم مگر ms709 خود را به کار آرم

«خلیل» از خیل جان بازان مرا دانسته یک چندی

ز اشک آتشین آبی به روی لاله زار آرم ترک تعلقی کو کز این و آن برآیم شوریده وار چون گرذگرد جهان برآی گاهی چو شعله رقصم در دودمان آتش گاهی چو نکهت گل از بوستان برآیم هرگام در ره شوق خضری در انتظار است کو صبر آن که روزی با کاروان بر آیم یار(1) گشاده آغوش بیتاب مهربانی از من زیاده گردد گر از زبان برآیم

در کوی یارگردم بیخانمان برآیم شد مدتی که با خود در مشق این جنونم درکوی یار

کار جهان سراسر باشد «خلیل» یکسان

از سود میگریزم تا از زیان برآیم

1135 بلبل نیام که گل را از رنگ و بو شناسم او را زخویش جویم خود را به او شناسم از شمع و گل که خود را با او نهفته سنجند چندان که میتوان گفت بی آبرو شناسم آن زلف شوخ شبرنگ هر لحظه تازهدامی است روزی هزار بارش گر موبه مو شناس با چند چاره جویی شمشیر آزماید چاکی که در دل افتد من از رفو شناسم

ده شکوه بی جا تا چند سر کند دل آیینهآ نگه را من هم دورو شناسم گر جام باده گرگل خود را چه میستایند رند نظر پرستم روی نکو شناسم

خود را «خلیل» تاکی در بزم گرم خونی

بر یاد آن خود آرا بیگانه خو شناسم

1136 بر سرکوی تو صد جا سیر گلشن کردهایم دیدهآ حیران به ms710 جای گل به دامن کرده ایم اغبانی نیست کار نویهار گل فروش درگلستانی که ما مشق شکفتن کردهایم

وةآ دشمن ز شکر دوست نشناسیم ما بر چراغ خویش کار سنگ و آهن کردهایم بس که هر ساعت سلیمان گلی بر باد رفت تا نظر بر بلبلان افتاده شیون کردهایم م سپارد دل عنان اشک خودسر را به آه آتشی در رهگذار بادآ خرمن کرده ایم عکس یار از چهرهآ عشاق میتابد چو نور دیدهآ آیینه را هر صبح روشن کردهایم خاطر یاران زیاران تا ابد جمع است جمع مهربانیهای خود را صرف دشمن کرده ایم

خواهش دنیا ندارد نازشی بر ما «خلیل»

در مصاف آرزو دل را تهمتن کردهایم یاد ایامی که بر هستی مقدم بودهایم بی نیاز از دستبرد شادی و غم بودهایم این زمان از هر که می پرسم نمیداند کجاست گلستانی را که آبروی شبنم بودهایم دل که اکنون می رمد از من چو من از خویشتن مدتی در کوی آن خودکام با هم بوده ایم همچو کم بینان حسد بر یکدگر بردن چر روزگاری ما هم از اجزای آدم بو راست می پرسی فراموشی به دوری میکشد بر رضای خاطر معشوق ملهم بودهایم

چون صبا در هرزه گردیها مسلم بودهایم گرد عاشق دست از سیل بهاری میبر چون صبا در داستان تازهای دارم که نشنیده است کس با وجود صد پریشانی فراهم بودهایم بی نوایی لذتی دارد که نتوان شرح داد می توان گفتن که رشک افزای حاتم بودهایم در دیاری نقش ما ننشست خاطرخواه ما بی سبب چون بادآ سرگردان عالم بودهایم روزگار کینه جو ما ms711 را مکرر آزمود بیشتر از پیشتر بودیم اگر کم بودهایم

خجلت بیگانگی امروز پیدا شد «خلیل»

پیش از این با یار(1) در هر پرده محرم بودهایم روزگاری شد نمی دانم گر آیم کیستم عاقلم دیوانهام شاهم گدایم کیسا آن که از تمکین نمی پرسد ز من نام مرا جز سرکویش نمیدانم کجایم کیستم ند می پرسی ز همرازان که این دیوانه کیس کیستم صد بار گفتم جانفدایم کیستم ر صباح عید نوروز است اگر شام وصال کمترین زندانی درس و دعایم کیستم

باده از پیمانهآ دلدار مینوشم «خلیل»

کی شناسد دیگری غیر از خدایم کیستم میان عشق بازان نام شد فرخنده احوالم به هر سو می خرامد یار بی پروا ز دنبالم اگر سرگشته گردیها چنین هنگامه آراید

پیها چنین هنگامه آراید برون خواهد دوید از خلوت آیینه تمثالم

ن خویش در شاخ گلی پیدا همین بیهوده در پرواز میساید پر و بالم به خلوتگاه یار قدردان گر بیزبانم من خموشی میکند اظهار با صد داستان حالم از دستانداز دوران ماندهام حیران کار خود تمام عمز سرگردان این بیهوده اشکالم چنین گربی نیازیها مرا از خاک بردارد سراسر ملک عشق کام برهم زن شود مالم تمنادشمن من کام بخشیدن نمیداند همان هنگامه ساز پار خواهد بود امسالم

«خلیل» از بار تمکینم نماند کوه را طاقت

چرا در کفهآ میزان هستی کم ز مثقالم یا عشق گفته بر صف اغیار میزنم برق بلا به خرمن این خار میزنم از نالههای زار دمادم زمانزمان دامن به آتش دل بیکار میزنم

هر لبم شوند به هنگام مدع این بوسهها که بر دهن یار میزنم ms712 گردد به سعی دیده لبالب زخون دل گرگاه گاه ساغر سرشار میزنم در خوابدیدن رخ یار بهانهساز فالی به نام دیدهآ بیدار میزنم تا دیده برفروخت ز رخسار دلستان آتش ز هر نظاره به گلزار میزنم یکرو شدم ز عشق هوس داغ کن به خویش در ملک حسن دهدله بازار میزنم

مستغنی از جهان سیه کاسهام «خلیل»

در بزم یار بادهآ دیدار میزنم اگر با دل آرام خودسر نباشم نباشد که از خویشتن تر نباشم نظر بر وصالم نگردیده واله به خود کامی از یار کمتر نباشم چنین کز دو عالم شدم روی گردان در آیینه با خود برابر نباشم شکایت به یاد آمد از یار خودسر حریفان چه حال است کافر نباشم توانگرتر از من که دارد به خاطر پریشان جمعیت زر نباشم به هر جا که دانی چه پنهان چه پیدا اگر جلوه گر نیست دلبر نباشم ز بس دیدم از یار نامهربانی هراسان ز آشوب محشر نباشم از آن میروم گاه و بیگاه از خود که در کوی جانان مکرر نباشم به هنگام فرصت به میدان مردان چرا سر نبازم دلاور نباشم شدم دور تا از بهشت وصالت به خاطر نیاید که مضطر نباشم

«خلیل» از سر خویشتن تاگذشتم

توان گفت محتاج داور نباشم ز شوق یار خودسر این ندانم آن نمی خواهم به غیر از عشقبازی درد بی درمان نمی خوا طفیلی چون توانم دید غیر دیده خالی ا در آن مجلس که خود را از حیامهمان نمی خواه برای یار عاشق خویشتن را دوست میدارد اگر دلدار بی پروا نباشد جان نمیخواهم هوای کنج عزلت آن قدرها دلنشینم شد که خود را در سر کوی تو سرگردان نمی خواهم مرا از دولت رندان چه آسایش نشد حاصل در اقلیم تمنا خویش را سلطان نمی خواهم تمنا نیست از یارم چه خواهد بود ms713 کام آخر ل بی آرزو را زخمی احسان نمی خواهم دارم طاقت درد طلب از ناتوانیها در این هنگامه معذورم اگر ایمان نمی خواه

«خلیل» از مردم دنیا در این درمانده احوالی

مراد خویشتن غیر از شه مردان نمیخواهم گرچه افتادم ز پا سردرهوای کیستم گشتهام بیگانه از خود آشنای کیستم

روز تا شب دربه درگرد از برای کیستم آرزودشمن تر از من در دیار عشق نیست من به یاد او نه دین دارم نه دنیا در نظر یار بیپروا نداند در هوای کیستم کی کند تکلیف میخوردن به خلوتگاه کام آن که از تمکین نپرسد آشنای ک در بیابان جنونافزای دهر بیمدار سیل ویرانم نمیسازد بنای کیستم از زبان قاصدم گاهی دعایی میرسان آخر ای نامهربان بی مدعای کیستم دست مردن از گریبان حیاتم کوته است مرگ میداند مرا مرد جفای کیستم دوست از من میکند پهلو تهی دشمن حذر مهربانی نیست تا پرسم سزای کیستم عشقبازی می کنم با خود به یاد دلستان هر که میبیند مرا داند فدای کیستم با چنین تجرید روزافزون که باشد خاص من منصب شاهنشهی دارم گدای کیستم

وعده دارم در گلستان باده نوشی با «خلیل»

ساعتی11) با خود نمی سازم بلای کیستم نمی دانم که در بزم که بیش از پیش میگردم که بی تابانه(2) شب تا روز گرد خویش میگردم محبت رنج کس ضایع نخواهد کرد تا دانی دمی صد بار در راه طلب از کیش میگردم به هر گامی ز صد گام نمایان بازپس افتم به راه آرزو هرچند دوراندیش میگر جهان گر سربه سر از شاه باشد دل گران باشد ز خود خرسند میگردم اگر درویش می گردم نه از یاران گریزم31 همچو زاهد از قدح نوشان که با خود نیز در آن کو به صد تشویش میگردم

«خلیل» از بهر یاران مرهم صد زخم ناسورم

سر و کارم گرافتد با دل خود نیش میگردم کام از تو هوس پرور ناکام نمیگیرم تا وصل نمییابم آرام نمیگیرم در وادی خود هر کس از خویش فزون باشد رندان ریایی را بدنام نمیگیرم از مرگ تمنا کی آشفته شود صبحم من ماتم صد خورشید تا شا. گر جامه خشن باشد یا اطلس سلطانی تا چاک نمی سازم اندام نمیگیرم ارد ایری آخر این سوخته جانیه کار دل رسوا را پر خام نمیگیرم پیغام وصال او در کعبه و بتخانه از خاص نمی پرسم از عام نمیگیرم جایی که در آیینه بر خویش کنی جلوه صد دیدهآ حیرت بین کی وام نمیگی در کثرت و در خلوت هرگز به خیالم نیست پیمانه نمی نوشم یا جام نمیگیرم

آهوی تمنا را در دام نمیگیرم هر دم به سر تیرم صیدی به هوس آید آه تا سرخوش آن رویم چون زاهد ناصوفی جام می لعلی را گلفام نمیگیرم3

خود را به دل آزاری ایام نمیگیرم با خویشم اگر یک دم جایی سر و کار افتدخود را به د گردیده یقین بر من آسودگی منز هرچند که ره دور است یک گام نمیگیرم

بیهوده «خلیل» از خویش رنجیدن مشتاقان

آغاز نمیداند انجام نمیگیرم سر سودایی ام(3 خواهد به سودایی برون تازم خموشی را کنم از خود به غوغایی برون نار. عنان اختیار از دست دادن صرفهها دار چه می گومی زخود امروز و فردایی برون تازم

یگر حریفان ریایی را ز خیل خودفروشان رند ms715 رسوایی برون تازم گل از بلبل بهار از باغ می گردد سراسیمه اگر ناگاه در افشای ایمایی برون ت خوش آن ساعت که از گلشن به صد سامان به بوی گل به استقبال سرو لاله سیمایی برون تازم مند فرصتی گر در دل شبها به دست افتد بی تسخیر خود هر لحظه از جایی برون تازم به راه عشقبازی بازماندن نیست کار من شوم گر خاک زندان دشت پیمایی برون تازم نه گلچینم که خار رشک دامن گیر من باشد به هر گلشن که باشم خلد پیرایی برون تازم

«خلیل» از من صلاح تیک نامیها چه میخواهی

که هردم بی خبر از بزم خودرایی برون تازم

1147 نه آن مردم که در راه تمنا بی خبر میرم در این فکرم که از مرگ طبیعی پیشتر میرم به زندان طبیعت خاک می گردند بی دردان من از ناکامی آزادم به آیین دگر میرم ندارم مهربانی تا کند در ماتمم شیون چوبوی گل همار شوق آن گل خودرو که با آتش کند بازی دمی صد بار از سوز نهانی چون شرر میرم شکوه فقر شأن بینیازی بار میآرد معاذ الله اگر در حسرت تاج وکمر میرم حیات جاودان منظور باشد تلخ کامان ر چه لذت میدهد گر چون مگس ما در شکر میرم خوش آن ساعت که در کنج شکیبایی به بالینم چو صبح خنده رو آیی و(1) چون شمع سحر میرم جهان بر هم خورد روزی که بوسم چشم حیرتبین28) در این و حشتسرا ممکن نباشد مختصر میرم

«خلیل» این آرزو گرد دلم بسیار میگردد

که در پای بتان سروقد سیمبر میرم

1148 فرصتم باد(3 که از خویش شماری گیرم ساعتی خوش کنم و ساعد یاری گیرم کی سمند از پی هر صید کنم گرم عنان من که با تار نگه چون تو شکاری گیرم

چند بیکار توان بود در ایام «خلیل»

ساغر می ز کف لاله عذاری گیرم خویش را بی سر و پا ساختهام نالهآ خود به نوا ساختهام جای یک چاک بر اندام نماند پیرهن بس که قبا ساختهام در دل از شوق سر کوی بتان کعبهای چند بنا ساختهام هر کجا اوست نگاهم آن جاست دیده را قبلهنما ساختهام بوی گل این روش از من دارد قفس خود ز صبا ساختهام چه غم از شحنهآ بدمست قضا من که با فقر و فنا ساختهام نیست بی مصلحتی خواهم گفت کز چه با اهل ریا ساختهام تو به تاریکی خود خو داری روشنت نیست چهها ساختهام باگل روی تو آیا چه کند آتشی را که صبا ساختهام منزلی را که نشان راه نبرد ظاهرم نیست کجا ساختهام باورت نیست که عنقای مراد کردهام صید و رها ساختهام

روزگاری است که مانند «خلیل»

خانه در کوی بلا ساختهام نالهای چند که با مرغ سحرخوان کردم خس و خاشاک قفس راگل و ریحان کردم سبزهای صورت حالش به صبا عرض نکرد گریه هرچند که بر خاک سلیمان کردم لت عید وصالت چو ز خاکم برداشت آرزوهای ms717 دگر را همه قربان کردم می گزم روز و شب از رشک زیان و لب خویش دیدهآ آینه را بهر چه حیران کردم خصمی کام همان راحت ایام همان مشکل هر دو جهان را به خود آسان کردم شق مغروز مرا اهل غرض داد خطاب به سر خود هوس زخم نمایان کردم هر طرف مینگرم جوش گران جانان است خویش را در سر بازار تو ارزان کردم در ره کعبهآ مطلب که به پایان نرسد تا زبان داشت به حال جرش افغان کردم گرچه انکار وفا شیوهآ جانبازان نیست نیک کردم که تمنای تو پنهان کردم شوق من تاب دهد پنجهآ صد جرأت شیر با تو خود را همه شب دست و گریبان کردم باش خرسند که یوسف به عزیزی میگفت یاد آن عیش که درگوشهآ زندان کردم

غیر حیرانی دیدار چه رو داد «خلیل»

این که عمری هوس خاک صفاهان کردم تو را چندان که میخواهی رسا در کار خود کردم از این شوق هوس پرور چهها در کار خود کردم میان عکس و صورت نیست غیری غیر آیینه دراین اندیشه صد نشو و نما در کار خود کردم

بها تا سحر چون مست یا عاشق و میخندیدی و من گریهها در کار خود کردم به یکرویی همان در کار خود یکرنگترگرد مکرر خویش را چون رونما در کار خود کردم2

«خلیل» از آتشین رویان(3) ندارم یک شرز طالع

شهادت را در این رهآ خون بها در کار خود کردم

1152 شبها که دل ز(24) ناله(5) شود گرم و داغ هم روشن شود ز روی تو چشم و چراغ هم ز دست خام سوزی پروانه دور نیست سوزد ز شعلهآ نفسم بزم و باغ هم تاگرم جست وجوی تو آتش عنان شدم از من نیافتند حریف یک مو نبرده از غم نومیدیای که بود کردیم ما نمک چش بزم فراغ هم گر داغ آتشین بنمایم به مجرمان بر حال من فتیله شود داغ داغ(4) هم سرگشتگی به عهد من از بس رواج یافت پروانهای نیافته پای چراغ هم

دیگر «خلیل» قصهآ شبها مکن دراز

دل از خیال خام تو سوزد دماغ هم

1153 این که نی مهر در آفاق نه کین میدانم ز تو ای رشک پریخانهآ چین میدام تا سر از افسر افتادگیام گشته بلند آسمان گشته اگر خصم زمین میدانم گلهآ دهر مکن دردسر شکوه کجاست من به هفتاد روایت به از این میدانم

بان باشد عشق به ز هر علم که گویند همین میدانم عین فهرست کمال دو جهان باشد عشق کی کشم بر گذر صید جهان دام فریب من که چون مرگ حریفی به کمین میدانم

خلوتی با بت شیرین سخنی چند «خلیل»

بهتر از سلطنت روی زمین میدانم نه از کفزشادی نه از دین ملالم بد آموز دارد بهشت وصالم برآورد از آلایشم عشق بیغش توان خورد چون ms719 شیر(1) خون حلالم همان صد خطر دارم از خوی آن گل در آتش اگر سبز گردد نهالم گر این است هجران مرد آزما این چه خوش بود اگر دست دادی وصالم نماید به صد حسن زلف پریشان در آیینهآ بینیازی مثالم کند داغ عشق از دلم کسب تمکین سراسیمهآ حسن بیاعتدالم به هر بیخودی بود صد دل فروزی ستم کرد اندیشههای محالم نداند خضر لذت جانفشانی من ناتوان کشتهآ این کمالم

شکار وصالم نمی ساخت ممنون

«خلیل» این زمان صید صد احتمالم چند از نالهآ بیحوصله شمشیر کشم طفل خو یازگمانش که مگر شیر کشم نقش آزادی از این عرصهآ بازیچه مخواه بهر دیوانهشدن منت زنجیر کشم تپش دل نگذارد به خودم نیم نفس آه پی دربی از آن است اگر دیر و جنونی که به تعلیم پریشانی خویش صد الف بر رقم خامهآ تقدیر کشم

بعد گلگشت صفاهان به دو شبگیر «خلیل»

خاک کاشان همه در دیدهآ کشمیر کشم

1156 جای اکسیر محبت گر هوس میداشتم کیمیای کام را صد دسترس میداشتم شور بلبل را چه تمکین بانوای من(21 مپرس نالهای می آزمودم گر نفس میداشتم امتحان خویشتن حسن بهار زندگی است کاش راهی در گلستان قفس میداشتم لب به حرف شکوهام میگشت اگر رام سخن دست بر خون دل فریادرس میداشتم با تو چون آیینه گستاخانه گردد روبه رو آه اگر فکری به حال بلهوس میداشتم یاد ایامی که از اندیشهآ خوی ms720 کسی پاس آه و نالههای نیم رس میداشتم

منتم بر خویش خرسندم به ناکامی «خلیل»

آه اگر چشم تمنایی زکس میداشتم

1157 تا پیش جام باده تخلض هلاکیام بر آفتاب طعنه زند طبع خاکلی نکر خدا که با همه ناکامی از وصال یار هوس پرست ندانسته شاکیام

واتر از منند همه رازهای من این گل شکفت از چمن سینه چاکیام بازم مگر به وعدهآ کامی سپرده یار2بسیار ترک تاز کند دردناک شرمنده نیستم ز محبت که میده آیینهآ نگاه شهادت به پاکیام

نشناخت خود «خلیل» مرا با صد امتحان

یار حریف سوزگمان برده تاکیام

1158 هرچند ز حیرانیات آگاه نگشتیم زندانی اندیشهآ کوتاه نگشتیم خود رهبر عشقیم چو پروانه به آتش منت کش خون گرمی بدخواه نگشتیم مردود به یک جرعه شود زاهد بیدل ما میکده پیموده و از راه نگشتیم یوسف طلبیدن گرو عمر عزیز است در بادیهای نیست که بر چاه نگشتیم آسودگی ای لازم عشق است که هرگام صد مرحله طی گشته و آگاه نگشتیم تا سر نبریدیم چو عشاق هوس را هم صحبت آن شاهد دلخواه نگشتیم مطلب همه جا بر اثر نیت مرد است ممنون دعاهای سحرگاه نگشتیم ایام تنک حوصله هنگامه طلب بود دانسته حریف غم جانکاه نگشتیم

تا دیده نبستیم «خلیل» از خودی خویش

در مملکت فقر و فنا شاه نگشتیم

1159 شب که از آتش سراپای نفس آراستم صدگلستان را از این یک مشت خس آراستم تا نیابم بهره از دلبر نخواهم داد جان عشقبازی را به آیین هوس آراستم خودنمایی آفتی باشدآ ز شمع و گل بپرس خویش را آخر فنا کردم زبس آراستم متی ده روزه را جاوید کردن زندگی است زینت شمع مزار خود نفس آراستم یک تمنایم به کام دل نشد صورت پذیرآرزو چون میوههای نیم رسر شاهد محمل نشین با ms721 نالهآ من خوش نداشت ورنه عمری خویشتن را چون جرس آراستم تا فریبم بلبل دل را به گلهای چو داغ سینهآ صد چاک خود را چون قفس آراست

چون «خلیل» از آتشم گلزار خودکامی شکفت

کافرم گر خویش را از هیچ کس آراستم

1160 تا می توحید با رندان بی پروا زدیم هر چه سد راه ما گردید پشت پا زدیم نشئهآ وحدت به دست آور که سیر کاینات در میان انجمن با دوستان تنها زدیم رند تنهاگرد را بیخود جنون رو میدهد خیمه از بهر همین چون کوه بر صحرازدیم با وجود این که از ما کفر و دین داغند داغ آتشی بر دو

آتشی بر دودمان آدم و حوا زدیم برگم نامی گلی از باغ شهرت سر نزد گرچه آتش بارها در منزل عنقا زدیم هستی ما خانه سوز ظرف هشیاران شود سنگ همت بارها بر جام استغنا زدیم

تا چه گوهر بر کنار افتد نمیدانم «خلیل»

دست شستیم از خودیها غوطه بر دریا زدیم

1161 در گلستانی که بوی یار پیدا میکنم صد تمنای گل از هر خار پیدا میکنم چند هشیاری کند سرگشتهام در کار خود می روم از خویشتن دلدار پیدا می کنم ین که خاموشی طلب گردیدهام بی صرفه نیس دستگاه فرصت اظهار پیدا میکنم چون روم از خویش شبها در هوای کوی یار صبحدم خود را ز صد گلزار پیدا. زوی یار چون هنگامه آرایی کند از تمنای دو عالم عار پیدا میکنم1 ن که بستم چشم امید از تماشای دو کون ف خرصت نظارهآ دیدار پیدا میکنم من که از قانون نگردیدم زدستانداز چرخ اعتبار نالههای زار پیدا میکنم در بیابانی اگرگم میشوم از خویشتن یوسفی را در سر بازار پیدا میکنم

بس که بدعهدی زابنای زمان دیدم «خلیل»

بعد از این از خویش هم انکار پیدا می کنم

1162 ما در دل بر رخ غماز خود واکردهایم خویش را ms722 در دیدهآ دشمن تماشا کردهایم عشق از آلودگی ما را برون میآور دامن تر را ز فیض گریه دریا کردهایم

خواهد بود رسوای جهان باشیم زود این تمنایی که ما از روی زیبا کرده ایم حاصلی غیر از تماشای هوسناکان نداشت چان فشانیها که در راه تو عمدا کردهایم برنتابد شهر شور آرزومندان تو وعدهآ بی طاقتی با خود به صحراکردهایم عشق بی پرواتر از حسن است می گویم دلیر بارها تحقیق از حال زلیخا کردهایم

کس نمی داند «خلیل» از ما اگر پرسد کسی

میتوان گفتن که هم چشمی به عنقا کردهایم

1163 این نکتهها که بر دهن او گرفته ام تعلیم از آن نگاه سخن گو گرفتهام دیدهام که گل به چمن پایدار نیست مانند سبزه جا به لب جو گرفتهام مجنون صفت به وادی از سرگذشتگی هرگام راه بر رم آهو گرفتهام تمکین ناتوانی من کرد کار خویش اقلیم کام را نه به نیرو گرفتهام در سایهام شوند نهالان بلندنام از بس هوای آن قد دل جو گرفتهام(1) هشیاریام ز مستی چشم نکوگذشت

گذشت از بس که خو به مردم جادو گرفتهام چندین مبین زسایهآ خویشم فتادهتر صد ملک عافیت به تکاپو گرفتهام فرهاد کام جو به سر تیشه سرگذاشت دانسته من به دست تهی خو گرفتهام

خاشاک را ز شعله نمو میشود «خلیل»

پروانه وار عادت(2 هندو گرفتهام

1164 کو دلی کو که ز بیداد تو دادی طلبیم دست از هستی خود شسته مرادی طلبیم

از دل خام طمع قطع نظر کرد «خلیل»

چند چند از گرهآ بسته گشادی طلبیم سحر که نالهآ مستانه انتخاب کنم ت لاشهای حریفانه انتخاب کنم ه التفات لبی گشتم آن چنان بدخو که بوسه بر لب پیمانه انتخاب کنم

طریق بلبل و پروانه انتخاب کنم ز کفر و دین که جهانی فتادهاند به هم طریق بلبل و پروان

نمیتواند زد گل نظارهآ جانانه انتخاب کنم بهشت راه نگاهم نمیتواند زد ز آشنایی خود زاهد از خدا دوراست کجاست شوق که بیگانه انتخاب کنم در آن مقام که خاموشی آفرین دارد برای دردسر افسانه انتخاب کنم نداشت حوصلهآ شور من بیابانها گر چه مسجد و میخانه انتخاب کنم به بزم یار(2) که معراج آرزومندی است ملامت دل دیوانه انتخاب ک رهم به انجمن بیغمان اگر افتد چه شیوههای ظریفانه انتخاب کنم

به جز جنون که دم از شیوههای یار زند

«خلیل» کی دل فرزانه انتخاب کنم دلی دارم که آسایش زاسبابش نمی بینم به تمکینش نمی یابم به آدابش نمییینم به یاد چشم مخموری که هر نشنیده میدان چنان بی هوشی ای دارم که در خوابش نمی ینم چه پروای غزل خوانی چه سودای قدح نوشی که بی با کانه در گلگشت مهتابش نمیبینم منایی که دست از اشک عاشق برده صد نوبت چه واقع شد که هم میدان سیمابش نمی بینم

«خلیل» از مسجدم کیفیتی حاصل نمی گردد

که سیل گریه در بنیاد محرابش نمیبینم

1167 در ره ms724 شوق که از خود قدمی در پیشم عشق بیگانگی آموز به دشمن خویشم چاه و زندان دو گره بود به کار یوسف عقدهای نیست در این ره که نیاید پیشم حسن(1) آیینه طلب کوه ز تمکین پرداخت چند بی طاقتی ناله دهد تشویشم طلب از واهمه بیش است اگر یافتهای کفر و دینم به چه کار آید اگر درویشم میتوانم طلب خون خود از قاتل کرد گر شود از طرف من دل کفراندیشم از تنک حوصلگیها غم این میکشدم که به ناسور تسلی شود آخر ریشم

اگر آسودگی نالهام این است «خلیل»

عن قریب است که رسواشدهآ هر کیشم

1168 هرچند نام خویش شکیبا نوشتهایم احوال دل نهفته(2) به دریا نوشتهایم صد نکتهآ طلب که یکی لطف شهرت است بر شرح گوشه گیری عنقا نوشتهایم حیرت تویی اگر نه چه حسن و کدام عشق بر دل چو دیده تهمت بی جا نوشتهای حرف وفا مپرس که در عهد ما نبود این نسخه را هزار جهت وانوشتهایم در پرده ناله را اثر آه سرد نیست خود را فدای مردم رسوا نوشتهایه یوسف به غیر حسن ملاحت چه جرم داشتخجلت گناه شوق زلیخا نوشتهایم

آخر «خلیل» از تو چه پنهان که درد را

ناچار شمهای به مسیحا نوشتهایم

1169 این که جاوید شدم زندهآ درویشانم گر شوم شاه جهان بندهآ درویشانم یست یک بار که دریوزهآ دیدار کنم صدگلستان نکند خندهآ درویشانم تن به شاهی ندهم یافتهام راحت چیست آنقدر هست که شرمندهآ درویشانم بی سرانجام تر از خویش مگر خود باشم میتوان یافت که ارزندهآ درویشانم حله بر پای من افتاده به اهلیت حور1 دربهدر منتظر ژندهآ دروی گرچه از خوذ دو جهان بیشترم در ره شوق(2 همه دانند که درماندهآ درویشانم

من اگر خضرم اگر رند خرابات «خلیل»

جانفداساز دل زندهآ درویشانم

1170 به تیغ ناز تو گر از هوس شهید شوم عزیز دیده و دلها چو صبح ms725 عید شوم مگر به گنج سعادت رسند محتاجان به نالههای دل بیزبان کلید شوم هلاک شیوهآ انصاف دوستان گردم ز من شکفته نگردند اگر نوید شوم به مهربانی دشمن به کینه جویی دوست اگر نه شیر و شکر میشوم نبید شوم

شهید انجمن افروزی نشید شوم سماع اهل دل از نالهآ حزین من است شهید انجمنافروز از بندهبودن شاهم رسد چه آزادی زخویش اگر گذرم در جهان رشید شوم مبارکی نه همین بر هما مسلم شد توانم از دل بی آرزو سعید شوم

من از وصال ندارم «خلیل» خرسندی

چرا فریفتهآ وعده و وعید شوم

1171 مأمنی نیست که پروای سر خویش کنم چارهآ زخم نمایان دل ریش کنم هنر این است که هم مشرب معشوق شویم کیه بلهانه چرا این همه برکیش کنم آن چه آخز سر شوریدهآ فرهاد شناخت در ره شوق در اول قدم خویش کنم

دل شکستن روش اهل کرم نیست «خلیل»

خصم اگر تیغ برآورد سری پیش کنم

1172 تماشادوست دشمن دیدهآ نظاره پردازم اگر میدوزمش چون زخم ظاهر میکند رازم زرشک مرغ بسمل در سماع حیرتافزایی جهد خون کبوتر چون نگاه از دیدهآ بازم

وه وصل را خود کامی ناچار میباشد به او تا آشناگردیدهام با خویش در نازم به جان افشانیای خود را تسلی میدهم آخر گذاری گر به بزم م

گذاری گر به بزم مهربان خود فتد بازم

مکرر برده عشق کیمیاگر بر دم گازم عیار خالصم خالص ms726 تر از آتش برون آمد نشان(3) عشق با صد شوق پنهان از نظر بودی نمی گردید اگر حسن حریف آزار غمازم دل وجان در وداع یکدگر گرم هم آغوشی با

به آن آغوش در انداز پرواز است اندازم

جادوزبان عمری تلاش گفتوگو کردم مگر افسون کند با آن پری یک لحظه دمسازم کنون آموخت از من پرتو خورشید بیقدری ز خاکم برگرفتی پیش از این سرو سرافرازم ندانم گردبادی گشته یا گرداب خواهد شد سبک سیرانه بر کوه گران پیچیده آوازم نظر بر حال مشتاقان زکات حسن میباشد چرا یاری نمی گوید به معشوق نظربازم

چه می پرسی «خلیل» از سرگذشت بی سرانجامان

نه انجامی در این وادی به دست آمد نه آغازم

1173 شب با پری به یاد تو پیمانه میزدم پیمانهای به مردم دیوانه میزدم

وش و بر نگار از او ناز میکشید رسوا سری که بر در میخانه میزدم

اشت در نظر شاهانه نقشهای گدایانه میزدم حسن حریف داغ کنم داشت در نظر راه نگه ز جوش تماشاییان نبود

یان نبود با خویش طبل کشتی خصمانه میزدم

فالی به نام مردم بیگانه میزدم یک آشنا از آن که تودانی خبر(1) نداشت

آتش به بیقراری پروانه میزدم شمع زبان گداخته تمکین نمینمود آتش به بیقراری خوش آن که میشنید ز من سرگذشت منناعاقلانه بر در افسانه میزدم از آب دیده سیر نگشت آرزوی دل آتش نخست کاش به این دانه میزدم دست آزمای ناخن شیر است سینهام از پنجهای که زلف تو را شانه میزدم

آنها چه شد «خلیل» که مجنونسوار من

می میکشید و نعرهآ مستانه میزدم

1174 دستی به عنان دل خودکیش ندارم راه و روشی نیست که در پیش ندارلم بدخوی جنونم ادب از من به حساب است تاب خرد مصلحتاندیش ندارم بیباکی شاهی ندهد دردسر من پروای دل نازک درویش ندارم حسن تو به عالم گل زندانی غنچه است من خود دل ms727 کم حوصلهای بیش ندا جایی که به هم حسن و وفا یار برآیند بیگانه ز خود تا نشوم خویش ندارم سامان پریشانیام از قاعده بیش است نوشم اگر آماده شود نیش ندارم

حیران خود و حال «خلیلم» چه توان کرد

او کعبهنشین بنده دل ریش ندارم

1175 سحر از نالههای بی اثز ره بر اثآر بستم طلسم هایهای گریه بر نام سحر بستم نگه را با نگاه یارآ خویشی در میان آمدره غمازی بیدرد مرغ نامهبر بستم

زبان شکوه را صد جاگره بر یکدگر بستم سر بازار رسوایی از این آیینه رخساران

از این آیینه رخساران به خلوتخانههای دیده آیین نظر بستم وت از لب معشوق باشد کام عاشق به شیرین کاریای دانسته تهمت بر شکر بستم کی از جاندادنم سررشتهآ هستی خورد بر هم گسستن هر قدر افزود بر هم بیشتر بستم

نمیدانم «خلیله آخر سرانجامم چه خواهد شد

دل بی تاب و تمکین را به صبر مختصر بستم

1176 دیش بر کناری اگر باده میکشم ساغر به یاد مردم آزاده میکشم سعیم هزار عقدهآ مشکل به کار زد دست از تصرف دل افتاده میکشم راه وفا به منزل مقصود آشناست خود را به کوی یار از این جاده میکشم11 آزاده را شکوه تجرد لباس بس بیهوده بار خرقه و سجاده میکشم تاب نیاز پرهمن و شیخم از کجاستنازس

جاست ناز سمنبران پریزاده میکشم

ساده پراکندگی فزاست از دیده پردهها به دل ساده میکشم

درد مرا ز غیر چه درمان رسد «خلیل»

کی منت مراد خداداده میکشم

1177 رسم هربت پرست میدانم عشق را آن چه(2) هست میدانم بلهوس را در این گناهی نیست شیوهآ چشم مست میدانم سوختم بهر نالههای رسا آه را بخت پست میدانم کی ز زنار و سبحهام گلهای است به فسونم که بست میدانم این چنینم مبین ز خود غافل حال روز الست میدانم ms728 با قضا برنمیتوان آمد ورنه اینها بد است میدانم گر نباشد درست عهد فلک کیمیای شکست میدانم

رند میخوار مست میدانم

1178 آتش فروزگریهآ مستانهآ خودیم طوفان به باد(1 دادهآ پیمانهآ خودیم چون حرف کام در دل عشاق بی زبان آوارهآ جهان شده در خانهآ خودیم ما را به تهمت می و معشوق کار نیست انصاف میدهیم که دیوانهآ خودیم در کوی او که خضر سراغش نیافته صد جا شهید همت مردانهآ خودیم پیغام یار دردسر ما نمیدهد بیهوش خواب امن زافسانهآ خودیم گنج مراد هم پی آبادی خود است ما خود غبار خاطر ویرانهآ خودیم این قصه با صبا نتوان در میان نهاد با او نگشته محرم و بیگانهآ خودیم

نور کلیم و نار «خلیلم» صلا زدند

پوشیده چشم از همه پروانهآ خودیم

1179 اگر زنار اگر سررشتهآ زلف دوتا بودم به سودایت چورنگ و بوی گل از هم جدا بود دو گل یکرنگ نشکفته است هرگز نوبهاران ر سراسرگرد این گلزاز عمری چون صبا بودم

افشاند بر رویم که بر خود جلوه می کردی نمی دانم کجا بودم سحر در خواب نوشین گریه(2 گل افشاند بر رویم که بر خو حدیث عشق را دانسته از لب میکنم پنهان به این معنی که می گویم به طفلی آشنا بودم شد قدر خاک تیره در چشم حسودانم دراین مدت غبار هر که بودم توتیا بودم هوس صد کامرانی در کمین دارد چرا عمری چو عشق بی محابا خانه سوز مدعا بودم در این جا رسم این بیگانگی شد یاد آن خلوت ز رخ تا پرده یک سو میفکند ه کنج بی خودی عمری کشیدم پای در دامن که میداند به سرگردانی صد آسیا بودم

«خلیل» از خاک هندم دیدهآ حیران چه گل چیند

اگر چشمم بهاری داشتی در کربلا بودم

1180 چون به یاد یار آه عرش پیما میکشم مجلسی بر روی خود کامان رعنا میکشم ms729 امتحانی میکند شمشیر حسن ناز را خویش را در کوی آن خودکام عمدا میکشم بس که آه از شوق آن زلف چلیپا میکشم این دل سرگشته را از سینه بالا میکشم(21 من نه آنم کز هوس با من توان گفتن سخن انتقام یوسف آخر از زلیخا میکشم ای که می پرسی چوگل جیبت چرا صد چاک نیست انتظار جلوهآ آن سرو رعنا میکشم میرباید از کفم رضوان و بر سر میزند در ره شوق تو هر خاری که از پا میکشم از نفاق حاسدان گردید بر من شهر تنگ خویش را چون لاله یک چندی به صحرا می کشم

بینیازیها «خلیل» از من به عالم عام شد

تیغ بیزاری به انداز تمنا میکشم

1181 هرگاه بهر همنفسان آه میکشم از روزگار نالهآ جانکاه میکشم دنیا صحیفهای است پر از نقطههای سهو حرفی به گوش مردم آگاه میکشم آسودگان شوق ز منزل گذشتهاند من رنج راه و زحمت بیراه میکشم گردیدهام نهال گلستان اشتیاق بر یاد یار نالهآ دلخواه میکشم(2) سیر جهان به منصب آزادگی توان بیهوده ناز بندگی شاه میکشم جایی که تا به حال ندانستهام کجاست خود را به یمن آه سحرگاه میکشم

صبح سعادت از همه سو تیغ شد «خلیل»

شرمندگی ز همت کوتاه میکشم

112 از فکر تازه راه به شمشیر بستهایم با تار ناله ما دهن شیر بستهایم راضی شدن به حادثه غالبحریفی است دست گره گشایی تقدیر بستهایم خاموشیام فریفته چندان که در فراق بر خویش راه نالهآ شبگیر بستهایم

ما و تو را «خلیل» به بخت جوان چه کار

دل بر رضای مصلحت پیر بستهایم عهد گل شد هوس(1) بادهآ بی غش ms730 دارم خویش را چند به تکلیف مشوش دارم حجت قاطع تقدیر اگر هست کجاست که به سررشتهآ تدبیر کشاکش دارم نکشد زور کمان قوت بازوی مرا نالهآ نیم کشی چند به ترکش دارم از خیالی که دهد حوصلهآ کوه به باد همچو دریا دل پرشور مشوش دارم آفت بی هنرئ برق خس و خار نشد ممن اگرگل شدهام شیوهآ آتش دارم دل بی مهر فلک بر سر معشوقیهاست چشم آسایشی از جان بلاکش دارم

من که با خوی بتانم سر و کاراست «خلیل»

نیست چندان عجبی گر دل سرکش دارم گر زبهشت پرسمت چهره گشا که هم چنین یا ز بهار بی خزان جلوه نما که هم چیل سد اگر کسی که چون باده زهوش میبرد گریهآ من نظاره کن خنده نما که هم چنین روزی اگر هزار جا راه فتد به کعبه ام گرد سر تو میروم من به خدا که هم چنی بهر هلاک چون منی این همه مصلحت چرا دست به تیغ امتحان کرده بیا که هم چنین طرح شود اگر شبی قصهآ ماه چارده بر لب بام دلبری فاش برا که هم چنین(2 بتکده را که می کنم چون دل خود فدای ت پیر مغان بر آورد دست دعا که هم چنین سوخته خرمنی اگر دیدن جان کند هوس ازکنان به دیدهاش گرم درا که هم چنین

یار «خلیل» نیستم در پی آرزوی دل

من زکجا هوس کجا ms731 عشق بلا که هم چنین به میدان تا عنان افکند بی پروا سوار من صف افلاک را پامال می سازد غبار من یابان در خیابان سرو آید در زمین بوسی اگر گردد به خاکم سایه افکن گل عذار من کمین تاکردهام بر خویش از هر جا برون تازم شکار من شود در یک نظر صد بار یار من اگر هر روز نوروز است یا صد بار از آن بهتر به کام دیگران گردیده دایم روزگار م تو را باشیوههای خویش باشد صد نظربازی نداندگر تمنای دل امیدوار م دماغ خنده گر باشد حکایتهاست در خاط مرا رسوای دوران ساخت یارم در دیار من به کوی یار میانداختم خود رانهان از خود به دست من اگر بودی عنان اختیار من شود چون نیم مست خودنمایی یار میگردد حریف می ظریف گل بهشت خود بهار من ملامتها که بر فرهاد و مجنون مینهی تهمت یکی باشد اگر انصاف داری از هزار من ز روی دوستیآ دشمن کدام آتش برافروزد چراغان میشود از ناله شر

چراغان میشود از ناله شب تا شب مزار من به هر خاری کنم پیوند صد جا نخل هستی را مگر سرو روانی چون تو آید در کنار م میخواهم قیامت پرده از رخسار بردارد مباد از بی وفایی یارگردد شرمسار من ازاشک و آه شد اسباب رسوایی به سامان تر به غیر از من نیامد دیگری هرگز به کار من

به صد اسباب جان بازی نگشتن راضی از عاشق

«خلیل» این شیوه باشد کمترین آیین یار من

ز صید حرم باج ستاند دانسته چه رندانه شدم بسمل او من مشهور جهان است که عشق آفت جانهاست آسان کنم از ترک هوس مغ دلدار به خود جلوه کنان بر سر صد ناز معلوم چه مقدار شوم قابل او من خود کامی دل پنجه فرو برده به خونم درماندهآ خویش از هوس باطل او من

بر خوان «خلیل» از چه برم خجلت مهمان

تا روز جزا سی شبهام سایل او من آیینه را چمن نتوان کرد بیش از این طع نظر ز من نتوان کرد بیش از ایس دشنام یار طرح شود با دعای من جان در تن سخن نتوان کرد بیش از این هر ناله نامهای است به آن رمزدان حریف سرمشق دم زدن نتوان کرد بیش از این در جیب یاز نور نظز خار میشود با سیب آن ذقن نتوان کرد بیش از این گاهی زکات جلوه به گلشن گذارکن خون در دل چمن نتوان کرد بیش از این دشت جنون کمینگه جولان عاشق است وحشت در انجمن نتوان کرد بیش از این گل در لباس جلوه برازی نیافته آزار آن بدن نتوان کرد بیش از این صد بار پیش تیغ شهادت شدم نها مکین خویشتن نتوان کرد بیش از این هر تارش از زبانهآ دل شعلهزار شد آرایش کفن نتوان کرد بیش از این کارم مگر ز سینه دریدن شود به کام سامان پیرهن نتوان کرد بیش از این

کلک «خلیل» وصف لب یار زد رقم

طوطی شکرشکن نتوان کرد بیش از این به کلبهای که ندارم بیاگذاری کن مرا به دیدهآ من صاحباعتباری کن داغ عشق که چشم ستاره در پی اوست به دشت سینهآ ما سیر لالهزاری کن از این شکنجهآ زندان آرزومندان برون دویده ز خود اختراع کاری کن ه خلوتی که نگردد نوای ناله نهال هدایت دل زار امیدواری کن شنیدهای که به جمشید روزگار چه کرد در آن باده کشی چارهآ خماری کز دریغ از تو که در بند خویشتن باشی برآ ز قید خودیهای خود شکاری کن شکستهرنگ خزان گریهآ نگارین است ز نالههای پریشاناثر بهاری کن هزار بار شدی در حساب تن عاجز یکی ز جان(1) گرانمایهات شماری کن سری که منت دستار برنمی تابد نثار(2) خاک ره نازنین سواری کن عجب که بهتر از این منصبی به دست(3 افتد دل رمیدهآ خود را فدای یاری کن

اگر وصال طلب میکنی ز خود بگذر

«خلیل»وار در این شیوه کارزاری کن

چند تا چند از هوای خویشتن مانده باشم در بلای خویشتن

بس که خودرایی کنم در کار خود شرمسارم از خدای خویشتن

خویش را از یار نتوانم شناخت چون نسازم جان فدای خویشتن

با همه دانش نفهمیدم «خلیل»

مدعایی از دعای خویشتن1 به دلبرم نرسیده است جانفشانی من زبان حال ندانسته بیزبانی مل اگر ز دیده به دل یا ز دل به دیده روی برون ز حد شمار است بدگمانی من به جست وجوی تو از خود نمی توانم رفت کجا رسید کجا کار ناتوانی من ذشت فرصت ایام در هوا و هوس دریغ صرف چه گردید زندگانی من رسید شهرت رسواییام به دشمن و دوست نگشت بر تو عیان حالت نهانی

به آسمان برسانید پاسبانی من زیاده گرد سر کوی یار میگردد ه ناله دردسر یار دادهام بسیار زبانگداختگیهاست ترجمانی من دم نظارهآ دلدار میبرد حسرت به واپسیننگهم عمر جاودانی م صفای صبح به آن خودنمای پردهنشین کند صدارت رخسار آستانی من چه خندهها که ندارم زگریه برگلزار بهار کرد دگر چهرهآ خزانی من211

مرا «خلیل» ز دلدار نیست چشم وصال

گرفته شیوهآ من عشق رایگانی من در آمد یار از در دوستان چشم ترم روشن مبارک باد این دولت که شد پا تا سرم روشن مرا آیینهآ دل نور از آن رخسار می گردد پنداری تواند ساخت هر روشنگرم روشن

دید در بزم تماشایت اگر چون شمع می گردد در این سودا سرم روشن از بخت تیره روز خویشتن این چشم میدارم که از رخ پرده برداری شود ms735 دل در برم فلک را نالهام هر صبح و شام از خاک بردارد به امیدی که گردد گاه گاهی اخترم روش خوش آن حالت که بی تابانه در میدان جان بازان

یانبه شمشیر سرانداز تو گردد جوهرم روشن

اوز هر نظاره می گردید شمع دیگرم روشن شب تاریک چون دزدیده می رفتم به کوی او ز لمیدانست عشق کام برهم زن سیه روزی که می گردید خون خواری

از پیشتر بادا به آیین بهشت جاودان شد منظرم روشن از این دولت که هر دم بیشتر از پیشتر بادا خیال یار چون هنگامه آرایی کند در دل چراغ لاله زاران میشود از ساغرم روشر مگر روز وصالی رو نماید از شب هجران شود تا چند از هر شام صبح محشرم روشن

«خلیل» از کشتن من می کند بر خویشتن نازش

گناه بی گناهی گر شود بر دلبرم روشن

«خلیل» از شیوهآ ارباب دل مگذر به ستاری

چرا مانند نااهلان شوی غماز ms736 نااهلان چندین سپه فتنه میار از صف مژگان بر هم نخورد روز شمار از صف مژگار دیوانه دلم همره نظارهآ بیباک پروازکند بررخ یار از صف مژگان گل مژدهآ دیدار تو را روی نما خواست صد دلشده افشاند نثار از صف مزگ شاید به تماشای گلستان رهت افتد آراستهام کار بهار از صف مزگان پیداست ز هرگوشه سراسیمهنگاهم درکوی توام هست گذار از صف مژگان طفلان نگه را نتوان بست به زنجیر بر دیده کشیدیم حصار از صف مژگان گر دعوی معجز کند انصاف توان داد جادوی توام ساخت شکار از صف مزگان دزدیده نگاهت به نگاهم سخنی داشت ندانه گرفتیم کنار از صف مژگان آن روز کجا رفت که خوبان نظرباز برداشته باشند قرار از صف مژگان در ریختن خون کسی رنجه نگرد شمشیر تو آموخته کار از صف مزگان

بیچاره «خلیل» از هوس روی دل آرا

گردید به هرگرد دیار از صف مژگان

1194 تا دل زاژ همان یار همان است همان ما همان عشق همان کار همان است همان در شب قدر مگر روی تو در خواب آید دولت دیدهآ بیدار همان است همان بررخ گل اگر آراسته خلوتگاهش نالهآ مرغ گرفتار همان است همان همه حسرتزده رفتند از این دیر خراب جلوههای در و دیوار همان است همان داد در کوی تو بر باد فنا خاک مرا اثرگریهآ بسیار همان است همان رچه گردم ز صبا نرد پریشانی بردشیوهآ چشم گهربار همان است همان یوسف ما که ندارد سر بازار هوس چشم بر راه خریدار همان است همان ر سودازده بر باد هوا میرقصد داغ او زینت دستار همان است همان دیده هرچند که از ms737 خویش نظر می پوشد خارخارگل دیدار همان است همان

ه بر سیب سخن ساز تو حرفی است محال آرزوی من بیمار همان است همان

ناله برافروخته در باغ آتش گل سراسررو بازار همان است همان دل بیمار که خوکردهآ بی درمانی است طالب ناز پرستار همان است همان عاشق از کشتهشدن ترک تمنا نکند جان اگر رفته دل زار همان است همان

من شدم روینمای رخ دیدار «خلیل»

غیر در پردهآ پندار همان است همان

1195 افکند آن خود آرا زنار تا به گردن بت بر زمین فرو رفت ناچار تا به گردن تاکی درشتخویی بگذر ز سر فرو رو در آب تیغ جانان هموار تا به گردن

تاکی «خلیل» گردد آب رخ گلستان

من چند چند باشم در نار تا به گردن چون کند آن عشوه گر آهنگ من می پرد از روی جهان رنگ ms738 غارت صد دل به نگاهی کند شوخ من افسونگر من شنگ من بررخ گل بیخبر از خویش شد مرغ چمن از می آهنگ من یافتهام شاهد خودکام نیست در گرو صلح تو یا جنگ من آینه پیمانهآ سرشار او خون جگز بادهآ گل رنگ من با همه اعجاز وفاداریام رنگ ندارد به تو نیرنگ من از اثر عشق هوسسوزگشت گلشن جانانه دل تنگ من بر سر کوی توگر آرد گذار جان نبرد بوی گل از چنگ من تا شدهام مست ز جام رضا شیشهآ دوران شکند سنگ من مشق روانی کند از هر کنار باد صبا در قدم لنگ من

سرگرداننگاهان را برآر از خارخار ای که از عکس ژخت گردید انور گلستان

هوس خواهی نمود می نشیند گوش بر رهآ چشم بر در گلستان بارها آب روان شد سرو پادرگل زرشک از بهار جلوهات تا یافت زیور گلستان روشناس کوچهآ افسونگر ماگر نشد این قدرها از کجاگردیده دلبر گلستان نوبهار از شرم انگشت خجالت میگزد خویشتن را با تو گر سنجیده کافرگلستان سف گل مسند آراگشت در مصر چمن چون زلیخا نوجوانی یافت از سرگلستان حیرتی دارم که از بهر چه یک پیمانه می بر من آتش می شو نونهالان بس که واله گشتهاند از دیدنش آشکارا ساخت از هرگوشه محشر گلستان

چهره چون برمی فروزد آتشین خوی «خلیل»

مینماید از گیاه خشک کمترگلستان ساقی(1) بیار باده جهانی به کام کن بر نازپروران غم دنیا حرام کن باشیم چند چند چنین نیم هوشیار از یک نگاهآ مستی ما را تمام کر

آخر چه میشود هوس یک دو جام کن روی بهار چند شود خاکره نشین آخر چه میشود هوس در زندگی حکایت خواهش نمیکنم بر خاک ما ز ms739 روی نوازش خرام کن ما را به التفات نهانی سراغ ده گمگشته را میان شهیدان به نام کن خود رشک میبری زتماشای خویشتن آیینه را خجلشدهآ انتقام کن

توان شمار مشرب حسن غیور کرد خود را که گفت زاهد عالی مقام کن شاید شکار یار شوی کار عالم است از حلقههای دیدهآ سرگشته دام کن مطلب غرض برآمده رنگ است در میان لب آب کش ز باده و شرب مدام کن

خاص زمانه در صف رندان تویی «خلیل»

از خویشتن بیا بگذر قتلعام کن یار را دامن کشان آرد بر یار این چنین این چنین می باشد الحق نالهآ زاراین چیر میدهد یادی که خواهد گشت دورانی به کام شیوهآ ما آن چنان آیین دلدار این چنین جای انصاف است چون نزدیک می سازد تورا دوره گردیهای رندان گرفتار این چنین خویش را از شام زلف یار نتواند شناخت بخت خواب آلودهام گردید بیدار این چنین دیدهآ بد دور خونم را به ساغر میکشد مهربان شد از کجا نامهربان یار این چنین گم شدم از خود به کوی یار خود را یافتم بی خودیها ساخت از خویشم خبرداراین چنین وحم کن بر ما سرت گردم مروت شیوه باش چند چند آیینه باشد محو دیدار این چنین بوسه جای نقل و میآ ساقی کرامت میکند می نماید شوق بی پروا رخ کار این چنین در چمن گل غنچه ناگردیده میگرددگلاب برفروزد یار اگر از باد بهر طفلان طرح خواهم کرد نوروز نوی گر بهار این است و دلدار این و گلزار این چنین همچنان چشم امیدم بر شهادت نیم باز خویشتن را یاد دارم گرچه بسیار این چنین پیش از این با یار از یک باده ساغر می زدیم در حجاب انداخت ما را شرم اظهار این چنین مصر را دربسته بخشیدی به دلالانهاش خواب ms740 اگر می دید یوسف روی بازاراین چنین

تا «خلیل» از کعبه آبادان نمودن کام یافت

بر سر هم ریختم بتهای پندار این چنین

1200 راه کوی یار اگر افتد به چنگ باغبان سیر گلشن میتوان کردن ز رنگ باغبان آشیان بلبلان بر باد شد هنگامهساز می پرد از بس که بر یاد تو رنگ باغبان

کی توانم شد حریف صلح و جنگ باغبان ، به این طبع ملایم از خزان آسوده نیست تا چه آید بر سر خوی پلنگ باغبان طرح گلزاری ز هر نقش پی آرد در نظر نیست در راه توبی مطلب درنگ باغبان نونهالان چمن را میدهد یکسر به آب سایهآ سروت اگر افتد به چنگ باغبان

دورباش غیرت عاشق نمیدانی «خلیل»

بال بلبل میشود پر بر خدنگ باغبان

1201 دلبری هست سری در سر و سامانش کن مشکلی دارد اگز زندگی آسانش کن

ید دیدار اگر روی نماید در خواب خویش را با دو جهان یکسره قربانش کن گفتمت آینه زنهار به خاطر میدار گل نظارهآ ما را به گریبانشر عشق در کشتنم آیین نوی طرح انداخت بگذر از سژگذری بر سر میدانش کر زاهد از کفر ریا چند خجل باشد چند پرده بردار ز رخ منکر ایمانش کن گر مسیحا شود از معجز خود قصه طراز شاهد درد مرا روکش درمانش کن دیدهآ گرسنه چشمت که طفیلی نسب است بر سر سفرهآ بیمائده مهمانش کن کعبه در محمل دل خلوت حالی دارد سزقد

سر قدم ساخته گلگشت بیابانش کن دل خاموش به هیچت نفروشد ناگاه از می شوق ms741 سرانداز غزلخوانش کن چند تمکین خرد رطل گران خواهد داد در سر کوچهآ دیوانگی ارزانش کن

یار راکشتن عشاق شگون است «خلیل»

هوس رحمی اگر کرده پشیمانش کن

جان فدای یار میسازد برای خویشتن ساده لوحی بین که شب تا روز چون بی حاصلان مینشینم چشم برراه دعای خویشتن از تو بی قیمت تری دوران ندارد در خیال قدرنشناسانه خود کردی بهای خویشتن

چند باشم گوش بر آواز پای خویشتن در ره امیدواریها که بی پایان خوش است چند باشم تاکی از روی طبیبان شرمساری میکشی درد آن مرد آزما راکن دوای خویشتن

چون غریبان چند باشم در سرای خویشتن بی تو بی پروا که دوری از تو با مردن یکی است چون غریبان چند باش حیرتی دارم که چون دانست یار شرمناک آن چه پنهان مینمایم از خدای خویشتن

روشناس کوی جانان نیست فریاد «خلیل»

دل تپیدن تا نسازد رهنمای خویشتن

1203 نوبهاران میرسد هشیار نتوان زیستن بی تماشای گل دیدار نتوان زیسل یار می آید گریبان چاک زن فریاد کن در چنین هنگامهها بیکار نتوان زیستن سر در این وادی که ما دیدیم بار دوش بود این قدر درماندهآ دستار نتوان زیستن بینیازیها نهالت میکند مردانه باش در طلسم فتنهآ اظهار نتوان زیستن گرد خود هرچند می گردم نمییابم تو ر خویشتن را می کشم بییار نتوان زیستن گر به خواب ما گذاری میکنی دامن کشان در شب قدرت چنین بیدار نتوان زیستن تا برون رفتی ز خود دلدار پیدا میشود بیش از این در پردهآ پندار نتوان زیستن شور بلبل داردم بر آتش غیرت سپند گر نباشد یار ms742 در گلزار نتوان زیستن بر کناری باش تا در صدر باشد جای تو زیردست دهر ناهموار نتوان زیستن از تو بهتر یاز احوال تو دارد در نظر بر سر کوی بلا عیار نتوان زیستن

تا ندیدم رسم دوران را ندانستم «خلیل»

در بهشت جاودان بسیار نتوان زیستن

بهشت طربخانهآ بینیازی

مقام «خلیل» دعاگو بگردان به سودای تو از خود می روم سامان تماشاکن پریشان حالی نظارهآ حیران تماشا کن شکست آستینت را چه سر دارد نمیدانم گواه خون من از گوشهآ دامان تماشا کن بیان حالت ما شرح نتوان کرد تا دانیزباد

ی زبان لال دیدی خاطر نالان تماشاکن کشد گر آشکارا دامن از من خودنمای من

ودنمای منتلاش التفات دیدن پنهان تماشاکن

برای اهل دنیا درد بی درمان تماشاکن نمیدانند پا از سر سر از پا در پی راحت بر من از این حال رسوا منتی بر خویشتن دارم هوس پیرایهام انکار دارد آن تماشا کن اگر باور نمی داری ز عاشق جانفشانیها کمان کش کرده بر دل ناوک مژگان تماشا کن به گلگشت سر کوی تو عاشق طرفگی دارد ms743 لب خندان قرین دیدهآ گریان تماشاک ره نظاره بندد نعرهواری بر سپهداران سر دیوانهام را در سر میدان تماشا کن

هوای خویشتن تاکی «خلیل» آشفتهات سازد

نظر بربند از خود شاهد آیان تماشا کن آن بهشت آرزومندان بهار عاشقان چون رخ دلخواه خود آراست کار عاشقان هر شب از سودای من دلدار استغناپرست خویش را در خواب بیند در کنار عاشقان ملک دلها پایتخت بینیازی ساخته آن که از تمکین نمیگردد دچار عاشقان ما تمنادشمنان را نیست خویشی با هوس درکف معشوق باشد اختیار عاشقان سرگران با خویشتن باشد به خلوتگاه ناز ار بی پرواگر آید در گذار عاشقان بلهوس با آرزو شمشیر بر هم میکشند دلستان با خویش دارد انتظار عاشقان کام جو در ماتم خود صبح نشناسد ز شام عید نوروز است هر شب در دیار عاشقان تا نشان یار باشد ما بلند آوازهایم دولت جاوید گردد روزگار عاشقان جهد کن تا دلنشین یار سازی خویش ر کشته گردیدن نباشد اعتبار عاشقان خودنمای من که با آیینه طنازی کند کی تواند خویشتن را دید یار عاشقان

بی وفا نامهربان خود کام دستان ساز من

از «خلیل» خویش می پرسد شمار عاشقان دلداز جلوه گر شده صنع خدا ببین بالا نگر خرام نظر کن بلا ببین نشناسدم اگرچه مکرر شهید ساخت حیرانی نظاره گواه حیا ببین دین و دلی نماند به جا در هوای یار بر ما چهها گذشت از آن خودنما ببین آواره گردی ام ز صبا دست میبرد بازم فکنده بخت زکویت کجا ببین یارم در آب و آینه جوید به صد دعا در عشق معجز دل بیمدعا ببین از بس به جستوجوی تو بی طاقتی کنند هرگام بندبند من از هم جدا ببین صد بلهوس نهال شد از دولت وصال ما را چهها رسید ز هجران چهها ببین

با دلستان «خلیل» قدح نوش صد بساط

ما را به کوی باده فروشان گدا ببین آورد تا ز لطف دهانت خبزسخن گاهی سخن شکر شده(1 گاهی شکر سخن حاضرجوابی نگهت تا زبان گشاد گردید آب برلب اهل نظر سخن رجا رسم حکایت دلدار میکنم نشنیده روزگار از این خوبتر سخن تا آشناست با لب آن بوسه آفرین در هر مقام یافت

در هر مقام یافته جان دگر سخن دنیا پرست دون که خبردار خویش نیست باور نمیکند که به است از گهر سخن در عشق تا فسانهآ من بر زبان فتاد آسوده

دآسوده نیست نیم نفس از سفر سخن جانها شدند خاک و سخن همچنان به جاست ظاهر شد این که هست ز جان بیشتر سخن شعرم زبس که چون رخ یاراست دلنشین عشاق کردهاند سراسر ز بر سخن

شرح رخ شکستهآ من طرح شد «خلیل»

حاسد کجاست تا بنویسد به زر سخن سرخوش شوی گر از می دیدار خویشتن رشک آیدت به حال گرفتار خویشتن هستی حجاب می شده در راه اشتیاق خوابی زدم به سایهآ دیوار خویشتن آن خودنما که ناز به آیینه میفروخت مجلس کشد به روی گرفتار خویشتن ازین بیش با خودم سر هم صحبتی نماند(2 گشتم به یاد یار(3) هوادار خویشتن

در گلشن وصال «خلیل» آستینفشان

من بلبل نیافته گلزار خویشتن یا ز ایام برکرانه نشین یا به هر دام همچو دانه نشین گر ندانی نشان کوچهآ یار بر سر راهآ چون نشانه نشین چند در دوزخ ریا گشتن در بهشت شرابخانه نشین صبح توفیق در کمینگاه است با می و مطرب شبانه نشین سرفرازی ز خا کساران پرس صدر گشتی بر آستانه نشین نیستی گر به خویشتن دشمن دور از مردم زمانه نشین من ز خود صدهزار منزل بیش بر کنارم تو در میانه نشین گرچه دانی وصال ممکن نیست نکته پرداز این فسانه نشین چون کند جلوه شاهد هوسی در نهانخانهآ بهانه نشین همدمی گر دلت اراده کند با حریفی چو خود یگانه نشین

گنج و گوهر «خلیل» اگر خواهی

سرخوش اشک دانهدانه نشین

رقتن به بزم وصل یکانداز میتوان

شترگشتن هلاک شاهد طناز میتوان هرچند یازشوختر آزار بیشتر گر رونما برای بهشت آرزوکنی

هشت آرزو کنی خاک ره نگار سرافراز میتوان بسمل به کام دوست شدن شرط زندگی است بر آسمان چه سود که پرواز میتوان پنهان ز غیر اگر نکنی عیب خویش را بستن زبان طعنهآ غماز میتوان

در هر قدم به راه طلب کعبهای است خاص

گر بگذری «خلیل» ز شیراز میتوان آن ms746 که به رغم من زدی خنده به کار دیگران دشمن خویش گشتهام تا شده یار دیگران

م نظاره دشمنم دیده در آب و آینه داغ نهان من شود لاله عذار دیگران نیست به اهل دل سری حسن هوس پرست را صید نمیکند مرا هست شکار دیگران من چو سپند خال او گشته در آتشم وطن او زخط ورخ نکو باغ و بهار دیگران پرده نشین تر از نگه بود به چشم اهل دل

هل دل حیف و هزار حیف از او گشت دچار دیگران گوهر گوش خویش کن نکتهآ دلکش مرا باد بهار میشود قول و قرار دیگران

ز خوی آتشین منع نگاه ماکنی ای زرخ نظرفریب آینهدار دیگران ناز کند به هم دمان طعنه زند به خویشتن می شمرد دل مراگر به شمار دیگران

ما و «خلیل» سرخوشیم از می خون آرزو

بادهآ لعل او دهد داد خمار دیگران

1213 خویش را مهمان بزم یارکن ناز بر خود خنده بر اغیار کن عید فرصت درگذشت از چاشتگاه بخت خواب آلود را بیدارکن دین و دنیا سد راه عاشق است ننگ کن از ننگ عار از عارکن بررخ دونان در دل گل برآر دیده را آیینهآ دیدارکن بینیازی مرد را سازد نهال خویش را در این روش گلزارکن یک زمان با خویش اگر همدم شوی تا زبانت گردد استغفار کن فکر دنیا بند بر دل مینهد پند بشنو ترک این پندار کن نام هر کس میبری نادیدنی است از حریفان روی بر دیوارک چند نالی از درشتیهای دهر گر توانی خویش را هموارکن حرف صوت این جا نمی آید به کار کار کن جان برادر کارکن

از خمار بیخودی بگذر «خلیل»

مستیای با مردم هشیار کن من و یک دو بیگانه از خویشتن گذشتیم مردانه از خویشت خجل کرده بسیار زهاد را به آداب رندانه از خویشتن پری مهربان است با(1) بی خودان از آنیم دیوانه از خویشتن ms747 چو طوطی در آیینه صورت در آب شنیدیم افسانه از خویشتن بد آموز دارد به آب حیات مرا خاک میخانه از خویشتن چه گنج مرادم نیامد به دست در این(2) کنج ویرانه از خویشتن به روی که مجلس برافروخت شمع که آسود پروانه از خویشتن به کشتی که من خوشه چینی کنم برون آورد دانه از خویشتن

«خلیل» از تمنای مئ لالهوار

برآریم پیمانه از خویشتن

دایتی است که عشاق را مسلم شد یکی به راه تمنا هزارگردیدن

به میکدهآ ما اگر هوس داری ترانه سنج می بیخمار گردیدن گذار جلوهآ جانانه در دل افتاده(1) چه سود خاک ره انتظار گردیدن

به گرد کوی تو بیاختیار گردیدن بهار این روش از من نهفته دارد یادبه گرد

همین دو شیوه پسندم فتاده است «خلیل»

شراب خوردن و برگرد یارگردیدن

1216 چهها گردید در آداب مشتاقی پدید از من جنون خواهدشدن در عشق بازیها رشید از من شب دوشین که مست نالهآ آتش عنان بودم

بالهآ آتش عنان بودم عجب گلهای رنگین آن تماشادوست چید از من که میداند نوازشهای حسن کارفرما را نبودم من که عشق خوی

ره جانان خجل باشند هنگام قیامت صد شهید از من به تیغ بینیازی دادهام سر در ره جانان

ندر آشفته احوالی که آتشگاه گردد سایهآ دل خواه بید از من از سوز شوق دارم آنقدر آشفته احوالی اگر خاموش باشم یار دستان ساز میداند حکایتها که در عالم به یاد کوی جانان در چمن بیهوش گردیدم نهالان گلستان سربه سر کردند عید از من از آن روزی که یک رو ms748 کردهام با شاهد دنیا در نابستهآ امید را باشد کلید از من هوس کردم وصال دلبر هنگامه پیداکن چه خواریها که عشق آرزودشمن کشید از من به راهم می کشد دام از نگاه حیرتافزایش خود آرایی که بی با کانه دایم می رمید از من

«خلیل» از بهر تسکینم به آتش میزند خود را

گذشت آنها که وحشت داشتی بخت سعید از من

بهشت نقد وصال است خون بهای «خلیل»

کجا رسید کجا بینوا تماشاکن نوروز عاشقی است نصیحت تلف مکن صد بی خودی زیان من ناخلف مد سرتاسر زمانه ندارد یگانهمرد1 گردشمن آسمان شده باشد طرف مکن گر گوهری نهفته سپارند اهل هوش(2 غیر از زبانبریدگی آن را صدف مکن دوران بیقرار نماند به یک قرار دریا مگرد و جوش میفزای و کف مکن زور کمان به قوت بازوست مرد بشناس قدر خویش و فلک را هدف مکن سامان به راه حادثه کی سد(3) کشیده است حیوان مباش و تکیه به آب و علف مکن در بزم روزگاز رخ زرد خویش سیلی خور هزار تمنا چو دف مکن هر جنس را به قیمت خود نرخ بستهاند ms749 ی جوهری زیاده شکست خزف مکن

خواهی اگر ز عرش سرت بگذرد «خلیل»

جز طوف آستانهآ شاه نجف مکن چشمم نکرده گوهر غلتان در آستین گلگشت کوی یار کند(1) جان در آستین بد جا ز شوق دامن وصل تو جان و دل گردیدهاند دست وگریبان در آستین

شق سرکشم زین بیش جا نداشته طوفان در آستین حیرتنگار حوصلهآ عشق سرکشم هش مگر به خلوت دریا فتاده است امشب نبود گریهآ مستان در آستین بهر خراش سینهآ صدچاک کرده ام از غنچههای داغ تو پیکان در آستین از دیده بس که چشمهآ خون موج(2) میزند هنگامه ساز شد دل نالان در آستین از هر رگم نوای دگر میشود بلند جوشیده است بلبل دستان در آستین باشد ز خارخار تماشای کوی دوست هر دم هزار تازه گلستان در آستین گاه نظاره بررخ جانان ز داغها دارم هزار دیدهآ حیران در آستین عاشق ز تنگ دستی خود نیست در هراس دارد دلی چو ملک سلیمان در آستین

ازگریهآ «خلیل» خطرناک شد جهان

دریا کسی نساخته پنهان در آستین صبحدم خودکام مهرآیین من آفت دنیا3) بلای دین من

ابتدای عیش هر امیدوار انتهای محنت دیرین من

نیم مست(4) از در در آمد ناگهان غیرت آموز دل غمگین من

دست و پاگم کرده پیدا شد دعا مژدهها آورد از آمین من

من کجا رسم فراموشی کجا

از «خلیل» خود بپرس آیین من نمی آید ز ما آشفته حالان جان پرستیدن که دارد پاس جان تا می توان جانان پرسه حدیث عشق تابر گرد لب گردد هوس گرده خوشا از خویشتن دلدار را پنهان پرستیدن سبک روحانه گل گشتی زدم در وادی محشر زکفر ماگران جان ترنمود(5) ایمان پرستیدن فضای دل ز وسعث خنده بر دشت جنون دار شکوه گریهام خو کرد با دامان پرستیدن تو را با جان برابر می شمارد عاشق بیدل بت پندار را نتوان چنین آسان پرستیدن نهان گر خارخار شوقآ گلزاری نیاراید زلیخا را مسلم کی شود زندان پرستیدن

«خلیل» از شاعری ها شهرت نام نکویت بس

چه خاصیت دهد جمعیت دیوان پرستیدن بی تسکین ما امروز و فردا می توان کردن چه خواهد شد به مشتاقان مدارا می توان ک دهان بوسه خوردن نیست مشتاقان شیدا به دشنامی مرا از خود تسلا میتوان کردن نیاز و ناز رسم عاشق و معشوق میباشد اگر نه دلستان از سنگ پیدا میتوان کردن اگر اندیشهآ بیهوده خندیدن زند راهت جنون حالی ما را تماشا میتوان کردن به یک ترک هوس در ملک عشق آرزودشمن گره از رشتهآ صد مدعا وا میتوان کردن دلی کز ms751 عرش اعظم می گذارد پایه2) بالاتر فدای جلوهآ خوبان رعنا میتوان کردن نباید کارها را ساختن بر خویشتن مشکل چه خواهد گشت(3) ترک دین و دنیا میتوان کردن چرا ما را به دشنامی نسازی شرمسار خود از آن لب خنده در کار مسیحا میتوان کردن

چه شبها روز کردی با «خلیل» آرزوپیشه

سرت گردم شبی هم روز با ما میتوان کردن ز دل هوای جهان پاک کردهام بیرون سری ز عالم ادراک کردهام بیرون به غیر یار نه این در دلم نه آن باشد ازاین چمن خس و خاشاک کردهام بیرون از آن زمان که هوادار قامت تو شدم کجی ز طینت افلاک کردهام بیرون به یک نگاه نظرباز او دو عالم ز رخنههای دل چاک کردهام بیرون هزار سر زگریبان آرزومندی به عشق حلقهآ فتراک کردهام بیرون هوس به خاطر من ره نمیبرد کز دل هوای شاهد بیباک کردهام بیرون

«خلیل» هر چه نه آن خودنماست از دل خویش

به یاری شه لولاک کردهام بیرون تا خیال یاژ مهمانت شود تنها نشین بر سر بازار در خلوتگه عنقا نشین ترک عادت شیوهآ رندان کامل مشرب است مرد باش از خویشتن بگذر بیا با ما نشین چون گدایان چند باشی ریزه خوار آرزو در قناعتخانهآ سلطان استغنا نشین شهسواران طریقت نعل وارون میزنند پارسا شو در حضور مردم رسوانشین گوهر مقصود بی زحمت نمی آید به کف از شکوه گریهآ مستانه بر دریا نشین زندگانی تاکی از تمکین کنی بر خود وبال در صف میخانه با رندان بی پروا نشین حاصل دنیا برای مردم دنیا نکوست ms752 پایهای چند از حریفان دغا بالا نشین طرح جنگ انداختن تا چند با افلاک چند صلح کن با خود به مرگ خواهش بیجا نشین

کام جوییها «خلیل» از صد خطر دارد نشان

سود اگر داری تمنا دور از این سودا نشین از همان روز که در دام تو افتادم من می توان گفت که از خویشتن آزادم مل عشق هنگامهآ صد بلعجبی سازد طرح همه خاموش نشینی همه فریادم من یک نفس شاهد کافی نشود نامزدم با وجودی که طلاق دو جهان دادم من او می و شاهد و مهتاب و صبوحی و چمن شمع افروخته در رهگذر بادم من نالهآ عاشق بیباک اثر نشناسد بیسبب فتنهآ پای علم دادم من م از ساغر شیرین نشود بوسهرا شک خسرو شده داغ دل فرهادم من

شادی بادهفروشان که از او شادم من جرعهنوشان نگرفتند به جامی دستم بر در میکد

بر در میکده هرچند که استادم من

یک شرروار «خلیل» از تو ندارم منت

سرخوش همرهی بخت خدادادم من

1226 حیرت حالی رندانهآ من حال من گفت به جانانهآ من وطن از خویش تسلی گردید دید تا طرز غریبانهآ من به هوای لب او شیرین شد بادهآ تلخ به پیمانهآ من دیدهام دیدن پنهانی را کار افسون کند افسانهآ من من در آبادی خود سرگردان گنج درگوشهآ ویرانهآ من هر زمان طرز(1) نوی طرح کند آشنامشرب بیگانهآ من سایه را شیوهآ رقص آموزد در رهت حالت رندانهآ من جامهآ خنده درد بر تن گل هر سحر نالهآ مستانهآ ms753 من نپسندید زکام دو جهان غیر او همت مردانهآ من برد بیخویش مرا تا بر او نالهآ خودسر دیوانهآ من

بر سر سفرهآ خود مهمانم

تا «خلیل» آمده در خانهآ من گر دلت خواست عطایی برسانی برسان بهر ما نشو و نمایی برسانی برسان ناامید از تو شدن اول صد ناکامی است بینواییم نوایی برسانی برسان

مانع خیر شدن شیوهآ ما نیست «خلیل»

راحتی گر به گدایی برسانی برسان ای که گفتی همه نیکو همه من چند باشم گل خودرو همه من شاهد و باده و ساقی همه تو هیمه و آتش و هندو همه من به تماشای تو چون آینهها چشم حیران و بر [و] رو همه من شب تو با خویش به یک پیراهن تا سحر نعرهآ یا هو همه من پی آن شوخنگه برچیدم در بیابان پی آهو همه من گرچه او بوی ندارد از رنگ رنگ برداشتم از بو همه من میخرم گرچه به صد جان باشد جلوهآ شاهد بدخو همه من خواندم از نقش پی راهروان شرح این گلشن نه تو همه من گاه باران وگهی سبزه شوم بر سر سرو و(1) لب جو همه من او به خلوتگه وحدت مهمان دربه درگشتهآ هر کو همه من من واو نیست میان من و او من همه او شدهام او همه من بردم از باغ سمن ms754 رخساران مزهآ سیب سخن گو همه من

حسن هنگامهآ اعجاز «خلیل»

زشتی صحبت جادو همه من عاشقی کن به از این کام چه خواهد بودن سوختن در هوس خام چه خواهد بودن یار اگر رام شود طعنهآ اغیار(2) دعاست تلخ و شور دو سه دشنام چه خواهد بودن آب از خون عزیزان چمن نوشد تاک(3 میتوان یافت که در جاء

میتوان یافت که در جام چه خواهد بودن تند تا چند کند تفرقهات زندانی کار بازیچهآ ایام چه خواهد بودن شوق را باعث هنگامهآ خرسندی ساز سر اگر نیست سرانجام چه خواهد بودن گاه درماندهآ آن گاه سراسیمهآ این صید رم خوردهآ صد دام چه خواهد بودن

که زخمیشدهآ خواهش باش اگر انصاف دهی کام چه خواهد بودن دو جهان مطلب عالی اگر آماده شود غرض مرد به جز نام چه خواهد بودن حیف باشد که تو بدنام برآیی ز میان جان من خاص که یا عام چه خواهد بودن هر زمان دهر فرومایه طلسم خطری است آفتاب لب این بام چه خواهد بودن

طرح کن مجلس دل بررخ دلدار(5) «خلیل»

قاصد و نامه و پیغام چه خواهد بودن مگر شب در چمن می میزدی با تای پیراهن که می آید نسیم صبح از یغمای پیراهن * مصر گلستان تا چیدهای بازار خوبی به یوسف می فروشد غنچه استغنای پیراهن

خود در حجابم از خیال آن تن سیمین با بر خویشتن میبالد از بالای پیراهن سپند آتش بی تابی یعقوب خواهد شد اگر باد صبا بر هم زند سودای پیراهن به خاطر باشد این معنی که امروز است یا فردا کنم خود را به صدبی طاقتی رسوای پیراهن

ن خار خصمی در میان آمد گلستان را به یکدیگر زند دعوای پیراهن گل ms755 صد پرده گر در ساده لوحی صافتر گردید نگیرد پردهآ چشم اسیران جای پیراهن(2) چو شبها از شراب لاله گون گل گل برافروزی چراغ طورروشن گردد از سیمای پیراهن غرور جذبهآ عشق زلیخاکی خبر دار قیامت میکند در کاروان غوغای پیراهن

«خلیل» امشب به بزم شوق از بی باکی مستی

دمادم سینهآ خود چاک کردم جای پیراهن اگر دزدیده آیی چون پری در خواب مشتاقان توان گلهای رنگین چید از آداب مشتافار جالت میبرم هر گه خیالت در نظر آید باشد جز نگاه حسرتی اسباب مشتاقان به قتل بیگناهان گر نوازش میکنی خود گواهی میدهد اول دل بی تاب مشتاقان

وستی راگر بیان سازم به تقریبی شود تمکین کوه سنگدل سیماب مشتاقان ز شوق جستوجوی او که پیدا نیست پایانش دمادم گردبادی میشود گرداب مشتاقان سر آسودگی داری هوس بیزار و عاشق شو که خون دیده و دل شد شراب ناب مشتاقان وصال خودنما با بینیازی الفتی دار ت منا تا به کی بر خاک ریزد آب مشتاقان اگر شاهد طلب دارند صد پروانه می آرم نشانی نیست از آسایش نایاب مشتاقان به خود کامی دعای بیاثر نامی برون آرد در این رهآ نقش پایی گر شود محراب مشتاقان

شکست رنگ روشن میکند شبها سرایم را

«خلیل» این است در ایام ما(3) مهتاب مشتاقان بهار آمد که زاهد سرکند سودای میخواران فان بلبلان نشناسم از غوغای میخواران به انداز چمن ساقی ز خواب ناز برخیزد چو روی شاهدان گل گل شود سیمای میخواران هوای صبح چون در جلوه آرد ساغرگل قیامت می شود هر سو زهایاهای میخواران(4)

اند صوفی از فکر ریا در کنج ناکامی(2 کنار شاهدان گردیده روزی(3) جای میخواران ز متع باده گر واعظ درد صد جاگلوی خود رساتر میشود گلبانگ هایاهای میخواران241

«خلیل» از بی سرانجامی همین طرزم خوش افتاده

که نسبت می کنم پیدا به استغنای میخواران لب بستن آن چنان و سخن کردن این چنین بیگانه خو ندیده کسی پرفن این چنین

تا چند در کمند رگ گردن این چنین دعوی بلاست گر همه در عشق و بی خودی است

بند صد کشاکشم افکنده روزگار زنجیر خود دراز نکردم من این چنین

ث بار هم در آمد صلحی چه میشود بس نیست بی ملاحظه رنجیدن این چنین من در تلاش این که کنم جان فدای او او بی بهانه در پی خون من این چنین

آهو ندیده شیوهآ رم کردن این چنین مجنون طفل خویی آن چشم خیرهام آهون

نبا دشمنی دگر نزید دشمن این چنین گر سر کنم حکایت یاران مهربان در دل هزار شعلهآ جانسوز شد نهال

الخرسند بود دیده به نادیدن این چنین سرتاسر جهان چمن بی تعیی است زندانی خودی ز دکان چیدن این چنین کنجی گرفته کعبهآ خود میتوانشدن بیهوده چند دربهدر افتادن این چنین

هرگز نبود تلخی جان کندن این چنین بسیار جام شهد شهادت چشیدهام(5) هرگز

این طرزگفت وگو زکه آموختی «خلیل»

نشنیدهایم رسم گهرسفتن این چنین

یافتم بهشت سر کوی یار گلزار دهر همچو قفس تنگ شد به من ایام سفله دست ندارد به عاشقان عمری است تا مجال عسس تنگ شد به من در بزم یار ناز به خود گر کنم رواست اکنون که خلوت همه کس تنگ ms757 شد به من محمل چو بوی گل به صبا تکیه کرده رفت دشت جنون بسان جرس تنگ شد به من بالیدهام زبس به تمنای بزم(1 یار اقلیم عشق و شهر هوس تنگ شد به من

رفتم شکایتی کنم از خوی او «خلیل»

سامان دستگاه نفس تنگ شد به من

1235 بی وفا نامهربان چند کس خواهیشدن عالمی آن تو آن چند کس خواهی شل گرچه میدانم نخواهد شد تمنا عیب نیست سود ما باشی زیان چند کس خواهی شد بیقرار از ذره افزونند سرگردان تو جان من آرام جان چند کس خواهیشدن کشتهآ ناز تو در محشر نمی آید به هوش باعث خواب گران چند کس خواهی شد

نتر امیدوار مرهم داغ نهان چند کس خواهیشدن سینه چاکان بیشتر از پیشتر امیدوار

حبنظر شاهد زورین کمان چند کس خواهی شدن بر خدنگت میکشد خمیازه صد صاحبنظر شاهد زورین کم شکوه پردازان فراوان فرصت ایام کم یک نفس هم داستان چند کس خواهی شدن قیمت بسیار مشتاقان شکستی بی دریغ در قیامت قدردان چند کس خواهی شدن باغ و بزم(2) آرزویت بر خود آتش میزند شعله زار دودمان چند کس خواهی شدن زاهد از بهر خدا منع شراب از حد مبر نوبهار آمد خزان چند کس خواهی شدن3

راه حرف حاسدان هموار کن بر خود «خلیل»

زخمی تیغ زبان چند کس خواهیشدن

1336 گر به سیر ماهآ آن گلگون نقاب آید برون سایهاش هر جا که افتد آفتاب آید برون نوبهار کامرانیهاست می خور مست شو تا نگاه شرمناکم از حجاب آید برون در شب گلگشت مهتاب سر کوی کسی ساغر گل گر به دسه

کی حریف دیدهآ مشتاق خواب آید برون مرگم از نظارهآ دیدار او مانع نگشت در دل عاشق تواند صبر منزلساختن چشمهآ سیماب اگر از اضطراب آید برون هر که را سرگشته سازد جست وجوی کامها گر به دریا راهش افتد از سراب آید برون ms758 خیمه چون بپیرون زنم از خود به عزم کوی یار بیت معموری از این دیر خراب آید برون چون شود رشک بهشت آیینه از عکس رخش هر نگاه از دیدهام با صد شتاب آید برون

بس که میسوزد «خلیل» از آتش دوری دلم

نالهای گر میکشم دود کباب آید برون

1237 تو را شرط است جانا در مقام امتحان بودن کناری جستن از اغیار با ما در میان بودن دلت هر طور میخواهد چنان کن حاکمی حاکم خجالت بار می آرد به یاران بدگمان بودن همان بهتر که دلگرم تو باشند آرزومندان اگر نه سهل باشد شعلهآ آتشزبان بودن نمی گویم شبی روز آریا روزی به شب با ما هلاک التفات چون تو مهمان میتوان بودن به هرکاری که خواهد حسن دست قدرتی دارد به صد خون گرمی ما میتوانی مهربان بودن وفادارانه خود را وانما یاری تماشاکن چه افتاده است با ما سینه صافان در گمان بودن

به ما ناچار میباید که چون شیر و شکر باشی

مسلم بر «خلیلا» بود(1) آتش گلستان بودن

1238 صباکه مردم بیگانه را کشد به چمن امید هست که جانانه را کشد به چمن نوای بلبل شوریده قفل وسواسی است که طرح نالهآ مستانه را کشد به چمن

کمان نالهآ ما را نمیکشد بلبل

«خلیل» صحبت افسانه را کشد ms759 به چمن

12399 به یک نظارهآ پنهان هلاکم میتوان کردن چوگل از خندهای لبریز چاکم می توان کردن چنان گشتم ز هجر باده در فصل خزان آخر که صدره روبه رو با برگ تاکم می توان کردن غبار خاطرم ننشست از طوفان چشم تر تیمم در دل دریا ز خاکم میتوان کردن شهیدان را نباشد شست وشو در کار چندانی به آب خنجر جلاد پاکم میتوان کردن زیانی نیست ممنونساختن امیدواران نوازش گر نمی دانی هلاکم میتوان کردن شکوه ترک تاز آتش دل را چه می پرسی تماشا از نگاه شعلهناکم میتوان کردن217

«خلیلم» آتش افروز دل بی خان ومان خود

سمندر راکباب از آب و خاکم میتوان کردن

1240 شکر شهد حلاوت وام میگیرد زکام من از آن روزی که بردی با لب پرخنده نام ز مکتوبی که بی قاصد رسید از جذبهآ شوقم دل دیوانه ام تا روز محشر گشت رام من رقمهای پریشان بر بیاض صفحه تا دیدم همای بینیازی گرچه بودم گشت دام من نشانی دارم از عنقا نباشد دور چندانی اگر سرو روانت ره ندارد در مقام من به خاک راه اگر می ریزی اش تا آب می سوز چه گل ریزان کند کوی تو از خون حرام من

«خلیل» از بس زننگ من بر او تنگ است شهر و کو

به رنگ لاله صحرایی است سرو خوش خرام من نگویمت که سبک باش یاگرانی کن بیا ز خود بگذر هر چه(2) میتوانی کن هوای رفعت اگر بار خاطرت باشد زمین سایهآ خود باش و آسمانی کن مقام حادثآه باشد جهان بیبنیاد3 چو شعله با خس و خاشاک مهربانی کن من از سخن گل رسواییام شکفته شده41) تو آبرو طلبی مشق بیزبانی کن قرین مردم عالم شدن قران دارد چو عارفان کم این گیر و کامرانی کن ms760 شکست خاطر عشاق ننگ معشوق است دمی به کام دل خویش زندگانی کن چه لازم است که دلگیر دشمنان باشی خیال دوست به دست آر(5) جان فشانی کن میان تفرقهآ دهر کوه و کاه یکی است به شکر این که گرانی سبک عنانی کن

«خلیل» قصهآ دل باب نیست در همه جا

به بلیلان چمن نالهآ زبانی کن خنده را باعث صد گونه فراموشی کن یک زمان تلخ زبان باش شکرنوشی کن سبزه و سرو در این باغ هوادار همند باورت نیست بیا با همه هم دوشی کن گر می تلخ نباشد سخن شیرینی زهر اگر نشئه دهد مایهآ بیهوشی کن

رسد همچو آتش به خس و خارهم آغوشی کن گرم خون باش اگردشمن اگر دوست رسد هر کجا حسن نظرباز بساط آراید نالهای چند در آن بزم به سرگوشی کن گر شود شعلهآ جان سوز زبانت چون شمع مشق آتشنفسیهات به خاموشی کن

ساغرت گر ز می کام(6) تهی ماند «خلیل»

یاد چشم سیه او کن وبیهوشی کن

لب فرو بند از نصیحتهای پی درپی «خلیل»

درس رسوایی دگر تعلیم سودایی مکن عاشقی چیست به جان و دل و سزخندیدن کشته گردیدن و بر خیل ظفر خندیدر شیوهآ ماست که هر لحظه فزونتر بادا شام خون ریختن از ms761 دیدهآ سحر خندیدن خوش نماتر بود از گنج که یابد محتاج از گدایان تو بر ساغر زر خندیدز پرسش خاطر آزرده دلان خالی نیس چند بر گریهآ تلخم چو شکر خندیدن گر دلی رام کنی لاف شجاعت زیباست هنری نیست بر ارباب نظر خندیدن دل صدچاک من از سینه برون افتاده گشت نوروزگلستان جگر خندیدن برق چون جلوه کند شورش باران دار گریهای تعبیه گردید به هر خندیدن خشکی زهد دماغ دل سودازده سوخت یاد باداقدح باده و تر خندیدن که تو را گفت در این غم کده زندانی باش سر برآور چو مه نو به سفر خندیدن چون صدف چشم سیه کرد به دریوزهآ ابر شک ما شور برآمد به گهر خندیدن

نمک گریهآ شادی نچشیده است «خلیل»

بینواکرده قناعت به اثآر خندیدن

...................................... جهان پرده برخاست از رخ کارم به زبانها فتاد راز نهان

1246 مطرب از نو ترانهای سرکن غزل عاشقانهای سرکن کام بخشی نبوده شیوهآ حسن میتوانی بهانهای سر کن زهد و رندی به هم نیاید راست در میانجی میانهای سر کن چند با ابر لاف هم چشمی گریهآ جاودانهای سرکن کعبه و دیر چشمبرراهند سجدهآ آستانهای سرکن ms762

لب مبند از حدیث شوق «خلیل»

بشنو از من فسانهای سرکن رفتیم و دیدیم باکوی جانان . جانهای آباد دلهای ویران بی خویش میبرد تا خلوت یار(1 چون آه عاشق افتان و خیزان از انتظارم در خارخارند جام صبوحئ مرغ سحرخوان خوش آن که گاهی بهر نگاهی می گشت با ما دست وگریبان تا شور لیلی رهبر نگردید مجنون ندانست راه بیابان زخمی که دارم بر سینهآ چاک صد خنده دارد بر عید قربان چون دیدمش مست دوشینه در باغ لب میگزیدند گلهای خندان از بخت وارون تا چند باشم در بحر رحمت آلودهدامان فهمیده باشی خوی زمانه ظاهر نسازی احوال پنهان گلها توان چید گر عشق باشد از خون تپیدن بر خاک میدان

بگذر «خلیلا»(2) از(3) خودنمایی

بسیار منمای زخم نمایان رخ یار است یا آیینهآ اظهار راز است این صباح عید شبهای شکیبایی گداز است یر سحر در خواب و روزش بر سر بازار میبینم سیران را نخستین شیوهآ عجز و نیاز است این چو طفلان حرف عشقی میزنی آهسته آهسته علاج کار خود کن اول افشای راز است این

لبر تیغ مژگان را دلیری کن دلیری رسم و راه ترک تاز است این نباشد نالهآ زار جرس را راه در محمل

رس را راه در محمل برو حاجی به کار خویش کی راه حجاز است این دل محمود آوردم به کف چون ساغر باده تماشا می کنم اکنون سر زلف ایاز است این به زلف و روی جانان روز و شب داد و ستد دارم گل بی تابی اندیشهآ دور و ms763 دراز است این

«خلیل» از دستبرد بی سرانجامی نمیدانم

دل خودکام یا بتخانهآ سوز و گداز است این

1249 حیا را دست پرورد حجابم میتوان گفتن میان عشق بازان کام یابم میتوان گفتن ز بس حیرانی دیدار بر من تاخت می آرد در این سرگشته گردیها به خوابم میتوان گفتن

امتیازی(21 عکس و صورت ا به او تا روبه رویم آفتابم میتوان گفتن

شمن گر رسد زخمی دل من چاک میگرد ز هر جاگرد برخیزد خرابم میتوان گفتن اگر این است بی تمکینی آشفته حالیها در آن زلف پریشان پیچ و تابم میتوان گفتن

کنار آید حدیث کام در بزم شرابم میتوان گفتن یه هشیاری ادب گر مانع بوس و کنار آید

که برق و باد را گرد شتابم میتوان گفتن در این افتادگیها آنقدرها گرم رفتارم که بر سؤال بوسه دارم از دهان معجز آیینت(2چه خواهد شد به دشنامی جوابم می توان گفتن ارد کوه با تمکین صبرم پای برجایی به دریا از شکوه اضطرابم میتوان گفتن چنین کز آرزوی جلوهآ او میروم از خود به هنگام خرام یار آبم میتوان گفتن

چهها دیدم «خلیل» از دستبرد رستم دوران

تکلف برطرف افراسیابم میتوان گفتن هوس را در ره دل راهبر کردن توان نتوان به این سودای باطل ترک سرکردن توان نتوان گرفتم عشق آتش نیست آب زندگی باشد به آن خودکام بی بروا جگر(3) کردن توان توان

«خلیل» آن مصحف رخسار را تا حشر اگر خوانی

نگویم صفحهآ حرفی ز بر کردن توان نتوان شور مرا به جلوه گری ارجمند کن آرایش بهانهآ مشکل پسند کن من خود تلاش بوس و کناری نمیکنم گاهی نوازشی به لب نوش خند کن آبم اگر به رخ نفشانی به بزم کام5باری به راه خویش غبار سمند کن نقدی که صدهزار دلش میخرد به جان آخر که گفت در گرو چون و چند کن گر سرکشی به خاطر معشوق میرسد با خود شکایت دل نادردمند کن رفتن به سیر کشتهآ خویش اختراع کیست نام مرا میان شهیدان بلند کن تا چند در شکنجهآ خواهش به جان رسی خرسند باش چارهآ چندین گزند کن تمکین تمام تفرقه باشد عزیز من این زهر را به مشرب انصاف قند کن

چون ازگل شراب شوی آتش «خلیل»

بر روی خویش دیدهآ ما را سپند کن

ضور میخواهی بر آن مباش که این ماجرا شود روشن

دست باد صبا تا فتاد گرد رهش عجب که دیدهام(1) از توتیا شود روشن

به ساکن بیتالحزن نهفته بگوبه هیچ دیدهآ بیمدعا شود روشن نه بی تو نور به چشمم نه در تنم جان است که آشنا دلش از آشنا شود روشن اگر به گوشهآ مسجد پناه میآرم زگرمی نفسم بوریا شود روشن27)

نفس برآورم از ms765 دل هوا شود روشن شب فراق که نظاره نیست محرم چشم نفس برآورم از بود اگر همه بخت من سیاهزبان چو میرسد به مقام رضا شود روشن سپهر سفله سرم را نمیتواند برد به مجمعی که ز اهل ریا شود روشن(3

سراغ خضر چه گیرم خدا نکو داند

«خلیل» آتش ما تا کجا شود روشن زیاد از هر چه باشد تلخ کامی نوش پیداکن درا در بزم رندان ساغر سرجوش پیداکن از او سرتاسر دنیا نیابی یک نظر(4) خالی چه در بند کشاکش ماندهای آغوش پیداکن عتاب «لن ترانی» معنی بسیار میبخشد مشو نومید چون بیگانه مردم هوش پیداکن

سربسته میگویند با هم مست و دیوانه دل آگاه اگر پیدا نکردی گوش پیداکن حریفان هریکی صد مدعا دارند در حرفی زبان گفت وگو خواهی لب خاموش پیدا کن کمان ناز او را برنمی تابد جهان زورش نمی گفتم دلی هم پنجهآ بازوش پیدا کن به انصافی تسلی میشوم زاهد ز حق مگذر بهشتی خوش تراز آن روی گلشن پوش پیداکن

«خلیل» از سر گذشتن شیوهآ عام است خاصان را

اگر مردی ره بوسی بر آن دوش پیداکن نظر باز است با آیینه تا سرخوشنگاه من دمی صد بار پیراهن درد بر خویش آه من گراز خود یک قدم بیرون روی صد بار میدانی که چون تسلیم گردد برق در پیش گیاه من به تقریب دیت با او مرا در گفت وگو دارد محبت گاه قاتل میشودگاهی گواه من مرا با دوست کار افتاده از دشمن چه غم دارم سر هستی بریدم عشق بس باشد پناه من ز من یک لحظه غافل نیست حسن بیخودی فرما شه اقلیم عشقم اشک و آه من سپاه من

پروانهآ هر آرزو آن جا رسوم عرض حاجت نیست در دیوان شاه من تلاش جانفشانی آن قدرها ms766 در نظر دارم که گردد دلبر نامهربانم عذرخوا چو اشک خویش می گردانمش مجنون صد وادی به راه جست و جو گر کعبه گردد سنگ راه من چراغان میکنم از نالههای آتشین خود شبی ویرانهام آباد اگر گردد ز ماه من من از سیر عدم می آیم از من باد معلومت زطاعتها که می کردم به کار آمد گناه من

تماشایی که قربان گشته از نظارهای دارد

توان حیرت برون بردن «خلیل» از عیدگاه من آن چشم سخن ساز که باشد سر مستان بیخویشتن آورد مرا تا بر مسه جز بر لب معشوق دل آشوب حرام است آن(1) بوسه که تمکین نکند ساغر مستان درمانده تن مردم هشیار خردمند جان بر سر جان ریخته در کشور مستان غافل مشو از ورد شب و ذکر سحرگاه شمع وگل سیراب بود دلبر مستان خوبان همه فرمان بر آن چشم سخن ساز باشد نگه شوخ تو پیغمبر مستان ر میکدهها گشته ز فیض نظر پاک کنج دهن لالهرخان کوثر مستان

سده سرگشتهآ دستار تعینخاک قدم پیر مغان افسر مستان آن قوم که آب رخ حوران بهشتند محوند به پاکیزگی گوهر مستان(1)

بر هر دو جهان صبح صفت خنده زنان است

امید «خلیل» از کرم داور مستان مرا ز خویش بر آور به خویشتن برسان ز قیدها برهانم به تاختن برسان

ی که پرسش حال دلم اراده کنی چو در جواب بماند لبم سخن برسان به کیش اهل مروت کرم تمام خوش است به غربتم چو رسانیدهای وطن برسان صلا به کوی وصالم(2 چه میزنی چندین اگر چنانچه توانی مرا به من برسان رهت به چشمهآ حیوان اگر فتد ای خضر نیازمندی ما را به آن دهن برسان چو گشت گلشن آیینهات فریب دهد گلی از آن به =

گلی از آن به حریفان انجمن برسان حساب مرگ به یک لحظه پاک میگردد علاج خود کن و سامان زیستن برسان صبا زیاده از ms767 این حیف و میل نتوان کرد غبار کوچهآ او را به هر چ شمار ناز بتان را شمار نتوان کرد هزار جان گرامی برای تن برسان

کسی چراغ به خاک کسی نمیدارد

«خلیل» شمع سراپردهآ کفن برسان نفسی به کف نیامد سر زلف صیدبندان همه عمر می سپارم لب خویش را به دندان

ون عاشق نشود چرا زیاده به کمین خویش دارد همه بوی گل کمندان

نروم به هیچ راهی که نمیرود به زندان نشود که همچو یوسف نشوم عزیز دلها به صبا نمی سپارم سخن امیدواری که تو بیخبر نباشی ز دل نیازمندان جب از دل چو سیمت که در او اثر ندارد نکشیدهایم آهی که نسوخت سنگ و سندان ندهی نشان فیضی که نکردهام تماشا شب قدر را چه قیمت بر روز ارجمندان

هوسم به خاطر آرد که «خلیل» یاد آن خوش

چو غبار میفتادم پی بادپاسمندان الفتی داشت شب آن زلف سمن سای به من نیست روز سیهم را پس از این پای به من با فلک شب همه شب دست و(2) گریبان گردم کوتهی گر نکند نالهآ خودرای به من هر که آیینه صفا داد نظربازی کرد این سخن گفت نگاه تو به ایمای به من بر(3) سر کوی وفاگم شوم از خجلت خویش ننماید اگر آن عربده جو جای به من با تو کردم هوس بوس و کناری دوران می گزد ms768 از حسد انگشت به من وای گر سر خویش فدای قدم یار کنم می دهد پیر قضادست تمنای به من عاشق از کوی وفاکی به جفا رو تابد دل کم حوصله شد وسوسه فرمای به من لب لعلی نمکیدم می نابی نزدم نکندعیش جهان بهر چه سودای به مر ای رفیق آن سر کو گر شود آرامگهت به محبت که مرا یک دمه بنمای به من شده محتاج به یک قطرهآ خون چشم ترم یگر این ساغر لبریز مپیمای به من227

کارم اکنون همه باسینهآ چاک است «خلیل»

تنگ کرده است جنون وسعت(5) صحرای به من شرط است در دولت بیدار گشودن چون آینه دیدار به دیدار گشل از دل نگشاید به فسون عقدهآ خواهش زنار توان از کمر یارگشودن

تاکی سر بازیچهآ پندار گشودن(1 عید نظر از دولت دیدار دهد رو رسمی است که گردیده به عشاق(2) مسلم کان به رخ ناز خریدار گشودن سرمایهآ صد قافله غارتزدگی دان در کشور آسودهدلان بار گشودن گر ناخن تدبیر ز الماس برد دست دشوار نماید گره از کارگشودن بهر چه نبندیم ز نظارهآ کونین چشمی که توار

چشمی که توان بر رخ دلدار گشودن

و نگه بازنگردد ماییم و نظر بر در و دیوار گشودن نرگریهآ آتشاثآرت جوش زد از دل بس عقده توانی به شب تار گشودن ر(3 خوان جهان لقمهربایان به کمیتد تاکی دهن شیر ولب مارگشودن

صد تجربه آموخت «خلیل» از نگه یار

از جمله طلسم دل افگار گشودن

1260 در راه یاز بیسروپا میتوان شدن برهمزن شمال و صبا میتوان شدن گریافتی که دوست چهسان آوری به دست آمادهآ هزار بلا میتوان شدن خود اعتبار خود نکنم شیوهآ من است دانستهام اگر نه چهها میتوان شدن(4) شاید که بر سرت فکند سایه زخم عشتق دست آزمای تیغ جفا میتوان شدن زنگ غرض اگر ms769 نکند تیره خاطرت آیینهآ خداینما میتوان شدن بهر دوروزه عمر که خوابی است یا خیال تاکی اسیر درس و(5) دعا میتوان شدن هرگز نیافته است خدنگ نگاه تو ممهمان استخوان هما میتوان شدن جایی که نازش است تنت را به پیرهن ق ربان رنگ و بوی قبا میتوان شدن نقش امید سد سکندر شود به راه با آه خود مگو به هوا میتوان شدن خرسندی ای نهاد اگر پای در میان فرمانروای ملک قضا می توان شدن

پرده اگر کشد «خلیل» از رخ بی خودی دلم

روی حبیب میشود باعث رونمای من ز من به یار دل آرای(5) من خبربرسان مجال حرف اگر نیست در نظر برسلر هنوز صبح نگردیده شام نزدیک است سری ز خواب برآور دم سحربرسان مقید خود اگر نیستی شوی دلدار6)غبار راه مشو سرمهآ نظر برسان نه بلبلی تو نه پروانه شمع و گل چه کند ms770 می جدایی یاران محتضر برسان صبا به آن سر کو گر گذار خواهی کرد سلام من به دعاهای بی ائر برسان

«خلیل» راه تو با آرزو یکی است یکی

مقام منزل عنقاست بال و پر برسان

1263 عشق کاری است ماورای فنون از جنون منتهی شود به جنون به زبانم حکایتی گر هست خونی لفظ ودشمن مضمون نقطهآ بیمدار دایرههاست فکرگردونشکار افلاطون دشمن و(2) دوست را چه شکوه چه شکر من که از خویش نیستم ممنون همچو من شعلهای ندارد یاد دودمان ملامت مجنون میتوان خواند سحر را اعجاز گر به معشوق درگرفت فسون آه سرگشتگان خاکنشین یکهتاز قبیلهآ گردون هر زمانم هزار رنگ نمود عشق بازیچه ساز بوقلمون

به تماشای یارکیست «خلیل»

تشنهلب(3) در کنارهآ جیحون

1264 چه بازماندهای از خویشتن سواران بین سری ز جیب بر آور صفای یاران بین از این بر فلکت ناز میرسد معلوم اگر به یار رسی قدر خاکساران بین کمند ذره به خورشید تابدادهآ کیست قرار خاطر ما مشت بیقراران بین میشه حاضر و آماده است طوف حرم تو عیدگاه به خونگشتن شکاران بین نمیشوند تسلی ز دستگاه وصال(4به بینیازی خیل امیدواران بین

دهند آینه را امتیاز بر عاشق

«خلیل» قاعدهآ ناز گل عذاران بین امشب نگار سروقد دلنواز من آید به سیرگلشن سوز و گداز من گوید به صد زبان و زند خنده همچوگل شرح نیازمندی من بینیاز من دارم هزار شکوه ز عشق بهانهسوز کوتاه کرده حسن زبان ms771 دراز من من خود ز خوی خود زنم آتش به خویشتن تا چیست حکم پادشه سرفراز من غیر از نگاه حسرت چندی ز دور دور گل ریزیای نکرده دگر چشم باز من جز آن(2) که در دل تو ندارد سرایتی دیگر کدام بهره ندارد نیاز م عرض کدام حاجت نایاب خود کنم نامهربانتر است ز من کارساز من توان نهفته داشت نظربازی مرا آیینهها شدند زباندان راز من

فهمیدهای «خلیل» که آن گرم خون حریف

چون داشت عزت نظر پاکباز من نمی آید دو کار از حسن و عشق(3) پرهیزکردن از آن دیدارنمودن از این ترک نظر بر دچار من نشد منصور تا بویم دهانش را چه رخ برمی کند در عشق بازی ترک سرکردن توانی گشت در آیینه صورتخوان هر معنی مسلم نیست خود را رونمای یکدگر کردن عفاک الله خوش از دیده پنهان آمدی در دل نمی بایست این بی طاقتیها را خبر کردن ز هجر و وصل خرسندی ندیدم فاش میگویم به حالم گر توانی می توان فکر دگر کردن21

اگر این است عشقآ از حسن میباید حذرکردن چه گلها چید یوسف از زلیخاشهرتی دارد

به کوه آرزو بایست دستی در کمر کردن چرا بر حالت فرهاد خندد کبک بی پروا وفا تردستیای دارد که سازد سحر را حیران پسر راکی تواند دیگری دور از پدر کردن اثرآ مطلوب افتاده است از فریاد بی حاصل دگر سودی ندارد ناله را آتش اثر کردن شهادت همچو آب زندگانی تشنهآ صحبت همین عشق است در آیین مشتاقان جگر کردن حریف انتقام آسمان دانم نخواهی شد ندارد این قدر اقبال بر دشمن ظفر کردن اگر با پستهآ شور تو لافد حق یاریها به این تلخی نباید ms772 خندهآ تر بر شکر کردن

«خلیل» از عشق هستی سوزپیش ازمانی و(1) آزر

ز من آموخت بت زنار را زیب کمر کردن ایوب یافت شأن شفا(2) درد من همان در خم نماند باده(3 رخ زرد من همان عاشق هوس پرست شد اغیار جاننثار4) بیمار آرزو دل بیدرد من همان گشتم غبار و دلبر غالب حریف من باد صباگماشته برگرد من همان نقش دو کون اگرچه ز ایام بردهام مرهون فرصت است به او نرد من همان بلبل ز نالههای پریشان(5) خموش گشت آتش فروزی نفس سرد من همان از دفتر زمانه نماند حقیقتی فهرست روزگار بود فرد من همان زهرآبداده تیغ بلاگر شود بلند آرام جان حادثهپرورد من همان پیش فلک همین نه سپز سر فکنده م در ترک تاز دشمن نامرد من همان

وجد و سماع صومعهداران فرو نشست

بیهوشی «خلیل» هم آورد من همان

پی دنیا پرستیدن چه در ارشاد میکوشی

«خلیل» بتشکن گرمیشوی لاف رشادت زن چو بوی گل نمی آیی اگر از خویشتن بیرون بهار آمد توان آمد به گلگشت چمنب اگر از سنگ پرسی سرگذشت مهربانیها زبان تیشه می آید گواه کوه کن بیرون ز خاموشی چه آتشها که سر زد شمع را از سر مرا از خویشتن می آورد آخر سخن بیرون به قد دیگری ms773 کی راست آید جامهآ عزت که یوسف را به ذلت آورند از پیرهن بیرون زبان آتشین سر می دهد بر باد رسوایی چو شمع سرکشم تا چون برند از انجمن پیرون به دست صد پریشانی است هر تار گریبانم عجب دارم که این سررشته آید از3 اگر صید حرم کز آرزو خون بحل دارد6 ز بزم باده چون آیی(7) به عزم تاختن بیرون سفز هنگامه آرا بود در منزلگه عنقا که می آورد ما را آرزویت از وطن بیرون کی از جانباختن بر هم خورد سررشتهآ عاشق می آرد اجل دامان یار از دست من بیرون51)

مسلم میشدی در کعبه و بتخانه فرمانت

«خلیل» آسا اگر می آمدی از خویشتن بیرون

1270 بیخبر جلوه گاه یار است این عید نوروز نوبهار است این هر که از کوی یار می آید همه گویند از این دیار است این پی دل چند دربهدرگردی همره اشک در کنار است این سنگ را موم میتواند ساخت گریهآ آتشیننگار(1) است این چمن کام(2) میزند راهم ائرگریههای زار است این در پی انتقام خصم مباش راستی کار روزگار است این خندهآ چاک سینه میگوید کار پنهان آشکار است این اشک گلگون به چهرهآ زردم رخ کار صد اعتبار است این این که در کوی یار سیر کنم نمک زخم انتظار است این

باده خوردن «خلیل» بر رخ یار(3)

صلهآ شعر آبداراست این نوای آه سحژ جان شکار بلبل کن اگر چنان نتوان بود کار بلبل کن خیال یار اگر نقش بستهای در دلدمی برآر جهان را بهار بلبل کن چنین که شیفتهآ حسن آب و رنگ گلی نظارهآ چمن و خارخار بلبل کن پاس خاطر یاران چمن شود دلتنگ گل بهشت شوی(4) اعتبار بلبل کن حضور خواب که غفلت نتیجه می بخشد نثار نالهآ شبزندهدار بلبل کن مرا که ترک هوس کردهام به خود بگذار چمن چمن گل رعنا به کار بلبل کن

کشند ms774 مردم بیگانه هم تعصب هم

«خلیل» آه سحرخیز یار بلبل کن

«خلیل» این نیم جانی هست پیشش میبرم شاید

میان ما و تیغ ناز او سودا شود روشن اگر به پنجهآ صد شیر بایدم بودن از آن به است که بی بیر بایدم بود

چه لازم است که دلگیر بایدم بودن در این دو روز که هنگامه ساز یک نفس است چه لازم است که د من آن بهشت نخواهم که چون گداچشمان گرسنهآ شکر و شیر بایدم بودن

ز آن که مست بادهآ تدبیر بایدم بودن اگر هلاک شوم در خمار بهتر از آن خوش آن که در سرکویت به دام آزادی ز آه خویش به زنجیر بایدم بودن خوان نعمت الوان حسن کی تاکی تمام عمرز جان سیر بایدم بودن صباح عید که دشمن به یاد دشمن نیست به فکر نالهآ شبگیر بایدم بوا ز دست یار به تکلیف بوسه گیرم جام رهین منت تقدیر بایدم بودن به این ملایمت طبع آرزودشمن5شکست خاطر شمشیر بایدم بودن حکایتی است که تن درنمی دهد به خیال شکارافکن نخجیر بایدم بودن

«خلیل» عشق اگر این بهانه آراید

شهید سعی به تقصیر بایدم بودن

بس است راهنماگریهآ روانهآ من به پیشگاه وصالت که ناله محرم نیست به این طریق که عنقامنش برآمدهام وصال یار کجا پی برد به خانآ در آن چمن که گل از دور دور میگردد به روی دست صبا باشد آشیانهآ من

درید شهرت شعرم به هر دیار «خلیل»

هزار کوس سکندر به شادیانهآ من یاری که جان نثار کنم در هوای او جز او هر آن چه در نظر آید فدای او عشاق نام دار به خلوتگه وصال مطلب نداشتهاند به جز مدعای او در دیدهام اگرچه نشد یار را مقام بیرون مباد از دل دیوانه جای او

معلوم شد ندیده رخ دل گشای او از زلف حوز دام به راهم کشد بهشت معلوم شد باید به کام یار شود کار عاشقان خود را فدای خویش نمایم برای او اظهار حال خویش چه حاجت برکریم جهدی کن این قدر که شوی آشنای او صد جان دهد به یاد جفای نکردهاش بی چاره دل که داشت امید وفای او

رازها که دل ز خداداشت در حجاب با یارگفت نالهآ معجزنمای او لک بار حرف کام نشد روکش زبان گشتم هزار مرتبه دست آزمای او او جای باده میخورد از ناز خون من من آبروی خویش کنم خاک پای او

دلدار اگرچه سرخوش صد بی مروتی است

نومید نیستیم «خلیل» از خدای او

1276 یار شد هنگامه آرا بیش از این خودرا مش پیشکاری ms776 کن قدح پیمای استغنا مشو دام الفت پاره خواهد کرد دور روزگار حالیا در قاف سرحد فنا عنقا مشو کار دیگر غیر جانبازی در این بازیچه هست از سر عشق بلا آیین به کشتن وا مشو آب گوهر را چه نسبت میتوان دادن به سیل تا توانی قطره بودن جان من دریا مشو منصب افتادگی بر عرش دارد تکیه گاه سرفرازی مطلب افتد پیش خود برپا مشو گر دلت ملک سکندر می کشد یا آب خضر جز در اقلیم وجود خود جهان پیما مشو بینیازی می پسندد قدرداندلدار م دولت دیدار خواهی والهآ دنیا مشو روز محشر را زبان با رسم امروزی یکی است هر کجاگم میتوانی شد ز خود پیدا مشو جلوهآ جانانه در دل بزمگاه آراسته ینقدر منت پذیر دیدهآ بینا مشو بیبلد نتوان به راه جانفشانی پا نهاد بشنو از من یک زمان از بی خودی تنها مشو بادهآ دوران خمار آلود صد آشفتگی است رحم کن بر خویشتن بدمست این صهبا مشو

حق شناسی پاس یاران داشتن باشد «خلیل»

با خدا یکرو اگر گردیدهای با ما مشو منکر عاشقان مشو وادی بلهوس مپو هر که برون رود ز خود صدق نماکه اوسب دیو هوای نفس را خون هوس به شیشه کن تا مگر آدمی شوی یا پری فرشته خو ناز کشند دلبران عاشق بینیاز را کشتهآ بیدیت مشو بر سر کوی آرزو بس که ز درد عاشقی گرد نشسته بر دلم پای به کوه اگر نهم تا به کمر رود فرو حالت خویش گفتهام با مه مهربان خود محرم راز عاشقان گرچه نبود گفت وگو از من بیریا بگو زاهد خودپرست را بهر خدانمی کنی ترک نماز بی وضو یار یگانه را مگر همدم خویشتن کنی نقش دو کون سربه سر از ورق نظر بشو

زد از کرانهای در طلب که می دوم کوچه به کوچه کوبه کو با همه دانشم نشد گوش زد از کرانهای ms777 در طلب

گردن شیر می کشد عشق به قید تار مو بستهآ زلف دلستان گر شدهام چه میشود

گرچه «خلیل» خودنما شهره شده است در وفا

بر سر کوی آن بلا نیست چه شد کجاست کو نالهآ بلبل ز خموشان تو بوی گل از خانهبهدوشان تو شرح چه گویم که ندانم چههاست در نمد آینه پوشان تو یک به یک اسرار مرا فاش کرد نرگس بیهوش سروشان تو جام جم آیینه گرو میکند بر لب خاموش خروشان تو هفت زمین در رهت افتادهای نه فلک از حلقه به گوشان تو خضر و مسیحا نشناسند چیست مرتبهآ خویشفروشان تو

چند «خلیل» این همه بیداد چند

کرد کبابم دل جوشان تو شوق بهانهسوز جهان خراب کو این کهنهفرد را رقم انتخاب کو ما خود همیشه خونی حرف شکایتیم تشریف ذره پروری آفتاب کو دست امید شستهام از آب زندگی کو جلوههای شوقفزای سراب کو

رگذشتهای یک حرف پوست کنده ز چندین کتاب کو عمری به جادهآ خط مسطر گذشتهای رگز خمار عاریتم برطرف نشد آن نشئهای که میطلبم در شراب کو ما از کجا و دیدن روی تو بیحجاب از شرم سوختیم خدا را نقاب کو

گر لاف عشق لاله رخان میزنی «خلیل»

منشورنامهآ ستم بیحساب کو

1280 بیا در دیر(1) استغفار بشنو ز هر لب گفتوگوی یار بشنو تمنای سر سوداییام را در آن کو از در و دیوار بشنو چو شبنم آبروی گلستان باش ولی صد سرزنش از خار بشنو ز مستیهای جام شوق منصور دل آرا نکتهها(2) از دار بشنو نمیگویند اگر عیب تو در بزم یکایک از پس دیوار بشنو حدیث صوفی خلوتنشین را به عبرت بر(3 سر بازار بشنو نخواهی کرد از حرفم زیانی برای امتحان یک بار بشنو چو پرسیدی ز اوضاع زمانه زمانی از من بیکار بشنو شنیدی ماجرای سبحه صد بار یکی از حلقهآ زنار بشنو

«خلیل» احوال کام تلخ ما را

به آن شیرینی گفتار بشنو مرگز نبودهام نفسی بی رضای تو بجاشد یگانه مطلب من مدعای تو ما و تو را ز(2) بلبل وگل نیست نسبتی بلبل هلاک نالهآ(5) من(6 گل فدای تو از تیغ ناز گر کشد آن خوی سرکشت ای دل به قاتل تو رسد خونبهای تو گل سینه چاک گشته چو مستان جام شوق گویا فتاده در سر گلشن هوای تو برگ نشاط سازکن و جام عیش گیر گو تشنهلب بمیر ز غم بینوای تو

امیدوار باش «خلیل» از جناب دوست

با او نکرده عرض کسی ماجرای تو یاری ای گل به خار حیف از تو حیف از تو هزار حیف از تو می و معشوق وکنج خلوت(2) امن نیستی کامکار(3) حیف از تو بر تو بسیار دست یافتهاند رنج خواب و خمار حیف از تو از تو یک اهل دل نشد خرسند گردش روزگار حیف از تو اخترم را نسوختی آخر آه آتش شرار حیف از تو روز وصلی ندیدهای در خواب ms779 چشم شبزندهدار حیف از تو همه جا چون نیاز بلهوسان میشوی آشکار حیف از تو نشدی آشنای آن بر [و](4) رو نگه بیقرار حیف از تو

این چنین گر «خلیل» خواهی زیست

تا به روز شمار حیف از تو شود گر دل ناکام شود شاد از تو چند تا چند کنم ناله و فریاد از تو ن سیه روزتر از آن که توانم گفتن لاله افروخته شمعی به ره باد از تو در قیامت که غنیمان به غنیمان(5) نازند از که نالد دل سودازدهام داد از تو بردهام بیشتر از غیر ز خاطرآ خود خویش را در نظر آرم چو کنم یاد حسن و عشق از چه خجالتزدهآ هم باشند شور شیرین ز

شور شیرین ز تو بی تابی فرهاد از تو کس رویت چمن نور کند آینه ر نشود بهر چه ویرانهام آباد از تو

ز صاحبنظرانش میبود گر نه از دیده نهان بود پریزاد از تو

منکر خود شدن از خصم تسلی گشتن

یاد داریم «خلیل» این همه ارشاد از تو ای بهار آفرینش جلوهآ رفتار تو دیدهآ آیینه حیرانماندهآ دیدار تو هزار امیدواری عشقبازی میکند شوکت بال هما باگوشهآ دستار تو گر نگاه از ننگ آلایش نمازی میکنی2 دولت دیدار(3 گردد دیدهآ بیدار تو لعنه بر دشمن مزن ایمن مباش از روزگار گر پسند دوستان گردد سراسر کار تو صد بهار از آرزویت جامه بر تن میدرند(4 نونهالان چمن سودایی بازار تو ذکر هستی گر نسازی ورد صبح و شام خویش تار تسبیح ملایک میشود زنار تو آتش ms780 دوزخ چراغافروز آه سرد من جلوهآ طوبی زکارأفتادهآ رف میتوان دامان نور از سایهاش لبریز کرد آفتابی نقش اگر سازد(5) بر دیوار تو آرزوی یار(6) را از خویش هم در پرده دار تا نگردد گوش گردون محرم اسرار تو

وصف رخسار که آیا بر زبان داری(7) «خلیل»

خنده برگل میزند رنگینی اشعار تو حکایت میکند آزادهای این داستان بشن حدیث دل اگر نشنیدهای احوال جان بشنو به هر مجلس که حرفی از حریفان طرح میگرده تو هم افسانههای خویشتن را در میان بشنو

«خلیل» این نکتهات(2) بسیار ناشایسته مییابم(3)

که میگویی بیان شوق را از این و آن بشنو دل اندیشه گدازم که اثرهاست در او خبر از خویش ندارد که خبرهاست در او در طلب کوش که از خضر شنیدم بسیار هست راهی که به هرگام خطرهاست در او ساده کن آینهآ خویش زنقش دو جهان به کجا میبری آن دل که دگرهاست در او ای که خوکردهآ بیحاصلی هجرانی چمن وصل ندانی چه ثمرهاست در او هنر خاص هوس دست برد از صد ننگ نگ عشق است که بسیار هنرهاست در آسمان مردمک دیدهآ خود میداند اختر تیرهآ ما را که نظرهاست در او

ود دوی شهربه شهر محرم خلوت ما شو که سفرهاست در او چند بیخود ز پی سود دوی شهربه شهر شب وصلم که ms781 برد دست ز ایام فراق هردم

ز ایام فراق هر دم از نالهآ خودسر چه سحرهاست در او

ان دل چند خوری در غم شیرین کامی تلخی کام مرا بین که شکرهاست در او و سیه روز به خود رحم نداری چه کنم نفسم شعله شد از نکته شررهاست در او بحر از رشک به خود تیغ کشیده است ز موج صدف دیدهآ ما طرفه گهرهاست در او

پیرارشاد همین نکته به من گفت «خلیل»

هر که از خویش برون رفت ظفرهاست در او

1287 حیرتزده جان از تو دل از تو سرم از تو رسواتر از آنم که شود باورم از تو تا پرده ز رخسار دلافروز کشیدی شرمندهآ من گشت نصیحتگرم از تو صد مرتبه مهمان وصالت شده باشم یک بار نشد کام دلی نوبرم از تو گرم است ز من سلسلهآ سبحهشماران هرچند که هنگامهآ صد کافرم از تو فرداست که اعجاز لقب گشته خطابم امروز اگر نام شد افسونگرم از تو ار بحر ملامت که عدم دام کنار است بر باد فنا چند رود لنگرم از تو ویرانهام از گریهآ خونباژ چمن شد گل بر سرگل ریخته چشم ترم از تو

افسانهآ خرسندشدن باورم از تو دیگر نتواند شدن از وعده خلافی افسانهآ خرسندشد

بنم آتشگه گبران شده دل در برم از تو از شرم رخت گل عرق آلودهآ شبنم هرگزگله از طالع ناساز ندارم بارید به من سنگ بلا یک بار لب خشک من از اشک نشد تر گرداب شود چند به کف ساغرم از تو حیرانیام از هر چه توان گفت گذشته درهر نفسی روکش صد محشرم از تو جز داغ ستم چاک جنون زخم ملامت بر چهره نخدید گل دیگرم از تو

فرداست پشیمانشده از قتل «خلیلی»

گر بر سر این حرف نیایی سرم از تو

1288 از آن شد دیدهآ نظاره پردازم مقام ا که میبندد نگاه حیرتم ره بر ms782 خرام او گر از خود می روم بیرون مگو بیهوده می گردم به دورافتاده ای چون خویش می آرم پیام او لی کز عشق میگردد چراغ صحبتش روش حسد دارند با هم تا قیامت صبح و شام او میدانم چه آسایش بود از یار(1) نایاب که هوشم میبردگر میبرم ناگاه نام او و آن هرگز به احوال دل خودرا نپردازم به جان خویش میلرزد دلم از انتقام او مرا بی دوست از هستی نشانی نیست پنداری سر خویشم نباشد تا نیام سرخوش ز جام او

«خلیل» آخر تو هم نامی برآور فرصتی داری

غزل خوانند هفتاد و دو ملت چون به نام او بس که رخسار تو در دیده کند جلوهآ نو میتوان از نظرم شیفتگی کرد درو هر کجا هست به کوی تو رهم میافتد تا کمر سوده شوم در ره(1) اگر از تک و دو

الی گردمگاه فرهاد خطابم شده گاهی خسرو در هوای تو زبس حال به حالی گردم زاهد شهر که در طفل مزاجی پیراست عید نوروز وصال است بر او جا هر طرف دیده گشایم چمن نور شود شمع نظار

شمع نظارهام از روی که دارد پرتو جای رحم است حریفان نصیحتگر ما نشنیده است که عاشق نشود دین و دل چیست که سد ره عارف گردد دو جهان در نظرم قدر ندارد یک جو دام در راه دل ما نکشد طرهآ حور خویشتن را به تمنای تو کردیم گرو

همه مهمان وصالند حریفان «خلیل»

تو هم ازگرسنه چشمی به امان باش برو گم گشتهام به کار خود از جست و جوی تو نشنیدهای که می گشدم آرزوی تو با خضر سیر عالم گم گشتگی کنم کو بخت این که ms783 سرزده آیم به کوی تو از محرمان کعبهآ کامم(2) امیدوار تا همچو صبخ دیده گشایم به روی تو بازآ به روی شور جنونم چو نوبهار تاکی نسیم صبح دهد مژده بوی تو روزی هزار مرتبه افزون زخویشتن خالی شوم که پر شوم از آرزوی تو صاف خضر به کاسهآ مجنون گذاشتم37 جان میدهم ز حسرت لای سبوی تو

منکر چه میشوی که ندانم «خلیل» کیست

از خویش دیدهبستهآ روی نکوی تو از کوی یار تا بتوانی جدا مشو بیهوده گرد هر چمنی چون صبا مشو ایمان اگر به مشرب رندان نیاوری کافر مگرد و امت اهل ریا مشو دنیا از آن گذشته که پایندگی کند سرگرم مهربانی این بیوفا مشو یوسف چهها کشید ز رشک برادران با خویش هم برای خدا آشنا مشو معنی شناس شوق به هر صورت آشناست جاهل مباش پیرو چون و چرا مشو فهرست کامرانی شاهان نظاره کن امیدوار سایهآ بال هما مشو در عشق صد طریق شهادت رواج یافت تا کشتهآ وصال نگردی رضا مشو بسیار نازک است مزاج غیور حسن چندین دلیر در سخن مدعا مشو

از اشک و آه بی اثر خویشتن «خلیل»

در باغ دهر رهزن آب و هوا مشو

* از تو سر شاهان به خاک درگه از تو کجایی ای جهان در وهوه از تو نه من بر دار منصورم چنین زار که زندانی است یوسف در چه از تو که باشد گل که خود را وانماید خجل گردیده خورشید و مه از تو به هفت آب از تمنا شستهام دست دل خرسند و جان آگه از تو حساب زندگانی را ندانیم یکی از ما اگر باشد ده از تو به سودایت نه دین دارم نه دنیا ز هر سو ms784 بسته شد بر من ره از تو اگر من مسند آرایم عجب نیست گدای کوچه گردی شد شه از تو

«خلیل» از ما تنکظرفان چه آید

اگر سرجوش ساغرگر ته از تو

راکند خوی تو بی پروا جدا از تو که خواهد خواستن روز قیامت خون بها از تو دو عالم کامرانی انجمن سازند اگر یک جا تو دشمن دوست را خواهد دل بی مدعا از تو نداری تاب عاجزنالی عاشق ز خودرایی مگر ما ناتوانان را کند راضی خدا از تو چه باک از آن که رنجیدند اکثز دوستان از من به کشتن میتوانم ساختن خود را رضا از تو وصال یار حیرت آفرین مستغنی افتاده نمی آید به یاد

نمی آید به یادت تا نگیرد رونما از تو مرا گرمی کشی از رشک اگر می سوزی از غیرت شه اقلیم بیدادی که پرسد ماجرا از تو به خودکامی توانم باج از عنقا طلبکردن دل آزادهام افتاد در دام بلا از ت کی از دل می تواند کرد بیرون طعن اغیارت به صد شمشیر نتوان ساختن ما را جدا از تو اگراین است شوق جان فشانیها که من دارم شهیدان معذرت خواهند در روز جزا از تو که می دانست عاشق کیست یا معشوق چون باشد نمی شد گر جهان آرا وفا از من جفا از تو

بهشت جاودان باشد «خلیل» از سینه چاکانت

شود خرسند اگر در عشق یار خودنما از تو تا چند گردیم در دهر بیرو درماندهآ این شرمندهآ او شوق تو بی باک ناز تو خودسر ماییم و یک دل آن هم کجا کو شمشیر دوران با ما چه سازد بسیار بسیار جستیم از این جو با ناتوانان افتادگی سنج پر آزمودم آن زور بازو رندان بیکار عید تماشاست من بیمحابا دلدار(2) بدخو ما را به نیرنگ بردند ms785 از ما آن جعد جادو آن خال هندو

اکنون نیاید شبها به خوابم روزی گذر بود ما را در آن کو

عشق فسونساز دایم کشیده از استخوانم تیغی به پهلو

گفتم «خلیلت» خوش شکوه ناک است

گفتا چه پروا مینال و میگو من کیام آواره گردی در ره مقصود تو کعبهآ نظارهام روی بهار آلود تو چند تا چند از وصالت درد ناکامی کشم11 گرچه میدانم زیان ما نباشد سود تو گل که باشد تا به رخسار تو سنجد خویشر در خوی خجلت بهشت از آتش بی دود تو هر سحر با دیدهآ عاشق تماشا آفتاب می کند آیینهآ خود روی نوراندود تو تا بساط شادمانی چند دوران دورنگ خونی صد شادمانی بود غم فرسود تو عاشقی درماندهآ تمکین خرسندی مباش دیرتر از دیرگ گر توان ساغرزدن با یار از خورشید و ماه آسمان را داغ دارد اختر مسعود تو خواه عاشق باش خواهی بلهوش مطلب یکی است ترک کام خویش باشد بهترین بهبود تو

در چمن بر یاد رخسار که مینالی «خلیل»

گل زند بر خویش آتش از نوای عود تو هر چه نقش دین و دنیا دارد از دل پاک به کام اگر این است در چشم تمنا خاک به باده گر آب است رعنایی به آتش میکند گر به دست افتاد یار مهربان بیباک به غافل از منعم شدن معراج کافرنعمتی است سجدههای سهو می خواران به پای تاک به مهربانیهای غم خواران مکرر دیده ام از نوازشهای ایشان کینهآ افلاک به زاهد آلوده دامن ناز تمکین میکشد می پرستان را سماع شعلهآ ادراک به باغبان انصاف می خواهم اگر داری کجاست2 در چمن گل خوب تریا روی آتشناک به

یار با من مهربانی ms786 میبرد از حد «خلیل»

گرم خونیهای آتش با خس و خاشاک به زهری که میدهی به تکلف چه فایده چون ما شدیم کشته تأسف چه فایده آن را که نیست دیدهآ روشن به روزگار گر برخورد به صحبت یوسف چه فایده راه وصال یار ندارد نهایتی(2) در هر قدم هزار توقف چه فایده با بلهوش حدیث محبت نگفتنی است بر آتش فسردهدلان پف چه فایده هر رگ به قصد صید جهان دام کردهای بیدرد از تلاش تصوف چه فایده مردان نبودهاند پی انتقام خصم(3) انداختن به روی فلک تف چه فایده اشق ز نالههای پریشان شود نهال دیگر مگوز آه ترادف چه فایده جان باختن به شاهد مطلب نشان دهد چندین(4) به کار عشق تصرف چه فاید

سررشتهآ مراد به دست من و تو نیست

فارغ نشین «خلیل» تأسف چه فایده امروز مرا چاشنی کینه نمانده آن آفت سنگین دلی(5) دینه نمانده همسایه ز همسایه فتاده است به راحت از دست گریبان دریام سینه نمانده هرچند که بر گرد دل خویش برآیم جز عکس رخ یار در آیینه نمانده(4) لب با نفسی(7) سوخته دارد شکرآبی

رآبی حق نمک صحبت دیرینه نمانده عمری است که فارغ شدهام از غم و شادی ایام مرا شنبه و آدینه نمانده

گر هر دو جهان تشنه برآیند به خونم

ما را چو «خلیل» تو به کس کینه نمانده ساقیا مژدهآ پیداشدن یار بده بیشتر یک دو سه پیمانهآ سرشار بده حرف زاهد غرض آلودهآ چندین حسد است تو همان(1 ساغر نوشین ده و بسیار بده ms787 بگویم ز تو خودکام چهها میخواهم به من از آن دهن انگشتر زنهار بده

را دو سه بوسی که دهی جمله به یک بار بده طاقت ریزه خوریهای هوس نیست مرا دو دولتی بیشتر از دولت خرسندی نیست نگه گرسنه را نعمت دیدار بده در بهشت سر کوی تو اگر نیست گذار گاهگاهی به غلط وعدهآ گلزار بده خم زلف که زنار کمربستهآ اوست یک دو سررشته به دست من بیکار بده چند بر چاک گریبان اسیران خندد داد ما خسته دلان کوری اغیار بده دل ما را که نهان بردهای از سینهآ ما بده ای شوخ هوس پرور عیار بده تو کنی هر چه شود(2) سعی چه تقصیرکدام رخ برافروز و(2 مرا دیدهآ بیدار بده

بر «خلیل» از اثر خلق(4) تو(5) آتش گل شد

لطف کن لطف کن انصاف من زار بده چون به سودای خط او رو به من کرد آینه آن قدر گفتم که چون طوطی سخن کرد تا مگر رند نظربازی برآید از میان بر سر بازار رسوایی وطن کرد آینه

مت که بردارد نگاهم را ز خاک رفته رفته خویش را سیمین بدن کرد آینه آرزوی دیدن خود داشت بی پروای من ناز برگلهای رعنای چمن کرد آینه طوزبی تمکینتر از من در تماشاگاه اوست حیرتی دارم که این منصب چه فن کرد آینه

بر امید بوسهخوردن از لب جانان «خلیل»

جمله تن مانند من خود را دهن کرد آینه

1301 خط شوخت که ماه از او گرفته از افسون نکته بر جادو گرفته نه تنها خضر خط با آن لب آموخت خدا هم ms788 جانب آن رو گرفته هلاک چشم خودرایت که هر دم نگاهش راه بر آهوگرفته به هر نظاره صیاد خط دوست هزاران دل به دام مو گرفته اسیراوست گر راهب اگر شیخ دو عالم را به یک نیرو گرفته رخش تا آتش افروزی عیان کرد نگاهم(1) شیوهآ هندو گرفته مرا تنها نه آن خط برده از دست که هرکس داشت هوشی او گرفته نگاه سرکش نازآفرینش ره نظاره از هر سو گرفته ادای شیوهآ دلبردن از خلق هلال عید از آن ابرو گرفته

«خلیل» از ماگریزان چون نگردد

مزاج یار آتش خو گرفته(2)

در کوچهآ خودکام «خلیل» از دل خرسند

افتادگی ما به چمیدن نبرد راه

1303 نگاه شوخ تو سر کرده صد بلای که چه کمین گشاده به دلهای مبتلای که چه به سهو از دل اهل نظر نمیگذری ز دیده بازگذارم در سرای که چه از کار بستهآ دل عقدهای گشاده مگر شکستن سر زلف گره گشای که چه(3) سراغ راه ندارد به کوی آن خودکام دویم چند به دنبال رهنمای که چه فسون مردم بیگانه با تو درنگرفت چه دردسر دهم از حرف آشنای ms789 که چه رموز کوتهی روزگار طرح مکن شود فسانهآ بی حاصلی رسای که چه وصال چارهآ عاشق نمیتواند کرد به دیر و کعبهآ فروشی خداخدای که چه اثر در آن دل نامهربان ندارد راه ملال خاطر عشاق از دعای که چه(3) به آفتاب قناعت نشسته روشن باش سیاهرو شوی از سایهآ همای که چه

به نقد جان نتوانی وصال یار خرید

«خلیل» صرفه کنی جنس ناروای که چه

طرفه آتشنفسی گشت «خلیل»

از که آموخت سخن دیوانه نظر بگشای بندی بر زبان نه به جانان حالت دل در میان نه شراب و شمع و شاهد چون شود جمع متاع دین و دنیا بر کران نه چه لازم درد ناکامی کشیدن مجرد گشته(3 داغی بر جهان نه طریق عشق بازی جانفشانی است در این وادئ قدم از خود نهان نه مگس گیری مکن عنقامنش باش به شاخ بینیازی آشیان نه اگر زخمی رسد در کار دل کن اگر داغی به دست افتد به جان نه نمی دانم که فرموده است یا رب که منت بر زمین و آسمان نه ز خواهشهای بی جا رفت بر باد به دل دستی برای امتحان نه بیان کن هر چه دل خواهد به جانان گواهی نیست تهمت بر زبان نه به راه کوی آن رعنای خودکام دلی هرگام از بهر نشان نه

«خلیل» از بزم زهاد ریایی

رخ امید بر دیر مغان نه

مرغ نظر است عرش پرواز تا کرد ز آب و دانه توبه

بیداد خمار روز فرمود ما را ز می شبانه توبه رنجیدهام از شراب وشاهد زیباست در این میانه توبه گاه از وصلم کشد گه از هجر از این دل صدبهانه توبه صد بار فزون شکسته باشم در صحن شرابخانه توبه

آنها که «خلیل» کرد در دهر

باشد اکنون نشانه توبه

1307 نبود اگر ز ازل ارجمند پروانه نمیفکند به آتش کمند پروانه سوار شعله تصور نمود آه مرا دلیر تاخت به میدان سمند پروانه به جز نگاه سراسیمه گرد حیرانم نکرد شمع جمالت پسند پروانه مرا به آتش رخسار یار کار افتاد اگر ز شعله شود بهرهمند پروانه هوس به آب نیفکند اگر بساطش چرا کشید ز آتش گزند پروانه به غیر من که گل از نالهام بهار کند ندیدهاند دگر شعلهخند پروانه روا مدار که من چشم زخم خود باشم بر آتش گل رویت سپند پروانه هوای شمع قد یار میزند راهش زیاده می پرد از خود بلند پروانه ز آفتاب ژخت ذرهوار برگردید هزار پاره فزونتر کمند پروان من آن زمان که تلاش وصال میکردم نمی گرفت برای چه پند پروانه عمال یار کشیده است پرده از رخ رو به خویش چند توان گشت چند پروانه

«اخلیل» راه به آتش نمیفتاد مرا

به سیرگلشن خویشم فکند پروانه

1308 نگاه دیدهفریبت بهار میخانه هزار بوسه ز شوق لب تو دیوانه تو را نظاره نمودیم حق به جانب ماست ز آشنایی خود گر شدیم ب مرا نه کعبه ms791 تواند ز راه برد نه دیر برون دویده ز خود را چه کار با خانه از آن زمان که گرفتار نفس حیله گرم حدیث آدم و ابلیس گشت افسانه هنوز منصب مستی نگاه یارنداشت که فتنه بر سر من میشکست پیمانه هانه جویی معشوق مهربانی شدنهال کرد مرا شیوههای رندانه چو شمع در صف بزم تو سرفرازم ساخت شکوه نالهآ بی طاقت دلیرانه گل بهشت که بر آفتاب میخندد به شمع روی توبیتابتر ز پروانه

«خلیل» دعوی اعجاز میتوانی کرد

زلطف شعر تو افسون برآمد افسانه

1309 آه از این مردم فرومایه در(2) زمین از فلک فتند به زیر طفل صد حرص و آز را دایه بس که بر خویش چیده صد پایه روز و شب از گرسنه چشمیها تشنهآ ملک ومال همسایه تا حرامی به خود حلال کنند هر یکی کرده وضع صد آیه بر سر خوان آرزومندی شده مهمان هر فرومایه قالب از غصه میکنند تهی گر از ایشان به ره فتد سایه

می توان چون «خلیل» شد ممتاز

گر توانی گذشت از وایه(3)

تا به کی نازی به شست خویش از صید «خلیل»

چشم شوخت بهتر از او صد شکار انداخته ساقی قدح می مغانه پیش آر به کوری زمانه گر زان که مرا هلاک خواهی لازم نشده است صد بهانه او ms792 سرخوش خندهآ صبوحی من بیخود گریهآ شبانه هر چیز که نیست او نباشد غافل مگذر از این فسانه صد جا می معرفت زند جوش در گوشهآ هر شرابخانه هرگز نکنیم شکوه از دوست یا از خوش و ناخوش زمانه بر چرخ بسی کمان کشیدند یک تیر نخورد بر نشانه مرغ دل ناتوان عاشق بر شعله نهاده(1) آشیانه گردون به زبانههای خورشید گرمم دارد به تازیانه دل از کف من به یک نگه برد آن نرگس شوخ جاودانه(2

چون یار زرخ نقاب برداشت

کی بود «خلیل» در میانه

بر سر کعبهآ کویت به نمازند همه

مردم دهر دغاپیشه به صد شیوه «خلیل»

نتوان گفت که چون شعبدهبازند همه آمد به خوابم دوشینه آن ماه چندان که خواهی دل خواه دل خواه خورشید سر زد از هر کرانه من در میانه شمع سحرگاه برگرد شمعش در جانفشانی پروانه گشته دلهای آگاه در مصر دیده بستند آیین بختم برآمد چون یوسف از چاه مژگان ز مژگان بیگانه گردید چون عمر جاوید از مرگ ناگاه چون خودنمایان بر خود گذشتم با بخت هم دوش با یار همراه کامی که میخواست ms793 دل شد میسر الحمد لله الحمد لله عجزم زبان یافت چون دیدمش مست راز نهان شد روشنتر از ماه گفتم چه باشد گر سر نپیچد از سجدهآ من آن خاک درگاه

رحمی که گردید نایاب و نابود در دیدهام اشک در سینهام آه

گفتا نگردد هرگز موافق دامان جانان با دست کوتاه

بیم سر و جان باشد «خلیلا»

ابرام حاجب در حضرت شاه آخر آن بدعهد برگردید از ما آه آه یاد ایامی که می پرسید از ماگاه گاه سینه ام را کرد چون گل ناخن غم لخت لخت گرچه دننتم را نمی بیند گریبان ماه ماه لشکر غم در پیام افتاده هر سو خیل خیل بسته شد چون صفحهآ تقویم بر رد تسخیر سراپایم غم او موبهمو خرمن عمرم به باد نیستی شد کاه کاه گریهآ فرهاد غم میبرد از دل کوه کوه خندهآ کبک از بیاش می رفت هر سو قاه قا همنشین مردمان گردید آخر حیف حیف گشت چون چشم ترم آلودهدامان آه آه

کوچهآ زلف بتان بسیار دارد پیچ پیچ

بارها گفتم «خلیل» این راه دارد چاه چاه211

عالم گرفت پرتو مهتاب آی تا جلوه کرد روی تو در خواب آینهع خودکام من هوای تماشای خویش کرد آتش فروز شد زژخش آب آینه در دیر و کعبه نیست در ایام حسن او روی دلی که نیست به محراب آینه افکنده است ساغر می را ز چشم یار در آتشم ز غیرت آداب آینه پاس نظر نگاه ندارد دریده چشم دارم حکایتی به تو در باب آینه ما دیده کردهایم ز صد رهگذر سیاه رخسار او نیامده در خواب آینه مهمانی تو میکند از عکس روی تو حیرتنگار خیرگی اسباب آینه بیند مگر به دست تو در جلوه خویش را خورشید زرفشان شده سیماب آینه نزدیک شد که لنگر هستی دهد به آب نظارهام به ورطهآ گرداب آینه

شهید و آب رخ بلهوس یکی است دیگر به خون و خاک تپیدن چه فایده خمی بکار تا چمن کام بر دهد خار و خجل ز حشر دمیدن چه فایده

والا مقام اوست گواهند کاینات

بر خود «خلیل» این همه چیدن چه فایده باشد رخت(2) از آب نظز آتش دیده آیینهآ حیراننگهان چون تو ندیده رسوای جهان من زنظربازی خویشم پیراهن مستوری یوسف که دریده گر نیست جوانی اثر عالم پیری قد مه نو بهر چه گردید خمیده او را نتوانم به کمند آرم اگر نه بسیار شود رام من آهوی رمیده هر جا که روی بارگهت گوشهآ دلهاست می خواه سپه همره و م

میخواه سپه همره و میخواه جریده هم صحبت پروانهآ پرسوخته باشد شمع نگهم بس که به روی تو پریده

تا کار «خلیل» از چه جهت روی برآرد

صد کعبه و بتخانه به راه تو دویده

1318 تا رفته رفته زلف نگارم شودگره بسیار پیچ ms795 و تاب به کارم شود گره رغم بهشت را ز ژخت پرده برفکن در سینه چند شور بهارم شود گره پیداست تا چه سر زند از چاک سینه م زین سان که ذره ذره شرارم شود گره

صد آرزو به خاطر زارم شودگره هرگاه آورم به نظژآ بینیازیات صد آرزو به گشتم چنان هلاک که دشمن ز رشک سوخت خواهش مباد در دل یارم شود گر گر پائ دررکاب رود حیرت این چنین درکارگردبادآ غبارم شود گره آن شاخ گل اگر نزند ناخنی به دل گلبانگ نالههای هزارم شودگره دانسته جلوهای که برآیم ز خویشتن تا چند چند صبر و قرارم شود گره

بادا «خلیل» آه سحرگاهیام بلند

گر جوش گریهآ شب تارم شود گره دلی دارم برون از هفت پرده هلاک حسن آرایش نکرده دو عالم را به یک نظاره بخشند همان رندان دست از خویش برده می گل رنگ میباید در این فصل که آتش هست چون آهم فسرده

تمنای دل بیحاصلم را بپرس از قطرههای ناشمرده مگر دیده است روی گرمی از تو که بر خود غیر بیش از حد سپرده

سم عید بهارگریهآ ما زلاله خلعت رنگین کنیم در بر کوه بیا به خلوت صحرا که ساقیان ازل دهند تا به ابد چشمه چشمه ساغر کوه شب فراق تو دستم به خویش اگر نرسد به تیغ ناله کنم چاک چاک پیکر کوه همین قدر که به تمکین خود نپردازی توان چو لالهآ خورشید گشت افسر کوه اگر به تیغ تو کارش فتاده چون دل من شده است بر همه کس آشکار جوهر کوه

«خلیل» غیر تو در ms796 روزگار نشنیدیم

که بوده است دگر شاعری ثناگر کوه آسودهآ وصال نه از جان برآمده از کفژ بازمانده ز ایمان برآمده دانسته هر که یافت شهادت وصال یافت بسیار مشکل است که آسان برآمده

بیران یوسفم که چهها یاد میکند یعقوب خود به کلبهآ احزان بر آمده امیدوار غیرت معشوق ماندهام دستم ز جیب(1) و پای ز دامان برآمده چون من زمانه یاد ندارد به شوق دوست تاگردباد گرد بیابان بر آمده منصور را هدایت خاصی حواله بود سرها به این هوس زگریبان بر آمده

گل چیست پیش روی تو یا آتش «خلیل»

این ناله از هزار هزاران برآمده

آب کوثر نفس سوختگان است «خلیل»

به هوای نفسم بال و پر آیینه منه

1323 عشق اگر نیست زدین غفلت گمراهی به حسن شبگیر حرم خواب سحرگاهی به گفت وگوهای گره در گره ایام است نالهآ سوختهآ نی که به کوتاهی به حرف مستی نه به اندازهآ هربی ظرفی است من که از خویش برون میروم آگاهی به چند درماندهآ امید چهار ارکان چند مرد این راه «توکلت علی اللهی» به همه دانند از این دام که در دست قضاست از گدایی نتوان گفت شهنشاهی به حسن کارت چو ندانی که کدامین بهتر بیخبر شیوهآ بیدین ودلی خواهی به

بر در دوست تمنای طلب نیست «خلیل»

این که ms797 در واهمهآ زودترک راهی به عشق را گرم ساز هنگامه غم دستار چیست یا جامه

صبح تا میدمد ندارم یاد چون مه عید عیش یک شامه فتنه شد فتنه تا کنارگرفت آه از آن دیرصلح خودکامه یار در دیده خوش تر است زدل چه گشاید زقاصد و نامه

تا شوی چون «خلیل» صید حرم

ای کبوتر مباش هربامه با یار هر که(2) راه سؤالی نیافته آسایشی ندیده کمالی(3) نیافته حیرانی نگاه که آیینهآ دل است در خلوت تو راه خیالی نیافته عاشق که جان نثار کند در هوای کام(4) ازخودگذشتهای است که حالی نیافته آزادهآ دو کون شود دل شکستهای کز پرتو جمال جلالی نیافته بی چاره آن که در طلبت صدهزار بار در خاک و خون تپیده وصالی نیافته گر من به ننگ صد گنه آلوده گشتهام آن پاک بی زوال زوالی نیافته صوفی خجل ز معرفت نام خویشتن شد پیر خانقاه و کمالی نیافته(5) در بزم روزگار چه پنهان چه آشکار عشرت نکرده هر که ملالی نیافته(4) تیغت که روزه داشته از قتل مدعی چون خون من شراب حلالی نیافته مانند بخت من که ز روزم سیه تر است بر روی خویش حادثه خالی نیافته دوران چو زخم سینهآ من با هزار چشم در شام صبح(7) عید هلالی نیافته این نکتهام ز خاک سکندر رسد به گوش یک خضر ره به آب زلالی نیافته

تاکرده است ترک سر خویشتن «خلیل»

یک روزگم نکرده که سالی نیافته

1326 مگرد این همه دزدیده با صبا همراه به کوی یار اگر میروی خدا همراه به نیم گام که از خود کنار میگردی از آن به است که صد یار ms798 آشنا همراه هزار مرحله از خویش تاختم بیرون یکی نگفت ز نامردمی خدا همراه در این چمن که غریبانه بوی گل گذرد بگو به خویش نگردیم تا کجا همراه به چشم روشنی گل بهار رنگ آمیز ز خاک کوی تو آورد توتیا همراه شکفته خاطری اهل درد را بایست به جای هر سر مو صد گره گشا همراه وان به خلوت دلدار ناز بر خود کرد به شرط آن که نیارند مدعا همراه باد در نظر یاززشت باشد زشت ز نقد جان نتوان برد رونما همراه نمیتوان ز کمند زمانه بیرون جست اگر ز ترک سر آوردهای هما همراه چه عیدها که توان کرد در حریم وصال نیاوری اگر از آرزو بلا همراه

به راه کوی تو پنهان ز خویشتن رفتم

اگرچه بود «خلیل» برهنهپا همراه

1327 دل به سودای یار در پرده دارد از خود کنار در پرده با نگاهم چه جنگها که نداشت دیده بر روی یار در پرده بر سر من که خاک راهی بود یار دارد گذار در پرده رند بازارگرد تا نشدم ره نبردم به یار در پرده طرح صلحی فکنده با عاشق فتنهآ روزگار در پرده شکوه دارد ز آتشین خویان لالهآ داغدار در پرده آن که رسوا دل حریفان برد نشود آشکار در پرده گفت با یار سرگذشت مرا نالهآ زارزار در پرده میکند روزگار بوقلمون روبه رو کارزار در پرده ساخت ما را دلیر صد عصیان رحمت کردگار در پرده

چون تمنای یار در دل زار آرزویی برآر در پرده

خویشتن را شهید ساز «خلیل»

نیست در عشق کار در پرده زبند خانهآ تن جان من رهایی به اگرچه هیچ نباشد گره گشایی به به تنگنای وسیع جهان ناهموار کسی نشان دهم از ناکسان جدایی به خیال کشتن اغیار کی کند عاشق شنیده است مگر کارها خدایی به به دیدهات که هزار آرزوست در نظرشهوای خاک در یار روشنایی به ms799 اگر زمانه چنین نقش میزند بر آب شهنشهی نتوان گفت از گدایی به نوای بلبلم این نکته یاد میآرد سری که نیست هوایی در او هوایی به به یک مقام مشو چون نهال پادرگل به گلستان جهان منصب صبایی به شراب و شاهد اگر دست میدهند به هم به عهد گل نتوان گفت پارسایی به نو خود طبیب خودی یاد دار این معنی همان به درد تسلیشدن دوایی به درستی دل نامهربان جانان را شکست خاطر عشاق مومیایی به

«خلیل» اگر سر بیگانگی است با خویشت

به یار خودسر بیباک آشنایی به روکش خورشید خواست یار یگانه نالهآ بیباک(1) من کشید زبانه بار موافق که گفتهاند حریفان خضر ندارد به تنگنای زمانه مره مجنون به کوی یار دویدیم او به کناری فتاد من به میانه کشتن من گر کند شکفته دلت ا لاف محبت بس است بهر ب حاصل هستی شراب و شاهد و ساقی استهر چه دگر غیر از در دل سنگین او چه کارگر افتاد آه سحرگاه و گریههای شبانه

شعلهآ ما را «خلیل» نیست زیانی

بر سر دریا اگر شویم روانه به کف هر که رسی آینهآ راز منه در دیدار به جز دیدهآ من باز منه جان من تاب نظر نیست زنخدان تو را تهمت بوسه بر آن سیب سخن ساز منه آشیانی اگرت هست در این کهنه چمن جز به شاخ گل نورستهآ پرواز منه رک سر تا نکنی شمع صفت مردانه پای در گلشن آن سرو سرافراز منه جرس محمل مقصود خموشی باشد در ره گم ms800 شدگی گوش بر آواز ختیاری که نداری به تکلف در دست به سر زلف بت خانهبرانداز منه پای تا سر اگر انگشت ملامت گردی دیده بر دیدهآ برکندهآ غماز منه زیرخسبی است اگر غیر به و حشتگه سحر تو قدم بر زبر مسند اعجاز منه دو سه روزی که امان یافتهای در دوران جورکش باش به خود منت اعزاز منه رسم معشوق کجا شیوهآ عشاق کجا سر اگر رفته قدم در چمن ناز منه یار او باش در این بزم که یار تو شود روی بر خاک ره شاهد طناز منه دست و پاسوختهآ صد هوس خامی تو نام خود بهر خدا رند نظرباز منه مانع رزق مقدر نشود کم کوشی اینقدر بر دل خود بار تک و تاز منه

دین و دنیا چو به هم راست نیایند «خلیل»

سر سودازدهآ خود به دم گاز منه

از آیینه مپوش گرچه(1) آراستهآ بوس و کنار آمدهای

د بودندر بهشت دل خودکام به بار آمدهای گر نسازی به من از ناز تواند بودن

باشد چه فریب آمده در جلوه گری باز یا ما به سر عهد و قرار آمدهای ناز بر ناز کند جلوه ز سر تا پایت چشم بد دور که خوش عشوهنگار آمدهای هوس ناز اگر با دگران نیست تو را به خیال من دیوانه چه کار آمدهای ام گردیده به مرغان حرم حیرانی تا به گلزار دل ما به شکار آمدهای سرخوش بادهآ مردافکن خودراییها مهربانتر ز من عاشق زار آمدهای ای دل زار که از خود نتوانی رفتن چون به آن شوخ خود آرا به کنار آمدهاء در دل یار مگر راهگذارت افتاد دگر ای ناله عجب بر سر کار آمدهای بینیازانه ز ما میگذری نازکنان میتوان یافت که از خلوت یار آمدهای

بزم یار است «خلیل» این همه رعنایی چیست

چه ms801 خود آرا به صف روز شمار آمدهای(2) گاهی اگر ز دیدهآ حیران گذشتهای مانند عمر رفته شتابان گذشتهای

تگی ز سرو قدت باد میبرد بر خاطر کدام پریشان گذشتهای ای اشک شوخ چشم زمانی قرارگیر از موج خیز دیدهآ گریان گذشتهای بی خارخار شوق دلت را حضور نیست(3) صد سال اگر به روی(4) مغیلان گذشتهای ربسته ملک هستیام ای غم از آن توست چندین هزار مرتبه از جان گذشتهای سیار مشکل است مرا بی تو زندگی از کشتنم اگرچه تو آسان گذشتهای

زین بیشتر «خلیل» تو را این اثر نبود

اکنون مگر به خاک خراسان گذشتهای

چیست در راه تمنا چارهآ درد «خلیل»

ای که از دشنام کار صد مسیحا کردهای من کیستم ز دام تمنا رمیدهای سرهای آرزو همه در هم بریدهای هنگامه ساز سلسلهآ عشق خانهسوز روزی هزار طعنه ز هرکس شنیدهای از گلشن مراد به صد گونه اضطراب مانند رنگ از رخ عاشق پریدهای منت پذیر ساقی دوران نمیشوم دارم ز خون دیده شراب چکیدهای زندانیام چو ناله گهی در حصار دل گاهی چو اشک بر صف مژگان دویدهای تا روز و شب فتاده به دنبال یکدگر چون من زمانه یاد ندارد جریدهای در اشتیاق دوست که جانها فدای اوست هر دم به صد بهانه گریبان دریدهای گر در شب فراق شود صبح ناپدید هر ms802 دم دمد ز نالهآ زارم سفیدهای

کی میکند «خلیل» تو را دلبر اعتبار

بر خویش اگر هزار چنین پایه چیدهای

1335 گردیدهام ز شوق تو مست گذارهای11چون ماه نو گرفته ز مردم کنارهای جایی که چاک سینه شهیدان نهان کت خندد چرا به خویش گریبان پارهای

از روز و شب که در پی غمازی همند

راضی مشو «خلیل» به عمر دوبارهای خیر مقدم یار بی پروای ما شاد آمدی آرزوپیرای هر بی مدعا شاد آمدی گر به رغم من کشیدی پای از چشم ترم بر سر سوداییام بهر خدا شاد آمدی یاد یاد آنها که چون از دور میدیدی مرا مرحبا دیوانه میگفتی بیا شاد آمدی دی که رعنایانه از من می گذشتی بیحجاب حیرتم نگذاشت پرسم از کجا شاد آمدی دل که از من صد جهان رنجیده تر باشد ز من تردماغ بادهآ صلح و صفا شاد آمدی(1) رب آن روز به از نوروز را یابم کجا کز بر رویت نگاه آشنا شاد آمدی روزگاری شد که با خود بسته بودم راه حرف نالهآ هنگامه ساز صدنوا شاد آمدی بی سبب رنجیدن از عاشق مروتدشمنی است روزافزون باد ناز خودنما شاد آمدی آرزو دارم که در مهتاب سیر کوی تو دست خود بوسم که خودکام بلا شاد آمدی

کو کجا رفت آن(2) که بهر رشکم از قتل «خلیل»

مست مستان دست بر دوش حیاشاد آمدی سرفتنه در جهان تمنافزا توی جانا اگر ز راست نرنجی بلا تویی عاشق منم فراق منم جانفدا منم لبز تویی وصال تویی بیوفا تویی کی میکنم شکایت بیهوده از ms803 اثر دانستهام که رهزن خیل دعا تویی راهم اگر به کوی تو صد بارگم شودمنت کشم ز خضر ولی رهنما تویی

عی آگه نشد که درد منم یا دوا تویی صد بار بیشتر ز حسد مرد مدعی آگه نشدک

ن چمن نپسندی خزان زده بر نوبهار آتش دلها صبا تویی دل گر یکی است گر صد اگر بیشتر ز پیش ما را چه اختیار که فرمانروا تو ناکام و کام بر سر میدان آرزو صد بار اگر شهید شوم خون بها تویی آنان که گشتهاند در ایام کامران نامی که یافتند ز بال هما تویی با خود به قهر باشی اگر مهربان منم بیگانهام زخویش اگر آشنا تویی

کردم «خلیل» بیشتر از پیش امتحان

حایل همین میان من و مدعا تویی مه صدبهانهآ من سحر از کنار بامی بنما رخ نگاری که شویم دوست کالمی ز شکوه حسن خودرا همه روز چند باشد نه تو را سر جوابی نه مرا دل سلامی سر و برگ کینه خواهی نبود کریم خود ر ز جهان بی مروت نکشیدم انتقامی من و یار دوست دشمن چو شویم گرم صحبت تو به خود تأملی کن که در آن میان کدامی چو به دوست یارگشتی نکنی هراس دشمن بشکست کار خاصان چه کند زبان عامی به وصال هجر راضی نشوم از آن خود آر نهن چنان هواپرستم که هوس کنم مقامی و چنین طلسم حیرت به کجا روم چه سازم که نفس نفس به راهم شده حلقه حلقه دامی در ملک بینیازی نزنم چرا که زاهد به هزار ننگ راضی شده از برای نامی به کمین گذشت ما را همه عمر نازپرور نرسیدهایم هرگز به شکارگاه کامی نشویم از آن خود آرا به خیال راضی از خود که به دورمانده عاشق چه فرح دهد پیامی

به فلک زکینه خواهی چه شوی «خلیل» بدخو

نکند به کار رندان ز حسد گر اهتمامی گرفتار تنی ms804 جان را چه دانی هلاک این شدی آن را چه دانی تو را تمکین جان سرگشته دارد دل بی صبر و سامان را چه دانی

«خلیل» از گریه گر خاکت شود سبز

سهی سرو خرامان را چه دانی سحرگاهان که از نو بی قرارم ساختی رفتی سراپای مرا از خویشتن پرداختی رفتی ندانم حالت امیدواران دگر چون شد مرا خود نیم بسمل بارها انداختی رفتی حلالت باد خون بیگناهان خودنمای من به فرقم تیغ بیداد عجب افراختی رفتی تمنا داشتم خلوتنشینی با تو بی پروا فشاندی آستین بر دیدهام قد آختی رفتی نشد یک بارم از آن دست و تیغ آسایشی حاصل مکرر بر سر سوداپرستم تاختی مگر با خود به گلشن وعده داری بادهنوشیدن که ما را این چنین از خویش تنها ساختی رفتی توانی دعوی اعجاز کردن گر ضرور افتد ز نیرنگی که با اندیشهمندان باختی رفتی ر آن آیینهآ رخسار باشد چشم سرگردان خدا راکی شناسی خویش را نشناختی رفتی

«خلیل» از علم بینایی چه بر خود مینهی تهمت

در این بازیچه صد جا خویشتن را باختی رفتی

صد مسیح از خویشتن شرمنده خواهد شد «خلیل،

درد عاشق را نگردد گر دوا افتادگی

1342 چون من زار ناتوان دگری نتوان یافت در جهان دگری من دو عالم ز خود رمیده ترم محرم یار بدگمان دگری مانده نامی همین ز من بر من11 یار نازآفرین همان دگری غیر من در ره وصال مباد گرد دنبال کاروان دگری چون نباشم نشان ناوک دهر نیست در خانهآ کمان دگری در کشاکش من از خمار ملال از می شوق سرگران دگری رحم کن رحم جای انصاف است که به ما نیست مهربان دگری گر فناگشت ترک تاز طمع نکند کار آسمان دگری عشق بازان طفیلیان هوس در بر یاز میهمان(2) دگری

خجلت کشم ز روی پرستار تا به کی

د را به کوی یار رسان در بهشت باش تشویش ms806 خار و زحمت گلزار تا به کی لقدم ز سرگذرد مرد راه عشق در زیر بار منت دستار تا به کی یکروی و یکزبان شو اگر مرد زادهای اقرار تا به کی کنی انکار تا به کی(1 پنهان ز یار نیست تمنای اهل دل در دسر شکایت اظهار تا به کی یاران چو گل شکفته به دیدار یکدگر من همچنان به دیدهآ خود خار(2) تا به کی از بهرگنج در دهن مار میروند راحت پرست نیستم آزار تا به کی دیدار یار جلوه کنان از هزار رو بر نیم جان خویش گزفتار تا به کی تا چند خودنمایی دلدار تا به چند تاکی نوافروشی اغیار تا به کی

خود را «خلیل» اهل نظر میکنی خطاب

غافلشدن ز یار وفادار تا به کی چند خواهی ماند در زندان خواب زندگی از کنار بام سر زد آفتاب زندگی مردن آسان است یک دم هرچه خواهد باش باش دوزخ جاوید میباشد عذاب زندگی شهرتی دارد زنان در پرده رعنا میشوند مرد شو بردار از عارض نقاب زندگی روز تا شب ساعتی صد بار در یک دم زدن رشتهآ جانم گره افتد ز(3) تاب زندگی

می زدم با خویش مشق انتخاب زندگی در ره دل گر نگردیدی شهادت پایمرد

حیرتی دارم که میگفتی جواب زندگی سعی(1 کن تا کوی جانانت شود آرامگاه کشته

کشته خواهی گشت چون در انقلاب زندگی ابر رحمت پیشکار چشم گریان من است تا به کی لبتشنه گردم در سراب زندگی سخت می ترسم مبادا مرده باشی ناگهان این قدرها نیست دستانداز خواب زندگی از سکندر تا قیامت شرمساری میکشد خضر را رسوای عالم ساخت آب زندگی

طاق شد طاقت «خلیل» از ناصبوری(2) چند چند

بررخ آیینه باشم در حجاب زندگی به غیر ms807 از برگ ریزان در بهارستان صدپندی نهال عشق بازان را نمی باشد برومندی زگرد راه جانان آبروی صبح میبخشد رخ زردم که دارد خنده بر سیب سمرقندی من از شور جنون صد جا طلاق آرزوگفتم و فکر خویش کن گر نامزد داری خردمندی همان نااهلی ام معجزنمایی میکند ظاهر مراگر عشق کار آموز بردارد به ف درآن وادی که صد خضر است در هر گوشه سرگردان توانی گر برید از خویشتن با یار پیوندی بهار تهنیت در شهر خود کامان سراسررو من دیوانه در صحرای بی تابی همان بندی لبم از تلخی دشنام طعم باده نشناسد نمیدانم چه باشد لذت شهد شکرخندی به وحشتگاه صد خواهش چه می کردیم حیرانم می بودی اگر وحدت سرای امن خرسندی مقام بینیازی پای تخت کامرانی کن برون آیک زمان از تنگنای چونی و چندی در دندان آن شیرین حکایث نقل مجلسشد زبان آب گهر گردد به کام پستهآ قندی

«خلیل» از آفتاب فقر روز عمزشب گردان

گریزم در پناه سایهآ لطف خداوندی

نیست مرادم حلاوتی است در این طرفه داستان که تو دانی ز نالههای پریشان وصال نیست مرادم

فدای خاک رهت باد نیم جان که تو دانی هراس کشتهشدن نیست کام دل طلبان فدای خاک رهت باد حکایتی که ز خود داشتم به پرده نهانش هزار مرتبه گفتم به این و آن(1) که تو دانی شنیدهای که خموشی به صدهزار روایت رموز شوق مراگفت با فلان که تو دان تپیدن دل بیتاب و طاقتی که ندارم مرا فکند به آن خاک آستان که تو

به کوی یار رسانم(3) در آن زمان که تو دانی وصیم به تو ای گریه صبح و شام همین بس(2به کوی ms808 یار رسا به هر کجا گذر انداختم چه دیر چه کعبه سراغ یار نمودم به آن نشان که تو دانی شکسته رنگی من آن چه در خیال نیاید عیان نمود به آن شاهد نهان(5) که تو دانی

«خلیل» در صف بزم وصال یار خود آرا

چهها نکرد دل زارناتوان که تو دانی نشناسم من دیوانه نه نیکی نه بدی میروم تا روم از خویش خدایا مددی چه شود خاک گذرگاه تو گردم چه شود ای که باخویش ز همراهی خود در حسدی نام هر جلوهآ خاص تو بهشتستانی است من ناکام چه حاصل که ندانم عددی بشنو از من دل رسواشده تن خواهش کن بهتر از عشق اگر یافت شود معتمدی دگران در گذر سیل فنا خاشاکند نیست در کشور ما غیر تو خودسر احدی تا به کی در طلب خضر دوی شهربه شهر در ره عشق هوس سوز نباید بلدی حیف و میلی که تو دانی نپسندد دلدار می رساند به من خستهروان هم رسدی61) این قلندرصفتانند گرفتاری چند ت رک سرکرده نسازد به کلاه نمدی

عشق را در ره دل هادی خود ساز «خلیل»

نتوان شیفته گردید به حکم خردی من کیستم فدای سر مرتضیعلی شاه جهان گدای در مرتضیعلی آنها که از خدا طلبم در نهان خویش امیدوارم از نظر مرتضیعل نگشود بر جمال جهان چشم اعتبار باشد بهشت مختصر مرتضیعلی گردیدهام سراسر بازار کاینات رونق گرفته از گهر مرتضیعلی شمشیر «لا فتی» که ms809 علم ساخت جبرئیل تکبیر گفت بر ظفر مرتضیعلی غیر از خدا که عالم اسرار غیب اوست کی یافت دیگری هنر مرتضیعلی در آرزوی گوشهآ چشم حمایتی استاده خضر در گذر مرتضیعلی بر عرش دوش احمد مرسل برآمدن یک منزل است از سفر مرتضیعلی

خود را «خلیل» ساخته صد بار بیشتر

قربانی سر پسر مرتضیعلی

یار داری دگر چه میخواهی کام از این بیشتر چه میخواهی

ای که از خویش میتوانی رفت زاد راه سفر چه میخواهی

گم نگردی به کوی یار از خویش آخر از بحر و بر چه میخواهی

شب وشمع وشراب وشاهد وشوق دست اگر داذ سر چه می خواهی

خوی آن خودنما بلاست بلا نالهآ بیائر چه میخواهی

یاز خودکام خون بهاست «خلیل»

خویش را این قدر چه میخواهی به ما بی سبب سرگران چون نباشی تو خودکام از خویش ممنون نباشی در افتادگی چون تو دیگر که باشد چرا مرد میدان گردون نباشی مگر آن زمان گردی از خویش راضی که درماندهآ دهر وارون نباشی مرا چند تکلیف دانش نمودن عجب از تو دارم که مجنون نباشی چه دانی کجا یار باشد کجا دل اگر یک دم از ms810 خویش بیرون نباشی وفاشان معجز کند آشکارا خدا را گرفتار افسون نباشی توان گشت در عشق ترخان عالم گرفتار دنیا مشو دون نباشی دهد منصب سرفرازی قناعت هوس کشتهآ گنج قارون نباشی لقب ساختی خویش را رند عاشق چه خواهی شدن گر جگرخون نباشی کشی تا به کی ننگ مردارخواری هما تا نگردی همایون نباشی

«خلیل» از تو دیوانگی مینماید

در این نوبهاران به هامون نباشی هرچند در ایام نباشد چو تو فردی گر خویشتن آرا نشوی نادره مردی آشوب پرستان همه دانند که باشد صد شور قیامت ز نمکدان توگردی در کوی تو هر ذره شهیدی است سرافراز این جاست که تحقیق شود گردی و مردی عاشق نشود تنگدل از طعن رقیبان آتش نفسان را چه زیان از دم سردی خصمی که به او تاخت توان کرد ندیدیم باخویش دراین معرکه کردیم نبردی باری اگر از روی توگل رنگ نگیرد از برگ خزان وام نما چهرهآ زردی گردید به سودای تو هر نقش پی ما مانند صبا دربه در بیهده گردی پیداست که افلاک ندیده نشنیده چون نالهآ سرگشتهآ من عرش نوردی با این همه بیدادنمایان پیاپی ما را نپسندید دلت صاحب دردی بر من که شود باد بهاز آتش جان سوز ایام بخیلی کند از کوی تو گردی

نظارهآ حیران که ره دیده نداند

با یار بیان کرد «خلیل» آن چه تو کردی نیست از تمکین فروشی جز خجالت حاصلی مگذراز آداب رندان گر زارباب دلی در بیابان طلب مشتاق تنهاگرد بهتر از آواره گردیدن نباشد متزلی روزبازار جوانمردی است نامی نقد کن تا به کی برجنس زینت چون عروسان مایلی دیگران هنگامه ساز دام سرگردانیاند گر وصال یار پابرجا نمایی واصلی کیست دنیای خود آرا تا زند راه دلم پنجهآ اعجازکی تابید سحر باطلی یار چون مستانه آید مشق خود کامی کنان بیمحاباگر نخواهی ms811 رفت از خود کاهلی دست از اسباب نامعلوم دنیا بازکش چندسازی خویشتن را محو هر ناقابلی

بر سر پرشور آگاهان چهها آمد «خلیل»

رحم بر خویشت نمی آید که چندین غافلی عجب از خوی کریمت که شکارم نکنی در ره شوق سرانداز غبارم نکنی التفاتی که مرا یاد نیاید با غیر نکنی کامفزای دل زارم نکنی تاب شرمندگی خویش ندارم به خدا خجل از آینه در خلوت یارم نکنی سر خودکامی من درد تمنا نشناخت عزتی بهتر از این نیست که خوارم نکنی با وجودی که به هر دیده تویی جای نگاه نظری بر دل بیصبر و قرارم نکنی سخن بوس و کناری که نمییارم گفت نیم مستانه چراگوش گذارم نکنی دربه درگردی من خونی صد شهرت شد یک زمان کام دل زار دچارم نکنی ای بهشت از تو حصاری شده در پردهآ شرم دست پرورد تمنای بهارم نکنی حالم از تربیت باده نیابد اصلاح آه اگر چارهآ بیداد خمارم نکنی با چنین حیرت خاصی که مرا باشد عام یک نفس بر رخ خود آینه وارم نکنی

چند تا چند در این غربت جان سوز «خلیل»

یاد یاران دل آرای دیارم نکنی

1354 سرخوش جام وفا جلوه نما می آیی(1 کام یابی که به کام دل ما می آیی هر ms812 طرف مینگرم جلوهآ خود کامیهاست زهرهام نیست که پرسم زکجا می آیی بوی جان از دم تیغ ستمت میشنوم مگر از کشتن ارباب وفا(2) میآیی رد تمکین تو گردم که زمانی صد بار نیم مستانه زگلزار حیا می آیی چه شود گر بر خود راه نمایی ما ر تو که هم قبله و هم قبا

ففتم فاش وپنهان به سر ما چو صبا می آیی یاد دار ای گل رعنا که مکرر گفتم فاش و پنهان به س اشقان مهر و محبت ز تو می آموزند که به دلداری ما بهر خدا می آیی جهد کن جهد که با یار سخن گردد طرح چند در دیر و حرم بهر دعا می آیی

با مغان گر سرمی خوارگیات نیست «خلیل»

بی تکلف به خرابات چرا می آیی

1355 به هجرم گر عذابی کرده باشی مرا از من حسابی کرده باشی عنایت میکنم با خود حسابش اگر با من عتابی کرده باشی به رنگ شیر اگر خونم کنی نوش تمنای شرابی کرده باشی دل ما را نوازش کن زیان نیست که تعمیر خرابی کرده باشی توانی گر ز خود شد رویگردان تلاش فتح بابی کرده باشی شکست رنگ ما را گر کنی سیر هوای ماهتابی کرده باشی وصال یار اگر آماده گردد ز هستی انتخابی کرده باشی دهی گر روشنایی روز ما را شکست آفتابی کرده باشی

اگر گردی «خلیل» از ناله بیهوش

به پای سرؤ خوابی کرده باشی

از دست من «خلیل» لب خویش میگزد

آزر(1) که بود نادره کار(2) صناعتی چه از تمکین پسندی در نظرها خوار می گردی ندیم بزم رندان باش برخوردار میگردی دمی صد بار یار از دیده در دل میکند منزل توبی حاصل به گرد کوچه و بازار می گردی نمیدانم چه مطلب کرده سودایی دماغت را که با چندین ط

راکه با چندین طلب در راه دل بیکار میگردی

: فریب تازه در هنگامه سرگردان3 به گرد خاطر آسوده ام(4) بسیار می گردی جهان خواب پریشانی است تعبیرش هو سناکی زهستی دیده چون بر هم نهی ز مردی تا به نامردی همین یک گام میباشد خیال کام اگر از سر گذاری یار میگردی توانی شمع شد در بزمگاه بی نیازیها چرا چون تیرگی در سایهآ دیوار میگردی شراب آرزومندی خمار دایمی دارد نمیدانم چرا درماندهآ آزار میگردی

اگر صد زخم بی مرهم زند هر لحظه ایامت

نه همچون من «خلیل» از خویشتن بیزار می گردی اظهار قتل خویش نوید که میکنی خود راز دردرشک یزید که میکنی آهت که دود آتش حسرت زند به جان با خود خیال سایهآ بید که میکنی بر دیدهات هزار کس انگشت مینهد نامرد نرم چشم ندید که میکنی تاگردنی ز بار تعلق به گل فرو ازسرگذشتگی به امید که میکنی صد رشک جان گداز میانت ms814 گرفتهاند جان را فدای کام پلید که میکنی دربند سر دوراههآ صدچاک خویش ر مروز رونمای کلید که میکنی مرگت که همچو خون سفیدت حلال باد در روزگار روکش عید که میکنی آماده است پیر قضا در فنای تو خود را به مکر و حیله مرید که میکنی با چون خودی ز عالم خفاش طینتی در پرده نفی روز سفید که میک خورشید راگواه نباید برای نور انکار شیوههای رشید که میکنی عالم گرفته سکهآ اعجاز نام م افسون برای بخت سعید که میکنی

بی ظرف نشمرند حریفان تو را «خلیل»

حیف از تو نیست گفت وشنید که میکنی به شهر اهل دل از کفر و دین چه می پرسی از آن سراغ چه گیری از این چه میپرسی گذشته چاک گریبان من ز دامن صبح . دراز و کوتهی آستین چه میپرسی به کوی یار غریبم چو در زمانه وفا خجالت دل تنهانشین چه میپرسی رموز عشق به(2) گفتن نمیشود معلوم تلاش مهر نکردی زکین چه میپرسی

«خلیل» خرمن هستی به باددادهآ ماست

ز دامن تهی خوشهچین چه میپرسی اگر بهشت برآیی اگر بهار شوی گمان مدار که هنگامه ساز یار شوی حجاب چهرهآ مقصود گرد هستیهاست(2 زخویش اگر بگریزی دچار یار شوی

سلیمان به دست باد سپرد چه اعتبار(3) اگر صاحباختیار شوی ازخویش اگر همه یک گام پاکشی به کنار به دولت دو جهانی امیدوار شوی ش صحبت جانان مکن مگر وقتی که در مقام تمنا یکی هزار شوی از آستین ملامت دهند بر ms815 بادتبه طرف دامن یاران اگر غبار شوی به زور حوصله تمکین کوه را بشکن اگر برابر صد بحژبیقرار شوی هوای خویش تو را زشت وانموده چنین ز روی آینه تا چند شرمسار شوی

«خلیل» اگرهوس خوش دلی است در خاطر

حریف غالب رندان میگسار شوی پیش من بیش و کم یکی است یکی التفات و ستم یکی است یکی گاه گردد سموم و گاه نسیم نالهآ صبحدم یکی است یکی همه آخر فنا شوند فنا حاصل عیش و غم یکی است یکی خواه تسبیح خوان و خواهی صوت دل نگه دارآ دم یکی است یکی

در خرابات اهل راز «خلیل»

گر صمد گر صنم یکی است یکی دریخ از تو که غافل ز اهل راز شوی به خاکساری ما بین که سرفراز شوی مباش بهر جهان در شکنجهآ خواهش نیازمند یکی(2 شو که بینیاز شوی حضور منصب افتادگی غنیمت دان به هر دیار که سلطان امتیاز شوی سر از گریوهآ هستی برون نخواهی کرد اگر نشیب برآیی اگر فراز شوی به هر طریق که باشد رهی به پایان بر حقیقت است اگر طالب مجاز شوی

این سخنند که دست دست تو باشد چو پاک باز شوی قمارخانهنشینان شریک این سخنند

چه لازم است که مخمور حسن ناز شوی ز لطف عشق توان مست جاودانه شدن چه لازم است که م گمان برد که مگر مطلبی است منظورت به روی آینه گر در زمانه باز شون خوان نعمت الوان شوق مهمان باش چرا طفیلی زندانیان آز شوی چو ترک خویش کنی یار در برت آید زکارها ms816 بگذر بلکه کارساز شوی

«خلیل» حب وطن گفتهاند ایمان است

همان به است که خاک ره حجاز شوی کجاست طالع آنم(3 که یار من باشی به آن جمال بهشتی بهار من باشی دماغ نیم رسای شراب خودرایی بهسیر آینه در انتظار من باشی

به هر کجا نگرم در کنار من باشی ز بینیازی تمکین ناز جلوه طراز بهار صد چمن خارخار من باشی تمام روز در این کارسازیام که مگر تسلی دل شبهای تار من باشی خوش آن که حیرت آیینهات فریب دهد اسیر خویش شوی بیقرار من باشی فروختم دو جهان را به یک نظارهآ تو خدا کند که خداوندگار من باشی به خلوت دل وحشتفزاتر از دنیا قرار خاطر امیدوار من باشی من از هوای تو آوارهآ هزار دیار تو روشناس ترین دیار من باشی به دام یار فتادن وصالیافتن است اگر به ص

اگر به صید من آیی شکار من باشی ز روی خلق خجل نیستم کرا غم کیست

مباد پیش خدا شرمسار من باشی

چه لازم است به قتل «خلیل» رنجهشدن

ز خود خجل نشوی در شمار من باشی گر به خود در عالم هستی مقدم17 میشوی می توان گفتن که رشک افزای آدم می شوی جهد کن تا دلنشین یارگردد نالهات تا به کی درماندهآ آه دمادم میشوی دولت وصلی دچارت میشود بیگاه وگاه این که از ناکامی ایام در هم میشوی از کف خود میتوانی خورد خون خویش را چند چند امیدوار ساغر جم میشوی حاصل دنیا سرانجامی نخواهد یافتن گر به دست افتاد جام باده بی غم میشوی مرد عارف را نظر بر اعتبار خویش نیست بیشتر از بیش گردی گر کم از کم میشوی آن چه میباید تو را از خود مهیا کردهاند

کردهاند دشمن خاصی شود با هر که محرم میشوی کام جوییها به قدر ناتوانیهای ماست خاکساری ms817 پیشه سازی عرش اعظم میشو پایهآ همت بلند افتاده صد معراج وار ترک خواهش گر توانی کرد حاتم میشوی عاشق بی تاب خرسندی ندارد از وصال می شوی لب تشنه تر هرچند زمزم میشوی بیتکلف گر توانی بیتکلفزیستن هر چه میخواهد دلت دانسته در دم میشوی

مشورت کردن نشان بددلی باشد «خلیل»

با تماشایی اگر رسوای عالم میشوی

جای تو «خلیل» از چمن کام(3 برون نیست

جان میدهم از بهر پناهی که تو داری اگر ز بوسهآ من مهر بر دهن داری به هر نظارهآ رندانه صد سخن داری نگاه را سفر از جلوهات نمیگذرد مگر به دیدهآ سرگشتهام وطن داری نشستهام زگل خارخار در آتش که از نظارهآ خود سیر در چمن داری بهار ساز نگاه شکستهرنگ مرا از آن بهشت که در چاک پیرهن داری ز کوچه گردی آشفته خاطران چه خبر تو را که خلوت خاصی در انجمن داری کدام شیوهآ نازت به یکدگر ماند پی فریب اسیران هزار فن داری هزار بار دلا بیدیت شهید شدی هنوز جانب خوبان سیمتن داری غریبطرزی خوی تو را شناختهام اگر به ms818 آینه در جلوهای به من داری

بگو بنال وصیت مبارک است «خلیل»

جدا ز یار چه امید زیستن داری

از «خلیل» خویش اگر قطع نظر کردی رواست

یاد اوگر میکنی خاطرپریشان میشوی دیده در مکتب ایام به دیدن چه دهی این قدر زحمت انگشت گزیدن چه دهی سخن عشق ز ایما و اشارت بیش است نتوان کرد بیان تن به شنیدن چه دهی خون ما رنگ ندارد به دم تیغ وصال شوق را رخصت درخاک تپیدن چه دهی عاشق از حیرت دیدار نشیند خرسند دیدهآ گرسنه خو را به دویدن چه دهی تو در آیینه به خود ناز فروشی ز حجاب رنگ ما را به هوس روی پریدن چه دهی بوسه نامی است بر آن سیب سخن گو که تو راست دست فرسود نظر نیست به چیدن چه دهی ناله راهی به سرکوی دل آرام نبرد گریه را هر طرفی سر به دویدن چه دهی چشم آهوی حرم دام کشد در راهت نگه بسمل ما را به رمیدن چه دهی

چاک بر سینهآ گل میزند آن شوخ «خلیل»

خویش را شهرت از این جامه دریدن چه دهی

له در دل خیالی نه در سژ هوایی ندیده است دوران چو من بینوایی غباری شدم در تمنای کویش دریغا که میبود لطف صبایی

ندارم «خلیل» از تمنای دوران

نه یاری نه کامی نه رویی نه رایی

1370 مراگر میکشی رند نظربازی زیان داری ز جانافشانی بی طاقتان نازی زیان داری تسلای دل آشفتهآ ماگر دلت خواهد نگاه مردمی آموز غمازی زیان داری چه خواهد شد برون آاز خودی عید(1) نوی سرکن نیفتی گر به دام یار پروازی زیان داری به بزم یار عمر جاودانی جام میبخشد گراز خود میروی انجام و آغازی زیان داری نواپرداز کن خود را که از هر نالهناکردن به طوبی توأمان سرو سرافرازی زیان داری نخواهی(2) گشت تا خصم زبان شکوه آلوده حضور خاص وحدت خانهآ رازی زیان داری شب آدینه میناخوردن از اندیشهآ زاهد صباح شنبهآ نوروز طنازی زیان داری به هر آرایش(3) تمکین صد هنگامه برهمزن وصال دلربای عشوه پردازی زیان داری

«خلیل» از عشق بازیها که بیش از بیشتر بادا

دل دیوانهآ هستی براندازی زیان داری

1371 گر نمی رفت کسی سرزده قربان کسی چه هنرداشت هوس پروری جان کسی شهر بر هم نخورد شور جنون بی باکاست مگذرانید مرا از در زندان کسی

شکر آلود شد از خندهآ پنهان کسی1 گریهآ تلخ که با زهر زبانها دارد شکر آلود شد طاعتی بهتر از این نیست چه در کعبه چه دیر که رود گرد سر کفر تو ایمان کس چند تا چند در این گلشن حیرت باشیم دل پریشان ms820 کسی دیده پریشان کسی گرچه سربازی ما بر صف صد شهرت تاخت خویش را کشته ندیدیم به میدان کسی عجب از خضر که با این همه خود کامیها دردمندانه نگردید به قربان کسی در نظر باغ بهشتم قفسی می آید دیدهام تا چمن چاک گریبان کسی

حیرت آلودهآ احوال «خلیلم» که شود

هر زمان خار و خس آتش سوزان کسی

1372 آمد به سیر باغ سوار شکفتگی یار من آن بهشت بهار شکفتگی دل را هوای(3) زمزمهآ ناله گرم شد برداشت پرده از رخ کار شکفتگی در نوبهار حسن تو نوروز عشق ماگردید روزگار دچار شکفتگی حرفی ز تازهرویی ما بر زبان فتادرنگ خزان گرفت بهار شکفتگی از دولت جنون دمی صد بهارکن هرگز نمیکشیم خمار شکفتگی(3) موانه وار شور جنون در سراسراست ویرانهآ من است دیار شکفتگی تا هایهای گریهآ ما خودنما نشد آبی نبود بر رخ کار شکفتگی(24 چون زلف یار اگر شده کارت گره گره باید به خویش داد قرار شکفتگی با غنچه خاطران گژوی در میان نها گلزار باخت ر

باد گلزار باخت رنگ قمار شکفتگی

برگل هزار خندهآ تر داشت در کمین

آخر «خلیل» گشت شکار شکفتگی

1373 تا چند چند شکوهآ گردون کند کسی دل را به داغ مهر و وفا خون کند کسی دست و دلی کجاست که بر رغم روزگار خاکی به فرق طالع وارون کند کسی ایام خون خویشتن از رشک میخورد هرگاه یاد چهرهآ گلگون کند کسی مردن ز رنج دیدن اغیار بهتراست خود را مگر ز بزم تو بیرون کند کسی ناصح مرا برای خدا طعنه کش مکن آخر چرا نصیحت مجنون کند کسی دلبر ز درد عاشق بیتاب فارغ است بیهوده داغ خویش چه افزون کند کسی آداب اهل عشق به اعجاز میرسد پروای آن کجاست که افسون کند کسی گیرم به درد دوری دلدار ساختم آخر به داغ شوق بلا چون کند کسی(1،

مستی «خلیل» ms821 بازندانستی از خمار

در بادهآ تو بهر چه افیون کند کسی

1374 کی به داد رس ای سروگل عذار یکی بلاکشان تو را نیست خارخار یکی ین نه شمع و شراب وگلت هوادارند ز جاننثارکنان تو نوبهار یکی یگانههای جهان را یکان یکان دریاب به کار اگرچه نمی آید از هزار یکی دچار یار شود هر که از خودی بگذشت چنین به خاطرم آورد در گذار یکی مگر به جلوه گری در کشاکش است دلت که نیست مردم بیکار را قرار یکی بسی سراسر اقلیم زهد گردیدم نداشت روی دل از اهل آن دیار یکی هزار دشمن کین خواه در کمین دارم کمینه باشد از آن مهر روزگار یکی در آمد از در دل آن نگار رفته به جنگ نماند از آن همه اندوه بی شمار یکی به آرزوی تو گردند شاهدان بیخود هوای باده یکی سیر لالهزار یکی

«خلیل» داد سخن داده آن حریف که گفت

خدا یکی و محبت یکی و یار یکی

ازخویش «خلیل» این همه خرسندشدن چیست

ساغر نکشی دلبر هم درد ندانی

1376 چو مست جلوه در آید ز در بهار کسی فلک چه ها کند آیا به روزگار کسی هزار شکر که از دولت تهیدستی در این ms822 دیار نبودیم در شمار کسی اگرچه گرد ز بنیاد من برآوردند کسی ندید در آیینهام غبار کسی کنند شمع و گل از جان و دل زیارت من مرا شبی که ببینند در کنار کس نشستهام به کمین همچو دام بر سر راه به این امید که خود را کنم شکار کسی به دیده نکویان چو سرمه جای دهند که عمرها شدهام خاک رهگذار کسی(2،

کسی مباد به دوران امیدوار کسی37 من از حمایت دل شرمسار خویشتنم کسی مباد به دوران

ز ماجرای حریفان «خلیل» فارغ باش

تو را چه کار در این انجمن به کار کسی

مباد در نظر خلق بد برون آیی به هر صلاح چو بی بهرهای ز فیض جنون چنان مباش که اهل خرد. شکایت شب هجران نمیتوانی کرد مگر ز عهدهآ عمر ابد برون آیی رسد به سلسلهآ دین و دل هزار شکس به کفر زلفش اگر بی مدد برون آیی چنان بمیر که گر محشر آشکار شود چو صبخ خندهزنان از لحد برون آیی

«خلیل» گلشن فیض است وبلبلان بسیار

بکوش تاگل روی سبد برون آیی

1378 آسوده دلی عام است در کنج شکیبایی شب اشک روانم بس هم خوابهآ تنهایی رسواشدهآ معشوق آیینهآ معشوق است در خویش نمی گنجم از جوش تماشایی از صورت حال خود بر هم نزدم دیده تا یافتم از معنی صد مرتبه بالایی ترسم ز کمین ناگاه آهی به کمان آید ی قبلهآ آیینه تا چند خود آرایی آوارگیام آموخت بی نام ونشانیها در بادیه فرسنگ است این کشتی دریایی حیرانی دیداری است هر ذرهآ سرگشته طوراست که مجنون شد در بادیه پیمایی

گر طالب دیداری دریاب «خلیل» این رمز

مشهور جهان گشتند عشاق به رسوایی

1379 ز سوز سینه تاکی دل نهانی ms823 کند روشن چراغ آسمانی

رخی چون صبح نوروز جوانی در این پیری به خوابم مینمایدرخی چو خاکستر به فرمان صبا باش به رنگ شعله تاکی سرگرانی نگشتم از وصال یار11) خرسند به کام دل نکردم جانفشانی

«خلیل» آن بی وفا دوشینه میگفت

نمیدانم چه شد حال فلانی با دل آرامی نکردم یک زمان محفل یکی در دو عالم نیست چون من رند بی حاصل یکی هر زمان صد روی آتشناک را پروانه ام کاش میبودی من بیباک را قاتل یکی

بیش از پیشتر روشناس چشم سرگردان نشد منزل یکی

نیست در گلزار سودای تو پادرگل یکی نونهالان در هوایت رقص حیرانی کنندنیس

صد بساط یار خودسر رانمی باشد زبان با دل یکی کفر و ایمان خویش گردیدند با هم صد بساط

هزار کی شود در دیدهآ اهل نظر حایل یکی پرده بر رخسار اگر صد میکشی گر صدهزار

هره ام گل عذاران را نمی سازم به خود مایل یکی با وجود این که در معجزبیانی شهرهام گل گر خردمندی مقام خویشتن دانستن است از هز

از هزاران مرد نتوان یافتن عاقل یکی کشتی هر یک کنار افتاده از جای دگر گرچه این دریای وحشت را بود ساحل یکی گاه گاهی گر لئیمان لاف بخشایش زنند از بی درمان نیابی در جهان سایل یکی

طوق فرمان تو دارد خواه شه خواهی گدا

چون «خلیل» خود نداری بندهآ قابل یکی گر تمنای می صاف و رخ ساده کنی فتنهای بهر خود از هر طرف ms824 آماده کنی حالت بی غمیات روی نماید در حال گر تماشای من رند دل افتاده کنی

دل ربایان که به خود بر سر نازند «خلیل»

همه را رام خود از شعر خداداده کنی

1382 جهدکن جهد که سر در سر سودانکنی خویش را در نظر خویش تماشانکنی تا توان خسرو اقلیم فناگردیدن گوش بر وسوسهآ هستی بی جا نکنی خبرت نیست که یوسف چه کشید از اخوان تکیه بر همرهی مردم دنیا نکنی حسن دل باختهآ حالت خود کامیهاست خجل از شوخی خویشی اگر این ها نکنی هیچ معلوم نگردد چه خیال است تو را دل به خلوت ندهی خوی به صحرانکنی عشق میگفت محال است که لاحول کنان بر سر کوی هوس آهی و غوغا نکنی چند با بلهوسان این همه خون گرمی چند ی که با عاشق دیوانه محابا(1 نکنی جز وصالت که دلم دربه درافتادهآ اوست در بهشتم به صد افسانه شکیبا نکنی

اگر آسودگیات میبرد از راه «خلیل»

بیش از دسترس خویش تمنا نکنی

1383

کیام در وادی بینام وننگی سیه بختی به رنگ خال زنگی

ز ماه و آفتابم دل گرفته زبس دیدم زروز و شب دورنگی خوش آن ایام کز عشق هوس سوز شکر میکرد در جامم شرنگی

«خلیل» از زلفش ایمانی گرفتم

که باشد کفر در دین فرنگی گشتیم آخر کاز دلتنگ زندگانی دیدی چه کرد با ما نیرنگ زندگانی ای خضز آب حیوان حیرتفزای مرگ است ما هم اسیر بودیم در چنگ زندگانی در پردهآ حجاب است رسوایی(11 دو عالم تا چند میتوان زیست با ننگ زندگانی بر شاهد خزانی ناز بهار بیجاست گل هم نبرده بویی از رنگ زندگانی پیراهن صبوری گراین چنین شود چاک خواهیم کرد ما نیز آهنگ زندگانی تنها نه عاقلاتند سرگشتهآ ملامت دیوانه میگریزد از سنگ زندگانی

بنشین «خلیل» بنشین تا چند این تکاپو(2)

منزل نشان ندارد فرسنگ زندگانی ترک هوس خوش است خلاف هوا نمای تا میتوان به خسته دلی التجا نمای همت پی شکاری لاغر نمیرود بر خویش دام افکن و صید هما نمای بارج نواست جلوهآ بیگانگان به هم یک پرده آشنا شو و خود را به ما نمای خواهی بقای وصل که معراج زندگی است خود را به چشم مردم عالم فنا نمای طبل نهان مزن که صدایی نمیدهد گر جوهری دگر به از این هست وانمای وزی که تیغ ناز کند بیگنه کشی ما را شهید تهمت مهر و وفا نمای

دیر است این نه کعبه در این جا تو را چه قدر

بگذر «خلیل» سوخته از این نمانمای

«خلیل» امروز و فرداخویشتن را از تو نشناسم

کند گر این چنین آن آشنا بیگانه آرایی اگر ز خویش نرفتی امان چه میدانی حضور زندگی جاودان چه میدالی هنوز مشق سخن میکنی به مکتب ناز زبان نالهآ آتشزبان چه میدانی هزار معرکه افزون فتادهای از خویش تو برزمینزدن آسمان چه میدانی به زیب جامه ز دلدار ماندهای محروم اسیر قید تنی قدر جان چه میدانی نماند شهر که بدنام نسبت تو نشد نشان کوچهآ آن دلستان چه میدانی رسیده جان به لب از شیوهآ سبک سریات حیات بخشی رطل گران چه میدانی قمار ناز و نیازی نباختی(2) با یار تلاش بردن سود و زیان چه میدانی هر آن چه صرف کنی صرفهآ تو خواهد بود برون کشیدن رخت از جهان چه میدانی نسیم پیرهنی برنداشت از خاکت چو گرد پیروی کاروان چه میدانی چه نسبت است ندانم به اهل راز تو را به جز شکایت این شکر آن چه میدانی هوس پرستتر از خویشتن نداری یا فریب شاهد نامهربان چه میدانی رموز غیب به بیگانه نیست چهره گش کنایهفهمی این داستان چه میدانی

خوشادلت که زخود فارغی به دولت عشق

«خلیل» فتنهآ آخرزمان چه میدانی(2) من که هرگز نکشیدم به جهان ناز کسی می نشینم همه شب گوش ms827 بر آواز کسی یار رام است اگر حوصله یاری بخشد آه از سرکشی طالع ناساز کسی نالهام در دل حیرتزده زندانی شد داشت گویا خبر از شعلهآ اعجاز کسی گر خموشی طلبی بهر تو بهتر باشد نشنیدیم به جایی رسد آواز کسی یتوان رخت به سرمنزل عنقا بردن نارساگر نشود جرأت پرواز کسی عشق با این همه رسوایی و غمازیها هرگز از پرده نینداخت برون راز کسی ظاهر است این که دل و دین چه محل خواهد داشت چون در آید به نظر خانه برانداز کسی طرح این انجمن آن روز که میافکندند صورت معنی انجام شد آغاز کسی همه شب با دل بیباک نهانی از خود میروم تا سحر از خویش به انداز کسی

نیست چندان گنه نالهآ بیتاب «خلیل»

گریه از پرده برون میفکند راز کسی فغان که نالهآ من ره نمیبرد جای گداختم ز غم آه عرش پیمایی به یاد تیغ تو خونم به جوش میآید گر افکنند پس از کشتنم به دریایی

خلیل» شعرم از این پیش پر رواج نداشت

به وصف جلوهآ آن قد گرفت بالایی

1390 اگر به تاب و توانم نماند بازوی به زور ضعف کشیدم کمان ابروی

چو سوختم به تمنای آتشین خویی صبا ز سرمهآ خاکسترم نشانه نیافت چو سوختم به ت جه اعتبار مرا پیش خویشتن باشد که قدر خاک رهم نیست بر سر کویی ms828 دوآسبه پیک نظر می دوانم از چپ و راست مگر رسم به تماشای آتشین رویی ز هر کرانه هوایی شود هزار بهار اگر به یاد تو از دل برآورم هوبی به غیر ناله که گاهی نهال میکندم مرا نبود در ایام یار دل جویی17

بس است حاصل عمر از جهان بی بنیاد

کنار کشت و حریف می و لب جویی

1391 عشق است و صدهزار ملامث چه می کنی آسایشی که نیست غرامت چه میکنی یک شب به خویش از سرانصاف صبح کن چندین هراس روز قیامت چه میکنی راهی که صدهزار خطر در کمین اوست از جان و دل متاع سلامت چه میکنی تا میتوان به دیدهآ خود آشنا مباش2 نقد حیات صرف ملامت(3 چه میکنی

من آن چنان که هست نکو می شناسمت

خود را دگر «خلیل» ملامت(1) چه میکنی

1392 باد دار این نکته کز(2) هر بهتری بهتر شوی جامهآ جان گر نمازی گشت پیغمبر شوی شق را از خود نیاری کرد خود از عشق باش(3 گر چنین کردی به آن خودکام هم بستر شوی یادگاری داغ چندی داشت آدم از بهشت بر تو هم معلوم خواهد گشت چون کوثر شوی خوارتر از خاک راهت میکند انجام کار چند روزی در کف دوران گرفتم زر شوی پیر ما آسودگی را کافری کرده است نام هست در شأنت که یوسف بلکه اولاتر(4) شوی عشق(5) را هنگامه آرایی مسلم داشتند در وفاداری اگر مردانهای دلبر شوی

آشیان بر باد ده تا برق بال و پر شوی چند باشی در طلسم حیرت دام و قفسآشر خانهزادان تعلق شرمساران خودند بی خبر ترک سر خود گیر تا سرور(6) شوی زنده کن جمشید را جامی به خاک راه ms829 بخش گاهگاهی گر حریف ساقی و ساغر شوی سربهسر(27 بازار هستی را مکرر(8) دیدهام آبرو پیدا نخواهی کرد اگر گوهر شوی دل چودینداران قوی گردان و بیرون آز خود تا توانی مرد میدان صف محشر شوی بیش از این دامن مزن بر آتش بیدود ما نالهای سر میتوان کردن که خاکستر شوی دیده بربستن ز خود دل را توانگر میکند بر خلاف این گداباشی گر اسکندر شوی

بتشکستن گر به این طورت «خلیل» از ره برد

رفته رفته گرمی هنگامهآ آذر شوی

لت دست از سلسلهآ زلف چلیپا نکشی ای که سررشتهآ مقصود هوس کرد دلت دست از س

که اگر از قدحت ریخته دریا نکشی گر دم از عشق زنی حوصلهای پیداکن که اگر از قدحت ریخته مژه رمزی است که در دیدهآ ما جا دار خاراگر سبز شود در جگر از پا نکشی ای ز رویت گل خورشیدآ غبارآلوده نتوانی که قلم برید بیضا نکشی

عشق حالی چو شود راحت جان است «خلیل»

یار او باش که ناکامی دنیا نکشی به سودای تو شب تا روز با صد ناشکیبایی پر سیمرغ بر آتش نهم در کنج تنهایی شب از نظارهام هر سو چراغان دگر باشد زروی دوست چشمم کرده روشن شمع بینایی

که در آیینه میبندد به خود راه تماشایی از آن بد خو نگاه ناتوانم را چه آسایش ک

آخر جهان بسیار طناز است و من بسیار ms830 سودایی میان ما نمیدانم کجا خواهد کشید آخر به مرگ آرزو هر لحظه عید تازه سامان ده11به قدر تنگ دستی هاست سامان توانایی تو در آیینه داری صحبتی از عکس خود پنهان مرا حیرت فزاید هر زمان بر حیرت افزایی به جزافسانهآ خواب وخیالی نیست در واقع ندارد این قدرها حالتی اقبال دنیایی دمی صد بار از خود بیشتر دلگیر میگشتم نمی بودی اگر وحدت سرای امن تنهایی چه شد آرامگاهی گر نباشد زیر گردونم ندارم از تمنی تو در خود نیز گنجایی

«خلیل» از بی تکلف مشربی منظور جانان شد

به شهر ما ندارد آبرویی حسن رعنایی همه همتم که از خود دو جهان رمیده باشی نه ز جان گذشته باشی نه به دل رسیده باشی به این امیدواری به خدا تأملی کن چو ز طاق دل فتادی به کجا رسیده باشی

که چو نالههای کاری به دلم خلیده باشی نه به صدر دیده جایت نه نظاره در هوایت که چو نالهها. سر در دسر ندارم در شکوه گل برآرد کم خویشتن گرفتم که مرا و ز خویش بر کناری به طراوت بهاری گل آرزو ز خار ندمیده چیده باشی به خمار چون برآید دل خودپسندت آخر که ز خون دردمندان قدحی کشیده باشی نرسی به هیچ منزل نه مجاز نه حقیقت مگراین که در ره دل قدمی دویده باشی دل بلهوس پرستت خس و خار میفریبد اگر از بهشت یاری ز دلم دمیده باشی

گله از قضاست افسر چه گناه از من و تو

ز «خلیل» و آذر آخر سخنی شنیده باشی ز معشوقی به غیر از ناز و استغنا نمیدانی مگر حال دل رندان بی پروا نمیدانی مبادا آشناگردی به حرف آرزومندان دل بی وحشتی(1 داری زبان ما نمیدانی اگر صد دل بری یک مهربانی نیست نقصانت تو سلطانی ms831 به ملک دلبری سودا نمی دانی حریف عقل و سواسی نمی گردی جنونی زن چرا زندانی شهری مگر صحرا نمیدانی به خرسندی قناعت کردهای یعقوب اینت بس که از مطلوب غیر از دیدهآ بینا نمیدانی شراب عشق هر سو(2) بیغمیها در کمین دارد لب ازاین باده گر ترگشت سراز پانمیدانی

«خلیل» این شیوهات بسیار دارد رتبهآ تحسین

فضای خاطر خود را کم از دنیا نمیدانی

بی سرانجامی ما مطلب خاصی است «خلیل»

کعبه و مروه به ارباب صفا ارزانی طرفه بیاندازه مستم یللی گر نه مستم بت پرستم یللی تاگشادم بر هدف تیر دعا بوسهها دادم به شستم یللی ای(2) که گفتم تایبم از عشق و می تهمتی بر خویش بستم یللی دوش آن بدخو عجب مستانه گفت عهد و پیمانی شکستم یللی بیخودی سرمایهآ آزادگی است در صف مستان نشستم یللی هست چون عشق و ملامت توأمان هر چه میگویند هستم یللکی یار در دل مجلس شاهانه چید در به روی غیر(3 بستم یللکی چند چند از آرزو گردم خجل از کمند خویش جستم یللی

چون «خلیل» آخر در این پیرانه سر

دلبری آمد به دستم یللی

مستی جاودانه کن از می عشق و بیخودی شمع بهانه سوز شو انجمن زمانه را مستی جا خسرو و کوه کن کشد تا سر و کارشان به خون شیوهآ خاص حسن را عام کنی به شاهدی

از اثر ترانهام دیر نموده مسجدی تا به تو در میانهام در همه جا فسانهام از

عقل فسانهخوان همان در جدل سر آمدی عشق حریفداغ کن داده رهی به من مرا عقل ف

ست تو را ره11) دگر از در آرزوی ما بهر چه درنیامدی رخور شوق میدهد حوصله بینیازیاش نیست غریب طور را مرتبهآ محمدی گمره صد ارادتم21 بو که هدایتی کند صدر ممالک قدم شمع سراچهآ هدی

گر به قبول نکتهام صدق دهد کلام او

میگذرد «خلیلی ام» از جبروت اوحدی

بیان کند افسانههای می زاهد یکی ز جملهآ دیوانههای می

ربهار شیفتهآ روی او بهشت کوثر فریبخوردهآ پیمانههای می

گل میکند خجالت بیگانههای می آن جا که بی حجاب شود حسن خودفروش

کی بشکند خمار من از خانههای می مستی مرید نشئهآ شیرینلبان اوستکی ب

گلها شدند یکسره پروانههای می تا دلستان به سیر چمن نیم مست رفت گلها ش باشند در هوای رخ دلفریب تو دانسته عاقلان همه دیوانههای می(3

باشد «خلیل» اول و آخر به نام من

گردیدهام به دفتر روزانههای می ای که از قاعدهآ مهر و وفا میگذری به سردوست که بی برگ و(4) نوا می گذری دو جهان از تو سراسیمهآ حیرت شدهاند حاصل عمری و چون برق فنا میگذری

گر نه ایام وصالت شده نزدیک «خلیل»

از چه در خاطر آن شوخ بلا میگذری بیر میخانه کز او یافتهام آگاهی خبرم داد زکیفیت مه تا ماهی گفت اینها که از او دیده پریشان نظر است هرکه پی برده به تحقیق نگوید واهی میتوانی که شوی آینهآ شاهد کام که(2 به سررشتهآ تدبیر فتد کو خجل از سربههوایی نشوی شرمت باد فکرکن فکر که یوسف چه سبب شد چاهی ک قدم گر ز خودیهای خود آیی بیرون بر سرت صدگل توفیق کند گه گاهی بر در دوست که حیرانی خاصان عام است هر نفس دردسر ناله چه سازی راهی بیخودم ساخت ز صد نشئهآ هشیارپسند از گدایی که سخن طرح شود تا شاهی شوق بی حوصله نگذاشت به خود پردازم چه کرم ها که نفرمود ز دولت خواهی

شکر آسوده دلی خاطر دشمن مشکن

تا به نام تو شود صیت «خلیلاللهی» شب دوش با خضر فرخندهپی گذشتم به هنگامهآ روم و ری سراسیمهشاهان دنیاپرست گرفتار بیحاصلیهای وی در این ساده گلزار مانی فریب بهاری تماشا نکردی به دی تو از آرزوها نیاسودهای چه خرسندیات از بیابان و حی شدم میر مجلس به بزم وصال دو گامی ره شوق ناکردهطی

«خلیل» امشب از خویش آگاه باش

زند نالهآ زارم آتش به نی به خلوت دوش تا با تندخو(1) دیوانهآ چندی زدیم از بادهآ بیطاقتی پیمانهآ چندی چه گلها بشکفد از آه آتشناک من یا رب پریشان ریختم بر خاک آن کودانهآ چندی مرا شمشیر از راه محبت برنگرداند چو بر آتش دوند این خار و خس بیگانهآ چندی شکوه پادشاهان های و هویی داشت در عالم مرا هم یادگاری میرسد افسانهآ چندی تمیدانم که امشب ms834 عالم آرا بود در(2) مجلس(3 که داغ یکدگر گشتیم ما پروانهآ چندی درون کعبهآ دل از خیال چشم مخمورش بنا گردد به هر آن جان فزا(4) میخانهآ چندی ه امیدی که شاید راه یابد در دل جانان چوبی تابان کشیدم نالهآ مستانهآ چندی ز فیض گریهآ بیاختیاریها به راه اوغباری میبرم از خاطر ویرانهآ چندی

نه دین دارم نه دنیا غیرتم بر خویش می آید

«خلیل» آزاد گشتم از غم جانانهآ چندی ای از تو ناز پروز رندان لاابالی در باغهای رضوان در عالم خیالی با ناز بی تکلف با شوق بیمحابا من عشق روزافزون او حسن لایزالی بی دین ودلنشستن بر عشق دال باشد خواهم به می پرستی این شیوه کرد حالی بر هایهای شوقم تنگ است کوه و صحرا بیخود اگر نشینم در گوشههای خالی با فقر وبی نیازئ سلطان ملک شوقم آن شد که آرزویم میداد گوش مالی

1406 چند پاس این و آن دارد کسی خویش را از خود به جان دارد کسی از وصال یار بیپروای من گر رود از خود نشان دارد کسی گشت تا رخسارش از خط بی حجاب گلستان در گلستان دارد کسی رفته رفته میتوان دلدار شد خویشتن راگر بر آن دارد کسی سرکشی با آتشین خویان نماند نالههای ترزبان دارد کسی بر سر کوی تو رشکم میکشد قدر خاک آستان دارد کسی باد نوروزی شمارد دلستان شعله گر در استخوان دارد کسی یار چون آیینه آرایی کند در نظز آیین جان دارد کسی در خراباتی که ما بی پردهایم کی تمنای نهان دارد کسی از در افتادگی آید درون گرچه خوی آسمان دارد کسی

از روانیهای اشعار(2) «خلیل»

سیل در بنیاد جان دارد کسی ز شور عاشقی گردیدم از میخانه مستغنی قینم شد که باشد در جهان دیوانه مستغنی به یک تمکین زچندین اضطراب آسوده گردیدم به هجران خو گرفتم گشتم از جانانه مستغنی ز من بهتر کسی ms835 رسم توکل را نمیداند ندارد یاد این نه آسیا یک دانه مستغنی به هشیاران شراب نالهآ بلبل اثر دارد چرا هنگامهآ گل باشد از پیمانه مستغنی دل آن بی غمی نازم سر آن بی خودی گرد که شد از آشنا بیزار و از بیگانه مستغنی

«خلیل» از بی سرانجامی عجب کیفیتی دارم

چوزلف شاهد می خوارهام از شانه مستغنی به آیینی که شمع آه با صرصر کند بازی دل دیوانهآ عشاق با دلبر کند بازی خیال آن دهن از بس به خاطر نقش میبندد دل لب تشنهام پیوسته(1 با کوثر کند باز شراب خوش گوار از خون خود آماده میسازم لب نوشین او گر با لب ساغر کند بازی از وقت شام تا هنگامهآ صبح جهان آرا دمادم طفل اشک شوخ با اختر کند بازی

مگر لعبتگر گردون از این بهتر کند بازی مرا بازیچهآ ایام از جا درنمی آرد مگر لعبتگر گردور ندارد حاصلی غیر از ندامت طالب دنیا گرفتم همچوقارون روز و شب با زرکند بازی تو را در کنج تنهایی هراس از خویشتن باشد خوشا رندی که بی با کانه با(3) محشر کند بازی اگررخ بر(4) سرکوی بتان بر خاک میمالم سر سوداییام در وادی دیگر کند بازی به محنت خو گرفتم تا نباشم زخمی خواهش سکندر در ره آسودگی با سر کند بازی هلاک دیدهآ ریشم که خو دارد به مژگانت شهید سینهآ چاکم که با خنجر کند بازی

«خلیل» از شعر رنگین زینتی ده گوش یاران را

که از طبع روانت آب در گوهر کند بازی

هر که یابد ز خویش آگاهی حکم دارد به ماه تا ماهی

دو گواهند عشق صادق را اشک گلگون و چهرهآ کاهی

بندهآ بینیازیام که دهد فقر را منصب شهنشاهی

در تجردسرای ما باشد هر چه از آرزوی ms836 دل خواهی

صوفی از بس که لاف زد به گزاف نفسش سوده گشت از واهی

چند روباه بازی این همه چند با قویپنجهآ یداللهی

عارف نکتهآ حقیقت نیست حرف چندی شنیده افواهی

ابتدای صحیفههای ریا انتهای هزار گمراهی

به تمنای آستین بلند کرده در کار خویش کوتاهی

بسپارش «خلیل» در ره دوست

به دم نالهآ سحرگاهی

1410 تاکی ای دیدهآ حیرانشده کاری نکنی خویش را آینهآ چهرهآ یاری نکنی میتوان دلبر جانان شد(1) اگر هستی نیست همه او باش که از خویش شماری نکنی خواب را با مژه زنهار مکن روی شناس تا به گرد دلت از ناله حصاری نکنی شیوهآ مهر و وفا نام زیان نشنیده نشوی صید سواری که شکاری نکنی21 پای برچیده تر از این ره دل باید رفت هر طرف آینهزاری است غباری نکنی لبم از ناله نیاساید اگر فرساید تا مرا مرحمت بوس و کناری نکنی عجب از قاعدهآ خوی کریمت دارم بر سر خاک ره خویش گذاری نکنی تارتار رگت از ناله به زنهار آید(3 دست در سلسلهآ زلف نگاری نکنی هفتهآ عمر که در شنبهاش آدینه گم است فرهی باشد(4) اگر صرف بهاری نکنی یار باگم شده نامان رخ کاری دارد خویش را شهرهآ هر شهر و دیاری نکنی

حلقهآ کعبه به دست تو فتاده است «خلیل»

بیمن سوختهدل نالهآ زاری نکنی

1411 شبم را نور ده از روی چون روزی که میدانی دلم راروشنایی بخش از سوزی که میدانی چو طفلان روز تا شب خویش را خرسند میدا رم که دریابم وصال عید نوروزی که میدانی

فراموشم کن از یاد بد آموزی که میدانی مرا امید رحمت نیست از کردار زشت خود فراموشم کن از یاد بد ms837 به زور ناتوانیها کشیدم گوش تاگوشش کمان سخت بازوی سیه توزی که میدانی

به آتش میزند شمع شبافروزی که میدانی به صد بی تابی پروانهام تا صبحدم هر شب به آتش میزند شمع کریمان راگدای بی طلب دلدار میباشد(3 سرافرازم کن از انعام فیروزی که میدانی

«خلیل» بی زبان امروز خواهد بود یا فردا

شود هم داستان دانش آموزی که میدانی

1412 خوش آن حالت که گردد دل(4) به گرد شمع رخاری به کام خویش چون پروانه یک ساعت کند کاری تو هر نوعی که دانی چارهآ خود کن در این وادی که من چون سایه خود را میکشم تا پای دیواری

راگر رواجی نیست خواهم بی وفاگشتن به کوی دوست هرساعت ز نو گر هست بازاری ار آن گلشن که هرخس میزند گل بر سر از عشرت(5) مرا نشکست در پا یک ره 61) از بی طالعی خاری خ گرمی به من اشک جگرگون نیز ننماید به غیر از دل مرا شبهای هجران نیست غم خواری به بی دردان شدن همدم(7) ندامت بار می آرد اگرگاهی توانی جلوه میکن بر گرفتاری

«خلیل» از کعبه آخر روی دل سوی بتان کردم

چه حاصل کز برهمن بر میانم نیست زناری

1413 سرم را شور سودایی کمین کرده است پنداری جنون نام مرانقش نگین کرده است پنداری نظر را صورتی رو می دهد در آب و آیینه که معنی آفرین صد(8) آفرین کرده است پنداری

اگر هر دم «خلیل» از آتشی مهمان گل گردد

چو نیکو بنگری خوداین چنین کرده است پنداری چند در شبهای تنهایی زنم داد از کسی هم زبانی نیست تا یک دم دهد یاد از کسی مرغ شبخوان گشت خاموش و چراغ گل نشست من همان بیهوده خواهم کرد فریاد از کسی بر سر کویی که آه صبحگاهی پی نبرد شکوهها سر می کنم با یک جهان داد از کسی میتوان بر چوب بستن دست اعجاز کلیم گر در این وادی شود بخت خداداد از کسی هر که لاف محنت شیرین لبی زد شهره شد ما ز بی دردی نگردیدیم فرهاد از کسی غیر ناز آشکار و پرسش پنهان تو خاطر ناشاد ماکی میشود شاد از کسی پیش رعناقامت ما پای درگل شد خطاب(2 چلوهآ شوخی ندارد سرو آزاد از کسی

خود ادیب و تختهآ تعلیم خود باشد «خلیل»

طفل طبع ما نشد ممنون ارشاد از کسی

1415 اگر به چشم من آیینه دار خویش شوی به جلوههای پریشان شکار خویش شوا قرارگاه تماشاست جای من پیداست در آن مقام که مستان دچار خویش شوی چنان مباش که با اهل دل به سر بردی به رغم سوختهجانی که یار خویش شوی من از ستم نکنم شکوه لیک می ترسم مباد پیش خدا شرمسار خویش شوی

نظر آید سیاهخانهآ داغ اگر به ناله توانی بهار خویش شوی

خوش آن که روز وصالی «خلیل» روی دهد

شهید گریهآ بیاختیار خویش شوی

1416 خوش آن که بامی و مطرب به گوشهآ چمنی به روی شوق بسازیم یک دم انجمنی هلاک شاهد عاشق شکار خویشتنم ms839 که بینیاز نباشد ز ص

که بینیاز نباشد ز صید همچو منی اگر زخویش توان برکنارگردیدن به کوی یار سرانجام مید فغان که یوسف اگر هست در گریبانم زمن دریغ

ریبانمز من دریغ کند بخت بوی پیرهنی نشاط سرو و گل از عندلیب و فاخته باد که من به کنج قفش گرم کردهام چمنی شدم به تیغ محبت شهید و ممنونم که از جهان نکشم بار منت کفنی کدام بهره ندانم ز خویشتن داردهر آن که نیست گرفتار یارسیمتنی هزار نکتهآ دلخواه یاد گیرد یار زبیزبانی من طرح گر شود سخنی(1)

«خلیل» چند شوی گوشه گیر در کاشان

قدم ز خانه برون نه به سیر تا دکنی

1417 بس که مستی کردم از پیمانهآ دیوانگی گشت مجنون تا ابد بیگانهآ دیوانگی بررخ او تا عرق هنگامهسازی میکند سز شد در دشت دلها دانهآ دیوانگی

به زنجیر سر زلفی مقید گشتهام شد خطاب نامیام دیوانهآ دیوانگی و مجنون پریشاندل به رغم یکدگر دربه در گشتیم در میخانهآ دیوانگی می تواند کوس دعوی زد که دنیا از من است هر که پیدا میکند سرخانهآ دیوانگی

«خلیل» رند را پرسیدی از من کیست میدانم

قیامت آفرین بیگانه گرد نالهپروردی

1419 تو به هر بزم به آیین نوی چهره گشای ما همان زهره نداریم که پرسیم کجایی گرچه هر نقش پی ما شده سرگشتهتر از ما نرسیدیم در این راه به فریاد درایی حیف باشد که ندانی ز فراقت به چه روزم ی که هر شب به سرای دگران شمع جدایی خودکشیها که نکردم به هوای تو نباشد عجب از شوخی نازت که به نظاره نیایی نتوان یافت به سودای تو در گلشن دوران دربه درگشته تر از من نه نسیمی(2 نه صبایی دیده در (3 کاسهآ سر جلوه کند رهگذری رابه تماشا نفسی گر به لب بام برآیی

کوی دلدار «خلیل» از دو جهان است به یک سو

گرد گشتیم و در آن ره نرسیدیم به جایی اگر نظاره نمایی بهار خرسندی چمن چمن شوی از خارخار خرسندی زمانه بر سر هر کوچه ساخت رسوایم به این امید که گردم دچار خرسندی هوای یار خود آرا نهال ساخت مرا در این چمن به لب جویبار خرسندی سیر شاهد خواهش مشو حجاب مکش به عقد خویش در آور نگار خرسندی گمان مدار که ms841 صید مراد آسان است به صد فریب نمودم شکار خرسندی من از مصاحبت آرزو چنین خوارم خوش آن که هست در ایام یار خرسندی هر طریق که باشد تلاش کن شاید که روشناس شوی در دیار خرسندی هزار یار گرفتم در این سرای سپنج یکی نساخت مرا شرمسار خرسندی هر آن که مست شد از جام بینیازیها نمود ملک سلیمان نثار خرسندی

در این کمینگه آشوب گیر و دار «خلیل»

ز کار رفتهام از کارزار خرسندی

«خلیل» آن خودنما عاشق نوازی میزند راهش

تلاشی کن که در خیل هواداران نشان باشی

1422 مراگر از لب دلداژ دشنامی(1) شود روزی ز دیوان قضا منشور انعامی(2) شود روزی برد از خاطرت زنگ کدورتهای سی روزه وصال دوستان گر بعد ایامی شود روزی حسد ننگ است اگر بر عاشق بی آرزو باشد(3 از این بگذر اگر خواهی تو رانامی شود روزی ms842 به یمن بینیازیها که بیش از بیشتر بادا دل بی طاقت ما را دل آرامی شود روزی شب و روزت دل از اندیشهآ باطل نیاساید که از خوان تمنا(4) پخته یا خامی شود روزی وصال خودنما خرسند اگر سازد جهانی کجانا کام هجران تو راکامی شود روزی(5)

«خلیل» این تلخ کامی نشئهآ شیرین بسی دارد

زدست ساقی کوثر تو را جامی شود روزی

ديوان

ديوان

نبذة عن الكتاب

الفهرس