سه افزودهافشار، ایرج. 1304_ شناسه افزوده

فزودهمرکز پژوهشی میراث مکتوب. رده بندی کنگره 14 e766/5/71386د رده بندی دیویی شماره کتابشناسی ملی : 1076447

تالیف: صوفی محمد هروی (قرن نهما

به کوشش: ایرج افشار

ناشر: میراث مکتوب

با همکاری دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی

مدیر تولید: محمد باهر

مدیر فتی و امور چاپ : حسین شاملوفرد

حروفچین - صفحه ارا: رضا علیمحمدی - رضا سلگی

چاپ اول : 1386

شمارگان : 2005 نسخه

بها: 37500 ریال

شابی: 9 -45 - 964-8700- 987

جاب: نقره آبی؛ صحافی: ستاره

احیا وشسرکتابها ورساله ایخلی ولیغ ای است بر دوش محقتان موتسات فرپهنکی مز ڑهشی یرا شکتب دراستای این بڈنه سال،12v نیاد نهساده شدتا باحمایت از کشتمشا ی تقان صحان، وبامشاکت ناشران موساتعلی اشخاصف نکی علاقهند به دانشع فربکاسسهی هلشرری سش کتربی اشتهاشد و جمر عای ازشند از توب سنابع تیق بجاسه ms001 فرنکی ایر ان سلهی تقتیم ارد.

مرنور پهشی سیرا شکترب

و له ایضا دل از ما برد آن شوخ و روان کرد این زمان پهلو

چرا کرد ای مسلمانان ز یار مهربان پهلو به روی او برابر کرد ماه چارده خود را

تهی کرد او شب دیگر ببین بر آسمان [پهلوا به سوی من کند پشت [و] دعاگو را دهد دشنام

مرا میدارد او آری میان عاشقان [پهلو] زند پهلو به مسکینان رقیب از غایت نخوت

بگو او را تو آن ساعت چوگویی بر خزان [پهلو] چنان در عشق ms003 آن مهوش ضعیف و لاغر و زارم

که از روی قبای من توان دیدن عیان [پهلو] [3 الف] پیاده بر سر راه توام ای شهسوار من

اگر رحمی نمیآری مزن بر ناتوان پهلو میاور بر دل صوفی جفا افزون ز عشاقان

مگر او چربتر داند مرا از دیگران [پهلو] ای تو چون زلف چرایی، به من شیداکج راست گویم منشین بهر خدا با ماکج

آشفتگی من همه از زلف سیاه است زلف آمد و بگرفت همه عارض او را آش کردم نظری و دلم افتاد درین قید از قید دل ای دیده ترا عین گناه است [4 الف] ای دل چو اسیر سر زلف و ذقنی تو شب حاضر خود باش که در راه تو چاه است باشد رخ صوفی و قدوم تو چو در شهر مقبول بود زر که برو سکهآ شاه است

اشی و معدوم شود شرری گر فتد از نار دلم بر دوزخ (5اف] .........2 شده گفتند رقیب از کویش بود آیا که ز بنیاد بر افتد آن رخ

برو امروز تو با جبه و دستار [بساز] ماه من رنجیده شد یا رب گناه من چه بود

من ندانم در ره بخت سیاه من چه بود گر نمیسوزد دلم در آتش سودای او

هر شبی سوی فلک این دود آه من چه بود دعوی عشق توکردم لا نسلم داشتی

این لب خشک و دو چشم ترگواه من چه بود من نه خود گشتم اسیر عشق آن شوخ این زمان ms006

ای مسلمانان نمیدانم به راه من چه بود گر سر محبوبی من نیست آن خورشید را

در رخم خندیدن پنهان ماه من چه بود خلق در کویش بسی بود و من بیچاره هم

گرنه مقصودم بد او هر دم نگاه من چه بود

چون کنم یاران، نمی دانم گناه من چه بود آن پری دور از من و من در غمش دیوانهام

آشنای اویم و از خویشتن بیگانهام چون سگ دیوانه بر در ماندهام حیران و زار

نیستم قابل از آن ره نیست در کاشانه[ام] داد جام بادهام دل گشت فانی زین طرب

میرود جان از بدن برگشت چون پیمانهام [ء الف] ساقی از آب عنب دیگر مرا معذور دار

زان که من مست دو چشم شوخ آن جانانه [ام] همنشینی دل نمیخواهد مرا با هیچ کس

با خیال روی او تا در جهان همخانه [ام] هرگز آبادان مبادا سینهآ من تا به حشر

هست چون گنج غم او در دل ویرانه [ام] خلق میگویند صوفی در غمش دیوانه شد

ای مسلمانان بلی دیوانه[ام] دیوانهام روز ازل که طینت آدم سرشتهاند بر صفحهآ دلم غم او را نوشتهاند عاشق شدی، هر آینه باید جفا کشید بر میدهد بلی به زمین هرچه کشتهاند ای زاهدان چو منع من از عشق میکتید من چون کنم که درگل من این سرشتهاند عشق از برای زینت انسان پدید شد محروم ازین شرف به یقین دان، فرشتهاند

میشود دیوانه چون من آه و مسکین حال او

خوش بود عمر ای دریغا مرگ در دنبال [او] هر که را شد دل اسیر زلف مه رویی دگر

بستهآ دام بلا شد مرغ فارغ بال [او] قابل تاج سلاطین هیج میدانی که کیست

آن سری کاندر جهان شد ساعتی پامال [او] باشد این دل وارهد از دست شاهین غمش

هست همچو صعوهای چون باز در چنگال [او] خاطرم در ره تفأل1 داشت پیش آمد رقیب

خی و ری2 آمد بلی نیکو نباشد فال او لعل او زهاد را سرمست دارد روز و شب

بادهآ حمراست گویی آن لبان آل او 7 کی فروشد او ms008 به جان بنده خاک پای خویش

بهتر از هردو جهان باشد چو یک مثقال [او] عقل و هوش و جان و دل بربوده از صوفی رخش

کی تواند گفت شعری خوش زبان لال [او] هرکه آن چشم سیه دید، آن لبان آل او

گشت جان چون دل کنون در دست غم پامال [و] چون عیان شد طلعت خورشید آن ماه منیر

ذره وارست این دلم رقاص در دنبال [او] میشود بریان کبوتر، ز آتش دل چون کنم

گر ببتدم نامهآ شوق ترا بر بال او

در جهان چوگان بود خود مطلع بر حال [او] خواهم از باغ وصالش لب به لب شفتالویی

چون خدادادست حسن از وجه باشد مال [او] بس که مرغ روح من پر میزند در کوی دوست

شرم میآید مرا دیگر ازین افعال [او] پار صوفی را به کوی دوست گاهی بود راه

رفت آن حال و بتر از پار شد امسال او وقت آن شد که اقامت به خرابات برم چند در مدرسه بی فایده اوقات لیرم] عمر بی صحبت رندان خرابات گذشت باقی عمر به آنجا به مکافات برم میکند آب عنب آینهآ دل، صافی خواهم این زنگ غم از طلعت مرآت [برم] خود فروشی است کرامات بگو زاهد را من چرا رنج دل از بهر کرامات [برم] زلف آن شاه پسر فتنهآ دور قمرست زان شر و شور امان سوی خرابات [برم] طاق محراب دو ابروی تو کو در شب زلف تا دل غمزدهآ خود به مناجات برم هرکسی روز جزا فخر کند از عملی من چو صوفی غم او را به مباهات [برم] ساقیا عید صیام آمد و هنگام بهار به علی رغم صراحی شکنان باده بیار از سر کوی تو هرگز نروم سوی چمن بی جمال تو بود در نظر من گل خار عمر چون باد وزان است و ms009 فلک حادثه زای چون دمی خوش گذرد با تو غنیمت میدار حالیا این دو سه دم را تو بیا خوش گذران چون نداری خبر از خاتمت و اول [کار] [8ب] [آن که] بودست دلا، پیر خرابات کجاست دست در دامن آن اهل کرم زن زنهار

بارها گفتهامت واحد و اثنی و ثلاث

کین جهان کهنه اساس است منه در وی اثاث

حدث جمله سگان است چو دنیا، این دم

آب میکن طلب و دست بشو زین احداث

سور نوروز دمیدند، بده ساقی می

آمد اموات ریاحین به در از هر اجداث

دو موافق به هم و شیشهآ میهای کهن

در چمن خوش بود اثنا که چنین گشت ثلاث

وله ایضا مرا ز آدم خاکی چو غم بود میراث کجاست دامن ساقی کزو رسم به غیاث جهان بود حدثی بازمانده از فرعون بشو به آب قناعت تو دست ازین احداث چو گنده پیر قبیح است دهر مردم خوار برو چو اهل یقینش طلاق کن به ثلاث فلک چو حادثهزای است زو مشو ایمن پناه بر به در می فروش از [آن] احداث جهان چو بر سر راه قیامت است بلی منه اساس اقامت که نیست جای اثاث خبیثهای است جهان و تو باز عالم قدس چو کرکسان مکن امروز خوی بر اخباث بنه تو دل به غم وغصهآ جهان صوفی چو این رسید ز حوا و آدمت میراث

و له ایضا وه که جانم گشت چون از درد بی آرام دوست ساقیا لطفی بکن جامی بده با نام دوست

همچو من افتاده مسکین چون کند بادام [دوست] میکنم جان را نثار مقدم میمون او

گر به من پیک صبا آرد دمی پیغام [دوست] هر زمان تیر خدنگ غمزه برجانم زند

منت ایزد را که هردم میرسد پیغام [دوست] جان اگر باشد مراد دوست ای پیک اجل

ریز در دم خون من تا خوش برآید کام [دوست] [11 ال از غبار آن زمین چشم مرا پر نورکن

ای صبا چون بگذری دامن کشان بر بام [دوست] میرود صوفی ز دنیا، وین تمنا در سرش

تاکند جان را نثار امروز بر اقدام دوست جستم بسی و سعی نمودم، به هیچ باب یاری نیافتم به جهان بهتر از کتاب غیر از صراحی می صافی و روی خوب گر خسرو زمانه بود زو کن اجتناب1 آمد خیال دوست مرا دوش در نظر چون من که دید ms012 در همه دنیا شب آفتاب در دل نشسته مهر رخ او به جای جان آری، چو جای گنج بود منزل خراب هجران آن نگار عذابی است بس الیم با دیدن رقیب عذابی است بر عذاب در دور چشم مست و لب می فروش او زهاد شهر روزه گشادند از شراب در چنگ غم بساز تو امروز صوفیا از حد گذشت ناله زآه تو چون رباب 117 ب]

خرم آن روز که دیدار توام روزی بود

وصل جان بخش توام دولت پیروزی بود

(12 الف] سینه جراحت از غم و دیدهآ اشکبار [هم] 12 الف ای دل اگر تو عاقلی رغم همه منازعان باده به چنگ آور و ساقی گلعذار هم

همچو من افتاده مسکین چون کند بادام [دوست] میکنم جان را نثار مقدم میمون او

گر به من پیک صبا آرد دمی پیغام ms013 [دوست] هر زمان تیر خدنگ غمزه برجانم زند

منت ایزد را که هردم میرسد پیغام [دوست] جان اگر باشد مراد دوست ای پیک اجل

ریز در دم خون من تا خوش برآید کام [دوست] [11 الف] از غبار آن زمین چشم مرا پر نورکن

ای صبا چون بگذری دامن کشان بر بام [دوست] میرود صوفی ز دنیا، وین تمنا در سرش

تاکند جان را نثار امروز بر اقدام دوست جستم بسی و سعی نمودم، به هیچ باب یاری نیافتم به جهان بهتر از کتاب غیر از صراحی می صافی و روی خوب گر خسرو زمانه بود زو کن اجتناب1 آمد خیال دوست مرا دوش در نظر چون من که دید در همه دنیا شب آفتاب در دل نشسته مهر رخ او به جای جان آری، چو جای گنج بود منزل خراب هجران آن نگار عذابی است بس الیم با دیدن رقیب عذابی است بر عذاب در درر چشم مست و لب می فروش او زهاد شهر روزه گشادند از شراب در چنگ غم بساز تو امروز صوفیا از حد گذشت ناله ز آه تو چون رباب (11 ب)]

خرم آن روز که دیدار توام روزی بود

وصل جان بخش توام دولت پیروزی بود

وله ایضا عید صیام آمد، موسم نوبهار هم وصل نگار باید و بادهآ خوشگوار هم یار سپاه غمزه را چون به در آرد از حجاب لشکر صد پیاده را بشکند و سوار [هم] چشم تو کشت خلق را، رحم کن ای نگار من ورچه ms014 وفا نمیکنی ظلم روا مدار هم روز شمار بندگان دلبر شوخ دیدهام از کرم این شکسته را بندهآ خود شمار [هم] زلف و رخ تو برد وه در شب و روز ای صنم خواب ز دیدهآ من و از دل و جان قرار [هم] نالم از آن که این زمان هست من شکسته را سینه جراحت از غم و دیدهآ اشکبار [هم]12 لف] ای دل اگر تو عاقلی رغم همه منازعان باده به چگ آور و ساقی گلعذار هم

غنچه گریبان زده از شوق چاک برده صبا تا به چمن بوی تو

آه که خون شد دل شیدای من بس که نهان مینگرم سوی تو

بیدل و دیوانه شدم آه آه در هوس سلسلهآ موی تو

میل به لبهای تو آرد دلم گر نکشد غمزهآ جادوی تو

سرو سهی را چه کنم در چمن برده دلم قامت دلجوی تو

آب حیاتی1 تو از آن میدود صوفی سرگشته چو ما سوی تو گل جمال تو خواهم بهار را چه کنم به پیش زلف تو من سبزه زار را چه کنم اگر نهان کنم از خلق عشق آن مه را فغان و آه دل بیقرار را چه کنم چمن اگر چو نگارست تازه و خرم چو ساعد تو نبینم نگار را چه کنم مراکه سیب زنخدان یار میباید به صحن باغ تماشای نار را چه کنم اگر روم ز دیارش من این زمان، تا صبح ازین دیار روم درد یار را [چه کنم] شدست دیده مرا در غم تو چون جیحون بیا بگوی لب جویبار را چه کنم [14 ب] رقیب را نتوان دید بی رخش صوفی چو رفت گل ز چمن زخم خار را ms015 [چه کنم] از وی جدا فکند مرا چرخ دون نواز دارم دلی شکسته و جان فگار هم در سر خیال باده و سودای نار هم چون او نساخت آه به من روزگار [هم]

لی چه باکبیمار را چو داروی تلخ است سودمند چون درآید ماه من جولان کنان اندر چمن

غنچه از شوقش گریبان چاک سازد همچو من نافه اثبات نسب ز آن عنبرین خال تو ساخت

شد سیه روی از خطای خویش زان مشک ختن در شب زلفش چو رفتی ای دل دیوانهام

باش حاضر تا نیفتی اندرآن چاه ذقن کوی او باشد بهشت و من کجا خواهم بهشت

چون کنم ای ناصحان دل میکشد حب وطن گر شود روز وفاتم عطر خاک پای او

حله گردد بر تن چون استخوان من کفن بر لب آلش بگویم چیست آن خال سیاه

بر نبات اکنون مگس بنشسته بر روی حسن این تمنا صوفی بیچاره دارد در جهان

در چمن با او یکی من، وز میصافی دو من

که ms017 تیر غمزه دارد در کمین گاه سلامت بگذر ای زاهد از آن کوی که تیر غمزه دارد

بلی انسان شود از مغرور جاه گدای اویم و شاهی نخواهمبلیا بیا بر دیدهآ صوفی قدم نهکه بس نیکوست کار خاص لله ایا حکیم مسیحا دم3 ستوده خصال عوارضات ز تشخیص تو بپرهیزد به هر مریض که چشم عنایت تو فتد درین زمانه یقین دان نصیحت آمیزد مراست یک مرضی واقع این زمان به بدن که از تردد او دیده خون همی ریزد مثانه4 سرد و ازین غم جگر مرا شده گرم که هیچ مرغ بدن شهوتی نه انگیزد تکبری به دماغش چنان شدست پدید که گر سلام کند فرج، بر نمی خیزد مثال خستهآ یکساله سر نهاده به جای چو..5 بنده همین آب دیده میریزد به حیله جانب خلوت سراش چون ببرم مثال خر فکند سر به پیش و بستیزد چو بخت کرد فراموش یار ازین جهتم دل شکسته بگوئید با که آمیزد ایا حکیم ز لطف و کرم دوایی کن وگر نه صوفی مسکین ز شهر بگریزد6 [42 ب]

چشم جادوی تو وه عین بلائی است سیاه پیش رویش نتوانم که بر آرم آهی

میشود تیره بلی آه چو آیینه به آه یس که در سر دهان تو به جان کوشیدم

گشت از فکر محال این دل بیچاره تباه التفاتی به من بی سر وسامان میکن

به نگاهی ز ترحم نظری کن ناگاه هرکه عطری فکند بر1 در خاک کویت

روز محشر چه غم آن بی سرو پا را زگناه پیش رخسار تو در دیدهآ او خنجر باد

خیره چشمی که کند جانب خورشید نگاه صبر کن صوفی سودازده در فرقت دوست

تا برآرد همه مقصود ترا الا الله خواهم نظری در رخ خوب تو دگر بار

تو دگر باراز عمر چو سیری نبود ای بت عیار چشم تو به ms018 هم برزده حال دل ما را دانم که چنینها نکند2 مردم هشیار گل خار3 شده باز و چمن گشته معطر کاکل زدهای شانه مگر دوش به گلزار [43 الف] بر عارض آن ماه خط سبز عیان شد ای دل حذر از عین بلاکن به شب تار در مذهب رندان می پنهان دو گناه است با نالهآ نی با

با نالهآ نی باده خور و عود به چنگ آر شب پرتو روی تو مرا در نظر آمد از نور بلی بهره برد دیدهآ بیدار

و ایضا له سحر به میکده یارب چه بانگ بود و خروش

که نی به چنگ کسی بود و ختب می در جوش مغنیان همه سرمست و مطربان رقاص

رسیده تا به ثریا صدای نوشانوش نشسته پیر خرابات مست لایعقل

صراحی می حمرا گرفته در آغوش بگفتمش که صبوح است و وقت استغفار

به خنده گفت که گر عاقلی برو خاموش چونیست عاقبت کار هیچ کس معلوم

چه طیلسان تو و چه سبوی باده بدوش

غم جهان چه خوری بادهآ مروق نوش به رهن باده کن امروز خرقه را صوفی

مرقع ار چه نباشد برو خطا1 میپوش2 خطی که گشته به گرد جمال یار عیان «و ان یکاد» بود از برای چشم بدان رخش چو آتش و بر وی سپند دانهآ خال برای چشم بدست این زمان، همین و همان 44 الف] ز چشم و ابروی او زاهدا مشو ایمن ز ترک مست که دارد به خویشش تیر و کمان مگر ز قامت او شمع، دوش لافی زد که در مشافهه او را بریدهاند زبان تو زاهدا ز میناب رخ متاب و ببین نوشته سر میاین دم به برگ تاک رزان کجاست مغبچهآ میفروش این ساعت که هست درکف او درد و غصه را درمان اگر چه صوفی بیچاره پیر شد اما هنوز در سر او آرزوی تست جوان بیا که شاهد گل در چمن نقاب گشاد سر نیاز صراحی به پای جام نهاد میان به خدمت پیر مغان ببندم چون گشاد بند قبا غنچه در چمن به گشاد مبند دل به جهان کو به کس وفا نکند اگر چه تخت سلیمانش میرود بر باد برآر غسل تو در آب نیستی وانگه درآ به میکده کاین جاست عین فیض آباد ز پیر میکده بستان قدح به شرط ادب مرید عشق شوو سر مپیچ ازین ارشاد به کوی او نرسد کس مگر به علم و ادب به کعبه ره نتوان برد جز به استعداد [44 ب] وفا به کس نکند این جهان ببین صوفی شدند خلق چه مغرور این خراب آباد آن که از مشک به رخساره نشانی دارد قامتی دلکش و باریک میانی دارد

دیدهآ تر، لب خشک و دل مجروحم بین بر بناگوش تو آن خط بود از نیلی خام

چشم زخمی است چنان ...1 قضا ساخت چنین میرود بهر شکار دل صاحب نظران

مت یرخاسته2 باز آن بت خرگاه نشین ظاهرا مهر سلیمانت که پتعان شده بود

آن دهان خاتم و لعل تو درو هست نگین تاوک غمزه یه ایروی کمان پیوسته

در شب و روز یرای دل زاهد به کمین دوش قتد هزرة دن شید به رهت

زان سیب پای تو امروز نیاید به زمین صوقی د شده را یاز دگر روزی باد

دیدن طلعت آن ماه، بگویید آمین هرکس به خواب روزی، لعل لبش مکیده

دیده حلاوت از عمر، با کام دل رسیده دست مشاطهآ صتع از بر چشم ............3

برگرد عارض او از نیل ms021 خط کشیده دل در کشاکش جان افتاده است حیران

تریای وصل خواهد آن زهر غم چشیده

این عینه بلائی است چشم کسی ندیده پیوسته ز ابروی او بر ما فزون شود عیش

زیرا که عاشقان را همچون هلال عیده از قامتش به بستان سرو سهی دو تا شد

صد آفرین برو باد کاین نخل پروریده گر با تو آن پریوش چندان نکرد میلی

صوفی مکن شکایت طفلی است نورسیده گل نورستهآ من عزم چمن دارد باز

میکند روح اوا روان در عقب او پرواز نه منم مایل آن حلقهآ گیسو تنها

همه کس را به جهان هست هوس عمر دراز هر شبی سوز دل خویش بگویم با شمع

پیش او نیست چو روشن صفت سوز و گداز نکند مرغ دلم جز سرکویش منزل

همچو شاهین که به سر پنجهآ شه آید باز میکند میل به آن طاق دو ابرو عابد

روی آرند به محراب بلی اهل نماز تا تو از بند خود آزاد نگردی چون نی

نشوی محرم اسرار و نگردی دمساز خواست صوفی که کند راز دل خود نهان

اشک خونی است دمادم شده او را غماز

داغ دارد به جگر ز آتش غم چون لاله نیست کوکب، که شب از سقف سما پران است

آتش آه من است آن که کشد دنباله حاصل از عمر همین است که نوشی به چمن

می ده1 ساله به آن دلبر هفده ساله آستر بهر قباش ازگل صد برگ کنید

که تن نازک او حیف بود بر واله2 خال مشکین، دل زهاد جهان را بربود

زان که بر عارض زیبای تو پس پر خاله مصحف روی تو خواهم که گشایم فالی

که مبارک به من بی سرو پا آن فاله نالهآ زار من از عشق ز قانون بگذشت

هر که در چنگ تو ms022 افتاد چو نی میناله قامت دلکش آن ماه مگر نیشکر است3

چشم بد دور چنین زود ازان میباله صوفیا جنت کویش به تو آسان نرسد

مگر از آتش غم پاک شوی چون ژاله [7 الف بر عارض تو خط، چو پراکنده میشود

ترک فلک غلام ترا بنده میشود

از چشمهای مست تو شرمنده میشود آن را که کشت غمزهآ شوخ توبی گناه

چون از لبت شنود سخن زنده میشود گویی که دل چراست برین آستان مقیم

جانا سگان کوی ترا انده1 میشود از خون مشوی دامن رعنای خویش را

کز چشم عاشقان تو زاینده میشود واحرتا که از سرکوی تو نا امید

صوفی مستمند تو برکنده میشود

وایضا له دل برد از من آن پسر پیرهن کبود

گر جان نرفت در پی او، آن دگر که بود رفت آن نگار و گریه فزون است هر زمان

چون رفت عمر، اشک ندامت بگو چه [سود] هرجا سرود عشق تو گویند عاشقان

از چشمهسار دیدهآ من میرود [درود] در سینه جای کرد چو جان در بدن مقیم

هر ناوکی که بر دل مجروح من گشود عاشق به جور بر نتوانست داشت دل

هر چند خویش را به جفای تو آزمود

و ایضا له هر شب من و غمهای تو و روی به دیوار جز شمع نسوزد دل کس بر من افگار در عشق جفا و ستم و جور رقیبان این هر سه بلا را بکشم آه به ناچار درکوی سلامت ms023 شرف عشق مجاب است ترک سر و دستارکن و باده به دست آر غمهای تو این نوع که آورد به من رو جان در سرو کار تو کنم عاقبت کار شوری است به دور قمر و فتنهآ عالم بد عارض زیبای تو آن زلف سیه کار پابوس توام دست دهد عاقبت الامر گر بخت شود بر من بیچاره مددگار صوفی چه کنی ناله شبها ز فراقش بختت چو به خواب است چه از دیدهآ بیدار

گفتا حدیث دوست که خوشتر ز شکر است هر جا حدیث دوست به نیکی عیان شود

از عطر آن حدیث دل و جان معطراست] باشد رکیک هرچه دوبارش کنند یاد

إلا حدیث دوست که غیر مکررست دانی وگر نه با تو بگویم که دوست کیست

الله و مصطفی و دگر دوست حیدرست گفته است مصطفای معلای مجتبی

من شهر علمم و علی آن شهر را درست بر اولیا مقدم و بر انبیا قریب

زوج بتول و باب شبیر است و شبرست در گاهواره مار سیه را دوپاره ساخت

زان روز باز در عربش نام حیدرست

زآن کمترینه قلعهآ مشهور خیبرست مهر علی است در دل ما همچو جان نهان

بر اولیاء امت احمد چو سرورست تاکرده و صف رنگ علی گل به بوستان

زان روز باز بین که دهانش پر از زر[ست] ما را چه غم ز تشنگی روز رستخیز

آن شاه چون که ساقی آن حوض کوثر[ست] آن را که هست در دل از آن شاه کینه[ای]

بی شک حرامزاده و ناپاک مادرست در شأن اوست آمده امروز «هل اتی»

از آسمان به عالم واین خود مقررست ای خارجی تو قدر علی کی شناختی

خواب شریف او به عبادت برابر[ست] دانی که کی است آن که به دشمن بداد سر

آن شهسوار چابک میدان محشر ms024 است یعنی علی است آن اسدالله غالبا

بشنو به گوش جان زمن این را که در خور[ست] نام شریف او که بود مرهم دلم

بر جان خارجی بنگر همچو خنجرست از هیبت سیاست آن ذوالفقار او

تا روز حشر ولوله در جان قیصرست ای توتیای دیدهآ من خاک پای تو

تاج سرم زخاک کف پای قنبرست

چون ملک دین به یمن قدومش مسخر[ست] بحر علوم وکان سجا و شجاعت است

مفتی جن و قاضی باز و کبوترست [177ب] در چشم همتش دو جهان کمتر از خسی

بر درگهش هزار چو قیصر قلندرست ای شهسوار دین نظری کن به حال من

کز محنت زمانه مرا دل مکدرست دست عنایتی به سر این فقیر مال

چون کمترینه، بندهآ مسکین این درست گشته غریق بحر غم ای شاه اولیا

دستش بگیر از کرم این دم که مضطرست در آخر زمانه فتادیم چون کنیم

وین چرخ دون نواز ببین سفله پرور[ست] آماده کرده محنت و غم از برای من

گوید که نوش کن تو که روزی مقدرست عیش و طرب به مردم ناجنس میدهد

کین قوم را عطای من امروز در خورست جور زمانه چند کشم یا امیر، من

گوش فلک ز ناله و فریاد من کر[ست] وقت است اگر نظر کنی ای شاه اولیا

بر صوفی شکسته که چون خاک این در[ست] یارب به حق و حرمت این پنج فرق پاک

کز بوی و مویشان همه عالم معطرست

چون در دو کون لطف تو ای دوست بر سر[ست] باری است بر دلم که مرا نیست تاب آن

دانی که چیست گفتن آن بس مکررست دانای درد سینهآ مجروح من تویی

یارب به لطف خویش دواکن که درخورست آمد ندا ز عالم غیبم که درخورست

کای مستمند وقت مداوا مقدرست آید کسی که از اثر لطف ms025 و رای او

روی زمین ز نام شریفش منورست گشته است در جهان سبب امن و عافیت

خاک درش کنون شرف تاج هر سرست سلطان حسین1 خوان که زمان عدالتش

برطاعت مقرب پاکان برابرست چندان بدار بر سر خلقان این جهان

کین قرص آفتاب به مینا منورست از یمن همتی که علی داشت بر حسین

ملک هرات2 و جمله جهانش مسخرست شاها گرفتن تو جهان را به ضرب راست3

از ضرب تیغ نیست که از جای دیگر[ست] از روح مصطفی وعلی وحسین دان

این دولت شریف تو و این مقررست ارکان دولتت چو درآیند در مصاف

هر یک ز همت تو به رستم برابرست

در پیش همت تو قلیل و محقرست [18 ب] گردن کشی که سر به فلک سود روح او

پیش رکاب و زین تو امروز چاکرست شد کوکب سعید چنین نحس ناگهان

اینها ز چرخ نیست که از نرد داورست بگشای چشم عبرت و فرصت شمار عمر

این دم که دولت تو به عالم مظفرست در عدل کوش و حاجت درماندهها بر آر

چون حاجت تو نیز بر الله اکبر1 [ست] با خود نبرد جز عمل و نام نیک کس

بشنو به گوش جان ز من این را که درخور[ست] یارب بدار دولت و ارکان دولتش

چندان که این سپهر پر از رفعت و فرست صوفی دعای دولت او گوی روز و شب

چون بی غرض دعای فقیران مؤثرست

گل بخندید ازین واقعه خوش بر نرگس انفعالی که ز چشمان تو دارد در باغ

نتواند که برآرد به چمن سر نرگس تا نثار قدم یارکند درگلزار

ایستادست ببین کاغذ پر زر نرگس [119 کرده کژگردن و در لعل لبش مینگرد

مست مخمور کند میل به ساغر نرگس نو عروسی است که در صحن چمن آمده است

میکند ms026 میل از آن با زر و زیور نرگس سبز پوشیده و در عین توجه شب و روز

خضرگلهاست به آن موی معنبر نرگس تن عریان و سرانداز همی دانی چیست

به تمنای تو گشته است قلندر نرگس بس که در روی گل از چشم تو شرمنده بود

میرود سوی چمن بر سر چادر نرگس خواهد امروز چو سوسن که زبان بگشاید

تا دعای توکند بر سر منبر نرگس

کرده شب باگل سیراب مقرر نرگس در خمارم من سودا زده از چشمانش

بارهاگفته به گلزار مکرر نرگس چشم جادوی تو ناگه چو نظر کرد به خاک

از دل خاک همان لحظه شد اخضر انرگس] داده رشوت به صبا در هوس خاک درش

خوردهای زر خود، کرده درین سر [نرگس] سر به زانو نهد از ذوق دو چشم سیهش

چون من دل شده در فرقت دلبر نرگس چشم بگشای که بیمار شد از فرقت تو

تا زمانی شود از درد تو خوشتر نرگس [19 ب] گو مگوئید که سروی چو قدش هست به باغ

سخن کژ نکند راست چو باور نرگس تو زبان آوری ای سوسن و او صاحب حسن

خویشتن را نکند با تو برابر نرگس سرو از سایهآ قد تو به عالم روید

گشته از عکس دو چشم تو مصور [نرگس] نشنود تا که گل از پیرهنش، لاف زند

زآن معاشر نشود باگل احمر نرگس به هواداری چشم سیهش روز جزا

سر برآرد ز دل خاک به محشر نرگس گر بدی بال و پرش در هوس چشمانت

بر سرکوی تو گشتی چو کبوتر نرگس

گر نگاهی بکند چشم تو اندر نرگس هست مداح دو چشم سیهت در گلزار

زآن دهان است در آفاق پر از زر [نرگس] تا نبیند رخ زیبای ترا نامحرم

برکشیدست ازین واقعه خنجر انرگس] سرگران ms027 است و سبک از لب او جوید می

وه ببیند که چها داشته در سر [نرگس] تا قیامت بود او شاه ریاحین جهان

مست آید به چمن پای تو بر سر نرگس دیده در مصحف گل وصف ترا زان ساعت

آیت حسن ترا میکند از بر نرگس [20 الف] ای دل از حسرت آن غمزهآ مستانه او

سوی گلزار رو و زار نگر در نرگس شب چو آیی به چمن در ره تو بهر ضیا

مشعل گل بود و شمع منور نرگس گل در آن صحن چمن ته به تهش ذالی چیست

صفت حسن ترا برده به دفتر نرگس چو قلم زار و ضعیف است بگویم که چراست

گشته در فرقت چشمان تو لاغر [نرگس] گر ز خاک کف پای تو نشانی یابد

سر به عیوق کشد همچو صنوبر نرگس تا به پابوس تو باشد که مشرف گردد

آمده باز و قدم ساخته از سر نرگس

چه کند گر نکند دامن خود تر نرگس چون ز پیراهن دلدار زگل یافت نشان

گشت در خدمت او بنده و چاکر نرگس غیر چشم تو نخواهد که ببیند چیزی

بر سر انداخته زین واقعه معجر نرگس تا دگر غیر دعای شه عادل نکند

دوش در صحن چمن کرده مقرر نرگس خسرو روی زمین فخر جهان شاه حسین

آن که از خاک رهش یافته افسر نرگس در چمن سایهآ قدش چو فتد بر سر او

سرو هرجا که بود رشک برد بر نرگس [20 ب] مینداند به چه منصوبه1 نهد سر بر پاش

گشته حیران و سراسیمه و مضطر نرگس به ادب سر فکند پیش و ستاده شب و روز

میکند خدمت سلطان مظفر نرگس رو دگرای گل سیراب شکایت نکنی

که چو خاک ره شاه است مطهر نرگس کرده از پیرهن شاه گدایی بویی

زآن سبب صحن چمن کرده معطر نرگس ms028 نیستی قابل خاک ره سلطان گویند

گوش خود ساخته از بهر همین کر نرگس گر ببارد نفسی ابر عطا و کرمش

بگذرد از سر شمشاد و ز عرعر نرگس

نکند میل به خورشید مدور نرگس آرزومند به پابوس سگان تو بود

وین میسر نشود رحم بود بر نرگس گفت گر بلبل شوریده ثنای گل دوش

هست در کوی تو امروز ثناگر نراگس] گر بنفشه است چو انگشت دل افسرده زغم

هست در خدمت او گرم چو اخگر نرگس ز دهان آب فکندی چو به اطراف چمن

بمکید و شد از آن روز مخمر نرگس رفت سوی چمن و خیمه زد از روی طرب

.......1 بر گرد و شد حاجب آن در [نرگس] [21 الف] از می لطف توگر یک قدحی نوش کند

به جوی مینخرد حشمت سنجر نرگس در شب بدر سها را بتواند دیدن

گر زکوی تو شود دیدهآ اغبر نرگس سوسن از بهر چرا رشک برد برجانش

گشته از سیم و زر خویش توانگر [نرگس] چون تشبه بدو چشم سیهش کرد ازآن

گشت در صحن چمن حاکم و سرور نرگس ترک کژ کرده کلاهی است مگر پنداری

شسته2 بر تخت زمرد چو سکندر نرگس از سفال سگ او گر بخورد آب، شود

بهتر از صوفی بیچاره سخنور نرگس

برخیزم و دامن تو گیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم ای دوست نظر به حال ماکن درد دل خسته را دواکن تا چند کشم جفا و ms029 جورت آخر نفسی به ما وفا کن ای خسرو جمله ماهرویان روزی نظری به این گدا [کن] با من ز چه روی سرگرانی ای عمر عزیز من صفاکن مستانه چو باد راز سازی گویی که به خشم خویش جاکن

برخیزم و دامن تو گیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم

برخیزم و دامن توگیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم دل برده ز من رخ تو ناگاه پروای دلم نمیکنی آه ای از تو مرا هزار غم بیش بنگر تو به سوی بنده ناگاه نالم شب وروز در فراقت دارم چو به سینه درد جان کاه گشتم چو کواکب از دو چشمت سرگشته من فقیر ای ماه روزی که دوچار من شوی تو مستان و قباگشاده در راه

برخیزم و دامن توگیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم آرام دل فقیر من تو جان و دل و شاه و میر من تو دریاب مرا که هستی ای دوست در عشق چو دستگیر من تو همحای تو در جهان ندیدم ای دلبر بی نظیر من تو آخر نظری به حال من کن ای خسرو دلپذیر من تو روزی که به کوری رقیبان گویی که بیا اسیر من تو

برخیزم و دامن تو گیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم

چ ون از تو مرا به سر نباشد واب که ز انتظارچیزه فدجان بکنم فدای رویت جز تو هوس دگر نباشد ای جان جهان مگر نباشد اندر دو جهان بتر نباشد

برنا چر به زر بود قرا محل بیچاره مرا که زر نباشد

روزی که مرا خبر نباشد ([23 الف]

برخیزم و دامن تو گیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم حال دل من اگر بدانی بر من قلم جفا نرانی جان زنده به یاد تست امروز دل را چه محل که جان جانی چون نامه مرا بخوان خدا را تاکی تو مرا به سر دوانی یارب چه شود که چون سگ خویش صوفی فقیر را بخوانی گر از سر کوی خویش گویی اکنون که بپر برو کرانی

برخیزم و دامن توگیرم

سر بر قدمت نهم بمیرم

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار زن اگر هست دختر قیصر ای برادر به سوی او منگر زن درین روزگار هست بلا از بلاکن تو ای عزیز خطر گر ترا قلتبانی است هوس دختری را بخواه با مادر تا بیاموزد این زمان از وی شرط محبوب داشتن دختر باتو گویم دوای این بشنو از من خسته و بکن باور

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار چون زنی را بخواستی ناگاه در غم و غصه بعد از آن میکاه سر خود را نمیکنی بالا چون ترا دید در سرا ناگاه چون تو رفتی از آن سرا بیرون در پس در دوید و بر سر راه

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار رفت با وعظ ویار میجوید تازه بوس وکنار میجوید از ms031 زنانی که دیده اندر اوعظ بی تو مغز حمار میجوید چون به دست آورید مقداری فرصت ووقت کار میجوید سیمنون1 میکند طلب دیگر از تو آن زهر و مار2 میجوید چون بپخت او و تو بنوشیدی از توگشت بهار میجوید

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار مرد، برخیز تا بهار کنیم روی خود سوی لالهزار کنیم غوژه[ای] نیست این زمان موجود ما چه سازیم و خود چه کار کنیم پنج روزی کنیم باهم عیش کار آن گاه اختیار کنیم رفت آن مردک و خری بخرید چست خاتون خود سوار کنیم دو خر و یک زنی روان گشتند سوی صحراکه ما بهار کنیم

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار زن چو صحرا بدید و گشت بهار ساعد خویش دوش بسته نگار چادر خود روان به شوهر داد کز برای من این نگه میدار مردکی دیگرش چو دید چنان دل ازو برد آن زن مکار در پی شان3 روان شد او از دور میکند آن، نگاه در دلدار زن به آن یار تازه شد برکوه منتظر ایستاده این دو حمار

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار که تو خواهی که زن شود خشنود غافل از وی دمی نشاید بود خوش در و بند در دل شب تار خواجه آشفتهوار خواب آلود چو به چنگ تو اوفتد هرشب میزن و مینواز همچون عود از تو یک لحظه[ای] شود راضی از نهادش اگر بر آری ms032 دود گر نداری تو قوت این کار باید از من نصیح

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار بشنو از صوفی پریشان حال باش اندر زمانه فارغ بال از زنان خود وفا محال بود گر بجویی تو هست امر محال من زن باوفا ندیدم پار1 عجب است این اگر بود امسال نیست در دین عورتان کامل گر پدر خوانده نیست در دنبال پارسا آن زنی بود امروز که در آن نیست هیچ حسن و جمال

زن مخواه ای عزیز من زنهار

وقنا ربنا عذاب النار

بود یکی روز جوانی مگر حافظ اوقات و دل باخبر

قطع تعلق ز همه نیک و بد روز و شبان حافظ اوقات خود

از همهآ خلق جهان برکران گوشهآ عزلت شده او را مکان

گوشهآ تنهایی و رخسار زرد از همه آفاق دلش گشته سرد

بی کس و بی مونس و بی یار هم شب همه شب دیدهآ بیدار هم

عافیتی داشت به عالم تمام حسرت او برده همه خاص و عام

*** دید چو رخسارهآ زیبای او گشت جوان واله و شیدای او قلب جوان والهآ جانانه شد راست چو مرغی به پی دانه شد گشت جوان بی خور و خواب و قرار سینهآ مجروح ودل سوکوار داشت دلی، آن دلش از دست رفت بود چو مرغی قفس اشکست1 رفت ماند لب خشک و دو رخسار زرد دیدهآ خونبار و دلی پر ز درد [28ب]

چارهآ کار من بیچاره کن دفع دل خستهآ صد پاره کن

بهر خدا در من مسکین نگر ای صنم لاله رخ لب شکر صوفی درویش هوا خواه تست رد مکنش گو سگ درگاه تست خادمه چون این سخنان گوش کرد عقل وخرد جمله فراموش کرد کرد بسی گریه چو ابر بهار خادمه بر جان جوان فگار گفت بیا غم مخور ای نوجوان من غم کار تو خورم این زمان بهر تو بستم به میان من کمر بود که مراد تو برآید مگر گشت دلت خون به غمش پای بند غم مخور و صبر کن ای مستمند عاقبت از صبر برآید مراد بستگی از صبر بیاید گشاد داد بسی خادمه دلداریش کرد درین واقعه غمخواریش (3الف] رفت ز بالین جوان فگار تا به بر آن صنم گلعذار خادمه چون واقف اسرار گشت بست میان، در پی این کار گشت داشت سخن، زهرهآ گفتن نبود فرصت گفتار طلب مینمود نیم شبش خادمه بیدار یافت وقت خوش و فرصت گفتار [یافت] کرد ز احوال جوانش خبر ms036 گفت همه حال دلش سر به سر چون صنم این نکته ز خادم شنید لعل لب خویش به دندان گزید گفت به آن خادمه یعنی خموش زان که بود بر در و دیوار گوش کیست، کدام است، کجا و چه کس باز که بردست به رویم هوس کشته چو او گشته درین غم بسی کام ندیدست ز لعلم کسی

شودصوفی اگر صبر کنی بی عدد عاقبت کار تو نیکو شود کرد جوان صبر و تحمل بسی هیچ نگفت این سخنان با کسی صبر بسی کرد و تحمل نمود پیش کسی زهرهآ گفتن نبود در دل او غصه و غم شد گره همچو کمان خم شد، و لاغر چوزه دور فتاده ز رخ او چو تیر گشته چو زه در غم او گوشه گیر ولوله در سینه و لبها خموش واقف از احوال دلش سینه پوش از همه خویشان شده بیگانه او باغم آن مه شده همخانه او درد صبوری چو برون شد ز حد خادمهاش نیز نکردی مدد نعره برآورد که ms039 ای گلعذار چشم به حال من بیچاره دار طاقت من گشت ز هجر تو طاق نیست مرا طاقت درد فراق چند کشم بار جدایی به دوش سینهآ جوشان و لبان خموش بی تو مرا مرگ به است از حیات زندگی بی تو بود چون ممات آه چه سازم که دلم گشت خون درد دل من شده از حد برون (36 الف] ای بت عیار کجا جویمت درد دل خویش که را گویمت

حسن نکو، خلق نکو لیک نیست باز چو مسکین بشنید این سخن نال برآورد تو عیبش مکن

خندهزنان با دل بس شادمان آمد و بنشست به پیش جوان

گفت بیا غم مخور ای مستمند مرغ دلت یافت گشادی ز بند

من بکنم فکر تو، فرمود یار صبر کن و ناله مکن زینهار

هست مرا ترس زبان رقیب ورنه ز من یافته بودی نصیب

صوفی ازین صبر برآید مراد کس چو تو بی صبر به عالم مباد باز چو از صبر سخن گوش کرد عاشق دلسوخته خاموش کرد گرسنه را دیر شود پاتغار1 جوع برآرد ز دل او دمار صبر بود پیش دل مستمند داروی تلخ است، بلی سودمند چون بجز از صبر دوایی ندید پای به دامان صبوری کشید تلخی این صبر به زهر فراق گشت در آن دم به دلش هم وثاق روی به دیوار و غم یارهم روز و شبان دیدهآ بیدار هم این همه چون با دل او یار شد عاقبت آن دلشده بیمار شد عاشق و بیمار و غریب وفقیر روی به دیوار و دل پر زحیر ماند درین واقعه سی روز و شب گشت طبیب از مرضش در عجب [34ب] جان به لب آمد دگر از اشتیاق ناله برآورد ز درد فراق

گفت جوانا غم دل شد تمام زآن بت عیار، تو بر خوان سلام

وعدهآ دیدار ازو یافتم دولت هموار ازو یافتم

کار تو از دوست نظامی گرفت رو مژه را ساز تو از گریه هفت

صوفی بیچاره برو شاد باش از غم هجران دگر آزاد باش ناله عشاق چو از حدگذشت سوخت ز آهش همهآ کوه و دشت ولوله درگنبد خضرا فتاد تاله درین عالم بالا فتاد کرد اثر نالهآ زارش، ببین گشت دعایش به اجابت قرین بخت و سعادت مگرش یار شد زآن سببش نوبت دیدار شد چشم نهاده به سر کوی یار شب همه شب بوده در این انتظار صبحدمی پرده زرخ دور کرد جملهآ آفاق پر از نور کرد یک نظری کرد به رویش جوان بی خبر از خویش شد اندر زمان چون نظری کرد به روی نگار کرد یکی نعره و افتاد خوار آن بت عیار بدو رخ نمود تاب رخ یار نبودش چه سود بی رخ او خسته و دل بود ریش با رخ او بیخبر از حال خویش این همه آن عشق بلا میکند ms043 آه چه گویم که چها میکند غمزده آمد چو به ناگه به هوش هیچ ندید او اثر از بخت دوش نالهآ چون چنگ خود آغاز کرد بر رخ خود صد در غم باز کرد عاشق بیچاره چو بیدار شد مست رخ یار چو هشیار شد هیچ اثری از رخ دلبر ندید راست چو ماهی به زمین میطپید زهرهآ آن نه که برآرد خروش طاقت آن نی که بباشد خموش

من بدهم کام ترا، غم مخور پس طمع از لعل لبانم مبر

لیک برو صبر کن و شاد باش وز غم این آرزو آزاد باش

عاقبت کار تو نیکو شود گر چه کشیدی تو غم بی عدد این سخنان خادمه چون باز گفت چهرهآ او چون گل احمر شکفت [24 لف]

خادمه خندان و دل شادمان آمد و بنشست به پیش جوان

گفت جوان را که شبت گشت روز هیچ دگر در غم هجران مسوز

حمد بی حد و ثنای بی عدد مر حضرت پروردگاری را که از یک قبضهآ خاک نمناک صد هزاران هزار طوطی لسان در نطق و بیان به فصاحت درآورده به خوان «فتبارک الله احسن الخالقین رب العالمین»،

و تحیت و درود و سلام به عدد انفاس الانام بر1 روضهآ مطهر پیشوای اهل یقین و سید المرسلین «و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین» باد تا به روز حشر که «ان الله وملائکته یصلون علی النبی». اما بعد روزی با دوستان بی اغیار در ایام بهار به حکم «فانظر الی الاثار» اگذری] به [28 ب] بوستان2 اتفاق افتاد. این جماعت الحاح بسیار کردند که از اشعار جدید به سمع مستمعان رسان که در بوستان گل تازه را حال دیگرست. این فقیر حقیر به حکم ضرورت و پاس انفاس یاران از حقهآ دهان، ترجمهآ لسان به سمع مجلسیان رسانیدم، مفهوم این قوم نیافتم.

ناگاه شخصی از اشعار مولانا عبیدزاکانی - غفرالله - دربیان آورد. اهتزار و بشاشت در باطنهای این طایفه پیدا گشت و این نوع سخن را نقل مجلس ساختند. با خود گفتم که ای درویش این رنج کشیدن و صنعت و نازکی در اشعار پیداکردن کمال حماقت است، جامه به اندازهآ تن خلق میباید دوخت.

ان شاء الله همه را از معانی این اشعار حظی ms049 کامل کرامت گردد به حرمت این آیت که (ولحم طیر مما یشتهون)3.

اللهم ارزقنا لجمیع المؤمنین والمؤمنات وصلی الله علی محمد وآله اجمعین. من شکسته گشایم به صد هزار زبان ثنای حضرت ذات خدای کون و مکان [49 ب] مقسمی که فکندست سفرهآ روزی ز لطف عام خود از قاف تا به قاف عیان ز سنگ کرده پدیدار آب بی کیفی ز خاک تیره هزاران هزارگردهآ نان ز چوب خشک که آتش بود برو اولی ببین که میوه پدیدار کرد چند الوان فسرده کرد جهان را و یخ پدید آورد برای شربت و آب خنک به تابستان عسل پدید کند او ز نیش زنبوری ز شاخ نیشکر و قند کرده است عیان من فقیر چگویم به این زبان که مراست کدام نعمت او را در آورم به بیان چو درد جوع نهان است روز و شب به دلم به ذکر اطعمه امروز میکنم درمان همه بیان نعمهای او کند صوفی که ذکر عیش بود نصف عیش در دوران

در سفره بود گردهآ چندی تمام شد فکری بکن که رفت نهاری و شام شد ترشی چو با مویز سیه دید گوشت گفت باز این سیاه روی غلام غلام [شد] آمد شب و به ms050 مطبخ ما نیست آتشی ای دیده پاس دار که خوابت حرام شد 10 مرغ مسمنی که ز پیشم رمیده بود منت خدای را که دگر باره رام شد آن نو عروس حجره که پالوده نام اوست خرم کسی که از لب لعلش به کام شد چون ننگ و نام اطعمه از لحم برده بود زان دل تمام در پی این ننگ و نام [شد] صوفی هر آن طعام که میپخت در خیال ماه صیام آمد و آن جمله خام شد

انجیر تر وانار خواهم شفتالوی آبدار خواهم

دوش دیدم به خواب لحم قدید وه، چنین جز به خواب نتوان دید روز عید وکلیچه وحلوا هست بر طالعی که یافت سعید چون خروسم به ناله و فریاد تا به من بوی خایگینه رسید هرکه از بوی قلیه جان بدهد هست در دین لوت خواره شهید هست واقف ز سر سنبوسه هرکه لبها ز جوش بره3 گزید بوی مرغ مسمن آمد دوش مرغ روحم روان زتن پرید دست در سفره چون به نان نرسد نزد

نزد صوفی زهی عذاب شدید ادب] گر چون برنج پیر و چو نان ناتوان شدمهرگه که بوی

هر گه که بوی قلیه شنیدم جوان [شدم] پالوده داشتم هوس اکنون هزار شکر «بر منتهای همت خود کامران [شدم]

0 هوای قلیه کدو تا بود مرا در سر مذمت5 عدس این دم نمیکنم دیگر کدک که دختر گیپاست کی بود یارب که در نکاح6 من آید به حلهای7 در بر جمال کلهآ بریان چو دیدم اندر شهر نمیکند دل من میل سوی قلیه گذر ز خردهها8 که مزعفر ز قند در دل داشت ببین که مرغ مسما وقوف یافت مگر (5ب1

چو من، بگفت مگر هم تو بگذری از سر به خوان اطعمه گفتم که شمع راهم ده چومر

جواب مرا به کاسهآ بغرا محبتی است قدیم

گواه، صحنک ماهیچه است و آش حلیم ز همدمی چغتدر شدست آش ترش

به روزگار چنین تیره و سیاه گلیم کشیده صف نخودآب و برنج و نان عسل

منم شجاع و نترسم ازین چهار غنیم دلم به صحنک حلوا ونان بود مشغول

چو من به قابض ارواح جان کنم تسلیم بنوش خربزه چندان که جای جان نبود

که سیر چون بود انسان ورا ز مرگ چه بیم اگر بود ته نان در سقر روان زان پیش

من شکسته چو دونان روم به قعر جحیم شود به ms052 سفره چو نانها تمام و ناشده سیر

به پیش صوفی مسکین زهی عذاب الیم

0 مرا ز پیر خرابات نکتهای یادست بنوش باده که بنیاد عمر بر بادست

منوش قرته که بنیاد قرته بر بادست چو پیه و دنبه گدازان شود ز آتش جوع

کسی هریسه1 چو پیش از غروب ننهادست به سر معنی گیپا نمیرسد هرکس

کجا رسد به معما کسی که نگشادست بسوخت چلبک بیچاره را به روغن دل

دوید و بر سرش آمد که این چه فریادست ز چوبها که همی خورد شب هریسه2 به دیگ

فغان فتاد به روغن که این چه بیدادست به قصر و پنجرهآ زلبیا چه مینازی

منه تو دل به بنائی3 که سست بنیادست مکن به لوت زدن این زمان تو تعلیمش

از آن که صوفی سرگشته نیک استادست

* چشم مرا به طلعت نان است آرزو ای مطبخی به لطف کرم کن بیار زو برداشتی چو خوان4 صبا هم به شب زپیش زنهار ای عزیز چنین بر مدار زو موجود شد چو نان و عسل ای عزیز من آب خنک اگر نبود از خم آر زو در دین لوت خواره5 غدد هست لایجوز بر ساز سفره را تو زنان بیشمار زو

سحر چو طلعت1 زناج دیدم اندر خواب ز شوق آن دل بریان جگر شدست کباب علی الصباح به از کوزهآ عسل باشد به پیش خاطر مخمور کاسهآ سیراب چه خوش بود به جهان سایه بان نان تنک که میخ او ز گزر2 باشد و لغانه طناب دلم چو خستهآ جوع است می کنم پرهیز بیارگردهآ بریان و شربت عناب به ms053 خانقه نشود نان تمام، میترسم مکن تو عیب اگر میروم به عین شتاب چو دید کلهآ بریان به نان شمسی ضم نه شرم کلهآ قندست این زمان دریاب مکش تو منت دونان چو صوفی مسکین به نان خشک

به نان خشک قناعت کن و به کوزهآ آب

اگر به خربزهآ خسروی شوی تو دوچار بنوش آنچه توانی و هیچ شرم مدار [54ب چو خوش به دست تو افتد شهید کن خود را صباح صحنک شفتالویی چو غبغب یار کجا به سیب کند میل اندرین عالم کسی که روی بهی دارد این زمان ز3 انار کسی که صحنک انگور دید و نان تنک زهی سعادت جاوید و دولت هموار اگر به استه4 گرفتار گشته است رطب مکن تو عیب که باشد همیشه با گل خار

آش تروش میکند اکنون هوس مرا ای مطبخی ز لطف به فریاد رس مرا نوشم ز نان و خربزه چندانک این زمان در سینه هیچ جا نبود یک نفس مرا صحن برنج پیش من افتاده و رقیب همکاسه گشته، وه چه کنم، خرمگس [مرا] [دد الف] بیمار گشتهام ز تمنای گوشت باز سیراب ماس باید و لحم فرس مرا از صحنک برنج برآرم دمار من گر در جهان مدد نکند هیچ کس مرا دستم کنون به کلهآ بریان نمیرسد از پا در آورد، چه کنم این هوس مرا

صوفی به عمر خویش نگوید که بس مرا هر روز اگر دهند دو صد نان گردهاشصوفی به عمر خویش ن

آن چرب رودهای که بود اسم او اسیب

آیا بود که بر من مسکین شود نصیب دردی است جوع و شربت او روغن و حلیم

از پیش مطبخی نروم جانب طبیب سیری زنان میده وپالودهآ عسل

امری ms054 بود محال و حدیثی بود عجیب

سؤال عید صیام و فصل گل و موسم بهار من مست و یار همدم و ساقی است گلعذار

جواب بیا که عید صیام است و باز فصل بهار غم زمانه بدل کن به بادهآ گلنار در آن زمان که گشایم من فقیر نهار ترید شیر و عسل جوش بایدم دو طغار برنج زرد چو یابی بنوش چندانی که در شکم نبود جای یک نفس زنهار نصیحتی کنمت چون رسی به دعوت عام مدار شرم، چو مردان در آی اندر کار به سفره آنچه بود نوش کن تو از تر و خشک برای زله1 کشی نیز سفره را بردار

خوش است اگر نشود ناکسی بدین دوچار شکم چو سیر طعام است اندکی باید

بیار خواجه ز انگور مسکه1 یک خروار به از حیات، ز پر خوردن ار بمیرد کس

به نزد صوفی بیچاره این زمان صد بار

* گر آرده2 و عسل کنی نوش عیش دو جهان کنی فراموش جان تازه کند بیا و بنگر آن اشکنهآ لطیف سر جوش چون از تو شود کسی خریدار یک نان به دو عالمش بمفروش بریان که عروس اطعمه اوست باشد که بگیرمش در آغوش این بوی جگر کباب بازار برد از دل خسته طاقت و هوش آن دانهآ در که هست انگور بی او منشین، بگیر در گوش من آب برای شرب صوفی بر دوش کشیده بودهام دوش

زیروائی3 که بود گرم و به او نان تنک ms055 مرهم سینهآ مجروح بود روز خنک صحن ماهیچهآ پر قیمه اگر دست دهد خرم آن جان گرانمایه که دریافت سبک

سؤال ز شوق آن رخ زیبا همی کشم آرخ دل جراحت من بین و سینهآ لخ لخ جواب شمیم قلیه و بغرا وزید از مطبخ مشام جان مرا تازه ساخت این، بخ بخ دلا چو تازه کند جان به فصل تابستان مباش غافل از آن بکسمات و شربت یخ چنان عدوی تن جانفرای بریانم که گر به دست من افتد بسازمش لخ لخ [57 الفا ز اشتیاق حلیم و هوای قلیه برنج به پیش مطبخیان میکشم هزار آوخ مرا به صبر مفرما ز زلبیای عسل که هست نازک و شیرین و صبر اوست چه تلخ به پیش اطعمه خواران به معده آتش جوع هزار بار فزونتر ز آتش دوزخ شود به صومعه صوفی مقیم، پنجه سال اگر چه1 روزنهای واکنند از مطبخ

سؤال رخ تو مظهر انوار ریی الاعلی است

که صنع بی حد ر اندازه اندرو پیداست

دیگ حلوای تر آن روز که بر بار شود ز انتظارش به جهان دیدهآ من چار شود رازهائی که نهان در دل گیپا باشد خرم آن روز که در پیش من اظهار اشود]

گر به صد جان بفروشند خریدار شود هست اسرار محبت به دل جوش بره

خوش بود معده اگر مخزن اسرار [شود] غیر بریان محرا نکنی میل به هیچ

چون ترا رغبت این نعمت بازار [شود] زلبیا حلقهآ زنجیر در فردوس است

جان گروکن، زر اگر نیست، چو دوچار [شود] بشنو از صوفی مسکین مخور الا تخوداب

گر پذیری ز من این پند تراکار شود (58 الف

سؤال اگر آن ترک شیرازی به دست آره دل ما را به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

جواب نهی بر بار در پیشم چو روزی دیگ حلوا را ز غم اندر امان سازی دل مسکین شیدا را اگر روزی به چنگ آید مرا صحنی ز ماهیچه به بوی قلیهاش بخشم جهان و ملک عقبی1 را هزاران جان مشتاقان فدای مطبخی باشد به پیش سفره برداران گر آرد صحن بغرا را دل پژمردهآ ما را حیات از بوی نان باشد بیار ار نیستت باور، ببین فعل مسیحا را

سؤال لب لعل تو شفای دل بیماران است

هر که را نیست غم و درد تو بیمار آن است

جواب وه که امروز چو پالوده دلم لرزان است

که به ناگه بربایند، ms057 چو در دکان است هیچ دانی که چرا دنبه بود در پی گوشت

هست این چاکر دیرینه و او سلطان است گر فروشند به ملک دو جهان یک گیپا

بخر امروز تو ای خواجه که بس ارزان است چند گویی که مرا هست هوس آب حیات2

بهتر از آب حیات3 ارطلبی این نان است گر بسوزد مکنش عیب تو ای یار عزیز

دل سودا زده چون در هوس بریان است گر چه با گوشت برابر شده، گر طباخ

کرد صد پاره تنش را و سزای آن است

در دل صوفی سودا زده صد چندان [است] هرکه ماهی شور بریان کرد معدهآ خویش بحر عمان کرد سر اسرار خویش راگیپا دوش از چشم کله پنهان کرد پیش کشمش مویز مینازد پسته زین خندهآ فراوان [کرد] کله پخته کار چرب زبان عذر خواهی به حضرت نان کرد مرغ بریان چو با مزعفر شست1 جمع او را چو خود پریشان کرد دل [چو] برداشت دوش لوزینه جنگ از آن رو به آب دندان2 [کرد] تابه بریان طبیب حاذق بود صوفی خسته را چو درمان کرد

به پیش، صحنک ماهیچه چون عیان باشد

محقرست اگر صد هزار نان باشد برای قیمه کشیدن نخود3 اولیتر

بلی چو مصلحت مطبخی در آن باشد به وقت کله بریان زبان به چشم کنید

که در سر آنچه بود، جمله در زبان اباشد]

در آن زمان که ms058 به آتش کباب گردانی تو عیش هر دو جهان را به آب ده زنهار در آن زمان جز اشتها به جهان هیچ نیست صوفی ر بزرگوار خدایا دگر تو میدان

بوی جان است این بگو یا نکهت آش حلیم دوش در قرص قمر میدیدم و در گردهای

فرق نتوان کرد گویا هست سیبی با دو نیم1 علتم را صحن بغرا سازد و آب خنک

به نمیگردد تن من از مداوای حکیم چون برنج زرد و قند سوده آید در نظر

یارب از همکاسهای اندر امان دار ای کریم آفتاب نان برآمد باز از قعر تنور

«صبح دولت بردمید از خواب برخیز ای ندیم» کاسهآ ترشی فتاد امروز در پیش رقیب

از کجا پیدا شد آنجا آن سیه بخت رجیم دوش میجستم من از صوفی نشان راه است

رو به مطبخ کرد و گفت این است راه مستقیم چنان به صحنک ماهیچه آرزومندم که سیریم نبود میپزند2 هر چندم مسمنی به مزعفر به پخته کاری گفت «بریدم از خود و خواهم که با تو پیوندم» برنج زرد اگر مرهم دل است اما من شکسته دعاگوی خوردهآ قندم سری من3 است و قدمهای مطبخی دیگر چو مسلخم2 نکند پاره پاره هر چندم

نخودابی که پر از لحم مهرا باشد خرم آن دم که نصیب من شیدا باشد قیمه بر صحنک ماهیچه بغایت خوب است همچو آن زلف که بر عارض زیبا باشد آن زمانی که کشم سر به گریبان کفن روحم آن روز روان در پی حلوا [یاشد] پسته [را] چون بکنم، آید از آن سبز قبا خوش بود پیش من ار2 صحن منقا باشد ز حکیمان نبود رنج مرا روی بهی که مداوای ms059 من از کاسهآ بغرا باشد وه در آن دم که طغاری بود از بولانی من و همکاسه یکی، وه چه تماشا [باشد] شیخ تسبیح به من داد که برخوان صوفی من نخواهم مگر از خسته3آ خرما باشد

سؤال

ز در درا و شبستان ما منور کن دماغ مجلس روحانیان معطر کن

جواب برای قلیه کباب آتشی4 بیا برکن

دماغ مجلسیان را دمی معطر کن کجاست مشعلهآ زلبیا، به چنگ آور

شب است کلبهآ احزان ما منور کن (61 ب] دلم اسیر به بغراست گو برد ططماج5

به روی تخته ازین رشک خاک بر سرکن

به قلیهآ حبشی، مطبخی چغندر کن چو کله خشک غنیم است، قند در مجلس

بیار آب گل این دم دماغ او تر اکن] چو مرغ اگر بتوانی تو ای حلاوهآ قند

بیا و سر به سر[م] خدمت مزعفر کن عروس اطعمه، صوفی اگر هوس داری

زگفت و گوی چه حاصل، تو فکر در زر اکن]

سؤال ای رخ خوب تو فرخندهتر از ماه منیر هست خرمای لب لعل تو پرورده به شیر

جواب نیست امروز مرا غیر مزعفر به ضمیر دل گرفته است چو از آش جو و سرکه و سیر ای برنج، ار چه غباری است ز قندت بر دل به خود امروز بگفتم که برو خرده1 مگیر بوی حلوای تر آمد به مشامم ز صبا آه یارب زکجا میرسد این بوی عبیر گوشتابه شده بس کوفته از جور نخود در گذارند گرم، گفت کبیر آن ز صغیر2 سفرهآ ماست پر از گرده، برو این ساعت آسمان گو مفروز این عظمت از دو فطیر

اگر تو گوش کنی شرح قلیهآ دو پیاز ms060

به خویش فرض شماری تو پختنش چو نماز همیشه در دل خلق آرزوی زناج است بلی بود همه کس را هوای عمر دراز بدان امید که بیند رخ مزعفر را همیشه دنبه بود در میان سوز و گداز نمیرسد به تو ای پیه، زعفران و نخود چرا به ناله و آهی، به سیر خویش ساز به گرد قلعهآ گیپا سحر همی گشتم که کی بود که شود بر رخ من آن در باز مراست قبله چو دکان نانبا امروز طواف میکنم این دم کجا روم به حجاز بیا و گوش کن اکنون ز شوق ماهیچه دعای صوفی مسکین به صد هزار نیاز

* به بام قصر چو آن ماه دلپذیر آمد دل شکستهآ من باز در نفیر آمد

دوش در خاطر من ولولهآ گیپا بود

در تمنای رخش دل همه شب شیدا بود در حریم حرم دیگ، مربع3 چو نشست

گوشت بره کنون دولت گندم وا4 [بود] خردههائی5 که عیان داشت، روان کرد نثار

کلهآ قند که خوش معتقد حلوا بود چه کنم روز و شبان میل به مطبخ دارد

دل سودا زده چون در هوس بغرا [بود] گوشتابه ز چه شد کوفته در کلبهآ دیگ

چمچه گفتا که پریشانیش از اکرا بود

سؤال خاطرت هست چو برگ گل نسرین نازی نکشم آه و شد اندر دل من جور تو لک

جواب نان که چون خاطر یارست درین سفره تنک ای عزیزان گرانمایه بنوشید سبک گوشت را زود بدرید2 چو دل از دشمن چو تنی خستهآ بدخواه کنیدش جک جک3 شوربا را که بود گرم چو دلهای محب همچو دیدار رقیبانش مسازید خنک صحن پالوده که لرزان چو دل [من] باشد هست شیرین چو لب لعل نگار چابک لشکر اطعمه چون صف بکشد در میدان میزن از هر طرفش همچو سوار چابک4 دایم از بیم که نان کم نشود در سفره میکند این دل سودازدهآ من تک تک بر سر سفره چو همکاسه شوی با صوفی بس که از کینهآ اشکم تو بگریی جک جک

وه چه نیکو مینماید خاصه بر خوان کباب سرخ روئیها بود، آن را که باشد در نظر

بکسمات و شربت قندی که باشد پر گلاب کله از حمام دیگ آمد برون خندان نگاه

ز انفعالش کلههای ms062 قند رفته در حجاب [62ب2 شاه بغرا چون مربع1 شست2 بر تخت3 طبق

هست ماهیچه ز رشک امروز اندر پیچ و تاب

گنج را پنهان کنون شرطی است در جای خراب دوش می دیدم به خواب خوش کباب و نان گرم

این سعادت را من مسکین مگر بینم به خواب در فراق مرغ بریان همچو ماهی میطپد

صوفی و اندر نمییابد کنون از هیچ باب

وله ایضا1 ز جور مطبخیان کی ز نان کنم اعراض

که مهر نان نتواند برید، صد مقراض دلم به گوشهآ مطبخ چنان گرفته [است] قرار

که فارغ است ز جنت درین زمان ریاض2 چو یافتم ته نان، نانخورش طلب کردم

چو جوهری به کف آمد چه میکنم اعراض برو طبیب که دل گشته از تو مستغنی

که هست صحن مزعفر دوای این امراض به مطبخی کشد این دم دگر ز صحبت شیخ

چو نیست دعوتیان را چو او کسی مرتاض به دیگ کله پز این دم، تو حاضر دم باش که تا رسد3 به تو ناگاه فیض از آن فیاض ز یمن دولت قلیه برنج [و] نان باشد تو هر سواد که صوفی ببردهای4 به بیاض [65الف]

امروز ms063 روز کاچی و دوشاب و روغن است

مرغان برف را چو به دنیا نشیمن است

سؤال هر که دل در هوس آن بت رعنا دار گو درآ زود که بر دیدهآ من جا دارد

جواب هرکه با جوش بره قلیه تمنا دارد واقف سر نهان نیست که سودا [دارد] میبرد دل ز همه گرسنگان در شب و روز نخود آن حسن که [درا صحنک بغرا دارد تلخیی هر که نبیند به دم رفتن دوج هر که او معده پر از گرده و حلوا [دارد] سر به کونین فرو ناورد از عیش و نشاط در بغل هر که به اسرار منقا دارد

** مطبخی باز مگر طینت ماهیچه سرشت که شد از نکهت قیمه همه عالم چو بهشت میرسد سرکه به بغرا و به کاچی دوشاب

«هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت» گردهآ میده مکن جمع تو با نان شعیر زان که حیف است ز خوبی که بود همدم زشت خشت حلوای شکر از ms064 دل من مینرود

چون بچینند به روی من سودا زده خشت گفت خوش کوزهآ دوشاب به شیرین کاری

دست دوشاب بزک بر سرمن تا چه نوشت نه من اندر پی نانم به جهان سرگردان

«پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت» صوفی از میکده گر فهم کند بوی کباب

از در کعبه رود دستفشان سوی کنشت

* گردههای میده و ماس بقر گر به صد جان میفروشندش بخر مرهم دلهای ریش صائمان هست نان گرم و حلوای شکر با پنیر خشک7 میگفت آن یکی «ایارب این روی است یا قرص قمر» چند نازی کله از گیپای خود از برنج و قلیه هستی بیخبر همچو پسته در دل من گشته خشک آرزوی صحنک بادام تر مرغ بریان سر برآورد از برنج میکند در چهرهآ نانها نظر گر چه پر خوردن بود عیب تمام صوفیان را هست این عین هنر

دل مرا چو هوس کرد قلیهآ زنگی برنج گشت پریشان ز عین بی ننگی

سؤال وله اضعف عبد غفرالله ذتوب غفرالله ذنوب ستر1 الله عیوب

جواب چند گاهی است که دل میکشدم سوای ابرنج

لله الحمد که دیدم به جهان روی برنج حبشی گشته دعاگوی مزعفر شب و روز

آن سیه چرده بلی هست چوهندوی [یرنج] میزند بر من سودازده روغن چشمک

چون به بازار نگاهی بکنم سوی ایرنج] بر سر سفره بدم همنفس آش حلیم

که پدیدار شد از دور هیاهوی [برنج] گر دهد دست من بی سر و پا را این دم

دو جهان را بکنم وقف به یک موی [برنج] حاجت پیک اجل نیست که اندر مطبخ

جان دهد صوفی سودا زده از بوی [یرنج]

وله اضعف عبد غفرالله ذنوب

غفرالله ذنوب، سترالله عیوب

***

وله اضعف عبد غفرالله ذنوب دلی دارم پر از ......1 بغرا ندارم طاقت2 هجران بغرا ز دست گشنگی من داد خواهم اگر بینم رخ سلطان بغرا به دست من اگر افتد زمانی بر آرم من دمار از جان بغرا نخودهای مقشر را چه گویم که گلهایند در بستان بغرا ثنای گوشت گویم بعد ازین من که ذات او بود ایمان بغرا خوش آن وقتی که اسب اشتها را براند بنده در میدان بغرا 9 تو اکرا را غنیمت دار صوفی که هست این دم بلند ایوان بغرا بوی حلوای تر این دم زکجا می آید که مشام ms066 من از آن بو به نوا می آید تکهآ گوشت نهادم به دهن دل گفتا شاه بنگر که به سر وقت گدا می آید میرسد کاسهآ اکرای عدس، نان تنک با حذر باش که آشوب و بلا می آید]

اگر به دست تو افتد طغار چنگالی

محقرست ز بهر چه دست بر مالی دو گرده باید و یک کلهای به نیمشبان

که تا دل پر خود را به او کنم خالی نهار ماست چو یک گوسفند پارینه

چهار باید از این برههای امسالی به پیش گرسنه مسکین که سوخت زآتش جوع

خوش است صحنک بغرا اگر بود حالی مشام جان تو گردد ز بوی نان تازه

چو رویمال خود او را اگر به رو مالی علی الصباح که مخمور دیده بگشاید

خوش است خربزههای لطیف ابدالی کشیده مطبخیم صحنک مزعفر وگفت

بنوش صوفی بیچاره، چند مینالی

برد دل از من سودا زده گیپا و کدک

گر چه با قلیه کباب است مرا حق نمک به برنج و عسل و دنبه، برو آرد به هم

گر بود مال من بی سر و پا را، لک لک ز تمنای کباب و هوس نان تنک

به سما میرسد این آه دل من ز سمک زآن زمانی که شدم معتقد گردهآ نان

نکند میل دلم جانب شمسی فلک در دلم هیچ نیابند جز اندیشهآ گوشت

بعد مرگم چو درآیند به خاک آن دو ملک از شمیمی که ز حلوایتر آمد به مشام

در پیش روح، روان میرود این دم بی شک

بی منقا که بود در بغلش چون کودک

* دارم هوس امروز بلونی خمیری جای است اگر در هوسش زار بمیری گر صحن برنجی فتد امروز، به دستت زنهار بنوشی همه را بر سر سیری باید که بود معده پر امروز، به هر حال چه نان جوین و چه خمیر و چه فطیری1 [21 بی دانهآ انگور نباشی تو به فصلش فخری نبود این دم، چو رسیدی به امیری ای شوش جگر بند برو حاضر دل باش هر چند به خون ...2 تو پرورده به شیری میگفت کدک من بهام از کله به گیپا گفتش که مکن عیب کبیران چو صغیری صوفی بشوی عاقبت از خوان نعم سیر زنهار

زنهار مینداز دل این دم ز فقیری

0 در سرم تا هوای بریان است دیدهام چون کباب گریان است برکشیدست گردن از صحنک مرغ و در نان میده حیران است درد جوعی که هست در دل من نان شمسی وکله درمان است جگرم شد کباب ار پرسی دل بریان که راحت جان است دلم از شوق صحنک فرنی همچو پالوده آه لرزان است[ کرد روغن برنج را پامال خاطر او ازین پریشان است هر کسی را هوای اطعمهای است ms068 دل صوفی به تابه بریان است

جواب دل در کمند حلقهآ زنجیر زلبیاست جانم اسیرگردهآ نان است، آن کجاست از خوردههای1 قند چه گویم که این زمان

در دیدههای اشک فشانم چو توتیاست ماقوت اگر شود من بیچاره را خوش است

حلوای تر که مرهم دلهای ریش ماست آشی که هست قلیهآ زنگی غلام او دانی وگرنه با تو بگویم که ماسواست2 ای نان گرم از من مسکین سلام گوی زناج را که آن قد و بالای او بلاست از پیش مطبخی نروم جانب حکیم بیمار جوعم و نخوداب این زمان شفاست سیری ز نان میده و پالودهآ عسل اکنون مگو به مذهب صوفی که این خطاست چو نان گرم میسر شود به قلیه تراش برون رود ز سر من هوای کاسهآ آش

در آن زمان که پزد مطبخی برنج به ماش چو نان میده و بریان به دست برناید

برو به کاسهآ اکرا بساز ای قلاش برنج و ماش بود نعمتی حکیم، اما

چه خوش بود که به یاد آید آن زمان از ماش مقدرست چو ای دل نصیبهآ هرکس

غم جهان چه خوری لوت میخور و خوش باش چو هست طلعت پالوده نازک و رعنا

به سرخ و زرد چه آراش1 میکنی نقاش برای صدقه در آن دم که میپزند برنج

دهند جمله به صوفی مستمند، ای کاش

چو داری مال چون بریانفروشان ز من بشنو بنوش و هم بنوشان بیا از حلهآ نان تنک باز قبائی دوز و بریان را بپوشان ترا کم کاسه گر خواهی نخوانند ز حلوای عسل دیگی بجوشان ز حلوا در دلم افتاد آتش به آب این آتش ما را فروشان2 ز شوق صحنک بغرای میده چو دیگ قلیهام اکنون خروشان به گیپا و کدک صوفی اسیرست برو ای مطبخی اکنون بکوشان3

چو با صحن مزعفر آشنا شد دلم بیگانه از نان و پیازستچو بگوای روح در گوش دل من که لحم بره اندر ماسوا1 شد مگر قند این زمان نایافت گشته که در چشم مزعفر توتیا شد به قدر قامت زناج این دم دلم خو کرد، یاران این بلا شد من بیچاره را بر باد برداد چو بوی قلیه همراه صبا شد شلاین گشته بر حلوا گرانبار دل صوفی چو مست زلبیا شد

جواب تا به بغرای پر از سیر و نخود قلیه رسید

هر که را گشت میسر بود از بخت سعید به که گویم بجز از مطبخیان این ساعت

شور در جان من است از هوس لحم قدید وز پی صحن مزعفر به هواداری قند

طاس دوشاب بسی رفت و به گردش نرسید نکند میل دلش جانب گییا و کدک

هر که لعل لب جان پرور سنبوسه گزید

0 صحن فرنی است که فرخنده جمالی دارد نه چو پالوده که زلف و خط و خالی [دارد] عزم همصحبتی قیمه بود اکرا را دلم از غصهآ این قصه ملالی دارد در زمانی که بود چشم تو سرخ از سبزی

صحن ماهیچهآ بر1 قیمه چه حالی2 دارد طاس شیر و شکر از لطف شما میخواهم چه کنم ماس بقر را که سفالی [دارد] ترشی و آش سماق ارچه عزیزند ولیک

همچو بریان که درین شهر کمالی دارد بامدادان سوی بازار خرامان بگذر

بنگرکلهآ بریان چه جمالی دارد

جواب دلا چو میزنی این دم زلوت خوردن لاف

رسید دعوت سلطان درآی خوش به مصاف برنج رزد چو صاحب کرم نهد پیشم

اگر به قند مشرف بود زهی الطاف خوش آن زمان که بود دیگ بورق اندر جوش

گشاده دست کرم از جوانب و اطراف برای سیر شدن بی دریغ میخواهم

کشیده دعوت عامی ز قاف تا با قاف کسی که نان و عسل خورد و قلیهآ دو پیاز

ز آب صاف بگو پیش آن عزیز اوصاف مرا چو وعده به عیدست گرده و حلوا

بیا بیار مکن ای عزیز وعده خلاف رسید دعوت مالا کلام هان صوفی

قدم به معرکه درنه درین زمان لا خاف

* چون برآید ز دیگ حلوا تف لوت خواران کشند صف در صف خرم آن ساعتی که باشم شاد من و بغرا نهاده کف بر کف ذوقها یافتم ز صحن برنج راحت خاطر است یار خلف هر که بی بی نجست و لوت زدن میکند در زمانه عمر تلف بانگ نان تنک ربود غمم سبب عیش باشد آری دف دلم از دور گفت با بریان هست ما را ز تو امید شرف گفت صوفی سحر به نان و نمک «ما عرفناک حقه اعرف»

کدام سینه که در وی خود این تمنا [نیست] چنان شدم ز تمنای گوشت مستغرق

که از تفکرش این دم به خویش پروا نیست مگرکه قامت زناج سرو را ماند

که سرو هست ولیکن چنین دل آرا نیست به خوان اطعمه گر صد هزار لوت آرند

به پیش خاطر من چون برنج وحلوا نیست حلیم گرم به روز خنک بده طباخ

نمیدهی تو به سرما، ترا سر ما نیست تو نان و ماس نگفتی که خوش بود به بهار

غلط مگوی که هرگز چو شیر و خرما نیست ز بعد سرکه و ططماج1 هیچ چیز دگر

به نزد ms072 صوفی بیچاره چون منقا نیست

لل اگر تو کاسهآ اوماج را هوس داری به پیش اطعمه خواران ترا زهی خواری

چه باک صوفی بیچاره را ز پرخواری شود اگر چه ز پرخواری آدمی برخوانچه باک ص

30 تروش وا2 که به شیرین رخی پزد طباخ به شورباش کند میل خاطر من آخ چه خوش بود به لب آب [و] سایههای درخت نشسته باشی و امروت میفشاند شاخ ز تیر آه دل من در اشتیاق برنج به نیمشب جگر مطبخی شود سوراخ چنان ربوده دل از مردمان کباب جگر که بر دو دیده بمالند مقدم سلاخ چو غیر لوت زدن حرفهای نمیداند به خوان اطعمه صوفی از آن بود گستاخ

[جواب]

چو در ضمیر من این دم به غیر گیپا نیست

ز شوق کلهآ بریان به هیچ پروا نیست

به خوان اطعمه از خود مگوی نان شعیر

که ناز را نخرند از کسی که زیبا نیست

میان دعوت سلطان نگاه میکردم

یکی به سکه و صورت چو شاه بغرا نیست

که غیر نان مزعفر مرا مداوا نیست اگر چه معده پر از قلیه است و نان و عسل

مگو مگوی که رغبت مرا به حلوا نیست کجا روم به که گویم به غیر مطبخیان

چو غیر نان و کباب این زمان تمنا انیست! نگاه کن که به عالم به صحن قلیه برنج

کسی چو صوفی مسکین اسیر و شیدا ms073 نیست

* اگر به جانب بغرا کشد دلم شاید که بوی قلیه ز اکرا و نان نمیآید بود که کله پز از حال من شود آگاه در آن زمان که سر دیگ خویش بگشاید [78 الف]! اگر چه گوشت بود در جهان نوای نعیم جمال نان تنک سفره را بیاراید گرسنه خلق و به سفره، طعام لا موجود بلای جان بود ای دل خدای ننماید در آن زمان که کند مطبخی طعام نثار بود که صوفی مسکین به خاطرش آید

در پی صحنک کاچی، نه دل شیدا رفت

جان سودا زده هم در سر این سودا رفت دل سودا زده چون بوی مزعفر بشنید

پیش ازو روح، روان از پی خوردنها1 [رفت]

در میان دل و جان نیز بسی غوغا رفت جستم اکرا قدحی، قلیهآ رنگین «لامگفت

وه چه گویم که چها بر دل از آن «لا، لا» رفت هر که از نان و عسل معدهآ خود سیر ندید

دیده بینا به جهان آمد و نابینا رفت اشتیاقی که مرا بود به حلوا و برنج

از سرم آن همه از دولت گندم وا1 رفت سر به کونین فرو ناورد از عیش و نشاط

همچو صوفی شکم هر که پر از حلوا رفت صحن بغرائی که باشد سیر دار گر بیابی وقت را فرصت شمار گردههای میده محبوب من است خوش بود محبوب یاران در کنار شد نهان در قند رخسار برنج مه شود پنهان چو پیدا شد غبار گفت از گیپا شمیم من به است زین خطا شد رو سیه مشک تتار دانهآ انگور سازد تازه جان این سخن درست اندر گوش دار تا بدیدم شربت قند و گلاب در خمارم، آب سردم از خمار بهرهها یابی تواز خوان نعمگر در آئی همچو صوفی مر

اشتهایم عجب اریک نفسی کم گردد زلبیای عسل این دم ms074 چه مرادی به از آن

که در انگشت من خسته چو خاتم گردد چو1 شود گرسنه همکاسه مرا بر سر خوان

همه شادی و طرب بر دل من غم گردد بجز از نان نبود هیچ دواگرسنه را

آب حیوان اگرش دارو و مرهم گردد مطبخی، یک سر بریان و دو من نان خواهم

تا دل غمزدهآ من ز تو خرم گردد2 هست اندر دل من آرزوی قلیه پیاز

این کرم هر که کند زود مکرم گردد مرغ بریان و برنج است هوس صوفی را

بود این بخت به گرد سر او هم [گردد]

* هر مقبلی که فکر نهاری کند پگاه آیا بود که بر من مسکین کند نگاه ای کله دست گیر که وقت عنایت است کز جور اشتها به تو آوردهام پناه آش تروش3 شب به چغندر نشسته بود آن تیره روزگار از آن گشت رو سیاه هرکس به روز و شب نخورد دعوت بلیغ عمر شریف کرده به بیحاصلی تباه از اشتیاق ماهی بریان و سیر او آه دل شکسته ز ماهی است تا به ماه

صحن برنج آمده امروز عذر خواه آن زحمتی که در غم بریان به من رسید صوفی محبت ازلی داشت باکباب هستند نان و آب به دعوی او گواه

جواب نان و حلوا میرسد از سفرهآ صاحب کرم دولت او کم مبادا تا قیامت از سرم شاه بریان را نگر با دختر بکرا برنج عزم حمام است و دارد عیش با آن محترم [8 الف] رشته را گفتم چراگشتی چو من زار و ضعیف در تمنای عسل گفتا ضعیف ولاغرم تا به بریان راحت جانهای مشتاقان بود آزمایش کن بر او گر تو نداری باورم آن تنکهائی2 که بر خوان بود خادم پاره ساخت انیست این پیراهن ناموس، گفتا میدرم سلق اندر پیش بریانی به عجز اقرار کرد گفت اگر دعوی کنم پیشت سزای خنجرم کرد آهنگ برنج زرد صوفی گفت ms075 او رحم فرما بر پریشانی و روی چون زرم

در نشاط چو زین باب میشود مفتاح همی زند به جهان پیر دیر باده صلاح در نشاط چ

* مرا ز آدم خاکی چو نان بود میراث کجاست گردهآ بریان کزو رسم به غیاث دو یار همدم و یک مسلقی و بریانی سعادتی است که ثانی شد این طریق ثلاث

به نزد مطبخیان بر، پناه از این آحداث دمید صور نهاری، چو اشتها در دهر

عیان شد این همه اموات دعوت از اجداث اگر چه در پی نان است روز و شب صوفی

چه باک، از پدر او را رسید این میراث

دلم که در پی بغرا همیشه در سیر است چه پخته کار غنیمی که داعی خیرست دل گرسنهآ من دوش گفت با بریان درآ درآی که این خانه خالی از غیرست چرا رود سوی مطبخ روان دل من گفت به دانههای برنج او اسیر چون طیرست روم به خدمت خباز، زان که هر روزی به نو چو خوردن نان رسم این کنن دیرست عجب مدار که صوفی رسد به دعوت عام که از برای همین کار خاصه در سیرست دیدم به خواب خوش که برنجم نواله ms076 بود

تعبیر آن صباح به بریان حواله بود ای مطبخی طعام ترا نیست لذتی

این لحم بره نیست مگر از گساله1 بود

در سفره نان، شیر و عسل در پیاله بود بغرا، مبر به کاچی و دوشاب او تورشک

روزیت گر چه سرکهآداغ دو ساله ابود] آن دم که گشت معده پر از گرده و عسل

میل دل شکسته به آب چو ژاله بود در بوستان ز خانهآ حلوگران شهر

بشکفته زلبیای عسل همچو لاله بود صوفی ز اشتیاق کباب تنور پخت

چون قلیه در گدازش و فریاد و ناله [بود] ز مطبخی سخن خوش رسید در گوشم

که لذتش به همه کاینات نفروشم بیا که پخته شد اکنون مزعفر و حبشی

ز حد گذشت زاندازه تا به کی جوشم ز اشتیاق و تمنای صحنک بغرا

چو قلیه سوخت مرا جان و زار بخروشم سرم به مسند روحانیان فرو ناید

چو خوان اطعمه باشد نهاده بر دوشم رباب را چه به چنگ آورم که هست کنون

صدای نغمهآ سیخ کباب در گوشم

* آن قرص میدهای که خجل گشت ماه ازو «دل برده است و در پی جان است آه ازو» آن طاق ابروان دلارای مطبخی محراب جان ماست تو حاجت بخواه اازوا خشک وتر آنچه هست به سفره نثارکن کاین گشنگی بلاست، الهی پناه [زوا این ماسوا1 ز قلیهآ زنگی کجا شود نتوان به سعی شست چو بخت سیاه [ازوا این قرص میده، سلمه الله، دلبرست کاین دم بین به سر نکند هیچ شاه [ازوا هر جا که هست برهآ بریان مکرم است در هیچ حال کم نشود عز و جاه [زوا گر بر دل برنج غباری ز قند هست ms077 صوفی مستمند، تو عذری بخواه لازو]

جواب بی روی نان صبوری، حقا نمیتوان کرد «بسیار سعی کردیم اما نمیتوان کرد» پیری کلیچه پز1 کرد بر منبری نصیحت کز آب غوره یاران حلوا نمیتوان [کرد] گفتم به جان خریدم نان تو، نانباگفت با ما بدین بضاعت سودا نمیتوان [کرد] در دیگ کله میخواند دوشینه این غزل را گیپا چو تیم پخت است سر وا نمیتوان کرد با زلبیا برابر ای گل کجا شوی تو خود را به رنگ و بوئی زیبا نمیتوان [کرد] از سفرهآ محقر عیب است زله2 بستن در پیش لوت خواران اینها نمیتوان [کرد] بر چهرهآ مزعفر هستند عاشقان لیک کس را مثال صوفی شیدا نمیتوان [کرد]

سؤال عاشقی دانی چه باشد، بی دل و جان زیستن جان به جانان دادن و بر بوی جانان زیستن

* بر نعمت بازار مرا چون نظر استاد

میل دل بیچاره به شیر و شکر افتاد بریان چو بدیدم به کسی فاش نگفتم

تا شد خبرم، در همه شهر این خبر افتاد از مفلسیم دست به بریان نرسد زان

میل دل مسکین به کباب جگر افتاد

سؤال واعظان کاین جلوه در محراب و منبر میکنند چون به خلوت میروند آن کار دیگر میکنند

جواب تا به مطبخ همدمان بغرا مخمر میکنند از شمیم قلیه عالم را معطر میکنند مشکلی دارم بپرسید این زمان از مطبخی تا چرا در قلیهآ رنگین چغندر میکنند پردهای باشد حجاب اندر میان دوستان بهر قیمه زان نخودها را مقشر میکنند رسم گل چون بر سر شاخ است، اصحاب خرد صحن بغرا را از آن رو قلیه بر سر میکنند تا تسلی امی اشود مشتاق را بر روی خوان صورت مرغان و ماهی را مصور میکنند غلغلی در خانقه افتاده گفتم چیست گفت لوت خوارانند، شعر صوفی از بر [میکنند]

جواب آه که از شوق نان عمر به پایان رسید در غم هجران گذشت، ناله به کیوان رسید دل پر و معده تهی، منتظرم روز وشب تا که کسی گویدم دعوت1 سلطان ارسید] جان به لب آمد مرا، در غم بغرای ترب نالهآ من از عراق تا به خراسان رسید آتش سودای گوشت هست مرا در درون شد جگرم پخته تا دل بر بریان رسید صحن مزعفر چوگشت در نظر ما عیان شمع بخندید و گفت دل به بر جان رسید بر سر آتش کباب زمزمهای داشت خوش گفت دل مستمند، مرغ خوش الحان ارسید] بر سر خوان نعم گشت پلانی2 خنک گفت یکی غم مخور صوفی حیران رسید

«سر بلندی بین که دایم در سرم سودای اوست» چون هریسه1 فارغ است از روغن و سوز درون

زان همه فریاد مشتاقان ز استغنای اوست فتنهآ آن گردهآ نانم که از سودای او

در میان شهر در هر گوشهای غوغای [اوست] بررخ پالوده گر باشد هزاران خط وخال

از هوای گردهآ گندم که را پروای اوست گر ز شوق دنبه بر زناج گشتی مبتلی

در بلا تسلیم شو، کان هم ز مرهمهای اوست چون دل من، بندهآ بریان شد وغم حاصل است

مایهآ شادی همه از دولت غمهای اوست تا ز وصل نان و بریان صوفی مسکین جداست

گوئیا غمهای عالم بر تن تنهای اوست دردم ز شوق گرده ز اندازه در گذشت

وز شوق کله آب من اکنون ز سر گذشت آمد شمیم کلهآ بریان به نیمشب

جانبخش و مشکبوی، نسیم سحر گذشت

سؤال از لطف دوست سکهآ دولت به نام ماست اقبال یافتیم و سعادت غلام ماست

جواب تا نان گرم وکلهآ بریان به کام ماست از روی عیش قلیهآ زنگی غلام ماست هر دعوتی که در همه آفاق پختهاند هر کس که میخورد ز نهاری و شام ماست ریواج خواست از من بیچاره دل شبی گفتم که چیست، گفت خیالات خام ماست روز ازل که رفت قلم بهر هرکسی غافل مشوکه قرعهآ دعوت به نام اماست] سیری1 مرا چو صوفی مسکین امید نیست بر اشتهای من چه2 گواه، این کلام ماست

*ل

دل ms080 من در رخ جان پرور نان حیران است مرهم درد دل من نبود جز کشکک

«این چه دردی است که در سینه مرا پنهان است» نیست بی یاد برنج و حبشی یک نفسم

ور برآید به من دل شده صد تاوان است هرکه جان داد و دلی، برهآ بریان بخرید

گو غنیمت شمر امروز که بس ارزان است خسرو اطعمهها گوشت بود در عالم

باد پاینده در آفاق چو او سلطان است [86 الف دوش میبرد یکی صحن برنجی ز غمش

وه که امروز چو پالوده دلم لرزان است بوی حلوای برنج و نخوداب آمد دوش

صوفی امروز ازین واقعه سرگردان است هر چند که نان است در آفاق مقرب خواهد دل من صحنک پالوده لبالب از گردهآ ما هست مه چارده دریاب وز شمسی ما شمس فلک آمده در تب این حسن و ملاحت که بود نان تنک را گویا مگر از آب حیات است مرکب

سؤال تا کوکب جمالش شد در زمانه لامع1

بهر مشعله داریش خورشید گشته طالع

جواب تا قرص ماه نان شد در روی سفره طالع

بر آفتاب شد تنگ گردون که هست واسع چون شاه خربزه شد ناگه عیان به بازار

بنگر خیار پیشش چون گشته است راکع در اشتیاق بریان ای نان شیر پرور

آه دل مرا بین شبها چو برق لامع کاغد2 حجاب قندست اندر دکان قناد

یارب برانداز، آن را که هست مانع ما را به سعی اکنون روزی نشد مزعفر

ای نان جو دریغا زان رنجهای ضایع دی ms081 ناصحی مرا گفت کن ترک نان و بریان

آری دل مسامح23 گویند هست واسع صوفی به دهر میداشت طاس هریسه4 امید

اکنون به نان خشکی مسکین شدست قانع

سؤال بهر بغرا در جهان هر کس نهد دیگی به بار یارب این توفیق را گردان رفیق، ای کردگار کی بود یارب که در دستم فتد بریانیی تا من تنها برآرم از دل و جانش دمار8 الف] تا که بریانهای فربه چون به چنگ افتد مرا بهر کنگر ماس باشد در دل من خوارخوار3

سؤال م گوشهنشینم نشان سودا پرس سواد زلف ز آشفتگان شیدا پرس

جواب ز ماکه دعوتیانیم شوق بغرا پرس طریق پختن آش [و] حلیم وحلوا پرس مرا که بیخود و سرمست دیگ ماچانم1 ز پنج اشکنه [و] کله و زگیپا پرس به صد زبان چو توانی حدیث بریان گوی نشان کلبهآ آن رند بی سر و پا پرس چو نان گرم براندازد از جمال نقاب بیا واز دل ما لذت2 تماشا پرس شفای این مرض جوع از کباب شنو

دوای پر شدن معده را ز شربا3 پرس غلام خاص برنج است در جهان حبشی

چو ره به خواجه توان برد هم ز لالا پرس

هوس قلیه کدو دارم واندیشهآ نان

این مرادست مرا، بار خدایا برسان سائلی کرد زگیپا، ز من خسته سؤال

گفتم آنجا نتوان گفت که سری است نهان هست برهان دل گرسنه بریان و برنج

چون دلیل است بیا خواجه و ما را برهان

سؤال ای سرشته غم و درد تو به آب و گل من سوخت در آتش هجران تو مسکین دل من

جواب ای سرشته غم گیپا و کدک در دل من سوخت در آتش بریان دل بی حاصل من مشکلم بود که در حلقهآ گیپا چه بود حل شد از دولت نان، شکر خدا مشکل من فکر [کرادم که دگر نان نخورم روزی چند دل بخندید چوگل بر سخن باطل من چون حجاب من و بریان همه نان تنک است خادم از بهر خدا دفع کن این حائل من بوی او مرهم جان است ببین صوفی را هست اگر قامت زناج بلای دل [من]

این عجب در شب که بیند آفتاب دوش دیدم گردهآنانی به خواب این عجب ز انفعال کلهآ بریان مگر کلههای قند رفته در حجاب تا عیان شد طلعت قرص2 پنیر در دل شمس و قمر افتاد تاب عود را مطرب ز چنگ انداخت چون نغمهآ جانسوز بشنید ازکباب (442] شاه بریان را بباید خیمهای از تنکها باز و زناجش طناب تا توانی نوش میکن نان شیر گر نماند گو ممان خود جای آب با گرسنه چون شود همکاسه آه صوفی بیچاره را باشد عذاب

اگر مراعت1 قومی کند چه غم دارد به صحن قلیه برنجی چو راه یافت کسی

دلا بگوی مر او را که مغتنم دارد دو گرده دارد و یک بره مطبخی چو به پیش

چرا روم به نهاری برش، چو، کم دارد به سر برون نرود دیگ، هر جفا که کنم

حلیمیش همه ز آن است کو کرم دارد از آن سبب نرود کله شب برون ز سرا

که نو عروس گدک اندر آن حرم [دارد] به روی صحن برنج است سرخرو بریان

عجب مدار چو خاتون محترم [دارد] نگر به صوفی بیچاره در تدارک شام

که ذبح2 میکند ار آهوی حرم ادارد]

* من سرگشته در پی نانم دل کباب از فراق بریانم کرد روغن برنج را پامال گفت ازین قصه بس پریشانم گفت گیپا که میل نان نکند هرکه دریافت سر پنهانم ز آتش گوشت خون چکاند دل لاجرم چون کباب گریانم از تمنای قرص لیمو باز میکند میل آب دندانم

از وی عجب مدار تو آشفتگی دماغ صحن مزعفری که به دست آورد کسی

دارد دلش زلذت و عیش جهان فراغ چون زلبیا نگاه کن اندر تمام دهر

نشکفته است یک گل احمر ز هیچ باغ قناد را نگر که در آن شیشههای او

رخشنده قرص صندل و لیموست چون چراغ ای خرم آن زمان که بود بر حلیم گرم

در پیش من کشیده بود مطبخی ایاغ ترشی چو با برنج مزعفر بدید گوشت

گفتا قرین شدست به هم عندلیب و زاغ چون مهر دعوت است سرشته به جان او

صوفی به دهر چاره ندارد ازین بلاغ

کسی که دید ز اندوه جوع گشت خلاص درست قلیه و بغرا صدف به چنگ آور

به بحرکاسه هر آن دست گر شود رقاص اگر چه دعوت عام است لیک پندارم

که این برنج برای من است خاص الخاص پنیرتر اگر امروز آب شد سهل است

ظهور، باطن هر چیز میشود به خواص1 ببرده است دلم را جمال بریانی

من شکسته همو را همی برم به خواص به دعوتی که ببینم به آخرش حلوا

هزار فاتحه بخشم در آن دم از اخلاص به هرکجا که شمیم برنج را شنود

رود ز صومعه صوفی به آن طرف رقاص امروز بینوائیم ای مطبخی خدا را

بر بار نه تو اکنون این دیگ ماس وا2 را رازی که هست پنهان اندر درون گیپا

درداکه از شمیمش خواهد شد آشکارا

سؤال باغ مرا چه حاجت سرو اوا صنوبرست شمشاد سایه پرور ما از که کمترست

جواب از بوی قلیه باز مشامم معطرست این نکهت این زمان ز عبیر که کمترست گیپا چو حاضرست به پیشت به روی خوان از نافههای مشک مگو کان مکررست من بعد روی ما و قدمهای کله پز هست این سرای بخت و سعادت درین سر[ست] درد درون شفا ز عسل جوش میشود تشخیص کردهایم و مداوا1 مقررست

سؤال جان، بی جمال جانان میل جنان ندارد آن کس که این ندارد حقا که جان ندارد

جواب هر گرسنه که این دم در سفره نان ندارد خقا که میتوان گفت او را که جان انداردا باکلههای بریان میکرد عذر خواهی این کلههای قندی اما زبان ندارد رازی که جوش بوره2 دارد درون سینه سنبوسه را بفرما کز ما نهان ندارد گلها شکبفته دیدم از زلبیا به بازار کامروز هیچ خلقی در بوستان ندارد دیوانه گشته خلقی در اشتیاق زناج این سرو سایه پرور چون باغبان ندارد میخواند دوش شعری گریان کباب از سوز در پیش نان فروماند گویا رواان ندارد]

با نان خشک سازد صوفی چو آن ندارد

جواب چو دیگ قلیه برنجم سحر به جوش آمد ت . دل رمیدهآ من ساعتی به هوش آمد ز شوق نان تنک بین که مرغ بریان باز

به روی آتش سوزنده در خروش [آمد] مراز دخترگیپا تعجبی است به دل

که با وجود دل پر چرا خموش آمد به پنج اشکنه قانع شو و غنیمت دار :- زدیگی کله مرا دوش این به گوش [آمد] رسید نان تنک، مژده بخش بریان را

که ناامید نباشی که سترپوش [مد] زیمن دولت میمون مطبخی بودست

که خوان اطعمه دوشینهام به دوش [آمد] -: دل شکستهآ صوفی ز اشتیاق طعام

غلام حلقه به گوشان نان فروش [آمدا

جواب هر سحرکز شوق یاد نان و بریان میکنم

صحن فرنی را به یادش مرهم جان میکنم قامت زناج میآید مرا آن دم به یاد

«در چمن چون یاد از سرو خرامان میکنم» بر سر سیری کشیدن زله1 را بس مشکل است

لیک من مینوشم و بر خویش آسان [میکنم] نالهآ جانوز دارد بر سر آتش کباب

میل ms087 از آن من سوی آن مرغ خوش الحان [می کنم] دیدم آن مه گوسفندی چند بریان کرده بود

صوفی خود را بگفت امروز مهمان [می کنم] بر سر بغرا چو بینم قلیههای چون عقیق

من کجا یاد آن زمان از لعل و مرجان [می کنم] خواستم در گشنگی تدبیر از نان و کباب

دردم افزون میشود چندان که درمان [می کنم]

* یارب این سفرهآ چرمین مرا پرنان کن معدهآ سوخته ام را تو پر از بریان [کن] بهتر از نان وبرنج وعسلم چیزی نیست آنچه بهبود بود از کرم خود آن کن [94ب] گشنگی پیش من دلشده دشوار بود تو کریمی، به کرم فکر من حیران کن درد جوع است نهان در دل بیچارهآ من یا رب از نان و عسل درد مرا درمان [کن] مطبخی تا بچشم من نمک2 دیگ ترا طبق چند پر از قلیهآ بادنجان کن

صوفی دلشده را بار دگر مهمان [کن]

از کرم جملهآ دشوار مرا آسان کن جان به لب آمده یارب به تمنای کباب از کرم جملهآ

ز غم خلاص کنی گشنههای شیدا را در آن زمان که کنی ساز دیگ بغرا راز غم خلاص، به روی صحنک پالوده چیست این آرا «به خط وخال چه حاجت جمال زیبا را» ز نان گرم شود زنده این دل مرده ببین به صورت او معنی مسیحا را به دعوتی چو رسیدی بیا غنیمت دان به کس نداد چو چرخ اختیار فردا را [5 الف] کجا به صحبت سنبوسه ره برد آسان به فکر، کس بگشاید مگر معما را به عمر خود ننهد او بخور بر آتش کسی که بشنود از دور بوی گیپا را به کاینات برابر نمیکند صوفی جمال گردهآ بریان و شیر خرما را

آن چنان من زگشنگی زارم که به جان گرده را خریدارم گفت نان ز آتش فراق کباب در تف1 و تاب ms088 رو به دیوارم گشت خلقی فراقت ای بریان گفت از آن روی بر سر دارم نان و بریان خوش است و کنگر ماس گل به آن خار آرزو دارم برهای گر نباشد اندر پیش هرگز او را ز شام نشمارم جوع را چون نهان کنم در دل چون گواهند هر دو رخسارم [85 ب] صوفیا گر نمیکنی باور فهم کن شمهای زگفتارم

اگر به دست تو افتد زهی سنعادت یار خوش است صحنک بغرا و قلیهآ بسیار اگر به د ز بس که برده ز دزدی ز خلق دل بریان کشیدهاند چو دزدان از آنش بر سر دار بسوزد ارکشم آهی ز شوق نان و کباب ز آتش دل مجروح من در و دیوآر گه انتظار و گهی آه سرد در غم نان دلی که گرسنه باشد کشد ازین بسیار چو هست مایهآ عمر شریف من بریان هزار آه، نگشتم ز عمر برخوردار بیار بره، اگر ماس نیست با کنگر که خوش بود به کف درآید این گل بیخار بگوید این به تو صوفی کسی که سیر شدم ز بهر او بکن این دم هزار استغفار

جواب آن کس که ms089 لب دلبر سنبوسه گزیده

صد شکر خدا را که به مقصود رسیده امروز چه حال است که آن برهآ بریان

چون آهوی وحشی ز من خسته رمیده بوی حبشی پست کند نکهت نان را

این نوع بلای سیه امروز که دیده مانندهآ گیپا دل پر1 دارم از اندوه

تا بر رخ بریان نظر انداخته دیده در روی زمین هیچ صدائی به از این نیست کاواز بر آید که مزعفر برسیده حاصل که ز عمرش نبود هیچ تمتع هرکس نمک2 دیگ حلیمی نچشیده جز باد ندیدست به کف صوفی مسکین

چندان که پی صحن مزعفر بدویده

من که سر در هوس کله و گیپا دارم وه به جای درم این شوق و تمنی دارم

سؤال دارم دل دیوانه گرفتار به بندی ای همنفسان در خم ابروی کمندی

جواب گر دست دهد آه مرا شربت قندی از غم نرسد بر دل من هیچ گزندی در قید اسیب است دل وکی شود آزاد مرغی که در افتاد به ناگه به کمندی در دیدهآ من خوبتر از قامت زناج

حقا که نیاید به جهان سرو بلندی بگرفت دل از صحنک ططماج الهی

سیراب همی خواهم و غازی سمندی

تا تن خبری از سر سودا زده یابد

گیپا اگرت نیست بده کلهآ چندی

بر قامت بریان ز تنک جامه چو داری ms090

زنهار ز ططماج برو دوز دو بندی

صوفی بجز از لوتزدن هیچ نداند

چون او نبود در همه آفاق لوندی

** سحرکسی که کند نوش یک دو جو زاسرار علی الصباح بباید سه کله اش ناجار اگر نه برهآ بریان بود به نیمهآ روز چو روزه دار بر آرد گرسنگیش دمار دلم به صحنک ماهیچه آرزومندست به شرط آن که برو قیمه باشدی2 بسیار مزاج من که به سودا کشد ز بی برگی دواش گردهآ گرم است و دنبهآ پروار مقدمی بود اندر میان هر قومی میان آشپزان کله پز بود سردار همیشه بر سرگنج است مار، و قیمهنگر به روی صحنک ماهیچه، گنج بر سر مار [8هلف] * کار صوفی مسکین نیرزد از بد و نیک به لوت خوردن و زله3 بزیست یک دینار4

* بسی در مجمع خوانها5 رسیدم حریف پخته[ای] چون نان ندیدم مرا در سر هوای کله افتاد صباحی بوی گیبا چون شنیدم

آه ازین آتش جانسوز که هردم به برست

جواب . مرض3 جوع زانواع مرضها بترست

-:.. تو چه دانی که ازین درد، دلت بی خبرست سخنی با تو بگویم بشنو از سر صدق

مرهم4 سینهآ هر گرسنه حلوای ترست. قلیه گر بر سر بغرا نبود بد باشد

لیک همکاسه چو افتاد از آن بد، بتراست] به روی سفره که مانند سماء دوارست

کاسهها اختر و آن صحن مزعفر قمرست آن که او قوت دل باشد و آسایش جان

..تنک میده و آن شیر برنج شکبرست .. از گلستان ارم به بود اندر همه حال

طبقی5 نرگسی آن لحظه که اندر نظرست

با تو همکاسهآ پرخوار1 بلائی دگرست این چه بوی است که بازار معطر گشته

مشک را قوت این نیست کباب جگرست

ای فروغ حسن ماه2 از روی رخشان شما آب ردی خوبی از چاه زنخدان اشما] (4ه الف]

جواب میکند دل آرزوی سفره و خوان شما

زان که قوت جان بود پالوده و نان شما کی بود ینارب که اندر پیش فتا جمع آورند،1. .

آن برنج روح افزای پریشان شما خوان3 حلوائی همی بردند بس آراسته .1 کان چنان گلها نروید در گلستان اشما] خازن جنت به نعمتهای بیحد و قیاس

برده رشک اندر جنان بر نان و بریان [شما] چند نازی روز و شب ای ترک رومی فلک

گردهآ میده به است از ماه تابان [شما] شب به شیرین کاریی گفتم به قنادان شهر

عینک من هست یاران آب دندان [شما] می دهد ده مرده صوفی بر سر سفره جواب آه از آن روزی که گردد باز مهمان اشما]

آن ترک که گرده نام دارد حسن و شرفی تمام دارد دل میل به بره کرد ولحمش بنگر چه خیال خام دارد ترشی چو به گوشت بود گفتم شه ملک حبش تمام دارد ms092 عیبی نبود مویز با جوز میرست بسی غلام دارد آن لحم قدید دل ز من برد آری نمکی تمام دارد رسمی بود این برنج و حلوا هر صبح که هست شام دارد

لخی نبود ز مرگ او راصوفی چو عسل به کام دارد

مرا که در دل و جان آرزوی بریانه

دو دیده در غم نان چون کباب گریانه

مرا به کله و گیپا هزار چندانه ز شوق حلقهآ زنجیر زلبیا امروز بیا ببین که دلم گشته است دیوانه هوای خوشهآ انگور تا مراست به سر

نمیکند دل من میل سوی دردانه ز اشک و سوز دمادم که دیده از بریان برنج از آن سبب این دم چنین پریشانه کجاست صحنک پالوده این زمان یارب که مرهم دل ریش است و راحت جانه اگر ز دار جهان رفت صوفی مسکین هنوز در سر او آرزوی بریانه

سؤال در همه دیر مغان نیست چو من شیدائی خرقه جائی گرو1 باده و دفتر جائی

جواب دارم امروز تمنی طبق بغرائی برسان بار خدایا به کرم از جایی سر به کونین فرو ناورم از عیش و نشاط گر فتد در کف من کاسهآ گندم وایی نقد جان میدهم از بهر کباب ته نان ره بازار بگو تا بکنم سودایی نشوی غافل از احوال دل من زنهار هرگه از بهر تصدق بپزی حلوایی

سؤال عکس روی تو چو در آینهآ جام افتاد عاشق سوخته دل در طمع خام افتاد

جواب دوش در خانه مرا نان جوین شام افتاد

چه کنم هیچ جز از صبر که ناکام افتاد صحن کاچی به دو صد ms093 درد دل آمد به شکم

رنجه گردد چو کسی در طمع خام افتاد راز سربستهآ سنبوسه نگفتم باکس چه کنم آه که اندر دهن عام افتاد سرخ رویی کلنبه همه از حلوا بود

زعفران نقش همین داشت1 که بدنام [افتاد] چه کند گر نرود در پی نان، دل شب و روز

چو از ین دایره در محنت ایام [افتاد] رشته بگسیخت دل و در بر ماهیچه گریخت

گر از آن بند بشد، باز درین دام [افتاد] کاسهآ اشکنهای داد به صوفی طباخ

این گدا بین که چه شایستهآ انعام افتاد

جواب مرا به صحنک بغرا محبت جانی است

اگر چه معده پر از نان گرم و بریانی است چه میکنی صفت امروز آب حیوان را

به شیر میش نظر کن که آب حیوانی است به شهر اگر دل بریان به جان فروشد کس

جگر بماند از آن کس بخر که ارزانی است ز سر باطن گیبا نیافت کله وقوف

بلی چو در دل او رازهای پنهانی است ز اشک و ناله و سوزی که شب ز بریان آید

برنج را بنگر اندرین پریشانی است هوای قلیه کدو در سر من است ولیک

دل شکسته پر از آرزوی بورانی است عوض کند به دو عالم اگر ته نان کس

به نزد صوفی مسکین کمال نادانی است1

زاز تر و خشک هرچه هست بیار پیش صوفی ms094 مستمند امروز

اشتها3 زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران صحن ماهیچههای خوب خاتون مال از دو عالم به است یک چنگال خوبتر میشود ز قلیه برنج همچو رخسار دلبران از خال معده چون پر شود ز نان و عسل نبود هیچ همچو آب زلال خون بسیار خورده از دنبه شد مزعفر از آن پریشان حال

شته زور میکند یاران

دست کیرید ای وفا داران دره توذ هری بغرایی در سرم هست پخته سردایی قدنی برنج وقلیه کنم گر بیابم نشان او جایی د. همه کاینات ممکن نیست همچو زناج سرو بالایی ک تدیدست چون خیار امروز نازک رند سبز رعنایی سربه کله کجا فرود آرد هر که را دست داد گیپایی دن بسی سیر کرد در عالم او چو مطبخ نیافت مأوایی مطبخی لطف کن ز راه کرم گر به صوفی بود ترا رایی

اشتها زور میکند یاران

دست بگیرید ای وفاداران آرزوی کباب دارم و نان یارب از لطف خویشتن برسان سر به کونین کی فرود آرد هرکه دریافت کلهآ بریان گر به صد جان دلی فروشد کس بجز اکنون که هست بس ارزان خرم آن ساعتی که گرسنه را پیش آرند قلیه بادنجان آه از آن کشکک پر از روغن که دل ریش را بود درمان ای صبا در حریم قلیه برنج چون رسیدی سلام من برسان نظری کن بگو بر احوالم که رسیدم ز اشتیاق به جان

اشتها زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران ای دل از صحنک مزعفر گوی وز تنکهای همچو چادرگوی

اشتها زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران از اسیب2 این زمان بگویم باز زان که دارم3 هوای عمر دراز بوی آش حلیم میآید روح من آه میکند پرواز قلیه دورست از تو ای ططماج4 برو این دم به سیر و سرکه بساز هست در بسته قلعهآ گیپا کی شود باز بر من این در باز هوس کلهای است در سر من گر دهد دست لیک بی انباز بره چون نیست این زمان موجود دم ماهی خوش است و سینهآ باز [104 صوفیا چون به مطبخی برسی از من ناتوان بگو این راز

اشتها زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران

هرکه او کله یافت باگیپا نکند یاد هرگز از شربا5

کم مبادا درین جهان یارب از سر خلق دولت بغرا

روزیش باد در جهان دایم هرکه را آرزو کند اکرا

حلهای را که در بر گیپاست نزد من بهترست از والا6

با مزعفر نشسته ترشی باز آه در سر چه دارد آن لالا

صوفی مستمند را حلوا هر کسی را هوس کند چیزی صو گر گذر سوی مطبخ اندازی زینهار این سخن بگو از ما

اشتها زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران من که قلیه برنج میخواهم در فراقش جو دنبه میکاهم در فراق جمال بریانی به فلک میرسد کنون آهم در تمنای گردهآ میده همه شب روی کردهای باهم همچو پالوده دل بود لرزان بهر فرنین1 چو اوست دلخواهم میرود روح در پی حلوا بگذرد چون ز پیش ناگاهم معده گر پر شود ز شیر و برنج ز فلک2 بگذرد بسی آهم همچو صوفی به صد زبان گویم ms096 زان که مداح نعمت الله3 ام

اشتها زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران گویم اکنون فضایل انگور که ازو باد چشم خربزه دور به امیری از آن رسد فخری که ازو باغها بود معمور صحنک سیب را سلامی گوی زان که دورم ز روی او به ضرور چون ز شفتالویم امید بهی نیست، اکنون نشستهام مخمور خوش بود از انار لب جوشی لیک او هست دلبری مستور دل به انجیر میل از آن دارد کز بهشت است یادگار و زحور باغبان را بگوی پیک صبا این سخنها ز صوفی مهجور

اشتها زور میکند یاران

دست گیرید ای وفاداران

سفید نتوان کرد گلیم بخت کسی راکه بافتد سیاء» شبی از خمیر جوین خواستم که ططماج آید درست و سفید

«ز بد اصل نیکی نداری امید» درین قصه میده بخندید و گفت ز بد اصل نیکی هریسه3 به روغن بگفتا صباح که تا چند نالی توای بیقرار به شب شد غشادار بسوز تو بار از ناپاک چشم نکویی مدار» حلیمی بیاموز این دم زمن که بسیار خوردم لت روزگار جوش بوره4 شبی به بغراگفت

شبی به بغراگفت نکتهای چند، بود چون محرم

یارب به کرم توانگرم گردانی از نان و کباب و کشکک و بریانی

ین دولت نان و حشمت بغرا را پیوسته بدار بر سرم ارزانی امروز چو رشته بی سر و سامانم وز شوق جگر، کباب دل بریانم در پیش تو بر طبق کنم تا دانی من واله نان و قلیه بادنجانم ماهیچهآ باریک که خاتون مال است گر قیمه بسیار بود پر حال است کس قیمت او درین جهان کی داند چون هر دو جهان فدای یک چنگال است (107 الف] در سر هوس کباب و در دل غم نان یارب تو به لطف خویش این را برسان مانندهآ پالوده شود لرزان دل چون یاد کنم من از برنج و بریان

(159 ms099 الف!

گفت دارم ز تو ای خواجه شکایت بسیار من که محبوس درین کنج سرای تو شدم

در شب و روز بگو چند نشینم بیکار نه امیدی که به زیر تو درآیم روزی

چند سایم من درویش بگو بر دیوار خوردن من ز تو گر نیست به روی صندوق

برهنه چند نشینم تو بگو بی ایزار تن تو بر تن من مینرسد در صحبت

مگر آن روز که تو رنجه شوی یا بیمار گفت بالشت که من نیز ازین مینالم

چند شینی3 تو دل غمزده رو بر دیوار شد لحاف آن نفس اندر غضب و میلندید4

که چه خاوند.5 گشته به ماها دوچار

که مرا هست ز نام تو درین ساعت عار گفت آن گاه به من خنده زنان سرگفتی

باش تا برف شود از افق چرخ بهبار عار خود را به تو آن گاه عیان بنمایم

که تو لرزان شده باشی به زمستان چون خار ناگهان نعره برآورد ز یک گوشه پلاس

که مرا هم سخنی هست بگویم ناچار مدتی شد که درین گوشه فتادم حیران

گرد از جان من خسته برآورد دمار بوریا گفت که من نقش زمین دارم لیک

کس ندیدم که نشیند به روی من یک بار بحث اینها چو به مطبخ برسید از سردرد

دیگ فریاد برآورد که آه از غم نار گفتم ای سنگ دل رو سیه سوخته کون

دم خور این لحظه چه فریاد کنی ناهنجار کاسه و چمچه و کفلیز ز یک سوی دگر

باز کردند به دشنام دهان همچو طغار بود در ناله و فریاد و فغان دنبه گداز

زین جهت ترش پلا1 داشت دلی پر آزار سیرکو گفت که من نیز ازین کوفتهام

که مرا نیست نوا و بچه دارم به کنار انبه جولی2 ز سر قهر سوی دیگ دوید ms100

که تو باری خمش ای رو سیه ناهموار

بر سر خشت که نایی به سلامت به کنار چند گرمی کنی امروز تو با خویش بجوش

کز تو هستند بسی به ز صغار و زکبار دیگ را دود به سر رفت ز قهر جولی

جوش میزد دلش از غصه آن بی مقدار خمچهآ سرکه بگفتا که دلی پر دارم

میزند جوش، درون من ازین غم بسیار صوفیا چند نشینی تو درین کنج سرا

ما همه مضطر و حیران و بمانده بیکار فکر کردم که جواب چه دهم اینها را

سر فرو بردم ازین واقعه چون بوتیمار خنب آب از طرفی بانگ بر اینها زد و گفت

که چه فریاد و فغان است و چه کاراست و چه بار من به تردامنی خویش، ازو خورسندم

نیست اندر دل و جان من ازو هیچ آزار کوزه گفتا که ازو هست دل من صافی

سفره گفتا که نواهاست مرا زو بسیار کاسه و کوزه واین خم و تغار و کفلیز

درهم آویخته و جنگ و جدل شد بسیار من از آن کنج سرا روی به بام آوردم

گفتم این رخت سرا نیست مرا هیچ به کار من ندارم سر این جنگ، شما این ساعت

ترک گیرید که دارم غم دل من بسیار

که من از فرقت او بی خورم و خواب و قرار خواب چون نیست، ایا تخت1 کجا تکیه کنم

سر به بالشت کجا میرسدم بی رخ یار بجز از غصه و غم هیچ نمینوشم چون

چه برم غیر خیال رخ آن لاله عذار چون درین واقعه من بی خور و خوابم ای دیگ

لطف فرما و درین واقعه معذورم دار هست چندانی غم آن بت عیار مرا

که شدم از خود و از جملهآ عالم بیزار گر رسم من به مراد دل خود ms101 در عالم

به نوایی بر سر کاسه و کفلیز و تغار ور نه حقا که ز خود سیرم و از خلق ملول

غم آن دوست برآرد ز من خسته دمار هرکه او هست مشرف به وصال صنمی

گو غنیمت شمر آن لحظه که هست او با یار چه، مرادی به از آن نیست که در خلوت جان

دوست در خواب خوش و عاشق مسکین بیدار هرکه را دولت این کار میسر گردد

او شکایت نکند از فلک ناهنجار مکنید از من درویش فراموش، آن دم

ای عزیزان چو نشینید2 به خلوت با یار من ازین حسرت اگر جان بدهم معذورم

که جدا ماندهام از روی چو خورشید نگار

بهتر از فرقت یارست به عالم صد بار صوفیا عمر چو بی دوست بود، مردن به

گل چو در باغ نباشد چه کشی زحمت خار (113 الف]

القصه چون این جواب مسموع به گوش خوط1 مطبخ رسید [111 الف] جمله خاموش گرد[یداند و2 قصهآ خود فراموش کردند. ناگاه این سخنها به گوش نیم کاسه رسید. آه سرد از میان جان برکشید و از هیبت3 کاسه بیرون دوید. گرد از نهاد او برآمد. دامن کشاان] از در مطبخ در آمد و رو به سوی دیگ کرد که ای سیاه روی ناجوانمرد، بر روی تو رسید بسیار گرم و سرد. شرم نداشتی که در دل ولی نعمت خود تخم عداوت کاشتی و نگه نداشتی روی آشتی. ای تو لولی آتش خوار و ای در بند جتان4 گرفتار. ترا در پیش من چه مقدار.

ای دیگ سیاه روی آتش خواره وز محنت دهر با تن صدپاره

هرکار که هست مر ترا فرمایند زان نام تو گشت در جهان هرکاره

تو کیستی که دهان باز کنی و زبان دراز کنی و شکایت آغازکنی. بارها شکمت را پر طعام ساخته، چه شود اگر ms102 دو سه روزی با تو پرداخت. حق نمکها که از دست او خوردی فراموش کردی. این است جوانمردی. [111 ب]

چوان] دیگ را نیم کاسه به نامردی طعنه زد آتش درو افتاد و از درون5 برآمد، فریاد و دودش به سر رفت و از سر به در رفت. هر چند آب بر آتش خود می ریخت علم بیشتر

[112 الف] من مقام شربت و گلابام، نه چون تو بر سر آتش و آبم. مرا شرف لبهای جانفزای ماه رویان است و ترا از آتش مجاهده دایما سینه بریان است.

ای دیگی چو من مشرف انسانم کاه

کاسه چو رعیت است من سلطانم

هرجا که ضیافتی پدیدار شود من پیشرو و مقدم آن خوانم

او معارض به ما چرا باشد

هرکه را ذرهای حیا باشداو معارض به

آن که از زیر ما برون آیدجنگ با ماکند روا باشد چون این سخنها به گوش صحن رسید دهان خود را به من کرد و گفت که من روی تنک دارم. مرا به هیچ کس بحث نیست. این بحث را گو [یا] چمچه میکن که با کاسه نزدیکترست و چمچه از حال او باخبرست.

کاسه گفتا که چمچه کیست که با من در مقام بحث درآید و اگر به بحث درآید یقین دان به سرآید. ناگاه این سخنها به گوش چمچه رسید. لب خود را تنگ و آغاز کرد ایه] سخنهای لک4 که تو کیستی که با من در میدان درآیی و زبان به گفتار بگشایی. اگر من نباشم از تو چه حاصل که نوای تو از من است. منم که چاشنی از لب مهوشان دارم و دست در دست ایشان دارم.

چمچه چون شنید سپر فرو انداخت و به دستهآ میلکد6 سفره آواز برکشید که مرا می رسد که در بساط شاهوار نشینم و رو و ریا نبینم و شاه و گدا یکسان شمارم، و نشنودهای که هرکس را که نان و نمکی هست میگویند که فلان کس مرد سفره دارست.

و از امیرالمؤمنین علی - علیه السلام - سؤال کردند که مردی چیست؟ بگفت قنبر سفره بیاور. نگفت که کاسه بیاور. پس معلوم گشت که هرچه هست منم. شما بی من دیگر دعوی سرداری و خودستایی مکنید که از خردان7 کلان کاری نیک نباشد و همه شما را به من باز میخوانند. من از صوفی هیچ شکایت نمیکنم، روا باشد که خاطر او را بیازارید.

0 ناگاه من از در سرا در آمدم. دیدم که شمع میسوزد، و کولهآ دوشاب شربت میسازد، و پلاس به بساط میگستراند، و جاروب راه پاک میساز.3 بر آمد، و نمکدان در شور آمده بود. [114 ب] من گمان بردم که از محبوب من خبری است یا از وصال او اثری است. اینها همه میگفتند که درویشی درویشان است. من گمان بردم که محبوب درویشان است و اینها همه با یکدیگر صفا کردند و صوفی همچنان بی صفا بماند. الهی صوفی را صفایی بخش واز محبوب او را لقایی بخش. دلی ده که جز محبت در

شبی از شبهای زمستان که چون گیسوی محبوبان سیاه و درازست و خنک1، چون دیدار رقیبان علیه السنان و السیف با جماعتی اتفاق صحبت افتاد ناگاه بستهآ اسرار حاضر ساختند و الحاح بسیار کردند تا آن نامشروع را برانداختم.

ناگاه چون ساعتی برآمد آتش جوع در زیر دیگ معده شعله زدن گرفت و دود از دودکش بینی به عنان آسمان رسیدن گرفت.

ناگاه دیدم [115 الف] که مقدمهآ لشکر آن شاه سبزقبا از در دروازهآ شهر بدن درآمد و هر دو قلههای قلعه دید، فروگرفت. سلطان عقل مغلوب گشت.

من بر اسب خیال سوار شدم و تازیانهآ اشتها در دست گرفتم و روی به حریم دوکان استاد یوسف طباخ آوردم که مشاطهآ عروسان حرم اطعمهآ اوست. از دست جور سلطان اشتها پناه با او آوردم.

ناگاه در عالم خیال از در دولت خانهآ سرای آن محترم درآمدم. دیدم که مخدرات سرپوشیدهآ حجرههای آن حرم هریکی در مسکنی قرار گرفته و با خود زمزمهای دارند و سرود میگویند.

من گوش بر دریچهآ هوش نهادم تا بشنوم که این عروسان ms106 حجرهآ این محتشم چه میگویند و ببینم که کدام یک را با من عقد ازدواج خواهند بست. پیش از آن که آن دامادان آتش جوع در رسند و هریکی ازین مخدرات را در عقد خود درآورند من یکی را اختیار کنم.

منم که مرهم سینههای گرسنگانم و آش حکیمانم. نبینی که هرجاکه مریض باشد من شفای او باشم. ان شاءالله تا مهمان عزیز باشد مرا از بهر او مهیا سازند و در میان اطعمهها هیچ آش را ms107 این برگ و نوا نیست که مراست، و این بیت انشالداکرد.

من اصل وجود هر طعامم سرمایهآ اهل ننگ و نامم

مقبول دلم درین زمانه گر پختهام و اگر چه خامم

بی من نبود حضور باطن من راحت جان خاص وعامم

من حاکم جمله اشتهایم باشند دگر همه غلامم

یا خود به مثل، تمام نعمت چون مقتدیاند و من امامم

من دست در گردن او آوردم و خواستم که از لب او بوسهای بربایم. چون دهان خود را باز کردم یکی عطسهای زد. من چشم گشادم [117 ب] نه مشاطه دیدم و نه عروس، ماندم در میان افسوس.

الهی صوفی را ازین افسوس بیرون آر و برسان به وصال آن گلعذار، به حرمت احمد مختار یا غفار و آله اجمعین الطیبین الطاهرین.

ديوان

ديوان

نبذة عن الكتاب

الفهرس