اکانی فو ا و اا * نگاشتهآ حکیم ابوعلی 5 ترجمه به زبان فارسی: محتد بن زکریا 5 به کوشش: یوسف بیک بابا پورا کاوه عتاسی 5 نشر: مجمع ذخانر اسلامی - قم 5 صفحه آرایی و نظارت فنی: سید محمد جواد آصف اکاه * حروفچینی: شهیر 5 لیتوگرافی: صبا 5چاپ: کوثر 5صحافی: کوثری

الحمد لله الذی علمنا خواص الاشیاء و صلوة علی محمد و آله و عترته البررة اتقیاء و سلم تسلیما کثیرا.

اما بعد، بدان که این رسالهای است مسمی به اسمخواصالاشیاء از تصانیف احکم الحکماء واعلم العلماء وافضل آلفضلاء، حکیم ابوعلی - علیه الرحمة والدعا- که به تکلیف بعضی از احبا به زبان یونان تصنیف کردند؛ و چون مردم از یافتن آن به زیان یونان عاجز بودند، این فقیر حقیر بی بضاعت، محمد بن زکریا1 - عفا عنهما- آن را به زبان فارسی بیان نمود؛ والله موفق بالخیرات. باب اول: در شرابها باب دویم: در لعوقات بابسیم: در مربیات باب چهارم: در گوارشها باب پنجم: در معاجین بابششم: در اطریفلات بابهفتم: در مفرحات بابهشتم: در اقراص بابنهم: در حبوبات بابدهم: در سفوفات بابیازدهم: در ایارجات بابدوازدهم: در شیافات بابسیزدهم. در سعوطات و غیره بابچهاردهم: در داروهای متفرقه باب پانزدهم: در غرغرهها و داروی قی بابشانزدهم: در داروهای چشم بابهفدهم: در مطبوخات بابهجدهم: در حقنهها بابنوزدهم: در دهنها باب بیستم: در مرهمها ایاب بیست ویکم: اسامی مرکبات]2.

سکنجبین بزوری گرم: سدهآ جگرو معده بگشاید و بول براند، فضول از معده پاک کند و مستسقی را نافع بود و تشنگی کاذب بنشاند بصنعت آن: تخم کرفس و رازیانه و انیسون از هر یک پنج درم، پوست بیخ رازیانه و پوست بیخ کرفس تازه از هر یک ده درم، تخم کاسنی و تخم کشوث از هر یک پنج درم در یک چهار یک سرکهآ صافی و نیم من آب خوسانند؛ روز دیگر بجوشانند و صافی کنند و یک من قند صاف کرده اضافه کنند.

سکنجبین ریوندی: یرقان و جگر گرم را نافع بود؛ صنعت آن: تخم کاسنی نیم کوفته بیست درم، ریوند چینی سوده پنج درم، در کیسه کنند و چهل مثقال سرکهآ صاف و یک من و نیم آب میزنند و زمان زمان کیسه را میمالند تا تمام شیره باز دهد و آبهاکم شود و یک من قند صاف اضافه کنند و اگر ده درم تخم شاهترج و تخم کشوث اضافه کنند، بهتر باشد.

نوع دیگر: سده بگشاید؛ تخم کاسنی نیم کوفته بیست درم، ریوند چینی سوده پنج درم، در کیسه کنند و چهل مثقال سرکهآ صاف و یک من و نیم آب میزند و زمان زمان کیسه را میمالند تا تمام شیره باز دهد و آب هاکم شود و یک من قند صاف اضافه کنند و اگرده درم

سکنجبین رمانی: تبهای محرقه را سود دهدبصنعت آن. آب انار ترش شیرین نیم من، سرکه صاف یک چهار یک، آب زرشک یک چهار، گلاب یک وقیه، قند یک من، چنانکه قاعده است بپزند؛ و اگر به جای سرکه خرمای هندو کنند، شاید. سکنجبین سفرجلی: معده را سود دهد و غذا هضم کندصنعت آن: آب با یک من سرکه یک چهار یک، و قند صاف یک من بپزند و اگر به جای سرکه آب لیمو کند، بهتر باشد. سکنجبین سفرجلی حار: ضیق النفس و درد پهلو که از سردی بود و فالج و لقوه را سود دهد بصنعت آن، زنجبیل و بادیانه و انیسون و بیخ انجدان و عاقرقرحا و پودنه و نانخواه از هر یک بیست درم، تخم کرفس و کمون سیاه و قردمانا از هر یک پانزده درم، سداب خشک سی درم، فلفل سیاه ده درم، سرکهآ عنصل پنج من، مثلث یک من و نیم، انگبین یک من، داروها کوفته و بیخته، ده روز در آفتاب نهند و بعد از آن بپالایند و در ظرفی زجاجی کنند و نگاه دارند و پیش از طعام و بعد از طعام سی درم به کاری می دارند.

ساختن خلالعنصل: پیاز دشتی به کارد چوبین پاک کنند و قصبه قصبه کنند، هریک من از این پیاز نه من خلالخمر به رویش کنند و دو ماه در آفتاب نهند و بعد از آن به کار دارند. مضمضه کردن، گوشت بیخ دندان سخت کند و بوی دهان خوش کند.

سکنجبین عنصل: نوع دیگر خداوند ضیقالنفس را سود داردبصنعت آن: قند یک من، سرکهآ عنصل چهل مثقال، چنان که رسم است، بپزند.

سکنجبین عسل: معتدل بود در سردی و گرمی بصنعت آن. چون صفت سکنجبین ساده باشد.

سکنجبین که خداوند سپرز را سود دهد: ریوند چینی ده درم، تخم کاسنی ده درم، تخم کشوث ده درم، غافث ده درم، غاریقون پنج درم، فوه پنج ms003 درم، و پوست بیخ کبرو پوست درخت بید و کزمازج و افتیمون در یک چهار یک سرکه و دو من آب خوساند و روز دیگر

سکنجبین افتیمون: توحش سودایی و صرع را نافع بود؛صنعت آن: افتیمون ده درم، بسفایح فستقی شش درم، گاو زیان پنج درم، حاشا و گل سرخ و گمافیطوس از هر یک چهار درم، پرسیاوشان پنج درم، تربد شش درم، بادرنجبویه و تخم بادروج و زرنباد و فرنجمشک و درونج عقربی و بهمنین و سادج و قاقله و سنبل از هریک سه درم و نیم، تخم کشوث و تخم کاسنی و بیخ سوسن از هریک پنج درم؛ اجزای جملگی در یک چهار یک سرکهآ خمرو یک من و نیم آب خوسانند. روز دیگر بجوشانند و بپالایند و با یک من قند شربت پزند. صنعت جلآب، قند سفید یک من در یک من گلاب بجوشانند تا به قوام آید و نیم درم زعفران در آن حل کنند.

شراب افسنتین: که معده را پاک کند بصنعت آن: افسنتین رومی پنج درم، ورق گل سرخ بیست درم، تربد سفید ده درم، در یک من و نیم آب پزند تا به نیم من آید و با یک من قند به شربت پزند.

شراب افسنتین نوع دیگر: که معدهآ ضعیف و جگرو سپرزرا سود دهد و طبع فرود آرد. صنعت آن: شراب انگوری کهن سه من، عسل مصفی یک من، در یکدیگر حل کنند، قسط و مر و مصطکی و اذخرو سادج و سنبل وگل سرخ و صبر و غاریقون از هر یک دو درم، افسنتین هفت درم، زعفران یک درم و نیم، ms004 جملگی کوفته، در کیسه کنند و در این شربت بجوشانند و زمان زمان کیسه میمالند تا شیره تمام باز دهدو به قوام آید، و بعد از آن به آفتاب نهند ده روز و بیرون آورند و بپالایند و نگاه دارند شربتی یک وقیه.

شراب افسنتین: معده از صفرا پاک کند و سوءالمزاج گرم را مفید بود بصنعت آن: ورق گل سرخ هفت درم، و افستین رومی پنج درم، شاهترج پنج درم، آلوی سیاه بیست عدد منقی و خرمای مندی از هریک بیست درم، جملگی در دو من آب میپزندتا به نیم من آید و نیم من

23 قند صاف اضافه کنند تا1 به قوام آید. شربتی ده درم با صبر سقوطری یک درم نافع بود.

شراب افسنتین: بادهای روده بشکند و طبع فرود آردبصنعت آن: افسنتین رومی پنجاه درم، سلیخه بیست درم، تخم کرفس سی درم، در دو من آب بپزند و بپالایند و با یک من قند به شربت پزند.

شراب أسطوخودوس: از جهت مادهآ سودا؛ اسطوخودوس پانزده درم، بسفایح نیم کوفته ده درم، افتیمون در کتان بسته دو درم، بالنگو پنج درم، گاو زبان پنج درم، نیلوفرده درم، پوست هلیلهآ کابلی پنج درم، عودالصلیب سه درم، مویز منقی یک چهار یک، جملگی بیخته و پالوده با یک من قند به شربت پزند.

شراب هلیون: ریگ از گرده و مثانه پاک کند بصنعت آن. هلیون سی مثقال در دو من آب بجوشاند تا به نیم من آید و با یک من قند به شربت پزند.

شراب خندیقون: طعام بگذراند و پیران را و خداوند معدهآ سرد [را]2 سود دهدبصنعت آن: شراب کهن پنج من در عسل صافی یک من و نیم بیامیزند، زنجبیل پنج درم، قاقلهآ صغارو کبار از هریک سه درم، قرنفل و دارچینی از هریک دو درم، فلفل سیاه یک درم، مشک خالص نیم درم، ادویهها در کیسه کندو در میان شربت اندازند و زمان ms005 زمان میمالند تا شیره تمام باز دهد و به قوام آید و مشک و زعفران در آن حل کنند.

خندیقون، نوع دیگر: معده سرد را و پیران را نافع بود و قوت باه دهد بصنعت آن: شراب کهن شش من، عسل مصفی سه من، زنجبیل پنج درم، قاقلهآ صغار و کبار از هر یک چهاردرم، قرنفل و دارچینی و فلفل سفید از هر یک سه درم، زعفران دو درم، مشک خوب نیم مثقال، ادویهها کوفته در کیسه کنند و در میان شربت اندازند و ده روز در آفتاب نهند و هر روز میروند و کیسه در دست میمالند تا شیره باز دهد بعد از ده روز مشک و زعفران در آن حل کنند و در ظرفی زجاجی کنند و هر روز پنجاه مثقال به کار برند.

شراب کاکنج: کاکنج سی مثقال در دو من آب بپزند تا به نیم من آید و با یک من قند به شربت پزند.

میبه: معده را قوت دهد و قی و فواق را باز دارد و درد جگر را سود دهدبصنعت آن. آب

میفختج نوع دیگر: آب انگور صد من در دیگ کنند تا کمتر آن چه خواهند صافی کنند و بجوشانند تا دو بهره برود و یک بماند و در ظرفی زجاجی کنند و نگاه دارند. از برای سینه با شراب خشخاش به کار برند.

شراب سعال: انجیر سفید چهل عدد، عنصل بیست درم، مویز طایفی سی درم، انیسون ده درم، جملگی در آب و قدری خلالخمر بجوشانند و روز دیگر بجوشانند و بپالایند و یک من عسل به شربت پزند.

شراب انجیر: گرده و مثانه را نافع بود و آب پشت بیفزاید و قوتباه دهد؛صنعت آن. نخود سفید یک من، در پنج من آب بپزند تا باز دو دانگ آید و انجیر دو من بپزند در پنج من آب تا باز دو دانگ آید و انجیرو طبیخها بر بالای یکدیگر کنند و دارچینی و خولنجان و سنبل و قرنفل و زعفران شاخ از هر یک سه درم در کیسه و در میان دیگ اندازند و زمان زمان در دست می مالند تا شیره تمام باز دهد پس ببالایند با یک من عسل کف گرفته به قوام آورند.

شراب انجیر نوع دیگر: انجیر پنج من، حلیبه سه ms007 من، هر دو در آب خوسانند. دو روز بعد از آن بجوشانند و بپالایند و با دو من انگبین بیامیزند و این داروها در کیسه کنند و در میان دیگ اندازند، چنانچه ذکر رفت، تخم هلیون و تودری سرخ و زرد از هر یک پنج درم، زنجبیل چینی و جوزبویا و بسباسه از هر یک ده درم، شربتی بیست درم مفید باشد. شراب کدر: و کادی نیز گویند. خداوند اسهال صفرایی را سود دارد. سرکه و آب انار ترش و آب اترج و آب لیمو و آب غوره و آب پیاز و آب توت و آب هندوانه و آب گشنیز و آب سیب و آب تمرهندی و آب زعرور و آب عدس و عدس و عناب1 و لعاب اسفیوش از هر یک رطلی، صندل سرخ و سفید رطلی، کادی قند به قدر حاجت، کافوردو درم، طباشیر سفید بیست درم، کوفته و بیخته در آن حل کنند.

شراب هلیله: مفاصل و تبهای گرم را سود دارد و طبع فرود آردبصنعت آن: پوست هلیلهآ زرد صد عدد، نیم کوفته کنند و آب بر سر آن ریخته و سه روز در آفتاب نهند، روز سیوم آب از آن باز ریزند و آب تازه کنند و سه روز دیگر رها کنند و بعد از شش روز هردو آب با سه وقیه ترنجبین صافی کنند و بر سر آتش نهند و بجوشانند تا به قوام آید، فرو گیرند و یک درم سقمونیای مشوی کرده در آن حل کنند. شربتی ده مثقال نافع بود.

شرابی که فواق بنشاند: زیره و انیسون و فودنه و کندر از هر یک ده درم در دو من آب بپزند تا به نیم من آید، جرعه جرعه مینوشند.

نوع دیگر: فواق که از سردی معده باشد بصنعت آن: رازیانه و فودنه و سعد و تخم کرفس و انیسون، مساوی کوفته، بجوشانند تا باز دو دانگ آید و بپالایند و جرعه جرعه ms008 مینوشند.

نوع دیگر: تخم سداب و نانخواه از هر یک ده درم، در یک من شراب بجوشانند تا به نصفی آید و بپالایند و جرعه جرعه مینوشند.

شراب فواکه: قوت معده بدهدو منع قی بکند؛ آب به و آب سیب و آب انارین و آب مورد از هر یک جزوی، آب زرشک و آب سماق و آب غوره و آب زعرور از هر یک نیم جزو، آبها بجوشانند تا ثلثی آید و آن مقدار قند که کفاف باشد اضافه کنند و به قوام آورند.

شراب انار ترش: که قی و صفرا باز دارد و معده را قوت دهد بصنعت آن. آب انار ترش دو

شراب سیب: قوت معده بدهد و مفرح بود دل را و اسهال صفرایی باز دارد بصنعت آن: سیب اصفهانی از دانه و پوست پاک کند و به هاون سنگین یا چوبین بکوبد؛ و آب آن بگیرند، ده من بجوشانند تا باز دو من آید و با یک من قند به قوام آورند؛ و اگر رب خواهند، چاشنی نهند.

شراب به: قوت دل بدهد و اشتها بازدید کند و طبیعت ببندد و قی و غثیان باز دارد و تشنگی بنشاند؛صنعت آن: چون صنعت سیب باشد؛ و اگر رب خواهند، چاشنی نهند.

شراب ریواس: اسهال صفرایی دفع کند و قی باز دارد، تشنگی بنشاند و قوت معده بدهد و دفع خمار بکند صنعت آن: ریباس پخته به کارد چوبین پاک کند و به هاون سنگین بکوبند و آب آن بگیرند و به تخم مرغ صافی کنند و بپالایند و بجوشانند تا باز دو دانگ آید و به مقدار آب قند به قوام آورند و آب داخل کنند. اگررب خواهند چاشنی نهند و ده من آب به دو من آورند و فرو گیرند و در ظرفی زجاجی کنند و نگاه دارند.

شراب لیموا: خواص این به ms010 خواص حماض نزدیکتر است و ساختن همان، اما در یک من قند یک چهار یک آب لیموا کنند.

شراب نارنج: تشنگی بنشاند و قوت دماغ بدهد و درد سر که از گرمی باشد، زایل کند؛ صنعت آن: آب نارنج یک من بجوشانند و کف بردارند تا به نصف آید و دو من قند صاف کرده اضافه کنند و بجوشانند تا به قوام آید.

شراب غوره: تشنگی بنشاند و قوت دماغ بدهد و صداع که ازگرمی باشد کم کند و دفع خمار کند و شکم ببندد بنعت آن: آب غوره یک من صاف کنند به مانند آب ریباس و قند به قوام آورندو آب بر سرش کنند و بجوشانند تا دیگر به قوام آید. اگررب خواهند در ده من آب غوره بجوشانند تا به دو من آید و نگاه دارند؛ اما رب انار، آب انار چندان بجوشانند که به قوام آید.

شراب عود: معده را سودمند بود، بوی دهان خوش کند و هاضمه [را]1 نیکو بود بصنعت آن. عود هندی ده درم، مشک ده درم، سنبلالطیب و قرنفل و مصطکی و جوزبویا از هریک دو درم، مجموع کوفته در کیسه کنند و در گلاب نیم من بجوشانند تا به یک چهار یک آید و کیسه نیک مالند، با یک من قند به شربت پزند و فرو گیرند و نیم درم مشک خالص در آن حل کنند.

شراب مورد: معده را قوت دهد و اسهال باز دارد صنعت آن: حب الآس نیم کوفته و امرود قدید از هریک پنجاه درم، قرظ و طراثیث از هریک ده درم، آب و آب سیب و آب انار شیرین از هر یک یک من، دواها در هاون کوفته در آن آبها بجوشانند و بپالایند و دیگر باز بجوشانند تا به قوام آید.

نوع دیگر: حب الآس نیم کوفته کنند یکسر، [یک]2 جزو آب و دو جزو شکر سفید بنهند؛ اگر رب خواهند، چاشنی نهند و از ms011 حب الآس تازه بپزند.

شراب تمرهندی: طبیعت براند و صفرا بشکند و قوت معده بدهد و دفع حرارت کند؛ صنعت آن: خرمای هندی نیم من شیرهاش بگیرند، با یک من قند بپزند.

شراب صندل: قوت دل بدهد ms012 و خفقان زایل کند و جگر گرم را نافع بود؛صنعت آن: صندل سفید بسیار خوب بیست مثقال بسایند و در گلاب خوسانند یک شبانه روز و روز دیگر شیرهاش بگیرند و با یک من قند به شربت پزند، چنان چه رسم است. شراب بنفشه: سرفه را نافع بودو تب و درد پهلو و درد گرده و شش سود داردبصنعت آن. سر بنفشهآ تازه یک چهار یک اندک جوشی بدهند و فرو گیرند و زمانی رها کنند، پس بپالایند و با یک من قند به شربت پزند؛ و اگر تازه نباشد، یک وقیه خشک کنند.

شراب نیدوفر: سرفه را سود داردو درد سر که از گرمی باشد دفع کند و درد ذاتالجنب و ذات الریه منفعت دهدصنعت آن گل نیلوفر بغدادی تازه یک چهار یک و اگرتازه نباشد یک

شراب عناب: غلبهآ خواب را و اصحاب ماشری و آبله و حصبه و درد سینه و سرفه را نافع بود بصنعت آن. عناب جوجانی یک چهار یک در سه رطل آب بجوشانند تا ثلثی آید و بمالدو بی مبالغه بپالایند و با یک من قند به شربت پزند.

شراب گاو زبان: دل را قوت دهد، سودای مزاج را به غایت نافع بود و خفقان را زایل کند؛ صنعت آن: آب گاو زبان تازه یک من بگیرند و با یک من قند بپزند و اگر تازه نباشد یک چهار یک خشک کنند و در وقت فرو گرفتن چهل مثقال گلاب خوشبوی بریزند و فرو گیرند. شراب بالنگو: دل را قوت دهد و خفقان سرد را نافع بود و توحش سودایی زایل کند؛ صنعت آن: مقابل گاو زبان باشد؛ و اگر به عسل مصفی بپزند، شاید. شراب انجبار: اسهال دموی را نافع بود؛صنعت آن. عرق انجبار سی درم، خرنوب و طراثآیث از هر یک بیست درم، نیم کوفته کنند و یک شبانه روز ms013 بخوسانند و بجوشانند و بپالایند و با یک من قند سفید صاف کرده به شربت پزند.

نوع دیگر: انجبار هفت مثقال، فوط پنج مثقال اجزای آن، قرظ سه مثقال، عرق انجبار هفت مثقال، طباشیر سفید یک مثقال، صندل مقاصری و صندل سرخ از هریک چهار مثقال، قند ابلوج سفید نیم من، نبات در دو رطل آب بپزند. پختهآ فنجوش: جهت قوت باه نافع بود: آب انگور مثقالی صد من در دیگ کنند و صاف کنند و بیست من گوشت پخته و مرغ بچهها آن چه به دست آید، مثل کبک و مرغ خانگی و قاز و تیهو و گنجشک و کبوتر بچه و غیره در اندازند و به و سیب و ملجی از هر یک دو من؛ و این ادویهها نیم کوفته در کیسهای کنند و در دیگ اندازند و زمان زمان میمالند تا تمام شیره باز دهد. زنجبیل و قرفه و قرنفل و خولنجان و زرنباد و درونج عقربی و بسباسه و جوزبویا و کبابهٔ‌ چینی و سعد و سنبل و اشنه و اذخرو مصطکی و قاقلهآ صغارو کبارو بهمنین و سادج هندی و دارفلفل و انیسون و سلیخه و پوست اترج و پوست بالنگ و عود خام و صندل مقاصری از هریک دو درم، کوفته در سه کیسه کنند و چندان بجوشانند که گوشت مهرا شود، و فرو گیرند و گوشتها و جرمها از او دور کنند و یک شب رها کنند. روز دیگر روغن از روی آن بگیرند و در ظرفی کنند و چند روزی رها کنند و کیسهها در اندازند و هر سه چهار روز میروند و کیسه میمالند تا طعم آن بگیرد پس بپالایند و یک مثقال مشک خالص و یک

لعوق سپستان:. جهت خشونت حلق و سینه نرم کند و سرفه ببرد و طبع نرم دارد صنعت آن: سپستان فربه دویست عدد، مویز منقی چهل درم، فلوس خیار چنبر بیست درم، در سه من آب بجوشانند تا به یک من آید و با نیم من قند بجوشانند تا به قوام آید، و اگرپنج مثقال بیخ مهک خراشیده داخل کنند، بهتر باشد.

نوع دیگر: سپستان صد دانه، عناب پنجاه عدد، مویز منقی چهل درم، فلوس خیار چنبر بیست درم، به دستور آن بپزند، بیست درم آرد باقلا سوده در آن بسرشند.

لعوق خیار چنبر: سرفهآ کهنه را نافع بود بصنعت آن. بنفشه پنج مثقال، عناب بیست دانه، سپستان فربه پنجاه دانه، مویز منقی چهل دانه، اصل السوس خراشیده پنج درم، زوفاپنج درم، خشخاش سفید کوفته بیست مثقال، رازیانه و ایرسا و کتیرا از هر یک سه درم، صمغ الود دو درم، پرسیاوشان هفت درم، انجیر سفید بیست دانه، نیک بجوشانند و بپالایند و بیست مثقال مغز فلوس خیار چنبر در آن حل کنند و با نیم من قند بجوشانند تا به قوام آید؛ و مغز تخم خربزه و مغز تخم خیار بالنگ و مغز بادام مقشرو مغز دانهآ به و حلیمو و گل خطمی و تخم خبازی از هر یک پنج درم، باقلای سفید ده درم، کوفته و بیخته، بسرشند و بیست مثقال روغن بادام اضافه کنند.

لعوقی که سرفهآ گرم را نافع بود: مغز تخم خیارو مغز تخم بادرنگ و مغز بادام مقشرو مغز دانهآ بهآ و کتیرا و نشاسته و رب السوس از هر یک سه درم، تخم خطمی و تخم خبازی از هر یک پنج درم، سپستان و مویز و ایرسا نیم کوفته بجوشانند و بپالایند و ms015 با نیم من قند بجوشانند تا به قوام آید و داروها سحق کرده، در آن بسرشند.

نوع دیگر: همان اخلاطها، پانزده درم مغز فلوس خیار چنبر و پنج درم بنفشه و بیست عدد عناب و دو عدد خشخاش با پوست، در وقت سرشتن ده درم آرد باقلاو سی درم روغن

لعوق حب الرشاد: سینه از بلغم پاک کند؛صنعت آن: حب الرشاد ده درم، رب السوس ms016 چهاردرم، انیسون و بادیان از هریک دو درم، با چهل درم انگبین مصفی بسرشند. شربتی یک مثقال با سکنجبین عنصلی به کار دارند.

لعوق خشخاش: نزله و ریشهای شش و خون بر آمدن از سرفه [را]1 نافع بود بصنعت آن. صد عدد پوستخشاش بکوبندو با دو من آب بپزند تا بازنیم آیدو بپالایند و با نیم من قند بجوشانند و به قوام آورندواین داروها به آن سرشند. صمغ عربی و کتیراو نشاسته از هریک پنج درم کوفته و بیخته، اضافه کنند.

هلیله مربا: معده را قوت دهد و طبیعت نرم دارد و بواسیر ببرد و قوت باصره بدهد؛ صنعت آن: هلیلهآ کابلی بزرگ صد عدد در ظرفی سبز کنند و چندان آب بر سر آن کنند که آن را بپوشانند و پنجاه درم خاکستر بلوط زرد به روی آن کنند و هر سه روز آب و خاکستر بدل میکنند تا دوازده روز بگذرد و بعد از آن بجنبد، آب آهسته بشویند، چنان چه پوست ازوی جدا نشود و در باتیله کنند و آب بر سر آن کنند و یک مشت جو بجوشانند تا جو کشکاب شود. پس فرو گیرند و بشویند و هر هلیلهای ده سوزن بزنند و در ظرفی چینی یا کاشی کنند و آن مقدار عسل که آن را بپوشاند بر سر آن کنند و بیست روز رها کنند و بعد از آن بیرون کنند از آن عسل و دیگر عسل بر سر آن کنند و آن عسل نگاه دارند تا ده روز دیگر بگذرد. بعد از آن، آن عسل اولینه به این هلیله و عسل بجوشانند تا قوام گیرد. این داروها به آن افشانند: قرفه و زنجبیل و قرنفل و جوزبویا و دارچینی و هل و مصطکی و عود از هر یک ده درم و پنج درم، زعفران یک درم، مشک خالص نیم مثقال، و بعد از چهل روز استعمال کنند.

بالنگ مربا: قوت معده ms017 بدهد: بالنگ بزرگ که آن را دیه خوانند، زردی آن پاک کنند و از ترشی جدا کنند و در دیگ کنند و پارهای عسل و آب بر سر آن کنند و بجوشانند تا نرم شود. پس فرو گیرند و در آب سرد اندازند و بجوشانند تا شیره به خود کشد؛ و اگر به قند خواهند هم چنین، اما مربیات مثل بالنگ و هلیله و شقاقل و جوزو گردکان و زنجبیل به عسل نیکوتر بود؛ و آلوچه و تمرهندی و به و سیب و ملجی به قند بهتر باشد.

شقاقل مربا: مجامعت را قوت دهد، باه زیاده کند و نعوظ تمام آورد و مثانه را نافع بود؛ صنعت آن. شقاقل تازه بخوسانند یک شبانه روز و آب از آن بریزند و آب تازه بکنند و یک. شبانه روز دیگررها کنند پس مقشرکنند و با عسل و قدری آب بجوشانند تا قوام گیرد.

کرز مربا: باه را زیاده کند و استسقا را نافع بود و قوت پشت بدهد بصنعت آن: کرز بستانند

خیارکدو مربا: دفع حرارت بکند و تشنگی کم کند بصنعت آن: پوست هندوانه از سبزی پاک کنند و سه شبانهروز در آب و آهک خوسانند و یک شبانه روز دیگر در آب نمک خوسانند و سه شبانهروز درآب شیرین خوسانند. بعد از آن در شربت عسل بجوشانند زمانی و فرو گیرند و یک روز رها کنند و روز دیگر در عسل اندازند و بجوشانند تا قوام گیرد.

وج مربا: قولنج و مصروع و مفلوج را نیکو بود بصنعت آن. وج ترکی فربه سه شبانه روز بجوشانند و بیرون آورند و در شربت عسل بجوشانند.

گردکان مربا: جهت معده و گردهآ سرد را نافع بود و باه را زیاده کند بصنعت آن: گردکان تازه که هنوز صلب نشده باشد، پوست ازوی بازکنند و در دیگ سنگین [آب کنند]1، چندان که بپوشد و بجوشانند تا قوام گیرد و فرو گیرند و بعد از چهل روز دیگر استعمال کنند.

لیمو مربا: لیمو پاک کنند از پوست و رگها و دو روز رها کنند تا قدید شود. بعد از آن بجوشانند زمانی و به آب سرد اندازند و پارهای بفشارندو قند به قوام زیادت آورند و لیمودر اندازند تا قوام گیرد.

نارنج مربا: هم به دستور لیمو پزند.

قراصیا مربا: آلوبالو3 بستانند و از چوب پاک کند ms020 و به یک آب بشویند و با قند به

انبرباریس مریا: از جهت صفرا نافع بود؛ زرشک درست پاک کنند و سر قند صاف کرده که به قوام نیامده باشد، ریزند و بجوشانند تا به قوام آید و فرو گیرند، نافع بود؛ و الله أعلم و أحکم بالخیر.

جوارش: منفعت کند گردهآ سرد را و باه را زیاد کند و نعوظ تمام آوردبصنعت آن. تخم هلیون و تخم پیاز و تخم انجیر و مغز حبة الخضرا و لسان العصافر و کنجد مقشر و مغز جلقوزه و تخم ترب از هر یک سه درم، زنجبیل و شقاقل مصری و خولنجان و دارفلفل از هر یک پنج درم، دارچینی و جوزبویا و بهمنین سرخ و سفید از هر یک سه درم، ناف سقنقورپنج درم، خصیة الثعلب ده درم، قضیب گاو خشک کرده سوده ده درم، داروها کوفته و بیخته با سه چندان عسل بسرشند. شربتی دو مثقال با ماءالعسل با مشک تازه و شکر سفید مفید باشد.

جوارش خبثالحدید: از جهت ریگ مثانه مفید بود؛ خبثالحدید کوفته دو هفته در سرکه خوسانند و خشک کنند و به روغن بادام بریان کنند و باز بکوبند و به کار برند.

جوارش زعفرانی: منفعت دهد گرده و پشت را و معده قوی کند و بلغم دفع کند و بوی دهان خوش کند و آب رفتن از دهان باز دارد و منی بیفزاید بصنعت آن: تخم کرفس و تخم کرز و تخم شبت و نانخواه و رازیانه و مغز خیارین و بیخ کرفس از هر یک پنج مثقال، عاقرقرحاو قرفه و زعفران و مصطکی و عود از هر یک پنج درم، بسباسه و قرنفل و فلفل مویه و کبابهآ چینی از هر یک سه درم، عنبر اشهب یک درم و نیم، عسل سه وزن ادویه. عنبر در عسل بگدازند و ادویه در آن بسرشند؛ و الله أعلم.

جوارش جالینوس: خاصیت ms021 بسیار دارد و اگر گویم، طولی دارد. هرچه از این جوارش طلب کنند مقصود حاصل شود بصنعت آن: سنبل و قاقله و سلیخه و دارچینی و خولنجان و قرنفل و فلفل سفید و زنجبیل و زعفران و دارفلفل و قسط بحری و عودو سعد کوفی و بلسان و اسارون و تخم مورد و قصب الذریره و مصطکی از هر یک پنج درم، قند به وزن تمام ادویه، عسل دو وزن همه؛ شربتی دو مثقال نافع بود.

جوارش زیره: که کمونی خوانند، سردی معده و تبهای بلغمی و سودایی و فواق که از

جوارش تمری: قولنج بگشایدبصنعت آن: زیرهآ کرمانی در سرکه خوسانند، چنان چه ذکر رفت در کمونی، بورهآ ارمنی و فطراسالیون تخم کرفس جبلی است، بدل او بزر کرفس است، دو وزن او و زنجبیل و فلفل سفید از هریک دو درم و نیم، سقمونیای مشوی کرده پنج درم، خرمای بیدانه و مغز بادام مقشر بریان کرده و ورق سداب از هر یک ده درم، تمر در سرکه خوسانند یک شبانه روز، کوفته و از غربال بیرون کنند و با عسل بجوشانند و داروها بسرشند.

جوارش شهریاران: سودمند بود2 سردی معده و جگرو قولنج بگشاید صنعت آن. قرفه و قرنقل و دارچینی و سلیخه و سنبل و جوزیویاو قاقلهآ صغارو کبارو مصطکی و حب بلسان

جوارش اترج: قوت معده بدهد و اشتهای طعام بازدید کند و بوی دهان خوش کند؛ صنعت آن: پوست ترنج خشک کرده سی درم، قرنفل و جوزبویا و دارفلفل و قرفه و قاقله و خولنجان و زنجبیل از هر یک دو درم، مشک خالص نیم درم، کوفته و بیخته به عسل مصفی بسرشند و در ظرفی چینی یا زجاجی کنند و استعمال میکنند. جوارش عود: از مجربات شیخ الرثیس است. بادها بشکند و خفقان و دلتنگی زایل کند؛ صنعت آن: عود هندی سه درم، مشک دو دانگ، کافور دانگی و نیم، بسباسه و نارمشک و سعد و فرنجمشک و زرنب و ms023 زرنباد از هر یک دو درم، دارچینی و فلفل و زنجبیل و قرنفل و مصطکی از هر یک دو درم و نیم، لسانالثور پنج درم، بادیان و تخم کرفس و وج و سنبل از هر یک سه درم، کوفته و بیخته، به عسل مصفی بسرشند.

جوارش عود، نوع دیگر: معده و دل را قوت دهد، خاصه پیران را بصنعت آن: عود هندی و قرنفل و سادج هندی و زنجبیل و قاقله و فرنجمشک و دار فلفل از هر یک دو مثقال.

نوع دیگر: معده و دل را قوت دهد، خاصه هاضمه را قوت دهد و اشتهای طعام بازدید کند و بلغم و رطوبت دفع کند بصنعت آن: قرنفل سه درم، قاقلهآ کبار دو درم، عود قماری پنج درم، زعفران یک درم، سنبل دو درم، کوفته و بیخته به عسل بسرشند.

نوع دیگر: معدهآ سرد راگرم کند و اشتها باز کند و هاضمه را نیکو بود بصنعت آن. قرنفل دو درم، سنبل الطیب یک درم، عود خام پنج درم، نبات یک من به قوام آورند و تیز بزنند و داروها بر آن افشانند و به روی سنگ ریزند.

نوع دیگر: عود خام پنج درم، پوست ترنج دو درم، مصطکی دو درم، نبات یک من و نیم به آن دستور بریزند.

جوارش آمله: معده را به صلاح آورد و اشتها بازدید کند؛صنعت آن: آمله در شیر جوشانیده بیست درم با یک من قند به روی سنگ ریزند.

جوارش آمله، معه اضافه: آمله ده درم، مصطکی دو درم، عود ده درم و نیم، زرشک بیدانه سه درم، پوست اترج سه درم، گشنیز خشک دو درم، قند یک من.

جوارش مشک: بادهای معده بشکند و خفقان و باد ناسور را سود دارد؛صنعت آن: خیربوا و قاقله، قرنفل، جوزالطیب و زنجبیل و فلفل و دارفلفل از هر یک ده درم، دارچینی سه درم، عود هندی بیست درم، زعفران دو درم، مشک نیم مثقال، قند سوده به وزن ادویه، عسل به وزن همه بسرشند و به کار دارند.

جوارش کافور: اسهال صفرایی باز داردصنعت آن: زرشک بیدانه ده درم، گل سرخ شش درم، طباشیر چهار درم. بزرالحماض بریان کرده هفت درم، کهربا چهار درم، حب الآس شش درم، شاه بلوط پنج درم، پسته ده درم، سیب ده درم، انار دانهآ بریان کرده پانزده درم، عنبر ده درم، کافور دو درم، زعفران سه درم، فوفل چهار درم، نیلوفر پنج درم، به شراب ترنج یا حماض بسرشند، شربتی دو درم.

جوارش کندر: اسهال بلغمی باز دارد و معده باز دارد و معده گرم کند بصنعت آن: کندر دریایی سفید شصت درم، فلفل و دارفلفل ms025 از هر یک ده درم، زنجبیل و خولنجان از هر یک مفده درم، جوزیوا و قرتفل و قاقله کبارواز هریک پنج درم، مشک نیم درم، قند سفید شصت

جوارش جوزی: طعام بگوارد و اسهال باز داردو سپرز بگدازد، و کسی را که بیم استسقا بود، سود دهدبصنعت آن: قسط و قرفه و سنبل و حب بلسان و سلیخه از هر یک ده درم، جوزیوا پنج عدد، قاقله و قرنفل و انیسون و نارمشک و اکلیلالملک و شیطرج از هریک چهار درم، بسباسه و درونج از هر یک سه درم، ریوند چینی و زراوند و اشنه از هر یک پنج درم، هلیلهآ سیاه و هلیلهآ کابلی از هریک بیست درم، به روغن زیت بریان کنند. هلیله و بلیله ده عدد و حب الآس به وزن همهآ ادویه کوفته و بیخته، دو وزن آن شکر طبرزد به قوام آورند، داروها به آن بسرشند. بعد از دو ماه شربتی مقابل یک مازو نافع.

جوارش خوزی: دانهآ مویز که از سرکه بیرون کنند بیست درم، حب الآس به وزن پنجاه درم، ادویه کوفته، خرنوب و گلنار و کزمازو و نانخواه از هریک دو درم کوفته و بیخته با عسل بسرشند.

جوارش طباشیر: اسهال صفرایی باز دارد بصنعت آن: طباشیر اسفید و گل سرخ از هر یک ده درم، بزرالحماض و صمغ عربی از هر یک هفت درم، گلنار و سماق و عصارةآ لحیة التیس از هریک شش درم، زعفران و افیون و ms026 حب الآس از هر یک دو درم، نیم کوفته، به شراب سیب بسرشند، شربتی سه درم.

جوارش سماق: اسهال صفرایی باز داردصنعت آن: سماق بیست درم، حب الآس ده درم، انار دانه پنج درم، صمغ عربی از هر یک پنج درم، کوفته و بیخته با منقی بکوبند، شربتی سه درم.

نوع دیگر: تب صفرایی ببرد و تشنگی بنشاند، صنعت آن: سماق سی درم، بیست جو هستهآ سیب و کندر بغدادی، خرنوب شامی و طباشیر از هر یک پنج درم، کوفته و بیخته به

جوارش عطایی: منی بیفزاید و مجامعت را قوت دهد، گرده و مغز را قوی گرداند؛ صنعت آن: شقاقل مصری و قاقلهآ صغار و خولنجان و دارفلفل و دارچینی و زنجبیل از هر یک پنج مثقال، بهمنین و تودریین و تخم اسپست و مغز تخم خربزه و تخم خیار1 چنبر و تخم پیاز و تخم حماض و تخم انجره و تخم هلیون و تخم شلغم و تخم کرفس از هر یک سه مثقال، کوفته و بیخته باشد، مقداری ms027 ترنجبین یک شب در شیرگاو خوسانند، روز دیگر در دست بمالند و صافی کنند و بجوشانندتا سبز شودو داروها به آن بسرشندو در ظرف چینی یا کاشی کنند. شربتی سه مثقال با شیر گاو تازه مفید باشد.

جوارش عنبری: دل را قوت دهد و مجامعت را زیاده کند و باه را بیفزاید؛صنعت آن: قاقلهآ کبارو بسباسه و لبان از هر یک پنج درم، زنجبیل و دارفلفل از هر یک ده درم، قرفه و قرنفل و انیسون و بزرالبنج و مشک ترکی از هر یک یک درم، عنبر اشهب دو درم، روغن بلسان بگدازند به وزن داروها و قند سفید به وزن داروها به عسل مصفی بسرشند؛ و از این جوارش محروران را نیم مثقال و مرطوبان را یک درم تا یک مثقال شاید.

جوارش عنبر: خفقان و سوءالهضم و اوجاع ارحام را نیکو بود بصنعت آن: قاقلهآ کبار و صغارو بسباسه از هریک چهار مثقال، اشنه دو درم، قرفه و قرنفل و زعفران و مصطکی از هر

جوارش جلالی: منی زیادت کند و مجامعت را قوت دهد و معده را قوی کند و اشتهای طعام بازدید کند بصنعت آن: سنبل و قرفه و قرنفل و دارچینی و قاقلهآ کبار و صغار از هر یک سه درم، انیسون و تخم کرفس از هریک مثقالی، زیره و مصطکی و نعناع و عود از هریک پنج درم، فلفل دو مثقال، حسک دو درم، مشک ترکی نیم درم، قند سفید پنج مثقال، عسل مصفی دو وزن همه.

جوارش بسباسه: بواسیر و سردی معده را نافع بود بصنعت آن. بسباسه و قرفه و قاقله و زنجبیل و دارفلفل آسارون دو درم، قند سفید بیست درم، عسل سه وزن ادویه.

جوارش بلادر: نسیان را نافع بود و ذهن صافی کند و لون نیکو کند!صنعت آن: فلفل و دارفلفل، هلیلهآ کابلی و بلیله و آمله و جند بیدستر از هر یک چهار درم، عسل بلادر، قسط، شکر طبرزو حبالغارو سعد از هر یک پانزده درم، کوفته، به روغن گاو بسرشند و بعد از شش ماه استعمال کنند.

جوارش نانخواه: پیچیدن شکم و ضعف معده را سود دهد و بادها را بشکند بصنعت آن. نانخواه و تخم کرفس و شونیز از هر یک ده درم و زنجبیل دو درم، کوفته، به عسل بسرشند. جوارش کندر: سردی معده را نافع بود صنعت آن: فلفل و فودنج و شونیزو کاشم و سنبل و نانخواه و انیسون از هریک پنج درم، کندر سی درم، جلنارده درم، کوفته، به عسل بسرشند. جوارش تفاحی: قوت معده بدهد و اشتهای طعام بازدید کند بصنعت آن: تفاح شامی شیرین یا اصفهانی دانه بیرون کرده چهار رطل زاید در شراب ریحانی کهن خوسانند و دو روز بپزند تا مهرا شود و عصب آن بگیرند و در دیگ کنند و بپزند تا نیمه آید و هم وزن آن عسل اضافه کنند و چندان بپزند که منعقد شود و زنجبیل و قاقلهآ کبارو قرنفل و دارچینی و عود از هریک سه درم، زعفران یک درم مشک ترکی یک درم، کوفته و بیخته، به آن بسرشند. شربتی پنج درم به کار برند.

جوارش هندی: خداوند قولنج و وجع مفاصل ms030 و نقرس و ضعف معده را سود دهد؛ صنعت آن. شیطرج و سادج از هر یک چهار درم، جوزبوا و نانخواه از هریک دو استیر، فلفل و دار فلفل از هریک چهار استیر، زنجبیل و هلیله سیاه از هریک سه استیر، بسباسه پنج درم،

45 فانید ده استیر، شربتی چهار درم با شراب کهن بیاشامند.

جوارش فلافل: وجع معده و بادهای غلیظ و سردی را نافع بود بصنعت آن: فلفل ابیض و اسودو دارفلفل از هر[یک]1 یک وقیه، عودو بلسان نیم وقیه، حماماو سنبل الطیب از هریک پنج درم، زنجبیل و سلیخه و تخم کرفس و سیسالیوس و اسارون از هر یک دو درم، راسن یک درم، کوفته و بیخته، شربتی دو درم به آب فاتر به ناشتا بیاشامند.

فندادیقون: نسخهآ قانون2 شیخالرثآیس اوجاع جگر را نافع بود3ب صنعت آن. زنجبیل و فلفل و سنبل از هر یک شش درم، مصطکی و نانخواه و انیسون از هر یک چهار درم، تخم کرفس و نعناع از هر یک پنج درم، کمون مدبر و حب بلسان و سلیخه و عاقرقرحا از هر یک دو درم، سادج یک درم، کوفته و بیخته، به سه وزن عسل کف گرفته بسرشند.

جوارش المدوی: ناسورو سردی و درد مفاصل را سود دهدبصنعت آن: هلیلهآ سیاه و بلیله از هر یک سی و شش مثقال، شونیز بیست و چهار درم، فلفل و اشق و زنجبیل و دارفلفل و فلفل مویه از هر یک دو مثقال، کبابهآ چینی و عسل بلادراز هریک شش مثقال، کوفته و بیخته، با سیصد مثقال فانید به قوام آورند و بسرشند و بندقه سازند هر یک به وزن دو مثقال و دست به روغن زید چرب کنند و بندقه می سازند، شربتی یک بندقه با گلاب مفید بود.

جوارش خسروی: اشتها پدید آورد و رنگ روی را سرخ کند و گرده سخط کند و قوت باه بیفزاید و نشاط آورد؛ قاقلهآ ms031 کبارو صغارو بسباسه از هر یک چهار درم، زنجبیل و دارفلفل از هر یک هشت مثقال، اشنه دو درم قرفه یک درم، قرنفل و زعفران از هر یک سه درم، جوزبوا پنج درم، سنبل و مصطکی و عنبر از هر یک دو درم، مشک و بزرالبنج و افیون از هر یک یک درم، عسل سه وزن ادویه، شربتی به حسب مزاج.

جوارش کرویا: وجع معده را نافع بودبصنعت آن: کرویا و نانخواه و تخم کرفس و زنجبیل و سیسالیوس و تخم کرزاز هریک سه درم، مغزبادام تلخ شش درم، منقی پنج درم، به عسل بسرشند، شربتی یک بندقه باشد.

جوارش مسیحی: تقویت باه بکند و نشاط آورد و گرده سخط کند. ترکیب مولانا مرحوم

جوارش خولنجان: نافع بود سردی جگر و هضم طعام [را]2، صنعت آن: خولنجان و فلفل ابیض و قاقلهآ صغار و دارچینی و نارمشک از هر یک سه درم، دارفلفل شش درم، زنجبیل هشت درم، تخم کرفس و انیسون و کمون و کرویا و طالیسفراز هر یک دو درم، فانید و شکر ms032 دو وزن ادویه، شربتی دو درم.

جوارش لؤلؤ: از مفردهآ ریحانی که زنان آبستن را مفید بود و باد رحم کند و بچه نگه دارد؛ صتعت آن: لؤلؤی ناسفته و عاقرقرحا از هریک دو درم، زنجبیل و مصطکی از هر یک چهار درم، زرنباد و درونج عقربی و تخم کرفس ووج و شیطرج و قاقلهآ صغار و کبار و جوزبوا و بسباسه و قرفه از هر یک دو درم، فلفل و دارفلفل از هریک سه درم، دارچینی پنج درم، شکر به وزن همهآ ادویه، شربتی یک بندق به شراب ممزوج نافع بود. اگرعوض شراب، مآء العسل کند، شاید نافع بود؛ والله أعلم و أحکم.

تریاق اربعه: پیش از تریاق فاروق ساخته، از جهت گزندگی عقرب و جانوران سودمند بود و اگر زنی دیر حمل نهد یک مثقال فرو برد که زود بار نهد بصنعت آن: مرصافی و جنطیانا و حب الغار و زراوند طویل، اجزا مساوی، عسل سه وزن ادویه.

تریاق الطین: کسی را که زهر داده باشند این تریاق بدهند که قی میآورد چندان که خلاص شودو بدین توان دانست که چیزی دادهاندیانه، اگرقی نیارد هیچ نداده اند صنعت آن: گل مختوم و حب الغار مساوی کوفته به روغن گاو چرب کنند و به عسل مصفی بسرشند و به کار دارند.

معجون تریاقی: صنعت شیخالرثیس است - علیهالرحمة - از برای نفخ معده و تقویت معده نیکو بود؛ صنعت آن: قسط و حب بلسان و مرصافی و جنطیانای رومی و دارچینی و فلفل سفید و عود هندی و فطراسالیون از هریک دو درم، مشک ترکی سه درم، جند بیدستر نیم درم، به عسل مصفی بسرشند.

امروسیا: جگرو سپرزرا سود دهدو سده بگشاید و در ابتدای استسقا به کار برندو سنگ گرده و مثانه بریزاند بصنعت آن: دوقو و زیره و عود و بلسان و سلیخه و قردمانا و فقاح اذخرو تخم کرفس از هر [یک]2 یک درم، قسط و فلفل و دارفلفل از هر یک نیم درم، حب الغار ده عدد، وج و زعفران از هر یک دو درم، کوفته و بیخته، به عسل بسرشند، شربتی یک بندق در آب گرم به کار دارند.

انقرادیا: معجون بلادر است. سستی عصبها را ببردو صرع و فراموشی و سوداو بلغم و همهآ بیماری که سبب سردی باشد سود دهدبصنعت آن: سنبل و سادج و مرو سلیخه و زعفران از هر یک ده درم، ریوند و حب البان و افتیمون و اذخر و حب بلسان و قرنفل از هر یک هفت درم و نیم، غاریقون سه درم، بیخ سوسن آسمان گون ده درم، عسل بلادر پنج درم، پوست بیخ بادیان نیم رطل در دو رطل سرکه خوسانند، روز دیگر بجوشانند تا سرکه برود و عسل بماند و داروها به آن بسرشند و بعد از شش ماه استعمال کنند.

انقرادیای کبیر: که آن را بلادری بزرگ گویند، فالج و لقوه و صرع [را]3 نافع بود و ذهن تیز کند و قوت حافظه نگاه دارد و ms036 دفع نسیان بکند بصنعت آن. عاقرقرحا و شونیز و قسط و

اثانا سیای بزرگ: بیماری جگرو سپرز معده را که از بلغم و سودا بود و بادهای غلیظ که در احشاو رحم باشد و تنگی نفس [که]1 از بلغم بود و سودابود و اسهال بلغمی و درد گرده و مثانه سود دهدجصنعت آن. مرو افیون و زعفران و ms037 جند بیدسترو بزرالبنج و قسط و قردمانا و خشخاش و غافث و سرون2 بز سوخته و جگرگرگ خشک کرده، کوفته و بیخته، با سه مقدار عسل بسرشند و بعد از شش ماه به کار دارند، شربتی یک درم.

فلونیای رومی: که همهآ دردها ساکن کند، خاصه قولنج و چون که در قی بود اسهال، چون که اسراف حیض و شیصه باز دارد بصنعت آن: فلفل سفید و بزرالبنج از هر یک بیست مثقال، افیون مصری ده مثقال، زعفران پنج مثقال، تخم کرفس چهار مثقال، سادج و سلیخه و

دواء الگزگم کبیر: ترکیب جالینوس بیماریهای جگر و سپرزکه از سردی بود، سود دارد، گرده و مثانه و استسقا را نافع بادبصنعت آن: زعفران دو درم، فو، مو، انیسون، دوقو و اسارون و فطراسالیون و ریوند چینی از هر یک چهار درم، سنبل شش درم، سلیخه و حب بلسان و قسط و فقاح اذخر از هر یک یک درم، توت دو درم، ms038 جعده ورب السوس و غافث از هریک سه درم، روغن بلسان پنج درم، مر صافی چهار درم، و در بعضی نسخهها مصطکی آورده، و به جای حب بلسان، حبالبان، کوفته و بیخته، به سه وزن عسل بسرشند. دواء الکرکم کبیر: منافع این و منافع آن نزدیک است بصنعت آن: لک مغسول هشت درم، مغز بادام تلخ مقشر و دارچینی و سادج هندی و قرنفل از هر یک پنج درم، کمافیطوس و مرصافی و فوو مو و زوفا از هریک دوازده درم، فطراسالیون و دوقو و تخم کرفس و کمون و زنجبیل از هر یک هفت درم، جنطیانای رومی و زراوند مدحرج از هر یک پنج درم، زعفران سه درم، اسارون هفت درم، فوه پانزده درم، جعده و اذخر از هر یک سه درم، فلفل سیاه و قسط از هریک ده درم، سیسالیوس سه درم، روغن بلسان سه درم و نیم؛ روغن در شراب حل کنند و به انگبین بسرشند، و در بعضی نسخهها صبر سی درم، دارفلفل و زراوند و کندراز هر یک ده درم آوردهاند.

دواء الکرگم صغیر: منفعت این همان است بصنعت آن. زعفران و سلیخه و مرو دارچینی

کلکلانهآ سرد: مازریون و غاریقون و هلیلهآ زرد از هر یک پنج درم، عصارهآ افسنتین سه درم، بیخ سوسن و گل سرخ و تخم کاسنی و مغز تخم خربزه و رب السوس از هریک دو درم، ترنجبین و فلوس خیار چنبرو فانید از هریک پانزده درم، در یکدیگر بگدازند و صافی کنند و به قوام آورند و داروها به آن بسرشند.

معجون قمری: قولنج بگشاید و باز گرفتن بول نیز بصنعت آن: بورهآ ارمنی و زیرهآ کرمانی و زنجبیل و فطراسالیون و فلفل سفید از هر یک دو درم و نیم، سقمونیا پنج درم، خرمای هیرون بیدانه و مغز بادام مقشر و برگ سداب خشک از هر یک دو درم؛ خرما در سرکه خوسانندیک شبانه روزوجداگانه بکوبند و با یکدیگر بیامیزند و به عسل بسرشند شربتی سه درم یا پنج درم.

معجون ترب لاشه: قولنج بگشاید بصنعت آن: خیربوا و قرفه و سادج و فلفل و دارفلفل و زنجبیل و برنک و آمله و قرنفل از هر یک مثقالی، تخم کرفس و سنبل و زعفران و مصطکی از هر یک نیم مثقال به انگبین بسرشند. شربتی چهار درم یا شش درم شاید.

معجون تربدی. قولنج بگشاید ms040 و درد پشت و درد همهآ عضوها سود دارد؛صنعت آن. سقمونیا ده درم، تربد سفید صد درم، قاقلهآ کبار و صغار و زنجبیل و دارچینی و قرفه و نارمشک و قرنفل و فلفل از هریک پنج مثقال، شکر صد مثقال، با صد مثقال انگبین بگدازندو داروها بسرشند شربتی پنج مثقال یا هفت مثقال.

نوع دیگر: محروران را شاید؛ سقمونیا دو درم و نیم، تربد سفید ده درم، مغزتخم خربزه و مغز تخم کدو از هریک پنج درم، گل سرخ و طباشیر از هر یک دو درم، ترنجبین پنجاه درم، به آب حل کنند و بپالایند و به قوام آورند. این جمله ده شربت است. معجون لوزی: صفرا و بلغم فرود آردبصنعت آن. مغز معصفر و مغز بادام شیرین از هر یک ده درم، سقمونیا ده درم، زعفران یک درم، شکر طبرزد بیست و پنج درم، شکر در گلاب بگدازند و داروها به آن بسرشند. شربتی دو درم یا سه درم نافع باشد. معجون اسود: خداوند زحیر1 و اسهال کهن را سود داردبصنعت آن: جند بید سترو افیون و میعهآ رطب و بزرالبنج سفید و زعفران و اسارون و مرو تخم کرفس و سلیخه و انیسون و سنبل وگل ارمنی و گلنار، مساوی کوفته با سه چندان عسل بسرشند. شربتی دو درم به آب مورد یا به آب آبی مفید باشد.

معجون حجرالیهود: سنگ گرده بریزاند بصنعت آن: مغز سه تخم و مغز دانهآ کدو و حب کاکنج از هر یک پنج درم، حجرالیهود سحق کرده بهانگبین بسرشند، شربتی سهدرم. معجون عقرب: سنگ مثانه بریزاند و پاک کندبصنعت آن: عقرب محرق سه درم و نیم، جنطیانایک درم ونیم، زنجبیل یک درم، فلفل و دارفلفل از هر یک دو درم، بیخ کاکنج پنج درم ونیم، جندبیدستر چهار درم، کوفته، به انگبین بسرشند. شربتی دانگی در آب کرفس مفید باشد.

معجون کاکنج: خداوند ریش مثانه و گرده و بول خون را سود داردبصنعت ms041 آن: بزرالبنج و تخم کرفس و بادیان از هر یک هفت درم، مغز تخم خربزه پنج درم، تخم حماض و افیون و مغز جلقوزه بریان کرده و مغز بادام تلخ بریان کرده و زعفران از هر یک سه مثقال، کاکنج بیست و پنج عدد، کتیرا چهار درم، کوفته با میفختج بسرشند. شربتی یک درم با مآءالعسل به کار دارند.

معجون فلافلی: درد معدهآ سرد و آروغ ترش و شهوت کلبی و باد غلیظ ببرد بصنعت آن: فلفل سفید و فلفل سیاه و دارفلفل از هریک سی درم، عود بلسان ده درم، حماما و سنبل از هر یک دو درم، زنجبیل و تخم کرفس و سیسالیوس و سلیخه و اسارون و راسن ms042 از هر یک یک درم، کوفته و بیخته، با عسل بسرشند. یک درم به آب گرم نافع بود.

معجون مبدل المزاج: خداوند مزاج سرد را و لقوه و فالج و رعشه و برص را نافع بود؛ صنعت آن. زنجبیل و عاقرقرحا و حبةالسودا و قسط و وج از هر یک ده درم، سداب خشک و حلتیث و زراوند و جنطیانا و شیطرج و حب الغارو جند بیدسترو خردل از هر یک پنج درم، عسل بلادر سی درم، به انگبین بسرشند. شربتی یک مثقال مفید باشد.

معجون حبالغار: قولنج بگشاید بصنعت آن: سداب خشک پنج درم، نانخواه و زیره و شونیز و کاشم و سعتر و فطراسالیون و کرویا و مغز بادام تلخ و فلفل و دارفلفل و فودنه و وج و حبالغارو جند بیدستراز هریک دو درم، جاوشیر سه درم، سکبینج چهار درم؛ صمغها به شراب حل کنند و تمام به انگبین بسرشند، شربتی دو درم.

معجون باذمهره: بادها بشکند بصنعت آن: هزار اسفند و حلبه از هریک سه درم، درونج و عاقرقرحا و فلفل و دارفلفل و سلیخه و اسارون و قسط و زنجبیل و زعفران از هر یک دو درم، کوفته، به انگبین بسرشند، شربتی سه درم.

معجون زراوند: خداوند ضیق النفس را و سرفهآ بلغمی را سود دهدبصنعت آن: زراوند مدحرج و قردمانا و فلفل و تخم سفندان سفید و تخم انجره و مغز بادام تلخ از هر یک پنج درم، رب السوس و زوفاو پرسیاوشان از هر یک دو درم، به انگبین بسرشند، شربتی سه درم در طبیخ زوفا به کار برند.

معجون ابهل: مادهآ سرد را و بادها را تحلیل کند؛ صنعت آن: ابهل و نانخواه و کندر و دارچینی و وج مساوی کوفته، به انگبین بسرشند، شربتی دو درم تا دو مثقال. معجون کل: خداوند آماس جگر را سود دارد؛ صنعت آن: گل سرخ چهار مثقال، بیخ سوسن هفت مثقال، ریوند چینی، ms043 لک مغسول از هر یک مثقالی و نیم، مرو زعفران و سلیخه از هر یک سه درم؛ مرو زعفران در سرکه حل کنند و به عسل بسرشند، شربتی نیم مثقال در طبیخ زوفا به کار دارند. معجون راحة: قولنج بگشاید بصنعت آن. فلفل و دارفلفل و زنجبیل و زیره و خولنجان و سداب و قرفه و از هر یک ده درم، سقمونیا هفتاد درم، انگبین صد و هشتاد درم؛ شربتی یک مثقال.

معجون تربد: که به وقت ضرورت دهند جهت قولنج؛صنعت آن: تربد سفید پنج درم، سرگین گرگ چهار درم، تخم کرفس و انیسون از هر یک سه درم، فانید پانزده درم، بگدازند و داروها کوفته، به آن بسرشند، شربتی، و سرگین گرگ در معجون کنند، باید که سفید باشند.

معجون زوفا: خداوند زکام و نزلهآ سرد را سود دارد؛صنعت آن: رب السوس و زوفا و پرسیاوشان از هر یک ده درم، قردمانا و فلفل از هر یک پنج درم، کوفته و بیخته، به انگبین بسرشند و یک هفته به کار دارند و بعد از [آن]1 قی کنند.

معجون وج: فرو آمدن آب از چشم باز داردبصنعت آن. وج و سعد و زنجبیل و بادیان مساوی کوفته، به عسل بسرشند.

معجون سقنقور: باه را قوت دهد و نشاط آورد، دل و دماغ و گرده و پشت را قوت دهدو

لبوب کبیر، نوع دیگر: دل و دماغ را قوت دهدو منی بیفزاید و گرده و پشت را محکم کند و قضیب ms045 سخت کند و مثانه و گرده از ریگ پاک کندبصنعت آن. مغز بادام و فستق و فندق و

معجون اسرارالاطباء: نسخهآ مولانای اعظم، مسیحالزمان، شمس الملة والدین، هلال اردبیلی؛ خواص این بسیار است، اما مخصوص است به چند چیز: باه را زیاده کند و مجامعت و دل را و دماغ قوت دهد و نشاط آورد و قضیب محکم کند و لون نیکو کند و بعد از مجامعت استعمال میکنند تا از نقصان عرق النسا ایمن باشد؛صنعت آن: شقاقل و خولنجان و خصیة الثعلب و بهمنین و تودریین و وج و لسان العصافیر از هر یک سه درم، سرهآ سقنقور مثقالی، حب بلسان و فلفل سفید و مغز سه تخم و تخم خیار چنبر و تخم کرزو گندنا و پیازو شلغم و اسپست و دوقو و تخم هلیون و حسک و مر صافی از هر یک دو درم، دارچینی و قرنفل و سنبل و بسباسه و اسارون و کبابهآ چینی و سعد ms046 و دارفلفل و جوزبوا و عود خام و نارمشک خالص نیم درم، مغز نارگیل و پسته و بادام و صنوبرو مغز حبةالخضراء و مغز القطن و کنجد و مغز حبالزلم از هر یک هفت درم، زنجبیل و بوزیدان و قسط شیرین و درونج از هریک دو درم، جزو اعظم خوب سی مثقال؛ ادویهها با هم بکوبند و مغزها با هم، و مشک و زعفران با هم حل کنند و عنبر در سه وزن اینها عسل بگدازند و با یکدیگر بسرشند.

معجون سقراط: این معجون را مفرح محزون خوانند واین نسخه از زبان یونانی [به]2 عربی کردهاند و به پیش مأمون خلیفه فرستاده. امراض بلغمی و سودایی و ضعف و جنون و نسیان و وسواس فکر و سعال قدیم و سل و دق و صرع و برص و ضعف دماغ و نقرص

معجون عطایی: این ترکیب از آن مولانای مغفور، صدرالملة والدین، عطای تبریزی - علیهالرحمة - است و این معجون جهت سرعت انزال نظیر نداردبصنعت آن: لبان و علک رومی و جفت بلوط و بزرالقنب مساوی کوفته و بیخته، با سه مقدار عسل بسرشند.

معجون کندر: همین خواص دارد بصنعت آن. گلنار و بلوط و حبةالسوداو لبان از هر یک ده درم، پوست هلیلهآ زردو آمله و هلیلهآ سیاه از هر یک سه درم، گشنیز خشک ده درم، کوفته و بیخته، با سه چندان عسل بسرشند و به شبانگاه مینوشند.

معجون خواجه رشید: منع تقطیر بول کندو در دفع سرعت انزال نظیر نداردصنعت آن.

معجون ms048 بزوری: این معجون در مجامعت نظیر ندارد بصنعت آن. تخم کرزو شلغم و پیاز و تخم سپست و جرجیرو هلیون و مغز جلقوزه و مغز حب قلقل و مغز حب الزلم و بوزیدان و قسط شیرین و تودرمین و لسانالعصافیر و شقاقل و بهمنین و دارفلفل و حب الرشاد و حلتیث و قرفه از هر یک شش درم، کوفته و بیخته با سه چندان عسل بسرشند. شربتی سه درم با شیر و شکر یا با شراب نو شیرین بنوشند.

برشعثا: نسخهآ شیخ الرثآیس - علیهالرحمة - درد دندان ساکن کند، قطع خون رفتن وجع ها بکند، جهتقولنج نیم درم چونفرو گیرد، و زکام و نزله را نافع بودبصنعت آن: فلفل سفید و بزرالبنج از هر یک بیست مثقال، افیون ده درم، زعفران پنج مثقال، سنبل و عاقرقرحا و فرفیون از هریک مثقالی، مجموع کوفته و بیخته، با سه چندان عسل بسرشند و بعد از شش ماه استعمال. برشعثا، نوع دیگر: نسخهآ حکیم ابوالبرکات، مرض های قلبی را سودمند بودو درد معده که [از]1 باد گرم و سرد بود و و سواس و مالخولیاو استسقا را نافع بودو درد چشم و دردگوش و درد دندان را سودمند بود و بی خوابی زایل کند و نقرس و صرع و فالج مفاصل را دفع کند و سرعت انزال را نظیر ندارد بصنعت آن: فلفل سفید و فاشراو فرنجمشک و فو و بزرالبنج کبود از هریک ده درم، زعفران و زراوند طویل و جنطیانای رومی و بصل الفار مشوی و جدوار از هر یک چهار درم، حبالغار و افیون و مر صافی از هر یک هفت درم، عاقرقرحا و سنبل و ناردین از هر یک دو درم، جند بیدسترو فرفیون از هر یک درمی، مجموع کوفته و بیخته، با سه چندان عسل بسرشند و دیگر در هاون کنند و نیک بمالند و بعد از آن شش ماه استعمال کنند.

معجون انفع: این معجون از جملهآ مفرحات ms049 است و بعضی از تریاقات شمردهاند، از بس که خاصیت دارد؛صنعت آن: قرنفل و فوفل و زنجبیل و سنبلالطیب و دارفلفل و خیربوا وجوزیوا و قاقلهآ کبارو شیطرج هندی و لسان العصافیر و لسان الثورو درونج و بادرنجبویه و خولنجان و مصطکی و فرنجمشک و مروارید ناسفته و صندل سفید ر زراوند مدحرج و

معجون جنطیانا: جهت سپرز و جگر سده را بگشاید و درد معده و دردهای گرده و مثانه و تبهای کهن زایل کند؛صنعت آن: جنطیانای رومی و فلفل سیاه از هر یک دو درم، قسط و وج هندی و سنبل و ریوند چینی از هر یک هفت مثقال، کوفته و بیخته، با سه وزن عسل بسرشند شربتی دو درم به آب سداب نافع بود.

معجون حبالغار: وجعها ساکن کند؛صنعت آن: سداب خشک پنج درم، نانخواه و حبةالسودا و کمون سیاه و سعترو کرویا و فطراسالیون و بادام تلخ و فلفل و وج و دارفلفل و فودنه از هر یک سه درم، جند بیدستر و سکبینج و جاوشیر از هر یک دو درم، حب الغار هشت درم، کوفته و بیخته، با سه وزن عسل بسرشند. شربتی دو درم نافع باشد.

معجون افسنتین: نافع بود جهت درد معده و جگر که از سردی بودصنعتآن. انیسون و تخم کرفس و اسارون و افسنتین و بادام تلخ از هر یک ده درم، کوفتهو بیخته،با سه وزن عسل بسرشند. شربتی ده درم باشد.

معجون سنبل: جهت معده و جگر نافع بود بصنعت آن: سنبل الطیب و فقاح اذخرو مویز منقی و قصبالذریره از هر یک چهار مثقال، زعفران و مرصافی و انیسون و فلفل و دارفلفل از هریک درمی، مقل دو درم، سلیخه پنج درم، کوفته و بیخته، مقل و مویز در مثلث خوسانند و با عسل بسرشند.

معجون قی: سرفه را سودمند بود و درد جگرو معده و درد سینه و آواز صافی کند و بول براند و درد سپرز زایل کند بصنعت آن: مویز منقی و کشمش بیست و پنج درم، زعفران و سنبل و سلیخه و دارچینی و دارشیشعان از هر یک درمی، قصب الذریره و فقاح اذخر و مقل و علکالبطم از هر یک دو درم و نیم، ms051 مرصافی چهار درم؛ صمغهاو مویز در مثلث بگدازند وبا عسل بسرشند و بعد از شش ماه استعمال کنند.

معجون قبادالملک: مفاصل و نقرس ساکن کند و درد سپرز و تبهای کهن و ضیق1النفس و سرفهآ کهن و ریش روده و تاریکی چشم و درد گلو همه را نیک بود. هر که سه روز بیاشامد از این زحمتها ایمن باشد و قوت این تا سه سال باقی باشد؛صنعت آن: جنطیانای رومی و اسطوخودوس و قردمانا و جاوشیر و کمافیطوس و تخم سداب و فراسیون و اسقوردیون و میعهآ سایله از هریک پنج مثقال، مرو زعفران و قسط و فلفل سفیدو اذخرو سنبل و فرفیون و پوست بیخ لفاح و اشق و فودنه و رازیانه و دوقو و ورق گل سرخ و ناردین و حب بلسان از هر یک سه مثقال، سلیخه شانزده مثقال، قنه و عصارة غافث و تخم حندقوق و صمغ بادام از هر یک چهار مثقال، فرفیون و بزرالبنج سفید از هریک شش مثقال، صمغهاو عصاره در مثلث خوسانند و با سه چندان عسل بسرشند و بعد از شش ماه استعمال کنند.

معجون قیصر: خفقان را و صرع را و درد معده که از سردی باشد و سده بگشاید و در خون تغییری عظیم پیداکند و هاضمه را قوت دهد و فواق زایل کند بصنعت آن: جند بیدسترو رب السوس و سلیخه و قسط و فلفل سیاه و افیون و میعه و زعفران و سنبل از هریک سه درم، جاوشیر یک درم، زرنباد و مروارید ناسفته و درونج از هر یک نیم درم، مشک خالص دو دانگ، با سه چندان عسل بسرشند، شربتی مقابل یک نخود.

معجون نجاح: مسهل سوداو بلغم بودصنعت آن. هلیلهآ سیاه و بلیله و هلیلهآ کابلی و آمله

معجون مسیح: دردپشت و گرده و درد پا را سود دهد و قوت باه بدهد و معده را پاک کند از اخلاط بدو موی را نگاه دارد که دیر سفید شود. سودارا ببردو درد مفاجات، و در مجامعت فعلی عجب پیدا کندبصنعت آن: ورق گل سرخ و عاقرقرحا و سعد هندی و قرنفل و سنبل و مصطکی و زرنباد و زعفران و قاقلهآ کبارو صغارو جوزیوا، مساوی کوفته و بیخته، جزواعظم خوب سی مثقال، عسل سه وزن ادویه، و از ترشی و سفیدی احتراز باید کرد. غذا کباب و قلیه و پیازه و زردهآ نیم برشت باید.

معجون غیاثی: بوی دهان خوش کند واشتهای طعام پیدا کند ووقت خوش کند ودر مجامعت ذوقی عظیم پیدا کند و فرح پیداکند و نشاط افزون کند ms053 و حافظه2 نگاه دارد و منی زیاده کندبصنعت آن: زعفران و بزرالبنج و عاقرقرحا و فرفیون و خولنجان و قاقلهآ کبار و صغارو دارفلفل و جند بیدستراز هریک دیناری، کوفته و بیخته، با سه چندان عسل بسرشند.

معجون شهریاری: درد گرده ببرد و قوت و شهوت پیدا کند! صنعت آن: قرفه و قرنفل و

معجون خیار چنبر: مسهل صفرا و بلغم بود بصنعت آن. تربد سفید مجوف خراشیده به روغن بادام چرب کرده چهل درم، بنفشهآ خشک سی درم، نمک هندی و رب السوس از هر یک هفت درم، انیسون و رازیانه و مصطکی از هر یک پنج درم، سقمونیای مشوی کرده ده درم، عسل خیارچنبر صد درم، روغن بادام چهل درم، داروها کوفته و بیخته، با روغن بادام چرب کنند و به عسل خیارچنبر بسرشند و صد درم عسل و صد درم شکر به قوام آورند زیادت و بر سر آن کنندو باید که عسل خیار چنبر آتش ندیده باشد، شربتی هفت مثقال، و این ترکیب رأس1 و باه را قوت دهد.

معجون سورنجان: مخصوص است به مفاصل و نقرس و عرقالنسا و بلغم و ms054 صفرا؛ صنعت آن: سورنجان مصری شش درم، ماهی زهره و زیرهآ کرمانی و پوست بیخ کبرو شیطرج از هر یک دو درم، پوست هلیلهآ زرد هفت درم، تخم کرفس و نمک هندی و ورق چنارو کف دریا از هر یک مثقالی، ورق گل سرخ و سقمونیای مشوی کرده از هریک سه درم، تربد سفید مجوف و فلفل سفید و رازیانه و سعتراز هر یک مثقالی، بوزیدان ده درم، کتیرای خشک سه درم، روغن بادام چهار مثقال و نیم، عسل کف گرفته صد و پنجاه درم، شربتی پنج مثقال یا هفت مثقال مفید باشد.

نوع دیگر: سورنجان شش درم، بوزیدان دو درم، ماهی زهره دو درم، پوست بیخ کبر دو درم، زیرهآ کرمانی دو درم، شیطرج هندی دو درم، هلیلهآ زرد هفت درم، تخم کرفس درمی و نیم، تخم رازیانه درمی و نیم، فلفل سفید درمی، سعتر دو درم، نمک هندی و ورق حنا درمیو

معجون ثیادریطوس: نافع بود از جهت تباهی مزاج سرد و درد جگرو معده و سپرزو درد گرده و رحم و حیض که بسته باشد و قولنج بگشاید و مسهلی است بی مشقت و مرضهای کهنه را1 که از بلغم غلیظ بود زایل کند و بدن را از اخلاط فاسد پاک کند و قوت دهدو فربه گرداند و بادهای موذی بشکند و سدهآ جگرو سپرزرا بگشاید و درد سینه و ضیق نفس رازایل کند و کسی که رنگ او زرد باشد مفقود کند و استسقاو درد سرو جذام و برص را نافع بود و اخلاطی که در گرده و مثانه باشد بگدازدو لقوه و رعشه و فالج و خناق و صرع زایل کند، و جالینوس گفت که این ترکیب پیش از من ساختهاند به اسم ملکی ms055 که در زمان [بیش]2 بوده است از ملکان یونان و اسم آن ملک ثیادریطوس بوده است بصنعت آن: صبر سقوطری بیست و پنج درم، غاریقون بیست درم، زعفران و وج و دارچینی و مصطکی و روغن بلسان و فرفیون و فلفل ابیض و اسود و دارفلفل و جنطیانا و مرو فقاح اذخر و فو و حماما از هر یک دو درم، قسط و کمادریوس و افتیمون و اسارون و سلیخه و سقمونیا از هر یک دو درم، سنبل الطیب سه درم و نیم، کوفته و بیخته، با سه چندان عسل کف گرفته بسرشند، شربتی چهار مثقال. قوت این تا چهار سال باقی باشد.

معجون مشک: درد جگر و ضعف معده و سردی و سده جگر بگشاید و تحلیل ورمها بکند بصنعت آن: مشک و سلیخه و سنبل و سادج و لک منقی و ریوند چینی و جنطیانا از هر یک دو درم، نانخواه و زعفران و تخم کرفس و مصطکی از هر یک سه درم، عود هندی و مرصافی و قرنفل از هر یک نیم درم، کوفته و بیخته با سه چندان عسل بسرشند. شربتی سه درم به آب گرم نافع بود.

معجون فلاسفه: که آن را مادة الحیوة گویند و این معجون منسوب است به فیلسوفان. بلغم دفع کند و قوت هاضمه بدهد و اشتها بازدید کند و حفظ بیفزاید و ذهن تیز گرداند و سردی و چکیدن بول دفع کند و بادها را بشکند و منی بیفزاید و قضیب محکم داردو مفاصل و درد پشت را سود داردو هر زحمت که از سردی باشد زایل کند بصنعت آن. فلفل و دارفلفل

معجون نوشدارو: آن را جوارش و ms056 مفرح خوانند و مفرح کندری نیز گویند و از معاجین هندی است، پیش از طعام شاید خوردن. معده و جگر را قوت و غذا هضم کند و رنگ روی سرخ گرداند و بوی دهان خوش کند و قوت بدن بدهد بصنعت آن: ورق گل سرخ شش درم، سعد پنج درم، قرنفل و مصطکی و اسارون از هر یک سه درم، قاقلهآ کبار و صغارو بسباسه و جوزیوا و قرفه و زعفران و سنبل و زرنباد از هر یک دو درم، شیر آمله رطلی، آمله درنه رطل آب بجوشانند تا باز سه رطل آید و فرو گیرند و در دست بمالند، از منخل مویین بیرون کنند و با یک من فانید بجوشانند تا به قوام آید و داروها به آن بسرشند و قدری مشک اضافه کنند و بعضی فرنجمشک و مروارید ناسفته و سادج هندی از هر [یک]1 دو درم اضافه میکنند، نافع باد؛ إن شاء الله - تعالی.

معجون فودنج: جهت اختلاج و ضعف بدنبصنعت آن: سداب و فودنج و فلفل و نانخواه و کرویا و کاشم و زنجبیل و دارچینی و دارفلفل، کوفته به عسل بسرشند، نافع باد؛ ان شاء الله- تعالی -و الله أعلم و أحکم.

[نوع دیگر]: جهت استرخای معده و رطوبت آن و بواسیر را دفع کند و ذهن را نیکو کند؛ صنعت آن: پوست هلیلهآ کابلی و پوست بلیله و پوست هلیلهآ سیاه و زرد و آملهآ مقشر، کوفته و بیخته، به روغن بادام چرب کنند و به عسل بسرشند.

اطریفل گشنیزی: قوت معده بدهد و درد سر که از بخار معده بود، زایل گرداند بصنعت آن: پوست هلیلهآ کابلی و پوست بلیله و پوست هلیلهآ سیاه و زرد و آمله و گشنیز خشک مساوی کوفته، به روغن بادام چرب کنند و به عسل بسرشند.

اطریفل: جهت بواسیر نافع بود بصنعت آن: پوست هلیلهآ زرد و آملهآ زرد و مقشر از هر یک ده درم، مقل در آب بگدازند و شصت درم عسل کف گرفته به قوام آورند و داروها به آن بسرشند.

اطریفل دیدان: کرمهای بزرگ و کوچک را و حب القرع را دفع کند؛صنعت آن: برنک کابلی مقشر ده درم، حب النیل و تربد سفید و قسط تلخ از هر یک پنج درم، قنبیل و ترمس و

اطریفل افتیمون: جهت ms058 مادهآ سوادیی عظیم نافع بود بصنعت آن: پوست هلیلهآ کابلی و پوست بلیله و آمله از هر یک ده درم، سنای مکی و تربد سفید و افتیمون از هر یک پنج درم، شیطرج هندی سه درم، بسفایح فستقی یک درم، انیسون و نمک هندی از هر یک دو درم، کوفته و بیخته، با سه چندان عسل بسرشند.

نوع دیگر: طبع را نرم دارد و معده از صفرا و بلغم پاک کند بصنعت آن: هلیلهآ زرد و هلیلهآ کابلی و بلیله و آمله از هر یک ده درم، بیخ سوسن پنج درم، تربد بیست درم، زنجبیل سه درم، شیطرج هندی سه درم، خیربوا و گل قرفه و دارچینی از هر یک دو درم، شاهترج ده درم، گل سرخ پنج درم، کوفته و بیخته، به عسل بسرشند، شربتی پنج درم. اطریفل غرور: خداوند خناق و خنازی را سود داردبصنعت آن: هلیلهآ سیاه پانزده درم، بلیله و آمله و تربد از هر یک هفت درم، افتیمون ده درم، سنای مکی و بسفایج فستقی و اسطوخودوس از هر یک پنج درم، شیطرج و زرنباد و غاریقون از هر یک سه درم، انیسون و مصطکی و خیربوا و قرنفل و جوزبوا و سنبل از هر یک دو درم، نوشادر سه درم، غدنه که در گردن گوسفند میباشد خشک کرده پنج درم، کوفته و بیخته، به عسل بسرشند. اطریفلی: که خداوند بهق و برص سفید و بیماری بلغمی را سود کندبصنعت آن: هلیلهآ کابلی بیست درم، بلیله و آمله از هر یک ده درم، برنک کابلی پانزده درم، شیطرج و سعد و زنجبیل از هر یک سه درم، سادج هندی و بسفایج و اسطوخودوس و غاریقون از هر یک شش درم، قسط سه درم، کندرو انیسون و مصطکی و قرنفل و خیربوا و جوزبوا از هریک دو درم، فلفل و دارفلفل و نارمشک از هر یک چهار درم، کوفته و بیخته، با عسل بسرشند.

اطریفلی: که ms059 خداوند گر و خارش و سعفه را سود داردبصنعت آن: هلیلهآ زرد چهل درم، هلیلهآ کابلی سی درم، بلیله و آمله از هریک بیست درم، سنای مکی بیست درم، ریوند چینی ده

اطریقلی: که خداوند عرق مدینی را سود دهدو اگرده روز پیوسته به کار دارند مادهآ علت پاک کند بصنعت آن: هلیلهآ کابلی و بلیله و آمله و تربد سفید و زنجبیل و قنبیل مساوی کوفته و بیخته، به روغن بادام چرب کنند و به انگبین بسرشند.

تمام اطریفلات بعد از دو ماه استعمال باید کرد.

مفرح گرم: خفقان و ضعف دل که از سردی بود، سود داردصنعت آن گاو زبان و بالنگوو بهمنین از هر یک هشت درم، آمله در مثلث خوسانیده و خشک کرده و بریان کرده بیست درم، تخم فرنجمشک هشت درم، عود قماری ده درم، گل مختوم و مروارید ناسفته از هریک

مفرح گرم: خفقان و ضعف دل که از سردی بود زایل کند؛صنعت آن: زرنباد و درونج و گاو زیان از هر یک شش درم، بادرنجبویه سه درم، کوفته و بیخته با شراب سیب بسرشند و یک شب رها کنند، روز دیگر چهل مثقال عسل به قوام آورند و به آن بسرشند.

مفرح جواهر: این مفرح منسوب است به خواجه رشیدالدین، خفقان و وسواس و ضعف دل را سود دهد و جگر و گرده و مغزرا قوت دهد و لون نیکو کند و نشاط تمام آورد؛ صتعت آن: یاقوت سرخ دو مثقال، یاقوت زرد چهار مثقال، یاقوت کبود چهار مثقال، یاقوت سفید چهار مثقال، لعل سه مثقال، فیروزج سه مثقال، زمرد یک مثقال و نیم، عقیق چهار مثقال، حجر بشب سه مثقال، مروارید ناسفته چهار مثقال، بسد و کهربا از هر یک دو مثقال، حجرلاژود دو مثقال، ابریشم محرق و ورق قرنفل از هر یک سه مثقال، پوست بیرون پسته چهار مثقال، تخم فرنجمشک پنج مثقال، آمله دو مثقال، پوست هلیلهآ کابلی ده متقال، بادرنجبویه ده مثقال، گل نیلوفر و صندلین و تخم بادرنجبویه و تخم بالنگو و قرنفل و دارچینی و کبابهآ چینی از هر یک سه درم، گاو زیان پنج مثقال، عصارهآ زرشک پانزده مثقال، عود قماری چهار مثقال، بادروج دو مثقال، طین ارمنی دو مثقال، طین مختوم چهار مثقال،

مفرح دلگشای گرم: پوست اترج و ورق گل سرخ و بادرنجبویه و مغز تخم خیارین و گاو زیان از هر یک پنج درم، بهمنین از هر یک دو درم و نیم، هلیلهآ سیاه سه درم، زعفران دو درم و نیم، مغز بادام حلواو خشخاش و کنجد مقشر از هر یک سه درم، تخم کرفس یک درم، مشک خالص نیم مثقال، روغن بادام پنج مثقال، نبات مصری نیم من، ترنجبین نیم من، بانبات به قوام آورند و داروها به آن بسرشند.

مفرح دلگشای معتدل: خفقان و ضعف دل زایل کند و نشاط آورد؛صنعت آن: بهمن سرخ و سفید و طباشیر از هر یک پنج درم، پوست هلیلهآ کابلی پنج درم، گاو زبان چهار درم، بسد و کهربا و مروارید ناسفته از هر یک درمی، صندل سفید و گشنیز خشک ms063 از هر یک دو درم، تخم تورک هشت درم، زرشک بیدانه دوازده درم، زرمحلول و نقرهآ محلول از هر یک نیم مثقال، پوست بیرون پسته درمی، قند صدو پنجاه مثقال، تربد پنجاه مثقال، به قوام آورند و

مفرح، نوع دیگر: همان خواص داردبصنعت آن: قرنفل سه درم، خولنجان ms064 سه درم، قرفه چهار درم، بسباسه سه درم، جوزیوا پنج درم، قاقلهآ کبارو صغارو سنبل و اشنه و ورق قرنفل و گاو زیان و زنجبیل و بهمنین از هر یک پنج درم، خصیةالثعلب خوب ده درم، نارمشک و فرنجمشک از هر یک چهار درم، عاقرقرحا یک درم، مصطکی سه درم، ورق گل سرخ پنج درم، مروارید ناسفته سه درم، کهربا و بسد از هر یک درمی، عنبر اشهب دو درم، مشک خالص نیم درم، لعل یک درم، یاقوت کبود نیم درم، زر محلول و نقرهآ محلول از هر یک نیم مثقال، پوست اترج سه درم، سعد دو درم، جزو اعظم خوب از سه نوع پنجاه درم، قند سفید نیم من، عسل نیم من، چنان چه رب بسازند.

مقرح رشیدی: این نسخه منسوب است به خواجه رشیدالدین و خواص این آن کس بداند که تواند ساخت به تحقیق که اسم او دانسته است بصنعت آن. لعل پنج مثقال، بسد پنج

دواءالمسک حار: ضعف دل و بادهای سودایی را سود دارد و صرع و بادهایی که درزن حامله پیدا شود بصنعت آن: مروارید ناسفته و بسد و کهربا و ابریشم مقرض و زرنباد و درونج عقربی از هر یک مثقالی، بهمنین و سنبل و قاقلهآ کبار و قرنفل و سادج و اشق از هر یک دو درم، جند بید ستریک درم، مشک خالص نیم درم، کوفته بیخته با سه چندان عسل آتش ندیده بسرشند. دواءالمسی مر: خفقان و ورم و رطوبت معده را مفید است؛صنعت آن: سنبل الطیب و مرصافی و مشک خالص و سادج هندی از هر یک یک درم، زعفران و نانخواه و تخم کرفس از هر یک چهار درم، صبر سقوطری و افسنتین رومی از هر یک هشت درم، ریوند چینی شش درم، جند بید ستر ms065 یک درم و نیم، کوفته و بیخته، به غیر از مرکه آن را خوسانند و با دو وزن و نیم عسل به قوام آورند و داروها به آن بسرشند.

دواءالمسی تلخ، نوع دیگر: جهت سودایی و صفرایی نیکو بود بصنعت آن: مصطکی و زعفران و عود خام و مشک خالص از هر یک یک درم، فقاح اذخر و افسنتین رومی و بادرنجبویه و افتیمون از هر یک درمی و نیم، زرنباد و درونج دو درم، لؤلؤ و کهربا و بسد و ابریشم از هر یک سه درم، صبر سقوطری بیست و چهار درم، عسل سه وزن ادویه باشد.

دواءالمسی حار، نوع دیگر: ترکیب فقیه محمود الیاس است - علیه الرحمة بصنعت آن: لؤلوی ناسفته و کهربا و بسد و ابریشم مقرض و زرنباد و درونج از هر یک یک درم بهمنین و سادج و فرنجمشک و نارمشک و سنبل و قاقلهآ صغارو کبار از هریک چهار درم، جند بیدستر دو درم، زنجبیل و دارفلفل از هر یک یک درم، مشک خالص نیم درم، کوفته و بیخته با عسل شهد بسرشند، نافع باشد.

قرص طباشیر: جهت تبهای صفرایی و شکم ببندد و خون باز دارد بصنعت آن: صمغ عربی و تخم حماض و نشاسته از هریک ده درم، ورق گل سرخ پانزده درم، سماق و زرشک بی دانه از هر یک هفت درم، مجموع کوفته و بیخته و بریان کرده، و طباشیر سفید هفت درم، ms066 گل ارمنی ده درم به گلاب بسرشند و قرص سازند.

قرص طباشیر معتدل: سودمند بود جهت تبهای محرقه و تشنگی بنشاند بصنعت آن: زرشک بیدانه و طباشیر سفید و ورق گل سرخ از هریک یک درم و نیم، مغز خیار بادرنگ و تخم کاسنی و مغز دانهآ کدو وتخم کاهو وتخم تورک از هر یک نیم درم، صندل سفید یک درم، کافور دانگی، کوفته و بیخته، به لعاب نیکو بسرشند و قرص بسازند و درپشت غربال خشک کنند.

نوع دیگر: نافع بود تبهای محرقه و تبهای دق و سرفهآ گرم و تشنگی بنشاند و حرارت کم کند بصنعت آن: طباشیر سفید و ورق گل سرخ و صندل مقاصری و تخم کاسنی و تخم خیار زرد و گل ارمنی و تخم کاهو و تخم تورک از هر یک یک مثقال، کافور دانگی، کوفته به لعاب نیکو بسرشند وقرص سازند.

قرص کهربا: جهت خون رفتن شکم سودمند بود جصنعت آن: کهربا و و بسد و مروارید و تخم تورک از هر یک پنج درم، شاخ بز کوهی سوخته و پوست تخم مرغ سوخته و صمغ

قرص گلنار: خون شکم ببندد بصنعت آن. سلیخهآ رومی و گل ارمنی و صمغ عربی از هر یک چهار درم، گل سرخ و گلنارو اقاقیا از هر یک سه درم، کتیرا دو درم، کوفته و بیخته، به آب گلنار بسرشند و قرص سازند، نافع باشد.

قرص زرشک بزرگ: نافع بود تبهای بلغمی کهن و ورم معده [را]1 بصنعت آن: عصارهآ زرشک و مغز تخم خیارین از هر یک سه مثقال، ورق گل سرخ و ترنجبین از هر یک شش مثقال، تخم کشوث و رب السوس و ms067 طباشیرو تخم کاسنی و سنبل و مصطکی و عصاره غافث از هر یک ده درم، فوه و لک منقی و ریوند چینی و سنبل از هر یک دو درم، زعفران یک درم، کوفته و بیخته، به آب ترنجبین بسرشند و قرص سازند.

قرص زرشک کوچک: زرشک بیدانه پانزده درم، تخم کاسنی پانزده درم، تخم تورک و مغز تخم خیار بادرنگ از هر یک سه درم، ورق گل سرخ پنج درم، ریوند چینی و سنبل از هر یک یک درم، کوفته و بیخته، به لعاب نیکو بسرشند و قرص سازند.

قرص ریوند چینی: نافع بود جهت تبهای کهن و صلابت جگر و سکون ورم و آن ضربهای که واقع شود در ایشان بصنعت آن: ریوند چینی شش درم، فوه و لک منقی از هریک سه درم، تخم کرفس و انیسون و عصارهآ غافث از هر یک درمی، کوفته و بیخته به آب صافی بسرشند.

قرص خشخاش: جهت ریشهای سینه نافع بود و شش و وجع آن بصنعت آن: ورق گل سرخ و صمغ عربی از یک چهار درم، نشاسته و کتیرا و رب السوس از هر یک دو درم، خشخاش ابیض و اسود از هر یک سه درم، زعفران نیم درم، طباشیر سفید پنج درم، کوفته و بیخته، به آب صافی بسرشند و قرص سازند و با شراب خشخاش به کار دارند.

قرص گل: درد معده و تبهای بلغمی را سود داردبصنعت آن: ورق گل سرخ شش درم، رب السوس چهار درم، سنبل یک درم، طباشیر دو درم، عصارهآ غافث چهار درم، کوفته و بیخته، به میفختج بسرشند.

قرص کافور: خداوند تب گرم و یرقان را سود دهدبصنعت آن: زرشک بیدانه و طباشیر ابیض وگل سرخ از هر یک هفت درم، تخم کاهو و تخم خرفه و تخم کاسنی از هر یک سه درم، مغز تخم خربزه و مغز دانهآ کدو از هر یک پنج درم، صندل ابیض دو درم، کتیرا سه درم، رب السوس دو درم، کافور یک درم، کوفته و بیخته، به لعاب نیکو بسرشند.

قرص کافور، نوع دیگر: که اندرتب محرقه و دق را سود دارد بصنعت آن: طباشیر ابیض پنج درم، تخم کاهو پنج درم، تخم خرفه و تخم کاسنی از هر یک پنج درم، مغز تخم خربزه و مغز دانهآ کدو از هر یک هفت درم، رب السوس سه درم، صندل سفید سه درم، ترنجبین پاک کرده ده درم، کافور نیم مثقال، کوفته به لعاب دانهآ به بسرشند و قرص سازند.

قرص زرشک: خداوند آماس جگر را مفید بود بصنعت آن: زرشک پاک کردهآ بیدانه پنج درم، مغز تخم خربزه و طباشیر ابیض از هر یک سه درم، مصطکی و لک منقی و ریوند چینی از هریک یک درم، زعفران درمی، سنبل و رب السوس و ترنجبین از هریک سه درم، کوفته و بیخته، به آب ترنجبین بسرشند و قرص سازند. قرص شیره: خداوند استسقا را و قی سود دارد؛صنعت آن: شیره و هلیلهآ زرد مساوی کوفته و بیخته به سکنجبین قرص سازند، شربتی دانگی و نیم با میفختج یا سکنجبین به کار دارند.

قرص لی: که در استسقای لحمی سود دارد و سده بگشاید؛صنعت آن: لک مغسول و ریوند چینی از هر یک سه درم، ms070 اسارون و زراوند و جنطیانا و سنبل و مصطکی و تخم کرفس و انیسون و نانخواه و اذخرو ابهل و قسط و مغز بادام تلخ و فوه و افسنتین و عصاره غافث از هر یک دو درم، فلفل و زنجبیل از هر یک درمی، کوفته و بیخته، قرص سازند.

قرص برنکی: خداوند جرب را سود دهدبصنعت آن: هلیلهآ کابلی و بلیله و آمله و برنک کابلی از هر یک جزوی، تربد سفید دو جزو، کوفته، فانید به قوام آورند و بسرشند.

قرص افسنتین: که خداوند درد معده که از پس طعام پیدا شودتا قی نکند، خلاص نشود؛ صنعت آن: افسنتین رومی و تخم کرفس و انیسون از هر یک پنج درم، سلیخه بیست درم، مرو فلفل و جند بیدستر و افیون از هر یک دو درم، کوفته، به بادیان قرص سازند.

قرص کبر: سپرز را سود دهد و بادها را دفع کند بصنعت آن. پوست بیخ کبرو اشق از هر

قرص پنج انگشت: سپرز بگدازد؛صنعت آن: تخم کاسنی ms071 و تخم خرفه و تخم پنج انگشت و تخم کدو مساوی کوفته و بیخته، اندر سکنجبین بسرشند. قرص فوه: سپرز را بگدازدبصنعت آن: فوه دوازده درم، پوست بیخ کبرو زراوند و ایرسا از هر یک دو درم، کوفته و بیخته، به طبیخ انیسون بسرشند و با سکنجبین به کار دارند.

قرص خردل: درد سپرزکه از باد خیزد، سود دهدصنعت آن: حب الرشاد ده درم در سرکه خوسانند شبانهروزی، روز دیگر پنج درم سداب کوفته با وی بسرشند و در تنوری گرم سخت کنند تا بریان شود، پس بکوبند نرم و هر بامداد دو درم در سکنجبین بسرشند و به کار دارند، نافع بود.

قرص عود: که هیضه باز دارد و قی بصنعت آن: عود خام و سنبل و قرنفل از هر یک یک درم، طباشیر سه درم، کبابهآ چینی و سک بغدادی از هریک دو درم، کندر سه درم، گل سرخ سه درم، کوفته، شربتی سه درم با ماءالعسل یا ماءاللحم یا شراب سیب به کار برند.

قرص عود، نوع دیگر: عود خام چهار درم، مصطکی و قرنفل و کبابه و سنبل از هر یک دو درم، قند سفید دوازده درم، شربتی دو درم.

قرص کندر: قی و هیضه را باز دارد؛صنعت آن: کندر سه درم، گل قرفه پنج درم، کبابهآ چینی و قاقلهآ کبار و شک از هر یک دو درم، کافور دانگی، مشک دانگی، قرنفل نیم درم، شریتی یک مثقال با شراب نعناع مفید بود.

نوع دیگر: طباشیر سه درم، کافور دانگی و نیم، مصطکی یک درم، قرنفل یک درم، شک

قرص سرمه: که همان خواص دارند؛صنعت آن. سرمهآ اصفهانی و شادنج مغسول و دم الاخوین از هریک سه درم، گلنارو مازو از هر یک دو درم، شاخ بزکوهی سوخته و اقاقیا از هر یک یک درم، لادن و زعفران از هر یک نیم درم، پرسیاوشان یک درم و نیم، به آب لسان الحمل به کار برند.

قرص الطین: بول خون باز دارد و قرحهآ مثانه را سود دهدبصنعت آن: گل مختوم و کتیراو طباشیرو صمغ پارسی و تخم خربزه و تخم خیار بادرنگ، مساوی کوفته و بیخته، به میفختج بسرشند. اگر حرارت غالب باشد به لعاب نیکو بسرشند.

قرص بزور: خداوند جرب را سود دارد بصنعت آن: مغز تخم خیارین چهار درم، مغزدانهآ کدو و تخم خطمی و مغز بادام حلوا و کتیراو نشاسته و خشخاش و رب السوس و گل ارمنی و تخم کرفس از هر یک دو درم، کوفته، به لعاب نیکو بسرشند و با شراب بنفشه به کار برند. قرص اسارون: گرده و ms073 مثانه را پاک کند وبول گرفته باز بگشاید؛صنعت آن: اسارون و فطر اسالیون از هریک چهار درم، فوو فرو وج از هر یک شش درم، دوقو هفت درم، انیسون

قرص بنفشه، نوع دیگر: که قولنج بگشاید و در تب محرقه به کار دارند؛صنعت آن: بنفشه ده درم، تربد سفید پنج درم، رب السوس چهار درم، سقمونیای مشوی کرده سه درم، مصطکی درمی و نیم، کتیرا درمی، کوفته و بیخته، شربتی یک درم به کار برند.

نوع دیگر: سرفه و طبع خشک را سود دهدبصنعت آن: بنفشه ده درم، مغز بادام حلوا و مغز تخم خربزه از هر یک پنج درم، کتیرا و رب السوس از هر یک چهار درم، شربتی دو درم با شراب بنفشه به کار برند.

قرص سنبل: آماس صلب را که اندر جگر و معده باشد، ببرد بصنعت آن: سنبل و فقاح اذخر و سلیخه و ریوند چینی و قصبالذریره از هر یک سه درم، زعفران و مرو انیسون و قسط و فلفل از هریک درمی، مقل و مصطکی از هریک دو درم؛ اشق و مقل را به مثلث حل کنند و داروها به آن بسرشند.

قرص زرنیخ: که قروح1 امعا بدان حقنه کنند و روده پاک کنند بصنعت آن: زرنیخ زرد و سرخ از هریک [یک]2 وقیه، آهک آب نارسیده چهار یکی، قرطاس سوخته چهار یکی، اقاقیا نیم وقیه، کوفته، به آب لسانالحمل بسرشند و قرص سازند تا به وقت حاجت به کار آید.

نوع دیگر: آهک و اقاقیا و مازو و زرنیخ مساوی، پنج روز در سرکه خوسانند و خشک کنند و دیگر بسایند و قرص کنند.

نوع دیگر: زرنیخ زرد و نان میده و قرطاس سوخته از هر یک پانزده ms074 درم، زرنیخ سرخ بیست و پنج درم، عصارهآ لحیةالتیس و مرداسنگ از هر یک سه درم، رب غوره و سفیداج از هر یک پنج درم، آهک ده درم، به آب صافی کند، نافع بود.

حب ایاره: دماغ از فضولی بلغم پاک کند و صرع و سکته و درد چشم را نافع بود بصنعت آن: ایارهآ فیقرا یک درم، تربد سفید یک درم، حب النیل و غاریقون از هر یک نیم درم، تخم حنظل و نمک هندی از هر یک دانگی و نیم، انیسون نیم درم، کوفته، به آب رازیانه بسرشند و حب سازند. این جمله یک شربت است.

حب صبر: مفاصل و نقرس و فالج و لقوه را نافع بودو معده از اخلاط پاک کند صنعت آن: صبر اسقوطری مثقالی، تربد سفید درمی و نیم، حب النیل و غاریقون جوف خراشیده به روغن بادام چرب کرده از هر یک نیم درم، تخم حنظل و نمک هندی از هر یک دانگی و نیم، مقل و کتیراو انیسون از هریک دانگی، کوفته، به آب کرفس حل کنند. آن کس که این حبهاو تراکیب و غیره سازد، باید [بداند]1 که هر چیز، درجه و محل چگونه به کار میباید کرد.

حب سورنجان: مفاصل و نقرس و عرق النسا را نافع بودبصنعت آن: صبر سقوطری یک درم، تربد سفید و سورنجان از هریک درمی و نیم، ماهی زهره درمی، حب النیل نیم درم، کتیرا دانگی، تخم حنظل و نمک هندی از هر یک دانگی و نیم، کوفته، به آب کرفس حب سازند. حب شبیار: درد معده ببرد و قوت باصره بدهد و تاریکی چشم زایل کند؛ صنعت آن. صبر سقوطری سه درم، هلیلهآ زرد و ورق گل سرخ و مصطکی و تربد ابیض از هریک درمی، سقمونیا و کتیرا نیم درم، کوفته و بیخته حب بسازند. شربتی یک مثقال در وقت خواب فرو برند.

حب قوقای: حب جالینوس است. درد سرو درد ms075 چشم و فضلههای عظیم غلیظ از بدن بیرون آورد بصنعت آن. صبر سقوطری و عصارهآ افسنتین و مصطکی از هر یک مثقالی، تخم حنظل و سقمونیا از هر یک نیم درم، کوفته و بیخته، به آب کرفس حب سازند، شربتی مثقالی.

نوع دیگر: که سرفهآ سرد را سود دارد؛صنعت آن: پوست بیخ رازیانه و تخم کرفس و پرسیاوشان و مغزبادام تلخ مساوی کوفته وبیخته، به لعاب نیکوبسرشند [وحب]1 سازند.

نوع دیگر: که سرفهآ خشک را نافع بودصنعت آن: نشاسته وصمغ عربی ورب السوس و تخم خبازی و تخم خطمی و دانهآ به، جملگی کوفته، به لعاب اسبغول حب سازند.

حب المسک: بوی دهان خوش کند و بوی بد زایل کند؛صنعت آن: سنبل و قرنفل و فرنجمشک و نارمشک و زنجبیل و کبابهآ چینی و فوفل و سعد و خولنجان و قاقلهآ کبار و صغار و جوزیوا و بسباسه و دارچینی و سادج از هر یک درمی، پوست ترنج و ورق ترنج از هر یک دو درم، مشک چهار دانگ، کوفته، به آب به و گلاب و لعاب صمغ عربی حب سازند.

حب ممسک: طبیعت را ببندد و خون باز داردبصنعت آن: سماق دو درم، مازو یک درم، ناربوست نیم درم، دانهآ مورد ده درم، دانهآ مویز سه درم، مجموع کوفته به آب به و لعاب صمغ حب سازند. ms076 شربتی دو درم به آب مورد به کار برند.

حب غاریقون: سده بگشاید و استسقا و بیماریهای جگر را سود دهد؛صنعت آن: افتیمون و صبراز هر یک شش درم، غاریقون چهار درم، انیسون و فطراسالیون و تخم کرفس و دوقو از هر یک دو درم، سقمونیای مشوی کرده یک درم، کوفته و بیخته، به آب صافی بسرشند و حب سازند. شربتی دو درم نافع بود.

حب عشره: فالج و لقوه و قولنج و مفاصل و نقرس که از سردی باشد دفع کند و حیض براند بصنعت آن. سکبینج و اشق و جاوشیر و مقل و حرمل و تخم حنظل و صبر سقوطری و ترید سفید و پوست هلیلهآ زردو انزروت، مساوی صمغها در آب حل کنند و باقی کوفته برآن بسرشند و حب کنند.

حب اصطمخیقون: تن از سوداو بلغم پاک کندبصنعت آن: پوست هلیلهآ کابلی شش درم، آمله و غاریقون و افسنتین رومی از هر یک سه درم، اسارون و انیسون و تخم کرفس از هر یک دو درم، تربد ابیض هفت درم، افتیمون پنج درم، ایاره فیقرانه درم، قرنفل یک درم، فانید چهار درم، در آب بگدازند و سقمونیا دو درم در آن حل کنند و داروها به آن بسرشند و حب سازند مثل فلفلی؛ شربتی دو درم.

حب ذهب: خداوند درد سرو درد چشم را سود دهدبصنعت آن: صبر سقوطری بیست درم، پوست هلیلهآ زرد ده درم، مصطکی و کتیرا و سقمونیا و زعفران از هر یک سه درم، گل سرخ پنج درم، جملگی کوفته و بیخته، به گلاب بسرشند و حب سازند.

نوع دیگر: صبر ده درم، تربد هشت درم، گل سرخ و مصطکی از هر یک دو درم و نیم، زعفران درمی و نیم، پوست هلیلهآ زرد پنج درم، سقمونیا سه درم؛ شربتی دو درم.

نوع دیگر: که همان خواص دارد: ایارهآ فیقرا ده درم، تخم حنظل سه درم و نیم، سقمونیا دو ms077 درم و نیم، تربد سفید مجوف پنج درم، اسطوخودوس پنج درم، کوفته و بیخته، این جمله ده شربت است.

حبی: که خداوند داءالثعلب و مرطوب صفرایی را فایده بخشد بصنعت آن. افتیمون چهار مثقال، بسفایج فستقی سه مثقال، تخم حنظل و سقمونیاو نمک هندی و افسنتین از هریک دو مثقال، صبر ده مثقال، انزروت سه مثقال، تربد دوازده مثقال؛ شربتی سه درم.

حب سکبینج: قولنج بگشاید و بادها بشکند و رطوبت فرود آرد بصنعت آن: سکبینج و تخم حنظل از هر یک ده درم، سقمونیا سه درم، به آب سداب حب سازند؛ شربتی دو درم.

حب زبل: قولنج بگشاید بصنعت آن: زیل الذئب چهار درم، تربد پنج درم، تخم کرفس و انیسون از هر یک سه درم، کوفته و بیخته، حب سازند.

حب غاریقون، نوع دیگر: که استسقا را مفید بود و سده بگشاید بصنعت آن: افتیمون و صبراز هریک شش درم، فطر اسالیون و سیسالیوس و انیسون و تخم کرفس و دوقواز هریک دو درم، غاریقون چهار درم، سقمونیا سه درم، کوفته و بیخته، حب سازند.

نوع دیگر: که خداوند استسقا و قی را سود دارد؛صنعت آن: غاریقون پنج درم، ریوند چینی و عصارهآ غافث از هر یک دو درم، شکر طبرزد ده درم، حب سازند و هر روز یک درم به کار برند.

حب واصلی: که در خنازیر مفید بود و آماس زایل کند بصنعت آن: سنبل و سلیخه و حب بلسان و عود بلسان و اسارون و دارچینی و مصطکی و زعفران از هر یک درمی، صبر شانزده درم، اسطوخودوس و تخم حنظل از هر یک پنج درم، تربد سفید هفت درم، نمک هندی دو درم، سقمونیای مشوی کرده چهار درم؛ شربتی دو درم و نیم.

حب خربق: خداوند بهق و برص و صرع را سود داردبصنعت آن: ایارهآ فیقرا پنج درم، افتیمون ده درم، حجر لاجورد هفت درم مغسول کرده، سقمونیا و تخم حنظل و خربق سیاه از هر یک درمی، به آب کرفس حب سازند؛ شربتی دو درم و نیم.

حب شیطرج کبیر: خداوند عرقالنساء و درد گردن را سود دهدبصنعت آن. سکبینج و مقل و جاوشیر و فرفیون از هر یک درمی و نیم، زراوند مدحرج و قنطوریون باریک و جند بیدستراز هر یک دو درم، زیره و نانخواه و زنجبیل و ms079 دارفلفل و انیسون و تخم کرفس و مرو

حب شیطرج صغیر: که خواص این نزدیک است به آن: پوست هلیلهآ زرد ده درم، صبر اسقوطری بیست درم، زنجبیل دو درم، فلفل و دارفلفل از هر یک درمی، خردل سه درم، شیطرج هندی و نمک هندی و تخم حنظل از هر یک دو درم، فانید چهار درم، در آب بگدازند و داروها کوفته و بیخته، به آن بسرشند؛ شربتی دو درم تا سه درم.

حب غافث: یرقان و درد جگر را سود دهدبصنعت آن: صبر و غافث و پوست هلیلهآ زرد مساوی کوفته، به آب کرفس حب سازند.

حب شاهترج: جرب را سود دهد بصنعت آن. هلیلهآ زرد و هلیلهآ سیاه از هر یک پنج درم، صبر اسقوطری هفت درم، سقمونیا دو درم و نیم، کوفته و بیخته به آب شاهترج حب سازند؛ شربتی سه درم.

نوع دیگر: که جرب را سود دارد: صبر درمی، هلیلهآ زرد درمی، ورق گل سرخ دانگی و نیم، کتیرا دانگی، سقمونیا دانگی و نیم، به آب شاهترج حب سازند.

حب مقل: خداوند شقاق را طبع نرم دارد و محرور را موافق بود بصنعت آن. هلیلهآ کابلی بیست درم، مقل دو درم، کتیرا پنج درم، انجیر سی عدد در آب بیزند تا مهرا شود و بپالایند و مقل و کتیرا در آن حل کنند و هلیله به آن بسرشند و هر شب دو درم به کار برند.

حب مقل، نوع دیگر: که درد مقعد و درد بواسیر را ببردبصنعت آن. هلیلهآ سیاه و بلیله و آمله از ms080 هریک جزوی، و مقل برابر همه، مقل در آب حل کنندو داروها به آن بسرشند؛ شربتی دو مثقال.

حب مقل: که خون ناسور را باز دارد بصنعت آن: هلیلهآ کابلی و بلیله و آمله از هر یک ده درم، بسد و کهرباو صدف سوخته و شاخ بز کوهی سوخته از هر یک پنج درم، شب یمانی سه درم، مقل بیست درم، مقل درآب کنند تاحل شودو داروها به آن بسرشند؛ شربتی هر صبح دو درم.

نوع دیگر: همان خواص دارد: هلیلهآ کابلی به روغن گاو بریان کنند سی درم، کهربا ده درم، مقل چهار درم، در آب کنند تا حل شود و داروها به آن بسرشند.

حب المسک: که اسهال بلغمی باز دارد؛صنعت آن: مر و قرفه و جند بیدستر و افیون مساوی کوفته، حب سازند مقابل یک فلفل؛ شربتی هفت عدد. حب المسی، نوع دیگر: بوی دهان خوش کند و بوی چیزی که خورده باشد، ببرد؛ صنعت آن. جوزواو قرنفل و فوفل و قاقلهآ کبار و صغارو دارچینی و خولنجان از هر یک یک درم کافور نیم دانگ، مشک نیم درم، حبها کنند مقدار یک فلفل. کسی که سیردلی غالب باشد کافور نکند و به جای آن زنجبیل و کبابه و بسباسه در افزایند و به آب به و گلاب و صمغ حب کنند؛ و اگر پیوسته دهان او رطوبت بود یک مازو بی سوراخ و نیم درم نمک هندی در افزایند.

حب ms081 بهرامی: که استسقای لحمی را سود دهدبصنعت آن. صبر دوازده درم، افیون شش درم، سقمونیا چهار درم، سنبل و سلیخه و تربد ابیض و مصطکی از هر یک دو درم، زعفران ورقی و غاریقون سه درم، حماما نیم درم، حب سازند چنان چه رسم است. شربتی دو درم مفید است. امید که نافع بوده باشد. إن شاء الله - تعالی.

سفوف طباشیر: دل گرم را مفید بود بصنعت آن. گل سرخ و طباشیر از هریک سه درم، گشنیز خشک دو درم، بسدو مروارید و کهربا از هریک نیم درم، کافور دانگی؛ شربتی دو درم با سکنجبین به به کار دارند، و اگر گشنیز یک شب در سرکه خوسانند و خشک کنند و بریان کرده به کار دارند، آروغ دردناک زایل کند.

سفوف درونج: دل سرد را سود دهدبصنعت آن: درونج عقربی و لسان الثور از هر یک شش درم، زرنباد دو درم، کوفته و بیخته، شربتی یک مثقال با شراب به کار برند. نوع دیگر: کهربا و جند بید ستراز هریک درمی، پوست ترنج و فرنجمشک از هریک نیم درم؛ شربتی یک مثقال در شراب کهن با ماءالعسل به کار دارند.

سفوف عود: معده سرد و تر را سود داردبصنعت آن. قرنفل و کبابه از هر یک پنج درم، مصطکی و سنبل از هریک سه درم، عود خام بیست درم، شکر به وزن همه با دو درم گلشکر مفید باشد.

سفوف قاقله: آرزوی گل خوردن و آرزوهایی که زنان حامله داشته باشد، ببردبصنعت آن. قاقلهآ کبارو صغارو کبابه مساوی کوفته و بیخته، شکر به وزن همه؛ شربتی دو درم به آب گرم، در نسخهآ دیگر بسباسه آوردهاند.

سفوف خمار: که مخموران را سود دارد بصنعت آن. تخم کرسنه و تخم کرنب و زرشک بیدانه و سماق و عدس و گل سرخ و طباشیر مساوی کوفته و بیخته، با یک طسوج کافور به آب انار.

سفوف کرنب: مستی باز دارد ms082 بصنعت آن. تخم کرنب و مغز بادام حلو و مغز بادام و فودنه مساوی، و نانخواه و نمک و سداب و زیره از هر یک ثلث آن، کوفته و بیخته به آب انار.

سفوف انیسون: بادهای معده بشکند و اخلاط غلیظ پاک کند بصنعت آن، نانخواه و تخم

سفوف نمک: معده وجگرو مفاصل و هر بیماری که ms083 از امتلا باشد، سود دهدبصنعت آن: نمک طعام سی درم، نشاسته ده درم، مقلابیض بیست درم، فلفل سیاه ده درم، انیسون هفت درم، جرجیر و فودنه از هر یک ده درم، زنجبیل پانزده درم، کوفته؛ شربتی دو مثقال به آب گرم.

سقوف هلیله: که در آماس جگربا شیر شتر دهند بصنعت آن: هلیلهآ سیاه و هلیلهآ کابلی از هریک چهل درم، تخم کرفس و انیسون و بادیان از هر یک پنج درم، کوفته و بیخته؛ شربتی دو درم تا سه درم.

سفوف هلیله1، نوع دیگر: هلیلهآ زرد ده درم، تخم کشنه و تخم کشوث و تخم خیارین از هر یک ده درم، لک مغسول و ریوند از هر یک درمی، سقمونیا نیم درم.

سفوف افسنتین: ادرار بول بکند و خداوند آماس جگر را سود دارد بصنعت آن: مغز سه

سفوف فربهی: نخود سفید پنجاه درم در سرکه خوسانند و خشک کنند و برنج شسته خشک کرده پنجاه درم، نان میدهآ خشک کرده سی درم، مغزبادام مقشر شصت درم، کشک جو و کشک گندم و خشخاش ابیض از هر یک سی درم، شکر طبرزد نیم من، جملگی کوفته، شربتی سی درم به آب یا با شیر تازه بیاشامند. سفوف انار دانه: ضعف معده و اسهال مراری را سود دهد و تشنگی بنشاند و قی باز دارد بصنعت آن. انار دانهآ بریان پانزده درم، زیرهآ کرمانی در سرکه خوسانیده و آب او خشک کرده و بریان کرده و تخم مورد و سماق و بلوط و پوست گنارو پوست سنجد و گشنیز خشک بریان ms084 کرده و خرنوب شامی و نبطی از هر یک پنج درم، و دانگی عود خام کوفته و بیخته، استعمال کنند.

سفوف نشاسته: اسهال مراری را نافع بود بصنعت آن: نبک و تخم ریحان و مرو زرشک و صمغ عربی و نشاسته و گل ارمنی و طباشیر سفید و تخم حماض مساوی بریان کرده، سه تخم اول بکوبند و باقی کوفته به گلاب ترکنند و به روغن گل بادام چرب کنند و فرو برند. سفوف مقلیاثا: اسهال کهن و تزحر و ضعف معده و بواسیر را نافع بود بصنعت آن: تخم سفندان بریان کرده سه جزو، زیره کرمانی مدبر یک جزو، تخم گندنا و هلیلهآ سیاه و هلیلهآ کابلی از هر یک نیم جزو، مصطکی هشت یک جزوی، هلیلهآ زرد در روغن زیت بریان کنند، جملگی کوفته و سحق نکرده و تخم اسفندان نکوبند.

سفوف زرشک: ضعف معده را نافع بود و شکم ببندد؛صنعت آن: سماق و نانخواه و زنجبیل و انار دانهآ ترش بریان کرده و زرشک بریان کردهآ بیدانه و پوست گناراز هر یک دو درم، نبات مصری بیست درم، کوفته و بیخته؛ شربتی دو درم.

سفوف سماق: تشنگی بنشاند و اختلاج1 را نافع بودصنعت آن: سماق ده درم، حبالآس و انار دانهآ ترش بریان کرده از هر یک پنج درم، خرنوب و صمغ عربی از هر یک دو درم، کوفته

سفوف سرطان: مسلول را نافع بود؛صنعت آن: سرطان جویی سوخته پنج درم، طرقریوس2 و صمغ عربی و خشخاش ابیض و سیاه و مغز تخم خربزه ms085 از هر یک پنج درم، کوفته و بیخته. شربتی یک مثقال با شراب انار یا شراب خشخاش دهند.

سفوفی که سنگ از گرده و مثانهآ اطفال بیرون کند: مغز تخم خربزه و صمغ عربی ذرو صمغ آلو و قلت از هر یک پنج درم، کوفته؛ شربتی یک درم.

سوختن سرطان: تنوری بتابند از هیزم رزو چند سرطان در شیشهای که به گل حکمت گرفته باشند، در آنجا کنندیا ظرفی روبین، و در تنور نهندو سرتنور بگیرند، روز دیگر بیرون آرند.

ایارج دوغاذیا: داروی نافع است. بادهای بد از تن بیرون آورد و اسهال بی رنج بود و [در]1 دیوانگی و استرخا و سکته به کار آید؛صنعت آن: تخم حنظل پانزده درم، بصل الفار هشت درم، غاریقون دهدرم، سقمونیا پانزده درم، خربق ده درم، کمادریوس واسقوردیون از هر یک پنج درم، افتیمون ده درم، صبر پانزده درم، حاشا دو درم، سلیخه و فراسیون از هر یک هفت درم، فلفل سیاه و دارفلفل و سنبل و زعفران و مرصافی و دارچینی و فطر اسالیون از هر یک چهار درم، جاوشیر سکبینج و عصارهآ افسنتین و اسطوخودوس از هر یک پنج درم، بسفایج هفت درم، جند بیدستر و زراوند و زنجبیل و جنطیانای رومی از هر یک سه درم، کوفته و بیخته، به انگبین بسرشند و بعد از شش ماه به کار برند. شربتی چهار درم با یک درم نمک درطبیخ افتیمون، و این نسخه معتمد است.

ایارج ارکاغانیس: نسخهآ معروف است. همهآ بیماریهای بلغمی و سودایی و ابتدای آب فرود آمدن باز دارد و تنگی نفس و گرفتگی آواز ببرد و معده و شکم و رحم اندر طبیخ سداب سود دارد، خاصه اگر با سه قیراط جند بیدستر دهند و گزند سگ دیوانه با یک درم سرطان سود دارد؛صنعت آن: تخم حنظل ده درم، فراسیون و اسطوخودوس و خربق سیاه و کمادریوس و فلفل ابیض از هر یک بیست درم، ms086 بصل الفار و فرفیون و صبر و زعفران و جنطیانا و فطراسالیون و اشق و جاوشیر از هر یک پانزده درم، جعده و دارچینی و سکبینج و مرو سنبل و اذخرو فودنهآ کوهی و زراوند مدحرج از هر یک دو درم، سقمونیا ده درم، کوفته و بیخته، با عسل بسرشند. شربتی چهار مثقال نافع بود.

ایارج جالینوس: منافع این از آن هر دو تمامتر است. لقوه و فالج و تشنج و استرخای مثانه را سود دارد؛صنعت آن: تخم حنظل و غاریقون و بصل الفار و اشق و خربق سیاه و

ایارج فیقرا: که مشهور است، به زیان یونانی فیقرا تلخ باشد بصنعت آن. سنبل و سلیخه و مصطکی و دارچینی و اسارون و حب بلسان و زعفران از هر یک جزوی، صبر دو وزن ادویه، شربتی دو درم؛ و اطبا از برای هر بیماری در این ایارج تصرفی کردهاند و چیزی در افزودهاند و چیزی به عوض چیزی نهادهاند: از برای خداوند صداع گرم و غثیان و قی به عوض زعفران گل سرخ نهادهاند و به عوض اسارون کبابه تا لطیفتر آید و فقاح اذخر در افزایند تا سحج که از جهت صبرو قند به هم رسد باز دارد، و بعضی از جهت مردم محرور صبر مغسول کنند و بعضی ایارج به انگبین بسرشند و بعضی عصارهآ غافث در افزایند به جهت پاک کردن جگر، و بعضی اسطوخودوس به ms087 جهت پاک کردن دماغ، و بعضی قرنفل و بسباسه و جوز به جهت اخلاط غلیظ، و در چند جای به کار رود، نافع باشد.

شیاف احمر: سلاق و آخررمد را سود داردبصنعت آن: شادنج مغسول ده درم، مس سوخته هشت درم، بسد و مروارید و سادج از هر یک چهار درم، صمغ عربی و کتیرا و مراز هر یک یک درم، به شراب انگوری بسرشند و شیاف سازند.

شیافی: که جرب و سبل و کمنه را ببرد؛صنعت آن: شادنج عدسی مغسول شش درم، صمغ عربی پنج درم، مس سوخته دو درم، افیون نیم درم، صبرنیم درم، زنگار دو درم و نیم، زعفران و مر از هر یک دانگی و نیم، نرم بسایند و به شراب کهن بسرشند.

شیاف اسود: بادها تحلیل کند و آماس طبقهآ ملتحمه زایل کند بصنعت آن. مس سوخته یک درم و نیم، زعفران نیم درم، مروارید و بسد از هر یک یک درم، افیون درمی و نیم، اقاقیا پنج درم، شیاف مامیثا نیم درم ms088 به آب باران بسرشند وطلا کردن و کشیدن شاید.

شیاف ابیض: ریشهای چشم را سود دهد؛صنعت آن: اسفیداج هشت درم، افیون و انزروت و کتیرا از هر یک یک درم، صمغ عربی چهار درم، کندر نیم درم به آب باران بسرشند

شیاف احمر، نوع دیگر: درد چشم گرم و ظفره را ببرد!صنعت آن: قلیمیای زر و مس سوخته از هر یک دو درم، دم الاخوین و بسد و مروارید از هر یک چهار درم، کتیرا و مرو زعفران و نشاسته و زردچوبه و اقاقیا از هر یک دو دانگ، زرنیخ سرخ و قند سفید از هر یک نیم درم، ms089 ساییده، به آب باران بسرشند.

شیاف طوقی: بادها را بشکند و آماس را زایل کند بصنعت آن: مس سوخته سه درم، اقاقیا دو درم، کتیراو صمغ عربی و زعفران و سنبل از هریک درمی، نرم سوده به آب باران بسرشند.

شیاف دینارگون: سبل رقیق بردارد؛صنعت آن: زردچوبه و شادنج و صبر مغسول و شیاف مامیثا مساوی کوفته، به آب باران بسرشند و شیاف سازند.

شیافی: که ریشهایی که بر طبقهآ ملتحمه افتد، سود دارد؛ صنعت آن: قلیمیای زر و اسفیداج ارزیز و مس سوخته و سرمهآ اصفهانی و صمغ عربی و کتیراو سرب سوختهآ مغسول از هریک هشت درم، مرصافی و افیون از هر یک درمی، نرم بسایند و به آب باران بسرشند.

شیاف مرارات: زهرهآ کلنگ و زهرهآ باز و زهرهآ انسان و زهره بز و زهره عقاب و زهره

شیاف زحیر: که درد بی قرار بنشاند: زعفران و حضض و کندر و مراز هر یک دو درم، افیون یک درم و نیم، کوفته.

نوع دیگر: صمغ عربی و دم الاخوین وکندر و زعفران و مرو افیون و میعه، مساوی کوفته، شیاف سازند مثل دانهآ عبیر یا بزرگتر.

شیافی: که درد پشت که از سردی بود [سود دارد]1 بصنعت آن: سکبینج و مقل و اشق و جاوشیرو زنجبیل و سورنجان و شقاقل و تخم حنظل و تخم کرفس و تخم بادیان و انیسون و نمک هندی و انزروت و جند بید سترو زرنباد ms090 و قسط و سعد و ماهی زهره و سداب خشک، مساوی کوفته، با صمغها به آب سداب حل کنند وداروها به آن بسرشند.

شیافی: که حیض باز دارد بصنعت آن: سرمه و گلنارو تنکار زرگران، مساوی به آب مورد تازه بسرشند و پشم پارهای به آن آلوده کنند و بردارند؛ و اگر اقاقیا و مازو و شب یمانی در افزایند، بهتر باشد. شیافی: که حیض بسته بگشاید صنعت آن: مرصافی و فودنهآ کوهی از هریک چهار درم، مویز منقی دو درم، کوفته، به زهرهآ گاو بسرشند.

شیافی: که بچهآ مرده بیرون آورد بصنعت آن: مرو جاو شیر و خربق سفید، مساوی به زهرهآ گاو بسرشند.

شیاف خیار چنبر: که مسهل صفرا و بلغم بود: بنفشه دو درم، خطمی سه درم، سنای مکی پنج درم، نمک هندی یک درم، عسل خیار چنبر ده درم، شکر طبرزد ده درم بسرشند و شیاف سازند.

شیاف کنگری: تخم حنظل و بوره ارمنی از هر یک پنج درم، کنگر سی درم، خطمی بیست درم، کوفته، با پنجاه درم شکر سرخ بسرشند.

شیاف علایی: توتیا پنج درم، زنجبیل پنج درم، پوست هلیلهآ زرد ده درم، حضض پنج [درم]1، زعفران یک درم، صمغ عربی ده درم، مامیران دو درم، توتیای هندی سه درم، سحق کرده به گلاب شیاف سازند، نافع بود.

سعوطی: که درد سر گرم را سود دارد بصنعت آن روغن بادام تلخ و روغن زردآلوی تلخ و آب مرزنگوش بیامیزند و به کار دارند.

طلای صداع و سرسام گرم را: بگیرند صندل سرخ و سفید و نیلوفرو گل سرخ و تخم کاهو از هر یک سه درم، افیون و بیخ تفاح از هر یک یک مثقال، زعفران یک درم، مامیثا ms091 دو درم، کوفته و بیخته، به آب کاهو بسرشند و قرص سازند و دروقت حاجت به گلاب بسایند و طلا کنند. نوع دیگر: بنفشه و بابونه و شبت و سبوس گندم و تخم خطمی و تخم کتان و آرد جوو حلبه و آرد گندم مساوی بجوشانند تا سبز شود و طلا کنند. ضمادی: که آماس معده را سود دهدبصنعت آن. بنفشه و آرد حلبه از هریک پنج درم، گل سرخ سه درم، مصطکی و سنبل از هر یک دو درم، خطمی و آرد جو از هر یک چهار درم، سعد و اذخر و قصبالذ ریره از هر یک دو درم، کوفته و بیخته، به لعاب کتان بسرشند و بر معده طلا کنند.

ضمادی که هیضه باز دارد: آرد جو و آب مورد تازه طلا کنند.

نوع دیگر: نان خشک کوفته با سرکه طلا کنند.

نوع دیگر: اقاقیا و پوست انار ترش و عصارهآ لحیةالتیس از هر یک پنج درم، سماق و پوست جو از هر یک ده درم، در آب مورد و به و سیب بسرشند. ضمادی که جگر گرم را سود دهد: صندل سفید و بنفشه و بیخ خطمی و نیلوفرو آرد جواز هریک سه درم، زعفران و کافور از هریک نیم درم، موم سه درم، روغن گل چندان که

[نوع دیگر]2 صنعت آن. اشق و انجیر سیاه در سرکه خوسانند و سداب خشک کوفته در آن بسرشند و طلا کنند. ضمادی: که خداوند استسقاو قی را سود داردهصنعت آن. شبرم و تخم حنظل و حب النیل و سقمونیا و صبرو میعه و بیخ خطمی از هر یک دو درم، تربد و مقل و بیخ سوسن آسمانگون و سرگین گاو از هر یک پانزده درم، زهره گاو و قثاء الحمارو مویزج و صمغ صنوبر و پوست بیخ کبر از هریک ده درم، قردمانا و حماما و فرفیون و بوره و نمک اندرانی از هر یک پنج درم، پیه مرغ خانگی و پیه بط از هر یک ده درم، موم بیست درم، روغن کنجد چندان که کفایت باشد.

ضمادی. که اسهال صفرایی باز دارد بصنعت آن. برگ مورد و برگ سیب و برگ گل سرخ و گلنار و برگ صندل سفید و مازو و سنگ و رامک و لادن و سماق و اقاقیا و حضض مساوی کوفته به آب به در سر معده طلا [کنند]3.

طلای صداع: صندل سفید و سرخ و انزروت از [هریک]4 درمی، افیون دو دانگ، به آب گشنیز تازه بسرشند و طلا کنند.

ضمادی: که در ابتدای سرسام به کار دارند بصنعت آن. روغن گل و گلاب از هر یک ده

ضمادی: که در بیماری حاره وقت هذیان به کار دارند؛صنعت آن. آرد جو ده درم، و سبوس گندم پنج درم، خطمی و بنفشه از هر یک هفت درم، کوفته و بیخته، به آب برگ بید و روغن گل و سرکه ضماد کنند و اگر برگ بید نباشد عرق بید کنند.

طلای صداع: مازو و گلنارو اقاقیا و سنگ ms093 از هریک جزوی، صبرو زعفران از هریک نیم جزو، با گلاب بسرشند و بر صدغ و پیشانی طلا کنند.

ضمادی: که معدهآ ضعیف را قوت دهدبصنعت آن: لادن و افسنتین و مصطکی از هریک جزوی، صبر دو جزو، خرمای قصب و گل سرخ از هریک جزوی و بیست درم آبی در شراب بیخته کنند و در یکدیگر بسرشند و ضماد کنند در معده زمانی که خالی باشد.

ضماد صداعی: که از زخمی تولد کند بصنعت آن: مورد و برگ سرو بپزند و بکوبند نرم، اکلیل الملک و قصب الذ ریره و شب یمانی و گل ارمنی کوفته و بیخته و قدری لادن در روغن سوسن گداخته، همه با یکدیگر آمیخته کنند و طلا کنند.

دوای حبالقرع: وظیفه آن که سه روز، هر روز صباح شیر گوسفند چهار یکی، شکر سرخ ده مثقال باز خورد. غذا نخودآب و مرغ فربه، روز چهارم این داروها کوفته و بیخته و بر سرشیر شکر کنند و بنوشند بصنعت آن: تربد یک درم ترمس یک درم، قنبیل سرخس نیم درم، برنک کابلی مقشر نیم درم، حبالنیل نیم درم، مقل ازرق از هر یک دانگی، به دستوری که قلمی شد به عمل آورند، میانهآ روز قدری سرکه کهن به آب گرم از عقب داروها به همان دستور بخورند. تربد یک درم، ترمس یک درم، قنبیل یک درم، سرخس یک درم، برنک کابلی مقشر یک درم، حب النیل نیم درم، قسط تلخ نیم درم، نارجیل کهن یک درم، کوفته و بیخته بر سرشیر شکر بازخورد و بعد از آن قدری کشک و سیر بلیسد، امید که نافع بود. ضمادی: که درد ذاتالجنب را بنشاند، ناف و تهیگاه و کمرگاه را و پهلو بدان طلا کنند؛ صنعت آن. بنفشه دو درم، خطمی و حلبه کوفته و قدری روغن بنفشه به یکدیگر بپزند و طلا کنند. طلای نقرس: مغاث و خطمی و آرد جوو تخم مرو سورنجان و زردهآ ms094 تخم مرغ و روغن گل مساوی، اگر ماده صفرایی و رطوبت بود حضض و صبرو مرو صندل و مامیثاو زعفران از

طلایی که ریختن موی نگاه دارد: لادن و پرسیاوشان و افسنتین و حب الغار، کوفته و بیخته، بپزند و قدری مورد به رویش ریزند و در محلی که موی برمیآید، بمالند. طلای ریش سر اطفال: خبثالفضه و مرداسنگ و اسفیداج از هریک چهار درم، گلنارو دم الاخوین و قنبیل و حنا از هر یک دو درم، زراوند طویل و مغز بادام تلخ سوخته از هر یک درمی، نرم سوده و به سرکه تر کنند و به روغن گل حل کنند و بمالند. اگر قدری زرد چوبه اضافه کنند، بهتر باشد. طلای گر و خارش: سیماب کشته پنج درم، کندش دو درم، زراوند طویل هفت درم، در یکدیگر میآمیزند و به روغن گل حل کنند و سه روز بمالند.

نوع دیگر: مغز زردآلوی تلخ و تخم ریواس از هر یک بیست درم، نمک طعام دو درم، ms095 سیماب کشته دو درم، به سرکه ترکنند و مقدار پنج درم در چغرات به حمام برند و بر خود مالند.

نوع دیگر: کندش دو درم، زراوند طویل چهار درم، خبثالفضه پانزده درم، زرد چوبه سه درم، سیماب کشته دو درم، به سرکه و روغن گل در حمام در خود بمالند.

نوع دیگر: تخم حنظل بجوشانند و در خود مالند.

نوع دیگر: مویزج و زرنیخ و سیماب کشته مساوی کوفته، به روغن زیت طلا کنند، دو شب و روز دیگر به حمام روند.

طلایی که اثر زخم که بر پوست باشد ببرد: تخم ترب و زرنیخ و سنگ و فلفل از هر یک سه درم، کندر درمی، به آب گشنیز تازه طلا کنند. ضمادی دیگر: کوفتگی و آزردگی را سود دهدبصنعت آن: مغاث مقشرو ماش از هریک ده درم، اقاقیا و صبر و گل ارمنی از هریک سه درم، آرد ده درم، به گلاب و آب مورد طلاکنند. طلایی: که آسیب معده و جگر را نافع بود بصنعت آن: ماش مقشرو لادن و گل ارمنی از هر یک ده درم، صبر و مرداسنگ و زعفران از هر یک سه درم، به گلاب و آب مورد بسرشند و طلا کنند.

نوع دیگر: سیب شیرین در شیب آتش پخته کنند پنجاه درم، گل سرخ ده درم، اقاقیاو برگ مورد و سنبل ms096 از هر یک پنج درم، مصطکی و جوز سرو و صبر از هر یک درمی، به گلاب بسرشند، و اگر حرارت باشد ده درم آرد جو، نیم درم کافور، نیم درم زعفران اضافه کنند. ضمادی: که همهآ دردها تحلیل کند بصنعت آن: موم نو یک جزو روغن شبت شش جزو، در یکدیگر بگدازند و قدری بابونه در آن بسرشند.

ضمادی: که ماده را از موضع آمدن باز داردبصنعت آن. صندل سرخ و شیاف مامیثا و فوفل و اقاقیا به آب عنب الثعلب طلا کنند.

ضمادی: که دفع گزیدن جانوران زهرناک بکند؛صنعت آن: جند بیدستر و سکبینج و گوگرد و حلتیث و سرگین کبوترو فودنهآ دشتی و مشکطرامشیع، مساوی به روغن زیت طلا کنند.

ضمادی: که درد بواسیر بنشاند بصنعت آن: مقل و مغز زردآلوی تلخ و میعه و زرد چوبه و کوهان اشتر و مغز ساق گاو و زرده تخم مرغ و روغنی که پیاز در آن جوشیده باشد، در یکدیگر طلا کنند.

نوع دیگر: آرد باقلا و آرد حلبه و زیرهآ کرمانی با مویز منقی بکوبند و پیه بط و روغن بابونه و موم نو، موم روغن سازند و طلا کنند. ضمادی: که بول خون باز داردبصنعت ms097 آن: گل ارمنی و گل مختوم و صمغ عربی و تخم خرفه و کتیرا و گل سرخ و گلنار و شاخ بز کوهی سوخته و عصارهآ لیحةالتیس از هریک دو درم، مازو یک درم، کوفته به آب برگ مورد بسرشند و طلا کنند.

طلایی: که ترابیدن آب از قضیب و خارش که در خایه باشد، زایل کند بصنعت آن: شیاف مامیثا و اقاقیا از هریک یک درم و نیم، صبرو نوشادر از هر یک چهار دانگ، زعفران دانگی، اشنان جامهشوی پنج درم، کوفته و بیخته با روغن یا سمین طلا کنند.

ضمادی: که خداوند فتق را سود دهد؛صنعت آن. جوز سرو و سعد و برگ مورد و مرزنگوش و مازو و اقاقیا و کندر و صمغ عربی و سداب خشک و مغاث و انزروت و گلنار و حضض و صبرو سریش و دم الاخوین و نانخواه و حب الغار کوفته و بیخته به سریشم ماهی یا به آب صمغ بسرشند و بسته دارند تا خود بیفتد. کودکان را مقل و مر به سرکه حل کنند و ببندند.

ضمادی: که آماس پستان را سود دهدبصنعت آن. نان گندم خشک کوفته و آرد جوو آرد باقلا و حلبه و خطمی کوفته از هر یک جزوی، زعفران نیم جزو به زردهآ تخم مرغ بسرشند.

ضمادی: که شیر زنان کمتر کند؛صنعت آن: اکلیلالملک کوفته و آرد جو و آرد باقلا و فودنه و سداب خشک کوفته، به درد سرکه بسرشند.

ضمادی: که نگذارد که پستان بزرگ شود؛صنعت آن: کندر و ودع سوخته از هر یک جزوی، آرد جو دو جزو به سرکه بسرشند و در ماهی سه یوم همچنین طلا کنند.

ضمادی: که اختناق رحم زایل کند؛صنعت آن: علک رومی و علکالبطم و سنبل از هر یک دو درم، فلفل و سلیخه و فودنه از هر یک پنج درم، اکلیل الملک پنج مثقال، روغن شبت و روغن سوسن از هر یک بیست ms098 درم، شاهدانه و عاقرقرحا از هر یک هفت درم، داروها کوفته و علک دو تا در روغن بگدازند و در یکدیگر بسرشندو شکم و ناف و کمرگاه بدان طلا کنند. نطول: که خداوند سرسام گرم راو کسی که خواب نیاید، مفید بود بصنعت آن: تخم کاهوو بنفشه از هر یک پنج درم، پوست خشخاش و گل سرخ و نیلوفرو تراشهآ کدوی تازه و بابونه از هر یک سه درم، در آب بپزند تا به نیمه آید و سر به بخار آن بدارند.

نطول صداع: بانونهآ رومی و اکلیل الملک از هریک ده درم، شبت و مرزنگوش از هریک شش درم، بپزند و سر به بخار آن بدارند.

نطول دیوانگان: بنفشهآ تازه و بنفشهآ خشک و نیلوفر و تخم خطمی و برگ بید و کشک جو و برگ کاهو و تراشهآ کدوی تازه و برگ عنبالثعلب و برگ خبازی و برگ بزرقطونا مساوی، سپستان فربه هشتاد عدد، خشخاش سفید و بابونه و گل سفید جملگی پخته کنند و یک وقیه روغن بنفشه به رویش ریزند؛ آن زمان که پالوده باشد، سربه بخار آن بدارند و بر سر می چکانند.

نطول صداع سودایی: بنفشه و نیلوفر و بابونه و اکلیل الملک و برگ سوسن و بادرنجبویه و کشک جوو سادج هندی و قرنفل، جملگی مساوی، کوفتنی کوفته و بیخته و سر به بخار آن و سر به آن بشویند.

نطول صداع بادناک: بابونه و اکلیلالملک و برگ کرفس و تخم بادیان و زیره و سعترو مرزنگوش و شبت و سداب، جمگلی بپزند و سر به بخار آن بدارند.

نطول صداع سرد و خشک: سرو پاچهآ بره و بابونه و حلبه و اکلیلالملک و شبت نیک پخته کنند و سر به آن بدارند.

دارویی که خون از بینی باز دارد: صنعت آن: قرطاس سوخته و پوست تخم مرغ سوخته و اقاقیاو مازوی سوخته و پوست انارترش و کندرو صدف سوخته و شادنج مغسول و کافور، بیخته بر عصارهآ بادروج به بینی در کشند.

دارویی که سدهآ بینی یگشایدصنعت آن: سبوس در سرکه بجوشانند و سر به آن دارند. نوع دیگر، به جهت خون بینی: سرگین حمار یا گاو در زمان که بیندازد بفشارند و آب آن به بینی کشند.

نوع دیگر، که سده بگشاید: باقلا به سرکه تر کنند و در آتش کنند.

نوع دیگر: گل سرخ و شکر سرخ به آتش اندازند و سر به آن دارند.

دارویی که درد گوش برد: افیون یک درم، شیاف ابیض سه درم، روغن گل چهار درم، خل الخمر سه درم، در یکدیگر بمالندو قطرهای به گوش چکانند؛ و جوانان و شراب خواره را شاید، پیران را نشاید.

دارویی که ریم از گوش آمدن باز دارد: انگبین هشت درم، خل الخمر هفت درم، زنگار دو درم، انگبین و سرکه بجوشانند تا به قوام آیدو زنگار سوده بر آب نشانندو به فتیله آلوده در

دارویی که درد گوش ببرد: زهرهآ گاو تازه ده درم، روغن خیری پنج درم، در یکدیگر بجوشانند تا تری زهره ببرد و روغن بماند، قطرهای در گوش میچکانند.

دارویی که ریم از گوش پای کند: دم ms100 الاخوین و صبر و انزروت و مر و کندر و خبثالحدید و زنگار از هر یک دو درم، کوفته، فتیله به انگبین آلوده کنند و دارو به آن پاشند و در گوش نهند.

دارویی که گرانی گوش ببرد: صنعت آن: خردل ابیض بکوبند و انجیر بشکافند و تخم عسل از وی دور کنند و بوره و قردمانا در آن بسرشند و به سان فتیله راست کنند و درگوش نهند.

نوع دیگر: تخم حنظل سه درم، بورهآ ارمنی یک درم، جند بیدستر و زراوند و افسنتین رومی از هر یک یک درم و نیم، فرفیون و قسط از هر یک یک درم کوفته به زهره گاو بسرشند و شیاف سازند. دروقت حاجت در روغن بادام تلخ حل کنند و به گوش چکانند.

دارویی که کرم گوش بکشد: برگ شفتالوی تازه کوفته و فشارده و آب فودنه و آب ترب از هر یک پنج درم، خربق سفید و بوره و سقمونیا و افسنتین و زراوند از هر یک درمی، بدان آبها بسرشند و خشک کنند و به وقت حاجت بسایند و به گوش چکانند. دارویی که سفیدی که بر ناخن افتد، ببرد: زرنیخ و شب یمانی و گوگرد از هر یک پک جزو، زفت رومی دو جزو، زفت در سرکه و انگبین بگدازند و دارو به آن بسرشند و طلا کنند و ببندند.

دارویی که پوستها که بر ناخن برخیزد، باز دارد:صنعت آن: مصطکی سه درم، در روغن گل بگدازند و دو درم نمک به آن بیامیزند و بر آن موضع نهند و ببندند.

دارویی که گرانی و سستی زبان ببرد: نشادر و فلفل و عاقرقرحا و خردل ابیض مساوی، کوفته و بیخته، هر روز چند بار به شیب زبان میمالد.

دارویی که دمیدگی دهان ببردصنعت آن: طباشیر و تخم گل و لسان الحمل و هلیلهآ زرد و گلنار و برگ زیتون و کزمازو و شب یمانی و شیاف مامیثا، کوفته و ms101 بیخته دردهان میافشانند.

دارویی که دهان سیاه شده باشد، پراکند: برگ زیتون و اقاقیا از هر یک ده درم، شب یمانی چهار درم، قلقطار چهار درم، بیخ سوسن سی درم، سعد هندی چهار درم، زعفران

نوع دیگر: سرمه و اقاقیا و مازو کوفته بیفشاند. اگر آب چشم رود: آب ms102 پیاز در چشم کشند. اگر درگوش آماس باشد: آب گشنیز و کافور در یکدیگر بسایند و به گوش چکانند. اگر شکم آسیب بگیرد: سیرپاک کرده درشیب شکم آسیب دودکند. اگر آسیب ریش شود، استخوان گاو سیاه بسوزانند و بسایند و بر او پاشند. اگرکسی ریش باشد: پوست انار و گشنیزخشک و مرو زرد چوبه وهلیلهآ سوخته بسایند با روغن گاو بمالند.

غرغره پزاینده: شیرهآ انجیر پنجاه درم، روغن گاو و انگبین از هر یک ده درم، در آب گرم به کار دارند.

نوع دیگر: فرود آمدن آب و دمعه باز داردبصنعت آن: شادنج مغسول و سرمه و سادج و سرطان بحری و توتیا و مس سوخته و صبر و زعفران از هر یک دو درم، فلفل و دارفلفل و نشادر از هر یک درمی، کوفته و سحق کرده به کار دارند.

توتیای غوره: که سلاق و موو جرب و سبل را سود دهدجنعت آن: توتیای کرمانی یک وقیه، زردچوبه نیم وقیه، هلیلهآ زرد و زنجبیل از هر یک پنج درم، دارفلفل و مامیران از هر یک دو درم و نیم، نمک هندی درمی، کوفته به آب غوره بپرورند، چند روز دیگر خشک کنند و سحق کنند.

توتیایی که در علت وردینج سود دارد: توتیای کرمانی و شنج سوخته از هر یک ده درم، شکر طبرزد سفید پنج درم، کوفته و سحق کرده به کار دارند؛ و اگر به جای شکر، نبات کنند، بهتر باشد. دارویی که در وردینج به کار دارند: انزروت و نشاسته و صمغ عربی و نبات مساوی کوفته و سحق کرده به کار دارند.

کحل الجواهر: سرمهآ اصفهانی وتوتیای هندی از هر یک ده درم، سرطان بحری و مروارید از هریک شش درم، مرقشیثا و مرجان و دهانهآ فرنگی و عقیق و شیح سوخته و ذهب و فضه و مامیران و فلفل ابیض و دارفلفل و اقلیمیا و روی سوخته و شادنج مغسول از هریک

توتیایی که وردینج را مفید بود: نبات و نشاسته از هر یک درمی، کف دریا نیم درم، به کار دارند.

ذرور نیمانیم: که در همهآ انواع رمد سودایی سود دارد بصنعت آن: ms105 ذرور ملکایا که ذکر رفت نیم درم، ذرور اصفر که ذکر خواهد رفت نیم درم، با یکدیگر آمیخته به کار دارند.

ذرور اصفر: انزروت هشت درم، شیاف مامیثای رهبانی دو درم، صبر و افتیمون و نشاسته و تخم گل از هر یک نیم درم، زعفران سه درم، مرصافی دانگی و نیم. داروی مغسل: به جهت علت جرب به کار دارند: صبر سوخته جزوی، نشادر نیم جزو، انگبین مصفی دو وزن.

داروی طرحماطیقان: کمنه وجرب و سبل واسترخا را مفید باشد؛ صنعت آن: شادنج مغسول دوازده درم، زنگار پنج درم، قلقطار سوخته پنج درم، مس سوخته چهار درم، صمغ دو درم، افیون و زعفران از هریک درمی، با شراب کهن یا به آب بادیان بسرشند و شیاف کنند و در وقت حاجت به آب بادیان می مالند و میکشند.

داروی مغسل، نوع دیگر: سرمهآ اصفهانی مغسول و قلیمیا و زراوند از هر یک بیست درم، مس سوخته چهار درم، صبر دو درم، مرو اقاقیا از هر یک دو درم، افیون درمی، کوفته و بیخته، به سفیدهآ تخم مرغ و قدری انگبین بسرشند و شیاف سازند. در وقت حاجت به شیر زنان بمالند و به کار دارند.

داروی ابیض: که در اول رمد به کار برند: قلیمیای سیم و اسفیداج و صبر از هر یک دو درم، گل ابیض تازه شصت درم، نشاسته سی درم، افیون ده درم، کتیرا بیست درم، صمغ عربی چهل درم، کوفته و سحق کرده، به آب بادیان شیاف سازند تا به وقت حاجت به کار آید. کحل اصفر: که دمعه باز دارد: زعفران مثقالی، کافور نیم دانگ، نرم سوده به کار دارند. نوع دیگر: که دمعه باز دارد و عضلههای چشم را قوت دهدبصنعت آن: توتیا هشت درم، سرمه درمی، شادنج مغسول یک درم و نیم، قلیمیای زر چهار درم، کوفته و سحق کرده، به آب هلیلهآ زرد و آب غوره و آب سماق و قدری آب ms106 مورد بپزند و خشک کنند، دیگر بار سحق کنند.

نوع دیگر: هلیلهآ زرد شش درم، آلوی سیاه سی دانه، خرمای هندی بیست درم، شاهترج هفت درم، سپستان فربه، پخته و پالوده، پانزده درم شیر خشت در آن حل کنند و باز خورند.

نوع دیگر، به جهت معتدل مزاج: هلیلهآ زرد و سیاه و کابلی از هر یک پنج درم، بنفشه و گل سرخ از هر یک پنج درم، شاهترج و سنای مکی و مویز منقی سی دانه، تخم کشوث و انیسون و بادیان از هر یک دو درم، برگ کرفس و برگ عناب و برگ عنبالثعلب از هر یک پانزده درم، فلوس خیار چنبر ده درم، غاریقون نیم درم، تربد نیم مثقال، سقمونیا نیم دانگ، ترکیب کنند و فرو برند و جلاب از عقب باز خورند.

نوع دیگر: سوداو بلغم را سود داردبصنعت آن: هلیلهآ سیاه و زرد و کابلی و بلیله از هریک سه درم، افسنتین چهار درم، اسطوخودوس سه درم، افتیمون هفت درم، سنای مکی پنج درم، آلوی سیاه و مویز منقی از هر یک سی دانه، به جلآب بازخورند.

[نوع دیگر]1: غاریقون نیم درم، تخم حنظل و نمک هندی و صبراز هریک دانگی و نیم، حب سازند و فرو برند و جلاب از عقب بازخورند.

مطبوخ افسنتین: خداوند ms107 معدة گرم و ضعف را سود دهد و معده را پاک کند بصنعت آن. افسنتین رومی پنج درم، گل سرخ تازه دو مثقال، خرمای هندی بیست درم، ترنجبین درآن حل کنند، به یک درم ایارهآ فیقرا حب سازند و فرو برند و جلآب از عقب بازخورند.

مطبوخ افتیمون: خداوند مالیخولیا و قوبا و جرب و بهق را سود دهدبصنعت آن: هلیله سیاه و کابلی از هر یک پنج درم، بسفایج فستقی چهار درم، افتیمون هفت درم، سنای مکی پنج درم، اسطوخودوس پنج درم، تربد نیم درم، کوفته، سه درم لسان الثور و بادرنجبویه و غافث از هر یک چهار درم، مویز منقی سی دانه، تخم فرنجمشک و انیسون از هریک دو درم، غاریقون یک درم، به پشت غربال ببیزند و با قدری عسل بسرشند و سی درم شکر در جلاب حل کنند با غاریقون و بازخورند.

مطبوخ خیار چنبر: اخلاط سوخته فرود آورد؛صنعت آن: هلیلهآ زرد هفت درم، خرمای هندی پانزده درم، عناب و آلوی سیاه و مویز منقی از هر یک سی دانه، گل سرخ و بنفشه سه درم، نعنا سه شاخ، پخته و پالوده، بیست درم فلوس خیار چنبر، پانزده درم شکر در آن حل کنند و بازخورند.

مطبوخ سورنجان: جهت درد مفاصل نافع بود: هلیلهآ زرد و کابلی از هر یک پنج درم، شاهترج هفت درم، سنای مکی پنج درم، تخم کرفس و بادیان و انیسون و سورنجان و مصطکی و اسارون و بوزیدان و ماهی زهره از هر یک دو درم، پخته و پالوده، سی درم ترنجبین در آن حل کنند و بازخورند، ایارهآ فیقرا یک درم، تربد ابیض چهار دانگ، غاریقون دو دانگ، حب سازند و فرو برند و جلآب از عقب بازخورند.

مطبوخ قنطوریون: قنطوریون باریک سه درم، تربد و بسفایج فستقی نیم کوفته از هر یک سه درم، مویز منقی چهل درم، پخته و پالوده، یک مثقال ایاره فیقرا فرو برند و جلاب ms108 از عقب بازخورند، [آب]1 فرود آمدن از چشم باز دارد.

نقیع هلیله: خداوند درد سر گرم را سود دهدبصنعت آن: هلیلهآ زرد کوفته ده درم، آب آلوی سیاه صد درم، در هاون چندان بمالند که آب آلو قوت هلیله بستاند، و اگربه عوض آب آلو، خرمای هندی کنند، شاید؛ با بیست درم جلآب بازخورند.

نقیع الفواکه: مسهل صفرا بود: هلیلهآ زرد کوفته ده درم، آلوی سیاه بیست درم، سپستان

جهت صرع و فرود آمدن حیض: زراوند طویل و مدحرج و قنطوریون باریک از هر یک سه درم در افزایند.

جهت سنگ گرده: عنبالثعلب و پرسیاوشان از هر یک چهار درم، تخم خربزه نیم درم، کوفته، دو درم انجیر خشک، ده عدد اسبغول و قنطوریون سه درم در افزایند.

از جهت نقرس: پوست حنظل و شیطرج و قنطوریون و نانخواه و سورنجان و بوزیدان و ماهی زهره از هر یک پنج درم در افزایند.

شراب اصول: بسفایج نیم کوفته سه درم، بیخ مهک نیم درم، پوست بیخ رازیانه ده درم، پوست بیخ کبر پانزده درم، راسن نیم کوفته هفت درم، سیسالیوس پنج درم، عاقرقرحا و

حقنه: که خداوند قولنج بلغمی را و خداوند درد پشت و سرین و بادهای غلیظ را مفید بود بصنعت آن: حلبه و تخم کتان و قنطوریون و بابونهآ خشک و خطمی از هر یک یک کف، انجیر سه عدد، سبوس گندم دو کف، عناب و سپستان از هریک سی دانه، برگ کلم و چغندرو سداب از هر یک دستجهای، سکبینج و مقل و جاوشیر از هر یک سه درم، مغز تخم معصفر کوفته بیست درم، پخته و پالوده، چنان چه رسم است، و یک درم نمک هندی، دو دانگ تخم حنظل و بیست درم آبکامه و بیست درم شکر سرخ، ترکیب کنند و به کار دارند. حقنهآ تیز و تند: قولنج که از بلغم سرد بود و باد غلیظ بگشاید بصنعت آن: تخم کرفس و تخم بادیان و انیسون و تخم شبت از هر یک چهار درم، در دو من آب بپزند تا دو بهر برود و بپالایند و هفت درم بوره و بیست درم شکر سرخ و ده درم روغن شیره برافکنند و به کار برند. حقنهآ تیز: که خداوند سرسام سرد را سود دهد؛صنعت آن: تخم حنظل و افتیمون و بسفایج از هر یک ده درم، پودنهآ کوهی یک کف، بپزند و بپالایند و بیست درم شکر سرخ و روغن بابونه اضافه کنند.

حقنه: که ریش روده و اسهال صفرایی را باز فرود آرد؛ صنعت آن. برگ خرفه و آب لسانالحمل از هر یک دو وقیه، تخم مرغ یک عدد به روغن گل آمیخته، قرطاس سوخته یک درم، اقاقیانیم درم، ms111 دم الاخوین چهار دانگ، اسفیداج یک درم، کهربا و بسد وگل مختوم از هر

حقنه: که قروح امعا را و اسهال را سود دارد؛صنعت آن: کشک جو و برنج شسته و پیه گردهآ بز از هر یک پنج درم، اسپرزه1 پخته و پالوده، اسفیداج و نشاسته و اقاقیا و گلنار از هر یک نیم درم، زعفران و شیاف ابیض از هریک یک درم، زردهآ تخم مرغ یک عدد، به روغن گل حل کنند و در آن مطبوخ بیامیزند و به کار دارند، مفید باشد.

روغن قسط کوچی: نافع بود سردی جگرو معده چون بیاشامند، محلی که موی رفته باشد باز آرد و چون طلاکند اعصاب محکم کند بصنعت آن: قسط تلخ صد درم، مربای جوز چهل مثقال، سلیخه شش درم و نیم، کوفته، در شراب کهن خوسانند یک شبانهروز، بجوشانند و بپالایند و سه چهار یک روغن زیت به رویش کنند و بجوشانند تا آب رود ms112 و روغن بماند.

روغن حبةالسودا: فالج و لقوه و تشنج را سود دهدبصنعت آن: سیاه دانه و مغز بادام تلخ، مساوی کوفته و نرم کرده، مثال بادام، روغن از آن بکشند.

روغن افسنتین: معده و همهآ اندام را قوت دهد؛صنعت آن: روغن زیت با روغن بادام تلخ نیم من، افسنتین رومی تازه دو سیر و نیم، در شیشه کنند و چهل روز در آفتاب نهند.

روغن فرفیون: همه دردی که از سردی بود زایل گرداند و فالج و استرخا را سود دهد؛

روغن سوسن: سردی و اختناق رحم را سود دهد و گرده و مثانهآ سرد راگرم کند بصنعت آن: سلیخه و قسط و حب بلسان از هر یک ده درم، قرفه و قرنفل از هر یک ده درم، مصطکی پنج درم، گل سوسن سی عدد زردی از وی جدا کرده و داروها کوفته در شیشه کنند با نیم من روغن کنجد و نزدیک آفتاب بنهند چهل روز.

روغن بید انجیر: فالج و لقوه و سدهآ جگر و سپرز و قولنج را سود دهدبصنعت آن: نانخواه و سعتر و فودنه و تخم کرفس و بادیان و انیسون و مصطکی و اسارون از هر یک بیست درم، بیخ کرفس و بیخ بادیان و بیخ اذخر و بیخ سوسن و راسن از هر یک پنج درم، سکبینج و جاوشیر از هر یک سه درم، زنجبیل و دار چینی و کبابه و قاقله و خیربوا و دارفلفل و جوزیوا و بسباسه و شونیز و قسط ms113 و کرویا از هر یک چهار درم، زرنباد و درونج عقربی از هر یک سه درم، همه نیم کوفته بخوسانند یک شبانهروز، روز دیگر بجوشانند و بمالند و بپالایند و با صد و پنجاه درم روغن بید انجیر در دیگ کنند و بجوشانند تا روغن بماند.

روغن بید انجیر: مسهل بلغم بود، اعصاب از رطوبت پاک کند و در حقنهها استعمال کنند بصنعت آن: کنه تخم بریان کنند و خرد بکوبند و به آب میجوشانند و کف بر میدارند تا چندان که زرد و صافی بماند و آن آب بریزند و کفها در دیگ کنند و بجوشانند که روغن صافی پیدا میشود.

روغن ترب: مانند روغن زیت بود و گرمتراز روغن بید انجیر باشد، نافع بود درد گوشی را که سبب آن سردی باشد؛صنعت آن: ترب سه جزو، روغن کنجد یک جزو، به آتش نرم بجوشاند تا آب برود و روغن بماند.

روغن حسک: عسرالبول را عظیم نافع بود بصنعت آن: حسک ده درم، زنجبیل چهار درم، در یکدیگر نیم کوفته کنند و بجوشانند و بپالایند و یک چهار یک روغن کنجد به رویش کنند.

روغن کدو: سرسام و مالیخولیا را نافع بود، بوییدن و مالیدن: کدوی تازه بستانند و پوست او بخراشند و آب آن بگیرند پنج من و یک من روغن کنجد اضافه کنند و بجوشانند تا آب

روغن مورد: موی را نگاه دارد و آنچه ریخته باشد، باز آیدبصنعت آن: آب برگ مورد بگیرند با سه جزو روغن کنجد بجوشانند به آتش آهسته تا نزدیک آن که آب برود و قدری لادن در اندازند تا بگدازد و فرو گیرند.

روغنی که موی را نگاه دارد: مازو و هلیلهآ کابلی و برگ مورد از هر یک جزوی، همه در شراب ریحان خوسانند یک شبانهروز، روز دیگر بجوشانند و صافی کنندو نیم چندان روغن کنجد برافکنند و بجوشانند تا نزدیک که شراب برود و روغن بماند و از هر نیم من روغن ده درم لادن برافکنند، چنان که رفت.

روغن آبی: معده را قوت دهد و عرق آمدن باز دارد و اگر به کشکاب اندازند و بخورند نفع بینند و اسهال بازیندد، صنعت آن: آب به و آب مورد یک جزو، روغن گل یک جزو، بیامیزند و بجوشانند.

روغن مازریون: که در استسقا به کار برندصنعت آن، برگ مازو یک چهار یک در سه من

روغن بنفشه: سرد و تر بود، بر چرب مالیدن سود کند و صلابت مفاصل بنشاند و دفع بی خوابی کند بصنعت آن: مغز بادام شیرین که هیچ تلخ نباشد سفید کنند و نیمه کنند و خشک کنند و هر دو من بادام، یک من بید مشک در اندازند یک هفته و بعد از آن از بید مشک جدا کنند و چهار نوبت بنفشهآ تازه که هیچ علف نباشد به رویش کنند و چند روز در شیب جامهآ خواب نهند و بعد از آن معلق در آویزند تا هشتاد روز بگذرد و روغن از او بکشند و بنفشه نگاه دارند که به کارها میآید.

روغن گل بادام: معتدل بود در برودت و گویند سرد بود و سودمند بود حرارت دماغ را و فهم بیفزاید و اسهال مراری باز بندد بصنعت آن. مغز بادام ابیض کنند و خشک کنندو هرده من بادام سه من برگگل سرخ اضافه کنند و در کیسه کنند تا نیک بوی گل بگیردو هر چند روزدر دست میگردانند تاگل خراب نشود. روغن بادام را به دستوری که مشهور است، روغن حنا برگ یک چهار یک در دو من آب بپزند تا باز نیم من آید و بپالایند و یک چهار یک روغن کنجد اضافه کنند و بجوشانند.

روغن سیب: آفتابی گیرند.

روغن سورنجان: مفاصل را سود دهد: گل سورنجان درشیشه کنند و روغن به رویش کنند و در آفتاب بیاویزند و اگر گل سورنجان نباشد بیست درم سورنجان و ده درم قصبالذ ریره، کوفته، یک شبانه روز بجوشانند و روز دیگر بجوشانند و بپالایند و یک چهار یک روغن کنجد اضافه کنند، چنان چه ذکر رفت؛ و اگر روغن گل بکنند، صواب باشد.

روغن گراث: ناسور را گرم کند و بواسیر را مفید بود.

روغن آجر: آب ms116 گندنا یک من، روغن کنجد نیم من، در یکدیگر بجوشانند و ده درم مقل اول در آب کنند تا حل شود و بعد از آن بجوشانند که آن را دهن المبارک خوانند و خواص بسیار دارد و گرم تراز نفت سفید بود و لطیفترو هر امراضی که سبب آن سردی باشد، دفع کند و به جهت سم عقرب و کسی که افیون و بزرالبنج خورده باشد سود دهد؛صنعت آن: بستانند آجر سرخ نو و بادام بادام کنند و در میان آتش اندازند تا سرخ شود و به آنبر بیرون می آورند و در میان روغن زیت اندازند. بعد از آن بیرون آورند و زمانی رها کنند تا روغن از

روغن جو و گندم و زردهآ تخم مرغ: چنین گیرند: زردهآ تخم مرغ بریان کرده و در دست بمالند و هر ده زرده یک مثقال نوشادر سوده در آن پاشند و در شیشه کنند. روغن لادن: موی دراز کند و سیاه: سادج و حماما و حضض هر یک پنج درم، لادن سه درم، آمله پنج درم، کوفته، در سه رطل آب بجوشانند تا باز نیم آید و با چهار یکی روغن کنجد بجوشانند و اول سه مرتبه به آب کنجد و چغندرمیشویند و روغن میمالند.

روغنی که ناسور را به صلاح میآورد: مغز ساق گاو و پیه مرغ و کوهان شترو روغن گل مساوی در یکدیگر بگدازند و با قدری موم صافی در هاون کنند و با قدری افیون نیک نیک میمالند تا مرهم شود و به کار دارند، امید که نافع بود.

مرهم شادنج: جهت بواسیر و شقاق مقعد سود داردبصنعت آن: روغن ms117 بنفشه و روغن گل بادام از هر یک ده درم، عصاره لحیة التیس و طین رومی و طین ارمنی و شادنج مغسول از هریک سه درم، افیون نیم مثقال، موم ابیض پنج درم، زعفران درمی، سفیداج دو درم، موم با روغنها بگدازند و افیون در شیر زنان خوسانند و در هاون نیک بمالند. مرهم شحوم: که همان خواص دارد بصنعت آن: پیه بط و پیه مرغ و پیه گرده و پیه کبوترو مغز گاو و کوهان شتر مجموع بگدازند و روغن آن بردارند و قدری افیون و قدری خون کبوتر، که در هاون نیک بمالند.

مرهم کافور: طرقیدن لب و مقعد و سوختگی و سوزش ناسور را سود دهدبصنعت آن: مرداسنگ سفید و سفیداب ارزیز در روغن گل بگدازند و در هاون کنند با یک سفیدهآ تخم مرغ و در یکدیگر بمالند.

مرهم داخلیون: آماس را نرم کند و ریشها پخته کند؛ صنعت آن. مرداسنگ زرد پنج استیر چون سرمه سایند، روغن زیت یک چهار یک در پاتیله کنند و مرداسنگ بجوشانند تا رنگ بگرداند و لعاب کتان و لعاب اسفیوش و اقاقیا و خطمی از هر یک چهار درم، در پاتیله کنند بر سر روغن و مرداسنگ به آتش آهسته میجوشانند تا جملگی مهرا پذیرد و در هاون بمالند.

مرهم دشلیخی: که به تازی مرهم الرسل گویند، این مرهم دوازده اجزا است، دوازده پیغمبر ساختهاند. آماس های سخت، نرم کند و خنازیر و ناسور را به صلاح آورد بصنعت آن. مقل سه جزو، اشق پنج جزو، جاوشیر و اذخرو کندر سه جزو، مرو هیرزما1 از هریک دو جزو، موم صافی بیست جزو، مرداسنگ چهار جزو، ایرسا بیست و چهار جزو، زنگار دو

مرهم رویاننده: مرداسنگ وقیهای، روغن زیت سه وقیه، کندر و پرز و دم الاخوین و انزروت، سوده، و باقی در روغن زیت بگدازند و در هاون بمالند. مرهم سرنج: در سرطان و خنازیر سود دهدصتعت آن: مرداسنگ پنج درم، علکالبطم و سرنج از هر یک شش درم، در آن چه توان سحق کرد2 و آن چه نتوان کرد در روغن زیت یا روغن گل بگدازند و بمالند. مرهم سیاه: گوشت مرده ببرد و گوشت نو بیاورد صنعت آن: مرداسنگ نیم رطل، روغن زیت نیم من، موم ریع رطلی، زفت بیست درم، علکالبطم پنج درم، مقل پنج درم، زفت و علک بگدازند و مرداسنگ سوده در افکنند، و اما مقل باید خوسانید. مرهم توتیا: ریشهای قضیب و هر ریش که در اسافل بدن باشد، سود دهد بصنعت آن: موم زرد بیست درم، روغن گل پنجاه درم، توتیا بیست درم، سوده، موم روغن بگدازند و توتیا بر آن افشانند.

مرهم سلطانی: مرداسنگ و زرد چوبه و انزروت و راتیانه و چشمک از هر یک سه درم، صبر درمی و نیم، موم نو بیست درم، روغن چندان که کفاف باشد.

مرهم مصری: به جهت ریش گوش که ریم آید، سود دهدبصنعت آن: سرکه هفت درم، انگبین هشت درم، بجوشانند تا سرکه برود و یک درم زنگار سوده در ms119 آن پاشند.

مرهم سوختگی: مرداسنگ و خبثالفضه و اسفیداج و اقلیمیا و آهک مغسول و روغن گل و سفیدهآ تخم مرغ در یکدیگر بمالند، چنان چه رسم است؛صنعت آن: زفت ده درم، انزروت دو درم، زنگار سه درم، زرد چوبه مثقالی، موم چهار مثقال، روغن گوسفند پانزده درم، زهرهآ گاو دو مثقال، مرهم سازند.

مرهم خل: گوشت برویاند و ریش خشک کندبصنعت آن: مرداسنگ ده درم، کوفته و بیخته، با چهل درم پیه و روغن زیت و دو درم زرد چوبه و اسفیداج پنج درم، توتیا پنج درم، نیک بمالند و مرهم سازند.

مرهمی که خنازیر نرم کند: آرد باقلا و جو و پیه بط و بیخ حنظل و بیخ سوسن و شب یمانی از هر یک جزوی، زفت نیم جزو، زفت و پیه در روغن زیت بگدازند و داروها با آن حل کند و مرهم سازند، امید که نافع باشد.

سکنجبین، اشربه2، لعوقات، مربیات، جوارشات، معاجین، تریاقات، اطریفلات، مفرحات، اقراص، حبوبات، سفوفات، ایارجات، شیاف، طلاها، داروهای، غرغره، داروهای چشم، مطبوخات، روغنها، مرهمها.

صفت دواءالملوک: که جهت سکندر رومی ساختهاند: بگیرند پوست هلیله و بلیله و آمله و هلیلهآ سیاه از هر یکی سی و شش مثقال، سیاه دانه بیست و چهار مثقال، فلفل گرد و فلفل دراز و پلپلمویه و زنجبیل از هر یک دوازده مثقال، کبابهآ چینی و بلادر سر از وی دور کرده از هر یکی شش مثقال، نارمشک و قاقلهآ صغارو مشک زمین از هر یکی جدا جدا دو مثقال بکوبند، بیاورند سیصد مثقال فانید یعنی شکر سفید خوب و در دیگ رویین یا سنگین کنند و قدری آب بر آن ریزند و در زیر آن آتش نرم کنند، چنان که شکر بگدازد و بعد از آن داروها را کوفته و بیخته در وی اندازند و خوب بیامیزند و به عدد روزها از سال هر روز بامداد به ناشتا از آن یک ms120 غلوله بخورد و قدری آب شیر گرم از پس آن بخورد؛ و هر که بر خوردن این معجون مداومت نماید در ماه اول موی سفید شدهآ او اعادت کند که سیاه شود و آنچه سیاه باشد سفید نشود؛ و در ماه دوم روشنایی چشم او زیاده شود؛ و در ماه سیم زبان او در فصاحت زیاده شود و در هر عضو او که خللی [باشد]3 به اصلاح آید؛ و در ماه چهارم رگهای او گشاده گردد و گوشت او سخت شود و درد شانه به اصلاح آورد؛ و در ماه پنجم به کلی غم اندوه از دل برود و عیش خوش گردد؛ و در ماه ششم عقل او زیادت کند و حفظ او زیادت گردد؛ و در ماه هفتم علت بواسیر و جذام و نقرس و برص از او برود؛ و در ماه هشتم دنبل هاو باد که درتن او باشد به کلی دفع شود؛ و در ماه نهم هرچه بشنود یاد گیردو فراموش

ترکیب فخرالسرور: فلفل یک سیر، دارفلفل یک سیر، دارچین یک سیر، زنجبیل یک سیر، سادج یک سیر، زعفران یک سیر، مصطکی یک سیر، مشک سه غلوله، نارجیل یک سیر، چوب فرنگ ده سیر، سنبل1 یک من.

[تمت]2.

خواص الأشياء

خواص الأشياء

نبذة عن الكتاب

الفهرس