1 خداوندا در توفیق بگشای %~% نظامی را ره تحقیق بنمای

2 دلی ده کو یقینت را بشاید %~% زبانی کافرینت را سراید

3 مده ناخوب را بر خاطرم راه %~% بدار از ناپسندم دست کوتاه

4 درونم را به نور خود برافروز %~% زبانم را ثنای خود در آموز

5 به داودی دلم را تازه گردان %~% زبورم را بلند آوازه گردان

6 عروسی را که پروردم به جانش %~% مبارک روی گردان در جهانش

7 چنان کز خواندنش فرخ شود رای %~% ز مشک افشاندش خلخ شود جای

8 سوادش دیده را پر نور دارد %~% سماعش مغز را معمور دارد

9 مفرح نامه دلهاش خوانند %~% کلید بند مشکل هاش دانند

10 معانی را بدو ده سربلندی %~% سعادت را بدو کن نقش‌بندی

11 به چشم شاه شیرین کن جمالش %~% که خود بر نام شیرینست فالش

12 نسیمی از عنایت یار او کن %~% ز فیضت قطره‌ای در کار او کن

13 چو فیاض عنایت کرد یاری %~% بیارای کان معنی تا چه داری

1 به نام آنکه هستی نام ازو یافت %~% فلک جنبش زمین آرام ازو یافت

2 خدائی کافرینش در سجودش %~% گواهی مطلق آمد بر وجودش

3 تعالی الله یکی بی مثل و مانند %~% که خوانندش خداوندان خداوند

4 فلک بر پای دارو انجم افروز %~% خرد را بی‌میانجی حکمت آموز

5 جواهر بخش فکرتهای باریک %~% به روز آرنده شب‌های تاریک

6 غم و شادی نگار و بیم و امید %~% شب و روز آفرین و ماه و خورشید

7 نگه دارنده بالا و پستی %~% گوا بر هستی او جمله هستی

8 وجودش بر همه موجود قاهر %~% نشانش بر همه بیننده ظاهر

9 کواکب را به قدرت کارفرمای %~% طبایع را به صنعت گوهر آرای

10 مراد دیده باریک بینان %~% انیس خاطر خلوت نشینان

11 خداوندی که چون نامش بخوانی %~% نیابی در جوابش لن ترانی

12 نیاید پادشاهی زوت بهتر %~% ورا کن بندگی هم اوت بهتر

13 ورای هر چه ms001 در گیتی اساسیست %~% برون از هر چه در فکرت قیاسیست

14 به جستجوی او بر بام افلاک %~% دریده وهم را نعلین ادراک

15 خرد در جستنش هشیار برخاست %~% چو دانستش نمی‌داند چپ از راست

16 شناسائیش بر کس نیست دشوار %~% ولیکن هم به حیرت می‌کشد کار

17 نظر دیدش چو نقش خویش برداشت %~% پس انگاهی حجاب از پیش برداشت

18 مبرا حکمش از زودی و دیری %~% منزه ذاتش از بالا و زیری

19 حروف کاینات ار بازجوئی %~% همه در تست و تو در لوح اوئی

20 چو گل صدپاره کن خود را درین باغ %~% که نتوان تندرست آمد بدین داغ

21 تو زانجا آمدی کاین جا دویدی %~% ازین جا در گذر کانجا رسیدی

22 ترازوی همه ایزدشناسی %~% چه باشد جز دلیلی یا قیاسی

23 قیاس عقل تا آنجاست بر کار %~% که صانع را دلیل آید پدیدار

24 مده اندیشه را زین پیشتر راه %~% که یا کوه آیدت در پیش یا چاه

25 چو دانستی که معبودی ترا هست %~% بدار از جستجوی چون و چه دست

26 زهر شمعی که جوئی روشنائی %~% به وحدانیتش یابی گوائی

27 گه از خاکی چو گل رنگی برآرد %~% گه از آبی چو ما نقشی نگارد

28 خرد بخشید تا او را شناسیم %~% بصارت داد تا هم زو هراسیم

29 فکند از هیئت نه حرف افلاک %~% رقوم هندسی بر تخته خاک

30 نبات روح را آب از جگر داد %~% چراغ عقل را پیه از بصر داد

31 جهت را شش گریبان در سر افکند %~% زمین را چار گوهر در برافکند

32 چنان کرد آفرینش را به آغاز %~% که پی بردن نداند کس بدان راز

33 چنانش در نورد آرد سرانجام %~% که نتواند زدن فکرت در آن گام

34 نشاید باز جست از خود خدائی %~% خدائی برتر است از کدخدائی

35 بفرساید همه فرسودنیها %~% همو قادر بود بر بودنیها

36 چو بخشاینده و بخشنده جود %~% نخستین مایه‌ها ms002 را کرد موجود

37 بهر مایه نشانی از اخلاص %~% که او را در عمل کاری بود خاص

38 یکی را داد بخشش تا رساند %~% یکی را کرد ممسک تا ستاند

39 نه بخشنده خبر دارد ز دادن %~% نه آنکس کو پذیرفت از نهادن

40 نه آتش را خبر کو هست سوزان %~% نه آب آگه که هست از جان فروزان

41 خداوندیش با کس مشترک نیست %~% همه حمال فرمانند و شک نیست

42 کرا زهره ز حمالان راهش %~% که تخلیطی کند در بارگاهش

43 بسنجد خاک و موئی بر ندارد %~% بیارد باد و بوئی بر ندارد

44 زهی قدرت که در حیرت فزودن %~% چنین ترتیب‌ها داند نمودن

1 خبر داری که سیاحان افلاک %~% چرا گردند گرد مرکز خاک

2 در این محرابگه معبودشان کیست %~% وزین آمد شدن مقصودشان چیست

3 چه می‌خواهند ازین محمل کشیدن %~% چه می‌جویند ازین منزل بریدن

4 چرا این ثابت است آن منقلب نام %~% که گفت این را به جنب آن را بیارام

5 قبا بسته چو گل در تازه روئی %~% پرستش را کمر بستند گوئی

6 مرا حیرت بر آن آورد صدبار %~% که بندم در چنین بتخانه زنار

7 ولی چون کردحیرت تیزگامی %~% عنایت بانگ بر زد کای نظامی

8 مشو فتنه برین بتها که هستند %~% که این بتها نه خود را می‌پرستند

9 همه هستند سرگردان چو پرگار %~% پدید آرنده خود را طلبکار

10 تو نیز آخر هم از دست بلندی %~% چرا بتخانه‌ای را در نبندی

11 چو ابراهیم بابت عشق میباز %~% ولی بتخانه را از بت بپرداز

12 نظر بر بت نهی صورت پرستی %~% قدم بر بت نهی رفتی و رستی

13 نموداری که از مه تا به ماهیست %~% طلسمی بر سر گنج الهیست

14 طلسم بسته را با رنج‌یابی %~% چو بگشائی بزیرش گنج یابی

15 طبایع را یکایک میل در کش %~% بدین خوبی خرد را نیل در کش

16 مبین در نقش گردون ms003 کان خیالست %~% گشودن بند این مشکل محالست

17 مرا بر سر گردون رهبری نیست %~% جز آن کاین نقش دانم سرسری نیست

18 اگر دانستنی بودی خود این راز %~% یکی زین نقش‌ها در دادی آواز

19 ازین گردنده گنبدهای پرنور %~% بجز گردش چه شاید دیدن از دور

20 درست آن شد که این گردش به کاریست %~% درین گردندگی هم اختیاریست

21 بلی در طبع هر داننده‌ای هست %~% که با گردنده گرداننده‌ای هست

22 از آن چرخه که گرداند زن پیر %~% قیاس چرخ گردنده همان گیر

23 اگر چه از خلل یابی درستش %~% نگردد تا نگردانی نخستش

24 چو گرداند ورا دست خردمند %~% بدان گردش بماند ساعتی چند

25 همیدون دور گردون زین قیاسست %~% شناسد هر که او گردون شناسست

26 اگر نارد نمودار خدائی %~% در اصطرلاب فکرت روشنائی

27 نه ز ابرو جستن آید نامه نو %~% نه از آثار ناخن جامه تو

28 بدو جوئی بیابی از شبه نور %~% نیابی چون نه زو جوئی ز مه نور

29 ز هر نقشی که بنمود او جمالی %~% گرفتند اختران زان نقش فالی

30 یکی ده دانه جو محراب کرده %~% یکی سنگی دو اصطرلاب کرده

31 ز گردشهای این چرخ سبک رو %~% همان آید کزان سنگ و از آن جو

32 مگو ز ارکان پدید آیند مردم %~% چنان کار کان پدید آیند از انجم

33 که قدرت را حوالت کرده باشی %~% حوالت را به آلت کرده باشی

34 اگر تکوین به آلت شد حوالت %~% چه آلت بود در تکوین آلت

35 اگر چه آب و خاک و باد و آتش %~% کنند آمد شدی با یکدیگر خوش

36 همی تا زو خط فرمان نیاید %~% به شخص هیچ پیکر جان نیاید

37 نه هرک ایزدپرست ایزد پرستد %~% چو خود را قبله سازد خود پرستد

38 ز خود برگشتن است ایزد پرستی %~% ندارد روز با شب هم نشستی

39 خدا از عابدان آن را گزیند %~% که در ms004 راه خدا خود را نبیند

40 نظامی جام وصل آنگه کنی نوش %~% که بر یادش کنی خود را فراموش

1 خدایا چون گل ما را سرشتی %~% وثیقت نامه‌ای بر ما نوشتی

2 به ما بر خدمت خود عرض کردی %~% جزای آن به خود بر فرض کردی

3 چو ما با ضعف خود دربند آنیم %~% که بگزاریم خدمت تا توانیم

4 تو با چندان عنایت‌ها که داری %~% ضعیفان را کجا ضایع گذاری

5 بدین امیدهای شاخ در شاخ %~% کرم‌های تو ما را کرد گستاخ

6 و گرنه ما کدامین خاک باشیم %~% که از دیوار تو رنگی تراشیم

7 خلاصی ده که روی از خود بتابیم %~% به خدمت کردنت توفیق یابیم

8 ز ما خود خدمتی شایسته ناید %~% که شادروان عزت را بشاید

9 ولی چون بندگیمان گوشه گیر است %~% ز خدمت بندگان را ناگزیر است

10 اگر خواهی به ما خط در کشیدن %~% ز فرمانت که یارد سر کشیدن

11 و گر گردی ز مشتی خاک خشنود %~% ترا نبود زیان ما را بود سود

12 در آن ساعت که مامانیم و هوئی %~% ز بخشایش فرو مگذار موئی

13 بیامرز از عطای خویش ما را %~% کرامت کن لقای خویش ما را

14 من آن خاکم که مغزم دانه تست %~% بدین شمعی دلم پروانه تست

15 توئی کاول ز خاکم آفریدی %~% به فضلم زافرینش بر گزیدی

16 چو روی افروختی چشمم برافروز %~% چو نعمت دادیم شکرم در آموز

17 به سختی صبر ده تا پای دارم %~% در آسانی مکن فرموش کارم

18 شناسا کن به حکمتهای خویشم %~% برافکن برقع غفلت ز پیشم

19 هدایت را ز من پرواز مستان %~% چو اول دادی آخر باز مستان

20 به تقصیری که از حد بیش کردم %~% خجالت را شفیع خویش کردم

21 بهر سهوی که در گفتارم افتد %~% قلم در کش کزین بسیارم افتد

22 رهی دارم بهفتاد و دو هنجار %~% از آن یکره گل و ms005 هفتاد و دوخار

23 عقیدم را در آن ره کش عماری %~% که هست آن راه راه رستگاری

24 تو را جویم ز هر نقشی که دانم %~% تو مقصودی ز هر حرفی که خوانم

25 ز سرگردانی تست اینکه پیوست %~% بهر نااهل و اهلی می‌زنم دست

26 بعزم خدمتت برداشتم پای %~% گر از ره یاوه گشتم راه بنمای

27 نیت بر کعبه آورد است جانم %~% اگر در بادیه میرم ندانم

28 بهر نیک و بدی کاندر میانه است %~% کرم بر تست و اندیگر بهانه است

29 یکی را پای بشکستی و خواندی %~% یکی را بال و پردادی و راندی

30 ندانم تا من مسکین کدامم %~% ز محرومان و مقبولان چه نامم

31 اگر دین دارم و گر بت پرستم %~% بیامرزم بهر نوعی که هستم

32 به فضل خویش کن فضلی مرا یار %~% به عدل خود مکن با فعل من کار

33 ندارد فعل من آن زور بازو %~% که با عدل تو باشد هم ترازو

34 بلی از فعل من فضل تو بیش است %~% اگر بنوازیم بر جای خویش است

35 به خدمت خاص کن خرسندیم را %~% بکس مگذار حاجت مندیم را

36 چنان دارم که در نابود و در بود %~% چنان باشم کزو باشی تو خشنود

37 فراغم ده ز کار این جهانی %~% چو افتد کار با تو خود تو دانی

38 منه بیش از کشش تیمار بر من %~% بقدر زور من نه بار بر من

39 چراغم را ز فیض خویش ده نور %~% سرم را زاستان خود مکن دور

40 دل مست مرا هشیار گردان %~% ز خواب غفلتم بیدار گردان

41 چنان خسبان چو آید وقت خوابم %~% که گر ریزد گلم ماند گلابم

42 زبانم را چنان ران بر شهادت %~% که باشد ختم کارم بر سعادت

43 تنم را در قناعت زنده دل دار %~% مزاجم را بطاعت معتدل دار

44 چو حکمی راند خواهی یا قضائی %~% به تسلیم آفرین در ms006 من رضائی

45 دماغ دردمندم را دوا کن %~% دواش از خاک پای مصطفی کن

1 محمد کافرینش هست خاکش %~% هزاران آفرین بر جان پاکش

2 چراغ افروز چشم اهل بینش %~% طراز کار گاه آفرینش

3 سرو سرهنگ میدان وفا را %~% سپه سالار و سر خیل انبیا را

4 مرقع بر کش نر ماده‌ای چند %~% شفاعت خواه کار افتاده‌ای چند

5 ریاحین بخش باغ صبحگاهی %~% کلید مخزن گنج الهی

6 یتیمان را نوازش در نسیمش %~% از آنجا نام شد در یتیمش

7 به معنی کیمیای خاک آدم %~% به صورت توتیای چشم عالم

8 سرای شرع را چون چار حد بست %~% بنا بر چار دیوار ابد بست

9 ز شرع خود نبوت را نوی داد %~% خرد را در پناهش پیروی داد

10 اساس شرع او ختم جهانست %~% شریعت‌ها بدو منسوخ از آنست

11 جوانمردی رحیم و تند چون شیر %~% زبانش گه کلید و گاه شمشیر

12 ایازی خاص و از خاصان گزیده %~% ز مسعودی به محمودی رسیده

13 خدایش تیغ نصرت داده در چنگ %~% کز آهن نقش داند بست بر سنگ

14 به معجز بدگمانان را خجل کرد %~% جهانی سنگدل را تنگ دل کرد

15 چو گل بر آبروی دوستان شاد %~% چو سرو از آبخورد عالم آزاد

16 فلک را داده سروش سبز پوشی %~% عمامش باد را عنبر فروشی

17 زده در موکب سلطان سوارش %~% به نوبت پنج نوبت چار یارش

18 سریر عرش را نعلین او تاج %~% امین وحی و صاحب سر معراج

19 ز چاهی برده مهدی را به انجم %~% ز خاکی کرده دیوی را به مردم

20 خلیل از خیل تاشان سپاهش %~% کلیم از چاوشان بارگاهش

21 برنج و راحتش در کوه و غاری %~% حرم ماری و محرم سوسماری

22 گهی دندان بدست سنگ داده %~% گهی لب بر سر سنگی نهاده

23 لب و دندانش از آن در سنگ زد چنگ %~% که دارد لعل و گوهر جای در سنگ ms007

24 سر دندان کنش را زیر چنبر %~% فلک دندان کنان آورده بر در

25 بصر در خواب و دل در استقامت %~% زبانش امتی گو تا قیامت

26 من آن تشنه لب غمناک اویم %~% که او آب من و من خاک اویم

27 به خدمت کرده‌ام بسیار تقصیر %~% چه تدبیر ای نبی‌الله چه تدبیر

28 کنم درخواستی زان روضه پاک %~% که یک خواهش کنی در کار این خاک

29 برآری دست از آن بردیمانی %~% نمائی دست برد آنگه که دانی

30 کالهی بر نظامی کار بگشای %~% ز نفس کافرش زنار بگشای

31 دلش در مخزن آسایش آور %~% بر آن بخشودنی بخشایش آور

32 اگر چه جرم او کوه گران است %~% ترا دریای رحمت بیکرانست

33 بیامرزش روان آمرزی آخر %~% خدای رایگان آمرزی آخر

1 چو طالع موکب دولت روان کرد %~% سعادت روی در روی جهان کرد

2 خلیفت وار نور صبح گاهی %~% جهان بستد سپیدی از سیاهی

3 فلک را چتر بد سلطان ببایست %~% که الحق چتر بی‌سلطان نشایست

4 در آوردند مرغان دهل ساز %~% سحرگه پنج نوبت را به آواز

5 بدین تخت روان با جام جمشید %~% به سلطانی برآمد نام خورشید

6 ز دولتخانه این هفت فغفور %~% سخن را تازه‌تر کردند منشور

7 طغان شاه سخن بر ملک شد چیر %~% قراخان قلم را داد شمشیر

8 بدین شمشیر هر کو کار کم کرد %~% قلم شمشیر شد دستش قلم کرد

9 من از ناخفتن شب مست مانده %~% چو شمشیری قلم در دست مانده

10 بدین دل کز کدامین در در آیم %~% کدامین گنج را سر برگشایم

11 چه طرز آرم که ارز آرد زبان را %~% چه برگیرم که در گیرد جهان را

12 درآمد دولت از در شاد در روی %~% هزارم بوسه خوش داد بر روی

13 که کار آمد برون از قالب تنگ %~% کلیدت را در گشادند آهن از سنگ

14 چنین فرمود شاهنشاه عالم %~% که عشقی نوبرآر از ms008 راه عالم

15 که صاحب حالتان یکباره مردند %~% زبی‌سوزی همه چون یخ فسردند

16 فلک را از سر خنجر زبانی %~% تراشیدی ز سر موی معانی

17 عطارد را قلم مسمار کردی %~% پرند زهره بر تن خار کردی

18 چو عیسی روح را درسی درآموز %~% چو موسی عشق را شمعی برافروز

19 ز تو پیروزه بر خاتم نهادن %~% ز ما مهر سلیمانی گشادن

20 گرت خواهیم کردن حق‌شناسی %~% نخواهی کردن آخر ناسپاسی

21 و گر با تو دم ناساز گیریم %~% چو فردوسی زمزدت باز گیریم

22 توانی مهر یخ بر زر نهادن %~% فقاعی را توانی سر گشادن

23 دلم چو دید دولت را هم آواز %~% ز دولت کرد بر دولت یکی ناز

24 و گر چون مقبلان دولت پرستی %~% طمع را میل در کش باز رستی

25 که وقت یاری آمد یاریی کن %~% درین خون خوردنم غمخواریی کن

26 ز من فربه تران کاین جنس گفتند %~% به بازوی ملوک این لعل سفتند

27 به دولت داشتند اندیشه را پاس %~% نشاید لعل سفتن جز به الماس

28 سخنهائی ز رفعت تا ثریا %~% به اسباب مهیا شد مهیا

29 منم روی از جهان در گوشه کرده %~% کفی پست جوین ره توشه کرده

30 چو ماری بر سر گنجی نشسته %~% ز شب تا شب بگردی روزه بسته

31 چو زنبوری که دارد خانه تنگ %~% در آن خانه بود حلوای صد رنگ

32 به فر شه که روزی ریز شاخست %~% کرم گر تنگ شد روزی فراخست

33 چو خواهم مرغم از روزن درآید %~% زمین بشکافد و ماهی برآید

34 از آن دولت که باداعداش بر هیچ %~% به همت یاریی خواهم دگر هیچ

35 بسا کارا که شد روشن‌تر از ماه %~% به همت خاصه همت همت شاه

36 گر از دنیا وجوهی نیست در دست %~% قناعت را سعادت باد کان هست

1 چون سلطان جوان شاه جوانبخت %~% که برخوردار باد از تاج و از تخت

2 ms009 سریر افروز اقلیم معانی %~% ولایت گیر ملک زندگانی

3 پناه ملک شاهنشاه طغرل %~% خداوند جهان سلطان عادل

4 ملک طغرل که دارای وجود است %~% سپهر دولت و دریای جود است

5 به سلطانی به تاج و تخت پیوست %~% به جای ارسلان بر تخت بنشست

6 من این گنجینه را در می‌گشادم %~% بنای این عمارت می‌نهادم

7 مبارک بود طالع نقش بستم %~% فلک گفتا مبارک باد و هستم

8 بدین طالع که هست این نقش را فال %~% مرا چون نقش خود نیکو کند حال

9 چو نقش از طالع سلطان نماید %~% چو سلطان گر جهان گیرست شاید

10 ازین پیکر که معشوق دل آمد %~% به کم مدت فراغت حاصل آمد

11 درنگ از بهر آن افتاد در راه %~% که تا از شغلها فارغ شود شاه

12 حبش را زلف بر طمغاج بندد %~% طراز شوشتر در چاج بندد

13 به باز چتر عنقا را بگیرد %~% به تاج زر ثریا را بگیرد

14 شکوهش چتر بر گردون رساند %~% سمندش کوه از جیحون جهاند

15 به فتح هفت کشور سر برآرد %~% سر نه چرخ را در چنبر آرد

16 گهش خاقان خراج چین فرستد %~% گهش قیصر گزیت دین فرستد

17 بحمدالله که با قدر بلندش %~% کمالی در نیابد جز سپندش

18 من از شفقت سپند مادرانه %~% بدود صبحدم کردم روانه

19 به شرط آنکه گر بوئی دهد خوش %~% نهد بر نام من نعلی بر آتش

20 بدان لفظ بلند گوهر افشان %~% که جان عالمست و عالم جان

21 اتابک را بگوید کای جهانگیر %~% نظامی وانگهی صدگونه تقصیر

22 نیامد وقت آن کاو را نوازیم %~% ز کار افتاده‌ای را کار سازیم

23 به چشمی چشم این غمگین گشائیم %~% به ابروئیش از ابروچین گشائیم

24 ز ملک ما که دولت راست بنیاد %~% چه باشد گر خرابی گردد آباد

25 چنین گوینده‌ای در گوشه تا کی %~% سخندانی چنین بی‌توشه تا کی

26 از آن شد خانه خورشید ms010 معمور %~% که تاریکان عالم را دهد نور

27 سخای ابر از آن آمد جهانگیر %~% که در طفلی گیاهی را دهد شیر

28 کنون عمریست کین مرغ سخنسنج %~% به شکر نعمت ما می‌برد رنج

29 نخورده جامی از میخانه ما %~% کند از شکرها شکرانه ما

30 شفیعی چون من و چون او غلامی %~% چو تو کیخسروی کمتر ز جامی

31 نظامی چیست این گستاخ روئی %~% که با دولت کنی گستاخ گوئی

32 خداوندی که چون خاقان و فغفور %~% به صد حاجت دری بوسندش از دور

33 چه عذر آری تو ای خاکی‌تر از خاک %~% کو گویائی درین خط خطرناک

34 یکی عذر است کو در پادشاهی %~% صفت دارد ز درگاه الهی

35 بدان در هر که بالاتر فروتر %~% کسی کافکنده‌تر گستاخ روتر

36 نه بینی برق کاهن را بسوزد %~% چراغ پیره زن چون برفروزد

37 همان دریا که موجش سهمناکست %~% گلی را باغ و باغی را هلاکست

38 سلیمانست شه با او درین راه %~% گهی ماهی سخن گوید گهی ماه

39 دبیران را به آتش گاه سباک %~% گهی زر در حساب آید گهی خاک

40 خدایا تا جهان را آب و رنگست %~% فلک را دور و گیتی را درنگست

41 جهان را خاص این صاحبقران کن %~% فلک را یار این گیتی ستان کن

42 ممتع دارش از بخت و جوانی %~% ز هر چیزش فزون ده زندگانی

43 مبادا دولت از نزدیک او دور %~% مبادا تاج را بی‌فرق او نور

44 فراخی باد از اقبالش جهان را %~% ز چترش سربلندی آسمان را

45 مقیم جاودانی باد جانش %~% حریم زندگانی آستانش

1 به فرح فالی و فیروزمندی %~% سخن را دادم از دولت بلندی

2 طراز آفرین بستم قلم را %~% زدم بر نام شاهنشه رقم را

3 سرو سر خیل شاهان شاه آفاق %~% چو ابرو با سری هم جفت و هم طاق

4 ملک اعظم اتابک داور دور %~% که افکند از جهان آوازه جور ms011

5 ابو جعفر محمد کز سر جود %~% خراسان گیر خواهد شد چو محمود

6 جهانگیر آفتاب عالم افروز %~% بهر بقعه قران ساز و قرین سوز

7 دلیل آنک آفتاب خاص و عام است %~% که شمس‌الدین والدنیاش نام است

8 چنان چون شمس کانجم را دهد نور %~% دهد ما را سعادت چشم بد دور

9 در آن بخشش که رحمت عام کردند %~% دو صاحب را محمد نام کردند

10 یکی ختم نبوت گشته ذاتش %~% یکی ختم ممالک بر حیاتش

11 یکی برج عرب را تا ابد ماه %~% یکی ملک عجم را از ازل شاه

12 یکی دین را ز ظلم آزاد کرده %~% یکی دنیا به عدل آباد کرده

13 زهی نامی که کرد از چشمه نوش %~% دو عالم را دو میمش حلقه در گوش

14 زرشک نام او عالم دو نیم است %~% که عالم را یکی او را دو میم است

15 به ترکان قلم بی‌نسخ تاراج %~% یکی میمش کمر بخشد یکی تاج

16 به نور تاجبخشی چون درخشست %~% بدین تایید نامش تاج بخشست

17 چو طوفی سوی جود آرد وجودش %~% ز جودی بگذرد طوفان جودش

18 فلک با او کرا گوید که برخیز %~% که هست این قایم افکن قایم آویز

19 محیط از شرم جودش زیر افلاک %~% جبین‌واری عرق شد بر سر خاک

20 چو دریا در دهد بی‌تلخ روئی %~% گهر بخشد چو کان بی‌تنگ خوئی

21 ببارش تیغ او چون آهنین میغ %~% کلید هفت کشور نام آن تیغ

22 جهت شش طاق او بر دوش دارد %~% فلک نه حلقه هم در گوش دارد

23 جهان چون مادران گشته مطیعش %~% بنام عدل زاده چون ربیعش

24 خبرهائی که بیرون از اثیر است %~% به کشف خاطر او در ضمیر است

25 کدامین علم کو در دل ندارد %~% کدام اقبال کو حاصل ندارد

26 به سر پنجه چو شیران دلیر است %~% بدین شیر افکنی یارب چه شیر است

27 نه با شیری ms012 کسی را رنجه دارد %~% نه از شیران کسی هم پنجه دارد

28 سنانش از موی باریکی سترده %~% ز چشم موی بینان موی برده

29 ز هر مقراضه کو چون صبح رانده %~% عدو چون میخ در مقراض مانده

30 زهر شمشیر کو چون صبح جسته %~% مخالف چون شفق در خون نشسته

31 سمندش در شتاب آهنگ بیشی %~% فلک را هفت میدان داده پیشی

32 زمین زیر عنانش گاو ریش است %~% اگر چه هم عنان گاومیش است

33 کله بر چرخ دارد فرق بر ماه %~% کله داری چنین باید زهی شاه

34 همه عالم گرفت از نیک رائی %~% چنین باشد بلی ظل خدائی

35 سیاهی و سپیدی هر چه هستند %~% گذشت از کردگار او را پرستند

36 زره‌پوشان دریای شکن گیر %~% به فرق دشمنش پوینده چون تیر

37 طرفداران کوه آهنین چنگ %~% به رجم حاسدش برداشته سنگ

38 گلوی خصم وی سنگین درایست %~% چو مغناطیس از آن آهنربایست

39 نشد غافل ز خصم آگاهی اینست %~% نخسبد شرط شاهنشاهی اینست

40 اتابیک ایلد گز شاه جهان گیر %~% که زد بر هفت کشور چار تکبیر

41 دو عالم را بدین یک جان سپرده است %~% چو جانش هست نتوان گفت مرده است

42 جهان زنده بدین صاحبقرانست %~% درین شک نیست کو جان جهانست

43 جز این یکسر ندارد شخص عالم %~% مبادا کز سرش موئی شود کم

44 کس از مادر بدین دولت نزاده است %~% حبش تا چین بدین دولت گشاده است

45 فکنده در عراق او باده در جام %~% فتاده هیبتش در روم و در شام

46 صلیب زنگ را بر تارک روم %~% به دندان ظفر خائیده چون موم

47 سیاه روم را کز ترک شد پیش %~% به هندی تیغ کرده هندوی خویش

48 شکارستان او ابخاز و دربند %~% شبیخونش به خوارزم و سمرقند

49 ز گنجه فتح خوزستان که کرده است %~% ز عمان تا به اصفاهان که خورده است

50 ممیراد این فروغ از ms013 روی این ماه %~% میفتاد این کلاه از فرق این شاه

51 هر آن چیزی که او را نیست مقصود %~% به آتش سوخته گر هست خود عود

52 هر آنکس کز جهان با او زند سر %~% در آب افتاد اگر خود هست شکر

53 هر آن شخصی که او را هست ازو رنج %~% به زیر خاک باد ار خود بود گنج

1 زهی دارنده اورنگ شاهی %~% حوالت گاه تایید الهی

2 پناه سلطنت پشت خلافت %~% ز تیغت تا عدم موئی مسافت

3 فریدون دوم جمشید ثانی %~% غلط گفتم که حشواست این معانی

4 فریدون بود طفلی گاو پرورد %~% تو بالغ دولتی هم شیر و هم مرد

5 ستد جمشید را جان مار ضحاک %~% ترا جان بخشد اژدرهای افلاک

6 گر ایشان داشتندی تخت با تاج %~% تو تاج و تخت می‌بخشی به محتاج

7 کند هر پهلوی خسرونشانی %~% تو خود هم خسروی هم پهلوانی

8 سلیمان را نگین بود و ترا دین %~% سکندر داشت آیینه تو آیین

9 ندیدند آنچه تو دیدی ز ایام %~% سکندر ز اینه جمشید از جام

10 زهی ملک جوانی خرم از تو %~% اساس زندگانی محکم از تو

11 اگر صد تخت خود بر پشت پیلست %~% چوبی نقش تو باشد تخت نیلست

12 به تیغ آهنین عالم گرفتی %~% به زرین جام جای جم گرفتی

13 به آهن چون فراهم شد خزینه %~% از آهن وقف کن بر آبگینه

14 به دستوری حدیثی چند کوتاه %~% بخواهم گفت اگر فرمان دهد شاه

15 من از سحر سحر پیکان راهم %~% جرس جنبان هارورتان شاهم

16 نخستین مرغ بودم من درین باغ %~% گرم بلبل کنی کینت و گر زاغ

17 به عرض بندگی دیر آمدم دیر %~% و گر دیر آمدم شیر آمدم شیر

18 چه خوش گفت این سخن پیر جهانگرد %~% که دیر آی و درست آی ای جوانمرد

19 در این اندیشه بودم مدتی چند %~% که نزلی سازم از بهر خداوند

20 ms014 نبودم تحفه چیپال و فغفور %~% که پیش آرم زمین را بوسم از دور

21 بدین مشتی خیال فکرت انگیز %~% بساط بوسه را کردم شکر ریز

22 اگر چه مور قربان را نشاید %~% ملخ نزل سلیمان را نشاید

23 نبود آبی جز این در مغز میغم %~% و گر بودی نبودی جان دریغم

24 به ذره آفتابی را که گیرد %~% به گنجشکی عقابی را که گیرد

25 چه سود افسوس من کز کدخدائی %~% جز این موئی ندارم در کیائی

26 حدیث آنکه چون دل گاه و بیگاه %~% ملازم نیستم در حضرت شاه

27 نباشد بر ملک پوشیده رازم %~% که من جز با دعا باکس نسازم

28 نظامی اکدشی خلوت نشینست %~% که نیمی سرکه نیمی انگبینست

29 ز طبع‌تر گشاده چشمه نوش %~% بزهد خشک بسته بار بر دوش

30 دهان زهدم ار چه خشک خانیست %~% لسان رطبم آب زندگانیست

31 چو مشک از ناف عزلت بو گرفتم %~% به تنهائی چو عنقا خو گرفتم

32 گل بزم از چو من خاری نیاید %~% ز من غیر از دعا کاری نیاید

33 ندانم کرد خدمتهای شاهی %~% مگر لختی سجود صبحگاهی

34 رعونت در دماغ از دام ترسم %~% طمع در دل ز کار خام ترسم

35 طمع را خرقه بر خواهم کشیدن %~% رعونت را قبا خواهم دریدن

36 من و عشقی مجرد باشم آنگاه %~% بیاسایم چو مفرد باشم آنگاه

37 سر خود را به فتراکت سپارم %~% ز فتراکت چو دولت سر بر آرم

38 گرم دور افکنی در بوسم از دور %~% و گر بنوازیم نور علی نور

39 به یک خنده گرت باید چو مهتاب %~% شب افروزی کنم چون کرم شبتاب

40 چو دولت هر که را دادی به خود راه %~% نبشتی بر سرش یامیر یا شاه

41 چو چشم صبح در هر کس که دیدی %~% پلاس ظلمت ازوی در کشیدی

42 به هر کشور که چون خورشید راندی %~% زمین را بدره بدره زر فشاندی

43 زر ms015 افشانت همه ساله چنین باد %~% چو تیغت حصن جانت آهنین باد

44 جهان بیرون مباد از حکم و رایت %~% زمین خالی مباد از خاک پایت

45 سرت زیر کلاه خسروی باد %~% به خسرو زادگان پشتت قوی باد

46 به هر منزل که مشک افشان کنی راه %~% منور باش چون خورشید و چون ماه

47 به هر جانب که روی آری به تقدیر %~% رکابت باد چون دولت جهانگیر

48 جنابت بر همه آفاق منصور %~% سپاهت قاهر و اعدات مقهور

1 سبک باش ای نسیم صبح گاهی %~% تفضل کن بدان فرصت که خواهی

2 زمین را بوسه ده در بزم شاهی %~% که دارد بر ثریا بارگاهی

3 جهان‌بخش آفتاب هفت کشور %~% که دین و دولت ازوی شد مظفر

4 شه مشرق که مغرب را پناهست %~% قزل شه کافسرش بالای ماهست

5 چو مهدی گر چه شد مغرب وثاقش %~% گذشت از سر حد مشرق یتاقش

6 نگینش گر نهد یک نقش بر موم %~% خراج از چین ستاند جزیت از روم

7 اگر خواهد به آب تیغ گل رنگ %~% برآرد رود روس از چشمه زنگ

8 گرش باید به یک فتح الهی %~% فرو شوید ز هندوستان سیاهی

9 ز بیم وی که جور از دور بر دست %~% چو برق ار فتنه‌ای زاد است مردست

10 چو ابر از جودهای بی‌دریغش %~% جهان روشن شده مانند تیغش

11 سخای ابر چون بگشاید از بند %~% بصد تری فشاند قطره‌ای چند

12 ببخشد دست او صد بحر گوهر %~% که در بخشش نگردد ناخنش تر

13 به خورشیدی سریرش هست موصوف %~% به مه بر کرده معروفیش معروف

14 زمین هفت است و گر هفتاد بودی %~% اگر خاکش نبودی باد بودی

15 زحل گر نیستی هندوی این نام %~% بدین پیری در افتادی ازین بام

16 ارس را در بیابان جوش باشد %~% چو در دریا رسد خاموش باشد

17 اگر دشمن رساند سر به افلاک %~% بدین درگه چه بوسد جز سر ms016 خاک

18 اگر صد کوه در بندد به بازو %~% نباشد سنگ با زر هم ترازو

19 از آن منسوج کو را دور دادست %~% به چار ارکان کمربندی فتادست

20 وزان خلعت که اقبالش بریدست %~% به هفت اختر کله‌واری رسیدست

21 وزان آتش که الماسش فروزد %~% عدو گر آهنین باشد بسوزد

22 چو دیو از آهنش دشمن گریزد %~% که بر هر شخص کافتد برنخیزد

23 ز تیغی کانچنان گردن گذارد %~% چه خارد خصم اگر گردن نخارد

24 زکال از دود خصمش عود گردد %~% که مریخ از ذنب مسعود گردد

25 حیاتش با مسیحا هم رکابست %~% صبوحش تا قیامت در حسابست

26 به آب و رنگ تیغش برده تفضیل %~% چو نیلوفر هم از دجله هم از نیل

27 بهر حاجت که خلق آغاز کرده %~% دری دارد چو دریا باز کرده

28 کس از دریای فضلش نیست محروم %~% ز درویش خزر تا منعم روم

29 پی موریست از کین تا به مهرش %~% سر موئیست از سر تا سپهرش

30 هر آن موری که یابد بر درش بار %~% سلیمانیش باید نوبتی دار

31 هر آن پشه که برخیزد ز راهش %~% سر نمرود زیبد بارگاهش

32 زناف نکته نامش مشک ریزد %~% چو سنبل خورد از آهو مشک خیزد

33 ز ادراکش عطارد خوشه چینست %~% مگر خود نام خانش خوشه زینست

34 چو بر دریا زند تیغ پلالک %~% به ماهی گاو گوید کیف حالک

35 گر از نعلش هلال اندازه گیرد %~% فلک را حلقه در دروازه گیرد

36 ضمیرش کاروانسالار غیب است %~% توانا را ز دانائی چه عیب است

37 به مجلس گر می‌و ساقی نماند %~% چو باقی ماند او باقی نماند

38 از آن عهده که در سر دارد این عهد %~% بدین مهدی توان رستن از این مهد

39 اگر طوفان بادی سهمناکست %~% سلیمانی چنین داری چه باکست

40 اگر خود مار ضحاکی زند نیش %~% چو در خیل فریدونی میندیش

41 بر اهل روزگار از ms017 هر قرانی %~% نیامد بی‌ستمکاری زمانی

42 ز خسف این قران ما را چه بیمست %~% که دارا دادگر داور رحیمست

43 قرانی را که با این داد باشد %~% چو فال از باد باشد باد باشد

44 جهان از درگهش طاقی کمینه است %~% بر این طاق آسمان جام آبگینه است

45 بر آن اوج از چو ما گردی چه خیزد %~% که ابر آنجا رسد آبش بریزد

46 بر آن درگه چو فرصت یابی ای باد %~% بیار این خواجه تاش خویش را یاد

47 زمین بوسی کن از راه غلامی %~% چنان گو کاین چنین گوید نظامی

48 که گر بودم ز خدمت دور یک چند %~% نبودم فارغ از شغل خداوند

49 چو شد پرداخته در سلک اوراق %~% مسجل شد بنام شاه آفاق

50 چو دانستم که این جمشید ثانی %~% که بادش تا قیامت زندگانی

51 اگر برگ گلی بیند در این باغ %~% بنام شاه آفاقش کند داغ

52 مرا این رهنمونی بخت فرمود %~% که تا شه باشد از من بنده خشنود

53 شنیدستم که دولت پیشه‌ای بود %~% که با یوسف رخیش اندیشه‌ای بود

54 چنان در کار آن دلدار دل بست %~% که از تیمار کار خویشتن رست

55 چنان در دل نشاند آن دلستان را %~% که با جانش مسلسل کرد جان را

56 گرش صد باغ بخشیدندی از نور %~% نبردی منت یک خوشه انگور

57 چو دادندی گلی بر دست یارش %~% رخ از شادی شدی چون نوبهارش

58 به حکم آنکه یار او را چو جان بود %~% مدام از شادی او شادمان بود

59 مراد شه که مقصود جهانست %~% بعینه با برادر هم چنانست

60 مباد این درج دولت را نوردی %~% میفتاد اندر این نوشاب گردی

61 جمالش باد دایم عالم افروز %~% شبش معراج باد و روز نوروز

62 بقدر آنکه باد از زلف مشگین %~% گهی هندوستان سازد گهی چین

63 همه ترکان چین بادند هندوش %~% مباد از چینیان چینی برابر وش

64 ms018 حسودش بسته بند جهان باد %~% چو گردد دوست بستش پرنیان باد

65 مطیعش را زمی پر باد گشتی %~% چو یاغی گشت بادش تیز دشتی

66 چنین نزلی که یابی پرمانیش %~% مبارکباد بر جان و جوانیش

1 مرا چون هاتف دل دید دمساز %~% بر آورد از رواق همت آواز

2 که بشتاب ای نظامی زود دیرست %~% فلک بد عهد و عالم زود سیرست

3 بهاری نو برآر از چشمه نوش %~% سخن را دست بافی تازه در پوش

4 در این منزل بهمت ساز بردار %~% درین پرده به وقت آواز بردار

5 کمین سازند اگر بی‌وقت رانی %~% سراندازند اگر بی‌وقت خوانی

6 زبان بگشای چون گل روزکی چند %~% کز این کردند سوسن را زبان‌بند

7 سخن پولاد کن چون سکه زر %~% بدین سکه درم را سکه می‌بر

8 نخست آهنگری باتیغ بنمای %~% پس آنگه صیقلی را کارفرمای

9 سخن کان از سر اندیشه ناید %~% نوشتن را و گفتن را نشاید

10 سخن را سهل باشد نظم دادن %~% بباید لیک بر نظم ایستادن

11 سخن بسیار داری اندکی کن %~% یکی را صد مکن صد را یکی کن

12 چو آب از اعتدال افزون نهد گام %~% ز سیرابی به غرق آرد سرانجام

13 چو خون در تن عادت بیش گردد %~% سزای گوشمال نیش گردد

14 سخن کم گوی تا بر کار گیرند %~% که در بسیار بد بسیار گیرند

15 ترا بسیار گفتن گر سلیم است %~% مگو بسیار دشنامی عظیم است

16 سخن جانست و جان داروی جانست %~% مگر چون جان عزیز از بهر آنست

17 تو مردم بین که چون بیرای و هوشند %~% که جانی را به نانی می‌فروشند

18 سخن گوهر شد و گوینده غواص %~% به سختی در کف آید گوهر خاص

19 ز گوهر سفتن استادان هراسند %~% که قیمت مندی گوهر شناسند

20 نه بینی وقت سفتن مرد حکاک %~% به شاگردان دهد در خطرناک

21 اگر هشیار اگر مخمور باشی %~% چنان زی ms019 کز تعرض دور باشی

22 هزارت مشرف بی‌جامگی هست %~% به صد افغان کشیده سوی تو دست

23 به غفلت بر میاور یک نفس را %~% مدان غافل ز کار خویش کس را

24 نصیحت‌های هاتف چون شنیدم %~% چون هاتف روی در خلوت کشیدم

25 در آن خلوت که دل دریاست آنجا %~% همه سرچشمه‌ها آنجاست آنجا

26 نهادم تکیه گاه افسانه‌ای را %~% بهشتی کردم آتش خانه‌ای را

27 چو شد نقاش این بتخانه دستم %~% جز آرایش بر او نقشی نبستم

28 اگر چه در سخن کاب حیاتست %~% بود جایز هر آنچه از ممکنات است

29 چو بتوان راستی را درج کردن %~% دروغی را چه باید خرج کردن

30 ز کژ گوئی سخن را قدر کم گشت %~% کسی کو راستگو شد محتشم گشت

31 چو صبح صادق آمد راست گفتار %~% جهان در زر گرفتش محتشم‌وار

32 چو سرو از راستی بر زد علم را %~% ندید اندر خزان تاراج غم را

33 مرا چون مخزن‌الاسرار گنجی %~% چه باید در هوس پیمود رنجی

34 ولیکن در جهان امروز کس نیست %~% که او را درهوس نامه هوس نیست

35 هوس پختم به شیرین دستکاری %~% هوس ناکان غم را غمگساری

36 چنان نقش هوس بستم بر او پاک %~% که عقل از خواندنش گردد هوسناک

37 نه در شاخی زدم چون دیگران دست %~% که بروی جز رطب چیزی توان بست

38 حدیث خسرو و شیرین نهان نیست %~% وزان شیرین‌تر الحق داستان نیست

39 اگر چه داستانی دلپسند است %~% عروسی در وقایه شهربند است

40 بیاضش در گزارش نیست معروف %~% که در بردع سوادش بود موقوف

41 ز تاریخ کهن سالان آن بوم %~% مرا این گنج نامه گشت معلوم

42 کهن سالان این کشور که هستند %~% مرا بر شقه این شغل بستند

43 نیارد در قبولش عقل سستی %~% که پیش عاقلان دارد درستی

44 نه پنهان بر درستیش آشکار است %~% اثرهائی کز ایشان یادگار است

45 اساس بیستون و ms020 شکل شبدیز %~% همیدون در مداین کاخ پرویز

46 هوسکاری آن فرهاد مسکین %~% نشان جوی شیر و قصر شیرین

47 همان شهر و دو آب خوشگوارش %~% بنای خسرو و جای شکارش

48 حدیث باربد با ساز دهرود %~% همان آرام گاه شه به شهرود

49 حکیمی کاین حکایت شرح کردست %~% حدیث عشق از ایشان طرح کردست

50 چو در شصت اوفتادش زندگانی %~% خدنگ افتادش از شست جوانی

51 به عشقی در که شست آمد پسندش %~% سخن گفتن نیامد سودمندش

52 نگفتم هر چه دانا گفت از آغاز %~% که فرخ نیست گفتن گفته را باز

53 در آن جزوی که ماند از عشقبازی %~% سخن راندم نیت بر مرد غازی

1 مراکز عشق به ناید شعاری %~% مبادا تا زیم جز عشق کاری

2 فلک جز عشق محرابی ندارد %~% جهان بی‌خاک عشق آبی ندارد

3 غلام عشق شو کاندیشه این است %~% همه صاحب دلان را پیشه این است

4 جهان عشقست و دیگر زرق سازی %~% همه بازیست الا عشقبازی

5 اگر بی‌عشق بودی جان عالم %~% که بودی زنده در دوران عالم

6 کسی کز عشق خالی شد فسردست %~% کرش صد جان بود بی‌عشق مردست

7 اگر خود عشق هیچ افسون نداند %~% نه از سودای خویشت وارهاند

8 مشو چون خر بخورد و خواب خرسند %~% اگر خود گربه باشد دل در و بند

9 به عشق گربه گر خود چیرباشی %~% از آن بهتر که با خود شیرباشی

10 نروید تخم کس بی‌دانه عشق %~% کس ایمن نیست جز در خانه عشق

11 ز سوز عشق بهتر در جهان چیست %~% که بی او گل نخندید ابر نگریست

12 شنیدم عاشقی را بود مستی %~% و از آنجا خاست اول بت‌پرستی

13 همان گبران که بر آتش نشستند %~% ز عشق آفتاب آتش پرستند

14 مبین در دل که او سلطان جانست %~% قدم در عشق نه کو جان جانست

15 هم از قبله سخن گوید هم از لات %~% همش کعبه خزینه ms021 هم خرابات

16 اگر عشق اوفتد در سینه سنگ %~% به معشوقی زند در گوهری چنگ

17 که مغناطیس اگر عاشق نبودی %~% بدان شوق آهنی را چون ربودی

18 و گر عشقی نبودی بر گذرگاه %~% نبودی کهربا جوینده کاه

19 بسی سنگ و بسی گوهر بجایند %~% نه آهن را نه که را می‌ربایند

20 هران جوهر که هستند از عدد بیش %~% همه دارند میل مرکز خویش

21 گر آتش در زمین منفذ نیابد %~% زمین بشکافد و بالا شتابد

22 و گر آبی بماند در هوا دیر %~% به میل طبع هم راجع شود زیر

23 طبایع جز کشش کاری ندانند %~% حکیمان این کشش را عشق خوانند

24 گر اندیشه کنی از راه بینش %~% به عشق است ایستاده آفرینش

25 گر از عشق آسمان آزاد بودی %~% کجا هرگز زمین آباد بودی

26 چو من بی‌عشق خود را جان ندیدم %~% دلی بفروختم جانی خریدم

27 ز عشق آفاق را پردود کردم %~% خرد را دیده خواب‌آلود کردم

28 کمر بستم به عشق این داستان را %~% صلای عشق در دادم جهان را

29 مبادا بهره‌مند از وی خسیسی %~% به جز خوشخوانی و زیبانویسی

30 ز من نیک آمد این اربد نویسند %~% به مزد من گناه خود نویسند

1 در آن مدت که من در بسته بودم %~% سخن با آسمان پیوسته بودم

2 گهی برج کواکب می‌بریدم %~% گهی ستر ملایک می‌دریدم

3 یگانه دوستی بودم خدائی %~% به صد دل کرده با جان آشنائی

4 تعصب را کمر در بسته چون شیر %~% شده بر من سپر بر خصم شمشیر

5 در دنیا بدانش بند کرده %~% ز دنیا دل بدین خرسند کرده

6 شبی در هم شده چون حلقه زر %~% به نقره نقره زد بر حلقه در

7 درآمد سر گرفته سر گرفته %~% عتابی سخت با من در گرفته

8 که احسنت ای جهاندار معانی %~% که در ملک سخن صاحبقرانی

9 پس از پنجاه چله در چهل سال %~% مزن ms022 پنجه در این حرف ورق مال

10 درین روزه چو هستی پای بر جای %~% به مردار استخوانی روزه مگشای

11 نکرده آرزو هرگز ترا بند %~% که دنیا را نبودی آرزومند

12 چو داری در سنان نوک خامه %~% کلید قفل چندین گنج‌نامه

13 مسی را زر بر اندودن غرض چیست %~% زر اندر سیم‌تر زین می‌توان زیست

14 چرا چون گنج قارون خاک بهری %~% نه استاد سخن گویان دهری

15 در توحید زن کاوازه داری %~% چرا رسم مغان را تازه داری

16 سخندانان دلت را مرده دانند %~% اگر چه زند خوانان زنده خوانند

17 ز شورش کردن آن تلخ گفتار %~% ترشروئی نکردم هیچ در کار

18 ز شیرین کاری شیرین دلبند %~% فرو خواندم به گوشش نکته‌ای چند

19 وزان دیبا که می‌بستم طرازش %~% نمودم نقش‌های دل نوازش

20 چو صاحب سنگ دید آن نقش ارژنگ %~% فرو ماند از سخن چون نقش بر سنگ

21 بدو گفتم ز خاموشی چه جوئی %~% زبانت کو که احسنتی بگوئی

22 به صد تسلیم گفت ای من غلامت %~% زبانم وقف بر تسبیح نامت

23 چو بشنیدم ز شیرین داستان را %~% ز شیرینی فرو بردم زبان را

24 چنین سحری تو دانی یاد کردن %~% بتی را کعبه‌ای بنیاد کردن

25 مگر شیرین بدان کردی دهانم %~% که در حلقم شکر گردد زبانم

26 اگر خوردم زبان را من شکروار %~% زبان چون توئی بادا شکربار

27 به پایان بر چو این ره بر گشادی %~% تمامش کن چو بنیادش نهادی

28 در این گفتن ز دولت یاریت باد %~% برومندی و برخورداریت باد

29 چرا گشتی درین بی‌غوله پا بست %~% چنین نقد عراقی بر کف دست

30 رکاب از شهربند گنجه بگشای %~% عنان شیر داری پنجه بگشای

31 فرس بیرون فکن میدان فراخست %~% تو سرسبزی و دولت سبز شاخست

32 زمانه نغز گفتاری ندارد %~% و گر دارد چو تو باری ندارد

33 همائی کن برافکن سایه برکار %~% ولایت را به جغدی چند ms023 مسپار

34 چراغند این دو سه پروانه خویش %~% پدیدار آمده در خانه خویش

35 دو منزل گر شوند از شهر خود دور %~% نبینی هیچ کس را رونق و نور

36 تو آن خورشید نورانی قیاسی %~% که مشرق تا به مغرب روشناسی

37 چو تو حالی نهادی پای در پیش %~% به کنجی هر کسی گیرد سر خویش

38 هم آفاق هنر یابد حصاری %~% هم اقلیم سخن بیند سواری

39 به تندی گفتم ای بخت بلندم %~% نه تو قصابی و من گوپسندم

40 مدم دم تا چراغ من نمیرد %~% که در موسی دم عیسی نگیرد

41 به حشوی چندم آتش برمیفروز %~% که من خود چون چراغم خویشتن سوز

42 من آن شیشه‌ام که گر بر من زنی سنگ %~% ز نام و کنیتم گیرد جهان ننگ

43 مسی بینی زری به روی کشیده %~% به مرداری کلابی بر دمیده

44 نبینی جز هوای خویش قوتم %~% بجز بادی نیابی در بروتم

45 فلک در طالعم شیری نموده‌است %~% ولیکن شیر پشمینم چه سوداست

46 نه آن شیرم که با دشمن برآیم %~% مرا آن بس که من با من برآیم

47 نشاطی پیش ازین بود آن قدم رفت %~% غروری کز جوانی بود هم رفت

48 حدیث کودکی و خودپرستی %~% رها کن کان خیالی بود و مستی

49 چو عمر از سی گذشت یا خود از بیست %~% نمی‌شاید دگر چون غافلان زیست

50 نشاط عمر باشد تا چهل سال %~% چهل ساله فرو ریزد پر و بال

51 پس از پنجه نباشد تندرستی %~% بصر کندی پذیرد پای سستی

52 چو شصت آمد نشست آمد پدیدار %~% چو هفتاد آمد افتاد آلت از کار

53 به هشتاد و نود چون در رسیدی %~% بسا سخنی که از گیتی کشیدی

54 وز آنجا گر به صد منزل رسانی %~% بود مرگی به صورت زندگانی

55 اگر صد سال مانی ور یکی روز %~% بباید رفت ازین کاخ دل افروز

56 پس آن بهتر که خود ms024 را شاد داری %~% در آن شادی خدا را یاد داری

57 به وقت خوشدلی چون شمع پرتاب %~% دهن پر خنده داری دیده پر آب

58 چو صبح آن روشنان از گریه رستند %~% که برق خنده را بر لب ببستند

59 چوبی گریه نشاید بود خندان %~% وزین خنده نشاید بست دندان

60 بیاموزم تو را گر کاربندی %~% که بی گریه زمانی خوش بخندی

61 چو خندان گردی از فرخنده فالی %~% بخندان تنگدستی را به مالی

62 نه بینی آفتاب آسمان را %~% کز آن خندد که خنداند جهان را

1 چنین گفت آن سخن گوی کهن زاد %~% که بودش داستانهای کهن یاد

2 که چون شد ماه کسری در سیاهی %~% به هرمز داد تخت پادشاهی

3 جهان افروز هرمز داد می‌کرد %~% به داد خود جهان آباد می‌کرد

4 همان رسم پدر بر جای می‌داشت %~% دهش بر دست و دین بر پای می‌داشت

5 نسب را در جهان پیوند می‌خواست %~% به قربان از خدا فرزند می‌خواست

6 به چندین نذر و قربانش خداوند %~% نرینه داد فرزندی چه فرزند

7 گرامی دری از دریای شاهی %~% چراغی روشن از نور الهی

8 مبارک طالعی فرخ سریری %~% به طالع تاجداری تخت‌گیری

9 پدر در خسروی دیده تمامش %~% نهاده خسرو پرویز نامش

10 از آن شد نام آن شهزاده پرویز %~% که بودی دایم از هر کس پر آویز

11 گرفته در حریرش دایه چون مشک %~% چو مروارید تر در پنبه خشک

12 رخی از آفتاب اندوه کش تر %~% شکر خندیدنی از صبح خوشتر

13 چو میل شکرش در شیر دیدند %~% به شیر و شکرش می پروریدند

14 به بزم شاهش آوردند پیوست %~% بسان دسته گل دست بر دست

15 چو کار از مهد با میدان فتادش %~% جهان از دوستی در جان نهادش

16 بهر سالی که دولت می‌فزودش %~% خرد تعلیم دیگر می‌نمودش

17 چو سالش پنج شد در هر شگفتی %~% تماشا کردی و عبرت گرفتی

18 چو ms025 سال آمد به شش چون سرو می‌رست %~% رسوم شش جهت را باز می‌جست

19 چنان مشهور شد در خوبروئی %~% که مطلق یوسف مصرست گوئی

20 پدر ترتیب کرد آموزگارش %~% که تا ضایع نگردد روزگارش

21 بر این گفتار بر بگذشت یک چند %~% که شد در هر هنر خسرو هنرمند

22 چنان قادر سخن شد در معانی %~% که بحری گشت در گوهرفشانی

23 فصیحی کو سخن چون آب گفتی %~% سخن با او به اصطرلاب گفتی

24 چو از باریک بینی موی می‌سفت %~% به باریکی سخن چون موی می‌گفت

25 پس از نه سالگی مکتب رها کرد %~% حساب جنگ شیر و اژدها کرد

26 چو بر ده سالگی افکند بنیاد %~% سر سی سالگان می‌داد بر باد

27 بسر پنجه شدی با پنجه شیر %~% ستونی را قلم کردی به شمشیر

28 به تیر از موی بگشادی گره را %~% به نیزه حلقه بربودی زره را

29 در آن آماج کو کردی کمان باز %~% ز طبل زهره کردی طبلک باز

30 کسی کو ده کمان حالی کشیدی %~% کمانش را به حمالی کشیدی

31 ز ده دشمن کمندش خام‌تر بود %~% ز نه قبضه خدنگش تام‌تر بود

32 بدی گر خود بدی دیو سپیدی %~% به پیش بید برگش برگ بیدی

33 چو برق نیزه را بر سنگ راندی %~% سنان در سینه خارا نشاندی

34 چو عمر آمد به حد چارده سال %~% بر آمد مرغ دانش را پر و بال

35 نظر در جستنیهای نهان کرد %~% حساب نیک و بدهای جهان کرد

36 بزرگ امید نامی بود دانا %~% بزرگ امید از عقل و توانا

37 زمین جو جو شده در زیر پایش %~% فلک را جو به جو پیموده رایش

38 به دست آورده اسرار نهانی %~% کلید گنجهای آسمانی

39 طلب کردش به خلوت شاهزاده %~% زبان چون تیغ هندی بر گشاده

40 جواهر جست از آن دریای فرهنگ %~% به چنگ آورد و زد بر دامنش چنگ

41 دل روشن ms026 به تعلیمش برافروخت %~% وزو بسیار حکمتها در آموخت

42 ز پرگار زحل تا مرکز خاک %~% فرو خواند آفرینش‌های افلاک

43 به اندک عمر شد دریا درونی %~% به هر فنی که گفتی ذو فنونی

44 دل از غفلت به آگاهی رسیدش %~% قدم بر پایه شاهی رسیدش

45 چو پیدا شد بر آن جاسوس اسرار %~% نهانی‌های این گردنده پرگار

46 ز خدمت خوشترش نامد جهانی %~% نبودی فارغ از خدمت زمانی

47 جهاندار از جهانش دوستر داشت %~% جهان چبود ز جانش دوستر داشت

48 ز بهر جان درازیش از جهان شاه %~% ز هر دستی درازی کرد کوتاه

49 منادی را ندا فرمود در شهر %~% که وای آن کس که او بر کس کند قهر

50 اگر اسبی چرد در کشتزاری %~% و گر غصبی رود بر میوه داری

51 و گر کس روی نامحرم به بیند %~% همان در خانه ترکی نشیند

52 سیاست را ز من گردد سزاوار %~% بر این سوگندهائی خورد بسیار

53 چو شه در عدل خود ننمود سستی %~% پدید آمد جهان را تندرستی

54 خرابی داشت از کار جهان دست %~% جهان از دستکار این جهان رست

1 قضا را از قضا یک روز شادان %~% به صحرا رفت خسرو بامدادان

2 تماشا کرد و صید افکند بسیار %~% دهی خرم ز دور آمد پدیدار

3 به گرداگرد آن ده سبزه نو %~% بر آن سبزه بساط افکنده خسرو

4 می‌سرخ از بساط سبزه می‌خورد %~% چنین تا پشت بنمود این گل زرد

5 چو خورشید از حصار لاجوردی %~% علم زد بر سر دیوار زردی

6 چو سلطان در هزیمت عود می‌سوخت %~% علم را می‌درید و چتر می‌دوخت

7 عنان یک رکابی زیر می‌زد %~% دو دستی با فلک شمشیر می‌زد

8 چو عاجز گشت ازین خاک جگرتاب %~% چو نیلوفر سپر افکند بر آب

9 ملک زاده در آن ده خانه‌ای خواست %~% ز سر مستی در او مجلس بیاراست

10 نشست آن شب بنوشانوش یاران %~% صبوحی کرد ms027 با شب زنده‌داران

11 سماع ارغنونی گوش می‌کرد %~% شراب ارغوانی نوش می‌کرد

12 صراحی را ز می پر خنده می‌داشت %~% به می جان و جهان را زنده می‌داشت

13 مگر کز توسنانش بدلگامی %~% دهن بر کشته‌ای زد صبح بامی

14 وز این غوری غلامی نیز چون قند %~% ز غوره کرد غارت خوشه‌ای چند

15 سحرگه کافتاب عالم افروز %~% سرشب را جدا کرد از تن روز

16 نهاد از حوصله زاغ سیه پر %~% به زیر پر طوطی خایه زر

17 شب انگشت سیاه از پشت براشت %~% ز حرف خاکیان انگشت برداشت

18 تنی چند از گران جانان که دانی %~% خبر بردند سوی شه نهانی

19 که خسرو و دوش بی‌رسمی نمود است %~% ز شاهنشه نمی‌ترسد چه سوداست

20 ملک گفتا نمی‌دانم گناهش %~% بگفتند آنکه بیداد است راهش

21 سمندش کشتزار سبز را خورد %~% غلامش غوره دهقان تبه کرد

22 شب از درویش بستد جای تنگش %~% به نامحرم رسید آواز چنگش

23 گر این بیگانه‌ای کردی نه فرزند %~% ببردی خان و مانش را خداوند

24 زند بر هر رگی فصاد صد نیش %~% ولی دستش بلرزد بر رگ خویش

25 ملک فرمود تا خنجر کشیدند %~% تکاور مرکبش را پی بریدند

26 غلامش را به صاحب غوره دادند %~% گلابی را به آبی شوره دادند

27 در آن خانه که آن شب بود رختش %~% به صاحبخانه بخشیدند تختش

28 پس آنگه ناخن چنگی شکستند %~% ز روی چنگش ابریشم گسستند

29 سیاست بین که می‌کردند ازین پیش %~% نه با بیگانه با دردانه خویش

30 کنون گر خون صد مسکین بریزند %~% ز بند قراضه برنخیزند

31 کجا آن عدل و آن انصاف سازی %~% که با فرزند از اینسان رفت بازی

32 جهان ز آتش پرستی شد چنان گرم %~% که بادا زین مسلمانی ترا شرم

33 مسلمانیم ما او گبر نام است %~% گر این گبری مسلمانی کدام است

34 نظامی بر سرافسانه شوباز %~% که مرغ بند را تلخ ms028 آمد آواز

1 چو خسرو دید کان خواری بر او رفت %~% به کار خویشتن لختی فرو رفت

2 درستش شد که هرچ او کرد بد کرد %~% پدر پاداش او بر جای خود کرد

3 به سر بر زد ز دست خویشتن دست %~% و زان غم ساعتی از پای ننشست

4 شفیع انگیخت پیران کهن را %~% که نزد شه برند آن سرو بن را

5 مگر شاه آن شفاعت در پذیرد %~% گناه رفته را بر وی نگیرد

6 کفن پوشید و تیغ تیز برداشت %~% جهان فریاد رستاخیز برداشت

7 به پوزش پیش می‌رفتند پیران %~% پس اندر شاهزاده چون اسیران

8 چو پیش تخت شد نالید غمناک %~% به رسم مجرمان غلطید بر خاک

9 که شاها بیش ازینم رنج منمای %~% بزرگی کن به خردان بر ببخشای

10 بدین یوسف مبین کالوده گرگست %~% که بس خردست اگر جرمش بزرگست

11 هنوزم بوی شیر آید ز دندان %~% مشو در خون من چون شیر خندان

12 عنایت کن که این سرگشته فرزند %~% ندارد طاقت خشم خداوند

13 اگر جرمیست اینک تیغ و گردن %~% ز تو کشتن ز من تسلیم کردن

14 که برگ هر غمی دارم درین راه %~% ندارم برگ ناخشنودی شاه

15 بگفت این و دگر ره بر سر خاک %~% چو سایه سر نهاد آن گوهر پاک

16 چو دیدند آن گروه آن بردباری %~% همه بگریستند الحق بزاری

17 وزان گریه که زاری بر مه افتاد %~% ز گریه هایهائی بر شه افتاد

18 که طفلی خرد با آن نازنینی %~% کند در کار از اینسان خرده‌بینی

19 به فرزندی که دولت بد نخواهد %~% جز اقبال پدر با خود نخواهد

20 چه سازد با تو فرزندت بیندیش %~% همان بیند ز فرزندان پس خویش

21 به نیک و بد مشو در بند فرزند %~% نیابت خود کند فرزند فرزند

22 چو هرمز دید کان فرزند مقبل %~% مداوای روان و میوه دل

23 بدان فرزانگی واهسته رائیست %~% بدانست او ms029 که آن فر خدائیست

24 سرش بوسید و شفقت بیش کردش %~% ولیعهد سپاه خویش کردش

25 از آن حضرت چو بیرون رفت خسرو %~% جهان در ملک داد آوازه نو

26 رخش سیمای عدل از دور می‌داد %~% جهانداری ز رویش نور می‌داد

1 چو آمد زلف شب در عطر رسائی %~% به تاریکی فرو شد روشنائی

2 برون آمد ز پرده سحر سازی %~% شش اندازی بجای شیشه بازی

3 به طاعت خانه شد خسرو کمر بست %~% نیایش کرد یزدان را و بنشست

4 به برخورداری آمد خواب نوشین %~% که بر ناخورده بود از خواب دوشین

5 نیای خویشتن را دید در خواب %~% که گفت ای تازه خورشید جهان تاب

6 اگر شد چار مولای عزیزت %~% بشارت می‌دهم بر چار چیزت

7 یکی چون ترشی آن غوره خوردی %~% چو غوره زان ترشروئی نکردی

8 دلارامی تو را در بر نشیند %~% کزو شیرین‌تری دوران نبیند

9 دوم چون مرکبت را پی بریدند %~% وزان بر خاطرت گردی ندیدند

10 به شبرنگی رسی شبدیز نامش %~% که صرصر درنیابد گردگامش

11 سیم چون شه به دهقان داد تختت %~% وزان تندی نشد شوریده بختت

12 به دست آری چنان شاهانه تختی %~% که باشد راست چون زرین درختی

13 چهارم چون صبوری کردی آغاز %~% در آن پرده که مطرب گشت بی‌ساز

14 نوا سازی دهندت بار بدنام %~% که بر یادش گوارد زهر در جام

15 به جای سنگ خواهی یافتن زر %~% به جای چار مهره چار گوهر

16 ملک‌زاده چو گشت از خواب بیدار %~% پرستش کرد یزدان را دگر بار

17 زبان را روز و شب خاموش می‌داشت %~% نمودار نیارا گوش می‌داشت

18 همه شب با خردمندان نخفتی %~% حکایت باز پرسیدی و گفتی

1 ندیمی خاص بودش نام شاپور %~% جهان گشته ز مغرب تالهاور

2 ز نقاشی به مانی مژده داده %~% به رسامی در اقلیدس گشاده

3 قلم زن چابکی صورتگری چست %~% که بی کلک از خیالش نقش می‌رست ms030

4 چنان در لطف بودش آبدستی %~% که بر آب از لطافت نقش بستی

5 زمین بوسید پیش تخت پرویز %~% فرو گفت این سخنهای دلاویز

6 که گر فرمان دهد شاه جهانم %~% بگویم صد یک از چیزی که دانم

7 اشارت کرد خسرو کی جوانمرد %~% بگو گرم و مکن هنگامه را سرد

8 زبان بگشاد شاپور سخنگوی %~% سخن را بهره داد از رنگ و از بوی

9 که تا گیتیست گیتی بنده بادت %~% زمانه سال و مه فرخنده بادت

10 جمالت را جوانی هم نفس باد %~% همیشه بر مرادت دسترس باد

11 غمین باد آنکه او شادت نخواهد %~% خراب آنکس که آبادت نخواهد

12 بسی گشتم درین خرگاه شش طاق %~% شگفتی‌ها بسی دیدم در آفاق

13 از آن سوی کهستان منزلی چند %~% که باشد فرضه دریای دریند

14 زنی فرماندهست از نسل شاهان %~% شده جوش سپاهش تا سپاهان

15 همه اقلیم اران تا به ارمن %~% مقرر گشته بر فرمان آن زن

16 ندارد هیچ مرزی بی‌خرابی %~% همه دارد و مگر تختی و تاجی

17 هزارش قلعه بر کوه بلند است %~% خزینه‌اش را خدا داند که چند است

18 ز جنس چارپا چندان که خواهی %~% به افزونی فزون از مرغ و ماهی

19 ندارد شوی و دارد کامرانی %~% به شادی می‌گذارد زندگانی

20 ز مردان بیشتر دارد سترکی %~% مهین بانوش خوانند از بزرگی

21 شمیرا نام دارد آن جهانگیر %~% شمیرا را مهین بانوست تفسیر

22 نشست خویش را در هر هوائی %~% به هر فصلی مهیا کرده جائی

23 به فصل گل به موقان است جایش %~% که تا سرسبز باشد خاک پایش

24 به تابستان شود بر کوه ارمن %~% خرامد گل به گل خرمن به خرمن

25 به هنگام خزان آید به ابخاز %~% کند در جستن نخجیر پرواز

26 زمستانش به بردع میل چیر است %~% که بردع را هوای گرمسیر است

27 چهارش فصل ازینسان در شمار است %~% به هر فصلی هوائیش اختیار ms031 است

28 نفس یک یک به شادی می‌شمارد %~% جهان خوش خوش به بازی می‌گذارد

29 درین زندانسرای پیچ بر پیچ %~% برادرزاده‌ای دارد دگر هیچ

30 پری دختی پری بگذار ماهی %~% به زیر مقنعه صاحب کلاهی

31 شب افروزی چو مهتاب جوانی %~% سیه چشمی چو آب زندگانی

32 کشیده قامتی چون نخل سیمین %~% دو زنگی بر سر نخلش رطب چین

33 ز بس کاورد یاد آن نوش لب را %~% دهان پر آب شکر شد رطب را

34 به مروارید دندانهای چون نور %~% صدف را آب دندان داده از دور

35 دو شکر چون عقیق آب داده %~% دو گیسو چون کمند تاب داده

36 خم گیسوش تاب از دل کشیده %~% به گیسو سبزه را بر گل کشیده

37 شده گرم از نسیم مشک بیزش %~% دماغ نرگس بیمار خیزش

38 فسونگر کرده بر خود چشم خود را %~% زبان بسته به افسون چشم بد را

39 به سحری کاتش دلها کند تیز %~% لبش را صد زبان هر صد شکر ریز

40 نمک دارد لبش در خنده پیوست %~% نمک شیرین نباشد وان او هست

41 تو گوئی بینیش تیغیست از سیم %~% که کرد آن تیغ سیبی را به دو نیم

42 ز ماهش صد قصب را رخنه یابی %~% چو ماهش رخنه‌ای بر رخ نه یابی

43 به شمعش بر بسی پروانه بینی %~% زنازش سوی کس پروانه بینی

44 صبا از زلف و رویش حله‌پوش است %~% گهی قاقم گهی قندز فروش است

45 موکل کرده بر هر غمزه غنجی %~% زنخ چون سیب و غبغب چون ترنجی

46 رخش تقویم انجم را زده راه %~% فشانده دست بر خورشید و بر ماه

47 دو پستان چون دو سیمین نار نوخیز %~% بر آن پستان گل بستان درم ریز

48 ز لعلش بوسه را پاسخ نخیزد %~% که لعل اروا گشاید در بریزد

49 نهاده گردن آهو گردنش را %~% به آب چشم شسته دامنش را

50 به چشم آهوان آن چشمه ms032 نوش %~% دهد شیرافکنان را خواب خرگوش

51 هزار آغوش را پر کرده از خار %~% یک آغوش از گلشن ناچیده دیار

52 شبی صد کس فزون بیند به خوابش %~% نه بیند کس شبی چون آفتابش

53 گر اندازه ز چشم خویش گیرد %~% برآهوئی صد آهو بیش گیرد

54 ز رشک نرگس مستش خروشان %~% به بازار ارم ریحان فروشان

55 به عید آرای ابروی هلالی %~% ندیدش کس که جان نسپرد حالی

56 به حیرت مانده مجنون در خیالش %~% به قایم رانده لیلی با جمالش

57 به فرمانی که خواهد خلق را کشت %~% به دستش ده قلم یعنی ده انگشت

58 مه از خوبیش خود را خال خوانده %~% شب از خالش کتاب فال خوانده

59 ز گوش و گردنش لولو خروشان %~% که رحمت بر چنان لولو فروشان

60 حدیثی و هزار آشوب دلبند %~% لبی و صد هزاران بوسه چون قند

61 سر زلفی ز ناز و دلبری پر %~% لب و دندانی از یاقوت و از در

62 از آن یاقوت و آن در شکر خند %~% مفرح ساخته سودائیی چند

63 خرد سرگشته بر روی چو ماهش %~% دل و جان فتنه بر زلف سیاهش

64 هنر فتنه شده بر جان پاکش %~% نبشته عهده عنبر به خاکش

65 رخش نسرین و بویش نیز نسرین %~% لبش شیرین و نامش نیز شیرین

66 شکر لفظان لبش را نوش خوانند %~% ولیعهد مهین بانوش دانند

67 پریرویان کزان کشور امیرند %~% همه در خدمتش فرمان پذیرند

68 ز مهتر زادگان ماه پیکر %~% بود در خدمتش هفتاد دختر

69 بخوبی هر یکی آرام جانی %~% به زیبائی دلاویز جهانی

70 همه آراسته با رود و جامند %~% چو مه منزل به منزل می‌خرامند

71 گهی بر خرمن مه مشک پوشند %~% گهی در خرمن گل باده نوشند

72 ز برقع نیستشان بر روی بندی %~% که نارد چشم زخم آنجا گزندی

73 بخوبی در جهان یاری ندارند %~% به گیتی جز طرب کاری ندارند

74 چو ms033 باشد وقت زور آن زورمندان %~% کنند از شیر چنگ از پیل دندان

75 به حمله جان عالم را بسوزند %~% به ناوک چشم کوکب را بدوزند

76 اگر حور بهشتی هست مشهور %~% بهشت است آن طرف وان لعتبان حور

77 مهین بانو که آن اقلیم دارد %~% بسی زینگونه زر و سیم دارد

78 بر آخر بسته دارد ره نوردی %~% کز او در تک نیابد باد گردی

79 سبق برده ز وهم فیلسوفان %~% چو مرغابی نترسد زاب طوفان

80 به یک صفرا که بر خورشید رانده %~% فلک را هفت میدان باز مانده

81 به گاه کوه کندن آهنین سم %~% گه دریا بریدن خیز ران دم

82 زمانه گردش و اندیشه رفتار %~% چو شب کارآگه و چون صبح بیدار

83 نهاده نام آن شبرنگ شبدیز %~% بر او عاشق‌تر از مرغ شب آویز

84 یکی زنجیر زر پیوسته دارد %~% بدان زنجیر پایش بسته دارد

85 نه شیرین‌تر ز شیرین خلق دیدم %~% نه چون شبدیز شبرنگی شنیدم

86 چو بر گفت این سخن شاپور هشیار %~% فراغت خفته گشت و عشق بیدار

87 یکایک مهر بر شیرین نهادند %~% بدان شیرین زبان اقرار دادند

88 که استادی که در چین نقش بندد %~% پسندیده بود هرچ او پسندد

89 چنان آشفته شد خسرو بدان گفت %~% کزان سودا نیاسود و نمی‌خفت

90 همه روز این حکایت باز می‌جست %~% جز این تخم از دماغش برنمی‌رست

91 در این اندیشه روزی چند می‌بود %~% به خشک افسانه‌ای خرسند می‌بود

92 چو کار از دست شد دستی بر آورد %~% صبوری را به سرپائی در آورد

93 به خلوت داستان خواننده را خواند %~% بسی زین داستان با وی سخن راند

94 بدو گفت ای به کار آمد وفادار %~% به کار آیم کنون کز دست شد کار

95 چو بنیادی بدین خوبی نهادی %~% تمامش کن که مردی اوستادی

96 مگو شکر حکایت مختصر کن %~% چو گفتی سوی خوزستان گذر کن

97 ترا باید شد چون ms034 بت‌پرستان %~% به دست آوردن آن بت را به دستان

98 نظر کردن که در دل دارد %~% سر پیوند مردم زاد دارد

99 اگر چون موم نقش می‌پذیرد %~% بر او زن مهر ما تا نقش گیرد

100 ور آهن دل بود منشین و بر گرد %~% خبر ده تا نکوبم آهن سرد

1 زمین بوسید شاپور سخندان %~% که دایم باد خسرو شاد و خندان

2 به چشم نیک بینادش نکوخواه %~% مبادا چشم بد را سوی او راه

3 چو بر شاه آفرین کرد آن هنرمند %~% جوابش داد کی گیتی خداوند

4 چو من نقش قلم را در کشم رنگ %~% کشد مانی قلم در نقش ارژنگ

5 بجنبد شخص کو را من کنم سر %~% بپرد مرغ کو را من کنم پر

6 مدار از هیچ گونه گرد بر دل %~% که باشد گرد بر دل درد بر دل

7 به چاره کردن کار آن چنانم %~% که هر بیچارگی را چاره دانم

8 تو خوشدل باش و جز شادی میندیش %~% که من یک دل گرفتم کار در پیش

9 نگیرم در شدن یک لحظه آرام %~% ز گوران تک ز مرغان پر کنم وام

10 نخسبم تا نخسبانم سرت را %~% نیایم تا نیارم دلبرت را

11 چو آتش گرز آهن سازد ایوان %~% چو گوهر گر شود در سنگ پنهان

12 برونش آرم به نیروی و به نیرنگ %~% چو آتش ز آهن و چون گوهر از سنگ

13 گهی با گل گهی با خار سازم %~% ببینم کار و پس با کار سازم

14 اگر دولت بود کارم به دستش %~% چو دولت خود کنم خسرو پرستش

15 و گر دانم که عاجز گشتم از کار %~% کنم باری شهنشه را خبر دار

16 سخن چون گفته شد گوینده برخاست %~% بسیج راه کرد از هر دری راست

17 برنده ره بیابان در بیابان %~% به کوهستان ارمن شد شتابان

18 که آن خوبان چو انبوه آمدندی %~% به تابستان در آن کوه ms035 آمدندی

19 چو شاپور آمد آنجا سبزه نو بود %~% ریاحین را شقایق پیش رو بود

20 گرفته سنگهای لاجوردی %~% ز کسوت‌های گل سرخی و زردی

21 کشیده بر سر هر کوهساری %~% زمرد گون بساطی مرغزاری

22 ز جرم کوه تا میدان بغرا %~% کشیده خط گل طغرا به طغرا

23 در آن محراب کو رکن عراق است %~% کمربند ستون انشراق است

24 ز خارا بود دیری سال کرده %~% کشیشیانی بدو در سالخورده

25 فرود آمد بدان دیر کهن سال %~% بر آن آیین که باشد رسم ابدال

26 سخن‌پیمای فرهنگی چنین گفت %~% به وقت آنکه درهای دری سفت

27 که زیر دامن این دیر غاریست %~% در و سنگی سیه گوئی سواری است

28 ز دشت رم گله در هر قرانی %~% به گشتن آید تکاور مادیانی

29 ز صد فرسنگی آید بر در غار %~% در او سنبد چو در سوراخ خود مار

30 بدان سنگ سیه رغبت نماید %~% به رغبت خویشتن بر سنگ ساید

31 به فرمان خدا زو گشن گیرد %~% خدا گفتی شگفتی دل پذیرد

32 هران کره کزان تخمش بود بار %~% ز دوران تک برد وز باد رفتار

33 چنین گوید همیدون مرد فرهنگ %~% که شبدیز آمدست از نسل آن سنگ

34 کنون زان دیر اگر سنگی بجوئی %~% نیابی گردبادش برد گوئی

35 وزان کرسی که خوانند انشراقش %~% سری بینی فتاده زیر ساقش

36 به ماتم داری آن کوه گل رنگ %~% سیه جامه نشسته یک جهان سنگ

37 به خشمی کامده بر سنگلاخش %~% شکوفه‌وار کرده شاخ شاخش

38 فلک گوئی شد از فریاد او مست %~% به سنگستان او در شیشه بشکست

39 خدا را گر چه عبرت‌هاست بسیار %~% قیامت را بس این عبرت نمودار

40 چو اندر چار صد سال از کم و بیش %~% رسد کوهی چنان را این چنین پیش

41 تو بر لختی کلوخ آب خورده %~% چرائی تکیه جاوید کرده

42 نظامی زین نمط در داستان پیچ %~% که از ms036 تو نشنوند این داستان هیچ

1 چو مشگین جعد شب را شانه کردند %~% چراغ روز را پروانه کردند

2 به زیر تخته‌نرد آبنوسی %~% نهان شد کعبتین سندروسی

3 بر آمد مشتری منشور بر دست %~% که شاه از بند و شاپور از بلا رست

4 در آن دیر کهن فرزانه شاپور %~% فرو آسود کز ره بود رنجور

5 درستی خواست از پیران آن دیر %~% که بودند آگه از چرخ کهن سیر

6 که فردا جای آن خوبان کدامست %~% کدامین آب و سبزیشان مقامست

7 خبر دادنش آن فرزانه پیران %~% ز نزهت گاه آن اقلیم گیران

8 که در پایان این کوه گران سنگ %~% چمن گاهیست گردش بیشه‌ای تنگ

9 سحرگه آن سهی سروان سرمست %~% بدان مشگین چمن خواهند پیوست

10 چو شد دوران سنجابی و شق دوز %~% سمور شب نهفت از قاقم روز

11 سر از البرز بر زد جرم خورشید %~% جهان را تازه کرد آیین جمشید

12 پگه‌تر زان بتان عشرت‌انگیز %~% میان در بست شاپور سحرخیز

13 بر آن سبزه شبیخون کرد پیشی %~% که با آن سرخ گلها داشت خویشی

14 خجسته کاغذی بگرفت در دست %~% بعینه صورت خسرو در او بست

15 بر آن صورت چو صنعت کرد لختی %~% بدوسانید بر ساق درختی

16 وز آنجا چون پری شد ناپدیدار %~% رسیدند آن پریرویان پریوار

17 به سرسبزی بر آن سبزه نشستند %~% گهی شمشاد و گه گل دسته بستند

18 گه از گلها گلاب انگیختندی %~% گه از خنده طبرزد ریختندی

19 عروسانی زناشوئی ندیده %~% به کابین از جهان خود را خریده

20 نشسته هر یکی چون دوست با دوست %~% نمی‌گنجد کس چون در پوست

21 می‌آوردند و در می‌دل نشاندند %~% گل آوردند و بر گل می‌فشاندند

22 نهاده باده بر کف ماه و انجم %~% جهان خالی ز دیو و دیو مردم

23 همه تن شهوت آن پاکیزگان را %~% چنان کائین بود دوشیزگان را

24 چو محرم بود جای از چشم ms037 اغیار %~% ز مستی رقصشان آورد در کار

25 گه این می‌داد بر گلها درودی %~% گه آن می‌گفت با بلبل سرودی

26 ندانستند جز شادی شماری %~% نه جز خرم دلی دیدند کاری

27 در آن شیرین لبان رخسار شیرین %~% چو ماهی بود گرد ماه پروین

28 به یاد مهربانان عیش می‌کرد %~% گهی می‌داد باده گاه می‌خورد

29 چو خودبین شد که دارد صورت ماه %~% بر آن صورت فتادش چشم ناگاه

30 به خوبان گفت کان صورت بیارید %~% که کرد است این رقم پنهان مدارید

31 بیاوردند صورت پیش دلبند %~% بر آن صورت فرو شد ساعتی چند

32 نه دل می‌داد ازو دل بر گرفتن %~% نه میشایستش اندر بر گرفتن

33 بهر دیداری ازوی مست می‌شد %~% به هر جامی که خورد از دست می‌شد

34 چو می‌دید از هوش می‌شد دلش سست %~% چو می‌کردند پنهان باز می‌جست

35 نگهبانان بترسیدند از آن کار %~% کز آن صورت شود شیرین گرفتار

36 دریدند از هم آن نقش گزین را %~% که رنگ از روی بردی نقش چین را

37 چو شیرین نام صورت برد گفتند %~% که آن تمثال را دیوان نهفتند

38 پری زار است ازین صحرا گریزیم %~% به صحرای دگر افتیم و خیزیم

39 از آن مجمر چو آتش گرم گشتند %~% سپندی سوختند و در گذشتند

40 کواکب را به دود آتش نشاندند %~% جنیبت را به دیگر دشت راندند

1 چو بر زد بامدادن بور گلرنگ %~% غبار آتشین از نعل بر سنگ

2 گشاد از گنج در هر کنج رازی %~% چو دریا گشت هر کوهی طرازی

3 دگر ره بود پیشین رفته شاپور %~% به پیش آهنگ آن بکران چون حور

4 همان تمثال اول ساز کرده %~% همان کاغذ برابر باز کرده

5 رسیدند آن بتان با دلنوازی %~% بر آن سبزه چو گل کردند بازی

6 زده بر ماه خنده بر قصب راه %~% پرند آن قصب پوشان چون ماه

7 نشاطی نیم رغبت می‌نمودند %~% به ms038 تدریج اندک اندک می‌فزودند

8 چو در بازی شدند آن لعبتان باز %~% زمانه کرد لعبت بازی آغاز

9 دگر باره چو شیرین دیده بر کرد %~% در آن تمثال روحانی نظر کرد

10 به پرواز اندر آمد مرغ جانش %~% فرو بست از سخن گفتن زبانش

11 بود سرمست را خوابی کفایت %~% گل نم دیده را آبی کفایت

12 به یاران بانگ بر زد کاین چه حالست %~% غلط می‌کرد خود را کاین خیالست

13 به سروی زان سهی سروان بفرمود %~% که آن صورت بیاور نزد من زود

14 به رفت آن ماه و آن صورت نهان کرد %~% به گل خورشید پنهان چون توان کرد

15 بگفت این در پری برمی‌گشاید %~% پری زین سان بسی بازی نماید

16 وز آنجا رخت بربستند حالی %~% ز گلها سبزه را کردند خالی

1 شباهنگام کاین عنقای فرتوت %~% شکم پر کرد ازین یک دانه یاقوت

2 به دشت انجرک آرام کردند %~% بنوشانوش می‌در جام کردند

3 در آن صحرا فرو خفتند سرمست %~% ریاحین زیر پای و باده بر دست

4 چو روز از دامن شب سر برآورد %~% زمانه تاج زرین بر سر آورد

5 بر آن پیروزه تخت آن تاجداران %~% رها کردند می بر جرعه خواران

6 وز آنجا تا در دیر پری سوز %~% پریدند آن پریرویان به یک روز

7 در آن مینوی میناگون چمیدند %~% فلک را رشته در مینا کشیدند

8 بساطی سبز چون جان خردمند %~% هوائی معتدل چون مهر فرزند

9 نسیمی خوشتر از باد بهشتی %~% زمین را در به دریا گل به کشتی

10 شقایق سنگ را بتخانه کرده %~% صبا جعد چمن را شانه کرده

11 مسلسل گشته بر گلهای حمری %~% نوای بلبل و آواز قمری

12 پرنده مرغکان گستاخ گستاخ %~% شمایل بر شمایل شاخ بر شاخ

13 بهر گوشه دو مرغک گوش بر گوش %~% زده بر گل صلای نوش بر نوش

14 بدان گلشن رسید آن نقش پرداز %~% همان نقش نخستین کرد ms039 آغاز

15 پری پیکر چو دید آن سبزه خوش %~% به می بنشست با جمعی پریوش

16 دگر ره دید چشم مهربانش %~% در آن صورت که بود آرام جانش

17 شگفتی ماند از آن نیرنگ سازی %~% گذشت اندیشه کارش ز بازی

18 دل سرگشته را دنبال برداشت %~% به پای خود شد آن تمثال برداشت

19 در آن آیینه دید از خود نشانی %~% چو خود را یافت بی‌خود شد زمانی

20 چنان شد در سخن ناساز گفتن %~% کزان گفتن نشاید باز گفتن

21 لعاب عنکبوتان مگس گیر %~% همائی را نگر چون کرد نخجیر

22 در آن چشمه که دیوان خانه کردند %~% پری را بین که چون دیوانه کردند

23 به چاره هر کجا تدبیر سازند %~% نه مردم دیو را نخجیر سازند

24 چو آن گل برگ رویان بر سر خاک %~% گل صد برگ را دیدند غمناک

25 بدانستند کان کار پری نیست %~% عجب کاریست کاری سرسری نیست

26 از آن پیشه پشیمانی گرفتند %~% بر آن صورت ثناخوانی گرفتند

27 که سر بازی کنیم و جان فشانیم %~% مگر کاحوال صورت باز دانیم

28 چو شیرین دید که ایشان راستگویند %~% به چاره راست کردن چاره جویند

29 به یاری خواستن بنمود زاری %~% که یاران را ز یارانست یاری

30 ترا از یار نگریزد بهر کار %~% خدای است آنکه بی مثل است و بی یار

31 بسا کارا که از یاری برآید %~% به باید یار تا کاری برآید

32 بدان بت پیکران گفت آن دلارام %~% کز این پیکر شدم بی‌صبر و آرام

33 بیا تا این حدیث از کس نپوشیم %~% بدین تمثال نوشین باده نوشیم

34 دگر باره نشاط آغاز کردند %~% می‌آوردند و عشرت ساز کردند

35 پیاپی شد غزلهای فراقی %~% بر آمد بانک نوشا نوش ساقی

36 بت شیرین نبید تلخ در دست %~% از آن تلخی و شیرینی جهان مست

37 بهر نوبت که می‌بر لب نهادی %~% زمین را پیش صورت بوسه دادی

38 ms040 چو مستی عاشقی را تنگ‌تر کرد %~% صبوری در زمان آهنگ در کرد

39 یکی را زان بتان بنشاند در راه %~% که هر کس را که بینی بر گذرگاه

40 نظر کن تا درین سامان چو پوید %~% وزین صورت به پرسش تا چه گوید

41 بسی پرسیده شد پنهان و پیدا %~% نمی‌شد سر آن صورت هویدا

42 تن شیرین گرفت از رنج سستی %~% کز آن صورت ندادش کس درستی

43 در آن اندوه می‌پیچید چون مار %~% فشاند از جزعها لولوی شهوار

1 برآمد ناگه مرغ فسون ساز %~% به آیین مغان بنمود پرواز

2 چو شیرین دید در سیمای شاپور %~% نشان آشنائی دادش از دور

3 به شاپور آن ظن او را بد نیفتاد %~% رقم زد گرچه بر کاغذ نیفتد

4 اشارت کرد کان مغ را بخوانید %~% وزین در قصه‌ای با او برانید

5 مگر داند که این صورت چه نامست %~% چه آیین دارد و جایش کدامست

6 پرستاران به رفتن راه رفتند %~% به کهبد حال صورت باز گفتند

7 فسونی زیر لب می‌خواند شاپور %~% چو نزدیکی که از کاری بود دور

8 چو پای صید را در دام خود دید %~% در آن جنبش صلاح آرام خود دید

9 به پاسخ گفت کین در سفتنی نیست %~% و گر هست از سر پا گفتنی نیست

10 پرستاران بر شیرین دویدند %~% بگفتند آنچه از کهبد شنیدند

11 چو شیرین این سخن زیشان نیوشید %~% ز گرمی در جگر خونش بجوشید

12 روانه شد چو سیمین کوه در حال %~% در افکنده به کوه آواز خلخال

13 بر شاپور شد بی‌صبر و سامان %~% به قامت چون سهی سروی خرامان

14 برو بازو چو بلورین حصاری %~% سر وگیسو چو مشگین نوبهاری

15 کمندی کرده گیسوش از تن خویش %~% فکنده در کجا در گردن خویش

16 ز شیرین کاری آن نقش جماش %~% فرو بسته زبان و دست نقاش

17 رخ چون لعبتش در دلنوازی %~% به لعبت باز خود می‌کرد ms041 بازی

18 دلش را برده بود آن هندوی چست %~% به ترکی رخت هندو را همی جست

19 ز هندو جستن آن ترکتازش %~% همه ترکان شده هندوی نازش

20 نقاب از گوش گوهرکش گشاده %~% چو گوهر گوش بر دریا نهاده

21 لبی و صد نمک چشمی و صد ناز %~% به رسم کهبدان در دادش آواز

22 که با من یک زمان چشم آشنا باش %~% مکن بیگانگی یک دم مرا باش

23 چو آن نیرنگ ساز آواز بشنید %~% درنگ آوردن آنجا مصلحت دید

24 زبان دان مرد را زان نرگس مست %~% زبانی ماند و آن دیگر شد از دست

25 ثناهای پریرخ بر زبان راند %~% پری بنشست و او را نیز بنشاند

26 به پرسیدش که چونی وز کجائی %~% که بینم در تو رنگ آشنایی

27 جوابش داد مرد کار دیده %~% که هستم نیک و بد بسیار دیده

28 خدای از هر نشیب و هر فرازی %~% نپوشیده است بر من هیچ رازی

29 ز حد باختر تا بوم خاور %~% جهان را گشته‌ام کشور به کشور

30 زمین بگذار کز مه تا به ماهی %~% خبر دارم زهر معنی که خواهی

31 چو شیرین یافت آن گستاخ روئی %~% بدو گفتا در این صورت چه گوئی

32 به پاسخ گفت رنگ‌آمیز شاپور %~% که باد از روی خوبت چشم بد دور

33 حکایت‌های این صورت دراز است %~% وزین صورت مرا در پرده راز است

34 یکایک هر چه می‌دانم سر و پای %~% بگویم با تو گر خالی بود جای

35 بفرمود آن صنم تا آن بتی چند %~% بنات‌النعش وار از هم پراکند

36 چو خالی دید میدان آن سخندان %~% درافکند از سخن گوئی به میدان

37 که هست این صورت پاکیزه پیکر %~% نشان آفتاب هفت کشور

38 سکندر موکبی دارا سواری %~% ز دارا و سکندر یادگاری

39 به خوبیش آسمان خورشید خوانده %~% زمین را تخمی از جمشید مانده

40 شهنشه خسرو پرویز که امروز %~% شهنشاهی به ms042 دو گشته است پیروز

41 وزین شیوه سخنهائی برانگیخت %~% که از جان‌پروری با جان در آمیخت

42 سخن می‌گفت و شیرین هوش داده %~% بدان گفتار شیرین گوش داده

43 بهر نکته فرو می‌شد زمانی %~% دگر ره باز می جستش نشانی

44 سخن را زیر پرده رنگ می‌داد %~% جگر می‌خورد و لعل از سنگ می‌داد

45 ازو شاپور دیگر راز ننهفت %~% سخن را آشکارا کرد و پس گفت

46 پریرویا نهان می‌داری اسرار %~% سخن در شیشه می‌گوئی پریوار

47 چرا چون گل زنی در پوست خنده %~% سخن باید چو شکر پوست کنده

48 چو می‌خواهی که یابی روی درمان %~% مکن درد از طبیب خویش پنهان

49 بت زنجیر موی از گفتن او %~% برآشفت ای خوشا آشفتن او

50 ولی چون عشق دامن‌گیر بودش %~% دگر بار از ره غدر آزمودش

51 حریفی جنس دید و خانه خالی %~% طبق پوش از طبق برداشت حالی

52 به گستاخی بر شاپور بنشست %~% در تنگ شکر را مهر بشکست

53 که‌ای کهبد به حق کردگارت %~% که ایمن کن مرا در زینهارت

54 به حکم آنکه بس شوریده کارم %~% چو زلف خود دلی شوریده دارم

55 در این صورت بدانسان مهر بستم %~% که گوئی روز و شب صورت پرستم

56 به کار آی اندرین کارم به یک چیز %~% که روزی من به کار آیم ترا نیز

57 چو من در گوش تو پرداختم راز %~% تو نیز ار نکته‌ای داری در انداز

58 فسونگر در حدیث چاره جوئی %~% فسونی به ندید از راستگوئی

59 چو یاره دست بوسی رایش افتاد %~% چو خلخال زر اندر پایش افتاد

60 به صد سوگند گفت ای شمع یاران %~% سزای تخت و فخر تاجداران

61 ز شب بدخواه تو تاریک دین‌تر %~% ز ماه نو دلت باریک بین‌تر

62 به حق آنکه در زنهار اویم %~% که چون زنهار دادی راست گویم

63 من آن صورتگرم کز نقش پرگار %~% ز خسرو کردم این صورت نمودار ms043

64 هر آنصورت که صورتگر نگارد %~% نشان دارد ولیکن جان ندارد

65 مرا صورت گری آموختستند %~% قبای جان دگر جا دوختستند

66 چو تو بر صورت خسرو چنینی %~% ببین تا چون بود کاو را ببینی

67 جهانی بینی از نور آفریده %~% جهان نادیده اما نور دیده

68 شگرفی چابکی چستی دلیری %~% به مهر آهو به کینه تند شیری

69 گلی بی‌آفت باد خزانی %~% بهاری تازه بر شاخ جوانی

70 هنوزش گرد گل نارسته شمشاد %~% ز سوسن سرو او چون سوسن آزاد

71 هنوزش پریغلق در عقابست %~% هنوزش برگ نیلوفر در آبست

72 هنوزش آفتاب از ابر پاکست %~% ز ابرو آفتاب او را چه باکست

73 به یک بوی از ارم صد در گشاده %~% به دوزخ ماه را دو رخ نهاده

74 بر ادهم زین نهد رستم نهاد است %~% به می خوردن نشیند کیقباد است

75 شبی کو گنج بخشی را دهد داد %~% کلاه گنج قارون را برد باد

76 سخن گوید در از مرجان برآرد %~% زند شمشیر شیر از جان برآرد

77 چو در جنبد رکاب قطب وارش %~% عنان دزدی کند باد از غبارش

78 نسب گوئی بنام ایزد ز جمشید %~% حسب پرسی به حمدالله چو خورشید

79 جهان با موکبش ره تنگ دارد %~% علم بالای هفت اورنگ دارد

80 چو زر بخشد شتر باید به فرسنگ %~% چو وقت آهن آید وای بر سنگ

81 چو دارد دشنه پولاد را پاس %~% بسنباند زره ور باشد الماس

82 چو باشد نوبت شمشیر بازی %~% خطیبان را دهد شمشیر غازی

83 قدمگاهش زمین را خسته دارد %~% شتابش چرخ را آهسته داد

84 فلک با او به میدان کند شمشیر %~% به گشتن نیز گه بالا و گه زیر

85 جمالش راکه بزم آرای عیدست %~% هنر اصلی و زیبائی مزید است

86 به اقبالش دل استقبال دارد %~% چو هست اقبال کار اقبال دارد

87 بدین فرو جمال آن عالم افروز %~% هوای عشق تو دارد شب ms044 و روز

88 خیالت را شبی در خواب دیدست %~% از آن شب عقل و هوش از وی رمیدست

89 نه می نوشد نه با کس جام گیرد %~% نه شب خسبد نه روز آرام گیرد

90 به جز شیرین نخواهد هم نفس را %~% بدین تلخی مبادا عیش کس را

91 مرا قاصد بدین خدمت فرستاد %~% تو دانی نیک و بد کردم ترا یاد

92 از این در گونه گونه در همی سفت %~% سخن چندان که می‌دانست می‌گفت

93 وز آن شیرین سخن شیرین مدهوش %~% همی خورد آن سخنها خوشتر از نوش

94 بدان آمد که صد بار افتد از پای %~% به صنعت خویشتن می‌داشت بر جای

95 زمانی بود و گفت ای مرد هشیار %~% چه می‌دانی کنون تدبیر این کار

96 بدو شاپور گفت ای رشک خورشید %~% دلت آسوده باد و عمر جاوید

97 صواب آن شد که نگشائی به کس راز %~% کنی فردا سوی نخجیر پرواز

98 چو مردان بر نشین بر پشت شبدیز %~% به نخجیر آی و از نخجیر بگریز

99 نه خواهد کس ترا دامن کشیدن %~% نه در شبدیز شبرنگی رسیدن

100 تو چون سیاره میشو میل در میل %~% من آیم گر توانم خود به تعجیل

101 یکی انگشتری از دست خسرو %~% بدو بسپرد که این بر گیر و می‌رو

102 اگر در راه بینی شاه نو را %~% به شاه نو نمای این ماه نو را

103 سمندش را به زرین نعل یابی %~% ز سر تا پا لباسش لعل یابی

104 کله لعل و قبا لعل و کمر لعل %~% رخش هم لعل بینی لعل در لعل

105 و گرنه از مداین راه می‌پرس %~% ره مشگوی شاهنشاه می‌پرس

106 چو ره یابی به اقصای مداین %~% روان بینی خزاین بر خزاین

107 ملک را هست مشگوئی چو فرخار %~% در آن مشگو کنیزانند بسیار

108 بدان مشگوی مشک آگین فرود آی %~% کنیزان را نگین شاه بنمای

109 در آن گلشن چو ms045 سرو آزاد می‌باش %~% چو شاخ میوه‌تر شاد می‌باش

110 تماشای جمال شاه می‌کن %~% مرادت را حساب آنگاه می‌کن

111 و گر من با توام چون سایه با تاج %~% بدین اندرز رایت نیست محتاج

112 چو از گفتن فراغت یافت شاپور %~% دمش در مه گرفت و حیله در حور

113 از آنجا رفت جان و دل پر امید %~% بماند آن ماه را تنها چو خورشید

114 دویدند آن شکرفان سوی شیرین %~% بنات‌النعش را کردند پروین

115 بفرمود اختران را ماه تابان %~% کز آن منزل شوند آن شب شتابان

116 به نعل تازیان کوه پیکر %~% کنند آن کوه را چون کان گوهر

117 روان کردند مهد آن دلنوازان %~% چو مه تابان و چو خورشید تازان

118 سخن گویان سخن گویان همه راه %~% بسر بردند ره را تا وطن گاه

119 از آن رفتن بر آسودند یک چند %~% دل شیرین فرو مانده در آن بند

120 شبی کز شب جهان پر دود کردند %~% جهان را دیده خواب آلود کردند

121 پرند سبز بر خورشید بستند %~% گلی را در میان بید بستند

122 به بانو گفت شیرین کای جهانگیر %~% برون خواهم شدن فردا به نخجیر

123 یکی فردا بفرما ای خداوند %~% که تا شبدیز را بگشایم از بند

124 بر او بنشینم و صحرا نوردم %~% شبانگه سوی خدمت باز گردم

125 مهین بانو جوابش داد کای ماه %~% به جای مرکبی صد ملک در خواه

126 به حکم آنکه این شبرنگ شبدیز %~% به گاه پویه بس تند است و بس تیز

127 چو رعد تند باشد در غریدن %~% چو باد تیز باشد در وزیدن

128 مبادا کز سر تندی و تیزی %~% کند در زیر آب آتش ستیزی

129 و گر بر وی نشستن ناگزیرست %~% نه شب زیباتر از بدر منیرست

130 لکام پهلوانی بر سرش کن %~% به زیر خود ریاضت پرورش کن

131 رخ گل چهره چون گلبرگ بشگفت %~% زمین بوسد و خدمت کرد و ms046 خوش خفت

1 چو برزد بامدادان خازن چین %~% به درج گوهرین بر قفل زرین

2 برون آمد ز درج آن نقش چینی %~% شدن را کرده با خود نقش بینی

3 بتان چین به خدمت سر نهادند %~% بسان سرو بر پای ایستادند

4 چو شیرین دید روی مهربانان %~% به چربی گفت با شیرین زبانان

5 که بسم‌الله به صحرا می‌خرامم %~% مگر بسمل شود مرغی به دامم

6 بتان از سر سراغج باز کردند %~% دگرگون خدمتش را ساز کردند

7 به کردار کله‌داران چون نوش %~% قبا بستند بکران قصب پوش

8 که رسمی بود کان صحرا خرامان %~% به صید آیند بر رسم غلامان

9 همه در گرد شیرین حلقه بستند %~% چو حالی بر نشست او بر نشستند

10 به صحرائی شدند از صحن ایوان %~% به سرسبزی چو خضر از آب حیوان

11 در آن صحرا روان کردند رهوار %~% وزان صحرا به صحراهای بسیار

12 شدند آن روضه حوران دلکش %~% به صحرائی چو مینو خرم و خوش

13 زمین از سبزه نزهت گاه آهو %~% هوا از مشک پر خالی ز آهو

14 سرانجام اسب را پرواز دادند %~% عنان خود به مرکب باز دادند

15 بت لشگر شکن بر پشت شبدیز %~% سواری تند بود و مرکبی تیز

16 چو مرکب گرم کرد از پیش یاران %~% برون افتاد از آن هم تک سواران

17 گمان بردند که اسبش سر کشید است %~% ندانستند کو سر در کشید است

18 بسی چون سایه دنبالش دویدند %~% ز سایه در گذر گردش ندیدند

19 به جستن تا به شب دمساز گشتند %~% به نومیدی هم آخر باز گشتند

20 ز شاه خویش هر یک دور مانده %~% به تن رنجه به دل رنجور مانده

21 به درگاه مهین بانو شبانگاه %~% شدند آن اختران بی‌طلعت ماه

22 به دیده پیش تختش راه رفتند %~% به تلخی حال شیرین باز گفتند

23 که سیاره چه شب بازی نمودش %~% تک طیاره چون اندر ربودش

24 ms047 مهین بانو چو بشنید این سخن را %~% صلا در داد غمهای کهن را

25 فرود آمد ز تخت خویش غمناک %~% بسر بر خاک و سر هم بر سر خاک

26 از آن غم دستها بر سر نهاده %~% ز دیده سیل طوفان بر گشاده

27 ز شیرین یاد بی‌اندازه می‌کرد %~% به دو سوک برادر تازه می‌کرد

28 به آب چشم گفت ای نازنین ماه %~% ز من چشم بدت بربود ناگاه

29 گلی بودی که باد از بارت افکند %~% ندانم بر کدامین خارت افکند

30 چو افتادت که مهر از ما بریدی %~% کدامین مهربان بر ما گزیدی

31 چو آهو زین غزالان سیر گشتی %~% گرفتار کدامین شیر گشتی

32 چو ماه از اختران خود جدائی %~% نه خورشیدی چنین تنها چرائی

33 کجا سرو تو کز جانم چمن داشت %~% به هر شاخی رگی با جان من داشت

34 رخت ماهست تا خود بر که تابد %~% منش گم کرده‌ام تا خود که یابد

35 همه شب تا به روز این نوحه می‌کرد %~% غمش بر غم افزود و درد بر درد

36 چو مهر آمد برون از چاه بیژن %~% شد از نورش جهان را دیده روشن

37 همه لشگر به خدمت سر نهادند %~% به نوبت گاه فرمان ایستادند

38 که گر بانو بفرماید به شبگیر %~% پی شیرین برانیم اسب چون تیر

39 مهین بانو به رفتن میل ننمود %~% نه خود رفت و نه کس را نیز فرمود

40 چو در خواب این بلا را بود دیده %~% که بودی بازی از دستش پریده

41 چو حسرت خورد از پرواز آن باز %~% همان باز آمدی بر دست او باز

42 بدیشان گفت اگر ما باز گردیم %~% و گر با آسمان همراز گردیم

43 نشد ممکن که در هیچ آبخوردی %~% بیابیم از پی شبدیز گردی

44 نشاید شد پی مرغ پریده %~% نه دنبال شکاردام دیده

45 کبوتر چون پرید از پس چه نالی %~% که وا برج آید ار ms048 باشد حلالی

46 بلی چندان شکیبم در فراقش %~% که برقی یابم از نعل براقش

47 چو زان گم گشته گنج آگاه گردم %~% دیگر ره با طرب همراه گردم

48 به گنجینه سپارم گنج را باز %~% به دین شکرانه گردم گنج پرداز

49 سپه چون پاسخ بانو شنیدند %~% به از فرمانبری کاری ندیدند

50 وزان سوی دگر شیرین به شبدیز %~% جهان را می‌نوشت از بهر پرویز

51 چو سیاره شتاب آهنگ می‌بود %~% ز ره رفتن بروز و شب نیاسود

52 قبا در بسته بر شکل غلامان %~% همی شد ده به ده سامان به سامان

53 نبود ایمن ز دشمن گاه و بی گاه %~% به کوه و دشت می‌شد راه و بی‌راه

54 رونده کوه را چون باد می‌راند %~% به تک در باد را چون کوه می‌ماند

55 نپوشد بر تو آن افسانه را راز %~% که در راهی زنی شد جادوئی ساز

56 یکی آیینه و شانه درافکند %~% به افسونی به راهش کرد دربند

57 فلک این آینه وان شانه را جست %~% کزین کوه آمد و زان بیشه بر رست

58 زنی کوشانه و آیینه بفکند %~% ز سختی شد به کوه و بیشه مانند

59 شده شیرین در آن راه از بس اندوه %~% غبار آلود چندین بیشه و کوه

60 رخش سیمای کم رختی گرفته %~% مزاج نازکش سختی گرفته

61 نشان می‌جست و می‌رفت آن دل‌افروز %~% چو ماه چارده شب چارده روز

62 جنیبت را به یک منزل نمی‌ماند %~% خبر پرسان خبر پرسان همی راند

63 تکاور دست برد از باد می‌برد %~% زمین را دور چرخ از یاد می‌برد

64 سپیده دم چو دم بر زد سپیدی %~% سیاهی خواند حرف ناامیدی

65 هزاران نرگس از چرخ جهانگرد %~% فرو شد تا بر آمد یک گل زرد

66 شتابان کرد شیرین بارگی را %~% به تلخی داد جان یکبارگی را

67 پدید آمد چو مینو مرغزاری %~% در او چون آب حیوان چشمه ساری

68 ز ms049 شرم آب از رخشنده خانی %~% شده در ظلمت آب زندگانی

69 ز رنج راه بود اندام خسته %~% غبار از پای تا سر برنشسته

70 به گرد چشمه جولان زد زمانی %~% ده اندر ده ندید از کس نشانی

71 فرود آمد به یک سو بارگی بست %~% ره اندیشه بر نظارگی بست

72 چو قصد چشمه کرد آن چشمه نور %~% فلک را آب در چشم آمد از دور

73 سهیل از شعر شکرگون برآورد %~% نفیر از شعری گردون برآورد

74 پرندی آسمان گون بر میان زد %~% شد اندر آب و آتش در جهان زد

75 فلک را کرد کحلی پوش پروین %~% موصل کرد نیلوفر به نسرین

76 حصارش نیل شد یعنی شبانگاه %~% ز چرخ نیلگون سر بر زد آن ماه

77 تن سیمینش می‌غلطید در آب %~% چو غلطد قاقمی بر روی سنجاب

78 عجب باشد که گل را چشمه شوید %~% غلط گفتم که گل بر چشمه روید

79 در آب انداخته از گیسوان شست %~% نه ماهی بلکه ماه آورده در دست

80 ز مشک آرایش کافور کرده %~% ز کافورش جهان کافور خورده

81 مگر دانسته بود از پیش دیدن %~% که مهمانی نوش خواهد رسیدن

82 در آب چشمه سار آن شکر ناب %~% ز بهر میهمان می‌ساخت جلاب

1 سخن گوینده پیر پارسی خوان %~% چنین گفت از ملوک پارسی دان

2 که چون خسرو به ارمن کس فرستاد %~% به پرسش کردن آن سرو آزاد

3 شب و روز انتظار یار می‌داشت %~% امید وعده دیدار می‌داشت

4 به شام و صبح اندر خدمت شاه %~% کمر می‌بست چون خورشید و چون ماه

5 چو تخت آرای شد طرف کلاهش %~% ز شادی تاج سر می‌خواند شاهش

6 گرامی بود بر چشم جهاندار %~% چنین تا چشم زخم افتاد در کار

7 که از پولاد کاری خصم خونریز %~% درم را سکه زد بر نام پرویز

8 به هر شهری فرستاد آن درم را %~% بشورانید از آن شاه عجم ms050 را

9 ز بیم سکه و نیروی شمشیر %~% هراسان شد کهن گرگ از جوان شیر

10 چنان پنداشت آن منصوبه را شاه %~% که خسرو باخت آن شطرنج ناگاه

11 بر آن دلشد که لعبی چند سازد %~% بگیرد شاه نو را بند سازد

12 حسابی بر گرفت از روی تدبیر %~% نبود آگه ز بازیهای تقدیر

13 که نتوان راه خسرو را گرفتن %~% نه در عقده مه نو را گرفتن

14 چو هر کو راستی در دل پذیرد %~% جهان گیرد جهان او را نگیرد

15 بزرگ امید ازین معنی خبر یافت %~% شه نو را به خلوت جست و دریافت

16 حکایت کرد کاختر در وبالست %~% ملک را با تو قصد گوشمالست

17 بباید زفت روزی چند ازین پیش %~% شتاب آوردن و بردن سر خویش

18 مگر کاین آتشت بی‌دود گردد %~% وبال اخترت مسعود گردد

19 چو خسرو دید کاشوب زمانه %~% هلاکش را همی سازد بهانه

20 به مشگو رفت پیش مشگ مویان %~% وصیت کرد با آن ماهرویان

21 که می‌خواهم خرامیدن به نخجیر %~% دو هفته بیش و کم زین کاخ دلگیر

22 شما خندان و خرم دل نشینید %~% طرب سازید و روی غم نبینید

23 گر آید نار پستانی در این باغ %~% چو طاووسی نشسته بر پر زاغ

24 فرود آرید کان مهمان عزیز است %~% شما ماهید و خورشید آن کنیز است

25 بمانیدش که تا بیغم نشیند %~% طرب می‌سازد و شادی گزیند

26 و گر تنگ آید از مشکوی خضرا %~% چو خضر آهنگ سازد سوی صحرا

27 در آن صحرا که او خواهد بتازید %~% بهشتی روی را قصری بسازید

28 بدان صورت که دل دادش گوائی %~% خبر می‌داد از الهام خدائی

29 چو گفت این قصه بیرون رفت چون باد %~% سلیمان وار با جمعی پریزاد

30 زمین کن کوه خود را گرم کرده %~% سوی ارمن زمین را نرم کرده

31 ز بیم شاه می‌شد دل پر از درد %~% دو منزل را ms051 به یک منزل همی کرد

32 قضا را اسبشان در راه شد سست %~% در آن منزل که آن مه موی می‌شست

33 غلامان را بفرمود ایستادن %~% ستوران را علوفه برنهادن

34 تن تنها ز نزدیک غلامان %~% سوی آن مرغزار آمد خرامان

35 طوافی زد در آن فیروزه گلشن %~% میان گلشن آبی دید روشن

36 چو طاووسی عقابی باز بسته %~% تذروی بر لب کوثر نشسته

37 گیا را زیر نعل آهسته می‌سفت %~% در آن آهستگی آهسته می‌گفت

38 گر این بت جان بودی چه بودی %~% ور این اسب آن من بودی چه بودی

39 نبود آگه که آن شبرنگ و آن ماه %~% به برج او فرود آیند ناگاه

40 بسا معشوق کاید مست بر در %~% سبل در دیده باشد خواب در سر

41 بسا دولت که آید بر گذرگاه %~% چو مرد آگه نباشد گم کند راه

42 ز هر سو کرد بر عادت نگاهی %~% نظر ناگه در افتادش به ماهی

43 چو لختی دید از آن دیدن خطر دید %~% که بیش آشفته شد تا بیشتر دید

44 عروسی دید چون ماهی مهیا %~% که باشد جای آن مه بر ثریا

45 نه ماه آیینه سیماب داده %~% چو ماه نخشب از سیماب زاده

46 در آب نیلگون چون گل نشسته %~% پرندی نیلگون تا ناف بسته

47 همه چشمه ز جسم آن گل اندام %~% گل بادام و در گل مغز بادام

48 حواصل چون بود در آب چون رنگ %~% همان رونق در او از آب و از رنگ

49 ز هر سو شاخ گیسو شانه می‌کرد %~% بنفشه بر سر گل دانه می‌کرد

50 اگر زلفش غلط می‌کرد کاری %~% که دارم در بن هر موی ماری

51 نهان با شاه می‌گفت از بنا گوش %~% که مولای توام هان حلقه در گوش

52 چو گنجی بود گنجش کیمیاسنج %~% به بازی زلف او چون مار بر گنج

53 فسونگر مار را نگرفته در مشت %~% گمان بردی که ms052 مار افسای را کشت

54 کلید از دست بستانبان فتاده %~% ز بستان نار پستان در گشاده

55 دلی کان نار شیرین کار دیده %~% ز حسرت گشته چون نار کفیده

56 بدان چشمه که جای ماه گشته %~% عجب بین کافتاب از راه گشته

57 چو بر فرق آب می‌انداخت از دست %~% فلک بر ماه مروارید می بست

58 تنش چون کوه برفین تاب می‌داد %~% ز حسرت شاه را برفاب می‌داد

59 شه از دیدار آن بلور دلکش %~% شده خورشید یعنی دل پر آتش

60 فشاند از دیده باران سحابی %~% که طالع شد قمر در برج آبی

61 سمنبر غافل از نظاره شاه %~% که سنبل بسته بد بر نرگسش راه

62 چو ماه آمد برون از ابر مشگین %~% به شاهنشه در آمد چشم شیرین

63 همائی دید بر پشت تذروی %~% به بالای خدنگی رسته سروی

64 ز شرم چشم او در چشمه آب %~% همی لرزی چون در چشمه مهتاب

65 جز این چاره ندید آن چشمه قند %~% که گیسو را چو شب بر مه پراکند

66 عبیر افشاند بر ماه شب افروز %~% به شب خورشید می‌پوشید در روز

67 سوادی بر تن سیمین زد از بیم %~% که خوش باشد سواد نقش بر سیم

68 دل خسرو بر آن تابنده مهتاب %~% چنان چون زر در آمیزد به سیماب

69 ولی چون دید کز شیر شکاری %~% بهم در شد گوزن مرغزاری

70 زبون‌گیری نکرد آن شیر نخجیر %~% که نبود شیر صیدافکن زبون گیر

71 به صبری کاورد فرهنگ در هوش %~% نشاند آن آتش جوشنده را جوش

72 جوانمردی خوش آمد را ادب کرد %~% نظرگاهش دگر جائی طلب کرد

73 به گرد چشمه دل را دانه می‌کاشت %~% نظر جای دگر بیگانه می‌داشت

74 دو گل بین کز دو چشمه خار دیدند %~% دو تشنه کز دو آب آزار دیدند

75 همان را روز اول چشمه زد راه %~% همین از چشمه‌ای افتاد در چاه

76 به سرچشمه ms053 گشاید هر کسی رخت %~% به چشمه نرم گردد توشه سخت

77 جز ایشان را که رخت از چشمه بردند %~% ز نرمیها به سختیها سپردند

78 نه بینی چشمه‌ای کز آتش دل %~% ندارد تشنه‌ای را پای در گل

79 نه خورشید جهان کاین چشمه خون %~% بدین کار است گردان گرد گردون

80 چو شه می‌کرد مه را پرده‌داری %~% که خاتون برد نتوان بی‌عماری

81 برون آمد پریرخ چون پری تیز %~% قبا پوشید و شد بر پشت شبدیز

82 حسابی کرد با خود کاین جوانمرد %~% که زد بر گرد من چون چرخ ناورد

83 شگفت آید مرا گر یار من نیست %~% دلم چون برد اگر دلدار من نیست

84 شنیدم لعل در لعل است کانش %~% اگر دلدار من شد کو نشانش

85 نبود آگه که شاهان جامه راه %~% دگرگونه کنند از بیم بدخواه

86 هوای دل رهش می‌زد که برخیز %~% گل خود را بدین شکر برآمیز

87 گر آن صورت بد این رخشنده جانست %~% خبر بود آن واین باری عیانست

88 دگر ره گفت از این ره روی برتاب %~% روا نبود نمازی در دو محراب

89 ز یک دوران دو شربت خورد نتوان %~% دو صاحب را پرستش کرد نتوان

90 و گر هست این جوان آن نازنین شاه %~% نه جای پرسش است او را در این راه

91 مرا به کز درون پرده بیند %~% که بر بی‌پردگان گردی نشیند

92 هنوز از پرده بیرون نیست این کار %~% ز پرده چون برون آیم بیکبار

93 عقاب خویش را در پویه پر داد %~% ز نعلش گاو و ماهی را خبر داد

94 تک از باد صبا پیشی گرفته %~% به جنبش با فلک خویشی گرفته

95 پری را می‌گرفت از گرم خیزی %~% به چشم دیو در می‌شد ز تیزی

96 پس از یک لحضه خسرو باز پس دید %~% به جز خود ناکسم گر هیچکس دید

97 ز هر سو کرد مرکب را روانه %~% نه دل ms054 دید و نه دلبر در میانه

98 فرود آمد بدان چشمه زمانی %~% ز هر سو جست از آن گوهرنشانی

99 شگفت آمد دلش را کاین چنین تیز %~% بدین زودی کجا رفت آن دلاویز

100 گهی سوی درختان دید گستاخ %~% که گوئی مرغ شد پرید بر شاخ

101 گهی دیده به آب چشمه می‌شست %~% چو ماهی ماه را در آب می‌جست

102 زمانی پل بر آب چشم بستی %~% گهی بر آب چشمه پل شکستی

103 ز چشمش برده آن چشمه سیاهی %~% در او غلطید چون در چشمه ماهی

104 چنان نالید کز بس نالش او %~% پشیمان شد سپهر از مالش او

105 مه و شبدیز را در باغ می‌جست %~% به چشمی باز و چشمی زاغ می‌جست

106 ز هر سو حمله بر چون باز نخجیر %~% که زاغی کرد بازش را گرو گیر

107 از آن زاغ سبک پر مانده پر داغ %~% جهان تاریک بروی چون پر زاغ

108 شده زاغ سیه باز سپیدش %~% درخت خار گشته مشک بیدش

109 ز بیدش گربه بید انجیر کرده %~% سرشگش تخم بید انجیر خورده

110 خمیده بیدش از سودای خورشید %~% بلی رسم است چوگان کردن از بید

111 بر آورد از جگر سوزنده آهی %~% که آتش در چو من مردم گیاهی

112 بهاری یافتم زو بر نخوردم %~% فراتی دیدم و لب تر نکردم

113 به نادانی ز گوهر داشتم چنگ %~% کنون می‌بایدم بر دل زدن سنگ

114 گلی دیدم نچیدم بامدادش %~% دریغا چون شب آمد برد بادش

115 در آبی نرگسی دیدم شکفته %~% چو آبی خفته وز او آب خفته

116 شنیدم کاب خفتد زر شود خاک %~% چرا سیماب گشت آن سرو چالاک

117 همائی بر سرم می‌داد سایه %~% سریرم را ز گردون کرد پایه

118 بر آن سایه چو مه دامن فشاندم %~% چو سایه لاجرم بی سنگ ماندم

119 نمد زینم نگردد خشک از این خون %~% بترزینم تبر زین چون بود چون

120 برون ms055 آمد گلی از چشمه آب %~% نمی‌گویم به بیداری که در خواب

121 کنون کان چشمه را با گل نه بینم %~% چو خار آن به که بر آتش نشینم

122 که فرمودم که روی از مه بگردان %~% چو بخت آمد به راهت ره بگردان

123 کدامین دیو طبعم را بر این داشت %~% که از باغ ارم بگذشت و بگذاشت

124 همه جائی شکیبائی ستودست %~% جز این یکجا که صید از من ربودست

125 چو برق از جان چراغی برفروزم %~% شکیب خام را بر وی بسوزم

126 اگر من خوردمی زان چشمه آبی %~% نبایستی ز دل کردن کبابی

127 نصیحت بین که آن هندو چه فرمود %~% که چون مالی بیابی زود خور زود

128 در این باغ از گل سرخ و گل زرد %~% پشیمانی نخورد آنکس که برخورد

129 من وزین پس جگر در خون کشیدن %~% ز دل پیکان غم بیرون کشیدن

130 زنم چندان طپانچه بر سر و روی %~% که یارب یاربی خیزد ز هر موی

131 مگر کاسوده‌تر گردم در این درد %~% تنور آتشم لختی سود سرد

132 ز بحر دیده چندان در ببارم %~% که جز گوهر نباشد در کنارم

133 کسی کاو را ز خون آماس خیزد %~% کی آسوده شود تا خون نریزد

134 زمانی گشت گرد چشمه نالان %~% به گریه دستها بر چشم مالان

135 زمانی بر زمین افتاد مدهوش %~% گرفت آن چشمه را چون گل در آغوش

136 از آن سرو روان کز چنگ رفته %~% ز سروش آب و از گل رنگ رفته

137 سهی سروش فتاده بر سر خاک %~% شده لرزان چنان کز باد خاشاک

138 به دل گفتا گر این ماه آدمی بود %~% کجا آخر قدمگاهش زمی بود

139 و گر بود او پری دشوار باشد %~% پری بر چشمه‌ها بسیار باشد

140 به کس نتوان نمود این داوری را %~% که خسرو دوست می‌دارد پریرا

141 مرا زین کار کامی برنخیزد %~% پری پیوسته از مردم گریزد ms056

142 به جفت مرغ آبی باز کی شد %~% پری با آدمی دمساز کی شد

143 سلیمانم بباید نام کردن %~% پس آنگاهی پری را رام کردن

144 ازین اندیشه لختی باز می‌گفت %~% حکایت‌های دلپرداز می‌گفت

145 به نومیدی دل از دلخواه برداشت %~% به دارالملک ارمن راه برداشت

1 فلک چون کار سازیها نماید %~% نخست از پرده بازیها نماید

2 به دهقانی چو گنجی داد خواهد %~% نخست از رنج بردش یاد خواهد

3 اگر خار و خسک در ره نماند %~% گل و شمشاد را قیمت که داند

4 بباید داغ دوری روزکی چند %~% پس از دوری خوش آید مهر و پیوند

5 چو شیرین از بر خسرو جدا شد %~% ز نزدیکی به دوری مبتلا شد

6 به پرسش پرسش از درگاه پرویز %~% به مشگوی مداین راند شبدیز

7 به آیین عروسی شوی جسته %~% وز آیین عروسی روی شسته

8 فرود آمد رقیبان را نشان داد %~% درون شد باغ را سرو روان داد

9 چو دیدند آن شکرفان روی شیرین %~% گزیدند از حسد لبهای زیرین

10 برسم خسروی بنواختندش %~% ز خسرو هیچ وا نشناختندش

11 همی گفتند خسرو بانکوئی %~% به آتش خواستن رفته است گوئی

12 بیاورد آتشی چون صبح دلکش %~% وز آن آتش به دلها در زد آتش

13 پس آنگه حال او دیدن گرفتند %~% نشانش باز پرسیدن گرفتند

14 که چونی وز کجائی و چه نامی %~% چه اصلی و چه مرغی وز چه دامی

15 پریرخ زان بتان پرهیز می‌کرد %~% دروغی چند را سر تیز می‌کرد

16 که شرح حال من لختی دراز است %~% به حاضر گشتن خسرو نیاز است

17 چو خسرو در شبستان آید از راه %~% شما را خود کند زین قصه آگاه

18 ولیک این اسب را دارید بی‌رنج %~% که هست این اسب را قیمت بسی گنج

19 چو بر گفت این سخن مهمان طناز %~% نشاندند آن کنیزانش به صد ناز

20 فشاندند آب گل بر چهره ماه ms057 %~% ببستند اسب را بر آخور شاه

21 دگرگون زیوری کردند سازش %~% ز در بستند بر دیبا طرازش

22 گل وصلش به باغ وعده بشگفت %~% فرو آسود و ایمن گشت و خوش خفت

23 رقیبانی که مشکو داشتندی %~% شکر لب را کنیز انگاشتندی

24 شکر لب با کنیزان نیز می‌ساخت %~% کنیزانه بدیشان نرد می‌باخت

1 چو شیرین در مداین مهد بگشاد %~% ز شیرین لب طبقها شهد بگشاد

2 پس از ماهی کز آسایش اثر یافت %~% ز بیرون رفتن خسرو خبر یافت

3 که از بیم پدر شد سوی نخجیر %~% وز آنجا سوی ارمن کرد تدبیر

4 بدرد آمد دلش زان بی‌دوائی %~% که کارش داشت الحق بینوائی

5 چنین تا مدتی در خانه می‌بود %~% ز بی‌صبری دلش دیوانه می‌بود

6 حقیقت شد ورا کان یک سواره %~% که می‌کرد اندرو چندان نظاره

7 جهان آرای خسرو بود کز راه %~% نظر می‌کرد چون خورشید در ماه

8 بسی از خویشتن بر خویشتن زد %~% فرو خورد آن تغابن را و تن زد

9 صبوری کرد روزی چند در کار %~% نمود آنگه که خواهم گشت بیمار

10 مرا قصری به خرم مرغزاری %~% بباید ساختن بر کوهساری

11 که کوهستانیم گلزار پرورد %~% شد از گرمی گل سرخم گل زرد

12 بدو گفتند بت رویان دمساز %~% که‌ای شمع بتان چون شمع مگداز

13 تو را سالار ما فرمود جائی %~% مهیا ساختن در خوش هوائی

14 اگر فرماندهی تا کارفرمای %~% به کوهستان ترا پیدا کند جای

15 بگفت آری بباید ساختن زود %~% چنان قصری که شاهنشاه فرمود

16 کنیزانی کزو در رشک ماندند %~% به خلوت مرد بنا را بخواندند

17 که جادوئی است اینجا کار دیده %~% ز کوهستان بابل نو رسیده

18 زمین را اگر بگوید کای زمین خیز %~% هوا بینی گرفته ریز بر ریز

19 فلک را نیز اگر گوید بیارام %~% بماند تا قیامت بر یکی گام

20 ز ما قصری طلب کرد است جائی %~% کزان سوزنده‌تر نبود ms058 هوائی

21 بدان تا مردم آنجا کم شتابند %~% ز جادو جادوئیها در نیابند

22 بدین جادو شبیخونی عجب کن %~% هوائی هر چه ناخوشتر طلب کن

23 بساز آنجا چنان قصری که باید %~% ز ما درخواست کن مزدی که شاید

24 پس آنگه از خزو دیبا و دینار %~% وجوه خرج دادندش به خروار

25 چو بنا شاد گشت از گنج بردن %~% جهان پیمای شد در رنج بردن

26 طلب می‌کرد جائی دور از انبوده %~% حوالی بر حوالی کوه بر کوه

27 بدست آورد جائی گرم و دلگیر %~% کز او طفلی شدی در هفته پیر

28 بده فرسنگ از کرمانشهان دور %~% نه از کرمانشهان بل از جهان دور

29 بدانجا رفت و آنجا کارگه ساخت %~% به دوزخ در چنان قصری به پرداخت

30 که داند هر که آنجا اسب تازد %~% که حوری را چنان دوزخ نسازد

31 چو از شب گشت مشگین روی آن عصر %~% ز مشگو رفت شیرین سوی آن قصر

32 کنیزی چند با او نارسیده %~% خیانت کاری شهوت ندیده

33 در آن زندانسرای تنگ می‌بود %~% چو گوهر شهربند سنگ می‌بود

34 غم خسرو رقیب خویش کرده %~% در دل بر دو عالم پیش کرده

1 چو خسرو دور شد زان چشمه آب %~% ز چشم آب ریزش دور شد خواب

2 به هر منزل کز آنجا دورتر گشت %~% ز نومیدی دلش رنجورتر گشت

3 دگر ره شادمان می‌شد به امید %~% که برنامد هنوز از کوه خورشید

4 چو من زین ره به مشرق می‌شتابم %~% مگر خورشید روشن را بیابم

5 چو گل بر مرز کوهستان گذر کرد %~% نسیمش مرزبانان را خبر کرد

6 عمل‌داران برابر می‌دویدند %~% زر و دیبا به خدمت می‌کشیدند

7 بتانی دید بزم افروز و دلبند %~% به روشن روی خسرو آرزومند

8 خوش آمد با بتان پیوندش آنجا %~% مقام افتاد روزی چندش آنجا

9 از آنجا سوی موقان سر بدر کرد %~% ز موقان سوی باخرزان گذر کرد

10 ms059 مهین بانو چو زین حالت خبر یافت %~% به خدمت کردن شاهانه بشتافت

11 به استقبال شاه آورد پرواز %~% سپاهی ساخته با برک و با ساز

12 گرامی نزلهای خسروانه %~% فرستاد از ادب سوی خزانه

13 ز دیبا و غلام و گوهر و گنج %~% دبیران را قلم در خط شد از رنج

14 فرود آمد به درگاه جهاندار %~% جهاندارش نوازش کرد بسیار

15 بزیر تخت شه کرسی نهادند %~% نشست اوی و دیگر قوم ایستادند

16 شهنشه باز پرسیدش که چونی %~% که بادت نو بنو عیشی فزونی

17 به مهمانیت آوردم گرانی %~% مبادت درد سر زین میهمانی

18 مهین بانو چو دید آن دلنوازی %~% ز خدمت داد خود را سرفرازی

19 نفس بگشاد چون باد سحرگاه %~% فرو خواند آفرینها در خور شاه

20 بدان طالع که پشتش را قوی کرد %~% پناهش بارگاه خسروی کرد

21 یکی هفته به نوبت گاه خسرو %~% روان می‌کرد هر دم تحفه نو

22 پس از یک هفته روزی کانچنان روز %~% ندید است آفتاب عالم افروز

23 به سرسبزی نشسته شاه بر تخت %~% چو سلطانی که باشد چاکرش بخت

24 ز مرزنگوش خط نو دمیده %~% بسی دل را چو طره سر بریده

25 بساط شه ز یغمائی غلامان %~% چو باغی پر سهی سرو خرامان

26 به جوش آمد سخن در کام هر کس %~% به مولائی بر آمد نام هر کس

27 به رامش ساختن بی‌دفع شد کار %~% به حاجت خواستن بی‌رفع شد یار

28 مهین بانو زمین بوسید و بر جست %~% به خسرو گفت ما را حاجتی هست

29 که دارالملک بردع را نوازی %~% زمستانی در آنجا عیش سازی

30 هوای گرمسیر است آنطرف را %~% فراخیها بود آب علف را

31 اجابت کرد خسرو گفت برخیز %~% تو میرو کامدم من بر اثر نیز

32 سپیده دم ز لشگر گاه خسرو %~% سوی باغ سپید آمد روارو

33 وطن خوش بود رخت آنجا کشیدند %~% ملک را تاج و تخت آنجا ms060 کشیدند

34 ز هر سو خیمه‌ها کردند بر پای %~% گرفتند از حوالی هر کسی جای

35 مهین بانو به درگاه جهانگیر %~% نکرد از شرط خدمت هیچ تقصیر

36 شه آنجا روز و شب عشرت همی کرد %~% می تلخ و غم شیرین همی خورد

1 یکی شب از شب نوروز خوشتر %~% چه شب کز روز عید اندوه کش‌تر

2 سماع خرگهی در خرگه شاه %~% ندیمی چند موزون طبع و دلخواه

3 مقالت‌های حکمت باز کرده %~% سخن‌های مضاحک ساز کرده

4 به گرداگرد خرگاه کیانی %~% فرو هشته نمدهای الانی

5 دمه بردر کشیده تیغ فولاد %~% سر نامحرمان را داده بر باد

6 درون خرگه از بوی خجسته %~% بخور عود و عنبر کله بسته

7 نبید خوشگوار و عشرت خوش %~% نهاده منقل زرین پر آتش

8 زگال ارمنی بر آتش تیز %~% سیاهانی چو زنگی عشرت‌انگیز

9 چو مشک نافه در نشو گیاهی %~% پس از سرخی همی گیرد سیاهی

10 چرا آن مشک بید عود کردار %~% شود بعد از سیاهی سرخ رخسار

11 سیه را سرخ چون کرد آذرنگی %~% چو بالای سیاهی نیست رنگی

12 مگر کز روزگار آموخت نیرنگ %~% که از موی سیاه ما برد رنگ

13 به باغ مشعله دهقان انگشت %~% بنفشه می‌درود و لاله می‌کشت

14 سیه پوشیده چون زاغان کهسار %~% گرفته خون خود در نای و منقار

15 عقابی تیز خود کرده پر خویش %~% سیه ماری فکنده مهره در پیش

16 مجوسی ملتی هندوستانی %~% چو زردشت آمده در زند خوانی

17 دبیری از حبش رفته به بلغار %~% به شنگرفی مدادی کرده بر کار

18 زمستان گشته چون ریحان ازو خوش %~% که ریحان زمستان آمد آتش

19 صراحی چون خروسی ساز کرده %~% خروسی کو به وقت آواز کرده

20 ز رشک آن خروس آتشین تاج %~% گهی تیهو بر آتش گاه دراج

21 روان گشته به نقلان کبابی %~% گهی کبک دری گه مرغ آبی

22 ترنج و سیب لب بر لب نهاده ms061 %~% چو در زرین صراحی لعل باده

23 ز نرگس وز بنفشه صحن خرگاه %~% گلستانی نهاده در نظر گاه

24 ز بس نارنج و نار مجلس افروز %~% شده در حقه بازی باد نوروز

25 جهان را تازه‌تر دادند روحی %~% بسر بردند صبحی در صبوحی

26 ز چنگ ابریشم دستان نوازان %~% دریده پردهای عشق بازان

27 سرود پهلوی در ناله چنگ %~% فکنده سوز آتش در دل سنگ

28 کمانچه آه موسی وار می‌زد %~% مغنی راه موسیقار می‌زد

29 غزل برداشته رامشگر رود %~% که بدرود ای نشاط و عیش بدرود

30 چه خوش باغیست باغ زندگانی %~% گر ایمن بودی از باد خزانی

31 چه خرم کاخ شد کاخ زمانه %~% گرش بودی اساس جاودانه

32 از آن سرد آمد این کاخ دلاویز %~% که چون جا گرم کردی گویدت خیز

33 چو هست این دیر خاکی سست بنیاد %~% بباده‌اش داد باید زود بر باد

34 ز فردا و زدی کس را نشان نیست %~% که رفت آن از میان ویندر میان نیست

35 یک امروز است ما را نقد ایام %~% بر او هم اعتمادی نیست تا شام

36 بیا تا یک دهن پر خنده داریم %~% به می جان و جهان را زنده داریم

37 به ترک خواب می‌باید شبی گفت %~% که زیر خاک می‌باید بسی خفت

38 ملک سرمست و ساقی باده در دست %~% نوای چنگ می‌شد شست در شست

39 در آمد گلرخی چون سرو آزاد %~% ز دلداران خسرو با دل شاد

40 که بر دربار خواهد بنده شاپور %~% چه فرمائی در آید یا شود دور

41 ز شادی درخواست جستن خسرو از جای %~% دگر ره عقل را شد کار فرمای

42 بفرمودش در آوردن به درگاه %~% ز دلگرمی به جوش آمد دل شاه

43 که بد دل در برش ز امید و از بیم %~% به شمشیر خطر گشته به دو نیم

44 همیشه چشم بر ره دل دو نیم است %~% بلای چشم بر راهی ms062 عظیم است

45 اگر چه هیچ غم بی‌دردسر نیست %~% غمی از چشم بر راهی بتر نیست

46 مبادا هیچکس را چشم بر راه %~% کز او رخ زرد گردد عمر کوتاه

47 در آمد نقش بند مانوی دست %~% زمین را نقشهای بوسه می‌بست

48 زمین بوسید و خود بر جای می‌بود %~% به رسم بندگان بر پای می‌بود

49 گرامی کردش از تمکین خود شاه %~% نشاند او را و خالی کرد خرگاه

50 بپرسید از نشان کوه و دشتش %~% شگفتی‌ها که بود از سر گذشتش

51 دعا برداشت اول مرد هشیار %~% که شه را زندگانی باد بسیار

52 مظفر باد بر دشمن سپاهش %~% میفتاد از سر دولت کلاهش

53 مرادش با سعادت رهسپر باد %~% ز نو هر روزش اقبالی دگر باد

54 حدیث بنده را در چاره سازی %~% بساطی هست با لختی درازی

55 چو شه فرمود گفتن چون نگویم %~% رضای شاه جویم چون نجویم

56 وز اول تا به آخر آنچه دانست %~% فرو خواند آنچه خواندن می‌توانست

57 از آن پنهان شدن چون مرغ از انبوه %~% وز آن پیدا شدن چون چشمه در کوه

58 به هر چشمه شدن هر صبح گاهی %~% بر آوردن مقنع وار ماهی

59 وز آن صورت به صورت باز خوردن %~% به افسون فتنه‌ای را فتنه کردن

60 وز آن چون هندوان بردن ز راهش %~% فرستادن به ترکستان شاهش

61 سخن چون زان بهار نو برآمد %~% خروشی بیخود از خسرو برآمد

62 به خواهش گفت کان خورشید رخسار %~% بگو تا چون به دست آمد دگر بار

63 مهندس گفت کردم هوشیاری %~% دگر اقبال خسرو کرد یاری

64 چو چشم تیر گر جاسوس گشتم %~% به دکان کمانگر برگذشتم

65 به دست آوردم آن سرو روان را %~% بت سنگین دل سیمین میان را

66 چه دیدم تیزرائی تازه روئی %~% مسیحی بسته در هر تار موئی

67 همه رخ گل چو بادامه ز نغزی %~% همه تن دل چو بادام دو ms063 مغزی

68 میانی یافتم کز ساق تا روی %~% دو عالم را گره بسته به یک موی

69 دهانی کرده بر تنگیش زوری %~% چو خوزستانی اندر چشم موری

70 نبوسیده لبش بر هیچ هستی %~% مگر آیینه را آن هم به مستی

71 نکرده دست او با کس درازی %~% مگر با زلف خود وانهم به بازی

72 بسی لاغرتر از مویش میانش %~% بسی شیرین‌تر از نامش دهانش

73 اگر چه فتنه عالم شد آن ماه %~% چو عالم فتنه شد بر صورت شاه

74 چو مه را دل به رفتن تیز کردم %~% پس آنگه چاره شبدیز کردم

75 رونده ماه را بر پشت شبرنگ %~% فرستادم به چندین رنگ و نیرنگ

76 من اینجا مدتی رنجور ماندم %~% بدین عذر از رکابش دور ماندم

77 کنون دانم که آن سختی کشیده %~% به مشگوی ملک باشد رسیده

78 شه از دلدادگی در بر گرفتش %~% قدم تا فرق در گوهر گرفتش

79 سپاسش را طراز آستین کرد %~% بر او بسیار بسیار آفرین کرد

80 حدیث چشمه و سر شستن ماه %~% درستی داد قولش را بر شاه

81 ملک نیز آنچه در ره دید یسکر %~% یکایک باز گفت از خیر و از شر

82 حقیقت گشتشان کان مرغ دمساز %~% به اقصای مداین کرده پرواز

83 قرار آن شد که دیگر باره شاپور %~% چو پروانه شود دنبال آن نور

84 زمرد را سوی کان آورد باز %~% ریاحین را به بستان آورد باز

1 خوشا ملکا که ملک زندگانی است %~% بها روزا که آن روز جوانی است

2 نه هست از زندگی خوشتر شماری %~% نه از روز جوانی روزگاری

3 جهان خسرو که سالار جهان بود %~% جوان بود و عجب خوشدل جوان بود

4 نخوردی بی‌غنا یک جرعه باده %~% نه بی‌مطرب شدی طبعش گشاده

5 مغنی را که پارنجی ندادی %~% به هر دستان کم از گنجی ندادی

6 به عشرت بود روزی باده در دست %~% مهین بانو در آمد شاد ms064 و بنشست

7 ملک تشریف خاص خویش دادش %~% ز دیگر وقتها دل بیش دادش

8 چو آمد وقت خوان دارای عالم %~% ز موبد خواست رسم باج برسم

9 به هر خوردی که خسرو دستگه داشت %~% حدیث باج برسم را نگه داشت

10 حساب باج برسم آنچنان است %~% که او بر چاشنی‌گیری نشان است

11 اجازت باشد از فرمان موبد %~% خورشها را که این نیک است و آن بد

12 به می خوردن نشاند آن گه مهان را %~% همان فرخنده بانوی جهان را

13 به جام خاص می می‌خورد با او %~% سخن از هر دری می‌کرد با او

14 چو از جام نبید تلخ شد مست %~% حکایت را به شیرین باز پیوست

15 ز شیرین قصه آوارگی کرد %~% به دل شادی به لب غمخوارگی کرد

16 که بانو را برادر زاده‌ای بود %~% چو گل خندان چو سرو آزاده‌ای بود

17 شنیدم کادهم توسن کشیدش %~% چو عنقا کرد از اینجا ناپدیدش

18 مرا از خانه پیکی آمد امروز %~% خبر آورد از آن ماه دل‌افروز

19 گر اینجا یک دو هفته باز مانم %~% بر آن عزمم که جایش باز دانم

20 فرستم قاصدی تا بازش آرد %~% بسان مرغ در پروازش آرد

21 مهین بانو چو کرد این قصه را گوش %~% فرو ماند از سخن بی‌صبر و بیهوش

22 به خدمت بر زمین غلطید چون خاک %~% خروشی بر کشید از دل شغبناک

23 که آن در کو که گر بینم به خوابش %~% نه در دامن که در دریای آبش

24 به نوک چشمش از دریا برآرم %~% به جان بسپارمش پس جان سپارم

25 پس آنگه بوسه زد بر مسند شاه %~% که مسند بوس بادت زهره و ماه

26 ز ماهی تا به ماه افسر پرستت %~% ز مشرق تا به مغرب زیر دستت

27 من آنگه گفتم او آید فرادست %~% که اقبال ملک در بنده پیوست

28 چو اقبال تو با ما سر در آرد ms065 %~% چنین بسیار صید از در درآرد

29 اگر قاصد فرستد سوی او شاه %~% مرا باید ز قاصد کردن آگاه

30 به حکم آنکه گلگون سبک خیز %~% بدو بخشم ز همزادان شبدیز

31 که با شبدیز کس هم تک نباشد %~% جز این گلگون اگر بدرک نباشد

32 اگر شبدیز با ماه تمامست %~% به همراهیش گلگون تیز گامست

33 و گر شبدیز نبود مانده بر جای %~% به جز گلگون که دارد زیر او پای

34 ملک فرمود تا آن رخش منظور %~% برند از آخور او سوی شاپور

35 وز آنجا یک تنه شاپور برخاست %~% دو اسبه راه رفتن را بیاراست

36 سوی ملک مداین رفت پویان %~% گرامی ماه را یک ماه جویان

37 به مشگو در نبود آن ماه رخسار %~% مع‌القصه به قصر آمد دگر بار

38 در قصر نگارین زد زمانی %~% کس آمد دادش از خسرو نشانی

39 درون بردندش از در شادمانه %~% به خلوتگاه آن شمع زمانه

40 چو سر در قصر شیرین کرد شاپور %~% عقوبت باره‌ای دید از جهان دور

41 نشسته گوهری در بیضه سنگ %~% بهشتی پیکری در دوزخ تنگ

42 رخش چون لعل شد زان گوهر پاک %~% نمازش بر دو رخ مالید بر خاک

43 ثناها کرد بر روی چو ماهش %~% بپرسید از غم و تیمار راهش

44 که چون بودی و چون رستی ز بیداد %~% که از بندت نبود این بنده آزاد

45 امیدم هست کاین سختی پسین است %~% دلم زین پس به شادی بر یقین است

46 یقین میدان که گر سختی کشیدی %~% از آن سختی به آسانی رسیدی

47 چه جایست اینکه بس دلگیر جایست %~% که زد رایت که بس شوریده رایست

48 در این ظلمت ولایت چون دهد نور %~% بدین دوزخ قناعت چون کند حور

49 مگر یک عذر هست آن نیز هم لنگ %~% که تو لعلی و باشد لعل در سنگ

50 چو نقش چین در آن نقاش چین دید %~% کلید کام ms066 خود در آستین دید

51 نهاد از شرمناکی دست بر رخ %~% سپاسش برد و بازش داد پاسخ

52 که گر غمهای دیده بر تو خوانم %~% ستم‌های کشیده بر تو رانم

53 نه در گفت آید و نه در شنیدن %~% قلم باید به حرفش در کشیدن

54 بدان مشگو که فرمودی رسیدم %~% در او مشتی ملالت دیده دیدم

55 بهم کرده کنیزی چند جماش %~% غلام وقت خود کای خواجه خوشباش

56 چو زهره بر گشاده دست و بازو %~% بهای خویش دیده در ترازو

57 چو من بودم عروسی پارسائی %~% از آن مشتی جلب جستم جدائی

58 دل خود بر جدائی راست کردم %~% وز ایشان کوشکی درخواست کردم

59 دلم از رشک پر خوناب کردند %~% بدین عبرت گهم پرتاب کردند

60 صبور آباد من گشت این سیه سنگ %~% که از تلخی چو صبر آمد سیه رنگ

61 چو کردند اختیار این جای دلگیر %~% ضرورت ساخت می‌باید چه تدبیر

62 پس آنگه گفت شاپورش که برخیز %~% که فرمان این چنین داد است پرویز

63 وز آن گلخن بر آن گلگون نشاندش %~% به گلزار مراد شاه راندش

64 چو زین بر پشت گلگون بست شیرین %~% به پویه دستبرد از ماه و پروین

65 بدان پرندگی زیرش همائی %~% پری می‌بست در هر زیر پائی

66 وز آن سو خسرو اندر کار مانده %~% دلش در انتظار یار مانده

67 اگر چه آفت عمر انتظار است %~% چو سر با وصل دارد سهل کار است

68 چو خوشتر زانکه بعد از انتظاری %~% به امیدی رسد امید واری

1 نشسته شاه روزی نیم هشیار %~% به امیدی که گردد بخت بیدار

2 در آمد قاصدی از ره به تعجیل %~% ز هندوستان حکایت کرد با پیل

3 مژه چون کاس چینی نم گرفته %~% میان چون موی زنگی خم گرفته

4 به خط چین و زنگ آورد منشور %~% که شاه چین و زنگ از تخت شد دور

5 گشاد این ترک خو ms067 چرخ کیانی %~% ز هندوی دو چشمش پاسبانی

6 دو مرواریدش از مینا بریدند %~% به جای رشته در سوزن کشیدند

7 دو لعبت باز رابی پرده کردند %~% ره سرمه به میل آزرده کردند

8 چو یوسف گم شد از دیوان دادش %~% زمانه داغ یعقوبی نهادش

9 جهان چشم جهان بینش ترا داد %~% بجای نیزه در دستش عصا داد

10 چو سالار جهان چشم از جهان بست %~% به سالاری ترا باید میان بست

11 ز نزدیکان تخت خسروانی %~% نبشته هر یکی حرفی نهانی

12 که زنهار آمدن را کار فرمای %~% جهان از دست شد تعجیل بنمای

13 گرت سر در گلست آنجا مشویش %~% و گر لب بر سخن با کس مگویش

14 چو خسرو دید که ایام آن عمل کرد %~% کمند افزود و شادروان بدل کرد

15 درستش شد که این دوران بد عهد %~% بقم با نیل دارد سر که با شهد

16 هوای خانه خاکی چنین است %~% گهی زنبور و گاهی انگبین است

17 عمل با عزل دارد مهربا کین %~% ترش تلخیست با هر چرب و شیرین

18 ز ریگش نیست ایمن هیچ جوئی %~% مسلم نیست از سنگش سبوئی

19 چو دربند وجودی راه غم گیر %~% فراغت بایدت راه عدم گیر

20 بنه چون جان به باد پاک بربند %~% در زندان سرای خاک بربند

21 جهان هندوست تا رختت نگیرد %~% مگیرش سست تا سختت نگیرد

22 در این دکان نیابی رشته تائی %~% که نبود سوز نیش اندر قفائی

23 که آشامد کدوئی آب ازو سرد %~% کز استسقا نگردد چون کدو زرد

24 درخت آنگه برون آرد بهاری %~% که بشکافد سر هر شاخساری

25 فلک تا نشکند پشت دوتائی %~% بکس ندهد یکی جو مومیائی

26 چو بی‌مردن کفن در کس نپوشند %~% به ار مردم چو کرم اطلس نپوشند

27 چو باید شد بدان گلگونه محتاج %~% که گردد بر در گرمابه تاراج

28 لباسی پوش چون خورشید و چون ماه %~% که باشد تا ms068 تو باشی با تو همراه

29 برافشان دامن از هر خوان که داری %~% قناعت کن بدین یک نان که داری

30 جهانا چند ازین بیداد کردن %~% مرا غمگین و خود را شاد کردن

31 غمین داری مرا شادت نخواهم %~% خرابم خواهی آبادت نخواهم

32 تو آن گندم نمای جو فروشی %~% که در گندم جو پرسیده پوشی

33 چو گندم گوژ و چون جو زردم از تو %~% جوی ناخورده گندم خردم از تو

34 تو را بس باد ازین گندم نمائی %~% مرا زین دعوی سنگ آسیائی

35 همان بهتر که شب تا شب درین چاه %~% به قرصی جو گشایم روزه چون ماه

36 نظامی چون مسیحا شو طرفدار %~% جهان بگذار بر مشتی علف خوار

37 علف خواری کنی و خر سواری %~% پس آنگه غزل عیسی چشم داری

38 چو خر تازنده باشی بار می‌کش %~% که باشد گوشت خر در زندگی خوش

1 چو شد معلوم کز حکم الهی %~% به هرمز برتبه شد پادشاهی

2 به فرخ‌تر زمان شاه جوانبخت %~% بدارالملک خود شد بر سر تخت

3 دلش گر چه به شیرین مبتلا بود %~% به ترک مملکت گفتن خطا بود

4 ز یک سو ملک را بر کار می‌داشت %~% ز دیگر سو نظر بر یار می‌داشت

5 جهان را از عمارت داد یاری %~% ولایت را ز فتنه رستگاری

6 ز بس کافتادگان را داد می‌داد %~% جهان را عدل نوشروان شد از یاد

7 چو از شغل ولایت باز پرداخت %~% دگرباره بنوش و ناز پرداخت

8 شکار و عیش کردی شام و شبگیر %~% نبودی یک زمان بی‌جام و نخجیر

9 چو غالب شد هوای دلستانش %~% بپرسید از رقیبان داستانش

10 خبر دادند کاکنون مدتی هست %~% کز این قصر آن نگارین رخت بر بست

11 نمی‌دانیم شاپورش کجا برد %~% چو شاهنشه نفرمودش چرا برد

12 شه از نیرنگ این گردنده دولاب %~% عجب در ماند و عاجز شد درین باب

13 ز شیرین بر طریق ms069 یادگاری %~% تک شبدیز کردش غمگساری

14 بیاد ماه با شبرنگ می‌ساخت %~% به امید گهر با سنگ می‌ساخت

1 چو شیرین را ز قصر آورد شاپور %~% ملک را یافت از میعاد گه دور

2 فرود آوردش از گلگون رهوار %~% به گلزار مهین بانو دگر بار

3 چمن را سرو داد و روضه را حور %~% فلک را آفتاب و دیده را نور

4 پرستاران و نزدیکان و خویشان %~% که بودند از پی شیرین پریشان

5 چو دیدندش زمین را بوسه دادند %~% زمین گشتند و در پایش فتادند

6 بسی شکر و بسی شکرانه کردند %~% جهانی وقف آتش خانه کردند

7 مهین بانو نشاید گفت چون بود %~% که از شادی ز شادروان برون بود

8 چو پیری کو جوانی باز یابد %~% بمیرد زندگانی باز یابد

9 سرش در بر گرفت از مهربانی %~% جهان از سر گرفتش زندگانی

10 نه چندان دلخوشی و مهر دادش %~% که در صد بیت بتوان کرد یادش

11 ز گنج خسروی و ملک شاهی %~% فدا کردش که میکن هر چه خواهی

12 شکنج شرم در مویش نیاورد %~% حدیث رفته بر رویش نیاورد

13 چو می‌دانست کان نیرنگ سازی %~% دلیلی روشن است از عشق بازی

14 دگر کز شه نشانها بود دیده %~% وزان سیمین بران لختی شنیده

15 سر خم بر می جوشیده می‌داشت %~% به گل خورشید را پوشیده می‌داشت

16 دلش می‌داد تا فرمان پذیرد %~% قوی دل گردد و درمان پذیرد

17 نوازشهای بی‌اندازه کردش %~% همان عهد نخستین تازه کردش

18 همان هفتاد لعبت را بدو داد %~% که تا بازی کند با لعبتان شاد

19 دگر ره چرخ لعبت باز دستی %~% به بازی برد با لعبت پرستی

20 چو شیرین باز دید آن دختران را %~% ز مه پیرایه داد آن اختران را

21 همان لهو و نشاط اندیشه کردند %~% همان بازار پیشین پیشه کردند

1 کلید رای فتح آمد پدید است %~% که رای آهنین زرین کلید است

2 ز ms070 صد شمشیر زن رای قوی به %~% ز صد قالب کلاه خسروی به

3 برایی لشگری را بشکنی پشت %~% به شمشیری یکی تا ده توان کشت

4 چو آگه گشت بهرام قوی رای %~% که خسرو شد جهان را کارفرمای

5 سرش سودای تاج خسروی داشت %~% بدست آورد چون رای قوی داشت

6 دگر کاین تهمتش بر طبع ره کرد %~% که خسرو چشم هرمز را تبه کرد

7 نبود آگه که چون یوسف شود دور %~% فراق از چشم یعقوبی برد نور

8 بهر کس نامه‌ای پوشیده بنوشت %~% برایشان کرد نقش خوب را زشت

9 کزین کودک جهانداری نیاید %~% پدرکش پادشاهی را نشاید

10 بر او یک جرعه می همرنگ آذر %~% گرامی تر ز خون صد برادر

11 ببخشد کشوری بر بانگ رودی %~% ز ملکی دوستر دارد سرودی

12 ز گرمی ره بکار خود نداند %~% ز خامی هیچ نیک و بد نداند

13 هنوز از عشقبازی گرم داغست %~% هنوزش شور شیرین در دماغست

14 ازین شوخ سرافکن سر بتابید %~% که چون سر شد سر دیگر نیابید

15 همان بهتر که او را بند سازیم %~% چنین با آب و آتش چند سازیم

16 مگر کز بند ما پندی پذیرد %~% وگرنه چون پدر مرد او بمیرد

17 شما گیرید راهش را به شمشیر %~% که اینک من رسیدم تند چون شیر

18 به تدبیری چنین آن شیر کین خواه %~% رعیت را برون آورد بر شاه

19 شهنشه بخت را سرگشته می‌دید %~% رعیت راز خود برگشته می‌دید

20 بزر اقبال را پرزور می‌داشت %~% به کوری دشمنان را کور می‌داشت

21 چنین تا خصم لشگر در سر آورد %~% رعیت دست استیلا بر آورد

22 ز بی‌پشتی چو عاجز گشت پرویز %~% ز روی تخت شد بر پشت شبدیز

23 در آن غوغا که تاج او را گره بود %~% سری برد از میان کز تاج به بود

24 کیانی تاج را بی‌تاجور ماند %~% جهان را بر جهانجوی دگر ماند

25 ms071 چو شاهنشه ز بازیهای ایام %~% به قایم ریخت با شمشیر بهرام

26 به شطرنج خلاف این نطع خونریز %~% بهر خانه که شد دادش شه انگیز

27 به صد نیرنگ و دستان راه و بی‌راه %~% به آذربایگان آورد بنگاه

28 وز آنجا سوی موقان کرد منزل %~% مغانه عشق آن بتخانه در دل

1 چنین گوید جهان دیده سخنگوی %~% که چون می‌شد در آن صحرا جهان جوی

2 شکاری چون شکر می‌زد ز هر سو %~% بر آمد گرد شیرین از دگر سو

3 که با یاران جماش آن دل‌افروز %~% به عزم صید بیرون آمد آن روز

4 دو صیدافکن به یکجا باز خوردند %~% به صید یکدیگر پرواز کردند

5 دو تیر انداز چون سرو جوانه %~% ز بهر یکدیگر کرده نشانه

6 دو یار از عشق خود مخمور مانده %~% به عشق اندرز یاران دور مانده

7 یکی را دست شاهی تاج داده %~% یکی صد تاج را تاراج داده

8 یکی را سنبل از گل بر کشیده %~% یکی را گرد گل سنبل دمیده

9 یکی مرغول عنبر بسته بر گوش %~% یکی مشگین کمند افکنده بر دوش

10 یکی از طوق خود مه را شکسته %~% یکی مه را ز غبغب طوق بسته

11 نظر بر یکدیگر چندان نهادند %~% که آب از چشم یکدیگر گشادند

12 نه از شیرین جدا می‌گشت پرویز %~% نه از گلگون گذر می‌کرد شبدیز

13 طریق دوستی را ساز جستند %~% ز یکدیگر نشانها باز جستند

14 چو نام هم شنیدند آن دو چالاک %~% فتادند از سر زین بر سر خاک

15 گذشته ساعتی سر بر گرفتند %~% زمین از اشک در گوهر گرفتند

16 به آیین‌تر بپرسیدند خود را %~% فرو گفتند لختی نیک و بد را

17 سخن بسیار بود اندیشه کردند %~% به کم گفتن صبوری پیشه کردند

18 هوا را بر زمین چون مرغ بستند %~% چو مرغی بر خدنگ زین نشستند

19 عنان از هر طرف بر زد سواری %~% پریروئی رسید از ms072 هر کناری

20 مه و خورشید را دیدند نازان %~% قران کرده به برج عشقبازان

21 فکنده عشقشان آتش بدل در %~% فرس در زیرشان چون خر به گل در

22 در ایشان خیره شد هر کس که می‌تاخت %~% که خسرو را ز شیرین باز نشناخت

23 خبر دادند موری چند پنهان %~% که این بلقیس گشت و آن سلیمان

24 ز هر سو لشگری نو می‌رسیدند %~% به گرد هر دو صف برمی‌کشیدند

25 چو لشگر جمع شد بر پره کوه %~% زمین بر گاو می‌نالید از انبوه

26 به خسرو گفت شیرین کای خداوند %~% نه من چون من هزارت بنده در بند

27 ز تاجت آسمان را بهره‌مندی %~% زمین را زیر تخت سربلندی

28 اگر چه در بسیط هفت کشور %~% جهان خاص جهاندار است یکسر

29 بدین نزدیکی از بخشیده شاه %~% وثاقی هست ما را بر گذرگاه

30 اگر تشریف شه ما را نوازد %~% کمر بندد رهی گردن فرازد

31 اگر بر فرش موری بگذرد پیل %~% فتد افتاده‌ای را جامه در نیل

32 ملک گفتا چو مهمان می‌پذیری %~% به جان آیم اگر جان می‌پذیری

33 سجود آورد شیرین در سپاسش %~% ثناها گفت افزون از قیاسش

34 دو اسبه پیش بانو کس فرستاد %~% ز مهمان بردن شاهش خبر داد

35 مهین بانو چو از کار آگهی یافت %~% بر اسباب غرض شاهنشهی یافت

36 به استقبال شد با نزل و اسباب %~% نثار افشاند بر خورشید و مهتاب

37 فرود آورد خسرو را به کاخی %~% که طوبی بود از آن فردوس شاخی

38 سرائی بر سپهرش سرفرازی %~% دو میدانش فراخی و درازی

39 فرستادش بدست عذر خواهان %~% چنان نزلی که باشد رسم شاهان

40 نه چندانش خزینه پیشکش کرد %~% که بتوان در حسابش دستخوش کرد

41 ملک را هر زمان در کار شیرین %~% چو جان شیرین شدی بازار شیرین

1 چو دهقان دانه در گل پاک ریزد %~% ز گل گر دانه خیزد پاک خیزد

2 چو ms073 گوهر پاک دارد مردم پاک %~% کی آلوده شود در دامن خاک

3 مهین بانو که پاکی در گهر داشت %~% ز حال خسرو و شیرین خبر داشت

4 در اندیشید ازان دو یار دلکش %~% که چون سازد بهم خاشاک و آتش

5 به شیرین گفت کای فرزانه فرزند %~% نه بر من بر همه خوبان خداوند

6 یکی ناز تو و صد ملک شاهی %~% یکی موی تو وز مه تا به ماهی

7 سعادت خواجه تاش سایه تو %~% صلاح از جمله پیرایه تو

8 جهان را از جمالت روشنائی %~% جمالت در پناه ناآزموده

9 تو گنجی سر به مهری نابسوده %~% بد و نیک جهان ناآزموده

10 جهان نیرنگ‌ها داند نمودن %~% به در دزدیدن و یاقوت سودن

11 چنانم در دل آید کاین جهانگیر %~% به پیوند تو دارد رای و تدبیر

12 گر این صاحب جهان دلداده تست %~% شکاری بس شگرف افتاده تست

13 ولیکن گرچه بینی ناشکیبش %~% نه بینم گوش داری بر فریبش

14 نباید کز سر شیرین زبانی %~% خورد حلوای شیرین را یگانی

15 فرو ماند ترا آلوده خویش %~% هوای دیگری گیرد فرا پیش

16 چنان زی با رخ خورشید نورش %~% که پیش از نان نیفتی در تنورش

17 شنیدم ده هزارش خوبرویند %~% همه شکر لب و زنجیر مویند

18 دلش چون زان همه گلها بخندد %~% چه گوئی در گلی چون مهر بندد

19 بلی گر دست بر گوهر نیابد %~% سر از گوهر خریدن برنتابد

20 چو بیند نیک عهد و نیکنامت %~% ز من خواهد به آیینی تمامت

21 فلک را پارسائی بر تو گردد %~% جهان را پادشائی بر تو گردد

22 چو تو در گوهر خود پاک باشی %~% به جای زهر او تریاک باشی

23 و گر در عشق بر تو دست یابد %~% ترا هم غافل و هم مست یابد

24 چو ویس از نیکنامی دور گردی %~% به زشتی در جهان مشهور گردی

25 گر او ماهست ما نیز آفتابیم ms074 %~% و گر کیخسرو است افراسیابیم

26 پس مردان شدن مردی نباشد %~% زن آن به کش جوانمردی نباشد

27 بسا گل را که نغز وتر گرفتند %~% بیفکندند چون بو برگرفتند

28 بسا باده که در ساغر کشیدند %~% به جرعه ریختندش چون چشیدند

29 تو خود دانی که وقت سرفرازی %~% زناشوئی بهست از عشقبازی

30 چو شیرین گوش کرد آن پند چون نوش %~% نهاد آن پند را چون حلقه در گوش

31 دلش با آن سخن همداستان بود %~% که او را نیز در خاطر همان بود

32 به هفت اورنگ روشن خورد سوگند %~% به روشن نامه گیتی خداوند

33 که گر خون گریم از عشق جمالش %~% نخواهم شد مگر جفت حلالش

34 چو بانو دید آن سوگند خواری %~% پدید آمد دلش را استواری

35 رضا دادش که در میدان و در کاخ %~% نشیند با ملک گستاخ گستاخ

36 به شرط آنکه تنهائی نجوید %~% میان جمع گوید آنچه گوید

37 دگر روزینه کز صبح جهان تاب %~% طلی شد لعلی بر لولوی خوشاب

38 یزک داری ز لشکرگاه خورشید %~% عنان افکند بر برجیس و ناهید

39 همان یک شخص را کین ساز کرده %~% همان انجم‌گری آغاز کرده

40 چو شیر ماده آن هفتاد دختر %~% سوی شیرین شدند آشوب در سر

41 به مردی هر یکی اسفندیاری %~% به تیر انداختن رستم سواری

42 به چوگان خود چنان چالاک بودند %~% که گوی از چنبر گردون ربودند

43 خدنگ ترکش اندر سرو بستند %~% چو سروی بر خدنگ زین نشستند

44 همه برقع فرو هشتند بر ماه %~% روان گشتند سوی خدمت شاه

45 برون شد حاجب شه بارشان داد %~% شه آنکاره دل در کارشان داد

46 نوازش کرد شیرین را و برخاست %~% نشاندش پیش خود بر جانب راست

47 چه دید الحق بتانی شوخ و دلبند %~% سرائی پر شکر شهری پر از قند

48 وز آن غافل که زور و زهره دارند %~% به میدان از سواری بهره دارند ms075

49 ز بهر عرض آن مشکین نقابان %~% به نزهت سوی میدان شد شتابان

50 چو در بازی گه میدان رسیدند %~% پریرویان ز شادی می‌پریدند

51 روان شد هر مهی چون آفتابی %~% پدید آمد ز هر کبکی عقابی

52 چو خسرو دید که آن مرغان دمساز %~% چمن را فاختند و صید را باز

53 به شیرین گفت هین تا رخش تازیم %~% بر این پهنه زمانی گوی بازیم

54 ملک را گوی در چوگان فکندند %~% شگرفان شور در میدان فکندند

55 ز چوگان گشته بی‌دستان همه راه %~% زمین زان بید صندل سوده بر ماه

56 بهر گوئی که بردی باد را بید %~% شکستی در گریبان گوی خورشید

57 ز یکسو ماه بود و اخترانش %~% ز دیگر سو شه و فرمانبرانش

58 گوزن و شیر بازی می‌نمودند %~% تذرو و باز غارت می‌ربودند

59 گهی خورشید بردی گوی و گه ماه %~% گهی شیرین گرو دادی و گه شاه

60 چو کام از گوی و چوگان برگرفتند %~% طوافی گرد میدان در گرفتند

61 به شبدیز و به گلگون کرد میدان %~% چو روز و شب همی کردند جولان

62 وز آنجا سوی صحرا ران گشادند %~% به صید انداختن جولان گشادند

63 نه چندان صید گوناگون فکندند %~% که حدش در حساب آید که چندند

64 به زخم نیزه‌ها هر نازنینی %~% نیستان کرده بر گوران زمینی

65 به نوک تیر هر خاتون سواری %~% فرو داده ز آهو مرغزاری

66 ملک زان ماده شیران شکاری %~% شگفتی مانده در چابک سواری

67 که هر یک بود در میدان همائی %~% به دعوی گاه نخجیر اژدهائی

68 ملک می‌دید در شیرین نهانی %~% کز آن صیدش چه آرد ارمغانی

69 سرین و چشم آهو دید ناگاه %~% که پیدا شد به صید افکندن شاه

70 غزالی مست شمشیری گرفته %~% بجای آهوی شیری گرفته

71 از آن نخجیر پرد از جهانگیر %~% جهانگیری چو خسرو گشت نخجیر

72 چو طاوس فلک بگریخت از باغ %~% به گل ms076 چیدن به باغ آمد سیه زاغ

73 شدند از جلوه طاوسان گسسته %~% به پر زاغ رنگان بر نشسته

74 همه در آشیانها رخ نهفتند %~% ز رنج ماندگی تا روز خفتند

75 دگر روز آستان بوسان دویدند %~% به درگاه ملک صف بر کشیدند

76 همان چوگان و گوی آغاز کردند %~% همان نخجیر کردن ساز کردند

77 درین کردند ماهی عمر خود صرف %~% وزین حرفت نیفکندند یک حرف

78 ملک فرصت طلب می‌کرد بسیار %~% که با شیرین کند یک نکته بر کار

79 نیامد فرصتی با او پدیدش %~% که در بند توقف بد کلیدش

80 شبانگه کان شکر لب باز می‌گشت %~% همای عشق بی پرواز می‌گشت

81 شهنشه گفت کای بر نیکوان شاه %~% جمالت چشم دولت را نظر گاه

82 بیا تا بامدادان ز اول روز %~% شویم از گنبد پیروزه پیروز

83 می‌آریم و نشاط اندیشه گیریم %~% طرب سازیم و شادی پیشه گیریم

84 اگر شادیم اگر غمگین در این دیر %~% نه‌ایم ایمن ز دوران کهن سیر

85 چو می‌باید شدن زین دیر ناچار %~% نشاط از غم به و شادی ز تیمار

86 نهاد انگشت بر چشم آن پریوش %~% زمین را بوسه داد و کرد شبخوش

87 ملک بر وعده ماه شب‌افروز %~% درین فکرت که فردا کی شود روز

1 چو پیر سبز پوش آسمانی %~% ز سبزه بر کشد بیخ جوانی

2 جوانان را و پیران را دگر بار %~% به سرسبزی در آرد سرخ گلزار

3 گل از گل تخت کاوسی بر آرد %~% بنفشه پر طاوسی بر آرد

4 بسا مرغا که عشق آوازه گردد %~% بسا عشق کهن کان تازه گردد

5 چو خرم شد به شیرین جان خسرو %~% جهان می‌کرد عهد خرمی نو

6 چو از خرم بهار و خرمی دوست %~% به گلها بر درید از خرمی پوست

7 گل از شادی علم در باغ می‌زد %~% سپاه فاخته بر زاغ می‌زد

8 سمن ساقی و نرگس جام در دست %~% بنفشه در ms077 خمار و سرخ گل مست

9 صبا برقع گشاده مادگان را %~% صلا در داده کار افتادگان را

10 شمال انگیخته هر سو خروشی %~% زده بر گاو چشمی پیل گوشی

11 زمین نطع شقایق پوش گشته %~% شقایق مهد مرزن گوش گشته

12 سهی سرو از چمن قامت کشیده %~% ز عشق لاله پیراهن دریده

13 بنفشه تاب زلف افکنده بر دوش %~% گشاده باد نسرین را بنا گوش

14 عروسان ریاحین دست بر روی %~% شگرفان شکوفه شانه در موی

15 هوا بر سبزه گوهرها گسسته %~% زمرد را به مروارید بسته

16 نموده ناف خاک آبستنی‌ها %~% ز ناف آورده بیرون رستنیها

17 غزال شیر مست از دلنوازی %~% بگرد سبزه با مادر به بازی

18 تذروان بر ریاحین پر فشانده %~% ریاحین در تذروان پر نشانده

19 زهر شاخی شکفته نو بهاری %~% گرفته هر گلی بر کف نثاری

20 نوای بلبل و آوای دراج %~% شکیب عاشقان را داده تاراج

21 چنین فصلی بدین عاشق نوازی %~% خطا باشد خطا بی‌عشق بازی

22 خرامان خسرو و شیرین و شب و روز %~% بهر نزهت گهی شاد و دل‌افروز

23 گهی خوردند می در مرغزاری %~% گهی چیدند گل در کوهساری

24 ریاحین بر ریاحین باده در دست %~% به شهرود آمدند آن روز سرمست

25 جنیبت بر لب شهرود بستند %~% به بانک رود و رامشگر نشستند

26 حلاوتهای شیرین شکرخند %~% نی شهرود را کرده نی قند

27 همان رونق ز خوبیش آن طرف را %~% که از باران نیسانی صدف را

28 عبیر ارزان ز جعد مشکبیزش %~% شکر قربان ز لعل شهد خیزش

29 از بس خنده که شهدش بر شکر زد %~% به خوزستان شد افغان طبرزد

30 قد چون سروش از دیوان شاهی %~% به گلبن داده تشریف سپاهی

31 چو گل بر نرگسش کرده نظاره %~% به دندان کرده خود را پاره پاره

32 سمن کز خواجگی بر گل زدی دوش %~% غلام آن بنا گوش از بن گوش

1 ملک عزم تماشا ms078 کرد روزی %~% نظرگاهش چو شیرین دل فروزی

2 کسی را کان چنان دلخواه باشد %~% همه جائی تماشا گاه باشد

3 ز سبزه یافتند آرامگاهی %~% که جز سوسن نرست از وی گیاهی

4 در آن صحن بهشتی جای کردند %~% ملک را بارگه بر پای کردند

5 کنیزان و غلامان گرد خرگاه %~% ثریاوار گرد خرمن ماه

6 نشسته خسرو و شیرین به یک جای %~% ز دور آویخته دوری به یک پای

7 صراحیهای لعل از دست ساقی %~% به خنده گفت باد این عیش باقی

8 شراب و عاشقی همدست گشته %~% شهنشه زین دومی سرمست گشته

9 بر آمد تند شیری بیشه پرورد %~% که از دنبال می‌زد بر هوا گرد

10 چو بد مستان به لشگرگه در افتاد %~% و زو لشگر به یکدیگر بر افتاد

11 فراز آمد به گرد بارگه تنگ %~% به تندی کرد سوی خسرو آهنگ

12 شه از مستی شتاب آورد بر شیر %~% به یکتا پیرهن بی‌درع و شمشیر

13 کمان کش کرد مشتی تا بناگوش %~% چنان بر شیر زد کز شیر شد هوش

14 به فرمودش پس آنگه سر بریدن %~% ز گردن پوستش بیرون کشیدن

15 و زان پس رسم شاهان شد که پیوست %~% بود در بزمگه‌شان تیغ در دست

16 اگر چه شیر پیکر بود پرویز %~% ملک بود و ملک باشد گران خیز

17 ز مستی کرد با شیر آن دلیری %~% که نام مستی آمد شیر گیری

18 به دست آویز شیر افکندن شاه %~% مجال دست بوسی یافت آن ماه

19 دهان از بوسه چون جلاب‌تر کرد %~% ز بوسه دست شه را پر شکر کرد

20 ملک بر تنگ شکر مهر بشکست %~% که شکر در دهان باید نه در دست

21 لبش بوسید و گفت این انگبین است %~% نشان دادش که جای بوسه این است

22 نخستین پیک بود آن شکرین جام %~% که از خسرو به شیرین برد پیغام

23 اگر چه کرد صد جام دگر نوش %~% نشد ms079 جان نخستینش فراموش

24 میی کاول قدح جام آورد پیش %~% ز صد جام دگر دارد بها بیش

25 می اول جام صافی خیز باشد %~% به آخر جام دردآمیز باشد

26 گلی کاول بر آرد طرف جویش %~% فزون باشد ز صد گلزار بویش

27 دری کاول شکم باشد صدف را %~% ز لؤلؤ بشکند بسیار صف را

28 زهر خوردی که طعم نوش دارد %~% حلاوت بیشتر سر جوش دارد

29 دو عاشق چون چنان شربت چشیدند %~% عنان پیوسته از زحمت کشیدند

30 چو یکدم جای خالی یافتندی %~% چو شیر و می بهم بشتافتندی

31 چو دزدی کو به گوهر دست یابد %~% پس آنگه پاسبان را مست یابد

32 به چشمی پاس دشمن داشتندی %~% به دیگر چشم ریحان کاشتندی

33 چو فرصت در کشیدی خصم را میل %~% ربودندی یکی بوسه به تعجیل

34 صنم تا شرمگین بودی و هشیار %~% نبودی بر لبش سیمرغ را بار

35 در آن ساعت که از می مست گشتی %~% به بوسه با ملک همدست گشتی

36 چنان تنگش کشیدی شه در آغوش %~% که کردی قاقمش را پرنیان پوش

37 ز بس کز گاز نیلش در کشیدی %~% ز برگ گل بنفشه بر دمیدی

38 ز شرم آن کبودیهاش بر ماه %~% که مه را خود کبود آمد گذرگاه

39 اگر هشیار اگر سرمست بودی %~% سپیدابش چو گل بر دست بودی

1 فرو زنده شبی روشنتر از روز %~% جهان روشن به مهتاب شب‌افروز

2 شبی باد مسیحا در دماغش %~% نه آن بادی که بنشاند چراغش

3 ز تاریکی در آن شب یک نشان بود %~% که آب زندگی دروی نهان بود

4 سوادی نه بر آن شبگون عماری %~% جز آن عصمت که باشد پرده‌داری

5 صبا گرد از جبین جان زدوده %~% ستاره صبح را دندان نموده

6 شبی بود از در مقصود جوئی %~% مراد آن شب ز مادر زاد گوئی

7 ازین سو زهره در گوهر گسستن %~% وز آن سو مه به ms080 مروارید بستن

8 زمین در مشک پیمودن به خروار %~% هوا در غالیه سودن صدف‌وار

9 ز مشک افشانی باد طربناک %~% عبیرآمیز گشته نافه خاک

10 دماغ عالم از باد بهاری %~% هوا را ساخته عود قماری

11 سماع زهره شب را در گرفته %~% مه یک هفته نصفی بر گرفته

12 ثریا بر ندیمی خاص گشته %~% عطارد بر افق رقاص گشته

13 جرس جنبانی مرغان شب‌خیز %~% جرسها بسته در مرغ شب‌آویز

14 دد و دام از نشاط دانه خویش %~% همه مطرب شده در خانه خویش

15 اگر چه مختلف آواز بودند %~% همه با ساز شب دمساز بودند

16 ملک بر تخت افریدون نشسته %~% دل اندر قبله جمشید بسته

17 فروغ روی شیرین در دماغش %~% فراغت داده از شمع و چراغش

18 نسیم سبزه و بوی ریاحین %~% پیام آورده از خسرو به شیرین

19 کزین خوشتر شبی خواهد رسیدن %~% وزین شاداب‌تر بوئی دمیدن

20 چرا چندین وصال از دور بینیم %~% اگر نوریم تا در نور بینیم

21 و گر خونیم خونت چون نجوشد %~% و گر جوشد به من بر چند پوشد

22 هوائی معتدل چون خوش نخندیم %~% تنوری گرم نان چون در نبندیم

23 نه هر روزی ز نو روید بهاری %~% نه هر ساعت بدام آید شکاری

24 به عقل آن به که روزی خورده باشد %~% که بی‌شک کار کرده کرده باشد

25 بسا نان کز پی صیاد بردند %~% چو دیدی ماهی و مرغانش خوردند

26 مثل زد گرگ چون روبه دغا بود %~% طلب من کردم و روزی ترا بود

27 ازین فکرت که با آن ماه می‌رفت %~% چو ماه آن آفتاب از راه می‌رفت

28 دگر ره دیو را دربند می‌داشت %~% فرشتش بر سر سوگند می‌داشت

29 ازین سو تخت شاخنشه نهاده %~% وشاقی چند بر پای ایستاده

30 به خدمت پیش تخت شاه شاپور %~% چو پیش گنج باد آورد گنجور

31 و زان سو آفتاب بت‌پرستان %~% نشسته گرد او ده نار پستان ms081

32 فرنگیس و سهیل سرو بالا %~% عجب نوش و فلکناز و همیلا

33 همایون و سمن ترک و پریزاد %~% ختن خاتون و گوهر ملک و دلشاد

34 گلاب و لعل را بر کار کرده %~% ز لعلی روی چون گلنار کرده

35 چو مستی خوان شرم از پیش برداشت %~% خرد راه وثاق خویش برداشت

36 ملک فرمود تا هر دلستانی %~% فرو گوید به نوبت داستانی

37 نشسته لعل داران قصب پوش %~% قصب بر ماه بسته لعل بر گوش

38 ز غمزه تیر و از ابرو کمان‌ساز %~% همه باریک بین و راست انداز

39 ز شکر هر یکی تنگی گشاده %~% ز شیرین بر شکر تنگی نهاده

1 فرنگیس اولین مرکب روان کرد %~% که دولت در زمین گنجی نهان کرد

2 از آن دولت فریدونی خبر داشت %~% زمین را باز کرد آن گنج برداشت

3 سهیل سیمتن گفتا تذروی %~% به بازی بود در پائین سروی

4 فرود آمد یکی شاهین به شبگیر %~% تذرو نازنین را کرد نخجیر

5 عجب‌نوش شکر پاسخ چنین گفت %~% که عنبر بو گلی در باغ بشگفت

6 بهشتی مرغی آمد سوی گلزار %~% ربود آن عنبرین گل را به منقار

7 از آن به داستانی زد فلکناز %~% که ما را بود یک چشم از جهان باز

8 به ما چشمی دگر کرد آشنائی %~% دو به بیند ز چشمی روشنائی

9 همیلا گفت آبی بود روشن %~% روان گشته میان سبز گلشن

10 جوان شیری بر آمد تشنه از راه %~% بدان چشمه دهان‌تر کرد ناگاه

11 همایون گفت لعلی بود کانی %~% ز غارتگاه بیاعان نهانی

12 در آمد دولت شاهی به تاراج %~% نهاد آن لعل را بر گوشه تاج

13 سمن ترک سمن بر گفت یکروز %~% جدا گشت از صدف دری شب‌افروز

14 فلک در عقد شاهی بند کردش %~% به یاقوتی دگر پیوند کردش

15 پریزاد پریرخ گفت ماهی %~% به بازی بود در نخجیر گاهی

16 بر آمد آفتابی ز آسمان بیش ms082 %~% کشید آن ماه را در چنبر خویش

17 ختن خاتون چنین گفت از سر هوش %~% که تنها بود شمشادی قصب پوش

18 به دو پیوست ناگه سروی آزاد %~% که خوش باشد به یکجا سرو و شمشاد

19 زبان بگشاد گوهر ملک دلبند %~% که زهره نیز تنها بود یک چند

20 سعادت بر گشاد اقبال را دست %~% قران مشتری در زهره پیوست

21 چو آمد در سخن نوبت به شاپور %~% سخن را تازه کرد از عشق منشور

22 که شیرین انگبینی بود در جام %~% شهنشه روغن او شد سرانجام

23 به رنگ‌آمیزی صنعت من آنم %~% که در حلوای ایشان زعفرانم

24 پس آنگه کردشان در پهلوی یاد %~% که احسنت ای جهان پهلو دو همزاد

25 جهان را هر دو چون روشن درخشید %~% ز یکدیگر مبرید و ملخشید

26 سخن چون بر لب شیرین گذر کرد %~% هوا پر مشک و صحرا پر شکر کرد

27 ز شرم اندر زمین می‌دید و می‌گفت %~% که دل بی‌عشق بود و یار بی‌جفت

28 چو شاپور آمد اندر چاره کار %~% دلم را پاره کرد آن پاره کار

29 قضای عشق اگرچه سر نبشته است %~% مرا این سر نبشت او در نبشت است

30 چو سر رشته سوی این نقش زیباست %~% ز سرخی نقش رویم نقش دیباست

31 مراکز دست خسرو نقل و جام است %~% نه کیخسرو پنا خسرو غلام است

32 سرم از سایه او تاجور باد %~% ندیمش بخت و دولت راهبر باد

33 چو دور آمد به خسرو گفت باری %~% سیه شیری بد اندر مرغزاری

34 گوزنی بر ره شیر آشیان کرد %~% رسن در گردن شیر ژیان کرد

35 من آن شیرم که شیرینم به نخجیر %~% به گردن بر نهاد از زلف زنجیر

36 اگر شیرین نباشد دستگیرم %~% چو شمع از سوزش بادی بمیرم

37 و گر شیر ژیان آید به حربم %~% چو شیرین سوی من باشد به چربم

38 حریفان جنس و یاران اهل ms083 بودند %~% به هر حرفی که می‌شد دست سودند

39 دل محرم بود چون تخته خاک %~% بر او دستی زنی حالی شود پاک

40 دگر ره طبع شیرین گرم‌تر گشت %~% دلش در کار خسرو نرم‌تر گشت

41 قدح پر باده کرد و لعل پر نوش %~% به خسرو داد کاین را نوش کن نوش

42 بخور کین جام شیرین نوش بادت %~% به جز شیرین همه فرموش بادت

43 ملک چون گل شدی هر دم شکفته %~% از آن لعل نسفته لعل سفته

44 گهی گفت ای قدح شب رخت بندد %~% تو بگری تلخ تا شیرین بخندند

45 گهی گفت ای سحر منمای دندان %~% مخند آفاق را بر من مخندان

46 بدست آن بتان مجلس افروز %~% سپهر انگشتری می‌باخت تا روز

47 ببرد انگشتری چون صبح برخاست %~% که بر بانگ خروس انگشتری خواست

48 بتان چون یافتند از خرمی بهر %~% شدند از ساحت صحرا سوی شهر

49 جهان خوردند و یک جو غم نخوردند %~% ز شادی کاه برگی کم نکردند

50 چو آمد شیشه خورشید بر سنگ %~% جهان بر خلق شد چون شیشه تنگ

51 دگر ره شیشه می بر گرفتند %~% چو شیشه باده‌ها بر سر گرفتند

52 بر آن شیشه دلان از ترکتازی %~% فلک را پیشه گشته شیشه بازی

53 به می خوردن طرب را تازه کردند %~% به عشرت جان شب را تازه کردند

54 همان افسانه دوشینه گفتند %~% همان لعل پرندوشینه سفتند

55 دل خسرو ز عشق یار پرجوش %~% به یاد نوش لب می‌کرد می نوش

56 می رنگین زهی طاوس بی‌مار %~% لب شیرین زهی خرمای بیخار

57 نهاده بر یکی کف ساغرمل %~% گرفته بر دگر کف دسته گل

58 از آن می‌خورد و زان گل بوی برداشت %~% پی دل جستن دلجوی برداشت

59 شراب تلخ در جانش اثر کرد %~% به شیرینی سوی شیرین نظر کرد

60 به غمزه گفت با او نکته‌ای چند %~% که بود از بوسه لبها را زبانبند

61 ms084 هم از راه اشارت‌های فرخ %~% حدیث خویشتن را یافت پاسخ

62 سخنها در کرشمه می‌نهفتند %~% به نوک غمزه گفتند آنچه گفتند

63 همه شب پاسبانی پیشه کردند %~% بسی شب را درین اندیشه کردند

64 ز گرمی روی خسرو خوی گرفته %~% صبوح خرمی را پی گرفته

65 که شیرین را چگونه مست یابد %~% بر آن تنگ شکر چون دست یابد

66 نمی‌افتاد فرصت در میانه %~% که تیر خسرو افتد بر نشانه

67 دل شادش به دیدار دل‌افروز %~% طرب می‌کرد و خوش می‌بود تا روز

68 چو بر شبدیز شب گلگون خورشید %~% ستام افکند چون گلبرگ بربید

69 مه و خورشید دل در صید بستند %~% به شبدیز و به گلگون برنشستند

70 شدند از مرز موقان سوی شهرود %~% بنا کردند شهری از می و رود

71 گهی بر گرد شط بستند زنجیر %~% ز مرغ و ماهی افکندند نخجیر

72 گهی بر فرضه نوشاب شهرود %~% جهان پر نوش کردند از می و رود

73 گهی راندند سوی دشت مندور %~% تهی کردنددشت از آهو و گور

74 بدینسان روزها تدبیر کردند %~% گهی عشرت گهی نخجیر کردند

75 عروس شب چو نقش افکند بر دست %~% به شهرآرائی انجم کله بربست

76 عروس شاه نیز از حجله برخاست %~% به روی خویشتن مجلس بیاراست

77 عروسان دگر با او شده یار %~% همه مجلس عروس و شاه بیکار

78 شکر بسیار و بادام اندکی بود %~% کبوتر بی حد و شاهین یکی بود

79 همه بر یاد خسرو می‌گرفتند %~% پیاپی خوشدلی را بی گرفتند

80 شبی بی‌رود و رامشگر نبودند %~% زمانی بی می و ساغر نبودند

81 می و معشوق و گلزار و جوانی %~% ازین خوشتر نباشد زندگانی

82 تماشای گل و گلزار کردن %~% می لعل از کف دلدار خوردن

83 حمایل دستها در گردن یار %~% درخت نارون پیچیده بر نار

84 به دستی دامن جانان گرفتن %~% به دیگر دست نبض جان گرفتن

85 گهی جستن به غمزه چاره‌سازی ms085 %~% گهی کردن به بوسه نرد بازی

86 گه آوردن بهارتر در آغوش %~% گهی بستن بنفشه بر بناگوش

87 گهی در گوش دلبر راز گفتن %~% گهی غم‌های دل پرداز گفتن

88 جهان اینست و این خود در جهان نیست %~% و گر هست ای عجب جز یک زمان نیست

1 شبی از جمله شبهای بهاری %~% سعادت رخ نمود و بخت یاری

2 شده شب روشن از مهتاب چون روز %~% قدح برداشته ماه شب‌افروز

3 در آن مهتاب روشنتر ز خورشید %~% شده باده روان در سایه بید

4 صفیر مرغ و نوشانوش ساقی %~% ز دلها برده اندوه فراقی

5 شمامه با شمایل راز می‌گفت %~% صبا تفسیر آیت باز می‌گفت

6 سهی سروی روان بر هر کناری %~% زهر سروی شکفته نوبهاری

7 یکی بر جای ساغر دف گرفته %~% یکی گلاب دان بر کف گرفته

8 چو دوری چند رفت از جام نوشین %~% گران شد هر سری از خواب دوشین

9 حریفان از نشستن مست گشتند %~% به رفتن با ملک همدست گشتند

10 خمار ساقیان افتاده در تاب %~% دماغ مطربان پیچیده در خواب

11 مهیا مجلسی بی‌گرد اغیار %~% بنا می‌زد گلی بی‌زحمت خار

12 شه از راه شکیبائی گذر کرد %~% شکار آرزو را تنگ‌تر کرد

13 سر زلف گره گیر دلارام %~% بدست آورد و رست از دست ایام

14 لبش بوسید و گفت ای من غلامت %~% بده دانه که مرغ آمد به دامت

15 هر آنچ از عمر پیشین رفت گو رو %~% کنون روز از نوست و روزی از نو

16 من و تو جز من و تو کیست اینجا %~% حذر کردن نگوئی چیست اینجا

17 یکی ساعت من دلسوز را باش %~% اگر روزی بدی امروز را باش

18 بسان میوه دار نابرومند %~% امید ما و تقصیر تو تا چند

19 اگر خود پولی از سنگ کبود است %~% چوبی آبست پل زان سوی رود است

20 سگ قصاب را در پهلوی میش %~% جگر باشد و ms086 لیک از پهلوی خویش

21 بسا ابرا که بندد گله مشک %~% به عشوه باغ دهقان را کند خشک

22 بسا شوره زمین کز آبناکی %~% دهان تشنگان را کرد خاکی

23 چه باید زهر در جامی نهادن %~% ز شیرینی بر او نامی نهادن

24 به ترک لولوتر چون توان گفت %~% که لولو را به‌تری به توان سفت

25 بره در شیر مستی خورد باید %~% که چون پخته شود گرگش رباید

26 کبوتر بچه چون آید به پرواز %~% ز چنگ شه فتد در چنگل باز

27 به سر پنجه مشو چون شیر سرمست %~% که ما را پنجه شیرافکنی هست

28 گوزن کوه اگر گردن فراز است %~% کمند چاره را بازو دراز است

29 گر آهوی بیابان گرم خیز است %~% سکان شاه را تک تیز نیز است

30 مزن چندین گره بر زلف و خالت %~% زکاتی ده قضا گردان مالت

31 چو بازرگان صد خروار قندی %~% چه باشد گر به تنگی در نبندی

32 چو نیل خویش را یابی خریدار %~% اگر در نیل باشی باز کن بار

33 شکر پاسخ به لطف آواز دادش %~% جوابی چون طبرزد باز دادش

34 که فرخ ناید از چون من غباری %~% که هم تختی کند با تاجداری

35 خر خود را چنان چابک نه بینم %~% که با تازی سواری برنشینم

36 نیم چندان شگرف اندر سواری %~% که آرم پای با شیر شکاری

37 اگر نازی کنم مقصودم آنست %~% که در گرمی شکر خوردن زیانست

38 چو زین گرمی برآسائیم یک چند %~% مرا شکر مبارک شاه را قند

39 وزین پس بر عقیق الماس می‌داشت %~% زمرد را به افعی پاس می‌داشت

40 سرش گر سرکشی را رهنمون بود %~% تقاضای دلش یارب که چون بود

41 شده از سرخ روئی تیز چون خار %~% خوشا خاری که آرد سرخ گل بار

42 بهر موئی که تندی داشت چون شیر %~% هزاران موی قاقم داشت در زیر

43 کمان ابرویش گر شد ms087 گره گیر %~% کرشمه بر هدف می‌راند چون تیر

44 سنان در غمزه کامد نوبت جنگ %~% به هر جنگی درش صد آشتی رنگ

45 نمک در خنده کین لب را مکن ریش %~% بهر لفظ مکن در صد آشتی رنگ

46 قصب بر رخ که گر نوشم نهانست %~% بنا گوشم به خرده در میانست

47 ازین سو حلقه لب کرده خاموش %~% ز دیگر سو نهاده حلقه در گوش

48 به چشمی ناز بی‌اندازه می‌کرد %~% به دیگر چشم عذری تازه می‌کرد

49 چو سر پیچید گیسو مجلس آراست %~% چو رخ گرداند گردن عذر آن خواست

50 چو خسرو را به خواهش گرم دل یافت %~% مروت را در آن بازی خجل یافت

51 نمود اندر هزیمت شاه را پشت %~% به گوگرد سفید آتش همی کشت

52 بدان پشتی چو پشتش ماند واپس %~% که روی شاه پشتیوان من بس

53 غلط گفتم نمودش تخته عاج %~% که شه را نیز باید تخت با تاج

54 حساب دیگر آن بودش در این کوی %~% که پشتم نیز محرابست چون روی

55 دگر وجه آنکه گر وجهی شد از دست %~% از آن روشنترم وجهی دگر هست

56 چه خوش نازیست ناز خوبرویان %~% ز دیده رانده را در دیده جویان

57 به چشمی طیرگی کردن که برخیز %~% به دیگر چشم دلدان که مگریز

58 به صد جان ارزد آن رغبت که جانان %~% نخواهم گوید و خواهد به صد جان

59 چو خسرو دید کان ماه نیازی %~% نخواهد کردن او را چاره سازی

60 به گستاخی در آمد کی دلارام %~% گواژه چند خواهی زد بیارام

61 چو می‌خوردی و می‌دادی به من بار %~% چرا باید که من مستم تو هشیار

62 به هشیاری مشو با من که مستی %~% چو من بی‌دل نه‌ای حقا که هستی

63 ترا این کبک بشکستن چه سوداست %~% که باز عشق کبکت را ربود است

64 و گر خواهی که در دل راز پوشی %~% شکیبت باد تا ms088 با دل بکوشی

65 تو نیز اندر هزیمت بوق می‌زن %~% ز چاهی خمیه بر عیوق می‌زن

66 درین سودا که با شمشیر تیز است %~% صلاح گردن افرازان گریز است

67 تو خود دانی که در شمشیر بازی %~% هلاک سر بود گردن فرازی

68 دلت گرچه به دلداری نکوشد %~% بگو تا عشوه رنگی می‌فروشد

69 بگوید دوستم ور خود نباشد %~% مرا نیک افتد او را بد نباشد

70 بسی فال از سر بازیچه برخاست %~% چو اختر می‌گذشت آن فال شد راست

71 چه نیکو فال زد صاحب معانی %~% که خود را فال نیکو زن چو دانی

72 بد آید فال چون باشی بداندیش %~% چو گفتی نیک نیک آید فراپیش

73 مرا از لعل تو بوسی تمامست %~% حلالم کن که آن نیزم حرامست

74 و گر خواهی که لب زین نیز دوزم %~% بدین گرمی نه کان گاهی بسوزم

75 از آن ترسم که فردا رخ خراشی %~% که چون من عاشقی را کشته باشی

76 ترا هم خون من دامن بگیرد %~% که خون عاشقان هرگز نمیرد

77 گرفتم رای دمسازی نداری %~% ببوسی هم سر بازی نداری

78 ندارم زهره بوس لبانت %~% چه بوسم آستین یا آستانت

79 نگویم بوسه را میری به من ده %~% لبت را چاشنی‌گیری به من ده

80 بده یک بوسه تا ده واستانی %~% ازین به چون بود بازارگانی

81 چو بازرگان صد خروار قندی %~% به ار با من به قندی در نبندی

82 چو بگشائی گشاید بند بر تو %~% فرو بندی فرو بندند بر تو

83 چو سقا آب چشمه بیش ریزد %~% ز چشمه کاب خیزد بیش خیزد

84 در آغوشت کشم چون آب در میغ %~% مرا جانی تو با جان چون زنم تیغ

85 سر زلف تو چون هندوی ناپاک %~% بروز پاک رختم را برد پاک

86 به دزدی هندویت را گر نگیرم %~% چو هندو دزد نافرمان پذیرم

87 اگر چه دزد با صد دهره باشد %~% چو بانگش ms089 بر زنی بی‌زهره باشد

88 نبرد دزد هندو را کسی دست %~% که با دزدی جوانمردیش هم هست

89 کمند زلف خود در گردنم بند %~% به صید لاغر امشب باش خرسند

90 تو دل خر باش تا من جان فروشم %~% تو ساقی باش تا من باده نوشم

91 شب وصلت لبی پرخنده دارم %~% چراغ آشنائی زنده دارم

92 حساب حلقه خواهد کرد گوشم %~% تو می‌خر بنده تا من می‌فروشم

93 شمار بوسه خواهد بود کارم %~% تو می‌ده بوسه تا من می‌شمارم

94 بیا تا از در دولت در آئیم %~% چو دولت خوش بر آمد خوش برآئیم

95 یک امشب تازه داریم این نفس را %~% که بر فردا ولایت نیست کس را

96 به نقد امشب چو با هم سازگاریم %~% نظر بر نسیه فردا چه داریم

97 مکن بازی بدان زلف شکن گیر %~% به من بازی کن امشب دست من گیر

98 به جان آمد دلم درمان من ساز %~% کنار خود حصار جان من ساز

99 ز جان شیرین‌تری ای چشمه نوش %~% سزد گر گیرمت چون جان در آغوش

100 چو شکر گر لبت بوسم و گر پای %~% همه شیرین‌تر آید جایت از جای

101 همه تن در تو شیرینی نهفتند %~% به کم کاری ترا شیرین نگفتند

102 درین شادی به ار غمگین نباشی %~% نه شیرین باشی ار شیرین نباشی

103 شکر لب گفت از این زنهار خواری %~% پشیمان شو مکن بی‌زینهاری

104 که شه را بد بود زنهار خوردن %~% بد آمد در جهان بد کار کردن

105 مجوی آبی که آبم را بریزد %~% مخواه آن کام کز من برنخیزد

106 کزین مقصود بی‌مقصود گردم %~% تو آتش گشته‌ای من عود گردم

107 مرا بی‌عشق دل خود مهربان بود %~% چو عشق آمد فسرده چون توان بود

108 گر از بازار عشق اندازه گیرم %~% بتو هر دم نشاطی تازه گیرم

109 ولیکن نرد با خود باخت نتوان %~% همیشه با خوشی در ساخت نتوان

110 ms090 جهان نیمی ز بهر شادکامی است %~% دگر نیمه ز بهر نیک نامی است

111 چه باید طبع را بدرام کردن %~% دو نیکو نام را بدنام کردن

112 همان بهتر که از خود شرم داریم %~% بدین شرم از خدا آزرم داریم

113 زن افکندن نباشد مرد رائی %~% خود افکن باش اگر مردی نمائی

114 کسی کافکند خود را بر سر آمد %~% خود افکن با همه عالم بر آمد

115 من آن شیرین درخت آبدارم %~% که هم حلوا و هم جلاب دارم

116 نخست از من قناعت کن به جلاب %~% که حلوا هم تو خواهی خورد مشتاب

117 به اول شربت از حلوا میندیش %~% که حلوا پس بود جلاب در پیش

118 چو ما را قند و شکر در دهان هست %~% به خوزستان چه باید در زدن دست

119 زلال آب چندانی بود خوش %~% کز او بتوان نشاند آشوب آتش

120 چو آب از سرگذشت آید زیانی %~% و گر خود باشد آب زندگانی

121 گر این دل چون تو جانان را نخواهد %~% دلی باشد که او جان را نخواهد

122 ولی تب کرده را حلوا چشیدن %~% نیرزد سالها صفرا کشیدن

123 بسا بیمار کز بسیار خواری %~% بماند سال و مه در رنج و زاری

124 اگر چه طبع جوید میوه‌تر %~% اگر چه میل دارد دل به شکر

125 ملک چون دید کو در کار خام است %~% زبانش توسن است و طبع رام است

126 به لابه گفت کای ماه جهان تاب %~% عتاب دوستان نازست بر تاب

127 صواب آید روا داری پسندی %~% که وقت دستگیری دست‌بندی

128 دویدم تا به تو دستی در آرم %~% به دست آرم تو را دستی برآرم

129 چو می‌بینم کنون زلفت مرا بست %~% تو در دست آمدی من رفتم از دست

130 نگویم در وفا سوگند بشکن %~% خمارم را به بوسی چند بشکن

131 اسیری را به وعده شاد می‌کن %~% مبارک مرده‌ای آزاد می‌کن

132 ز باغ ms091 وصل پر گل کن کنارم %~% چو دانی کز فراقت بر چه خارم

133 مگر زان گل گلاب آلود گردم %~% به بوی از گلستان خشنود گردم

134 تو سرمست و سر زلف تو در دست %~% اگر خوشدل نشینم جان آن هست

135 چو با تو می‌خورم چون کش نباشم %~% تو را بینم چرا دلخوش نباشم

136 کمر زرین بود چون با تو بندم %~% دهن شیرین شود چون با تو خندم

137 گر از من می‌بری چون مهره از مار %~% من از گل باز می‌مانم تو از خار

138 گر از درد سر من می‌شوی فرد %~% من از سر دور می‌مانم تو از درد

139 جگر خور کز تو به یاری ندارم %~% ز تو خوشتر جگر خواری ندارم

140 مرا گر روی تو دلکش نباشد %~% دلم باشد ولیکن خوش باشد

141 اگر دیده شود بر تو بدل گیر %~% بود در دیده خس لیکن به تصغیر

142 و گر جان گردد از رویت عنان تاب %~% بود جان را عروسی لیک در خواب

143 عتابی گر بود ما را ازین پس %~% میانجی در میانه موی تو بس

144 فلک چون جام یاقوتین روان کرد %~% ز جرعه خاک را یاقوت سان کرد

145 ملک برخاست جام باده در دست %~% هنوز از باده دوشینه سرمست

146 همان سودا گرفته دامنش را %~% همان آتش رسیده خرمنش را

147 هوای گرم بود و آتش تیز %~% نمی‌کرد از گیاه خشک پرهیز

148 گرفت آن نار پستان را چنان سخت %~% که دیبا را فرو بندند بر تخت

149 بسی کوشید شیرین تا به صد زور %~% قضای شیر گشت از پهلوی گور

150 ملک را گرم دید از بیقراری %~% مکن گفتا بدینسان گرم کاری

151 چه باید خویشتن را گرم کردن %~% مرا در روی خود بی شرم کردن

152 چو تو گرمی کنی نیکو نباشد %~% گلی کو گرم شد خوشبو نباشد

153 چو باشد گفتگوی خواجه بسیار %~% به گستاخی پدید آید ms092 پرستار

154 به گفتن با پرستاران چه کوشی %~% سیاست باید اینجا یا خموشی

155 ستور پادشاهی تا بود لنگ %~% به دشواری مراد آید فرا چنگ

156 چو روز بینوائی بر سر آید %~% مرادت خود به زور از در درآید

157 نباشد هیچ هشیاری در آن مست %~% که غل بر پای دارد جام در دست

158 تو دولت جو که من خود هستم اینک %~% به دست آر آن که من در دستم اینک

159 نخواهم نقش بی‌دولت نمودن %~% من و دولت به هم خواهیم بودن

160 ز دولت دوستی جان بر تو ریزم %~% نیم دشمن که از دولت گریزم

161 طرب کن چون در دولت گشادی %~% مخور غم چون به روز نیک زادی

162 نخست اقبال وانگه کام جستن %~% نشاید گنج بی‌آرام جستن

163 به صبری می‌توان کامی خریدن %~% به آرامی دلارامی خریدن

164 زبان آنگه سخن چشم آنگهی نور %~% نخست انگور و آنگه آب انگور

165 به گرمی کار عاقل به نگردد %~% بتک دانی که بز فربه نگردد

166 درین آوارگی ناید برومند %~% که سازم با مراد شاه پیوند

167 اگر با تو بیاری سر در آرم %~% من آن یارم که از کارت بر آرم

168 تو ملک پادشاهی را بدست آر %~% که من باشم اگر دولت بود یار

169 گرت با من خوش آید آشنائی %~% همی ترسم که از شاهی برآئی

170 و گر خواهی به شاهی باز پیوست %~% دریغا من که باشم رفته از دست

171 جهان در نسل تو ملکی قدیم است %~% بدست دیگران عیبی عظیم است

172 جهان آنکس برد کو بر شتابد %~% جهانگیری توقف بر نتابد

173 همه چیزی ز روی کدخدائی %~% سکون بر تابد الا پادشائی

174 اگر در پادشاهی بنگری تیز %~% سبق برده است از عزم سبک خیز

175 جوانی داری و شیری و شاهی %~% سری و با سری صاحب کلاهی

176 ولایت را ز فتنه پای بگشای %~% یکی ره دستبرد خویش بنمای ms093

177 بدین هندو که رختت راگرفته است %~% به ترکی تاج و تختت را گرفته است

178 به تیغ آزرده کن ترکیب جسمش %~% مگر باطل کنی ساز طلسمش

179 که دست خسروان در جستن کام %~% گهی با تیغ باید گاه با جام

180 ز تو یک تیغ تنها بر گرفتن %~% ز شش حد جهان لشگر گرفتن

181 کمر بندد فلک در جنگ با تو %~% در اندازد به دشمن سنگ با تو

182 مرا نیز ار بود دستی نمایم %~% وگرنه در دعا دستی گشایم

1 ملک را گرم کرد آن آتش تیز %~% چنانک از خشم شد بر پشت شبدیز

2 به تندی گفت من رفتم شبت خوش %~% گرم دریا به پیش آید گر آتش

3 خدا داند کز آتش بر نگردم %~% ز دریا نیز موئی تر نگردم

4 چه پنداری که خواهم خفت ازین پس %~% به ترک خواب خواهم گفت ازین پس

5 زمین را پیل بالا کند خواهم %~% دبه دریای پیل افکند خواهم

6 شوم چون پیل و نارم سر به بالین %~% نه پیلی کو بود پیل سفالین

7 به نادانی خری بردم بر این بام %~% به دانائی فرود آرم سرانجام

8 سبوئی را که دانم ساخت آخر %~% توانم بر زمین انداخت آخر

9 مرا باید به چشم آتش برافروخت %~% به آتش سوختن باید در آموخت

10 گهی بر نامرادی بیم کردن %~% گهی مردانگی تعلیم کردن

11 مرا عشق تو از افسر برآورد %~% به ساتن را که عشق از سر برآورد

12 مرا گر شور تو در سر نبودی %~% سر شوریده بی‌افسر نبودی

13 فکندی چون فلک در سر کمندم %~% رها کردی چو کردی شهربندم

14 نخستم باده دادی مست کردی %~% به مستی در مرا پا بست کردی

15 چو گشتم مست می‌گوئی که برخیز %~% به بدخواهان هشیار اندر آویز

16 بلی خیزم در آویزم به بدخواه %~% ولی آنگه که بیرون آیم از چاه

17 بر آن عزمم که ره در ms094 پیش گیرم %~% شوم دنبال کار خویش گیرم

18 بگیرم پند تو بر یاد ازین بار %~% بکوشم هر چه بادا باد ازین بار

19 مرا از حال خود آگاه کردی %~% به نیک و بد سخن کوتاه کردی

20 من اول بس همایون بخت بودم %~% که هم با تاج و هم با تخت بودم

21 بگرد عالم آوارم تو کردی %~% چنین بد روز و بی‌چارم تو کردی

22 گرم نگرفتی اندوه تو فتراک %~% کدامین بادم آوردی بدین خاک

23 بلی تا با منت خوش بود یک چند %~% حدیثت بود با من خوشتر از قند

24 کنون کز مهر خود دوریم دادی %~% بباید شد که دستوریم دادی

25 من از کار شدن غافل نبودم %~% که مهمانی چنان بد دل نبودم

26 نشستم تا همی خوانم نهادی %~% روم چون نان در انبانم نهادی

27 پس آنگه پای بر گیلی بیفشرد %~% ز راه گیکان لشگر به در برد

28 دل از شیرین غبارانگیز کرده %~% به عزم روم رفتن تیز کرده

29 در آن ره رفتن از تشویش تاراج %~% به ترک تاج کرده ترک را تاج

30 ز بیم تیغ ره‌داران بهرام %~% ز ره رفتن نبودش یکدم آرام

31 عقابی چار پر یعنی که در زیر %~% نهنگی در میان یعنی که شمشیر

32 فرس می‌راند تا رهبان آن دیر %~% که راند از اختران با او بسی سیر

33 بر آن رهبان دیر افتاد راهش %~% که دانا خواند غیب‌آموز شاهش

34 زرایش روی دولت را برافروخت %~% و زو بسیار حکمت‌ها در آموخت

35 وز آنجا تا در دریا به تعجیل %~% دو اسبه کرد کوچی میل در میل

36 وز آنجا نیز یکران راند یکسر %~% به قسطنطینیه شد سوی قیصر

37 عظیم آمد چو گشت آن حال معلوم %~% عظیم‌الروم را آن فال در روم

38 حساب طالع از اقبال گردش %~% به عون طالع استقبال کردش

39 چو قیصر دید کامد بر درش بخت %~% بدو تسلیم کرد آن تاج ms095 با تخت

40 چنان در کیش عیسی شد بدو شاد %~% که دخت خویش مریم را بدو داد

41 دوشه را در زفاف خسروانه %~% فراوان شرطها شد در میانه

42 حدیث آن عروس و شاه فرخ %~% که اهل روم را چون داد پاسخ

43 همان لشگر کشیدن با نیاطوس %~% جناح آراستن چون پر طاوس

44 نگویم چون دگر گوینه‌ای گفت %~% که من بیدارم ار پوینده‌ای خفت

45 چو من نرخ کسان را بشکنم ساز %~% کسی نرخ مرا هم بشکند باز

1 چو روزی چند شاه آنجا طرب کرد %~% به یاری خواستن لشگر طلب کرد

2 سپاهی داد قیصر بی‌شمارش %~% به زر چون زر مهیا کرد کارش

3 ز بس لشگر که بر خسرو شد انبوه %~% روان شد روی هامون کوه در کوه

4 چو کوه آهنین از جای جنبید %~% زمین گفتی که سر تا پای جنبید

5 چهل پنجه هزاران مرد کاری %~% گزین کرد از یلان کار زاری

6 شبیخون کرد و آمد سوی بهرام %~% زره را جامه کرد و خود را جام

7 چو آگه گشت بهرام جهانگیر %~% به جنگ آمد چو شیر آید به نخجیر

8 ولی چون بخت روباهی نمودش %~% ز شیری و جهانگیری چه سودش

9 دو لشگر روبرو خنجر کشیدند %~% جناح و قلب را صف بر کشیدند

10 ترنک تیر و چاکا چاک شمشیر %~% دریده مغز پیل و زهره شیر

11 غریو کوس داده مرده را گوش %~% دماغ زندگان را برده از هوش

12 جنیبت‌های زرین نعل بسته %~% ز خون بر گستوانها لعل بسته

13 صهیل تازیان آتشین جوش %~% زمین را ریخته سیماب درگوش

14 سواران تیغ برق افشان کشیده %~% هژبران سربسر دندان کشیده

15 اجل بر جان کمین‌سازی نموده %~% قیامت را یکی بازی نموده

16 سنان بر سینه‌ها سر تیز کرده %~% جهان را روز رستاخیز کرده

17 ز بس نیزه که بر سر بیشه بسته %~% هزیمت را ره اندیشه بسته

18 در آن بیشه نه ms096 گور از شیر می‌رست %~% نه شیر از خوردن شمشیر می‌رست

19 چنان می‌شد به زیر درع‌ها تیر %~% که زیر پرده گل باد شبگیر

20 عقابان خدنگ خون سرشته %~% برات کرکسان بر پر نبشته

21 زره برهای از زهر آب داده %~% زره پوشان کین را خواب داده

22 ز موج خون که بر می‌شد به عیوق %~% پر از خون گشته طاسکهای منجوق

23 به سوک نیزه‌های سر فتاده %~% صبا گیسوی پرچم‌ها گشاده

24 به مرگ سروران سر بریده %~% زمین جیب آسمان دامن دریده

25 حمایل‌ها فکنده هر کسی زیر %~% یکی شمشیر و دیگر زخم شمشیر

26 فرو بسته در آن غوغای ترکان %~% زبانک نای ترکی نای ترکان

27 حریر سرخ بیرق‌ها گشاده %~% نیستانی بد آتش در فتاده

28 نه چندان تیغ شد بر خون شتابان %~% که باشد ریگ و سنگ اندر بیابان

29 نه چندان تیر شد بر ترک‌ریزان %~% که ریزد برگ وقت برگ‌ریزان

30 نهاده تخت شه بر پشت پیلی %~% کشیده تیغ گرداگرد میلی

31 بزرگ امید پیش پیل سرمست %~% به ساعت‌سنجی اصطرلاب در دست

32 نظر می‌کرد و آن فرصت همی جست %~% که بازار مخالف کی شود سست

33 چو وقت آمد ملک را گفت بشتاب %~% مبارک طالع است این لحظه دریاب

34 به نطع کینه بر چون پی فشردی %~% در افکن پیل و شه رخ زن که بردی

35 ملک در جنبش آمد بر سر پیل %~% سوی بهرام شد جوشنده چون نیل

36 بر او زد پیل پای خویشتن را %~% به پای پیل برد آن پیل تن را

37 شکست افتاد بر خصم جهانسوز %~% به فرخ فال خسرو گشت پیروز

38 ز خون چندان روان شد جوی در جوی %~% که خون می‌رفت و سر می‌برد چون گوی

39 کمند رومیان بر شکل زنجیر %~% چو موی زنگیان گشته گره گیر

40 به هندی تیغ هرکس را که دیدند %~% سرش چون طره هندو بریدند

41 دماغ آشفته شد بهرامیان را ms097 %~% چنانک از روشنی سرسامیان را

42 ز چندانی خلایق کس نرسته %~% مگر بهرام و بهری چند خسته

43 ز شیری کردن بهرام و زورش %~% جهان افکند چون بهرام گورش

44 هر آن صورت که خود را چشم زد یافت %~% ز چشم نیک دیدن چشم بد یافت

45 ندیدم کس که خود را دید و نشکست %~% درست آن ماند کو از چشم خود رست

46 چو از خسرو عنان پیچید بهرام %~% به کام دشمنان شد کام و ناکام

47 جهان خرمن بسی داند چنین سوخت %~% مشعبد را نباید بازی آموخت

48 کدامین سرو را داد او بلندی %~% که بازش خم نداد از دردمندی

49 کدامین سرخ گل را کو بپرورد %~% ندادش عاقبت رنگ گل زرد

50 همه لقمه شکر نتوان فرو برد %~% گهی صافی توان خوردن گهی درد

51 چو شادی را و غم را جای روبند %~% به جائی سر به جائی پای کوبند

52 به جائی ساز مطرب بر کشد ساز %~% به جائی مویه‌گر بر دارد آواز

53 هر آوازی که هست از ساز و از سوز %~% درین گنبد که می‌بینی به یک روز

54 تنوری سخت گرمست این علف‌خوار %~% تو خواهی پر گلش کن خواه پر خار

55 جهان بر ابلقی توسن سوار است %~% لگد خوردن ازو هم در شمار است

56 فلک بر سبز خنگی تندخیز است %~% ز راهش عقل را جای گریز است

57 نشاید بر کسی کرد استواری %~% که ننموده‌است با کس سازگاری

58 چو بر بهرام چوبین تند شد بخت %~% به خسرو ماند هم شمشیر و هم تخت

59 سوی چین شد بر ابرو چین سرشته %~% اذا جا القضا بر سر نوشته

60 ستم تنها نه بر چون او کسی رفت %~% درین پرده چنین بازی بسی رفت

1 چو سر بر کرد ماه از برج ماهی %~% مه پرویز شد در برج شاهی

2 ز ثورش زهره وز خرچنگ برجیس %~% سعادت داده از تثلیث و تسدیس ms098

3 ز پرگار حمل خورشید منظور %~% بدلو اندر فکنده بر زحل نور

4 عطارد کرده ز اول خط جوزا %~% سوی مریخ شیرافکن تماشا

5 ذنب مریخ را می‌کرده در کاس %~% شده چشم زحل هم کاسه راس

6 بدین طالع کز او پیروز شد بخت %~% ملک بنشست بر پیروزه گون تخت

7 بر آورد از سپیدی تا سیاهی %~% ز مغرب تا به مشرق نام شاهی

8 چو شد کار ممالک برقرارش %~% قوی‌تر گشت روز از روزگارش

9 کشید از خاک تختی بر ثریا %~% درو گوهر به کشتی در به دریا

10 چنان کز بس گهرهای جهان‌تاب %~% به شب تابنده‌تر بودی ز مهتاب

11 بر آن تخت مبارک شد چو شیران %~% مبارک‌باد گفتندش دلیران

12 جهان خرم شد از نقش نگینش %~% فرو خواند آفرینش آفرینش

13 ز عکس آنچنان روشن جنابی %~% خراسان را در افزود آفتابی

14 شد آواز نشاط و شادکامی %~% ز مرو شاهجان تا بلخ بامی

15 چو فرخ شد بدو هم تخت و هم تاج %~% در آمد غمزه شیرین به تاراج

16 نه آن غم را ز دل شایست راندن %~% نه غم‌پرداز را شایست خواندن

17 به حکم آنکه مریم را نگه داشت %~% کز او بر اوج عیسی پایگه داشت

18 اگر چه پادشاهی بود و گنجش %~% ز بی‌یاری پیاپی بود رنجش

19 نمی‌گویم طرب حاصل نمی‌کرد %~% طرب می‌کرد لیک از دل نمی‌کرد

20 گهی قصد نبید خام کردی %~% گهی از گریه می در جام کردی

21 گهی گفتی به دل کای دل چه خواهی %~% ز عالم عاشقی یا پادشاهی

22 که عشق و مملکت ناید بهم راست %~% ازین هر دو یکی می‌بایدت خواست

23 چه خوش گفتند شیران با پلنگان %~% که خر کره کند یا راه زنگان

24 مرا با مملکت گر یار بودی %~% دلم زین ملک برخوردار بودی

25 به خرم گر فرو شد بخت بیدار %~% به صد ملک ختن یک موی دلدار

26 شبی در باغ ms099 بودم خفته با یار %~% به بالین بر نشسته بخت بیدار

27 چو بختم خفت و من بیدار گشتم %~% بدینسان بی‌دل و بی‌یار گشتم

28 کجا آن نوبه‌نو مجلس نهادن %~% بهشت عاشقان را در گشادن

29 نشستن با پریرویان چون نوش %~% شهنشاه پریرویان در آغوش

30 کجا شیرین و آن شیرین زبانی %~% به شیرینی چو آب زندگانی

31 کجا آن عیش و آن شبها نخفتن %~% همه شب تا سحر افسانه گفتن

32 کجا آن تازه گلبرگ شکربار %~% شکر چیدن ز گلبرگش به خروار

33 عروسی را بدان روئین حصاری %~% ز بازو ساختن سیمین عماری

34 گهش چون گل نهادن روی بر روی %~% گهش بستن چو سنبل موی بر موی

35 گهی مستی شکستن بر خمارش %~% گهی پنهان کشیدن در کنارش

36 گهی خوردن میی چون خون بدخواه %~% گهی تکیه زدن بر مسند ماه

37 سخن‌هائی که گفتم یا شنیدم %~% خیالی بود یا خوابی که دیدم

38 مرا گویند خندان شو چو خورشید %~% که انده بر نتابد جای جمشید

39 دهن پر خنده خوش چون توان کرد %~% درو یا خنده گنجد یا دم سرد

40 کرا جویم کرا خوانم به فریاد %~% بهاری بود و بربودش ز من باد

41 خیال از ناجوانمردی همه روز %~% به عشوه می‌فزاید بر دلم سوز

42 ز بی‌خصمی گر افزون گشت گنجم %~% ز بی‌یاری در افزود است رنجم

43 من آن مرغم که افتادم به ناکام %~% ز پشمین خانه در ابریشمین دام

44 چو من سوی گلستان رای دارم %~% چه سود ار بند زر بر پای دارم

45 نه بند از پای می شاید بریدن %~% نه با این بند می‌شاید پریدن

46 غم یک تن مرا خود ناتوان کرد %~% غم چندین کس آخر چون توان خورد

47 مرا باید که صد غمخوار باشد %~% چون من صد غم خورم دشوار باشد

48 ز خر برگیرم و بر خود نهم بار %~% خران را خنده می‌آید بدین کار

49 مه ms100 و خورشید را بر فرش خاکی %~% ز جمعیت رسید این تابناکی

50 براکنده دلم بی‌نور از آنم %~% نیم مجموع دل رنجور از آنم

51 ستاره نیز هم ریحان باغند %~% پراکندند از آن ناقص چراغند

52 شراره زان ندارد پرتو شمع %~% که این نور پراکنده است و آن جمع

53 نه خواهد دل که تاج و تخت گیرم %~% نه خواهم من که با دل سخت گیرم

54 دل تاریک روزم را شب آمد %~% تن بیمار خیزم را تب آمد

55 نمی‌شد موش در سوراخ کژدم %~% بیاری جایروبی بست بردم

56 سیاهک بود زنگی خود به دیدار %~% به سرخی می‌زند چون گشت بیمار

57 دگر ره بانگ زد بر خود به تندی %~% که با دولت نشاید کرد کندی

58 چو دولت هست بخت آرام گیرد %~% ز دولت با تو جانان جام گیرد

59 سر از دولت کشیدن سروری نیست %~% که با دولت کسی را داوری نیست

60 کس از بی‌دولتی کامی نیابد %~% به از دولت فلک نامی نیابد

61 به دولت یافتن شاید همه کام %~% چو دانه هست مرغ آید فرا دام

62 تو گندم کار تا هستی برآرد %~% گیا خود در میان دستی برآرد

63 به هر کاری در از دولت بود نور %~% که باد از کار ما بی‌دولتی دور

64 بسی بر خواند ازین افسانه با دل %~% چو عشق آمد کجا صبر و کجا دل

65 صبوری کرد با غم‌های دوری %~% هم آخر شادمان شد زان صبوری

1 چنین در دفتر آورد آن سخن‌سنج %~% که برد از اوستادی در سخن رنج

2 که چون شیرین ز خسرو باز پس ماند %~% دلش دربند و جانش در هوس ماند

3 ز بادام تر آب گل برانگیخت %~% گلابی بر گل بادام می‌ریخت

4 بسان گوسپند کشته بر جای %~% فرو افتاد و می‌زد دست بر پای

5 تن از بی‌طاقتی پرداخته زور %~% دل از تنگی شده چون دیده مور

6 هوی بر باد داده ms101 خرمنش را %~% گرفته خون دیده دامنش را

7 چو زلف خویش بی‌آرام گشته %~% چو مرغی پای‌بند دام گشته

8 شده ز اندیشه هجران یارش %~% ز بحر دیده پر گوهر کنارش

9 گهی از پای میافتاد چون مست %~% گه از بیداد می‌زد دست بر دست

10 دلش حراقه آتش زنی داشت %~% بدان آتش سر دودافکنی داشت

11 مگر دودش رود زان سو که دل بود %~% که افتد بر سر پوشیده‌ها دود

12 گشاده رشته گوهر ز دیده %~% مژه چون رشته در گوهر کشیده

13 ز خواب ایمن هوسهای دماغش %~% ز بیخوابی شده چشم و چراغش

14 دهن خشک و لب از گفتار بسته %~% ز دیده بر سر گوهر نشسته

15 سهی سروش چو برگ بید لرزان %~% شده زو نافه کاسد نیفه ارزان

16 زمانی بر زمین غلطید غمناک %~% ز مشگین جعد مشگ افشاند بر خاک

17 چو نسرین بر گشاده ناخنی چند %~% به نسرین برگ گل از لاله می‌کند

18 گهی بر شکر از بادام زد آب %~% گهی خائید فندق را به عناب

19 گهی چون کوی هر سو می‌دویدی %~% گهی بر جای چون چوگان خمیدی

20 نمک در دیده بی‌خواب می‌کرد %~% ز نرگس لاله را سیراب می‌کرد

21 درختی بر شده چون گنبد نور %~% گدازان گشت چون در آب کافور

22 بهاری تازه چون رخشنده مهتاب %~% ز هم بگسست چون بر خاک سیماب

23 شبیخون غم آمد بر ره دل %~% شکست افتاد بر لشگرگه دل

24 کمین سازان محنت بر نشستند %~% یزک‌داران طاقت را شکستند

25 ز بنگاه جگر تا قلب سینه %~% به غارت شد خزینه بر خزینه

26 به صد جهد ازمیان سلطان جان رست %~% ولیک آنگه که خدمت را میان بست

27 گهی دل را به نفرین یاد کردی %~% ز دل چون بیدلان فریاد کردی

28 گهی با بخت گفتی کای ستمکار %~% نکردی تا توئی زین زشت‌تر کار

29 مرادی را که دل به روی نهادی %~% بدست آوردی ms102 و از دست دادی

30 فرو شد ناگهان پایت به گنجی %~% ز دست افشاندیش بی‌پای رنجی

31 بهاری را که در بروی گشادی %~% ربودی گل به دل خارش نهادی

32 چراغی کز جهانش برگزیدی %~% ترا دادند و بادش در دمیدی

33 به آب زندگانی دست کردی %~% نهان شد لاجرم کز وی نخوردی

34 ز مطبخ بهره جز آتش نبودت %~% وز آن آتش نشاط خوش نبودت

35 از آن آتش بر آمد دودت اکنون %~% پشیمانی ندارد سودت اکنون

36 گهی فرخ سروش آسمانی %~% دلش دادی که یابی کامرانی

37 گهی دیو هوس می‌بردش از راه %~% که می‌بایست رفتن بر پی شاه

38 چو بسیاری درین محنت بسر برد %~% هم آخر زان میان کشتی بدر برد

39 به صد زاری ز خاک راه برخاست %~% ز بس خواری شده با خاک ره راست

40 به درگاه مهین بانو گذر کرد %~% ز کار شاه بانو را خبر کرد

41 دل بانو موافق شد درین کار %~% نصیحت کرد و پندش داد بسیار

42 که صابر شو درین غم روزکی چند %~% نماند هیچ کس جاوید در یند

43 نباید تیز دولت بود چون گل %~% که آب تیز رو زود افکند پل

44 چو گوی افتادن و خیزان به بود کار %~% که هرکس که اوفتد خیزد دگر بار

45 نروید هیچ تخمی تا نگندد %~% نه کاری بر گشاید تا نبندد

46 مراد آن به که دیر آید فرادست %~% که هرکس زود خور شد زود شد مست

47 نباید راه رو کو زود راند %~% که هر کو زود راند زود ماند

48 خری کوشست من بر گیرد آسان %~% ز شست و پنج من نبود هراسان

49 نه بینی ابر کو تندی نماید %~% بگرید سخت و آنگه بر گشاید

50 بباید ساختن با سختی اکنون %~% که داند کار فردا چون بود چون

51 بسی در کار خسرو رنج دیدی %~% بسی خواری و دشواری کشیدی

52 اگر سودی نخوردی زو ms103 زیان نیست %~% بود ناخورده یخنی باک از آن نیست

53 کنون وقت شکیبائیست مشتاب %~% که بر بالا به دشواری رود آب

54 چو وقت آید که آب آید فرا زیر %~% نماند دولتت در کارها دیر

55 بد از نیک آنگهی آید پدیدت %~% که قفل از کار بگشاید کلیدت

56 بسا دیبا که یابی سرخ و زردش %~% کبود و ازرق آید در نوردش

57 بسا در جا که بینی کرد فرسای %~% بود یاقوت یا پیروزه را جای

58 چو بانو زین سخن لختی فرو گفت %~% بت بی‌صبر شد با صابری جفت

59 وزین در نیز شاپور خردمند %~% بکار آورد با او نکته‌ای چند

60 دلش را در صبوری بند کردند %~% به یاد خسروش خسرند کردند

61 شکیبا شد در این غم روزگاری %~% نه در تن دل نه در دولت قراری

1 مهین بانو دلش دادی شب و روز %~% بدان تا نشکند ماه دل افروز

2 یکی روزش به خلوت پیش خود خواند %~% که عمرش آستین بر دولت افشاند

3 کلید گنجها دادش که بر گیر %~% که پیشت مرد خواهد مادر پیر

4 در آمد کار اندامش به سستی %~% به بیماری کشید از تن درستی

5 چو روزی چند بروی رنج شد چیر %~% تن از جان سیر شد جان از جهان سیر

6 جهان از جان شیرینش جدا کرد %~% به شیرین هم جهان هم جان رها کرد

7 فرو شد آفتابش در سیاهی %~% بنه در خاک برد از تخت شاهی

8 چنین است آفرینش را ولایت %~% که باشد هر بهاری را نهایت

9 نیامد شیشه‌ای از سنگ در دست %~% که باز آن شیشه را هم سنگ نشکست

10 فغان زین چرخ کز نیرنگ سازی %~% گهی شیشه کند گه شیشه‌بازی

11 به اول عهد زنبور انگبین کرد %~% به آخر عهد باز آن انگبین خورد

12 بدین قالب که بادش در کلاهست %~% مشو غره که مشتی خاک را هست

13 ز بادی کو کلاه ms104 از سر کند دور %~% گیاه آسوده باشد سرو رنجور

14 بدین خان کو بنا بر باد دارد %~% مشو غره که بد بنیاد دارد

15 چه می‌پیچی درین دام گلو پیچ %~% که جوزی پوده بینی در میان هیچ

16 چو روباهان و خرگوشان منه گوش %~% به روبه بازی این خواب خرگوش

17 بسا شیر شکار و گرگ جنگی %~% که شد در زیر این روبه پلنگی

18 نظر کردم ز روی تجربت هست %~% خوشیهای جهان چون خارش دست

19 به اول دست را خارش خوش افتد %~% به آخر دست بر دست آتش افتد

20 همیدون جام گیتی خوشگوار است %~% به اول مستی و آخر خمار است

21 رها کن غم که دنیا غم نیرزد %~% مکن شادی که شادی هم نیرزد

22 اگر خواهی جهان در پیش کردن %~% شکم‌واری نخواهی بیش خوردن

23 گرت صد گنج هست ار یکدرم نیست %~% نصیبت زین جهان جز یک شکم نیست

24 همی تا پای دارد تندرستی %~% ز سختی‌ها نگیرد طبع سستی

25 چو برگردد مزاج از استقامت %~% به دشواری به دست آید سلامت

26 دهان چندان نماید نوش خندی %~% که یابد در طبیعت نوشمندی

27 چو گیرد ناامیدی مرد را گوش %~% کند راه رهائی را فراموش

28 جهان تلخ است خوی تلخناکش %~% به کم خوردن توان رست از هلاکش

29 مشو پر خواره چون کرمان در این گور %~% به کم خوردن کمر دربند چون مور

30 ز کم خوردن کسی را تب نگیرد %~% ز پر خوردن به روزی صد بمیرد

31 حرام آمد علف تاراج کردن %~% به دارو طبع را محتاج کردن

32 چو باشد خوردن نان گلشکروار %~% نباشد طبع را با گلشکر کار

33 چو گلبن هر چه بگذاری بخندد %~% چو خوردی گر شکر باشد بگندد

34 چو دنیا را نخواهی چند جوئی %~% بدو پوئی بد او چند گوئی

35 غم دنیا کسی در دل ندارد %~% که در دنیا چو ما منزل ندارد

36 درین ms105 صحرا کسی کو جای گیر است %~% ز مشتی آب و نانش ناگزیر است

37 مکن دلتنگی ای شخصت گلی تنگ %~% که بد باشد دلی تنگ و گلی تنگ

38 جهان از نام آنکس ننگ دارد %~% که از بهر جهان دلتنگ دارد

39 غم روزی مخور تا روز ماند %~% که خود روزی رسان روزی رساند

40 فلک با این همه ناموس و نیرنگ %~% شب و روز ابلقی دارد کهن لنگ

41 بر این ابلق که آمد شد گزیند %~% چو این آمد فرود آن بر نشیند

42 در این سیلاب غم کز ما پدر برد %~% پسر چون زنده ماند چون پدر مرد

43 کسی کو خون هندوئی بریزد %~% چو وارث باشد آن خون برنخیزد

44 چه فرزندی تو با این ترکتازی %~% که هندوی پدرکش را نوازی

45 بزن تیری بدین کوژ کمان پشت %~% که چندین پشت بر پشت ترا کشت

46 فلک را تا کمان بی‌زه نگردد %~% شکار کس در او فربه نگردد

47 گوزنی را که ره بر شیر باشد %~% گیا در زیر پی شمشیر باشد

48 تو ایمن چون شدی بر ماندن خویش %~% که داری باد در پس چاه در پیش

49 مباش ایمن که این دریای خاموش %~% نکرد است آدمی خوردن فراموش

50 کدامین ربع را بینی ربیعی %~% کزان بقعه برون ناید بقیعی

51 جهان آن به که دانا تلخ گیرد %~% که شیرین زندگانی تلخ میرد

52 کسی کز زندگی با درد و داغ است %~% به وقت مرگ خندان چون چراغ است

53 سرانی کز چنین سر پرفسوسند %~% چون گل گردن زنان را دست بوسند

54 اگر واعظ بود گوید که چون کاه %~% تو بفکن تامنش بر دارم از راه

55 و گر زاهد بود صد مرده کوشد %~% که تو بیرون کنی تا او بپوشد

56 چو نامد در جهان پاینده چیزی %~% همه ملک جهان نرزد پشیزی

57 ره آورد عدم ره توشه خاک %~% سرشت صافی آمد گوهر پاک ms106

58 چنین گفتند دانایان هشیار %~% که نیک و بد به مرگ آید پدیدار

59 بسا زن نام کانجان مرد یابی %~% بسا مردا که رویش زرد یابی

60 خداوندا چو آید پای بر سنگ %~% فتد کشتی در آن گردابه تنگ

61 نظامی را به آسایش رسانی %~% ببخشی و ببخشایش رسانی

1 چون بر شیرین مقرر گشت شاهی %~% فروغ ملک بر مه شد ز ماهی

2 به انصافش رعیت شاد گشتند %~% همه زندانیان آزاد گشتند

3 ز مظلومان عالم جور برداشت %~% همه آیین جور از دور برداشت

4 زهر دروازه‌ای برداشت باجی %~% نجست از هیچ دهقانی خراجی

5 مسلم کرد شهر و روستا را %~% که بهتر داشت از دنیا دعا را

6 ز عدلش باز با تیهو شده خویش %~% به یک جا آب خورده گرگ با میش

7 رعیت هر چه بود از دور و پیوند %~% بدین و داد او خوردند سوگند

8 فراخی در جهان چندان اثر کرد %~% که یک دانه غله صد بیشتر کرد

9 نیت چون نیک باشد پادشا را %~% گهر خیزد به جای گل گیا را

10 درخت بد نیت خوشیده شاخست %~% شه نیکو نیت را پی فراخست

11 فراخیها و تنگی‌های اطراف %~% ز رای پادشاه خود زند لاف

12 ز چشم پادشاه افتاد رائی %~% که بد رائی کند در پادشائی

13 چو شیرین از شهنشه بی خبر بود %~% در آن شاهی دلش زیر و زبر بود

14 اگر چه دولت کیخسروی داشت %~% چو مدهوشان سر صحرا روی داشت

15 خبر پرسید از هر کاروانی %~% مگر کارندش از خسرو نشانی

16 چو آگه شد که شاه مشتری بخت %~% رسانید از زمین بر آسمان تخت

17 ز گنج افشانی و گوهر نثاری %~% بجای آورد رسم دوستداری

18 ولیک از کار مریم تنگدل بود %~% که مریم در تعصب سنگدل بود

19 ملک را داده بد در روم سوگند %~% که با کس در نسازد مهر و پیوند

20 چو شیرین از ms107 چنین تلخی خبر یافت %~% نفس را زین حکایت تلخ‌تر یافت

21 ز دل کوری به کار دل فرو ماند %~% در آن محنت چو خر در گل فرو ماند

22 در آن یکسال کو فرماندهی کرد %~% نه مرغی بلکه موری را نیازرد

23 دلش چون چشم شوخش خفتگی داشت %~% همه کارش چو زلف آشفتگی داشت

24 همی ترسید کز شوریده رائی %~% کند ناموس عدلش بی‌وفائی

25 جز آن چاره ندید آن سرو چالاک %~% کز آن دعوی کند دیوان خود پاک

26 کند تنها روی در کار خسرو %~% به تنهائی خورد تیمار خسرو

27 نبود از رای سستش پای بر جای %~% که بیدل بود و بیدل هست بیرای

28 به مولائی سپرد آن پادشاهی %~% دلش سیر آمد از صاحب کلاهی

29 به گلگون رونده رخت بر بست %~% زده شاپور بر فتراک او دست

30 وزان خوبان چو در ره پای بفشرد %~% کنیزی چند را با خویشتن برد

31 که در هر جای با او یار بودند %~% به رنج و راحتش غمخوار بودند

32 بسی برداشت از دیبا و دینار %~% ز جنس چارپایان نیز بسیار

33 ز گاو و گوسفند و اسب و اشتر %~% چو دریا کرده کوه و دشت را پر

34 وز آنجا سوی قصر آمد به تعجیل %~% پس او چارپایان میل در میل

35 دگر ره در صدف شد لولوتر %~% به سنگ خویش تن در داد گوهر

36 به هور هندوان آمد خزینه %~% به سنگستان غم رفت آبگینه

37 از آن در خوشاب آن سنگ سوزان %~% چو آتش گاه موبد شد فروزان

38 ز روی او که بد خرم بهاری %~% شد آن آتشکده چون لاله‌زاری

39 ثز گرمی کان هوا در کار او بود %~% هوا گفتی که گرمی دار او بود

40 ملک دانست کامد یار نزدیک %~% بدید امید را در کار نزدیک

41 ز مریم بود در خاطر هراسش %~% که مریم روز و شب می‌داشت پاسش

42 به مهد ms108 آوردنش رخصت نمی‌یافت %~% به رفتن نیز هم فرصت نمی‌یافت

43 به پیغامی قناعت کرد از آن ماه %~% به بادی دل نهاد از خاک آن راه

44 نبودی یک زمان بی‌یاد دلدار %~% وز آن اندیشه می‌پیچید چون مار

1 چو شاهنشاه صبح آمد بر اورنگ %~% سپاه روم زد بر لشگر زنگ

2 بر آمد یوسفی نارنج در دست %~% ترنج مه زلیخا وار بشکست

3 شد از چشم فلک نیرنگ سازی %~% گشاد ابرویها در دلنوازی

4 در پیروزه گون گنبد گشادند %~% به پیروزی جهان را مژده دادند

5 زمانه ایمن از غوغا و فریاد %~% زمین آسوده از تشنیع و بیداد

6 به فال فرخ و پیرایه نو %~% نهاده خسروانی تخت خسرو

7 سراپرده به سدره سر کشیده %~% سماطینی به گردون بر کشیده

8 ستاده قیصر و خاقان و فغفور %~% یک آماج از بساط پیشکه دور

9 به هر گوشه مهیا کرده جائی %~% برو زانو زده کشور خدائی

10 طرفداران که صف در صف کشیدند %~% ز هیبت پشت پای خویش دیدند

11 کسی کش در دل آمد سر بریدن %~% نیارست از سیاست باز دیدن

12 ز بس گوهر کمرهای شب‌افروز %~% در گستاخ بینی بسته بر روز

13 قبا بسته کمرداران چون پیل %~% کمربندی زده مقدار ده میل

14 در آن صف کاتش از بیم آب گشتی %~% سخن گر زر بدی سیماب گشتی

15 نشسته خسرو پرویز بر تخت %~% جوان فرو جوان طبع و جوان بخت

16 در رویه کرد تخت پادشائیش %~% کشیده صف غلامان سرائیش

17 ز خاموشی در آن زرینه پرگار %~% شده نقش غلامان نقش دیوار

18 زمین را زیر تخت آرام داده %~% به رسم خاص بار عام داده

19 به فتح‌الباب دولت بامدادان %~% ز در پیکی در آمد سخت شادان

20 زمین بوسید و گفتا شادمان باش %~% همیشه در جهان شاه جهان باش

21 تو زرین بهره باش از تخت زرین %~% که چوبین بهره شد بهرام چوبین

22 نشاط از خانه ms109 چوبین برون تاخت %~% که چوبین خانه از دشمن به پرداخت

23 شهنشاه از دل سنگین ایام %~% مثل زد بر تن چوبین بهرام

24 که تا بر ما زمانه چوب زن بود %~% فلک چوبک‌زن چوبینه تن بود

25 چو چوب دولت ما شد برآور %~% مه چوبینه چوبین شد به خاور

26 نه این بهرام اگر بهرام گور است %~% سرانجام از جهانش بهره گور است

27 اگر بهرام گوری رفت ازین دام %~% بیا تا بنگری صد گور بهرام

28 اگر بهرام گوری رفت ازین دام %~% بیا تا بنگری صد گور بهرام

29 جهان تا در جهان یاریش می‌کرد %~% تمنای جهانداریش می‌کرد

30 کجا آن شیر کز شمشیر گیری %~% چو مستان کرد با ما شیر گیری

31 کجا آن تیغ کاتش در جهان زد %~% تپانچه بر درفش کاویان زد

32 بسا فرزانه را کو شیرزاد است %~% فریب خاکیان بر باد داد است

33 بسا گرگ جوان کز روبه پیر %~% به افسون بسته شد در دام نخجیر

34 از آن بر گرگ روبه راست شاهی %~% که روبه دام بیند گرگ ماهی

35 بسا شه کز فریب یافه گویان %~% خصومت را شود بی‌وقت جویان

36 سرانجام از شتاب خام تدبیر %~% به جای پرنیان بر دل نهد تیر

37 ز مغروری کلاه از سر شود دور %~% مبادا کس به زور خویش مغرور

38 چراغ ارچه ز روغن نور گیرد %~% بسا باشد که از روغن بمیرد

39 خورش‌ها را نمک رو تازه دارد %~% نمک باید که نیز اندازه دارد

40 مخور چندان که خرما خار گردد %~% گوارش در دهن مردار گردد

41 چنان خور کز ضرورتهای حالت %~% حرام دیگران باشد حلالت

42 مقیمی را که این دروازه باید %~% غم و شادیش را اندازه باید

43 مجو بالاتر از دوران خود جای %~% مکش بیش از گلیم خویشتن پای

44 چو دریا بر مزن موجی که داری %~% مپر بالاتر از اوجی که داری

45 به قدر شغل خود باید ms110 زدن لاف %~% که زر دوزی نداند بوریا باف

46 چه نیکو داستانی زد هنرمند %~% هلیله با هلیله قند با قند

47 نه فرخ شد نهاد نو نهادن %~% ره و رسم کهن بر باد دادن

48 به قندیل قدیمان در زدن سنگ %~% به کالای یتیمان بر زدن چنگ

49 هر آنکو کشت تخمی کشته بر داد %~% نه من گفتم که دانه زو خبر داد

50 نه هر تخمی درختی راست روید %~% نه هر رودی سرودی راست گوید

51 به سرهنگی حمایل کردن تیغ %~% بسا مه را که پوشد چهره در میغ

52 تو خونریزی مبین کو شیر گیرد %~% که خونش گیرد ارچه دیر گیرد

53 از این ابلق سوار نیم زنگی %~% که در زیر ابلقی دارد دو رنگی

54 مباش ایمن که باخوی پلنگ است %~% کجا یکدل شود آخر دو رنگ است

55 ستم در مذهب دولت روا نیست %~% که دولت با ستمگار آشنا نیست

56 خری در کاهدان افتاد ناگاه %~% نگویم وای بر خر وای بر کاه

57 مگس بر خوان حلوا کی کند پشت %~% به انجیری غرابی چون توان کشت

58 به سیم دیگران زرین مکن کاخ %~% کزین دین رخنه گردد کیسه سوراخ

59 نگه دار اندرین آشفته بازار %~% کدین گازر از نارج عطار

60 مشو خامش چو کار افتد به زاری %~% که باشد خامشی نوعی ز خواری

61 شنیدستم که در زنجیر عامان %~% یکی بود است ازین آشفته نامان

62 چو با او سختی نابالغی جنگ %~% به بالغ‌تر کسی برداشتی سنگ

63 بپرسیدند کز طفلان خوری خار %~% ز پیران کین کشی چون باشد این کار

64 بخنده گفت اگر پیران نخندند %~% کجا طفلان ستمکاری پسندند

65 چو دست از پای ناخشنود باشد %~% به جرم پای سر مأخوذ باشد

66 به جباری مبین در هیچ درویش %~% که او هم محتشم باشد بر خویش

67 ز عیب نیک مردم دیده بر دوز %~% هنر دیدن ز چشم بد میاموز

68 هنر ms111 بیند چو عیب این چشم جاسوس %~% تو چشم زاغ بین نه پای طاوس

69 ترا حرفی به صد تزویر در مشت %~% منه بر حرف کس بیهوده انگشت

70 به عیب خویش یک دیده نمائی %~% به عیب دیگران صد صد گشائی

71 نه کم ز آیینه‌ای در عیب جوئی %~% به آیینه رها کن سخت روئی

72 حفاظ آینه این یک هنر بس %~% که پیش کس نگوید غیبت کس

73 چو سایه رو سیاه آنکس نشیند %~% که واپس گوید آنچ از پیش بیند

74 نشاید دید خصم خویش را خرد %~% که نرد از خام دستان کم توان برد

75 مشو غره بر آن خرگوش زرفام %~% که بر خنجر نگارد مرد رسام

76 که چون شیران بدان خنجر ستیزند %~% بدو خون بسی خرگوش ریزند

77 در آب نرم رو منگر به خواری %~% که تند آید گه زنهار خواری

78 بر آتش دل منه کو رخ فروزد %~% که وقت آید که صد خرمن بسوزد

79 به گستاخی مبین در خنده شیر %~% که نه دندان نماید بلکه شمشیر

80 هر آنکس کو زند لاف دلیری %~% ز جنگ شیر یابد نام شیری

81 چو کین خواهی ز خسرو کرد بهرام %~% ز کین خسروان خسرو شدش نام

82 به ارباکم ز خود خود را نسنجی %~% کز افکندن وز افتادن برنجی

83 ستیزه با بزرگان به توان برد %~% که از همدستی خردان شوی خرد

84 نهنگ آن به که در دریا ستیزد %~% کز آب خرد ماهی خرد خیزد

85 چو خسرو گفت بسیاری درین باب %~% بزرگان ریختند از دیدگان آب

86 فرود آمد ز تخت آن روز دلتنگ %~% روان کرده ز نرگس آب گلرنگ

87 سه روز اندوه خورد از بهر بهرام %~% نه با تخت آشنا می‌شد و نه با جام

1 چهارم روز مجلس تازه کردند %~% غناها را بلند آوازه کردند

2 به بخشیدن در آمد دست دریا %~% زمین گشت از جواهر چون ثریا

3 ملک چون ms112 شد ز نوش ساقیان مست %~% غم دیدار شیرین بردش از دست

4 طلب فرمود کردن باربد را %~% وزو درمان طلب شد درد خود را

1 در آمد باربد چون بلبل مست %~% گرفته بربطی چون آب در دست

2 ز صد دستان که او را بود در ساز %~% گزیده کرد سی لحن خوش آواز

3 ز بی لحنی بدان سی لحن چون نوش %~% گهی دل دادی و گه بستدی هوش

4 ببربط چون سر زخمه در آورد %~% ز رود خشک بانک تر در آورد

5 چوباد از گنج باد آورد راندی %~% ز هر بادی لبش گنجی فشاندی

6 چو گنج گاو را کردی نواسنج %~% برافشاندی زمین هم گاو و هم گنج

7 ز گنج سوخته چون ساختی راه %~% ز گرمی سوختی صد گنج را آه

8 چو شادروان مروارید گفتی %~% لبش گفتی که مروارید سفتی

9 چو تخت طاقدیسی ساز کردی %~% بهشت از طاقها در باز کردی

10 چو ناقوسی و اورنگی زدی ساز %~% شدی ارونگ چون ناقوس از آواز

11 چو قند ز حقه کاوس دادی %~% شکر کالای او را بوس دادی

12 چون لحن ماه بر کوهان گشادی %~% زبانش ماه بر کوهان نهادی

13 چو برگفتی نوای مشک دانه %~% ختن گشتی ز بوی مشک خانه

14 چو زد زارایش خورشید راهی %~% در آرایش بدی خورشید ماهی

15 چو گفتی نیمروز مجلس افروز %~% خرد بی‌خود بدی تا نیمه روز

16 چو بانگ سبز در سبزش شنیدی %~% ز باغ زرد سبزه بر دمیدی

17 چو قفل رومی آوردی در آهنگ %~% گشادی قفل گنج از روم و از زنگ

18 چو بر دستان سروستان گذشتی %~% صبا سالی به سروستان نگشتی

19 و گر سرو سهی را ساز دادی %~% سهی سروش به خون خط باز دادی

20 چو نوشین باده را در پرده بستی %~% خمار باده نوشین شکستی

21 چو کردی رامش جان را روانه %~% ز رامش جان فدا کردی زمانه

22 چو ms113 در پرده کشیدی ناز نوروز %~% به نوروزی نشستی دولت آن روز

23 چو بر مشگویه کردی مشگ مالی %~% همه مشگو شدی پرمشک حالی

24 چو نو کردی نوای مهرگانی %~% ببردی هوش خلق از مهربانی

25 چو بر مروای نیک انداختی فال %~% همه نیک آمدی مروای آن سال

26 چو در شب بر گرفتی راه شبدیز %~% شدندی جمله آفاق شب خیز

27 چو بر دستان شب فرخ کشیدی %~% از آن فرخنده‌تر شب کس ندیدی

28 چو یارش رای فرخ روز گشتی %~% زمانه فرخ و فیروز گشتی

29 چو کردی غنچه کبک دری تیز %~% ببردی غنچه کبک دلاویز

30 چو بر نخجیرگان تدبیر کردی %~% بسی چون زهره را نخجیر کردی

31 چو زخمه راندی از کین سیاوش %~% پر از خون سیاوشان شدی گوش

32 چو کردی کین ایرج را سرآغاز %~% جهان را کین ایرج نو شدی باز

33 چو کردی باغ شیرین را شکربار %~% درخت تلخ را شیرین شدی بار

34 نواهائی بدینسان رامش انگیز %~% همی زد باربد در پرده تیز

35 بگفت باربد کز بار به گفت %~% زبان خسروش صدبار زه گفت

36 چنان بد رسم آن بدر منور %~% که بر هر زه بدادی بدره زر

37 به هر پرده که او بنواخت آن روز %~% ملک گنجی دگر پرداخت آن روز

38 به هر پرده که او بر زد نوائی %~% ملک دادش پر از گوهر قبائی

39 زهی لفظی که گر بر تنگ دستی %~% زهی گفتی زهی زرین به دستی

40 درین دوران گرت زین به پسندند %~% زهی پشمین به گردن وانه بندند

41 ز عالی همتی گردن برافراز %~% طناب هرزه از گردن بینداز

42 به خرسندی طمع را دیده بر دوز %~% ز چون من قطره دریائی در آموز

43 که چندین گنج بخشیدم به شاهی %~% وز آن خرمن نجستم برگ کاهی

44 به برگی سخن را راست کردم %~% نه او داد و نه من درخواست کردم

45 مرا این بس ms114 که پر کردم جهان را %~% ولی نعمت شدم دریا و کان را

46 نظامی گر زه زرین بسی هست %~% زه تو زهد شد مگذارش از دست

47 بدین زه گر گریبان را طرازی %~% کنی بر گردنان گردن فرازی

1 چو بدر از جیب گردون سر برآورد %~% زمین عطف هلالی بر سر آورد

2 ز مجلس در شبستان رفت خسرو %~% شده سودای شیرین در سرش نو

3 چو بر گفتی ز شیرین سرگذشتی %~% دهان مریم از غم تلخ گشتی

4 در آن مستی نشسته پیش مریم %~% دم عیسی بر او می‌خواند هر دم

5 که شیرین گرچه از من دور بهتر %~% ز ریش من نمک مهجور بهتر

6 ولی دانم که دشمن کام گشتست %~% به گیتی در به من بدنام گشتست

7 چو من بنوازم و دارم عزیزش %~% صواب آید که بنوازی تو نیزش

8 اجازت ده کزان قصرش بیارم %~% به مشکوی پرستاران سپارم

9 نبینم روی او گر باز بینم %~% پر آتش باد چشم نازنینم

10 جوابش داد مریم که ای جهانگیر %~% شکوهت چون کواکب آسمان‌گیر

11 خلافت را جهان بر در نهاده %~% فلک بر خط حکمت سر نهاده

12 اگر حلوای تر شد نام شیرین %~% نخواهد شد فرود از کام شیرین

13 ترا بی‌رنج حلوائی چنین نرم %~% برنج سرد را تا کی کنی گرم

14 رطب خور خار نادیدن ترا سود %~% که بس شیرین بود حلوای بی‌دود

15 مرا با جادوئی هم حقه‌سازی %~% که بر سازد ز بابل حقه‌بازی

16 هزار افسانه از بر بیش دارد %~% به طنازی یکی در پیش دارد

17 ترا بفریبد و ما را کند دور %~% تو زو راضی شوی من از تو مهجور

18 من افسونهای او را نیک دانم %~% چنین افسانها را نیک خوانم

19 بسا زن کو صد از پنجه نداند %~% عطارد را به زرق از ره براند

20 زنان مانند ریحان سفالند %~% درون سو خبث و بیرون سو جمالند

21 نشاید ms115 یافتن در هیچ برزن %~% وفا در اسب و در شمشیر و در زن

22 وفا مردی است بر زن چون توان بست %~% چو زن گفتی بشوی از مردمی دست

23 بسی کردند مردان چاره‌سازی %~% ندیدند از یکی زن راست بازی

24 زن از پهلوی چپ گویند برخاست %~% مجوی از جانب چپ جانب راست

25 چه بندی دل در آن دور از خدائی %~% کزو حاصل نداری جز بلائی

26 اگر غیرت بری با درد باشی %~% و گر بی‌غیرتی نامرد باشی

27 برو تنها دم از شادی برآور %~% چو سوسن سر به آزادی برآور

28 پس آنگه بر زبان آورد سوگند %~% به هوش زیرک و جان خردمند

29 به تاج قیصر و تخت شهنشاه %~% که گر شیرین بدین کشور کند راه

30 به گردن برنهم مشگین رسن را %~% بر آویزم ز جورت خویشتن را

31 همان به کو در آن وادی نشیند %~% که جغد آن به که آبادی نبیند

32 یقین شد شاه را چون مریم این گفت %~% که هرگز در نسازد جفت با جفت

33 سخن را از در دیگر بنی کرد %~% نوازش می‌نمود و صبر می‌کرد

34 سوی خسرو شدی پیوسته شاپور %~% به صد حیلت پیامی دادی از دور

35 جوابش هم نهانی باز بردی %~% ز خونخواری به غمخواری سپردی

36 از آن بازیچه حیران گشت شیرین %~% که بی او چون شکیبد شاه چندین

37 ولی دانست کان نز بی‌وفائیست %~% شکیبش بر صلاح پادشائیست

1 شفاعت کرد روزی شه به شاپور %~% که تا کی باشم از دلدار خود دور

2 بیار آن ماه را یک شب درین برج %~% که پنهان دارمش چون لعل در درج

3 من از بهر صلاح دولت خویش %~% نیارم رغبتی کردن به دو بیش

4 که ترسم مریم از بس ناشکیبی %~% چو عیسی برکشد خود را صلیبی

5 همان بهتر که با آن ماه دلدار %~% نهفته دوستی ورزم پری‌وار

6 اگر چه سوخته پایم ز راهش ms116 %~% چو دست سوخته دارم نگاهش

7 گر این شوخ آن پریرخ را ببیند %~% شود دیوی و بر دیوی نشیند

8 پذیرفتار فرمان گشت نقاش %~% که بندم نقش چین را در تو خوش باش

9 به قصر آمد چو دریائی پر از جوش %~% که باشد موج آن دریا همه نوش

10 حکایت کرد با شیرین سرآغاز %~% که وقت آمد که بر دولت کنی ناز

11 ملک را در شکارت رخش تند است %~% ولیک از مریمش شمشیر کند است

12 از آن او را چنین آزرم دارد %~% که از پیمان قیصر شرم دارد

13 بیا تا یک سواره برنشینیم %~% ره مشگوی خسرو بر گزینیم

14 طرب می‌ساز با خسرو نهانی %~% سر آید خصم را دولت چو دانی

15 بت تنها نشین ماه تهی رو %~% تهی از خویشتن تنها ز خسرو

16 به تندی بر زد آوازی به شاپور %~% که از خود شرم دارای از خدا دور

17 مگو چندین که مغزم را برفتی %~% کفایت کن تمام است آنچه گفتی

18 نه هر گوهر که پیش آید توان سفت %~% نه هرچ آن بر زبان آید توان گفت

19 نه هر آبی که پیش آید توان خورد %~% نه هرچ از دست برخیزد توان کرد

20 نیاید هیچ از انصاف تو یادم %~% به بی‌انصافیت انصاف دادم

21 از این صنعت خدا دوری دهادت %~% خرد ز این کار دستوری دهادت

22 بر آوردی مرا از شهریاری %~% کنون خواهی که از جانم بر آری

23 من از بی‌دانشی در غم فتادم %~% شدم خشک از غم اندر نم فتادم

24 در آنجان گر ز من بودی یکی سوز %~% به گیسو رفتمی راهش شب و روز

25 خر از دکان پالان گر گریزد %~% چو بیند جو فروش از جای خیزد

26 کسادی چون کشم گوهر نژادم %~% نخوانده چون روم آخر نه بادم

27 چو ز آب حوض تر گشتست زینم %~% خطا باشد که در دریا نشینم

28 چه فرمائی ms117 دلی با این خرابی %~% کنم با اژدهائی هم نقابی

29 چو آن درگاه را در خور نیفتم %~% به زور آن به که از در درنیفتم

30 ببین تا چند بار اینجا فتادم %~% به غمخواری و خواری دل نهادم

31 نیفتاد آن رفیق بی‌وفا را %~% که بفرستد سلامی خشک ما را

32 به یک گز مقنعه تا چند کوشم %~% سلیح مردمی تا چند پوشم

33 روانبود که چون من زن شماری %~% کله‌داری کند با تاجداری

34 قضای بد نگر کامد مرا پیش %~% خسک بر خستگی و خار بر ریش

35 به گل چیدن بدم در خار ماندم %~% به کاری می‌شدم دربار ماندم

36 چو خود بد کردم از کس چون خروشم %~% خطای خود ز چشم بد چه پوشم

37 یکی را گفتم این جان و جهانست %~% جهان بستد کنون دربند جانست

38 نه هرکس که آتشی گوید زبانش %~% بسوزاند تف آتش دهانش

39 ترازو را دو سر باشد نه یکسر %~% یکی جو در حساب آرد یکی زر

40 ترازوئی که ما را داد خسرو %~% یکی سر دارد آن هم نیز پر جو

41 دلم زان جو که خرباری ندارد %~% به غیر از خوردنش کاری ندارد

42 نمانم جز عروسی را در این سنگ %~% که از گچ کرده باشندش به نیرنگ

43 عروس گچ شبستان را نشاید %~% ترنج موم ریحان را نشاید

44 بسی کردم شگرفیها که شاید %~% که گویم وز توام شرمی نیاید

45 چه کرد آن رهزن خونخواره من %~% جز آتش پاره‌ای درباره من

46 من اینک زنده او با یار دیگر %~% ز مهر انگیخته بازار دیگر

47 اگر خود روی من روئیست از سنگ %~% در او بیند فرو ریزد ازین ننگ

48 گرفتم سگ صفت کردندم آخر %~% به شیر سگ نپروردندم آخر

49 سگ از من به بود گر تا توانم %~% فریبش را چو سگ از در نرانم

50 شوم پیش سگ اندازم دلی را %~% که خواهد سگ دل ms118 بی‌حاصلی را

51 دل آن به کو بدان کس وا نبیند %~% که در سگ بیند و در ما نه بیند

52 مرا خود کاشکی مادر نزادی %~% و گر زادی بخورد سگ بدادی

53 بیا تا کژ نشینم راست گویم %~% چه خواریها کز او نامد برویم

54 هزاران پرده بستم راست در کار %~% هنوزم پرده کژ می‌دهد یار

55 شد آبم و او به موئی تر نیامد %~% چنان کابی به آبی بر نیامد

56 چگونه راست آید رهزنی را %~% که ریزد آبروی چون منی را

57 فرس با من چنان در جنگ راند است %~% که جای آشتی رنگی نماند است

58 چو ما را نیست پشمی در کلاهش %~% کشیدم پشم در خیل و سپاهش

59 ز بس سر زیر او بردن خمیدم %~% ز بس تار غمش خود را ندیدم

60 دلم کورست و بینائی گزیند %~% چه کوری دل چه آن کس کو نه بیند

61 سرم می‌خارد و پروا ندارم %~% که در عشقش سر خود را بخارم

62 زبانم خود چنین پر زخم از آنست %~% که هرچ او می‌دهد زخم زبانست

63 سزد گر با من او همدم نباشد %~% ز کس بختم نبد زو هم نباشد

64 بدین بختم چنو همخوابه باید %~% کز او سرسام را گرمابه پاید

65 دلم می‌جست و دانستم کز ایام %~% زیانی دید خواهم کام و ناکام

66 بلی هست آزموده در نشانها %~% که هر کش دل جهد بیند زیانها

67 کنونم می‌جهد چشم گهربار %~% چه خواهم دید بسم‌الله دگربار

68 مرا زین قصر بیرون گر بهشت است %~% نباید رفت اگر چه سرنبشت است

69 گر آید دختر قیصر نه شاپور %~% ازین قصرش به رسوائی کنم دور

70 به دستان می‌فریبندم نه مستم %~% نیارند از ره دستان به دستم

71 اگر هوش مرا در دل ندانند %~% من آن دانم که در بابل ندانند

72 سر اینجا به بود سرکش نه آنجا %~% که نعل اینجاست در آتش نه ms119 آنجا

73 اگر خسرو نه کیخسرو بود شاه %~% نباید کردنش سر پنجه با ماه

74 به ار پهلو کند زین نرگس مست %~% نهد پیشم چو سوسن دست بر دست

75 و گر با جوش گرمم بر ستیزد %~% چنان جوشم کز او جوشن بریزد

76 فرستم زلف را تا یک فن آرد %~% شکیبش را رسن در گردن آرد

77 بگویم غمزه را تا وقت شبگیر %~% سمندش را به رقص آرد به یک تیر

78 ز گیسو مشک بر آش فشانم %~% چو عودش بر سر آتش نشانم

79 ز تاب زلف خویش آرم به تابش %~% فرو بندم به سحر غمزه خوابش

80 خیالم را بفرمایم که در خواب %~% بدین خاکش دواند تیز چون آب

81 مرا بگذار تا گریم بدین روز %~% تو مادر مرده را شیون میاموز

82 منم کز یاد او پیوسته شادم %~% که او در عمرها نارد به یادم

83 ز مهرم گرد او بوئی نگردد %~% غم من بر دلش موئی نگردد

84 گر آن نامهربان از مهر سیر است %~% زمانه بر چنین بازی دلیر است

85 شکیبائی کنم چندان که یک روز %~% درآیداز در مهر آن دل‌افروز

86 کمند دل در آن سرکش چه پیچم %~% رسن در گردن آتش چه پیچم

87 زمینم من به قدر او آسمان‌وار %~% زمین را کی بود با آسمان کار

88 کند با جنس خود هر جنس پرواز %~% کبوتر با کبوتر باز با باز

89 نشاید باد را در خاک بستن %~% نه باهم آب و آتش را نشستن

90 چو وصلش نیست از هجران چه ترسم %~% تنی نازنده از زندان چه ترسم

91 بود سرمایه‌داران را غم بار %~% تهیدست ایمن است از دزد و طرار

92 نه آن مرغم که بر من کس نهد قید %~% نه هر بازی تواند کردنم صید

93 گر آید خسرو از بتخانه چین %~% ز شورستان نیابد شهد شیرین

94 اگر شبدیز توسن را تکی هست %~% ز تیزی نیز گلگون ms120 را رگی هست

95 و گر مریم درخت قند کشته است %~% رطب‌های مرا مریم سرشته است

96 گر او را دعوی صاحب کلاهی است %~% مرا نیز از قصب سربند شاهی است

97 نخواهم کردن این تلخی فراموش %~% که جان شیرین کند مریم کند نوش

98 یکی درجست و دریا در کمین یافت %~% یکی سرکه طلب کرد انگبین یافت

99 همه ساله نباشد سینه بر دست %~% به هرجا گرد رانی گردنی هست

100 نبودم عاشق ار بودم به تقدیر %~% پشیمانم خطا کردم چه تدبیر

101 مزاحی کردم او درخواست پنداشت %~% دروغی گفتم او خود راست پنداشت

102 دل من هست از این بازار بی‌زار %~% قسم خواهی به دادار و به دیدار

103 سخن را رشته بس باریک رشتم %~% و گرچه در شب تاریک رشتم

104 چنین تا کی چو موم افسرده باشم %~% برافروزم و گر نه مرده باشم

105 به نفرینش نگویم خیر و شر هیچ %~% خداوندا تو می‌دانی دگر هیچ

106 لب آنکس را دهم کو را نیاز است %~% نه دستی راست حلواکان دراز است

107 بهاری را که بر خاکش فشانی %~% از آن به کش برد باد خزانی

108 گرفتار سگان گشتن به نخجیر %~% به از افسوس شیران زبون گیر

109 بیا گو گر منت باید چو مردان %~% به پای خود کسی رنجه مگردان

110 هژبرانی که شیران شکارند %~% به پای خود پیام خود گذارند

111 چو دولت پای بست اوست پایم %~% به پای دیگران خواندن نیایم

112 به دوش دیگران زنبیل سایند %~% به دندان کسان زنجیر خایند

113 چه تدبیر از پی تدبیر کردن %~% نخواهم خویشتن را پیر کردن

114 به پیری می‌خورم بادم قدح خرد %~% که هنگام رحیل آخور زند کرد

115 به نادانی در افتادم بدین دام %~% به دانائی برون آیم سرانجام

116 مگر نشنیدی از جادوی جوزن %~% که داند دود هر کس راه روزن

117 مرا این رنج و این تیمار دیدن %~% ز دل باید ms121 نه از دلدار دیدن

118 همه جا دزد از بیگانه خیزد %~% مرا بنگر که دزد از خانه خیزد

119 به افسون از دل خود رست نتوان %~% که دزد خانه را دربست نتوان

120 چو کوران گر نه لعل از سنگ پرسم %~% چرا ده بینم و فرسنگ پرسم

121 دل من در حق من رای بدزد %~% به دست خود تبر بر پای خود زد

122 دلی دارم کز او حاصل ندارم %~% مرا آن به که دل با دل ندارم

123 دلم ظالم شد و یارم ستمکار %~% ازین دل بی‌دلم زین یار بی‌یار

124 شدم دلشاد روزی با دل‌افروز %~% از آن روز اوفتادستم بدین روز

125 غم روزی خورد هرکس به تقدیر %~% چو من غم روزی اوفتادم چه تدبیر

126 نهان تا کی کنم سوزی به سوزی %~% به سر تا کی برم روزی به روزی

127 مرا کز صبر کردن تلخ شد کام %~% سزد گر لعبت صبرم نهی نام

128 اگر دورم ز گنج و کشور خویش %~% نه آخر هستم آزاد سر خویش

129 نشاید حکم کردن بر دو بنیاد %~% یکی بر بی‌طمع دیگر بر آزاد

130 وزان پس مهر لولو بر شکر زد %~% به عناب و طبرزد بانگ بر زد

131 که گر شه گوید او را دوست دارم %~% بگو کاین عشوه ناید در شمارم

132 و گر گوید بدان صبحم نیاز است %~% بگو بیدار منشین شب دراز است

133 و گر گوید به شیرین کی رسم باز %~% بگو با روزه مریم همی ساز

134 و گر گوید بدان حلوا کشم دست %~% بگو رغبت به حلوا کم کند مست

135 و گر گوید کشم تنگش در آغوش %~% بگو کاین آرزو بادت فراموش

136 و گر گوید کنم زان لب شکرریز %~% بگو دور از لبت دندان مکن تیز

137 و گر گوید بگیرم زلف و خالش %~% بگو تا هانگیری هاممالش

138 و گر گوید نهم رخ بر رخ ماه %~% بگو با رخ ms122 برابر چون شود شاه

139 و گر گوید ربایم زان زنخ گوی %~% بگو چوگان خوری زان زلف بر روی

140 و گر گوید به خایم لعل خندان %~% بگو از دور می‌خور آب دندان

141 گر از فرمان من سر برگراید %~% بگو فرمان فراقت راست شاید

142 فراقش گر کند گستاخ بینی %~% بگو برخیزمت یا می نشینی

143 وصالش گر بگوید زان اویم %~% بگو خاموش باشی تا نگویم

144 فرو می‌خواند ازین مشتی فسانه %~% در او تهدیدهای مادگانه

145 عتابش گرچه می‌زد شیشه بر سنگ %~% عقیقش نرخ می‌برید در جنگ

146 چو بر شاپور تندی زد خمارش %~% ز رنج دل سبک‌تر گشت بارش

147 به نرمی گفت کای مرد سخنگوی %~% سخن در مغز تو چون آب در جوی

148 اگر وقتی کنی بر شه سلامی %~% بدان حضرت رسان از من پیامی

149 که شیرین گوید ای بدمهر بدعهد %~% کجا آن صحبت شیرین‌تر از شهد

150 مرا ظن بود کز من برنگردی %~% خریدار بتی دیگر نگردی

151 کنون در خود خطا کردی ظنم را %~% که در دل جای کردی دشمنم را

152 ازین بیداد دل در داد بادت %~% ز آه تلخ شیرین یاد بادت

153 چو بخت خفته یاری را نشائی %~% چو دوران سازگاری را نشانی

154 بدین خواری مجویم گر عزیزم %~% خط آزادیم ده گر کنیزم

155 ترا من همسرم در هم نشینی %~% به چشم زیر دستانم چه بینی

156 چنین در پایه زیرم مکن جای %~% وگرنه بر درت بالا نهم پای

157 به پلپل دانه‌های اشک جوشان %~% دوانم بر در خویشت خروشان

158 نداری جز مراد خویشتن کار %~% نباید بود ازینسان خویشتن‌دار

159 چو تو دل بر مراد خویش داری %~% مراد دیگران کی پیش داری

160 مرا تا خار در ره می‌شکستی %~% کمان در کار ده ده می‌شکستی

161 بخار تلخ شیرین بود گستاخ %~% چو شیرین شد رطب خار است بر شاخ

162 به باغ افکندت پالود خونم %~% چو بر ms123 بگرفت باغ از در برونم

163 نگشتم ز آتشت گرم ای دل‌افروز %~% به دودت کور می‌کردم شب و روز

164 جفا زین بیش که اندامم شکستی %~% چو نام‌آور شدی نامم شکستی

165 عمل‌داران چو خود را ساز بینند %~% به معزولان ازین به باز بینند

166 به معزولی به چشمم در نشستی %~% چو عامل گشتی از من چشم بستی

167 به آب دیده کشتی چند رانم %~% وصالت را به یاری چند خوانم

168 چو بی‌یار آمدی من بودمت یار %~% چو در کاری نباشد با منت کار

169 چو کارم را به رسوائی فکندی %~% سپر بر آب رعنائی فکندی

170 برات کشتنم را ساز دادی %~% به آسیب فراقم باز دادی

171 نماند از جان من جز رشته تائی %~% مکش کین رشته سر دارد به جائی

172 مزن شمشیر بر شیرین مظلوم %~% ترا آن بس که راندی نیزه بر روم

173 چو نقش کارگاه رومیت هست %~% ز رومی کار ارمن دور کن دست

174 ز باغ روم گل داری به خرمن %~% مکن تاراج تخت و تاج ارمن

175 مکن کز گرمی آتش زود خیزد %~% وز آتش ترسم آنگه دود خیزد

176 هزار از بهر می خوردن بود یار %~% یکی از بهر غم خوردن نگهدار

177 مرا در کار خود رنجور داری %~% کشی در دام و دامن دور داری

178 خسک بر دامن دوران میفشان %~% نمک بر جان مهجوران میفشان

179 ترا در بزم شاهان خوش برد خواب %~% ز بنگاه غریبان روی بر تاب

180 رها کن تا در این محنت که هستم %~% خدای خویشتن را می‌پرستم

181 به دام آورده گیر این مرغ را باز %~% دیگر باره به صحرا کرده پرواز

182 مشو راهی که خر در گل بماند %~% ز کارت بی‌دلان را دل بماند

183 مزن آتش در این جان ستمکش %~% رها کن خانه‌ای از بهر آتش

184 در این آتش که عشق افروخت بر من %~% دریغا عشق خواهد سوخت خرمن

185 ms124 غمت بر هر رگم پیچید ماری %~% شکستم در بن هر موی خاری

186 نه شب خبسم نه روز آسایشم هست %~% نه از تو ذره‌ای بخشایشم هست

187 صبوری چون کنم عمری چنین تنگ %~% به منزل چون رسم پائی چنین لنگ

188 ز اشک و آه من در هر شماری %~% بود دریا نمی دوزخ شراری

189 در این دریا کم آتش گشت کشتی %~% مرا هم دوزخی خوان هم بهشتی

190 وگرنه بر در دوزخ نهانی %~% چرا می‌جویم آب زندگانی

191 مرا چون بد نباشد حال بی تو %~% که بودم با تو پار امسال بی تو

192 ترا خاکی است خاک از در گذشته %~% مرا آبی است آب از سر گذشته

193 بر آب دیده کشتی چند رانم %~% وصالت را به یاری چند خوانم

194 همه کارم که بی تو ناتمام است %~% چنین خام از تمناهای خام است

195 نه بینی هر که میرد تا نمیرد %~% امید از زندگانی برنگیرد

196 خرد ما را به دانش رهنمون است %~% حساب عشق ازین دفتر برون است

197 بر این ابلق کسی چابک سوار است %~% که در میدان عشق آشفته کار است

198 مفرح ساختن فرزانگان راست %~% چو شد پرداخته دیوانگان راست

199 به عشق اندر صبوری خام کاری است %~% بنای عاشقی بر بی‌قراری است

200 صبوری از طریق عشق دور است %~% نباشد عاشق آنکس کو صبور است

201 بدینسان گرچه شیرین است رنجور %~% ز خسرو باد دایم رنج و غم دور

202 چو بر شاپور خواند این داستان را %~% سبک بوسید شاپور آستان را

203 که از تدبیر ما رای تو بیش است %~% همه گفتار تو بر جای خویش است

204 وزان پس گر دلش اندیشه سفتی %~% سخن با او نسنجیده نگفتی

205 سخن باید بدانش درج کردن %~% چو زر سنجیدان آنگه خرج کردن

1 پری پیکر نگار پرنیان پوش %~% بت سنگین دل سیمین بنا گوش

2 در آن وادی که جائی بود دلگیر ms125 %~% نخوردی هیچ خوردی خوشتر از شیر

3 گرش صدگونه حلوا پیش بودی %~% غذاش از مادیان و میش بودی

4 از او تا چارپایان دورتر بود %~% ز شیر آوردن او را دردسر بود

5 که پیرامون آن وادی به خروار %~% همه خر زهره بد چون زهره مار

6 ز چوب زهر چون چوپان خبر داشت %~% چراگاه گله جای دگر داشت

7 دل شیرین حساب شیر می‌کرد %~% چه فن سازد در آن تدبیر می‌کرد

8 که شیر آوردن از جائی چنان دور %~% پرستاران او را داشت رنجور

9 چو شب زلف سیاه افکند بر دوش %~% نهاد از ماه زرین حلقه در گوش

10 در آن حقه که بود آن ماه دلسوز %~% چو مار حلقه می‌پیچید تا روز

11 نشسته پیش او شاپور تنها %~% فرو کرده ز هر نوعی سخنها

12 از این اندیشه کان سرو سهی داشت %~% دل فرزانه شاپور آگهی داشت

13 چو گلرخ بیش او آن قصه بر گفت %~% نیوشنده چو برگ لاله بشکفت

14 نمازش برد چون هندو پری را %~% ستودش چون عطارد مشتری را

15 که هست اینجا مهندس مردی استاد %~% جوانی نام او فرزانه فرهاد

16 به وقت هندسه عبرت نمائی %~% مجسطی دان و اقلیدس گشائی

17 به تیشه چون سر صنعت بخارد %~% زمین را مرغ بر ماهی نگارد

18 به صنعت سرخ گل را رنگ بندد %~% به آهن نقش چین بر سنگ بندد

19 به پیشه دست بوسندش همه روم %~% به تیشه سنگ خارا را کند موم

20 به استادی چنین کارت بر آید %~% بدین چشمه گل از خارت بر آید

21 بود هر کار بی‌استاد دشوار %~% نخست استاد باید آنگهی کار

22 شود مرد از حساب انگشتری گر %~% ولیک از موم و گل نز آهن و زر

23 گرم فرماندهی فرمان پذیرم %~% به دست آوردنش بر دست گیرم

24 که ما هر دو به چین همزاد بودیم %~% دو شاگرد از یکی استاد بودیم

25 چو ms126 هر مایه که بود از پیشه برداشت %~% قلم بر من فکند او تیشه برداشت

26 چو شاپور این حکایت را بسر برد %~% غم شیر از دل شیرین بدر برد

27 چو روز آیینه خورشید دربست %~% شب صد چشم هر صد چشم بربست

28 تجسس کرد شاپور آن زمین را %~% بدست آورد فرهاد گزین را

29 به شادروان شیرین برد شادش %~% به رسم خواجگان کرسی نهادش

30 در آمد کوهکن مانند کوهی %~% کز او آمد خلایق را شکوهی

31 چو یک پیل از ستبری و بلندی %~% به مقدار دو پیلش زورمندی

32 رقیبان حرم به نواختندش %~% به واجب جایگاهی ساختندش

33 برون پرده فرهاد ایستاده %~% میان در بسته و بازو گشاده

34 در اندیشه که لعبت باز گردون %~% چه بازی آردش زان پرده بیرون

35 جهان ناگه شبیخون سازیی کرد %~% پس آن پرده لعبت بازیی کرد

36 به شیرین خنده‌های شکرین ساز %~% در آمد شکر شیرین به آواز

37 دو قفل شکر از یاقوت برداشت %~% وزو یاقوت و شکر قوت برداشت

38 رطب‌هائی که نخلش بار می‌داد %~% رطب را گوشمال خار می‌داد

39 به نوش‌آباد آن خرمان در شیر %~% شکر خواند انگبین را چاشنی گیر

40 ز بس کز دامن لب شکر افشاند %~% شکر دامن به خوزستان برافشاند

41 شنیدم نام او شیرین از آن بود %~% که در گفتن عجب شیرین زبان بود

42 ز شیرینی چه گویم هر چه خواهی %~% بر آوازش بخفتی مرغ و ماهی

43 طبرزد را چو لب پرنوش کردی %~% ز شکر حلقه‌ها در گوش کردی

44 در آن مجلس که او لب برگشادی %~% نبودی تن که حالی جان ندادی

45 کسی را کان سخن در گوش رفتی %~% گر افلاطون بدی از هوش رفتی

46 چو بگرفت آن سخن فرهاد در گوش %~% ز گرمی خون گرفتش در جگر جوش

47 برآورد از جگر آهی شغب ناک %~% چو مصروعی ز پای افتاد بر خاک

48 به روی خاک ms127 می‌غلتید بسیار %~% وز آن سر کوفتن پیچید چون مار

49 چو شیرین دیدکان آرام رفته %~% دلی دارد چو مرغ از دام رفته

50 هم از راه سخن شد چاره سازش %~% بدان دانه به دام آورد بازش

51 پس آنگه گفت کی داننده استاد %~% چنان خواهم که گردانی مرا شاد

52 مراد من چنان است ای هنرمند %~% که بگشائی دل غمگینم از بند

53 به چابک دستی و استاد کاری %~% کنی در کار این قصر استواری

54 گله دور است و ما محتاج شیریم %~% طلسمی کن که شیر آسان بگیریم

55 ز ما تا گوسفندان یک دو فرسنگ %~% بباید کند جوئی محکم از سنگ

56 که چوپانانم آنجا شیر دوشند %~% پرستارانم این جا شیر نوشند

57 ز شیرین گفتن و گفتار شیرین %~% شده هوش از سر فرهاد مسکین

58 سخن‌ها را شنیدن می‌توانست %~% ولیکن فهم کردن می ندانست

59 زبانش کرد پاسخ را فرامشت %~% نهاد از عاجزی بر دیده انگشت

60 حکایت باز جست از زیر دستان %~% که مستم کور دل باشند مستان

61 ندانم کوچه می‌گوید بگوئید %~% ز من کامی که می‌جوید بجوئید

62 رقیبان آن حکایت بر گرفتند %~% سخن‌هائی که رفت از سر گرفتند

63 چو آگه گشت از آن اندیشه فرهاد %~% فکند آن حکم را بر دیده بنیاد

64 در آن خدمت به غایت چابکی داشت %~% که کار نازنینان نازکی داشت

65 از آنجا رفت بیرون تیشه در دست %~% گرفت از مهربانی پیشه در دست

66 چنان از هم درید اندام آن بوم %~% که می‌شد زیر زخمش سنگ چون موم

67 به تیشه روی خارا می‌خراشید %~% چو بید از سنگ مجرا می‌تراشید

68 به هر تیشه که بر سنگ آزمودی %~% دو هم سنگش جواهر مزد بودی

69 به یک ماه از میان سنگ خارا %~% چو دریا کرد جوئی آشکارا

70 ز جای گوسفندان تا در کاخ %~% دو رویه سنگها زد شاخ در شاخ

71 چو کار آمد به ms128 آخر حوضه‌ای بست %~% که حوض کوثرش زد بوسه بر دست

72 چنان ترتیب کرد از سنگ جوئی %~% که در درزش نمی‌گنجید موئی

73 در آن حوضه که کرد او سنگ بستش %~% روان شد آب گفتی زاب دستش

74 بنا چندان تواند بود دشوار %~% که بنا را نیاید تیشه در کار

75 اگر صد کوه باید کند پولاد %~% زبون باشد به دست آدمیزاد

76 چه چاره کان بنی‌آدم نداند %~% به جز مردن کزان بیچاره ماند

77 خبر بردند شیرین را که فرهاد %~% به ماهی حوضه بست و جوی بگشاد

78 چنان کز گوسفندان شام و شبگیر %~% به حوض آید به پای خویشتن شیر

79 بهشتی پیکر آمد سوی آن دشت %~% بگرد جوی شیر و حوض برگشت

80 چنان پنداشت کان حوض گزیده %~% نکرد است آدمی هست آفریده

81 بلی باشد ز کار آدمی دور %~% بهشت و جوی شیر و حوضه و حور

82 بسی بر دست فرهاد آفرین کرد %~% که رحمت بر چنان کس کاین چنین کرد

83 چو زحمت دور شد نزدیک خواندش %~% ز نزدیکان خود برتر نشاندش

84 که استادیت را حق چون گذاریم %~% که ما خود مزد شاگردان ندرایم

85 ز گوهر شب چراغی چند بودش %~% که عقد گوش گوهر بند بودش

86 ز نغزی هر دری مانند تاجی %~% وزو هر دانه شهری راخراجی

87 گشاد از گوش با صد عذر چون نوش %~% شفاعت کرد کاین بستان و بفروش

88 چو وقت آید کزین به دست یابیم %~% ز حق خدمتت سر بر نتابیم

89 بر آن گنجینه فرهاد آفرین خواند %~% ز دستش بستد و در پایش افشاند

90 وز آنجا راه صحرا تیز برداشت %~% چو دریا اشک صحرا ریز برداشت

91 ز بیم آنکه کار از نور می‌شد %~% به صد مردی ز مردم دور می‌شد

1 چو دل در مهر شیرین بست فرهاد %~% برآورد از وجودش عشق فریاد

2 به سختی می‌گذشتش روزگاری %~% نمی‌آمد ز دستش هیچ کاری ms129

3 نه صبر آنکه دارد برک دوری %~% نه برک آنکه سازد با صبوری

4 فرو رفته دلش را پای در گل %~% ز دست دل نهاده دست بر دل

5 زبان از کار و کار از آب رفته %~% ز تن نیرو ز دیده خواب رفته

6 چو دیو از زحمت مردم گریزان %~% فتان خیزان‌تر از بیمار خیزان

7 گرفته کوه و دشت از بیقراری %~% وزو در کوه و دشت افتاده زاری

8 سهی سروش چو شاخ گل خمیده %~% چو گل صد جای پیراهن دریده

9 ز گریه بلبله وز ناله بلبل %~% گره بر دل زده چون غنچه دل

10 غمش را در جهان غمخواره‌ای نه %~% ز یارش هیچگونه چاره‌ای نه

11 دو تازان شد که از ره خار می‌کند %~% چو خار از پای خود مسمار می‌کند

12 نه از خارش غم دامن دریدن %~% نه از تیغش هراس سر بریدن

13 ز دوری گشته سودائی به یکبار %~% شده دور از شکیبائی به یکبار

14 ز خون هر ساعت افشاندی نثاری %~% پدید آوردی از رخ لاله زاری

15 ز ناله بر هوا چون کله بستی %~% فلک‌ها را طبق در هم شکستی

16 چو طفلی تشنه کابش باید از جام %~% نداند آب را و دایه را نام

17 ز گرمی برده عشق آرام او را %~% به جوش آورده هفت اندام او را

18 رسیده آتش دل در دماغش %~% ز گرمی سوخته همچون چراغش

19 ز مجروحی دلش صد جای سوراخ %~% روانش برهلاک خویش گستاخ

20 بلا و رنج را آماج گشته %~% بلا ز اندازه رنج از حد گذشته

21 چنان از عشق شیرین تلخ بگریست %~% که شد آواز گریش بیست در بیست

22 دلش رفته قرار و بخت مرده %~% پی دل می‌دوید آن رخت برده

23 چنان در می‌رمید از دوست و دشمن %~% که جادواز سپندو دیو از آهن

24 غمش دامن گرفته و او به غم شاد %~% چو گنجی کز خرابی گردد آباد ms130

25 ز غم ترسان به هشیاری و مستی %~% چو مار از سنگ و گرگ از چوب دستی

26 دلش نالان و چشمش زار و گریان %~% جگر از آش غم گشته بریان

27 علاج درد بی‌درمان ندانست %~% غم خود را سر و سامان ندانست

28 فرو مانده چنین تنها و رنجور %~% ز یاران منقطع وز دوستان دور

29 گرفته عشق شیرینش در آغوش %~% شده پیوند فرهادش فراموش

30 نه رخصت کز غمش جامی فرستد %~% نه کس محرم که پیغامی فرستد

31 گر از درگاه او گردی رسیدی %~% بجای سرمه در چشمش کشیدی

32 و گر در راه او دیدی گیائی %~% به بوسیدی و بر خواندی ثنائی

33 به صد تلخی رخ از مردم نهفتی %~% سخن شیرین جز از شیرین نگفتی

34 چنان پنداشت آن دلداه مست %~% که سوزد هر که را چون او دلی هست

35 کسی کش آتشی در دل فروزد %~% جهان یکسر چنان داند که سوزد

36 چو بردی نام آن معشوق چالاک %~% زدی بر یاد او صد بوسه بر خاک

37 چو سوی قصر او نظاره کردی %~% به جای جامه جان را پاره کردی

38 چو وحشی توسن از هر سو شتابان %~% گرفته انس با وحش بیابان

39 ز معروفان این دام زبون گیر %~% برو گرد آمده یک دشت نخجیر

40 یکی بالین گهش رفتی یکی جای %~% یکی دامنش بوسیدی یکی پای

41 گهی با آهوان خلوت گزیدی %~% گهی در موکب گوران دویدی

42 گهی اشک گوزنان دانه کردی %~% گهی دنبال شیران شانه کردی

43 به روزش آهوان دمساز بودند %~% گوزنانش به شب همراز بودند

44 نمدی روز و شب چون چرخ ناورد %~% نخوردی و نیاشامیدی از درد

45 بدان هنجار کاول راه رفتی %~% اگر ره یافتی یک ماه رفتی

46 اگر بودیش صد دیوار در پیش %~% ندیدی تا نکردی روی او ریش

47 و گر تیری به چشمش در نشستی %~% ز مدهوشی مژه بر هم نبستی

48 ms131 و گر پیش آمدی چاهیش در راه %~% ز بی پرهیزی افتادی در آن چاه

49 دل از جان بر گفته وز جهان سیر %~% بلا همراه در بالا و در زیر

50 شبی و صد دریغ و ناله تا روز %~% دلی و صد هزاران حسرت و سوز

51 ره ار در کوی و گر در کاخ کردی %~% نفیرش سنگ را سوراخ کردی

52 نشاطی کز غم یارش جدا کرد %~% به صد قهر آن نشاط از دل رها کرد

53 غمی کان با دلش دمساز می‌شد %~% دو اسبه پیش آن غم باز می‌شد

54 ادیم رخ به خون دیده می‌شست %~% سهیل خویش را در دیده می‌جست

55 نخفت ار چند خوابش ببایست %~% که در بر دوستان بستن نشایست

56 دل از رخت خودی بیگانه بودش %~% که رخت دیگری در خانه بودش

57 از آن بدنقش او شوریده پیوست %~% که نقش دیگری بر خویشتن بست

58 نیاسود از دویدن صبح تا شام %~% مگر کز خویشتن بیرون نهد گام

59 ز تن می‌خواست تا دوری گزیند %~% مگر با دوست در یک تن نشیند

60 نبود آگه که مرغش در قفس نیست %~% به میدان شد ملک در خانه کس نیست

61 چنان با اختیار یار در ساخت %~% که از خود یار خود را باز نشناخت

62 اگر در نور و گر در نار دیدی %~% نشان هجر و وصل یار دیدی

63 ز هر نقشی که او را آمدی پیش %~% به نیک اختر زدی فال دل خویش

64 کسی در عشق فال بد نگیرد %~% و گر گیرد برای خود نگیرد

65 هر آن نقشی که آید زشت یا خوب %~% کند بر کام خویش آن نقش منسوب

66 به هر هفته شدی مهمان آن حور %~% به دیداری قناعت کردی از دور

67 دگر ره راه صحرا برگرفتی %~% غم آن دلستان از سر گرفتی

68 شبانگاه آمدی مانند نخجیر %~% وزان حوضه بخوردی شربتی شیر

69 جز آن شیر ms132 از جهان خوردی نبودش %~% برون زان حوض ناوردی نبودش

70 به شب زان حوض پایه هیچ نگذشت %~% همه شب گرد پای حوض می‌گشت

71 در آفاق این سخن شد داستانی %~% فتاد این داستان در هر زبانی

1 یکی محرم ز نزدیکان درگاه %~% فرو گفت این حکایت جمله با شاه

2 که فرهاد از غم شیرین چنان شد %~% که در عالم حدیثش داستان شد

3 دماغش را چنان سودا گرفته است %~% کزان سودا ره صحرا گرفته است

4 ز سودای جمال آن دل‌افروز %~% برهنه پا و سر گردد شب و روز

5 دلم گوید به شیرین دردمند است %~% بدین آوازه آوازش بلند است

6 هراسی نز جوان دارد نه از پیر %~% نه از شمشیر می‌ترسد نه از تیر

7 دلش زان ماه بی پیوند بینم %~% به آوازیش ازو خرسند بینم

8 ز بس کارد به یاد آن سیم تن را %~% فرامش کرده خواهد خویشتن را

9 کند هر هفته بر قصرش سلامی %~% شود راضی چو بنیوشد پیامی

10 ملک چون کرد گوش این داستان را %~% هوس در دل فزود آن دلستان را

11 دو هم میدان بهم بهتر گرانید %~% دو بلبل بر گلی خوشتر سرانید

12 چو نقدی را دو کس باشد خریدار %~% بهای نقد بیش آید پدیدار

13 دل خسرو به نوعی شادمان شد %~% که با او بی‌دلی هم داستان شد

14 به دیگر نوع غیرت برد بریار %~% که صاحب غیرتش افزود در کار

15 در آن اندیشه عاجز گشت رایش %~% به حکم آنکه در گل بود پایش

16 چو بر تن چیره گردد دردمندی %~% فرود آید سهی سرو از بلندی

17 نشاید کرد خود را چاره کار %~% که بیمار است رای مرد بیمار

18 سخن در تندرستی تندرست است %~% که در سستی همه تدبیر سست است

19 طبیب ار چند گیرد نبض پیوست %~% به بیماری به دیگر کس دهد دست

1 ز نزدیکان خود با محرمی چند %~% نشست و ms133 زد درین معنی دمی چند

2 که با این مرد سودائی چه سازیم %~% بدین مهره چگونه حقه بازیم

3 گرش مانم بدو کارم تباهست %~% و گر خونش بریزم بی گناهست

4 بسی کوشیدم اندر پادشائی %~% مگر عیدی کنم بی‌روستائی

5 کند بر من کنون عید آن مه نو %~% که کرد آشفته‌ای را یار خسرو

6 خردمندان چنین دادند پاسخ %~% که ای دولت به دیدار تو فرخ

7 کمین مولادی تو صاحب کلاهان %~% به خاک پای تو سوگند شاهان

8 جهان اندازه عمر درازت %~% سعادت یار و دولت کار سازت

9 گر این آشفته را تدبیر سازیم %~% نه ز آهن کز زرش زنجیر سازیم

10 که سودا را مفرح زر بود زر %~% مفرح خود به زر گردد میسر

11 نخستش خواند باید با صد امید %~% زرافشانی بر او کردن چو خورشید

12 به زر نز دلستان کز دین بر آید %~% بدین شیرینی از شیرین بر آید

13 بسا بینا که از زر کور گردد %~% بس آهن کو به زر بی‌زور گردد

14 گرش نتوان به زر معزول کردن %~% به سنگی بایدش مشغول کردن

15 که تا آن روز کاید روز او تنگ %~% گذارد عمر در پیکار آن سنگ

16 چو شه بشنید قول انجمن را %~% طلب فرمود کردن کوهکن را

17 در آوردندش از در چون یکی کوه %~% فتاده از پسش خلقی به انبوه

18 نشان محنت اندر سر گرفته %~% رهی بی‌خویش اندر بر گرفته

19 ز رویش گشته پیدا بی‌قراری %~% بر او بگریسته دوران به زاری

20 نه در خسرو نگه کرد و نه در تخت %~% چو شیران پنجه کرد اندر زمین سخت

21 غم شیرین چنان از خود ربودش %~% که پروای خود و خسرو نبودش

22 ملک فرمود تا بنواختندش %~% بهر گامی نثاری ساختندش

23 ز پای آن پیل بالا را نشاندند %~% به پایش پیل بالا زر فشاندند

24 چو گوهر در دل پاکش یکی بود %~% ز گوهرها زر ms134 و خاکش یکی بود

25 چو مهمان را نیامد چشم بر زر %~% ز لب بگشاد خسرو گنج گوهر

26 به هر نکته که خسرو ساز می‌داد %~% جوابش هم به نکته باز می‌داد

1 نخستین بار گفتش کز کجائی %~% بگفت از دار ملک آشنائی

2 بگفت آنجا به صنعت در چه کوشند %~% بگفت انده خرند و جان فروشند

3 بگفتا جان فروشی در ادب نیست %~% بگفت از عشقبازان این عجب نیست

4 بگفت از دل شدی عاشق بدینسان %~% بگفت از دل تو می‌گوئی من از جان

5 بگفتا عشق شیرین بر تو چونست %~% بگفت از جان شیرینم فزونست

6 بگفتا هر شبش بینی چو مهتاب %~% بگفت آری چو خواب آید کجا خواب

7 بگفتا دل ز مهرش کی کنی پاک %~% بگفت آنگه که باشم خفته در خاک

8 بگفتا گر خرامی در سرایش %~% بگفت اندازم این سر زیر پایش

9 بگفتا گر کند چشم تو را ریش %~% بگفت این چشم دیگر دارمش پیش

10 بگفتا گر کسیش آرد فرا چنگ %~% بگفت آهن خورد ور خود بود سنگ

11 بگفتا گر نیابی سوی او راه %~% بگفت از دور شاید دید در ماه

12 بگفتا دوری از مه نیست در خور %~% بگفت آشفته از مه دور بهتر

13 بگفتا گر بخواهد هر چه داری %~% بگفت این از خدا خواهم به زاری

14 بگفتا گر به سر یابیش خوشنود %~% بگفت از گردن این وام افکنم زود

15 بگفتا دوستیش از طبع بگذار %~% بگفت از دوستان ناید چنین کار

16 بگفت آسوده شو که این کار خامست %~% بگفت آسودگی بر من حرام است

17 بگفتا رو صبوری کن درین درد %~% بگفت از جان صبوری چون توان کرد

18 بگفت از صبر کردن کس خجل نیست %~% بگفت این دل تواند کرد دل نیست

19 بگفت از عشق کارت سخت زار است %~% بگفت از عاشقی خوشتر چکار است

20 بگفتا جان مده بس دل که با اوست ms135 %~% بگفتا دشمنند این هر دو بی دوست

21 بگفتا در غمش می‌ترسی از کس %~% بگفت از محنت هجران او بس

22 بگفتا هیچ هم خوابیت باید %~% بگفت ار من نباشم نیز شاید

23 بگفتا چونی از عشق جمالش %~% بگفت آن کس نداند جز خیالش

24 بگفت از دل جدا کن عشق شیرین %~% بگفتا چون زیم بی‌جان شیرین

25 بگفت او آن من شد زو مکن یاد %~% بگفت این کی کند بیچاره فرهاد

26 بگفت ار من کنم در وی نگاهی %~% بگفت آفاق را سوزم به آهی

27 چو عاجز گشت خسرو در جوابش %~% نیامد بیش پرسیدن صوابش

28 به یاران گفت کز خاکی و آبی %~% ندیدم کس بدین حاضر جوابی

29 به زر دیدم که با او بر نیایم %~% چو زرش نیز بر سنگ آزمایم

30 گشاد آنگه زبان چون تیغ پولاد %~% فکند الماس را بر سنگ بنیاد

31 که ما را هست کوهی بر گذرگاه %~% که مشکل می‌توان کردن بدو راه

32 میان کوه راهی کند باید %~% چنانک آمد شد ما را بشاید

33 بدین تدبیر کس را دسترس نیست %~% که کار تست و کار هیچ کس نیست

34 به حق حرمت شیرین دلبند %~% کز این بهتر ندانم خورد سوگند

35 که با من سر بدین حاجت در آری %~% چو حاجتمندم این حاجت برآری

36 جوابش داد مرد آهنین چنگ %~% که بردارم ز راه خسرو این سنگ

37 به شرط آنکه خدمت کرده باشم %~% چنین شرطی به جای آورده باشم

38 دل خسرو رضای من بجوید %~% به ترک شکر شیرین بگوید

39 چنان در خشم شد خسرو ز فرهاد %~% که حلقش خواست آزردن به پولاد

40 دگر ره گفت ازین شرطم چه باکست %~% که سنگ است آنچه فرمودم نه خاکست

41 اگر خاکست چون شاید بریدن %~% و گر برد کجا شاید کشیدن

42 به گرمی گفت کاری شرط کردم %~% و گر زین شرط برگردم نه مردم

43 میان دربند ms136 و زور دست بگشای %~% برون شو دست برد خویش بنمای

44 چو بشنید این سخن فرهاد بی‌دل %~% نشان کوه جست از شاه عادل

45 به کوهی کرد خسرو رهنمونش %~% که خواند هر کس اکنون بی ستونش

46 به حکم آنکه سنگی بود خارا %~% به سختی روی آن سنگ آشکارا

47 ز دعوی گاه خسرو با دلی خوش %~% روان شد کوهکن چون کوه آتش

48 بر آن کوه کمرکش رفت چون باد %~% کمر دربست و زخم تیشه بگشاد

49 نخست آزرم آن کرسی نگهداشت %~% بر او تمثال‌های نغز بنگاشت

50 به تیشه صورت شیرین بر آن سنگ %~% چنان بر زد که مانی نقش ارژنگ

51 پس آنگه از سنان تیشه تیز %~% گزارش کرد شکل شاه و شبدیز

52 بر آن صورت شنیدی کز جوانی %~% جوانمردی چه کرد از مهربانی

53 وزان دنبه که آمد پیه پرورد %~% چه کرد آن پیرزن با آن جوانمرد

54 اگرچه دنبه بر گرگان تله بست %~% به دنیه شیر مردی زان تله رست

55 چو پیه از دنیه زانسان دید بازی %~% تو بر دنبه چرا پیه می‌گدازی

56 مکن کین میش دندان پیر دارد %~% به خوردن دنبه‌ای دلگیر دارد

57 چو برنج طالعت نمد ذنب دار %~% ز پس رفتن چرا باید ذنب وار

1 چو شد پرداخته فرهاد را چنگ %~% ز صورت کاری دیوار آن سنگ

2 نیاسودی ز وقت صبح تا شام %~% بریدی کوه بر یاد دلارام

3 به کوه انداختن بگشاد بازو %~% همی برید سنگی بی‌ترازو

4 به هر خارش که با آن خاره کردی %~% یکی برج از حصارش پاره کردی

5 به هر زخمی ز پای افکند کوهی %~% کز آن امد خلایق را شکوهی

6 به الماس مژه یاقوت می‌سفت %~% ز حال خویشتن با کوه می‌گفت

7 که ای کوه ار چه داری سنگ خاره %~% جوانمردی کن و شو پاره‌پاره

8 ز بهر من تو لختی روی بخراش %~% به پیش زخم سنگینم سبک باش ms137

9 وگرنه من به حق جان جانان %~% که تا آندم که باشد بر تنم جان

10 نیاساید تنم ز آزار با تو %~% کنم جان بر سر پیکار با تو

11 شبا هنگام کز صحرای اندوه %~% رسیدی آفتابش بر سر کوه

12 سیاهی بر سپیدی نقش بستی %~% علم برخاستی سلطان نشستی

13 شدی نزدیک آن صورت زمانی %~% در آن سنگ از گهر جستی نشانی

14 زدی بر پای آن صورت بسی بوس %~% بر آوردی ز عشقش ناله چون کوس

15 که ای محراب چشم نقش بندان %~% دوا بخش درون دردمندان

16 بت سیمین تن سنگین دل من %~% به تو گمره شده مسکین دل من

17 تو در سنگی چو گوهر پای بسته %~% من از سنگی چو گوهر دل شکسته

18 زمانی پیش او بگریستی زار %~% پس از گریه نمودی عذر بسیار

19 وزان جا بر شدی بر پشته کوه %~% به پشت اندر گرفته بار اندوه

20 نظر کردی سوی قصر دلارام %~% به زاری گفتی ای سرو گلندام

21 جگر پالوده‌ای را دل برافروز %~% ز کار افتاده را کاری در آموز

22 مراد بی مرادی را روا کن %~% امید ناامیدی را وفا کن

23 تو خود دانم که از من یاد ناری %~% که یاری بهتر از من یاد داری

24 منم یاری که بر یادت شب و روز %~% جهان سوزم به فریاد جهان‌سوز

25 تو را تا دل به خسرو شاد باشد %~% غریبی چون منت کی یاد باشد

26 نشسته شاد شیرین چون گل نو %~% شکر ریزان به یاد روی خسرو

27 فدا کرده چنین فرهاد مسکین %~% ز بهر جهان شیرین جان شیرین

28 اگر چه ناری ای بدر منیرم %~% پس از حجی و عمری در ضمیرم

29 من از عشق تو ای شمع شب افروز %~% بدین روزم که می‌بینی بدین روز

30 در این دهلیزه تنگ آفریده %~% وجودی دارم از سنگ آفریده

31 مرا هم بخت بد دامن گرفتست %~% که این ms138 بدبختی اندر من گرفتست

32 اگر نه ز آهن و سنگ است رویم %~% وفا از سنگ و آهن چند جویم

33 مکن زین بیش خواری بر دل تنگ %~% غریبی را مکش چون مار در سنگ

34 ترا پهلوی فربه نیست نایاب %~% که داری بر یکی پهلو دو قصاب

35 منم تنها چنین بر پشته مانده %~% ز ننگ لاغری ناکشته مانده

36 ز عشقت سوزم و می‌سازم از دور %~% که پروانه ندارد طاقت نور

37 از آن نزدیک تو می ناید این خاک %~% که باشد کار نزدیکان خطرناک

38 به حق آنکه یاری حق شناسم %~% که جز کشتن منه بر سر سپاسم

39 مگر کز بند غم بازم رهانی %~% که مردن به مرا زین زندگانی

40 به روز من ستاره بر میا یاد %~% به بخت من کس از مادر مزایاد

41 مرا مادر دعا کرد است گوئی %~% که از تو دور بادا هر چه جوئی

42 اگر در تیغ دوران زحمتی هست %~% چرا برد تو را ناخن مرا دست

43 و گر بی‌میل شد پستان گردون %~% چرا بخشد ترا شیر و مرا خون

44 بدان شیری که اول مادرت داد %~% که چون از جوی من شیری خوری شاد

45 کنی یادم به شیر شکرآلود %~% که دارد تشنه را شیر و شکر سود

46 به شیری چون شبانان دست گیرم %~% که در عشق تو چون طفلی به شیرم

47 به یاد آرم چو شیر خوشگواران %~% فراموشم مکن چون شیرخواران

48 گرم شیرینیی ندهی ز جامت %~% دهان شیرین همی دارم به نامت

49 چو کس جز تو ندارم یار و غمخوار %~% مرا بی‌یار و بی غمخوار مگذار

50 زبان‌تر کن بخوان این خشک لب را %~% به روز روشن آر این تیره شب را

51 به دانگی گر چه هستم با تو درویش %~% توانگر وار جان را می‌کشم پیش

52 ز دولتمندی درویش باشد %~% که بی‌سرمایه سوداندیش باشد

53 مسوز آن دل که دلدارش ms139 تو باشی %~% ز گیتی چاره کارش تو باشی

54 چو در خوبی غریب افتادی ای ماه %~% غریبان را فرو مگذار در راه

55 تو که امروز از غریبی بی نصیبی %~% بترس از محنت روز غریبی

56 طمع در زندگانی بسته بودم %~% امید اندر جوانی بسته بودم

57 از آن هر دو کنون نومید گشتم %~% بلا را خانه جاوید گشتم

58 دریغا هر چه در عالم رفیق است %~% ترا تا وقت سختی هم طریق است

59 گه سختی تن آسانی پذیرند %~% تو گوئی دست و ایشان پای گیرند

60 مخور خونم که خون خوردم ز بهرت %~% غریبم آخر ای من خاک شهرت

61 چه بد کردم که با من کینه‌جوئی %~% بد افتد گر بدی کردم نگوئی

62 خیالت را پرستش‌ها نمودم %~% و گر جرمی جز این دارم جهودم

63 مکن با یار یکدل بی‌وفائی %~% که کس با کس نکرد این ناخدائی

64 اگر بادم تو نیز ای سرو آزاد %~% سری چون بید درجنبان به این باد

65 و گر خاکم تو ای گنج خطرناک %~% زیارت خانه‌ای بر ساز ازین خاک

66 اگر نگذاری ای شمع طرازم %~% که پیهی در چراغت می‌گدارم

67 چنانم کش که دور از آستانت %~% رمیمی باشم از دست استخوانت

68 منم دراجه مرغان شب خیز %~% همه شب مونسم مرغ شب‌آویز

69 شبی خواهم که بینی زاریم را %~% سحرخیزی و شب بیداریم را

70 گر از پولاد داری دل نه از سنگ %~% ببخشائی بر این مجروح دلتنگ

71 کشم هر لحظه جوری نونو از تو %~% به یک جو بر تو ای من جوجو از تو

72 من افتاده چنین چون گاو رنجور %~% تو می‌بینی خرک می‌رانی از دور

73 کرم زین بیش کن با مرده خویش %~% مکن بیداد بر دل برده خویش

74 حقیقت دان مجازی نیست این کار %~% بکارآیم که بازی نیست این کار

75 من اندر دست تو چون کاه پستم %~% وگرنه کوه عاجز شد ز ms140 دستم

76 چو من در زور دست از کوه بیشم %~% چه باشد لشگری چون کوه پیشم

77 اگر من تیغ بر حیوان کنم تیز %~% نه شبدیزم جوی سنجد نه پرویز

78 زپرویز و ز شیرین و زفرهاد %~% همه در حرف پنجیم ای پریراد

79 چرا چون نام هر یک پنج حرفست %~% به بردن پنجه خسرو شگرفست

80 ندانم خصم را غالب‌تر از خویش %~% که در مغلوب و غالب نام من بیش

81 ولیک ادبار خود را می‌شناسم %~% وز اقبال مخالف می‌هراسم

82 هر ادباری عجب در راه دارم %~% که مقبل تر کسی بدخواه دارم

83 مبادا کس و گر چه شاه باشد %~% که او را مقبلی بدخواه باشد

84 از آن ترسم که در پیکار این کوه %~% گرو بر خصم ماند بر من اندوه

85 مرا آنکس که این پیکار فرمود %~% طلب کار هلاک جان من بود

86 در این سختی مرا شد مردن آسان %~% که جان در غصه دارم در جان

87 مرا در عاشقی کاری است مشکل %~% که دل بر سنگ بستم سنگ بر دل

88 حقیقت دان مجازی نیست این کار %~% بکار آیم که بازی نیست این کار

89 توان خود را به سختی سنگدل کرد %~% بدین سختی نه کاهن را خجل کرد

90 مرا عشقت چو موم زرد سوزد %~% دلم بر خویشتن زین درد سوزد

91 مرا گر نقره و زر نیست دربار %~% که در پایت کشم خروار خروار

92 رخ زردم کند در اشگباری %~% گهی زر کوبی و گه نقره کاری

93 ز سودای تو ای شمع جهان‌تاب %~% نه در بیداری آسوده‌ام نه در خواب

94 اگر بیدارم انده بایدم خورد %~% و گر در خوابم افزون باشدم درد

95 چو در بیداری و خواب اینچنینم %~% پناهی به ز تو خود را نه بینم

96 بیا کز مردمی جان بر تو ریزم %~% نه دیوم کاخر از مردم گریزم

97 کسی دربند مردم چون نباشد %~% که او ms141 از سنگ مردم می‌تراشد

98 تراشم سنگ و این پنهانیم نیست %~% که در پیش است در پیشانیم نیست

99 کسی را روبرو از خلق بخت است %~% که چون آیینه پیشانیش سخت است

100 بر آن کس چون ببخشد نشو خاکی %~% که دارد چون بنفشه شرمناکی

101 ز بی‌شرمی کسی کو شوخ دیده‌است %~% چو نرگس با کلاه زر کشیده‌است

102 جهان را نیست کردی پس‌تر از من %~% نه بینی هیچکس بی کس‌تر از من

103 نه چندان دوستی دارم دلاویز %~% که گر روزی بیفتم گویدم خیز

104 نه چندانم کسی در خیل پیداست %~% که گر میرم کند بالین من راست

105 منم تنها در این اندوه و جانی %~% فداکرده سری بر آستانی

106 اگر صد سال در چاهی نشینم %~% کسی جز آه خود بالا نه بینم

107 و گر گردم به کوه و دشت صد سال %~% به جز سایه کسم ناید به دنبال

108 چه سگ جانم که با این دردناکی %~% چو سگ‌داران دوم خونی و خاکی

109 سگان را در جهان جای و مرا نه %~% گیا را بر زمین پای و مرا نه

110 پلنگان را به کوهستان پناهست %~% نهنگان را به دریا جایگاهست

111 من بی‌سنگ خاکی مانده دلتنگ %~% نه در خاکم در آسایش نه در سنگ

112 چو بر خاکم نبود از غم جدائی %~% شوم در خاک تا یابم رهائی

113 مبادا کس بدین بی‌خانمانی %~% بدین تلخی چه باید زندگانی

114 به تو باد هلاکم می‌دواند %~% خطا گفتم که خاکم می‌دواند

115 چو تو هستی نگویم کیستم من %~% ده آن تست در ده چیستم من

116 نشاید گفت من هستم تو هستی %~% که آنگه لازم آید خودپرستی

117 به رفتن باز می‌کوشم چه سوداست %~% نیابم ره که پیشاهنگ دود است

118 درین منزل که پای از پویه فرسود %~% رسیدن دیر می‌بینم شدن زود

119 به رفتن مرکبم بس تیزگام است %~% ندانم جام آرامم کدام است

120 چو از ms142 غم نیستم یک لحظه آزاد %~% نخواهم هیچ کس را در جهان شاد

121 دلا دانی که دانایان چه گفتند %~% در آن دریا که در عقل سفتند

122 کسی کو را بود در طبع سستی %~% نخواهد هیچ کس را تندرستی

123 مرا عشق از کجا در خورد باشد %~% که بر موئی هزاران درد باشد

124 بدین بی روغنی مغز دماغم %~% غم دل بین که سوزد چون چراغم

125 ز من خاکستری مانده درین درد %~% به خاکستر توان آتش نهان کرد

126 منم خاکی چو باد از جای رفته %~% نشاط از دست و زور از پای رفته

127 اگر پائی بدست آرم دگربار %~% به دامن در کشم چون نقش دیوار

128 چو نقطه زیر پرگار آورم روی %~% شوم در نقش دیوار آورم روی

129 به صد دیوار سنگین پیش و پس را %~% ببندم تا نه بینم نقش کس را

130 نبندم دل دگر در صورت کس %~% از این صورت پرستیدن مرا بس

131 چو زین صورت حدیثی چند راندی %~% دل مسکین بر آن صورت فشاندی

132 چو شب روی از ولایت در کشیدی %~% سپاه روز رایت بر کشیدی

133 دگر بار آن قیامت روز شب‌خیز %~% به زخم کوه کردی تیشه را تیز

134 به شب تا روزگوهر بار بودی %~% به روزش سنگ سفتن کار بودی

135 ز بس سنگ وز بس گوهر که می‌ریخت %~% دماغش سنگ با گوهر برآمیخت

136 به گرد عالم از فرهاد رنجور %~% حدیث کوه کندن گشت مشهور

137 ز هر بقعه شدندی سنگ سایان %~% به ماندندی در او انگشت خایان

138 ز سنگ و آهنش حیران شدندی %~% در آن سرگشته سرگردان شدندی

1 مبارک روزی از خوش روزگاران %~% نشسته بود شیرین پیش یاران

2 سخن می‌رفتشان در هر نوردی %~% چنانک آید ز هر گرمی و سردی

3 یکی عیش گذشته یاد می‌کرد %~% بدان تاریخ دل را شاد می‌کرد

4 یکی افسانه آینده می‌خواند %~% که شادی بیشتر خواهیم ازین ms143 راند

5 ز هر شیوه سخن کان دلنواز است %~% بگفتند آنچه وا گفتن دراز است

6 سخن چون شد مسلسل عاقبت کار %~% ستون بیستون آمد پدیدار

7 به خنده گفت با یاران دل‌افروز %~% علم بر بیستون خواهم زد امروز

8 به بینم کاهنین بازوی فرهاد %~% چگونه سنگ می‌برد به پولاد

9 مگر زان سنگ و آهن روزگاری %~% به دلگرمی فتد بر من شراری

10 بفرمود اسب را زین بر نهادن %~% صبا را مهد زرین بر نهادن

11 نبود آن روز گلگون در وثاقش %~% بر اسبی دیگر افتاد اتفاقش

12 برون آمد چه گویم چون بهاری %~% به زیبائی چو یغمائی نگاری

13 روان شد نرگسان پر خواب گشته %~% چو صد خرمن گل سیراب گشته

14 بدان نازک تنی و آبداری %~% چو مرغی بود در چابک سواری

15 چنان چابک نشین بود آن دلارام %~% که برجستی به زین مقدار ده گام

16 ز نعلش بر صبا مسمار می‌زد %~% زمین را چون فلک پرگار می‌زد

17 چو آمد با نثار مشک و نسرین %~% بر آن کوه سنگین کوه سیمین

18 ز عکس روی آن خورشید رخشان %~% ز لعل آن سنگ‌ها شد چون بدخشان

19 چو کوهی کوهکن را نزد خود خواند %~% وز آنجا کوه تن زی کوهکن راند

20 به یاد لعل او فرهاد جان کن %~% کننده کوه را چون مرد کان کن

21 ز یار سنگدل خرسنگ می‌خورد %~% ولیکن عربده با سنگ می‌کرد

22 عیار دستبردش را در آن سنگ %~% ترازوئی نیامد راست در چنگ

23 به شخص کوه پیکر کوه می‌کند %~% غمی در پیش چون کوه دماوند

24 درون سنگ از آن می‌کند مادام %~% که از سنگش برون می‌آمد آن کام

25 رخ خارا به خون لعل می‌شست %~% مگر در سنگ خارا لعل می‌جست

26 چو از لعل لب شیرین خبر یافت %~% به سنگ خاره در گفتی گهر یافت

27 به دستش آهن از دل گرم‌تر گشت %~% به آهن سنگش از ms144 گل نرم‌تر گشت

28 به دستی سنگ را می‌کند چون گل %~% به دیگر دست می‌زد سنگ بر دل

29 دلش را عشق آن بت می‌خراشید %~% چو بت بودش چرا بت می‌تراشید

30 شکر لب داشت با خود ساغری شیر %~% به دستش داد کاین بر یاد من گیر

31 ستد شیر از کف شیرین جوانمرد %~% به شیرینی چه گویم چون شکر خورد

32 چو شیرین ساقیی باشد هم آغوش %~% نه شیر ار زهر باشد هم شود نوش

33 چو عاشق مست گشت از جام باقی %~% ز مجلس عزم رفتن کرد ساقی

34 شد اندامش گران از زر کشیدن %~% فرو مانداسبش از گوهر کشیدن

35 نه اسب ار کوه زر بودی ندیمش %~% سقط گشتی به زیر کوه سیمش

36 چنین گویند که اسب باد رفتار %~% سقط شد زیر آن گنج گهربار

37 چو عاشق دیدکان معشوق چالاک %~% فرو خواهد فتاد از باد بر خاک

38 به گردن اسب را با شهسوارش %~% ز جا برداشت و آسان کرد کارش

39 به قصرش برد از انسان ناز پرورد %~% که موئی بر تن شیرین نیازرد

40 نهادش بر بساط نوبتی گاه %~% به نوبت گاه خویش آمد دگر راه

41 همان آهنگری با خاره می‌کرد %~% همان سنگی به آهن پاره می‌کرد

42 شده بر کوه کوهی بر دل تنگ %~% سری بر سنگ می‌زد بر سر سنگ

43 چو آهو سبزه‌ای بر کوه دیده %~% ز شورستان به گورستان رمیده

1 جهان سالار خسرو هر زمانی %~% به چربی جستی از شیرین نشانی

2 هزارش بیشتر صاحب خبر بود %~% که هر یک بر سر کاری دگر بود

3 گر انگشتی زدی بر بینی آن ماه %~% ملک را یک به یک کردندی آگاه

4 در آن مدت که شد فرهاد را دید %~% نه کوه آن قلعه پولاد را دید

5 خبر دادند سالار جهان را %~% که چون فرهاد دید آن دلستان را

6 در آمد زور دستش را شکوهی %~% به ms145 هر زخمی ز پای افکند کوهی

7 از آن ساعت نشاطی در گرفته است %~% ز سنگ آیین سختی بر گفته است

8 بدان آهن که او سنگ آزمون کرد %~% تواند بیستون را بیستون کرد

9 کلنگی می‌زند چون شیر جنگی %~% کلنگی نه که آن باشد کلنگی

10 بچربد روبه ار چربیش باشد %~% و گر با گرگ هم چربیش باشد

11 چو از دینار جورا بیشتر بار %~% ترازو سر به گرداند ز دینار

12 اگر ماند بدین قوت یکی ماه %~% ز پشت کوه بیرون آورد راه

13 ملک بی‌سنگ شد زان سنگ سفتن %~% که بایستش به ترک لعل گفتن

14 به پرسش گفت با پیران هشیار %~% چه باید ساختن تدبیر این کار

15 چنین گفتند پیران خردمند %~% که گر خواهی که آسان گردد این مجد

16 فرو کن قاصدی را کز سر راه %~% بدو گوید که شیرین مرد ناگاه

17 مگر یک چندی افتد دستش از کار %~% درنگی در حساب آید پدیدار

18 طلب کردند نافرجام گویی %~% گره پیشانیی دلتنگ رویی

19 چو قصاب از غضب خونی نشانی %~% چو نفاط از بروت آتش فشانی

20 سخن‌های بدش تعلیم کردند %~% به زر وعده به آهن بیم کردند

21 فرستادند سوی بی ستونش %~% شده بر ناحفاظی رهنمونش

22 چو چشم شوخ او فرهاد را دید %~% به دستش دشنه پولاد را دید

23 بسان شیر وحشی جسته از بند %~% چو پیل مست گشته کوه می‌کند

24 دلش در کار شیرین گرم گشته %~% به دستش سنگ و آهن نرم گشته

25 از آن آتش که در جان و جگر داشت %~% نه از خویش و نه از عالم خبر داشت

26 به یاد روی شیرین بیت می‌گفت %~% چو آتش تیشه می‌زد کوه می‌سفت

27 سوی فرهاد رفت آن سنگدل مرد %~% زبان بگشاد و خود را تنگدل کرد

28 که ای نادان غافل در چکاری %~% چرا عمری به غفلت می‌گذاری

29 بگفتا بر نشاط نام یاری %~% کنم ms146 زینسان که بینی دستکاری

30 چه یار آن یار کو شیرین زبانست %~% مرا صد بار شیرین‌تر ز جانست

31 چو مرد ترش روی تلخ گفتار %~% دم شیرین ز شیرین دید در کار

32 بر آورد از سر حسرت یکی باد %~% که شیرین مرد و آگه نیست فرهاد

33 دریغا آن چنان سرو شغبناک %~% ز باد مرگ چون افتاد بر خاک

34 ز خاکش عنبر افشاندند بر ماه %~% به آب دیده شستندش همه راه

35 هم آخر با غمش دمساز گشتند %~% سپردندش به خاک و باز گشتند

36 در و هر لحظه تیغی چند می‌بست %~% به رویش در دریغی چند می‌بست

37 چو گفت آن زلف و آن خال ای دریغا %~% زبانش چون نشد لال ای دریغا

38 کسی را دل دهد کین راز گوید %~% نه بیند ور به بیند باز گوید

39 چو افتاد این سخن در گوش فرهاد %~% ز طاق کوه چون کوهی در افتاد

40 برآورد از جگر آهی چنان سرد %~% که گفتی دور باشی بر جگر خورد

41 به زاری گفت کاوخ رنج بردم %~% ندیده راحتی در رنج مردم

42 اگر صد گوسفند آید فرا پیش %~% برد گرگ از گله قربان درویش

43 چه خوش گفت آن گلابی با گلستان %~% که هر چت باز باید داد مستان

44 فرو رفته به خاک آن سرو چالاک %~% چرا بر سر نریزم هر زمان خاک

45 ز گلبن ریخته گلبرگ خندان %~% چرا بر من نگردد باغ زندان

46 پریده از چمن کبک بهاری %~% چرا چون ابر نخروشم به زاری

47 فرو مرده چراغ عالم افروز %~% چرا روزم نگردد شب بدین روز

48 چراغم مرد بادم سرد از آنست %~% مهم رفت آفتابم زرد از آنست

49 به شیرین در عدم خواهم رسیدن %~% به یک تک تا عدم خواهم دویدن

50 صلای درد شیرین در جهان داد %~% زمین بر یاد او بوسید و جان داد

51 زمانه خود جز این کاری نداند ms147 %~% که اندوهی دهد جانی ستاند

52 چو کار افتاده گردد بینوائی %~% درش در گیرد از هر سو بلائی

53 به هر شاخ گلی کو در زند چنگ %~% به جای گل ببارد بر سرش سنگ

54 چنان از خوشدلی بی‌بهر گردد %~% که در کامش طبرزد زهر گردد

55 چنان تنگ آید از شوریدن بخت %~% که برباید گرفتش زین جهان رخت

56 عنان عمر ازینسان در نشیب است %~% جوانی را چنین پا در رکیب است

57 کسی یابد ز دوران رستگاری %~% که بردارد عمارت زین عماری

58 مسیحاوار در دیری نشیند %~% که با چندان چراغش کس نبیند

59 جهان دیو است و وقت دیو بستن %~% به خوشخوئی توان زین دیو رستن

60 مکن دوزخ به خود بر خوی بد را %~% بهشت دیگران کن خوی خود را

61 چو دارد خوی تو مردم سرشتی %~% هم اینجا و هم آنجا در بهشتی

62 مخسب ای دیده چندین غافل و مست %~% چو بیداران برآور در جهان دست

63 که چندان خفت خواهی در دل خاک %~% که فرموشت کند دوران افلاک

64 بدین پنجاه ساله حقه بازی %~% بدین یک مهره گل تا چند نازی

65 نه پنجه سال اگر پنجه هزار است %~% سرش برنه که هم ناپایدار است

66 نشاید آهنین تر بودن از سنگ %~% ببین تاریک چون ریزد به فرسنگ

67 زمین نطعیست ریگش چون نریزد %~% که بر نطعی چنین جز خون نریزد

68 بسا خونا که شد بر خاک این دشت %~% سیاووشی نرست از زیر این طشت

69 هر آن ذره که آرد تند بادی %~% فریدونی بود یا کیقبادی

70 کفی گل در همه روی زمی نیست %~% که بر وی خون چندین آدمی نیست

71 که می‌داند که این دیر کهن سال %~% چه مدت دارد و چون بودش احوال

72 بهر صدسال دوری گیرد از سر %~% چو آن دوران شد آرد دور دیگر

73 نماند کس که بیند دور او را %~% بدان تا در ms148 نیابد غور او را

74 به روزی چند با دوران دویدن %~% چه شاید دیدن و چتوان شنیدن

75 ز جور و عدل در هر دور سازیست %~% درو داننده را پوشیده رازی است

76 نمی‌خواهی که بینی جور بر جور %~% نباید گفت راز دور با دور

77 شب و روز ابلقی شد تند زنهار %~% بدین ابلق عنان خویش مسپار

78 به صد فن گر نمائی ذوفنونی %~% نشاید برد ازین ابلق حرونی

79 چو گربه خویشتن تا کی پرستی %~% بیفکن از بغل گربه که رستی

80 فلک چندان که دیگ خاک را پخت %~% نرفت از خوی او خامی چو کیمخت

81 قمارستان چرخ نیم خایه %~% بسی پرمایه را بردست مایه

82 عروس خاک اگر بدر منیرست %~% به دست باد کن امرش که پیرست

83 مگر خسفی که خواهد بودن از باد %~% طلاق امر خواهد خاک را داد

84 گر آن باد آید و گر ناید امروز %~% تو بر بادی چنین مشعل میفروز

85 در این یک مشت خاک ای خاک در مشت %~% گر افروزی چراغ از هر ده انگشت

86 نشد ممکن که این خاک خطرناک %~% بر انگشت بریده بر کند خاک

87 تو بی‌اندام ازین اندام سستی %~% که گاهی رخنه دارد گه درستی

88 فرود افتادن آسان باشد از بام %~% اگر در ره نباشد عذر اندام

89 نه بینی مرد بی‌اندام در خواب %~% نرنجد گر فتد صد تیر پرتاب

90 ترنج از دود گوگرد آن ندیده %~% که ما زین نه ترنج نارسیده

91 چو یوسف زین ترنج ار سر نتابی %~% چو نارنج از زلیخا زخم یابی

92 سحر گه مست شو سنگی برانداز %~% ز نارنج و ترنج این خوان بپرداز

93 برون افکن بنه زین‌دار نه در %~% مگر کایمن شوی زین مار نه سر

94 نفس کو خواجه تاش زندگانی است %~% ز ما پرورده باد خزانی است

95 اگر یک دم زنی بی‌عشق مرده است %~% که بر ما یک به یک ms149 دمها شمرده است

96 به باید عشق را فرهاد بودن %~% پس آن گاهی به مردن شاد بودن

97 مهندس دسته پولاد تیشه %~% ز چوب نارتر کردی همیشه

98 ز بهر آنکه باشد دستگیرش %~% به دست اندر بود فرمان پذیرش

99 چو بشنید این سخنهای جگرتاب %~% فراز کوه کرد آن تیشه پرتاب

100 سنان در سنگ رفت و دسته در خاک %~% چنین گویند خاکی بود نمناک

101 از آن دسته بر آمد شوشه نار %~% درختی گشت و بار آورد بسیار

102 از آن شوشه کنون گر ناریابی %~% دوای درد هر بیماریابی

103 نظامی گر ندید آن ناربن را %~% به دفتر در چنین خواند این سخن را

1 سراینده چنین افکند بنیاد %~% که چون در عشق شیرین مرد فرهاد

2 دل شیرین به درد آمد ز داغش %~% که مرغی نازنین گم شد ز باغش

3 بر آن آزاد سرو جویباری %~% بسی بگریست چون ابر بهاری

4 به رسم مهترانش حله بر بست %~% به خاکش داد و آمد باد در دست

5 ز خاکش گنبدی عالی برافراخت %~% وز آن گنبد زیارتخانه‌ای ساخت

6 خبر دادند خسرو را چپ و راست %~% که از ره زحمت آن خار برخاست

7 پشیمان گشت شاه از کرده خویش %~% وز آن آزار گشت آزرده خویش

8 در اندیشید و بود اندیشه را جای %~% که باد افراه را چون دارد او پای

9 کسی کو با کسی بدساز گردد %~% به دو روزی همان بد باز گردد

10 در این غم روز و شب اندیشه می‌کرد %~% وزین اندیشه هم روزی قفا خورد

11 دبیر خاص را نزدیک خود خواند %~% که برکاغذ جواهر داند افشاند

12 گلشن فرمود در شکر سرشتن %~% به شیرین نامه شیرین نوشتن

13 نخستین پیکر آن نقش دلبند %~% تو لا کرده بر نام خداوند

14 بنام روشنائی بخش بینش %~% که روشن چشم ازو گشت آفرینش

15 پدید آرنده انسی و جانی %~% اثرهای زمینی و آسمانی

16 فلک ms150 را کرده گردان بر سر خاک %~% زمین را کرده گردشگاه افلاک

17 پس از نام خدا و نام پاکان %~% برآورده حدیث دردناکان

18 که شاه نیکوان شیرین دلبند %~% که خوانندش شکرخایان شکرخند

19 شنیدم کز پی یاری هوسناک %~% به مانم نوبتی زد بر سر خاک

20 ز سنبل کرد بر گل مشک بیزی %~% ز نرگس بر سمن سیماب ریزی

21 دو تا کرد از غمش سرو روان را %~% به نیلوفر بدل کرد ارغوان را

22 سمن را از بنفشه طرف بر بست %~% رطب‌ها را به زخم استخوان خست

23 به لاله تخته گل را تراشید %~% به لولو گوشه مه را خراشید

24 پرند ماه را پیوند بگشاد %~% ز رخ برقع ز گیسو بند بگشاد

25 جهان را سوخت از فریاد کردن %~% به زاری دوستان را یاد کردن

26 چنین آید ز یاران شرط یاری %~% همین باشد نشان دوستداری

27 بر آن حمال کوه‌افکن ببخشود %~% به سر زانو به زانو کوه پیمود

28 غریبی کشته بیش ار زد فغانی %~% جهان گو تا بر او گرید جهانی

29 بدینسان عاشقی در غم بمیرد %~% چنو باد آنکه زو عبرت نگیرد

30 حساب از کار او دورست ما را %~% دل از بهر تو رنجورست ما را

31 چو دانم سخت رنجیدی ز مرگش %~% که مرد و هم نمی‌گوئی به ترکش

32 چرا بایستش اول کشتن از درد %~% چو کشتی چند خواهی اندهش خورد

33 غمش میخور که خونش هم تو خوردی %~% عزیزش کن که خوارش هم تو کردی

34 اگر صدسال بر خاکش نشینی %~% ازو خاکی‌تری کس را نبینی

35 چو خاک ارصد جگر داری به دستی %~% نیابی مثل او شیرین پرستی

36 ولیکن چون ندارد گریه سودی %~% چه باید بی کباب انگیخت دودی

37 به غم خوردن نکردی هیچ تقصیر %~% چه شاید کرد با تاراج تقدیر

38 بنا بر مرگ دارد زندگانی %~% نخواهد زیستن کس جاودانی

39 تو روزی او ستاره‌ای دل‌افروز %~% فرو ms151 میرد ستاره چون شود روز

40 تو صبحی او چراغ ار دل پذیرد %~% چراغ آن به که پیش از صبح میرد

41 تو هستی شمع و او پروانه مست %~% چو شمع آید رود پروانه از دست

42 تو باغی و او گیاهی کز تو خیزد %~% گیاه آن به که هم در باغ ریزد

43 تو آتش طبعی او عود بلاکش %~% بسوزد عود چون بفروزد آتش

44 اگر مرغی پرید از گلستانت %~% پرستد نسر طایر ز آسمانت

45 و گر شد قطره‌ای آب از سبویت %~% بسا دجله که سر دارد به جویت

46 چو ماند بدر گوبشکن هلالی %~% چو خوبی هست ازو کم گیر خالی

47 اگر فرهاد شد شیرین بماناد %~% چه باک از زرد گل نسرین بماناد

48 نویسنده چو از نامه به پرداخت %~% زمین بوسید و پیش خسرو انداخت

49 به قاصد داد خسرو نامه را زود %~% ستد قاصد ببرد آنجا که فرمود

50 چو شیرین دید کامد نامه شاه %~% رخ از شادی فروزان کرد چون ماه

51 سه جا بوسید و مهر نامه برداشت %~% و زو یک حرف را ناخوانده نگذاشت

52 جگرها دید مشک اندود کرده %~% طبرزدهای زهرآلود کرده

53 قصب‌هائی در او پیچیده صد مار %~% رطب‌هائی در او پوشیده صد خار

54 همه مقراضه‌های پرنیان پوش %~% همه زهرابهای خوشتر از نوش

55 نه صبر آن که این شریت بنوشد %~% نه جای آنکه از تندی بجوشد

56 به سختی و به رنج آن رنج و سختی %~% فرو خورد از سر بیدار بختی

1 در اندیش ای حکیم از کار ایام %~% که پاداش عمل باشد سرانجام

2 نماند ضایع ار نیک است اگر دون %~% کمر بسته بدین کار است گردون

3 چو خسرو بر فسوس مرگ فرهاد %~% به شیرین آن چنان تلخی فرستاد

4 چنان افتاد تقدیر الهی %~% که بر مریم سر آمد پادشاهی

5 چنین گویند شیرین تلخ زهری %~% به خوردش داد از آن کو خورد بهری ms152

6 و گرمی راست خواهی بگذر از زهر %~% به زهرآلود همت بردش از دهر

7 به همت هندوان چون بر ستیزند %~% ز شاخ خشک برگ‌تر بریزند

8 فسون سازان که از مه مهره سازند %~% به چشم افسای همت حقه بازند

9 چو مریم روزه مریم نگه داشت %~% دهان در بست از آن شکر که شه داشت

10 برست از چنگ مریم شاه عالم %~% چنانک آبستنان از چنگ مریم

11 درخت مریمش چون از بر افتاد %~% ز غم شد چون درخت مریم آزاد

12 ولیک از بهر جاه و احترامش %~% ز ماتم داشت آیینی تمامش

13 نرفت از حرمتش بر تخت ماهی %~% نپوشید از سلب‌ها جز سیاهی

14 چو شیرین را خبر دادند ازین کار %~% همش گل در حساب افتاد هم خار

15 به نوعی شادمان گشت از هلاکش %~% که رست از رشک بردن جان پاکش

16 به دیگر نوع غمگین گشت و دلسوز %~% که عاقل بود و می‌ترسید از آن روز

17 ز بهر خاطر خسرو یکی ماه %~% ز شادی کرد دست خویش کوتاه

18 پس از ماهی که خار از ریش برخاست %~% جهان را این غبار از پیش برخاست

19 دلش تخم هوس فرمود کشتن %~% جواب نامه خسرو نوشتن

20 سخن‌هائی که او را بود در دل %~% فشاند از طیرگی چون دانه در گل

21 نویسنده چو بر کاغذ قلم زد %~% به ترتیب آن سخن‌ها را رقم زد

22 سخن را از حلاوت کرد چون قند %~% سرآغاز سخن را داد پیوند

23 بنام پادشاه پادشاهان %~% گناه آمرز مشتی عذرخواهان

24 خداوندی که مار کار سازست %~% ز ما و خدمت ما بی‌نیازست

25 نه پیکر خالق پیکرنگاران %~% به حیرت زین شمار اختر شماران

26 زمین تا آسمان خورشید تا ماه %~% به ترکستان فضلش هندوی راه

27 دهد بی حق خدمت خلق را قوت %~% نگارد بی‌قلم در سنگ یاقوت

28 ز مرغ و مور در دریا و در کوه %~% نماند جاودان ms153 کس را در اندوه

29 گه نعمت دهد نقصان پذیری %~% کند هنگام حیرت دستگیری

30 چو از شکرش فرامش کار گردیم %~% بمالد گوش تا بیدار گردیم

31 به حکم اوست در قانون بینش %~% تغیرهای حال آفرینش

32 گهی راحت کند قسمت گهی رنج %~% گهی افلاس پیش آرد گهی گنج

33 جهان را نیست کاری جز دو رنگی %~% گهی رومی نماید گاه زنگی

34 گه از بیداد این آن را دهد داد %~% گه از تیمار آن این را کند شاد

35 چه خوش گفتا لهاوری به طوسی %~% که مرگ خر بود سگ را عروسی

36 نه هر قسمت که پیش آید نشاطست %~% نه هر پایه که زیر افتد بساطست

37 چو روزی بخش ما روزی چنین کرد %~% گهی روزی دوا باشد گهی درد

38 خردمند آن بود کو در همه کار %~% بسازد گاه با گل گاه با خار

39 جهاندار مهین خورشید آفاق %~% که زد بر فرق هفت اورنگ شش طاق

40 جهان دارد به زیر پادشاهی %~% سری و با سری صاحب کلاهی

41 بهشت از حضرتش میعادگاهی است %~% ز باغ دولتش طوبی گیاهی است

42 درین دوران که مه تا ماهی اوراست %~% ز ماهی تا به ماه آگاهی اوراست

43 خبر دارد که روز و شب دو رنگ است %~% نوالش گه شکرگاهی شرنگ است

44 درین صندل سرای آبنوسی %~% گهی ماتم بود گاهی عروسی

45 عروس شاه اگر در زیر خاکست %~% عروسان دگر دارد چه باکست

46 فلک زان داد بر رفتن دلیرش %~% که بود آگه ز شاه و زود سیریش

47 از او به گرچه شه را همدمی نیست %~% شهنشه زود سیر آمد غمی نیست

48 نظر بر گلستانی دیگر آرد %~% و زو به دلستانی در بر آرد

49 دریغ آنست کان لعبت نماند %~% وگرنه هر که ماند عیش راند

50 مرنج ای شاه نازک دل بدین رنج %~% که گنج است آن صنم در خاک به گنج

51 مخور ms154 غم کادمی غم برنتابد %~% چو غم گفتی زمین هم برنتابد

52 برنجد نازنین از غم کشیدن %~% نسازد نازکان را غم چشیدن

53 عنان آن به که از مریم بتابی %~% که گر عیسی شوی گردش نیابی

54 اگر در تخته رفت آن نازنین جفت %~% به ترک تخت شاهی چون توان گفت

55 به می بنشین ز مژگان می چه ریزی %~% غمت خیزد گر از غم برنخیزی

56 نه هر کش پیش میری پیش میرد %~% بدین سختی غمی در پیش گیرد

57 تو زی کو مرد و هر کو زاد روزی %~% به مرگش تن بباید داد روزی

58 به نالیدن مکن بر مرده بیداد %~% که مرده صابری خواهد نه فریاد

59 چو کار کالبد گیرد تباهی %~% نه درویشی به کار آید نه شاهی

60 ز بهر چشمه‌ای مخروش و مخراش %~% ز فیض دجله گو یک قطره کم باش

61 به شادی بر لب شط جام‌جم گیر %~% کهن زنبیلی از بغداد کم گیر

62 دل نغنوده بی او بغنوادت %~% چنان کز دیده رفت از دل روادت

63 اگر سروی شد از بستان عالم %~% تو باقی مان که هستی جان عالم

64 مخور غم تا توانی باده خور شاد %~% مبادا کز سرت موئی برد باد

65 اگر هستی شود دور از تو از دست %~% بحمدالله چو تو هستی همه هست

66 تو در قدری و در تنها نکوتر %~% تو لعلی لعل بی‌همتا نکوتر

67 به تنهائی قناعت کن چو خورشید %~% که همسر شرک شد در راه جمشید

68 اگر با مرغ باید مرغ را خفت %~% تو سیمرغی بود سیمرغ بی‌جفت

69 مرنج ار با تو آن گوهر نماند %~% تو کانی کان ز گوهر در نماند

70 سر آن بهتر که او همسر ندارد %~% گهر آن به که هم گوهر ندارد

71 گر آهوئی ز صحرا رفت بگذار %~% که در صحرا بود زین جنس بسیار

72 و گر یک دانه رفت از خرمن شاه %~% فدا ms155 بادش فلک با خرمن ماه

73 گلی گر شد چه باید دید خاری %~% عوض باشد گلی را نوبهاری

74 بتی گر کسر شد کسری بماناد %~% غم مریم مخور عیسی بماناد

1 چو خسرو نامه شیرین فرو خواند %~% از آن شیرین سخن عاجز فرو ماند

2 به خود گفتا جوابست این نه جنگ است %~% کلوخ‌انداز را پاداش سنگست

3 جواب آنچه بایستش دریدن %~% شنیدم آنچه می‌باید شنیدن

4 دگر باره شد از شیرین شکرخواه %~% که غوغای مگس برخاست از راه

5 ز کار آشوبی مریم بر آسود %~% رطب بی‌استخوان شد شمع بی دود

6 چو مریم کرد دست از جشن کوتاه %~% جهان چون جشن مریم گشت بر شاه

7 چو دشمن شد همه کاری به کامست %~% یکی آب از پس دشمن تمام است

8 به شیرین چند چربی‌ها فرستاد %~% به روغن نرم کرد آهن ز پولاد

9 بت فرمانبرش فرمان پذیرفت %~% که دردی داشت کان درمان پذیرفت

10 به خسرو پیش از آنش بود پندار %~% کزان نیکوترش باشد طلب کار

11 فرستد مهد و در کاوینش آورد %~% به مهد خود عروس آیینش آرد

12 به دفترها عتاب آغاز می‌کرد %~% عتابش بیش می‌شد ناز می‌کرد

13 متاع نیکوی بر کار می‌دید %~% بها می‌کرد چون بازار می‌دید

14 متاع از مشتری یابد روائی %~% به دیده قدر گیرد روشنائی

15 ز بهر سود خود این پند بنیوش %~% متاعی کان بنخرند از تو مفروش

16 در آن دیدست دولت سودمندی %~% که چون یابی روائی در نبندی

17 ملک دم داد و شیرین دم نمی‌خورد %~% ز ناز خویش موئی کم نمی‌کرد

18 چو عاجز گشت از آن ناز به خروار %~% نهاد اندیشه را بر چاره کار

19 که یاری مهربان آرد فرا چنگ %~% به رهواری همی راند خر لنگ

20 سرو کاری ز بهر خویش گیرد %~% سر از کاری دگر در پیش گیرد

21 ز هر قومی حکایت باز می‌جست %~% نگیرد مرد زیرک کار خود سست ms156

1 جهان خسرو که تا گردون کمر بست %~% کله داری چنو بر تخت ننشست

2 به روز بار کو را رای بودی %~% به پیشش پنج صف بر پای بودی

3 نخستین صف توانگر داشت در پیش %~% دویم صف بود حاجتگار و درویش

4 سوم صف جای بیماران بی‌زور %~% همه رسته به موئی از لب گور

5 چهارم صف به قومی متصل بود %~% که بند پایشان مسمار دل بود

6 صف پنجم گنه کاران خونی %~% که کس کس را نپرسیدی که چونی

7 به پیش خونیان ز امیدواری %~% مثال آورده خط رستگاری

8 ندا برداشته دارنده بار %~% که هر صف زیر خود بینند زنهار

9 توانگر چون سوی درویش دیدی %~% شمار شکر بر خود بیش دیدی

10 چو در بیمار دیدی چشم درویش %~% گرفتی بر سلامت شکر در پیش

11 چو دیدی سوی بندی مرد بیمار %~% به آزادی نمودی شکر بسیار

12 چو بر خونی فتادی چشم‌بندی %~% گشادی لب به شکر به پسندی

13 چو خونی دیدی امید رهائی %~% فزودی شمع شکرش روشنائی

14 در خسرو همه ساله بدین داد %~% چو مصر از شکر بودی شکرآباد

15 به می بنشست روزی بر سر تخت %~% بدین حرفت حریفی کرد با بخت

16 به گرداگرد تخت طاقدیسش %~% دهان تاجداران خاک لیسش

17 همه تمثال‌های آسمانی %~% رصد بسته بر آن تخت کیانی

18 ز میخ ماه تا خرگاه کیوان %~% درو پرداخته ایوان بر ایوان

19 کواکب را ز ثابت تا به سیار %~% دقایق با درج پیموده مقدار

20 به ترتیب گهرهای شب افروز %~% خبر داده ز ساعات شب و روز

21 شناسائی که انجم را رصد راند %~% از آن تخت آسمان را تخته بر خواند

22 کسی کو تخت خسرو در نظر داشت %~% هزاران جام کیخسرو ز برداشت

23 چنین تختی نه تختی کاسمانی %~% بر او شاهی نه شه صاحبقرانی

24 چو پیلی گر بود پیل آدمی روی %~% چو شیر ار شیر باشد عنبرین ms157 موی

25 زمین تا آسمان رانی گشاده %~% ثریا تاثری خوانی نهاده

26 ارم را خشک بد در مجلسش جام %~% فلک را حلقه بد بر درگهش نام

27 بزرگی بایدت دل در سخا بند %~% سر کیسه به برگ گندنا بند

28 درم داری که از سختی در آید %~% سرو کارش به بدبختی گراید

29 به شادی شغل عالم درج میکن %~% خراجش میستان و خرج میکن

30 چنین میده چنان کش میستانی %~% و گر بدهی و نستانی تو دانی

31 جهانداری به تنها کرد نتوان %~% به تنهائی جهان را خورد نتوان

32 بداند هر که با تدبیر باشد %~% که تنها خوار تنها میر باشد

33 مخور تنها گرت خود آبجوی است %~% که تنها خور چو دریا تلخ خوی است

34 به باید خویشتن را شمع کردن %~% به کار دیگران پا جمع کردن

35 ببین قارون چه برد از گنج دنیا %~% نیرزد گنج دنیا رنج دنیا

36 به رنج آید به دست این خود سلیم است %~% چو از دستت رود رنجی عظیم است

37 چو آید رنج باشد چون شود رنج %~% تهی دستی شرف دارد بدین گنج

38 ملک پرویز کز جمشید بگذشت %~% به گنج افشانی از خورشید بگذشت

39 بدش با گنج دادن خنده‌ناکی %~% چو خاکش گنج و او چون گنج خاکی

40 دو نوبت خوان نهادی صبح تا شام %~% خورش با کاسه دادی باده با جام

41 کشیده مایده یک میل در میل %~% مگس را گاو دادی پشه را پیل

42 ز حلواها که بودی گرد خوانش %~% ندانستی چه خوردی میهمانش

43 ز گاو و گوسفند و مرغ و ماهی %~% ندانم چند چندانی که خواهی

44 چو بزمش بوی خوش را ساز دادی %~% صبا وام ریاحین باز دادی

45 به هنگام بخور عود و عنبر %~% خراج هند بودی خرج مجمر

46 چو خورد خاص او بر خوان رسیدی %~% گوارش تا به خوزستان رسیدی

47 کبابی‌تر بخوردی اول روز %~% بر او سوده ms158 یکی در شب‌افروز

48 ز بازرگان عمان در نهانی %~% بده من زر خریده زر کانی

49 شنیدم کز چنان در باشد آرام %~% رطوبت‌های اصلی را در اندام

50 یک اسب بور از رق چشم نوزاد %~% معطر کرده چون ریحان بغداد

51 ز شیر مادرش چوپان بریده %~% به شیر گوسفندش پروریده

52 بفرمودی تنوری بستن از سیم %~% که بودی خرج او دخل یک اقلیم

53 در او ده پانزده من عود چون مشک %~% بسوزاندی بجای هیمه خشک

54 چو بریان شد کباب خوانش این بود %~% تنور و آتش و بریانش این بود

55 به خوان زر نهادندی فرا پیش %~% هزار و هفتصد مثقال کم بیش

56 بخوردی زان نواله لقمه‌ای چند %~% چو مغز پسته و پالوده قند

57 نظر کردی به محتاجان درگاه %~% کجا چشمش در افتادی ز ناگاه

58 بدو بخشیدی آن زرینه خوان را %~% تنور و هر چه آلت بودی آن را

59 زهی خوانی که طباخان نورش %~% چنین نانی بر آرند از تنورش

60 دگر روزی که خوان لاجوردی %~% گرفتی از تنور صبح زردی

61 همان پیشینه رسم آغاز کردی %~% تنور و خوانی از نوساز کردی

62 همه روز این شگرفی بود کارش %~% همه عمر این روش بود اختیارش

63 چو وقت آمد نماند آن پادشائی %~% به کاری نامد آن کار و کیائی

64 شرف خواهی به گرد مقبلان گرد %~% که زود از مقبلان مقبل شود مرد

65 چو بر سنبل چرد آهوی تاتار %~% نسیمش بوی مشک آرد به بازار

66 دگر آهو که خاشاکست خوردش %~% بجای مشک خاشاک است گردش

67 پدر کز من روانش باد پر نور %~% مرا پیرانه پندی داد مشهور

68 که از بی‌دولتان بگریز چون تیر %~% سرا در کوی صاحب دولتان گیر

69 چو صبحت گر شبی باید به از روز %~% چراغ از مشعل روشن برافروز

70 بهای در بزرگ از بهر این است %~% کز اول با بزرگان همنشین است

1 به آیین ms159 جهانداران یکی روز %~% به مجلس بود شاه مجلس افروز

2 به عزم دست بوسش قاف تا قاف %~% کمر بسته کله‌داران اطراف

3 نشسته پیش تختش جمله شاهان %~% ز چین تا روم و از ری تا سپاهان

4 ز سالار ختن تا خسرو زنگ %~% همه بر یاد خسرو باده در چنگ

5 چو دوری چند می در داد ساقی %~% نماند از شرم شاهان هیچ باقی

6 شهنشه شرم را برقع برافکند %~% سخن لختی به گستاخی در افکند

7 که خوبانی که در خورد فریشند %~% ز عالم در کدامین بقعه بیشند

8 یکی گفتا لطافت روم دارد %~% لطف گنج است و گنج آن بوم دارد

9 یکی گفت از ختن خیزد نکوئی %~% فسانه است آن طرف در خوبروئی

10 یکی گفت ارمن است آن بوم‌آباد %~% که پیرکهای او باشد پریزاد

11 یکی گفتا که در اقصای کشمیر %~% ز شیرینی نباشد هیچ تقصیر

12 یکی گفتا سزای بزم شاهان %~% شکر نامی است در شهر سپاهان

13 به شکر بر ز شیرینیش بیداد %~% وزو شکر به خوزستان به فریاد

14 به زیر هر لبش صد خنده بیشست %~% لبش را چون شکر صد بنده بیشست

15 قبا تنگ آید از سروش چمن را %~% درم واپس دهد سیمش سمن را

16 رطب پیش دهانش دانه ریز است %~% شکر بگذار کو خود خانه خیز است

17 چو بر دارد نقاب از گوشه ماه %~% بر آید ناله صد یوسف از چاه

18 جز این عیبی ندارد آن دلارام %~% که گستاخی کند با خاص و با عام

19 به هر جائی چو باد آرام گیرد %~% چو لاله با همه کس جام گیرد

20 ز روی لطف با کس در نسازد %~% که آنکس خان و مان را در نبازد

21 کسی کاو را شبی گیرد در آغوش %~% نگردد آن شبش هرگز فراموش

22 ملک را در گرفت آن دلنوازی %~% اساسی نو نهاد از عشق بازی

23 فرس می‌خواست بر شیرین ms160 دواند %~% به ترکی غارت از ترکی ستاند

24 برد شیرینی قندی به قندی %~% گشاید مشکل بندی ببندی

25 به گوهر پایه گوهر شود خرد %~% به دیبا آب دیبا را توان برد

26 سرش سودای بازار شکر داشت %~% که شکر هم ز شیرینی اثر داشت

27 نه دل می دادش از دل راندن او را %~% نه شایست از سپاهان خواندن او را

28 در این اندیشه صابر بود یکسال %~% نه شد واقف کسی برحسب آن حال

29 پس از سالی رکاب افشاند بر راه %~% سوی ملک سپاهان راند بنگاه

30 فرود آمد به نزهت گاه آن بوم %~% سوادی دید بیش از کشور روم

31 گروهی تازه روی و عشرت افروز %~% به گاه خوشدلی روشن‌تر از روز

32 نشاط آغاز کرد و باده می‌خورد %~% غم آن لعبت آزاده می‌خورد

33 نهفته باز می‌پرسید جایش %~% به دست آورد هنجار سرایش

34 شبی برخاست تنها با غلامی %~% ز بازار شکر برخواست کامی

35 چو خسرو بر سر کوی شکر شد %~% سپاهان قصر شیرینی دگر شد

36 حلاوتهای عیش آن عصر می‌داشت %~% که شکر کوی و شیرین قصر می‌داشت

37 به در بر حلقه زد خاموش خاموش %~% برون آمد غلامی حلقه در گوش

38 جوانی دید زیبا روی بر در %~% نمودار جهانداریش در سر

39 فرود آوردش از شبدیز چون ماه %~% فرس را راند حالی بر علف گاه

40 چو مهمانان به ایوانش درون برد %~% بدان مهمان سر از کیوان برون برد

41 ملک چون بر بساط کار بنشست %~% درستی چند را بر کار بشکست

42 اجازت داد تا شکر بیاید %~% به مهمان بر ز لب شکر گشاید

43 برون آمد شکر با جام جلاب %~% دهانی پر شکر چشمی پر از خواب

44 شکر نامی که شکر ریزد او بود %~% نباتی کز سپاهان خیزد او بود

45 ز گیسو نافه نافه مشک می‌بیخت %~% ز خنده خانه خانه قند می‌ریخت

46 چو ویسه فتنه‌ای در شهد ms161 بوسی %~% چو دایه آیتی در چاپلوسی

47 کنیزان داشتی رومی و چینی %~% کز ایشان هیچ را مثلی نه بینی

48 همه در نیم شب نوروز کرده %~% به کار عیش دست‌آموز کرده

49 نشست و باده پیش آورد حالی %~% بتی یارب چنان و خانه خالی

50 نه می در آبگینه کان سمنبر %~% در آب خشک می‌کرد آتش تر

51 گلابی را به تلخی راه می‌داد %~% به شیرینی بدست شاه می‌داد

52 نشسته شاه عالم مهترانه %~% شکر برداشته چون مه ترانه

53 پیاپی رطل‌ها پرتاب می‌کرد %~% ملک را شهر بند خواب می‌کرد

54 چو نوش باده از لب نیش برداشت %~% شکر برخاست شمع از پیش برداشت

55 به عذری کان قبول افتاد در راه %~% برون آمد ز خلوت خانه شاه

56 کنیزی را که هم بالای او بود %~% به حسن و چابکی همتای او بود

57 در او پوشید زر و زیور خویش %~% فرستاد و گرفت آن شب سر خویش

58 ملک چون دید کامد نازنینش %~% ستد داد شکر از انگبینش

59 در او پیچید و آن شب کام دل راند %~% به مصروعی بر افسونی غلط خواند

60 ز شیرینی که آن شمع سحر بود %~% گمان افتاد او را کان شکر بود

61 کنیز از کار خسرو ماند مدهوش %~% که شیرین آمدش خسرو در آغوش

62 فسانه بود خسرو در نکوئی %~% فسونگر بود وقت نغز گوئی

63 ز هر کس کو به بالا سروری داشت %~% سری و گردنی بالاتری داشت

64 به خوش مغزی به از بادام تر بود %~% به شیرین استخوانی نیشکر بود

65 شبی که اسب نشاطش لنگ رفتی %~% کم این بودی که سی فرسنگ رفتی

66 هر آن روزی که نصفی کم کشیدی %~% چهل من ساغری دردم کشیدی

67 چو صبح آمد کنیز از جای برخاست %~% به دستان از ملک دستوریی خواست

68 به نزدیک شکر شد کام و ناکام %~% به شکر باز گفت احوال بادام

69 هر آنچ ms162 از شاه دید او را خبر داد %~% نهانیهای خلوت را به در داد

70 بدان تا شکر آگه باشد از کار %~% بگوید هر چه پرسد زو جهاندار

71 شکر برداشت شمع و در شد از در %~% که خوش باشد به یک جا شمع و شکر

72 ملک پنداشت کان هم بستر او بود %~% کنیزک شمع دارد شکر او بود

73 بپرسیدش که تا مهمان‌پرستی %~% به خلوت با چو من مهمان نشستی

74 جوابش داد کای از مهتران طاق %~% ندیدم مثل تو مهمان در آفاق

75 همه چیزیت هست از خوبروئی %~% ز شیرین شکری و نغز گوئی

76 یکی عیب است اگر ناید گرانت %~% که بوئی در نمک دارد دهانت

77 نمک در مردم آرد بوی پاکی %~% تو با چندین نمک چون بوی ناکی

78 به سوسن بوی شه گفتا چه تدبیر %~% سمنبر گفت سالی سوسن و سیر

79 ملک چون رخت از آن بتخانه بر بست %~% گرفت آن پند را یکسال در دست

80 بر آن افسانه چون بگذشت سالی %~% مزاج شه شد از حالی به حالی

81 به زیرش رام شد دوران توسن %~% برآوردش درخت سیر سوسن

82 شبی بر عادت پارینه برخاست %~% به شکر باز بازاری برآراست

83 همان شیرینی پارینه دریافت %~% به شیرینی رسد هر کو شکر یافت

84 چو دوری چند رفت از عیش سازی %~% پدید آمد نشان بوس و بازی

85 همان جفته نهاد آن سیم ساقش %~% به جفتی دیگر از خود کرد طاقش

86 ملک نقل دهان آلوده می‌خورد %~% به امید شکر پالوده می‌خورد

87 چو لشگر بر رحیل افتاد شب را %~% ملک پرسید باز آن نوش لب را

88 که چون من هیچ مهمانی رسیدت %~% بدین رغبت کسی در بر کشیدت

89 جوابی شکرینش داد شکر %~% که پارم بود یاری چون تو در بر

90 جز آن کان شخص را بوی دهان بود %~% تو خوشبوئی ازین به چون توان بود

91 ملک گفتا ms163 چو بینی عیب هر چیز %~% ببین عیب جمال خویشتن نیز

92 بپرسیدش که عیب من کدامست %~% کز آن عیب این نکوئی زشت نامست

93 جوابش داد کان عیب است مشهور %~% که یکساعت ز نزدیکان نه‌ای دور

94 چو دور چرخ با هر کس بسازی %~% چو گیتی را همه کس عشق بازی

95 نگارین مرغی ای تمثال چینی %~% چرا هر لحظه بر شاخی نشینی

96 غلاف نازکی داری دریغی %~% که هر ساعت کنی بازی به تیغی

97 جوابش داد شکر کای جوانمرد %~% چه پنداری کزین شکر کسی خورد

98 به ستاری که ستر اوست پیشم %~% که تا من زنده‌ام بر مهر خویشم

99 نه کس با من شبی در پرده خفته است %~% نه درم را کسی در دور سفته است

100 کنیزان منند اینان که بینی %~% که در خلوت تو با ایشان نشینی

101 بلی من باشم آن کاول درآیم %~% به می بنشینم و عشرت فزایم

102 ولی آن دلستان کاید در آغوش %~% نه من چون من بتی باشد قصب پوش

103 چو بشنید این سخن شاه از زبانش %~% بدین معنی گواهی داد جانش

104 دری کو را بود مهر خدائی %~% دهد ناسفته گی بروی گوائی

105 چو بر زد آتش مشرق زبانه %~% ملک چون آب شد زانجا روانه

106 بزرگان سپاهان را طلب کرد %~% وزیشان پرسشی زان نوش لب کرد

107 به یک رویه همه شهر سپاهان %~% شدند آن پاکدامن را گواهان

108 که شکر همچنان در تنگ خویش است %~% نیازرده گلی بر رنگ خویش است

109 متاع خویشتن دربار دارد %~% کنیزی چند را بر کار دارد

110 سمندش گر چه با هرکس به زین است %~% سنان دور باشش آهنین است

111 عجوزان نیز کردند استواری %~% عروسش بکر بود اندر عماری

112 ملک را فرخ آمد فال اختر %~% که از چندین مگس چون رست شکر

113 فرستاد از سرای خویش خواندش %~% به آیین زناشوئی نشاندش

114 نسفته در دریائیش را ms164 سفت %~% نگین لعل را یاقوت شد جفت

115 سوی شهر مداین شد دگربار %~% شکر با او به دامنها شکربار

116 به شکر عشق شیرین خوار می‌کرد %~% شکر شیرینیی بر کار می‌کرد

117 چو بگرفت از شکر خوردن دل شاه %~% بنوش آباد شیرین شد دگر راه

118 شکر در تنگ شه تیمار می‌خورد %~% ز نخلستان شیرین خار می‌خورد

119 شه از سودای شیرین شور در سر %~% گدازان گشته چون در آب شکر

120 چو شمع از دوری شیرین در آتش %~% که باشد عیش موم از انگبین خوش

121 کسی کز جان شیرین باز ماند %~% چه سود ار در دهن شکر فشاند

122 شکر هرگز نگیرد جای شیرین %~% بچربد بر شکر حلوای شیرین

123 چمن خاکست چون نسرین نباشد %~% شکر تلخ است چون شیرین نباشد

124 مگو شیرین و شکر هست یکسان %~% ز نی خیزد شکر شیرینی از جان

125 چو شمع شهد شیرین برفروزد %~% شکر بر مجمر آنجا عود سوزد

126 شکر گر چاشنی در جام دارد %~% ز شیرینی حلاوت وام دارد

127 ز شیرینی بزرگان ناشکیبند %~% به شکر طفل و طوطی را فریبند

128 هر آبی کان بود شیرین بسازد %~% شکر چون آب را بیند گدازد

129 ز شیرین تا شکر فرقی عیان است %~% که شیرین جان و شکر جای جان است

130 پریروئی است شیرین در عماری %~% پرند او شکر در پرده‌داری

131 بداند این قدر هر کش تمیز است %~% که شکر بهر شیرینی عزیز است

132 دلش می‌گفت شیرین بایدم زود %~% که عیشم را نمی‌دارد شکر سود

133 یخ از بلور صافی تر به گوهر %~% خلاف آن شد که این خشک است و آن تر

134 دیگر ره گفت نشکیبم ز شیرین %~% چه باید کرد با خود جنگ چندین

135 گرم سنگ آسیا بر سر بگردد %~% دل آن دل نیست کز دلبر بگردد

136 به سر کردم نگردانم سر از یار %~% سری دارم مباح از بهر این کار ms165

137 دیگر ره گفت که این تدبیر خام است %~% صبوری کن که رسوائی تمام است

138 مرا آن به که از شیرین شکیبم %~% نه طفلم تا به شیرینی فریبم

139 به باید در کشیدن میل را میل %~% که کس را کار برناید به تعجیل

140 مرا شیرین و شکر هر دو در جام %~% چرا بر من به تلخی گردد ایام

141 دلم با این رفیقان بی‌رفیق است %~% ز بس ملاحبان کشتی غریق است

142 نمی‌خواهی که زیر افتی چو سایه %~% مشو بر نردبان جز پایه پایه

143 چنان راغب مشو در جستن کام %~% که از نایافتن رنجی سرانجام

144 طمع کم دار تا گر بیش یابی %~% فتوحی بر فتوح خویش یابی

145 دل آن به کز در مردی در آید %~% مراد مردم از مردی بر آید

146 به صبرم کرد باید رهنمونی %~% زنی شد با زنان کردن زبونی

147 به مردان بر زنی کردن حرام است %~% زنی کردن زنی کردن کدام است

148 مرا دعوی چه باید کرد شیری %~% که آهوئی کند بر من دلیری

149 اگر خود گوسپندی رند و ریشم %~% نه بر پشم کسان بر پشم خویشم

150 چو پیلان را ز خود با کس نگفتم %~% چو پیله در گلیم خویش خفتم

151 چنان در سر گرفت آن ترک طناز %~% کزو خسرو نه کیخسرو کشد ناز

152 چو کرد ار دل ستاند سینه جوید %~% ورش خانه دهی گنجینه جوید

153 دلم را گر فراقش خون برآرد %~% طمع برد و طمع طاعون برآرد

154 ز معشوقه وفا جستن غریب است %~% نگوید کس که سکبا بر طبیب است

155 مرا هر دم بر آن آرد ستیزش %~% که خیز استغفرالله خون به ریزش

156 من این آزرم تا کی دارم او را %~% چو آزردم تمام آزارم او را

157 به گیلان در نکو گفت آن نکوزن %~% میازار ار بیازاری نکو زن

158 مزن زن راولی چون بر ستیزد %~% چنانش زن که ms166 هرگز برنخیزد

159 دل شه چاره آن غم ندانست %~% که راز خویش را محرم ندانست

160 دل آن محرم بود کز خانه باشد %~% دل بیگانه هم بیگانه باشد

161 چو دزدیده نخواهی دانه خویش %~% مهل بیگانه را در خانه خویش

162 چنان گو راز خود با بهترین دوست %~% که پنداری که دشمن‌تر کسی اوست

163 مگو ناگفتنی در پیش اغیار %~% نه با اغیار با محرم‌ترین یار

164 به خلوت نیزش از دیوار میپوش %~% که باشد در پس دیوارها گوش

165 و گر نتوان که پنهان داری از خویش %~% مده خاطر بدان یعنی میندیش

166 میندیش آنچه نتوان گفتنش باز %~% که نندیشیده به ناگفتنی راز

167 در این مجلس چنان کن پرده‌سازی %~% که ناید شحنه در شمشیربازی

168 سرودی کان بیابان را نشاید %~% سزد گر بزم سلطان را نشاید

169 اگر دانا و گر نادان بود یار %~% بضاعت را به کس بی‌مهر مسپار

170 مکن با هیچ بد محضر نشستی %~% که نارد در شکوهت جز شکستی

171 درختی کار در هر گل که کاری %~% کز او آن بر که کشتی چشم داری

172 سخن در فرجه‌ای پرور که فرجام %~% زوا گفتن ترا نیکو شود نام

173 اگر صد وجه نیک آید فرا پیش %~% چو وجهی بد بود زان بد بیندیش

174 به چشم دشمنان بین حرف خود را %~% بدین حرفت‌شناسی نیک و بد را

175 چو دوزی صد قبا در شادکامی %~% به در پیراهنی در نیک نامی

1 ملک دانسته بود از رای پر نور %~% که غم پرداز شیرین است شاپور

2 به خدمت خواند و کردش خاص درگاه %~% ز تنهائی مگر تنگ آید آن ماه

3 چو تنها ماند ماه سرو بالا %~% فشاند از نرگسان لولوی لالا

4 به تنگ آمد شبی از تنگ حالی %~% که بود آن شب بر او مانند سالی

5 شبی تیره چو کوهی زاغ بر سر %~% گران جنبش چو زاغی کوه بر پر

6 شبی ms167 دم سرد چون دلهای بی‌سوز %~% برات آورده از شبهای بی‌روز

7 کشیده در عقابین سیاهی %~% پر و منقار مرغ صبح گاهی

8 دهل زن را زده بر دستها مار %~% کواکب را شده در پایها خار

9 فتاده پاسبان را چوبک از دست %~% جرس جنبان خراب و پاسبان مست

10 سیاست بر زمین دامن نهاده %~% زمانه تیغ را گردن نهاده

11 زناشوئی به هم خورشید و مه را %~% رحم بسته به زادن صبح گه را

12 گرفته آسمان را شب در آغوش %~% شده خورشید را مشرق فراموش

13 جنوبی طالعان را بیضه در آب %~% شمالی پیکران را دیده در خواب

14 زمین در سر کشیده چتر شاهی %~% فرو آسوده یکسر مرغ و ماهی

15 سواد شب که برد از دیدها نور %~% بذات‌النعش را کرده ز هم دور

16 ز تاریکی جهان را بند بر پای %~% فلک چون قطب حیران مانده بر جای

17 جهان از آفرینش بی‌خبر بود %~% مگر کان شب جهان جای دگر بود

18 سر افکنده فلک دریا صفت پیش %~% ز دامن در فشانده بر سر خویش

19 به در دزدی ستاره کرده تدبیر %~% فرو افتاده ناگه در خم قیر

20 بمانده در خم خاکستر آلود %~% از آتش خانه دوران پر دود

21 مجره بر فلک چون کاه بر راه %~% فلک در زیر او چون آب در کاه

22 ثریا چون کفی جو بد به تقدیر %~% که گرداند به کف هندو زنی پیر

23 نه موبد را زبان زند خوانی %~% نه مرغان رانشاط پر فشانی

24 بریده بال نسرین پرنده %~% چو واقع بود طایر پر فکنده

25 به هر گام از برای نور پاشی %~% ستاده زنگیی با دور باشی

26 چراغ بیوه‌زن را نور مرده %~% خروس پیره‌زن را غول برده

27 شنیدم گر به شب دیوی زند راه %~% خروس خانه بردارد علی الله

28 چه شب بود آنکه با صد دیو چون قیر %~% خروسی را نبود آواز تکبیر

29 ms168 دل شیرین در آن شب خیره مانده %~% چراغش چون دل شب تیره مانده

30 ز بیماری دل شیرین چنان تنگ %~% که می‌کرد از ملالت با جهان جنگ

31 خوش است این داستان در شان بیمار %~% که شب باشد هلاک جان بیمار

32 بود بیمای شب جان سپاری %~% ز بیماری بتر بیمار داری

33 زبان بگشاد و می‌گفت ای زمانه %~% شب است این یا بلائی جاودانه

34 چه جای شب سیه ماری است گوئی %~% چو زنگی آدمی خواری است گوئی

35 از آن گریان شدم کین زنگی تار %~% چو زنگی خود نمی‌خندد یکی بار

36 چه افتاد ای سپهر لاجوردی %~% که امشب چون دگر شبها نگردی

37 مگر دود دل من راه بستت %~% نفیر من خسک در پا شکستت

38 نه زین ظلمت همی یابم امانی %~% نه از نور سحر بینم نشانی

39 مرا بنگر چه غمگین داری ای شب %~% ندارم دین اگر دین داری ای شب

40 شبا امشب جوانمردی بیاموز %~% مرا یا زود کش یا زود شو روز

41 چرا بر جای ماندی چون سیه میغ %~% بر آتش می‌روی یا بر سر تیغ

42 دهل زن را گرفتم دست بستند %~% نه آخر پای پروین را شکستند

43 من آن شمعم که در شب زنده داری %~% همه شب می‌کنم چون شمع زاری

44 چو شمع از بهر آن سوزم بر آتش %~% که باشد شمع وقت سوختن خوش

45 گره بین بر سرم چرخ کهن را %~% به باید خواند و خندید این سخن را

46 بخوان ای مرغ اگر داری زبانی %~% بخند ای صبح اگر داری دهانی

47 اگر کافر نه‌ای ای مرغ شب گیر %~% چرا بر ناوری آواز تکبیر

48 و گر آتش نه‌ای صبح روشن %~% چرا نایی برون بی‌سنگ و آهن

49 در این غم بد دل پروانه وارش %~% که شمع صبح روشن کرد کارش

50 نکو ملکی است ملک صبحگاهی %~% در آن کشور بیابی هر چه خواهی

51 ms169 کسی کو بر حصار گنج ره یافت %~% گشایش در کلید صبح گه یافت

52 غرض‌ها را حصار آنجا گشایند %~% کلید آنجاست کار آنجا گشایند

53 در آن ساعت که باشد نشو جانها %~% گل تسبیح روید بر زبانها

54 زبان هر که او باشد برومند %~% شود گویا به تسبیح خداوند

55 اگر مرغ زبان تسبیح خوان است %~% چه تسبیح آرد آن کو بی زبانست

56 در آن حضرت که آن تسبیح خوانند %~% زبان بی‌زبانان نیز دانند

57 چو شیرین کیمیای صبح دریافت %~% از آن سیماب کاری روی بر تافت

58 شکیبائیش مرغان را پر افشاند %~% خروس الصبر مفتاح‌الفرج خواند

59 شبستان را به روی خویشتن رفت %~% به زاری با خدای خویشتن گفت

60 خداوندا شبم را روز گردان %~% چو روزم بر جهان پیروز گردان

61 شبی دارم سیاه از صبح نومید %~% درین شب رو سپیدم کن چو خورشید

62 غمی دارم هلاک شیر مردان %~% برین غم چون نشاطم چیر گردان

63 ندارم طاقت این کوره تنگ %~% خلاصی ده مرا چون لعل ازین سنگ

64 توئی یاری رس فریاد هر کس %~% به فریاد من فریاد خوان رس

65 ندارم طاقت تیمار چندین %~% اغثنی یا غیاث المستغیثین

66 به آب دیده طفلان محروم %~% بسوز سینه پیران مظلوم

67 به بالین غریبان بر سر راه %~% به تسلیم اسیران در بن چاه

68 به داور داور فریاد خواهان %~% به یارب یارب صاحب گناهان

69 بدان حجت که دل را بنده دارد %~% بدان آیت که جان را زنده دارد

70 به دامن پاکی دین پرورانت %~% به صاحب سری پیغمبرانت

71 به محتاجان در بر خلق بسته %~% به مجروحان خون بر خون نشسته

72 به دور افتادگان از خان و مان‌ها %~% به واپس ماندگان از کاروانها

73 به وردی کز نوآموزی بر آید %~% به آهی کز سر سوزی بر آید

74 به ریحان نثار اشک‌ریزان %~% به قرآن و چراغ صبح خیزان

75 به نوری کز خلایق در ms170 حجاب است %~% به انعامی که بیرون از حساب است

76 به تصدیقی که دارد راهب دیر %~% به توفیقی که بخشد واهب خیر

77 به مقبولان خلوت برگزیده %~% به معصومان آلایش ندیده

78 به هر طاعت که نزدیکت صواب است %~% به هر دعوت که پیشت مستجاب است

79 به آن آه پسین کز عرش پیشست %~% بدان نام مهین کز شرح بیشست

80 که رحمی بر دل پر خونم‌آور %~% وزین غرقاب غم بیرونم آور

81 اگر هر موی من گردد زبانی %~% شود هر یک ترا تسبیح خوانی

82 هنوز از بی‌زبانی خفته باشم %~% ز صد شکرت یکی ناگفته باشم

83 تو آن هستی که با تو کیستی نیست %~% توئی هست آن دگر جز نیستی نیست

84 توئی در پرده وحدت نهانی %~% فلک را داده بر در قهرمانی

85 خداوندیت را انجام و آغاز %~% نداند اول و آخر کسی باز

86 به درگاه تو در امید و در بیم %~% نشاید راه بردن جز به تسلیم

87 فلک بر بستی و دوران گشادی %~% جهان و جان و روزی هر سه دادی

88 اگر روزی دهی ور جان ستانی %~% تو دانی هر چه خواهی کن تو دانی

89 به توفیق توام زین گونه بر پای %~% برین توفیق توفیقی برافزای

90 چو حکمی راند خواهی یا قضائی %~% به تسلیم آفرین در من رضائی

91 اگر چه هر قضائی کان تو رانی %~% مسلم شد به مرگ و زندگانی

92 من رنجور بی‌طاقت عیارم %~% مده رنجی که من طاقت ندارم

93 ز من ناید به واجب هیچ کاری %~% گر از من ناید آید از تو باری

94 به انعام خودم دلخوش کن این بار %~% که انعام تو بر من هست بسیار

95 ز تو چون پوشم این راز نهانی %~% و گر پوشم تو خود پوشیده دانی

96 چو خواهش کرد بسیار از دل پاک %~% چو آب چشم خود غلتید بر خاک

97 فراخی دادش ایزد در دل تنگ ms171 %~% کلیدش را بر آورد آهن از سنگ

98 جوان شد گلبن دولت دیگر بار %~% ز تلخی رست شیرین شکر بار

99 نیایش در دل خسرو اثر کرد %~% دلش را چون فلک زیر و زبر کرد

1 چو عالم بر زد آن زرین علم را %~% کز او تاراج باشد خیل غم را

2 ملک را رغبت نخجیر برخاست %~% ز طالع تهمت تقصیر برخاست

3 به فالی چون رخ شیرین همایون %~% شهنشه سوی صحرا رفت بیرون

4 خروش کوس و بانگ نای برخاست %~% زمین چون آسمان از جای برخاست

5 علمداران علم بالا کشیدند %~% دلیران رخت در صحرا کشیدند

6 برون آمد مهین شهسواران %~% پیاده در رکابش تاجداران

7 ز یکسو دست در زین بسته فغفور %~% ز دیگر سو سپه‌سالار قیصور

8 کمر در بسته و ابرو گشاده %~% کلاه کیقبادی کژ نهاده

9 نهاده غاشیه‌اش خورشید بر دوش %~% رکابش کرده مه را حلقه در گوش

10 درفش کاویانی بر سر شاه %~% چو لختی ابر کافتد بر سر ماه

11 کمر شمشیرهای زرنگارش %~% به گرد اندر شده زرین حصارش

12 نبود از تیغها پیرامن شاه %~% به یک میدان کسی را پیش و پس راه

13 در آن بیشه که بود از تیر و شمشیر %~% زبان گاو برده زهره شیر

14 دهان دور باش از خنده می‌سفت %~% فلک را دور باش از دور می‌گفت

15 سواد چتر زرین باز بر سر %~% چو بر مشکین حصاری برجی از زر

16 گر افتادی سر یکسو زن از میغ %~% نبودی جای سوزن جز سر تیغ

17 نفیر چاوشان از دور شو دور %~% ز گیتی چشم بد را کرده مهجور

18 طراق مقرعه بر خاک و بر سنگ %~% ادب کرده زمین را چند فرسنگ

19 زمین از بار آهن خم گرفته %~% هوا را از روا رو دم گرفته

20 جنیبت کش و شاقان سرائی %~% روانه صدصد از هر سو جدائی

21 غریو کوس‌ها بر کوهه پیل %~% گرفته کوه ms172 و صحرا میل در میل

22 ز حلقوم دراهای درفشان %~% مشبکهای زرین عنبرافشان

23 صد و پنجاه سقا در سپاهش %~% به آب گل همی شستند راهش

24 صد و پنجاه مجمر دار دلکش %~% فکنده بویهای خوش در آتش

25 هزاران طرف زرین طوق بسته %~% همه میخ درستکها شکسته

26 بدان تا هر کجا کو اسب راند %~% به هر کامی درستی باز ماند

27 غریبی گر گذر کردی بر آن راه %~% بدانستی که کرد آنجا گذر شاه

28 بدین آیین چو بیرون آمد از شهر %~% به استقبالش آمد گردش دهر

29 شده بر عارض لشکر جهان تنگ %~% که شاهنشه کجا می‌دارد آهنگ

30 چنین فرمود خورشید جهانگیر %~% که خواهم کرد روزی چند نخجیر

31 چو در نالیدن آمد طبلک باز %~% در آمد مرغ صیدافکن به پرواز

32 روان شد در هوا باز سبک پر %~% جهان خالی شد از کبک و کبوتر

33 یکی هفته در آن کوه و بیابان %~% نرستند از عقابینش عقابان

34 پیاپی هر زمان نخجیر می‌کرد %~% به نخجیری دگر تدبیر می‌کرد

35 بنه در یک شکارستان نمی‌ماند %~% شکارافکن شکارافکن همی راند

36 وز آنجا همچنان بر دست زیرین %~% رکاب افشاند سوی قصر شیرین

37 وز آنجا همچنان بر دست زیرین %~% رکاب افشاند سوی قصر شیرین

38 به یک فرسنگی قصر دلارام %~% فرود آمده چو باده در دل جام

39 شب از عنبر جهان را کله می‌بست %~% زمستان بود و باد سرد می‌جست

40 زمین کز سردی آتش داشت در زیر %~% پرند آب را می‌کرد شمشیر

41 اگر چه جای باشد گرمسیری %~% نشاید کرد با سرما دلیری

42 ملک فرمود کاتش بر فروزند %~% به من عنبر به خرمن عود سوزند

43 به خورانگیز شد عود قماری %~% هوا می‌کرد خود کافور باری

44 به آسایش توانا شد تن شاه %~% غنود از اول شب تا سحرگاه

45 چو لعل آفتاب از کان بر آمد %~% ز عشق روز شب را جان بر ms173 آمد

46 فلک سرمست بود از پویه چون پیل %~% خناق شب کبودش کرد چون نیل

47 طبیبان شفق مدخل گشادند %~% فلک را سرخی از اکحل گشادند

48 ملک ز آرامگه برخاست شادان %~% نشاط آغاز کرد از بامدادان

49 نبیذی چند خورد از دست ساقی %~% نماند از شادمانی هیچ باقی

50 چو آشوب نبیذش در سر افتاد %~% تقاضای مرادش در بر افتاد

51 برون شد مست و بر شبدیز بنشست %~% سوی قصر نگارین راند سرمست

52 دل از مستی شده رقاص با او %~% غلامی چند خاص الخاص با او

53 خبر کردند شیرین را رقیبان %~% که اینک خسرو آمد بی‌نقیبان

54 دل پاکش ز ننگ و نام ترسید %~% وزان پرواز بی‌هنگام ترسید

55 حصار خویش را در داد بستن %~% رقیبی چند را بر در نشستن

56 به دست هر یک از بهر نثارش %~% یکی خون زر که بی حد بدشمارش

57 ز مقراضی و چینی بر گذرگاه %~% یکی میدان بساط افکند بر راه

58 همه ره را طراز گنج بر دوخت %~% گلاب افشاند و خود چون عود می‌سوخت

59 به بام قصر بر شد چون یکی ماه %~% نهاده گوش بر در دیده بر راه

60 ز هر نوک مژه کرده سنانی %~% بر او از خون نشانده دیده‌بانی

61 بر آمد گردی از ره توتیا رنگ %~% که روشن چشم ازو شد چشمه در سنگ

62 برون آمد ز گرد آن صبح روشن %~% پدید آمد از آن گلخانه گلشن

63 در آن مشعل که برد از شمعها نور %~% چراغ انگشت بر لب مانده از دور

64 خدنگی رسته از زین خدنگش %~% که شمشاد آب گشت از آب و رنگش

65 مرصع پیکری در نیمه دوش %~% کلاه خسروی بر گوشه گوش

66 رخی چون سرخ گل نو بر دمیده %~% خطی چون غالیه گردش کشیده

67 گرفته دسته نرگس به دستش %~% به خوشخوابی چو نرگس‌های مستش

68 گلش زیر عرق غواص گشته %~% تذروش زیر گل ms174 رقاص گشته

69 کمربندان به گردش دسته بسته %~% بدست هر یک از گل دسته دسته

70 چو شیرین دید خسرو را چنان مست %~% ز پای افتاده و شد یکباره از دست

71 ز بیهوشی زمانی بی‌خبر ماند %~% به هوش آمد به کار خویش در ماند

72 که گر نگذارم اکنون در وثاقش %~% ندارم طاقت زخم فراقش

73 و گر لختی ز تندی رام گردم %~% چو ویسه در جهان بدنام گردم

74 بکوشم تا خطا پوشیده باشم %~% چو نتوانم نه من کوشیده باشم

75 چو شاه آمد نگهبانان دویدند %~% زر افشاندند و دیباها کشیدند

76 بسا ناگشته را کز در در آرند %~% سپهر و دور بین تا در چه کارند

77 ملک بر فرش دیباهای گلرنگ %~% جنیبت راند و سوی قصر شد تنگ

78 دری دید آهنین در سنگ بسته %~% ز حیرت ماند بر در دل شکسته

79 نه روی آنکه از در باز گردد %~% نه رای آنکه قفل انداز گردد

80 رقیبی را به نزد خویشتن خواند %~% که ما را نازنین بر در چرا ماند

81 چه تلخی دید شیرین در من آخر %~% چرا در بست ازینسان بر من آخر

82 درون شو گونه شاهنشه غلامی %~% فرستادست نزدیکت پیامی

83 که مهمانی به خدمت می‌گراید %~% چه فرمائی در آید یا نیاید

84 تو کاندر لب نمک پیوسته داری %~% به مهمان بر چرا در بسته داری

85 درم بگشای کاخر پادشاهم %~% به پای خویشتن عذر تو خواهم

86 تو خود دانی که من از هیچ رائی %~% ندارم با تو در خاطر خطائی

87 بباید با منت دمساز گشتن %~% ترا نادیده نتوان بازگشتن

88 و گر خواهی که اینجا کم نشینم %~% رها کن کز سر پایت ببینم

89 بدین زاری پیامی شاه می‌گفت %~% شکر لب می‌شنید و آه می‌گفت

90 کنیزی کاردان راگفت آن ماه %~% به خدمت خیز و بیرون رو سوی شاه

91 فلان شش طاق دیبا را برون بر %~% بزن ms175 با طاق این ایوان برابر

92 ز خارو خاره خالی کن میانش %~% معطر کن به مشک و زعفرانش

93 بساط گوهرین دروی بگستر %~% بیار آن کرسی شش پایه زر

94 بنه در پیشگاه و شقه در یند %~% پس آنگه شاه را گو کای خداوند

95 نه ترک این سرا هندوی این بام %~% شهنشه را چنین دادست پیغام

96 پرستار تو شیرین هوس جفت %~% به لفظ من شهنشه را چنین گفت

97 که گر مهمان مائی ناز منمای %~% به هر جا کت فرود آرم فرود آی

98 صواب آن شد ز روی پیش بینی %~% که امروزی درین منظر نشینی

99 من آیم خود به خدمت بر سر کاخ %~% زمین بوسم به نیروی تو گستاخ

100 بگوئیم آنچه ما را گفت باید %~% چو گفتیم آن کنیم آنگه که شاید

101 کنیز کاردان بیرون شد از در %~% برون برد آنچه فرمود آن سمنبر

102 همه ترتیب کرد آیین زربفت %~% فرود آورد خسرو را و خود رفت

103 رخ شیرین ز خجلت گشته پر خوی %~% که نزل شاه چون سازد پیاپی

104 چو از نزل زرافشانی بپرداخت %~% ز جلاب و شکر نزلی دگر ساخت

105 بدست چاشنی گیری چو مهتاب %~% فرستادش ز شربت‌های جلاب

106 پس آنگه ماه را پیرایه بر بست %~% نقاب آفتاب از سایه بر بست

107 فرو پوشید گلناری پرندی %~% بر او هر شاخ گیسو چون کمندی

108 کمندی حلقه‌وار افکنده بر دوش %~% زهر حلقه جهانی حلقه در گوش

109 حمایل پیکری از زر کانی %~% کشیده بر پرندی ارغوانی

110 سر آغوشی بر آموده به گوهر %~% به رسم چینیان افکنده بر سر

111 سیه شعری چو زلف عنبرافشان %~% فرود آویخت بر ماه درفشان

112 بدین طاوس کرداری همائی %~% روان شد چون تذروی در هوائی

113 نشاط دلبری در سر گرفته %~% نیازی دیده نازی در گرفته

114 سوی دیوار قصر آمد خرامان %~% زمین بوسید شه را چون غلامان

115 گشاد از گوش ms176 گوهرکش بسی لعل %~% سم شبدیز را کرد آتشین نعل

116 همان صد دانه مروارید خوشاب %~% به فرق‌افشان خسرو کرد پرتاب

1 چو خسرو دید ماه خرگهی را %~% چمن کرد از دل آن سرو سهی را

2 بهشتی دید در قصری نشسته %~% بهشتی وار در بر خلق بسته

3 ز عشق او که یاری بود چالاک %~% ز کرسی خواست افتادن سوی خاک

4 به عیاری ز جای خویش برجست %~% برابر دست خود بوسید و بنشست

5 زبان بگشاد با عذری دلاویز %~% ز پرسش کرد بر شیرین شکر ریز

6 که دایم تازه باش ای سرو آزاد %~% سرت سبز و رخت سرخ و دلت شاد

7 جهان روشن به روی صبح خندت %~% فلک در سایه سرو بلندت

8 دلم را تازه کرد این خرمی‌ها %~% خجل کردی مرا از مردمی‌ها

9 ز گنج و گوهر و منسوج و دیبا %~% رهم کردی چو مهد خویش زیبا

10 ز نعلکهای گوش گوهر آویز %~% فکندی لعل‌ها در نعل شبدیز

11 ز بس گوهر که در نعلم کشیدی %~% به رخ بر رشته لعلم کشیدی

12 همین باشد نثار افشان کویت %~% به رویت شادم ای شادی به رویت

13 به من در ساختی چون شهد با شیر %~% ز خدمتها نکردی هیچ تقصیر

14 ولی در بستنت بر من چرا بود %~% خطا دیدم نگارا یا خطا بود

15 زمین وارم رها کردی به پستی %~% تو رفتی چون فلک بالا نشستی

16 نگویم بر توام بالائیی هست %~% که در جنس سخن رعنائیی هست

17 نه مهمان توام بر روی مهمان %~% چار در بایدت بستن بدینسان

18 نشاید بست در بر میهمانی %~% که جز تو نیستش جان و جهانی

19 کریمانی که با مهمان نشینند %~% به مهمان بهترک زین باز بینند

20 مگر ماهی تو یا حورای پریوش %~% که نزدیکت نباشد آمدن خوش

1 جوابش داد سرو لاله رخسار %~% که دایم باد دولت بر جهاندار

2 فلک بند کمر شمشیر بادت ms177 %~% تن پیل و شکوه شیر بادت

3 سری کز طوق تو جوید جدائی %~% مباد از بند بیدادش رهائی

4 به چشم نیک بینادت نکو خواه %~% مبادا چشم بد را سوی تو راه

5 مزن طعنه که بر بالا زدی تخت %~% کنیزان ترا بالا بود رخت

6 علم گشتم به تو در مهربانی %~% علم بالای سر بهتر تو دانی

7 من آن گردم که از راه تو آید %~% اگر گرد تو بالا رفت شاید

8 تو هستی از سر صاحب کلاهی %~% نشسته بر سریر پادشاهی

9 من ار عشقت بر آورده فغانی %~% به بامی بر چو هندو پاسبانی

10 جهانداران که ترکان عام دارند %~% به خدمت هندوئی بر بام دارند

11 من آن ترک سیه چشمم بر این بام %~% که هندوی سپیدت شد مرا نام

12 و گر بالای مه باشد نشستم %~% شهنشه را کمینه زیر دستم

13 دگر گفتی که آنان کار جمندند %~% چنین بر روی مهمان در نبندند

14 نه مهمانی توئی باز شکاری %~% طمع داری به کبک کوهساری

15 و گر مهمانی اینک دادمت جای %~% من اینک چون کنیزان پیش بر پای

16 به صاحب ردی و صاحب قبولی %~% نشاید کرد مهمان را فضولی

17 حدیث آنکه در بستم روا بود %~% که سرمست آمدن پیشم خطا بود

18 چو من خلوت نشین باشم تو مخمور %~% ز تهمت رای مردم کی بود دور

19 ترا بایست پیری چند هشیار %~% گزین کردن فرستادن بدین کار

20 مرا بردن به مهد خسرو آیین %~% شبستان را به من کردن نو آیین

21 چو من شیرین سواری زینی ارزد %~% عروسی چون شکر کاوینی ارزد

22 تو می‌خواهی مگر کز راه دستان %~% به نقلانم خوری چون نقل مستان

23 به دست آری مرا چون غافلان مست %~% چو گل بوئی کنی اندازی از دست

24 مکن پرده دری در مهد شاهان %~% ترا آن بس که کردی در سپاهان

25 تو با شکر توانی کرد این ms178 شور %~% نه با شیرین که بر شکر کند زور

26 شکر ریز ترا شکر تمام است %~% که شیرین شهد شد وین شهد خام است

27 دو لختی بود در یک لخت بستند %~% ز طاووس دو پر یک پر شکستند

28 دو دلبر داشتن از یکدلی نیست %~% دو دل بودن طریق عاقلی نیست

29 سزاوار عطارد شد دو پیکر %~% تو خورشیدی تو را یک برج بهتر

30 رها کن نام شیرین از لب خویش %~% که شیرینی دهانت را کند ریش

31 تو از عشق من و من بی‌نیازی %~% به من بازی کنی در عشقبازی

32 مزن شمشیر بر شیرین مظلوم %~% ترا آن بس که بردی نیزه در روم

33 چو سلطان شو که با یک گوی سازد %~% نه چون هندو که باده گوی بازد

34 زده گوئی بده سوئیست ناورد %~% ز یک گوئی به یک گوئی رسد مرد

35 مرا از روی تو یک قبله در پیش %~% ترا قبله هزار از روی من بیش

36 اگر زیبا رخی رفت از کنارت %~% ازو زیباتر اینک ده هزارت

37 ترا مشگوی مشگین پر غزالان %~% میفکن سگ بر این آهوی نالان

38 ز دور اندازی مشکوی شاهم %~% که در زندان این دیر است چاهم

39 شوم در خانه غمناکی خویش %~% نگه دارم چو گوهر پاکی خویش

40 گل سر شوی ازین معنی که پاکست %~% بسر برمی‌کنندش گرچه خاکست

41 بیاساید همه شب مرغ و ماهی %~% ثنیاسایم من از جانم چه خواهی

42 منم چون مرغ در دامی گرفته %~% دری در بسته و بامی گرفته

43 چو طوطی ساخته با آهنین بند %~% به تنهائی چو عنقا گشته خرسند

44 تو در خرگاه و من در خانه تنگ %~% ترا روزی بهشت آمد مرا سنگ

45 چو من با زخم خو کردم درین خار %~% نه مرهم باد در عالم نه گلزار

46 دور روز عمر اگر داد است اگر دود %~% چنان کش بگذرانی بگذرد زود

47 بلی ms179 چون رفت باید زین گذرگاه %~% ز خارا به بریدن تا ز خرگاه

48 برین تن گو حمایل بر فلک بست %~% به سرهنگی حمایل چون کنی دست

49 به گوری چون بری شیر از کنارم %~% که شیرینم نه آخر شیر خوارم

50 نه آن طفلم که از شیرین زبانی %~% به خرمائی کلیجم را ستانی

51 درین خرمن که تو بر تو عتابست %~% به یک جو با منت سالی حسابست

52 چو زهره ارغنونی را که سازم %~% بیازارم نخست آنگه نوازم

53 چو آتش گرچه آخر نور پاکم %~% به اول نوبت آخر دودناکم

54 نخست آتش دهد چرخ آنگهی آب %~% به حال تشنگان در بین و دریاب

55 به فیاضی که بخشد با رطب خار %~% که بی‌خارم نیابد کس رطب‌وار

56 رطب بی‌استخوان آبی ندارد %~% چو مه بی‌شب و من شیرینم ای شاه

57 بسی هم صحبتت باشد درین پوست %~% ولیکن استخوان من مغزم ای دوست

58 تو در عشق من از مالی و جاهی %~% چه دیدی جز خداوندی و شاهی

59 کدامین ساعت از من یاد کردی %~% کدامین روزم از خود شاد کردی

60 کدامین جامه بر یادم دریدی %~% کدامین خواری از بهرم کشیدی

61 کدامین پیک را دادی پیامی %~% کدامین شب فرستادی سلامی

62 تو ساغر می‌زدی با دوستان شاد %~% قلم شاپور می‌زد تیشه فرهاد

1 دگر باره جهاندار از سر مهر %~% به گلرخ گفت کای سرو سمن چهر

2 طبر خون با سهی سروت قرین باد %~% طبرزد با طبر خون همنشین باد

3 دهان جز من از جام لبت دور %~% سر جز من ز طوق غبغبت دور

4 عتابت گرچه زهر ناب دارد %~% گذر بر چشمه نوشاب دارد

5 نمی‌گویم که بر بالا چرائی %~% بلا منمای چون بالا نمائی

6 سهی سرو ترا بالا بلند است %~% به بالاتر شدن نادلپسند است

7 نثاری را که چشمم می‌فشاند %~% کدامین منجنیق آنجا رساند

8 مرا بر قصر کش یک میل بالا ms180 %~% نثار اشک بین یک پیل بالا

9 چو بر من گنج قارون میفشاندی %~% چو قارونم چرا در خاک ماندی

10 دل اینجا در کجا خواهم گشادن %~% تن اینجا سر کجا خواهم نهادن

11 ثچو حلقه گر بیابم بر درت بار %~% درت را حلقه می‌بوسم فلک‌وار

12 شوم چون حلقه در طرق بر دوش %~% خطا گفتم که چون در حلقه در گوش

13 مکن بر من جفا کز هیچ راهی %~% ندارم جز وفاداری گناهی

14 و گر دارم گناه آن دل رحیم است %~% گناه آدمی رسم قدیم است

15 همه تندی مکن لختی بیارام %~% رها کن توسنی چون من شدم رام

16 شبانی پیشه کن بگذار گرگی %~% مکن با سر بزرگان سر بزرگی

17 نشاید خوی بد را مایه کردن %~% بزرگان را چنین بی‌پایه کردن

18 چو خاک انداختی بر آستانم %~% نه آنگاهیت خاک‌انداز خوانم

19 مگو کز راه من چون فتنه برخیز %~% چو برخیزم تو باشی فتنه‌انگیز

20 مکن کاین ظلم را پرواز بینی %~% گر از من نی ز گیتی باز بینی

21 نه هر خوانی که پیش آید توان خورد %~% نه هرچ از دست برخیزد توان کرد

22 نه هر دستی که تیغ نیز دارد %~% به خون خلق دست آویز دارد

23 من این خواری ز خود بیم نه از تو %~% گناه از بخت بد بینم نه از تو

24 جرس بی‌وقت جنبانید کوسم %~% دهل بی وقت زد بانگ خروسم

25 وگرنه در دمه سوزم که دیدی %~% چنین روزی بدین روزم که دیدی

26 غلط گفتم که عشقست این نه شاهی %~% نباشد عشق بی‌فریاد خواهی

27 بکن چندان که خواهی ناز بر من %~% مزن چون راندگان آواز بر من

28 اگر بر من به سلطانی کنی ناز %~% بگو تا خط به مولائی دهم باز

29 اگر گوشم بگیری تا فروشی %~% کنم در بیعت بیعت خموشی

30 و گر چشمم کنی سر پیش دارم %~% پس این چشم دگر در پیش ms181 آرم

31 کمر بندیت را بینم به خونم %~% کله داریت را دانم که چونم

32 اگر گردم سرم بر خنجر از تو %~% به سر گردم نگردانم سر از تو

33 مرا هم جان توئی هم زندگانی %~% گر آخر کس نمی‌داند تو دانی

34 به هشیاری و مستی گاه و بیگاه %~% نکردم جز خیالت را نظرگاه

35 کسی جز من گر این شربت چشیدی %~% سر و کارش به رسوائی کشیدی

36 به خلوت جامه از غم می‌دریدم %~% به زحمت جامه نو می‌بریدم

37 بدان تا لشگر از من برنگردد %~% بنای پادشاهی در نگردد

38 نه رندی بوده‌ام در عشق رویت %~% که طنبوری به دست آیم به کویت

39 جهانداور منم در کار سازی %~% جهاندار از کجا و عشق بازی

40 ولی چون نام زلفت می‌شنیدم %~% به تاج و تخت بوئی می‌خریدم

41 به تن با دیگری خرسند بودم %~% ز دل تا جان ترا دربند بودم

42 به فتوای کژی آبی نخوردم %~% برون از راستی کاری نکردم

43 اگر گامی زدم در کامرانی %~% جوان بودم چنین باشد جوانی

1 دگر ره لعبت طاوس پیکر %~% گشاد ز درج لؤلؤ تنگ شکر

2 روان کرد از عقیق آن نقش زیبا %~% سخن‌هائی نگارین‌تر ز دیبا

3 کزان افزون که دوران جهانست %~% شب و روز و زمین و آسمانست

4 جهانداور جهاندار جهان باد %~% زمانه حکم کش او حکمران باد

5 به فراشی کواکب در جنابش %~% به سرهنگی سعادت در رکابش

6 مرا در دل ز خسرو صد غبار است %~% ز شاهی بگذر آن دیگر شمار است

7 هنوزم ناز دولت مینمائی %~% هنوز از راه جباری در آئی

8 هنوزت در سر از شاهی غرور است %~% دریغا کاین غرور از عشق دور است

9 تو از عشق من و من بی نیازی %~% ترا شاهی رسد یا عشقبازی

10 درین گرمی که باد سرد باید %~% دل آسانست با دل درد باید

11 نیاز آرد کسی کو عشق ms182 باز است %~% که عشق از بی‌نیازان بی‌نیاز است

12 نسازد عاشقی با سرفرازی %~% که بازی برنتابد عشق بازی

13 من آن مرغم که بر گل‌ها پریدم %~% هوای گرم تابستان ندیدم

14 چو گل بودم ملک بانوی سقلاب %~% کنون دژ بانوی شیشه‌ام چو جلاب

15 چو سبزه لب به شیر برف شستم %~% چو گل بر چشمه‌های سرد رستم

16 درین گور گلین و قصر سنگین %~% به امید تو کردم صبر چندین

17 چو زر پالودم از گرمی کشیدن %~% فسردم چون یخ از سردی چشیدن

18 نه دستی کین جرس بر هم توان زد %~% نه غمخواری که با او دم توان زد

19 همه وقتی ترا پنداشتم یار %~% همه جائی ترا خواندم وفادار

20 تو هرگز در دلم جائی نکردی %~% چو دلداران مدارائی نکردی

21 مرا دیگر ز کشتن کی بود بیم %~% که جان کردم به شمشیر تو تسلیم

22 ترازو بر زمین چون یابد آهنگ %~% حسابش خاک بهتر داند از سنگ

23 گرم عقلی بود جائی نشینم %~% وگرنه بینم از خود آنچه بینم

24 گر از من خود نیاید هیچ کاری %~% که بر شاید گرفت از وی شماری

25 زنم چندان تظلم در زمانه %~% که هم تیری نشانم بر نشانه

26 چرا باید که چون من سرو آزاد %~% بود در بند محنت مانده ناشاد

27 هنوزم در دل از خوبی طربهاست %~% هنوزم در سر از شوخی شغب‌هاست

28 هنوزم هندوان آتش پرستند %~% هنوزم چشم چون ترکان مستند

29 هنوزم غنچه گل ناشکفته است %~% هنوزم در دریائی نسفته است

30 هنوزم لب پر آب زندگانیست %~% هنوزم آب در جوی جوانیست

31 رخم سر خیل خوبان طراز است %~% کمینه خیل تاشم کبر و ناز است

32 ولی نعمت ریاحین را نسیمم %~% ولیعهد شکر در یتیمم

33 چراغ از نور من پروانه گردد %~% مه نو بیندم دیوانه گردد

34 عقیق از لعل من بر سر خورد سنگ %~% گل رویم ز روی گل برد رنگ ms183

35 ترنج غبغبم را گر کنی یاد %~% ز نخ بر خود زند نارنج بغداد

36 چو سیب رخ نهم بر دست شاهان %~% سبد واپس برد سیب سپاهان

37 به هر در کز لب و دندان ببخشم %~% دلی بستانم و صد جان ببخشم

38 من آرم در پلنگان سرفرازی %~% غزالان از من آموزند بازی

39 گوزن از حسرت این چشم چالاک %~% ز مژگان زهر پالاید نه تریاک

40 گر آهو یک نظر سوی من آرد %~% خراج گردنم بر گردن آرد

41 به نازی روم را در جستجویم %~% به بوئی باختن در گفتگویم

42 بهار انگشت کش شد در نکوئی %~% هر انگشتم و صد چون است گوئی

43 بدین‌تری که دارد طبع مهتاب %~% نیارد ریختن بر دست من آب

44 چو یاقوتم نبیذ خام گیرد %~% برشوت با طبرزد جام گیرد

45 بهشت از قصر من دارد بسی نور %~% عیار از نار پستانم برد حور

46 به غمزه گرچه ترکی دل ستانم %~% به بوسه دل نوازی نیز دانم

47 ز بس کاورده‌ام در چشم هانور %~% ز ترکان تنگ چشمی کرده‌ام دور

48 ز تنگی کس به چشمم در نیاید %~% کسی با تنگ چشمان بر نیاید

49 چو بر مه مشگ را زنجیر سازم %~% بسا شیرا کزو نخجیر سازم

50 چو لعلم با شکر ناورد گیرد %~% تو مرد آر آنگهی نامرد گیرد

51 شکر همشیره دندان من شد %~% وفا هم شهری پیمان من شد

52 جهانی ناز دارم صد جهان شرم %~% دری در خشم دارم صد در آزرم

53 لب لعلم همان شکر فشانست %~% سر زلفم همان دامن کشانست

54 ز خوش نقلی که می در جام ریزم %~% شکر در دامن بادام ریزم

55 اگرچه نار سیمین گشت سیبم %~% همان عاشق کش عاقل فریبم

56 رخم روزی که بفروزد جهان را %~% به زرنیخی فروشد ارغوان را

57 ز رعنائی که هست این نرگس مست %~% نیالاید به خون هر کسی دست

58 چه شورشها که ms184 من دارم درین سر %~% چه مسکینان که من کشتم بر این در

59 برو تا بر تو نگشایم به خون دست %~% که در گردن چنین خونم بسی هست

60 نخورده زخم دست راست بردار %~% به دست چپ کند عشقم چنین کار

61 تو سنگین دل شدی من آهنین جان %~% چنان دل را نشاید جز چنین جان

1 ملک بار دگر گفت از دل افروز %~% به گفتن گفتن از ما می‌رود روز

2 مکن با من حساب خوبروئی %~% که صد ره خوبتر زانی که گوئی

3 فروغ چشمی ای دوری ز تو دور %~% چراغ صبحی ای نور علی نور

4 به دریا مانی از گوهر فشانی %~% ولی آب تو آب زندگانی

5 تو در آیینه دیدی صورت خویش %~% به چشم من دری صدبار ازان بیش

6 ترا گر بر زبان گویم دلارام %~% دهانم پر شکر گردد بدین نام

7 گرت خورشید خوانم نیز هستی %~% که مه را بر فلک رونق شکستی

8 دل شکر دران تاریخ شد تنگ %~% که یاقوت تو بیرون آمد از سنگ

9 سهی سرو آن زمان شد در چمن سست %~% که سیمین نار تو بر نارون رست

10 رطب و استخوان آن شب شکستند %~% که خرمای لبت را نخل بستند

11 ارم را سکه رویت کلید است %~% وصالت چون ارم زان ناپدید است

12 قمر در نیکوی دل داده توست %~% شکر مولای مولا زاده توست

13 گلت چون با شکر هم خواب گردد %~% طبرزد را دهان پر آب گردد

14 به هر مجلس که شهدت خوان درارد %~% به صورتهای مومین جان در آرد

15 صدف چون بر گشاید کامراکام %~% کند در وام از آن دندان در فام

16 گر از یک موی خود نیمی فروشی %~% بخرم گر به اقلیمی فروشی

17 بدین خوبی که رویت رشک ما هست %~% مبین در خود که خودبینی گناهست

18 مبادا چشم کس بر خوبی خویش %~% که زخم چشم خوبی را کند ms185 ریش

19 مریز آخر چو بر من پادشاهی %~% بدین سان خون من در بی گناهی

20 اگر شاهی نشان گوهرت کو %~% و گر شیرینی آخر شکرت کو

21 رها کن جنگ و راه صلح بگشای %~% نفاق‌آمیز عذری چند بنمای

22 نه بد گفتم نه بد گوئیست کارم %~% و گر گفتم یکی را صد هزارم

23 اگر چه رسم خوبان تند خوئیست %~% نکوئی نیز هم رسم نکوئیست

24 خداوندان اگر تندی نمایند %~% به رحمت نیز هم لختی گرایند

25 مکن بیداد با یار قدیمی %~% که گر تندی نگارا هم رحیمی

26 چو باد از آتشم تا کی گریزی %~% نه من خاک توام آبم چه ریزی

27 ز تو با آنکه استحقاق دارم %~% سر از طوق نوازش طاق دارم

28 همه دانندگان را هست معلول %~% که باشد مستحق پیوسته محروم

29 مرا تا دل بود دلبر تو باشی %~% ز جان بگذر که جان‌پرور تو باشی

30 گر از بند تو خود جویم جدائی %~% ز بند دل کجا یابم رهائی

31 بس این اسب جفا بر من دواندن %~% گهم در خاک و گه در خون نشاندن

32 به شیرینی صلا در شهر دادن %~% به تلخی پاسخی چون زهر دادن

33 مرا سهل است کین بار آزمودم %~% مبارک باد بسیار آزمودم

34 بسا رخنه که اصل محکمی‌هاست %~% بسا انده که در وی خرمی‌هاست

35 جفا کردن نه بس فرخنده فالیست %~% مکن کامشب شبی آخر نه سالیست

36 دلم خوش کن که غمخوار آمدستم %~% ترا خواهم بدین کار آمدستم

37 چو شمع از پای ننشینم بدین کار %~% که چون من هست شیرین جوی بسیار

38 همانا شمع از آن با آب دیده است %~% که او نیز از لب شیرین بریده‌است

39 گره بر دل چرا دارد نی قند %~% مگر کو نیز شیرین راست در بند

40 چرا نخل رطب بر دل خورد خار %~% مگر کو هم به شیرین شد گرفتار

41 همیدون شیر اگر شیرین ms186 نبودی %~% به طفلی خلق را تسکین نبودی

42 به شیرینی روند این یک دو مسکین %~% تو شیرینی و ایشان نیز شیرین

1 ز راه پاسخ آن ماه قصب پوش %~% ز شکر کرد شه را حلقه در گوش

2 گشاد از درج گوهر قفل یاقوت %~% رطب را قند داد و قند را قوت

3 مثالی داد مه را در سواری %~% براتی مشک و در پرده‌داری

4 ستون سرو را رفتن در آموخت %~% چو غنچه تیز شد چون گل برافروخت

5 به خدمت بوسه زد بر گوشه بام %~% که باشد خشت پخته عنبر خام

6 چو نوبت داشت در خدمت نمودن %~% برون زد نوبتی در دل ربودن

7 نخستین گفت کای دارای عالم %~% بر آورده علم بالای عالم

8 ز چین تا روم در توقیع نامت %~% قدر خان بنده و قصر غلامت

9 نه تنها خاک تو خاقان چین است %~% چنینت چند خاکی بر زمین است

10 هران پالوده‌ای کو خود بود زرد %~% به چربی یا به شیرینی توان خورد

11 من آن پالوده روغن گذارم %~% که جز نامی ز شیرینی ندارم

12 بلی تا گشتم از عالم پدیدار %~% ترا بودم به جان و دل خریدار

13 نه پی در جستجوی کس فشردم %~% نه جز روی تو کس را سجده بردم

14 ندیدم در تو بوی مهربانی %~% بجز گردن کشی و دل گرانی

15 حساب آرزوی خویش کردن %~% به روی دیگران در پیش کردن

16 نه عشق این شهوتی باشد هوائی %~% کجا عشق و تو ای فارغ کجائی

17 مرا پیلی سزد کو را کنم بند %~% تو شاهی بر تو نتوان بیدق افکند

18 به مهمانی غزالی چون شود شیر %~% ز گنجکشی عقابی کی شود سیر

19 تو گر سروی و من پیش تو خاشاک %~% نه آخر هر دو هستیم از یکی خاک

20 سپند و عود بر مجمر یکی دان %~% بخور و دود و خاکستر یکی دان

21 کبابی باید این ms187 خان را نمک سود %~% مگس در پای پیلان کی کند سود

22 زبانت آتشی خوش میفروزد %~% خوش آن باشد که دیگت را نسوزد

23 چو سیلی کامدی در حوض ماهی %~% مراد خویشتن را برد خواهی

24 ز طوفان تو خواهم کرد پرهیز %~% بر این در خواه بنشین خواه برخیز

25 کمند افکندنت بر قلعه ماه %~% چه باید چون نیابی بر فلک راه

26 به شب بازی فلک را در نگیری %~% به افسون ماه را در بر نگیری

27 در ناسفته را گر سفت باید %~% سخن در گوش دریا گفت باید

28 بر باغ ارم پوشیده شاخست %~% غلط گفتم در روزی فراخست

29 من آبم نام آب زندگانی %~% تو آتش نام آن آتش جوانی

30 نخواهم آب و آتش در هم افتد %~% کز ایشان فتنه‌ها در عالم افتد

31 به ار تا زنده باشم گرد آنکس %~% نگردم کز من او را بس بود بس

32 برو هم با شکر میکن شکاری %~% ترا با شهد شیرین نیست کاری

33 شکر بوسی لب کس را نشاید %~% مگر دندان که او خردش بخاید

34 به شیرین بوسه را بازار تیز است %~% که شیرینی لبش را خانه خیز است

35 به شیرین از شکر چندین مزن لاف %~% که از قصاب دور افتد قصب باف

36 دو باشد منجنیق از روی فرهنگ %~% یکی ابریشم اندازد یکی سنگ

37 به شکر نشکند شیرینی کس %~% لب شیرین بود شکر شکن بس

38 ترا گر ناگواری بود از این بیش %~% ز شکر ساختی گلشکر خویش

39 شکر خواهی و شیرین نیز خواهی %~% شکار ماه کن یا صید ماهی

40 هوای قصر شیرینت تمامست %~% سر کوی شکر دانی کدامست

41 من از خون جگر باریدن خویش %~% نپردازم بسر خاریدن خویش

42 نیاید شه پرستی دیگر از من %~% پرستاری طلب چابک‌تر از من

43 بیاد من که باد این یاد بدرود %~% نوا خوش می‌زنی گر نگسلد رود

44 به تندی چند ms188 گوئی با اسیران %~% تو میگو تا نویسندت دبیران

45 ز غم خوردن دلی آزاد داری %~% به دم دادن سری پرباد داری

46 چه باید با تو خون خوردن به ساغر %~% به دم فربه شدن چون میش لاغر

47 ز تو گر کار من بد گشت بگذار %~% خدائی هست کو نیکو کند کار

48 نشینم هم در این ویرانه وادی %~% بر انگیزم منادی بر منادی

49 که با شیرین چه بازی کرد پرویز %~% عروس اینجا کجا کرد او شکر ریز

50 بس آن یک ره که در دام اوفتادم %~% هم از نرخ و هم از نام اوفتادم

51 چو شد در نامها نامم شکسته %~% در بی‌نام و ننگان باد بسته

52 ز در بستن رقیبم رسته باشد %~% خزینه به که او در بسته باشد

53 ز قند من سمرها در جهانست %~% در قصرم سمرقندی از آنست

54 اگر بردر گشادن نیستم دست %~% توانم بر تو از گیسو رسن بست

55 گرم باید چو می در جامت آرم %~% به زلف چون رسن بر بامت آرم

56 ولی باد از رسن پایت ربود است %~% رسن بازی نمی‌دانی چه سود است

57 همان به کانچه من دیدم بداغت %~% نسوزم روغن خود در چراغت

58 ز جوش خون دل چون باز گفتم %~% شبت خوش باد و روزت خوش که رفتم

59 بگفت این و چو سرو از جای برخاست %~% جبین را کج گرفت و فرق را راست

60 پرند افشاند و از طرف پرندش %~% جهان پر شد ز قالبهای قندش

61 بدان آیین که خوبان را بود دست %~% ز نخدان می‌گشاد و زلف می‌بست

62 جمال خویش را در خز و خارا %~% به پوشیدن همی کرد آشکارا

63 گهی می‌کرد نسرین را قصب پوش %~% گهی می‌زد شقایق بر بناگوش

64 گهی بر فرق بند آشفته می‌بود %~% گره می‌بست و بر مه مشک میسود

65 به زیور راست کردن دیر میشد %~% که پایش بر سر شمشیر ms189 میشد

66 ز نیکو کردن زنجیر خلخال %~% نه نیکو کرد بر زنجیریان حال

67 ز گیسو گه کمر می‌کرد و گه تاج %~% بدان تاج و کمر شه گشته محتاج

68 شقایق بستنش بر گردن ماه %~% کمند انداخته بر گردن شاه

69 در آن حلواپزی کرد آتشی نرم %~% که حلوا را بسوزد آتش گرم

70 چو هر هفت آنچه بایست از نکوئی %~% بکرد آن خوبروی از خوبروئی

71 به شوخی پشت بر شه کرد حالی %~% ز خورشید آسمان را کرد خالی

72 در آن پیچش که زلفش تاب می‌داد %~% سرینش ساق را سیماب می‌داد

73 به گیسوی رسن‌وار از پس پشت %~% چو افعی هر که را می‌دید می‌کشت

74 بلورین گردنش در طوق سازی %~% بدان مشگین رسن می‌کرد بازی

75 دلی کز عشق آن گردن همی مرد %~% رسن در گردنش با خود همی برد

76 به رعنائی گذشت از گوشه بام %~% ز شاه آرام شد چون شد دلارام

77 بسی دادش به جان خویش سوگند %~% که تا باز آمد آن رعنای دلبند

78 نشست و لولو از نرگس همی ریخت %~% بدان آب از جهان آتش برانگیخت

79 بهر دستان که دل شاید ربودن %~% نمود آنچ از فسون باید نمودن

80 عملهائی که عاشق را کند سست %~% عجب چست آید از معشوقه چست

1 ملک چون دید ناز آن نیازی %~% سپر بفکند از آن شمشیر بازی

2 شکایت را به شیرینی نهان کرد %~% ز شیرینان شکایت چون توان کرد

3 به شیرین گفت کای چشم و چراغم %~% همای گلشن و طاوس باغم

4 سرم را تاج و تاجم را سریری %~% هم از پای افکنی هم دست‌گیری

5 مرا دلبر تو و دلداری از تو %~% ز تو مستی و هم هشیاری از تو

6 ندارم جز توئی کانجا کشم رخت %~% نه تاجی به ز تو کانجا زنم تخت

7 گرفتم کز من آزاری گرفتی %~% پی خونم چرا باری گرفتی

8 بدین دیری که ms190 آیی در کنارم %~% بدین زودی مکش لختی بدارم

9 نکو گفت این سخن دهقان به نمرود %~% که کشتن دیر باید کاشتن زود

10 چه خواهی عذر یا جان هر دو اینک %~% توانی عید و قربان هر دو اینک

11 مکن نازی که بار آرد نیازت %~% نوازش کن که از حد رفت نازت

12 به نومیدی دلم را بیش مشکن %~% نشاطم را چو زلف خویش مشکن

13 غم از حد رفت و غمخوارم کسی نیست %~% توئی و در تو غمخواری بسی نیست

14 غمی کان با دل نالان شود جفت %~% بهم سالان و هم حالان توان گفت

15 نشاید گفت با فارغ دلان راز %~% مخالف در نسازد ساز با ساز

16 فرو گیر از سربار این جرس را %~% به آسانی برآر این یک نفس را

17 جهان را چون من و چون تو بسی بود %~% بود با ما مقیم اربا کسی بود

18 ازین دروازه کو بالا و زیرست %~% نخواندستی که تا دیر است دیرست

19 فریب دل بس است ای دل فریبم %~% نوازش کن که از حد شد شکیبم

20 بساز ای دوست کارم راکه وقت است %~% ز سر بنشان خمارم را که وقت است

21 بس است این طاق ابرو ناگشادن %~% به طاقی با نطاقی وا نهادن

22 درفرخار بر فغفور بستن %~% به جوی مولیان بر پل شکستن

23 غم عالم چرا بر خود نهادی %~% رها کن غم که آمد وقت شادی

24 به روز ابر غم خوردن صوابست %~% تو شادی کن که امروز آفتابست

25 شبیخون بر شکسته چند سازی %~% گرفته با گرفته چند بازی

26 نه دانش باشد آنکس را نه فرهنگ %~% که وقت آشتی پیش آورد جنگ

27 خردمندی که در جنگی نهد پای %~% بماند آشتی را در میان جای

28 در این جنگ آشتی رنگی برانگیز %~% زمانی تازه شو تا کی شوی تیز

29 به روی دوستان مجلس برافروز %~% که تا روشن شود هم چشم ms191 و هم روز

30 به بستان آمدم تا میوه چینم %~% منه خار و خسک در آستینم

31 ز چشم و لب در این بستان پدرام %~% گهی شکر گشائی گاه بادام

32 در این بستان مرا کو خیز و بستان %~% ترنج غبغب و نارنج پستان

33 سنان خشم و تیر طعنه تا چند %~% نه جنگ است این در پیکار دربند

34 تو ای آهو سرین نز بهر جنگی %~% رها کن برددان خوی پلنگی

35 فرود آی از سر این کبر و این ناز %~% فرود آورده خود را مینداز

36 در اندیش ار چه کبکت نازنین است %~% که شاهینی و شاهی در کمین است

37 هم آخر در کنار پستم افتی %~% به دست آئی و هم در دستم افتی

38 همان بازی کنم با زلف و خالت %~% که با من می‌کند هر شب خیالت

39 چه کار افتاده کاین کار اوفتاده %~% بدین درمانده چون بخت ایستاده

40 نه بوی شفقتی در سینه داری %~% نه حق صحبت دیرینه داری

41 گلیم خویشتن را هر کس از آب %~% تواند بر کشید ای دوست مشتاب

42 چو دورت بینم از دمساز گشتن %~% رهم نزدیک شد در بازگشتن

43 اگر خواهی حسابم را دگر کن %~% ره نزدیک را نزدیکتر کن

44 گره بگشای ز ابروی هلالی %~% خزینه پر گهر کن خانه خالی

45 نخواهی کاریم در خانه خویش %~% مبارک باد گیرم راه در پیش

46 بدان ره کامدم دانم شدن باز %~% چنان کاول زدم دانم زدن ساز

47 به داروی فراموشی کشم دست %~% به یاد ساقی دیگر شوم مست

48 به جلاب دگر نوشین کنم جام %~% به حلوای دگر شیرین کنم کام

49 ز شیرین مهر بردارم دگر بار %~% شکر نامی به چنگ آرم شکربار

50 نبید تلخ با او می‌کنم نوش %~% ز تلخیهای شیرین گر کنم گوش

51 دلم در باز گشتن چاره ساز است %~% سخن کوتاه شد منزل دراز است

1 به خدمت شمسه ms192 خوبان خلخ %~% زمین را بوسه داد و داد پاسخ

2 که دایم شهریارا کامران باش %~% به صاحب دولتی صاحبقران باش

3 مبادا بی تو هفت اقلیم را نور %~% غبار چشم زخم از دولتت دور

4 هزارت حاجت از شاهی رواباد %~% هزارت سال در شاهی بقاباد

5 کسی کو باده بر یادت کند نوش %~% گر آنکس خود منم بادت در آغوش

6 بس است این زهر شکر گون فشاندن %~% بر افسون خوانده‌ای افسانه خواندن

7 سخن‌های فسون‌آمیز گفتن %~% حکایت‌های بادانگیز گفتن

8 به نخجیر آمدن با چتر زرین %~% نهادن منتی بر قصر شیرین

9 نباشد پادشاهی را گزندی %~% زدن بر مستمندی ریشخندی

10 به صید اندر سگی توفیر کردن %~% به توفیر آهوئی نخجیر کردن

11 چو من گنجی که مهرم خاک نشکست %~% به سردستی نیایم بر سر دست

12 تو زین بازیچه‌ها بسیار دانی %~% وزین افسانها بسیار خوانی

13 خلاف آن شد که با من در نگیرد %~% گل آرد بید لیکن برنگیرد

14 تو آن رودی که پایانت ندانم %~% چو دریا راز پنهانت ندانم

15 من آن خانیچه‌ام کابم عیانست %~% هر آنچم در دل آید بر زبانست

16 کسی در دل چو دریا کینه دارد %~% که دندان چون صدف در سینه دارد

17 حریفی چرب شد شیرین بر این بام %~% کزین چربی و شیرینی شود رام

18 شکر گفتاریت را چون نیوشم %~% که من خود شهد و شکر می‌فروشم

19 زبانی تیز می‌بینم دگر هیچ %~% جگرسوزی و جز سوز جگر هیچ

20 سخن تا کی ز تاج و تخت گوئی %~% نگوئی سخته اما سخت گوئی

21 سخن را تلخ گفتن تلخ رائیست %~% که هر کس را درین غار اژدهائیست

22 سخن با تو نگویم تا نسنجم %~% نسنجیده مگو تا من نرنجم

23 قرار کارها دیر اوفتد دیر %~% که من آیینه بردارم تو شمشیر

24 سخن در نیک و بد دارد بسی روی %~% میان نیک و بد باشد یکی موی

25 درین ms193 محمل کسی خوشدل نشیند %~% که چشم زاغ پیش از پس ببیند

26 سر و سنگست نام و ننگ زنهار %~% مزن بر آبگینه سنگ زنهار

27 سخن تا چند گوئی از سر دست %~% همانا هم تو مستی هم سخن مست

28 سخن کان از دماغ هوشمند است %~% گر از تحت‌الثری آید بلند است

29 سخنگو چون سخن بیخود نگوید %~% اگر جز بد نگوید بد نگوید

30 سخن باید که با معیار باشد %~% که پر گفتن خران را بار باشد

31 یکی زین صد که می‌گوئی رهی را %~% نگوید مطربی لشگر گهی را

32 اگر گردی به درد سر کشیدن %~% ز تو گفتن ز من یک یک شنیدن

33 گرت باید به یک پوشیده پیغام %~% برآوردن توانی صد چنین کام

34 عروسی را چو من کردی حصاری %~% پس از عالم عروسی چشم داری

35 ببین در اشک مروارید پوشم %~% مکن بازی به مروارید گوشم

36 به آه عنبرینم بین که چونست %~% که عقد عنبرینه‌ام پر ز خونست

37 لب چون نار دانم بین چه خرد است %~% که نارم راز بستان دزد بر است

38 مگر بر فندق دستم زنی سنگ %~% که عناب لبم دارد دلی تنگ

39 مبارک رویم اما در عماری %~% مبارک بادم این پرهیزگاری

40 مکن گستاخی از چشمم بپرهیز %~% که در هر غمزه دارد دشنه تیز

41 هر آن موئی که در زلفم نهفته است %~% بر او ماری سیه چون قیر خفته است

42 ترا با من دم خوش در نگیرد %~% به قندیل یخ آتش در نگیرد

43 به طمع این رسن در چه نیفتم %~% به حرص این شکار از ره نیفتم

44 دلت بسیار گم می‌گردد از راه %~% درو زنگی بباید بستن از آه

45 نبینی زنگ در هر کاروانی %~% ز بهر پاس می‌دارد فغانی

46 سحر تا کاروان نارد شباهنگ %~% نبندد هیچ مرغی در گلو زنگ

47 غلط رانی که زخمه‌ات مطلق افتاد %~% بر ادهم می‌زدی بر ms194 ابلق افتاد

48 به هندوستان جنیبت می‌دواندی %~% غلط شد ره به بابل باز ماندی

49 به دریا می‌شدی در شط نشستی %~% به گل رغبت نمودی لاله بستی

50 به جان داروی شیرین ساز کردی %~% ولی روزه به شکر باز کردی

51 ترا من یار و آنگه جز منت یار %~% ترا این کار و آنگه با منت کار

52 مکن چندین بر این غمخوار خواری %~% که کردی پیش از این بسیار زاری

53 برو فرموش کن ده رانده‌ای را %~% رها کن در دهی وامانده‌ای را

54 چو فرزندی پدر مادر ندیده %~% یتیمانه به لقمه پروریده

55 چو غولی مانده در بیغوله گاهی %~% که آنجا نگذرد موری به ماهی

56 ز تو کامی ندیده در زمانه %~% شده تیر ملامت را نشانه

57 در این سنگم رها کن زار و بی زور %~% دگر سنگی برونه تا شود گور

58 چو باشد زیر و بالا سنگ بر سنگ %~% بپوشد گرچه باشد ننگ بر ننگ

59 همان پندارم ای دلدار دلسوز %~% که افتادم ز شبدیز اولین روز

60 جوانمردی کن از من بار بردار %~% گل افشانی بس از ره خار بردار

61 گل افشاندن غبار انگیختن چند %~% نمک خوردن نمکدان ریختن چند

62 بس آن کز بهر تو بیچاره گشتم %~% ز خان و مان خویش آواره گشتم

63 مرا آن روز شادی کرد بدرود %~% که شیرین را رها کردی به شهرود

64 من مسکین که و شهر مداین %~% چه شاید کردن (المقدور کاین)

65 ترا مثل تو باید سر بلندی %~% چه برخیزد ز چون من مستمندی

66 چه آنجا کن کز او آبی برآید %~% رگ آنجا زن کز او خونی گشاید

67 بنای دوستی بر باد دادی %~% مگر کاکنون اساس نو نهادی

68 گلیم نو کز او گرمی نیاید %~% کهن گردد کجا گرمی فزاید

69 درختی کز جوانی کوژ برخاست %~% چو خشک و پیر گردد کی شود راست

70 قدم برداشتی و رنجه بودی %~% کرم ms195 کردی خدواندی نمودی

71 ولیک امشب شب در ساختن نیست %~% امید حجره وا پرداختن نیست

72 هنوز این زیربا در دیگ خامست %~% هنوز اسباب حلوا ناتمام است

73 تو امشب بازگرد از حکمرانی %~% به مستان کرد نتوان میهمانی

74 چو وقت آید که گردد پخته این کار %~% توانم خواندنت مهمان دگربار

75 به عالم وقت هر چیزی پدید است %~% در هر گنج را وقتی کلید است

76 نبینی مرغ چون بی‌وقت خواند %~% بجای پرفشانی سر فشاند

1 چو خسرو دید کان معشوق طناز %~% ز سر بیرون نخواهد کردن آن ناز

2 فسونی چند با خواهش بر آمود %~% فسون بردن به بابل کی کند سود

3 بلابه گفت کای مقصود جانم %~% چراغ دیده و شمع روانم

4 سرم را بخت و بختم را جوانی %~% دلم را جان و جان را زندگانی

5 چو گردون با دلم تا کی کنی حرب %~% به بستوی تهی میکن سرم چرب

6 به عشوه عاشقی را شاد میکن %~% مبارک مرده‌ای آزاد میکن

7 نبینی عیب خود در تند خوئی %~% بدینسان عیب من تا چند گوئی

8 چو کوری کو نبیند کوری خویش %~% به صد گونه کشد عیب کسان پیش

9 ز لعل این سنگها بیرون میفکن %~% به خاک افکندیم در خون میفکن

10 هلاکم کردی از تیمار خواری %~% عفاک الله زهی تیمار داری

11 شب آمد برف می‌ریزد چو سیماب %~% ز یخ مهری چو آتش روی برتاب

12 مکن کامشب ز برفم تاب گیرد %~% بدا روزا که این برف آب گیرد

13 یک امشب بر در خویشم بده بار %~% که تا خاک درت بوسم فلک‌وار

14 به زانوی ادب پیشت نشینم %~% بدوزم دیده وانگه در تو بینم

15 ره آنکس راست در کاشانه تو %~% که دوزد چشم خود در خانه تو

16 مدان آن دوست را جز دشمن خویش %~% که یابی چشم او بر روزن خویش

17 بر آنکس دوستی باشد حلالت %~% که خواهد بیشی اندر ms196 جاه و مالت

18 رفیقی کو بود بر تو حسدناک %~% به خاکش ده که نرزد صحبتش خاک

19 مکن جانا به خون حلق مرا تر %~% مدارم بیش ازین چون حلقه بر در

20 عذابم میدهی وان ناصوابست %~% بهشت است این و در دوزخ عذابست

21 بهشتی میوه‌ای داری رسیده %~% به جز باغ بهشتش کس ندیده

22 بهشت قصر خود را باز کن در %~% درخت میوه را ضایع مکن بر

23 رطب بر خوان رطبخواری نه بر خوان %~% سکندر تشنه لب بر آب حیوان

24 درم بگشای و راه کینه دربند %~% کمر در خدمت دیرینه دربند

25 و گر ممکن نباشد در گشادن %~% غریبی را یک امشب بار دادن

26 برافکن برقع از محراب جمشید %~% که حاجتمند برقع نیست خورشید

27 گر آشفته شدم هوشم تو بردی %~% ببر جوشم که سر جوشم تو بردی

28 مفرح هم تو دانی کرد بر دست %~% که هم یاقوت و هم عنبر ترا هست

29 لبی چون انگبین داری ز من دور %~% زبان در من کشی چون نیش زنبور

30 مکن با این همه نرمی درشتی %~% که از قاقم نیاید خار پشتی

31 چنان کن کز تو دلخوش باز گردم %~% به دیدار تو عشرت ساز گردم

32 قدم گر چه غبارآلود دارم %~% به دیدار تو دل خشنود دارم

33 و گر بر من نخواهد شد دلت راست %~% به دشواری توانی عذر آن خواست

34 مکن بر فرق خسرو سنگ باری %~% چو فرهادش مکش در سنگ ساری

35 کسی کاندازد او بر آسمان سنگ %~% به آزار سر خود دارد آهنگ

36 شکست سرکنی خون بر تن افتد %~% قفای گردنان بر گردن افتد

37 گذر بر مهر کن چون دلنوازان %~% به من بازی مکن چون مهره‌بازان

38 نه هر عاشق که یابی مست باشد %~% نه هر کز دست شد زان دست باشد

39 گهی با من به صلح و گه به جنگی %~% خدا توبه دهادت زین دو ms197 رنگی

40 سپیدی کن حقیقت یا سیاهی %~% که نبود مار ماهی مار و ماهی

41 شدی بدخو ندانم کاین چه کین است %~% مگر کایین معشوقان چنین است

42 مرا تا بیش رنجانی که خاموش %~% چو دریا بیشتر پیدا کنم جوش

43 ترا تا پیش‌تر گویم که بشتاب %~% شوی پستر چو شاگرد رسن تاب

44 مزن چندین جراحت بر دل تنگ %~% دلست این دل نه پولاد است و نه سنگ

45 به کام دشمنم کردی نه نیکوست %~% که بد کاریست دشمن کامی ای دوست

46 بده یک وعده چون گفتار من راست %~% مکن چندین کجی در کار من راست

47 به رغم دشمنان بنواز ما را %~% نهان میسوز و میساز آشکارا

48 به شور انگیختن چندین مکن زور %~% که شیرین تلخ گردد چون شود شور

49 بکن چربی که شیرینیت یارست %~% که شیرینی به چربی سازگارست

50 ترا در ابر می‌جستم چو مهتاب %~% کنونت یافتم چون ابر بی‌آب

51 چراغی عالم افروزنده بودی %~% چو در دست آمدی سوزنده بودی

52 گلی دیدم ز دورت سرخ و دلکش %~% چو نزدیک آمدی خود بودی آتش

53 عتاب از حد گذشته جنگ باشد %~% زمین چون سخت گردد سنگ باشد

54 نه هر تیغی بود با زخم هم پشت %~% نه یکسان روید از دستی ده انگشت

55 توانم من کز اینجا باز گردم %~% به از تو با کسی دمساز گردم

56 ولیکن حق خدمت می‌گزارم %~% نظر بر صحبت دیرینه دارم

1 اجازت داد شیرین باز لب را %~% که در گفت آورد شیرین رطب را

2 عقیق از تارک لؤلؤ برانگیخت %~% گهر می‌بست و مروارید می‌ریخت

3 نخستین گفت کای شاه جوانبخت %~% به تو آراسته هم تاج و هم تخت

4 به نیروی تو بر بدخواه پیوست %~% علم را پای باد و تیغ را دست

5 به بالای تو دولت را قبا چست %~% به بازوی تو گردون را کمان سست

6 ز یارت بخت باد از ms198 بخت یاری %~% که پشتیوان پشت روزگاری

7 پس آنگه تند شد چون کوه آتش %~% به خسرو گفت کی سالار سرکش

8 تو شاهی رو که شه را عشقبازی %~% تکلف کردنی باشد مجازی

9 نباشد عاشقی جز کار آنکس %~% که معشوقیش باشد در جهان بس

10 مزن طعنه مرا در عشق فرهاد %~% به نیکی کن غریبی مرده را یاد

11 مرا فرهاد با آن مهربانی %~% برادر خوانده‌ای بود آن جهانی

12 نه یکساعت به من در تیز دیده %~% نه از شیرین جز آوازی شنیده

13 بدان تلخی که شیرین کرد روزش %~% چو عود تلخ شیرین بود سوزش

14 از او دیدم هزار آزرم دلسوز %~% که نشنیدم پیامی از تو یکروز

15 مرا خاری که گل باشد بر آن خار %~% به از سروی که هرگز ناورد بار

16 ز آهن زیر سر کردن ستونم %~% به از زرین کمر بستن به خونم

17 مسی کز وی مرا دستینه سازند %~% به از سیمی که در دستم گدازند

18 چراغی کو شبم را برفروزد %~% به از شمعی که رختم را بسوزد

19 بود عاشق چو دریا سنگ در بر %~% منم چون کوه دایم سنگ بر سر

20 به زندان مانده چون آهن درین سنگ %~% دل از شادی و دست از دوستان تنگ

21 مبادا تنگدل را تنگ دستی %~% که با دیوانگی صعب است مستی

22 چو مستی دارم و دیوانگی هست %~% حریفی ناید از دیوانه مست

23 قلم در کش به حرف دست سایم %~% که دست حرف گیران را نشایم

24 همان انگار کامد تند بادی %~% ز باغت برد برگی بامدادی

25 مرا سیلاب محنت در بدر کرد %~% تو رخت خویشتن برگیر و برگرد

26 من اینک مانده‌ام در آتش تیز %~% تو در من بین و عبرت گیر و بگریز

27 هوا کافور بیزی می نماید %~% هوای ما اگر سرد است شاید

28 چو ابر از شور بختی شد نمک بار %~% دل از شیرین شورانگیز ms199 بردار

29 هوا داری مکن شب را چو خفاش %~% چو باز جره خور روز روباش

30 شد آن افسانه‌ها کز من شنیدی %~% گذشت آن مهربانیها که دیدی

31 شعیری زان شعار نو نماند است %~% و گر تازی ندانی جو نماند است

32 نه آن ترکم که من تازی ندانم %~% شکن کاری و طنازی ندانم

33 فلک را طنزگه کوی من آمد %~% شکن خود کار گیسوی من آمد

34 دلت گر مرغ باشد پر نگیرد %~% دمت گر صبح باشد در نگیرد

35 اگر صد خواب یوسف داری از بر %~% همانی و همان عیسی و بس خر

36 گر آنگه می‌زدی یک حربه چون میغ %~% چو صبح اکنون دو دستی میزنی تیغ

37 بدی دیلم کیائی برگزیدی %~% تبر بفروختی زوبین خریدی

38 برو کز هیچ روئی در نگنجی %~% اگر موئی که موئی در نگنجی

39 به زور و زرق کسب اندوزی خویش %~% نشاید خورد بیش از روزی خویش

40 گره بر سینه زن بی رنج مخروش %~% ادب کن عشوه را یعنی که خاموش

41 حلالی خور چو بازان شکاری %~% مکن چون کرکسان مردار خواری

42 مرا شیرین بدان خوانند پیوست %~% که بازیهای شیرین آرم از دست

43 یکی را تلخ‌تر گریانم از جام %~% یکی را عیش خوشتر دارم از نام

44 گلابم گر کنم تلخی چه باکست %~% گلاب آن به که او خود تلخ ناکست

45 نبیذی قاتلم بگذارم از دست %~% که از بویم بمانی سالها مست

46 چو نام من به شیرینی بر آید %~% اگر گفتار من تلخ است شاید

47 دو شیرینی کجا باشد بهم نغز %~% رطب با استخوان به جوز با مغز

48 درشتی کردنم نزخار پشتی است %~% بسا نرمی که در زیر درشتی است

49 گهر در سنگ و خرما هست در خار %~% وز اینسان در خرابی گنج بسیار

50 تحمل را بخود کن رهنمونی %~% نه چندانی که بار آرد زبونی

51 زبونی کان ز حد بیرون توان ms200 کرد %~% جهودی شد جهودی چون توان کرد

52 چو خرگوش افکند در بردباری %~% کند هر کودکی بروی سواری

53 چو شاهین باز ماند از پریدن %~% ز گنجشکش لگد باید چشیدن

54 شتر کز هم جدا گردد قطارش %~% ز خاموشی کشد موشی مهارش

55 کسی کو جنگ شیران آزماید %~% چو شیر آن به که دندانی نماید

56 سگان وقتی که وحشت ساز گردند %~% ز یکدیگر به دندان باز گردند

57 پس آنگه بر زبان آورد سوگند %~% به هوش زیرک و جان خردمند

58 به قدر گنبد پیروزه گلشن %~% به نور چشمه خورشید روشن

59 به هر نقشی که در فردوس پاکست %~% به هر حرفی که در منشور خاکست

60 بدان زنده گه او هرگز نمیرد %~% به بیداری که خواب او را نگیرد

61 به دارائی که تن‌ها را خورش داد %~% به معبودی که جان را پرورش داد

62 که بی کاوین اگر چه پادشاهی %~% ز من برنایدت کامی که خواهی

63 بدین تندی ز خسرو روی برتافت %~% ز دست افکند گنجی را که دریافت

1 شباهنگام کاهوی ختن گرد %~% ز ناف مشک خود خود را رسن کرد

2 هزار آهو بره لبها پر از شیر %~% بر این سبزه شدند آرامگه گیر

3 ملک چون آهوی نافه دریده %~% عتاب یار آهو چشم دیده

4 ز هر سو قطره‌های برف و باران %~% شده بارنده چون ابر بهاران

5 ز هیبت کوه چون گل می‌گدازید %~% ز برف ارزیز بر دل می‌گدازید

6 به زیر خسرو از برف درم ریز %~% نقاب نقره بسته خنگ شبدیز

7 زبانش موی شد وز هیچ روئی %~% به مشگین موی در نگرفت موئی

8 بسی نالید تا رحمت کند یار %~% به صد فرصت نشد یک نکته بر کار

9 نفیرش گرچه هر دم تیزتر بود %~% جوابش هر زمان خونریزتر بود

10 چو پاسی از شب دیجور بگذشت %~% از آن در شاه دل رنجور بگذشت

11 فرس می‌راند چون بیمار خیزان ms201 %~% ز دیده بر فرس خوناب ریزان

12 سر از پس مانده میشد با دل ریش %~% رهی بی‌خویشتن بگرفته در پیش

13 نه پای آنکه راند اسب را تیز %~% نه دست آن که برد پای شبدیز

14 سرشک و آه راه ره توشه بسته %~% ز مروارید بر گل خوشه بسته

15 درین حسرت که آوخ گر درین راه %~% پدیدار آمدی یا کوه یا چاه

16 مگر بودی درنگم را بهانه %~% بماندی رختم این جا جاوادانه

17 گهی می‌زد ز تندی دست بر دست %~% گهی دستارچه بر دیده می‌بست

18 چو آمد سوی لشکرگاه نومید %~% دلش می‌سوخت از گرمی چو خورشید

19 درید ابر سیاه از سبز گلشن %~% بر آمد ماهتابی سخت روشن

20 شهنشه نوبتی بر چرخ پیوست %~% کنار نوبتی را شقه بر بست

21 نه از دل در جهان نظاره می‌کرد %~% بجای جامه دل را پاره می‌کرد

22 به آسایش نمودن سر نمی‌داشت %~% سر از زانوی حسرت برنمی‌داشت

23 ندیم و حاجب و جاندار و دستور %~% همه رفتند و خسرو ماند و شاپور

24 به صنعت هر دم آن استاد نقاش %~% بر او نقش طرب بستی که خوش باش

25 زدی بر آتش سوزان او آب %~% به رویش در بخندیدی چو مهتاب

26 دلش دادی که شیرین مهربانست %~% بدین تلخی مبین کش در زبانست

27 اگر شیرین سر پیکار دارد %~% رطب دانی که سر با خار دارد

28 مکن سودا که شیرین خشم ریزد %~% ز شیرینی بجز صفرا چه خیزد

29 مرنج از گرمی شیرین رنجور %~% که شیرینی به گرمی هست مشهور

30 ملک چون جای خالی دید از اغیار %~% شکایت کرد با شاپور بسیار

31 که دیدی تا چه رفت امروز با من %~% چه کرد آن شوخ عالم سوز با من

32 چه بی‌شرمی نمود آن ناخدا ترس %~% چو زن گفتی کجا شرم و کجا ترس

33 کله چون نارون پیشش نهادم %~% به استغفار چون سرو ایستادم

34 تبر ms202 بر نارون گستاخ میزد %~% به دهره سرو بن را شاخ میزد

35 نه زان سرما نوازش گرم گشتش %~% نه دل زان سخت روئی نرم گشتش

36 زبانش سر بسر تیر و تبر بود %~% یکایک عذرش از جرمش بتر بود

37 بلی تیزی نماید یار با یار %~% نه تا این حد که باشد خار با خار

38 ز تیزی نیز من دارم نشانی %~% مرا در کالبد هم هست جانی

39 اگر هاروت بابل شد جمالش %~% و گر سر بابل هندوست خالش

40 ز بس سردی که چون یخ شد سرشتم %~% فسون هر دو را بر یخ نوشتم

41 غمش را کز شکیبائی فزونست %~% من غمخواره می‌دانم که چونست

42 سرشت طفل بد را دایه داند %~% بد همسایه را همسایه داند

43 مرا او دشمنی آمد نهانی %~% نهفته کین و ظاهر مهربانی

44 چه خواهش کان نکردم دوش با او %~% نپذرفت و جدا شد هوش با او

45 سخنهای خوش از هر رسم و راهی %~% بگفتم سالی و نشنید ماهی

46 شب آمد روشنائی هم نبخشید %~% شکست و مومیائی هم نبخشید

47 اگر چه وصل شیرین بی‌نمک نیست %~% وزو شیرین‌تری زیر فلک نیست

48 مرا پیوند او خواری نیرزد %~% نمک خوردن جگرخواری نیرزد

49 به زیر پای پیلان در شدن پست %~% به از پیش خسیسان داشتن دست

50 به آب اندر شدن غرفه چو ماهی %~% از آن به کز وزغ زنهار خواهی

51 به ناخن سنگ بر کندن ز کهسار %~% به از حاجت به نزد ناسزاوار

52 همه کس در در آب پاک یابد %~% کسی کو خاک جوید خاک یابد

53 چرا در سنگ ریزه کان کنم کان %~% چه بی‌روغن چراغی جان کنم جان

54 چه باید ملک جان دادن به شوخی %~% که بنشیند کلاغش بر کلوخی

55 مرا چون من کسی باید به ناموس %~% که باشد همسر طاوس طاوس

56 نخستین خاک را بوسید شاپور %~% پس آنگه زد بر آتش آب ms203 کافور

57 کز این تندی نباید تیز بودن %~% جوانمردیست عذرانگیز بودن

58 ستیز عاشقان چون برق باشد %~% میان ناز و وحشت فرق باشد

59 اگر گرمست شیرین هست معذور %~% که شیرینی به گرمی هست مشهور

60 نه شیرین خود همه خرما دهانی %~% ندارد لقمه بی‌استخوانی

61 گرت سر گردد از صفرای شیرین %~% ز سر بیرون مکن سودای شیرین

62 مگر شیرین از آن صفرا خبر داشت %~% که چندان سر که در زیر شکر داشت

63 چو شیرینی و ترشی هست در کار %~% از این صفرا و سودا دست مگذار

64 عجب ناید ز خوبان زود سیری %~% چنانک از سگ سگی وز شیر شیری

65 شبه با در بود عادت چنین است %~% کلید گنج زرین آهنین است

66 به جور از نیکوان نتوان بریدن %~% بباید ناز معشوقان کشیدن

67 همه خوبان چنین باشند بدخوی %~% عروسی کی بود بیرنگ و بی‌بوی

68 کدامین گل بود بی‌زحمت خار %~% کدامین خط بود بی‌زخم پرگار

69 ز خوبان توسنی رسم قدیمست %~% چو مار آبی بود زخمش سلیمست

70 رهائی خواهی از سیلاب اندوه %~% قدم بر جای باید بود چون کوه

71 گر از هر باد چون کاهی بلرزی %~% اگر کوهی شوی کاهی نیرزی

72 به ار کامت به ناکامی برآید %~% که بوی عنبر از خامی برآید

73 بر آن مه ترکتازی کرد نتوان %~% که بر مه دست یازی کرد نتوان

74 زنست آخر در اندر بند و مشتاب %~% که از روزن فرود آید چو مهتاب

75 مگر ماه و زن از یک فن در آیند %~% که چون دربندی از روزن در آیند

76 چه پنداری که او زین غصه دورست %~% نه دورست او ولی دانم صبورست

77 گر از کوه جفا سنگی در افتد %~% ترا بر سایه او را بر سر افتد

78 و گر خاری ز وحشت حاصل آید %~% ترا بر دامن او را بر دل آید

79 یک امشب ار صبوری کرد باید ms204 %~% شب آبستن بود تا خود چه زاید

80 ندارد جاودان طالع یکی خوی %~% نماند آب دایم در یکی جوی

81 همه ساله نباشد کامکاری %~% گهی باشد عزیزی گاه خواری

82 بهر نازی که بر دولت کند بخت %~% نباید دولتی را داشتن سخت

83 کجا پرگار گردش ساز گردد %~% به گردش گاه اول باز گردد

84 هر آن رایض که او توسن کند رام %~% کند آهستگی با کره خام

85 به صبرش عاقبت جائی رساند %~% که بروی هر که را خواهد نشاند

86 به صبر از بند گردد مرد رسته %~% که صبر آمد کلید کار بسته

87 گشاید بند چون دشوار گردد %~% بخندد صبح چون شب تار گردد

88 امیدم هست کاین سختی سرآید %~% مراد شه بدین زودی برآید

89 بدین وعده ملک را شاد می‌کرد %~% خرابی را به رفق آباد می‌کرد

90 ز دولت بر رخ شه خال میزد %~% چو اختر می‌گذشت او فال میزد

1 همان صاحب سخن پیر کهن سال %~% چنین آگاه کرد از صورت حال

2 که چون بی‌شاه شد شیرین دلتنگ %~% به دل بر می‌زد از سنگین دلی سنگ

3 ز مژگان خون بی‌اندازه می‌ریخت %~% به هر نوحه سرشگی تازه می‌ریخت

4 چو مرغی نیم کشت افتادن و خیزان %~% ز نرگس بر سمن سیماب ریزان

5 مژه بر نرگسان مست می‌زد %~% ز دست دل به سر بر دست می‌زد

6 هوا را تشنه کرد از آه بریان %~% زمین را آب داد از چشم گریان

7 نه دست آنکه غم را پای دارد %~% نه جای آنکه دل بر جای دارد

8 چو از بی‌طاقتی شوریده دل شد %~% از آن گستاخ روئیها خجل شد

9 به گلگون بر کشید آن تنگدل تنگ %~% فرس گلگون و آب دیده گلرنگ

10 برون آمد بر آن رخش خجسته %~% چو آبی بر سر آتش نشسته

11 رهی باریک چون پرگار ابروش %~% شبی تاریک چون ظلمات گیسوش

12 تکاور بر ره باریک می‌راند ms205 %~% خدا را در شب تاریک می‌خواند

13 جهان پیمایش از گیتی نوردی %~% گرو برده ز چرخ لاجوردی

14 به آیین غلامان راه برداشت %~% پی شبدیز شاهنشاه برداشت

15 بهر گامی که گلگونش گذر کرد %~% به گلگون آب دیده خاک تر کرد

16 همی شد تا به لشکرگاه خسرو %~% جنیبت راند تا خرگاه خسرو

17 زبان پاسبانان دید بسته %~% حمایل‌های سرهنگان گسسته

18 همه افیون خور مهتاب گشته %~% ز پای افتاده مست خواب گشته

19 به هم بر شد در آن نظاره کردن %~% نمی‌دانست خود را چاره کردن

20 ز درگاه ملک می‌دید شاپور %~% که می‌راند سواری پر تک از دور

21 به افسونها در آن تابنده مهتاب %~% ملک را برده بود آن لحظه در خواب

22 برون آمد سوی شیرین خرامان %~% نکرد آگه کسی را از غلامان

23 بدو گفت ای پری پیکر چه مردی %~% پری گر نیستی اینجا چه گردی

24 که شیر اینجا رسد بی‌زور گردد %~% و گر مار آید اینجا مور گردد

25 چو گلرخ دید در شاپور بشناخت %~% سبک خود را ز گلگون اندر انداخت

26 عجب در ماند شاپور از سپاسش %~% فراتر شد که گردد روشناسش

27 نظر چون بر جمال نازنین زد %~% کله بر آسمان سر بر زمین زد

28 بپرسیدش که چون افتاد رایت %~% که ما را توتیا شد خاک پایت

29 پری پیکر نوازشها نمودش %~% به لفظ مادگان لختی ستودش

30 گرفتش دست و یکسو برد از آن پیش %~% حکایت کرد با او قصه خویش

31 از آن شوخی و نادانی نمودن %~% خجل گشتن پشیمانی فزودن

32 وزان افسانه‌های خام گفتن %~% سخن چون مرغ بی‌هنگام گفتن

33 نمود آنگه که چون شه بارگی راند %~% دلم در بند غم یکبارگی ماند

34 چنان در کار خود بیچاره گشتم %~% که منزلها ز عقل آواره گشتم

35 وزان بیچارگی کردم دلیری %~% کند وقت ضرورت گور شیری

36 تو دولت بین که تقدیر خداوند %~% مرا در ms206 دست بدخواهی نیفکند

37 چو این برخواسته برخواست آمد %~% به حکم راست آمد راست آمد

38 کنون خود را ز تو بی‌بیم کردم %~% به آمد را به تو تسلیم کردم

39 دو حاجت دارم و در بند آنم %~% برآور زانکه حاجتمند آنم

40 یکی شه چون طرب را گوش گبرد %~% جهان آواز نوشانوش گیرد

41 مرا در گوشه تنها نشانی %~% نگوئی راز من شه را نهانی

42 بدان تا لهو و نازش را ببینم %~% جمال جان نوازش را ببینم

43 دوم حاجت که گر یابد به من راه %~% به کاوین سوی من بیند شهنشاه

44 گر این معنی بجای آورد خواهی %~% بکن ترتیب تا ماند سیاهی

45 و گرنه تا ره خود پیش گیرم %~% سر خویش و سرای خویش گیرم

46 چو روشن گشت بر شاپور کارش %~% به صد سوگند شد پذرفتگارش

47 بر آخر بست گلگون را چو شبدیز %~% در ایوان برد شیرین را چو پرویز

48 دو خرگه داشتی خسرو مهیا %~% بر آموده به گوهر چون ثریا

49 یکی ظاهر ز بهر باده خوردن %~% یکی پنهان ز بهر خواب کردن

50 پریرخ را بسان پاره نور %~% سوی آن خوابگاه آورد شاپور

51 گرفتش دست و بنشاندش بر آن دست %~% برون آمد در خرگه فرو بست

52 به بالین شه آمد دل گشاده %~% به خدمت کردن شه دل نهاده

53 زمانی طوف می‌زد گرد گلشن %~% زمانی شمع را می‌کرد روشن

54 ز خواب خوش در آمد ناگهان شاه %~% جبین افروخته چون بر فلک ماه

55 ستایش کرد بر شاپور بسیار %~% که‌ای من خفته و بختم تو بیدار

56 به اقبال تو خوابی خوب دیدم %~% کز آن شادی به گردون سر کشیدم

57 چنان دیدم که اندر پهن باغی %~% به دست آوردمی روشن چراغی

58 چراغم را به نور شمع و مهتاب %~% بکن تعبیر تا چون باشد این خواب

59 به تعبیرش زبان بگشاد شاپور %~% که چشمت روشنی یابد بدان ms207 نور

60 بروز آرد خدای این تیره شب را %~% بگیری در کنار آن نوش لب را

61 بدین مژده بیا تا باده نوشیم %~% زمین را کیمیای لعل پوشیم

62 بیارائیم فردا مجلسی نو %~% به باده سالخورد و نرگسی نو

63 چو از مشرق بر آید چشمه نور %~% برانگیزد ز دریا گرد کافور

64 می کافور بو در جام ریزیم %~% وز این دریا در آن زورق گریزیم

65 رخ شاه از طرب چون لاله بشکفت %~% چو نرگس در نشاط این سخن خفت

66 سحرگه چون روان شد مهد خورشید %~% جهان پوشید زیورهای جمشید

67 برآمد دزدی از مشرق سبک دست %~% عروس صبح را زیور به هم بست

68 بجنبانید مرغان را پر و بال %~% برآوردند خوبان بانگ خلخال

69 در آمد شهریار از خواب نوشین %~% دلش خرم شده زان خواب دوشین

70 ز نو فرمود بستن بارگاهی %~% که با او بود کوهی کم ز کاهی

71 بر آمد نوبتی را سر بر افلاک %~% نهان شد چشم بد چون گنج در خاک

72 کشیده بارگاهی شصت بر شصت %~% ستاده خلق بر در دست بر دست

73 به سرهنگان سلطانی حمایل %~% درو درگه شده زرین شمایل

74 ز هر سو دیلمی گردن به عیوق %~% فرو هشته کله چون جعد منجوق

75 به دهلیز سراپرده سیاهان %~% حبش را بسته دامن در سپاهان

76 سیاهان حبش ترکان چینی %~% چو شب با ماه کرده همنشینی

77 صبا را بود در پائین اورنگ %~% ز تیغ تنگ چشمان رهگذر تنگ

78 طناب نوبتی یک میل در میل %~% به نوبت بسته بر در پیل در پیل

79 ز گرد ک‌های دو را دور بسته %~% مه و خورشید چشم از نور بسته

80 در این گرد ک نشسته خسرو چین %~% در آن دیگر فتاده شور شیرین

81 بساطی شاهوار افکنده زربفت %~% که گنجی برد هر بادی کز او رفت

82 ز خاکش باد را گنج روان بود %~% مگر خود گنج ms208 باد آورد آن بود

83 منادی جمع کرده همدمان را %~% برون کرده ز در نامحرمان را

84 نمانده در حریم پادشائی %~% وشاقی جز غلامان سرائی

85 ادب پرور ندیمانی خردمند %~% نشسته بر سر کرسی تنی چند

86 نهاده توده توده بر کرانها %~% ز یاقوت و زمرد نقل دانها

87 به دست هر کسی بر طرفه گنجی %~% مکلل کرده از عنبر ترنجی

88 ملک را زر دست افشار در مشت %~% کز افشردن برون می‌شد از انگشت

89 لبالب کرده ساقی جام چون نوش %~% پیاشی کرده مطرب نغمه در گوش

90 نشسته باربد بربط گرفته %~% جهان را چون فلک در خط گرفته

91 به دستان دوستان را کیسه پرداز %~% به زخمه زخم دلها را شفا ساز

92 ز دود دل گره بر عود می‌زد %~% که عودش بانگ بر داود می‌زد

93 همان نغمه دماغش در جرس داشت %~% که موسیقار عیسی در نفس داشت

94 ز دلها کرده در مجمر فروزی %~% به وقت عود سازی عود سوزی

95 چو بر دستان زدی دست شکرریز %~% به خواب اندر شدی مرغ شب‌آویز

96 بدانسان گوش بربط را بمالید %~% کز آن مالش دل بر بط بنالید

97 چو بر زخمه فکند ابرشیم ساز %~% در آورد آفرینش را به آواز

98 نکیسا نام مردی بود چنگی %~% ندیمی خاص امیری سخت سنگی

99 کز او خوشگوتری در لحن آواز %~% ندید این چنگ پشت ارغنون ساز

100 ز رود آواز موزون او برآورد %~% غنا را رسم تقطیع او درآورد

101 نواهائی چنان چالاک می‌زد %~% که مرغ از درد پر بر خاک می‌زد

102 چنان بر ساختی الحان موزون %~% که زهره چرخ میزد گرد گردون

103 جز او کافزون شمرد از زهره خود را %~% ندادی یاریی کس باربد را

104 در آن مجلس که عیش آغاز کردند %~% به یک جا چنگ و بربط ساز کردند

105 نوای هر دو ساز از بربط و چنگ %~% بهم در ساخته چون بوی با ms209 رنگ

106 ترنمشان خمار از گوش می‌برد %~% یکی دل داد و دیگر هوش می‌برد

107 به ناله سینه را سوراخ کردند %~% غلامان را به شه گستاخ کردند

108 ملک فرمود تا یکسر غلامان %~% برون رفتند چون کبک خرامان

109 مغنی ماند و شاهنشاه و شاپور %~% شدند آن دیگران از بارگه دور

110 ستای باربد دستان همی زد %~% به هشیاری ره مستان همی زد

111 نکیسا چنگ را خوش کرده آغاز %~% فکنده ارغنون را زخمه بر ساز

112 ملک بر هر دو جان انداز کرده %~% در گنج و در دل باز کرده

113 چو زین خرگاه گردان دور شد شاه %~% بر آمد چون رخ خرگاهیان ماه

114 بگرد خرگه آن چشمه نور %~% طوافی کرد چون پروانه شاپور

115 ز گنج پرده گفت آن هاتف جان %~% کز این مطرب یکی را سوی من خوان

116 بدین درگه نشانش ساز در چنگ %~% که تا بر سوز من بردارد آهنگ

117 به حسب حال من پیش آورد ساز %~% بگوید آنچه من گویم بدو باز

118 نکیسا را بر آن در برد شاپور %~% نشاندش یک دو گام از پیشگه دور

119 کز این خرگاه محرم دیده بر دوز %~% سماع خرگهی از وی در آموز

120 نوا بر طرز این خرگاه میزن %~% رهی کو گویدت آن راه میزن

121 از این سو باربد چون بلبل مست %~% ز دیگر سو نکیسا چنگ در دست

122 فروغ شمعهای عنبر آلود %~% بهشتی بود از آتش باغی از دود

123 نوا بازی کنان در پرده تنگ %~% غزل گیسوکشان در دامن چنگ

124 به گوش چنگ در ابریشم ساز %~% فکنده حلقه‌های محرم آواز

125 ملک دل داده تا مطرب چه سازد %~% کدامین راه و دستان را نوازد

126 نگار خرگهی با مطرب خویش %~% غم دل گفت کاین برگو میندیش

1 نکیسا بر طریقی کان صنم خواست %~% فرو گفت این غزل در پرده راست

2 مخسب ای دیده دولت زمانی %~% مگر کز ms210 خوشدلی یابی نشانی

3 برآی از کوه صبر ای صبح امید %~% دلم را چشم روشن کن به خورشید

4 بساز ای بخت با من روزکی چند %~% کلیدی خواه و بگشای از من این بند

5 ز سر بیرون کن ای طالع گرانی %~% رها کن تا توانی ناتوانی

6 به عیاری برآر ای دوست دستی %~% برافکن لشگر غم را شکستی

7 جگر در تاب و دل در موج خونست %~% گر آری رحمتی وقتش کنونست

8 نه زین افتاده‌تر یابی ضعیفی %~% نه زین بیچاره‌تر یابی حریفی

9 اگر بر کف ندانم ریخت آبی %~% توانم کرد بر آتش کبابی

10 و گر جلاب دادن را نشایم %~% فقاعی را به دست آخر گشایم

11 و گر نقشی ندانم دوخت آخر %~% سپند خانه دانم سوخت آخر

12 و گر چینی ندانم در نشاندن %~% توانم گردی از دامن فشاندن

13 میندازم چو سایه بر سر خاک %~% که من خود اوفتادم زار و غمناک

14 چو مه در خانه پروینیت باید %~% چو زهره درد بر چینیت باید

15 سرایت را بهر خدمت که خواهی %~% کنیزی می‌کنم دعوی نه شاهی

16 مرا پرسی که چونی زارزویم %~% چو میدانی و می‌پرسی چه گویم

17 غریبی چون بود غمخوار مانده %~% ز کار افتاده و در کار مانده

18 چو گل در عاشقی پرده دریده %~% ز عالم رفته و عالم ندیده

19 چو خاک آماجگاه تیر گشته %~% چو لاله در جوانی پیر گشته

20 به امیدی جهان بر باد داده %~% به پنداری بدین روز اوفتاده

21 نه هم پشتی که پشتم گرم دارد %~% نه بختی کز غریبان شرم دارد

22 مثل زد غرفه چون می‌مرد بی‌رخت %~% که باید مرده را نیز از جهان بخت

23 ز بی کامی دلم تنها نشین است %~% بسازم گر ترا کام اینچنین است

24 چو برناید مرا کامی که باید %~% بسازم تا ترا کامی بر آید

25 مگر تلخ آمد آن لب را وجودم %~% که وقت ms211 ساختن سوزد چو عودم

26 مرا این سوختن سوری عظیمست %~% که سوز عاشقان سوزی سلیمست

27 نخواهم کرد بر تو حکم رانی %~% گرم زین بهترک داری تو دانی

1 نکیسا چون زد این افسانه بر چنگ %~% ستای باربد برداشت آهنگ

2 عراقی وار بانگ از چرخ بگذاشت %~% به آهنگ عراق این بانگ برداشت

3 نسیم دوست می‌یابد دماغم %~% خیال گنج می‌بیند چراغم

4 کدامین آب خوش داد چنین جوی %~% کدامین باد را باشد چنین بوی

5 مگر وقت شدن طاوس خورشید %~% پرافشان کرد بر گلزار جمشید

6 مگر سروی ز طارم سر برآورد %~% که ما را سربلندی بر سر آورد

7 مگر ماه آمد از روزن در افتاد %~% که شب را روشنی در منظر افتاد

8 مگر باد بهشت اینجا گذر کرد %~% که چندین خرمی در ما اثر کرد

9 مگر باز سپید آمد فرا دست %~% که گلزار شب از زاغ سیه رست

10 مگر با ماست آب زندگانی %~% که ما را زنده دل دارد نهانی

11 مگر اقبال شمعی نو برافروخت %~% که چون پروانه غم را بال و پر سوخت

12 مگر شیرین ز لعل افشاند نوشی %~% که از هر گوشه‌ای خیزد خروشی

13 بگو ای دولت آن رشک پری را %~% که باز آور به ما نیک اختری را

14 ترا بسیار خصلت جز نکوئیست %~% بگویم راست مردی راستگوئیست

15 منم جو کشته و گندم دروده %~% ترا جو داده و گندم نموده

16 مبین کز توسنی خشمی نمودم %~% تواضع بین که چون رام تو بودم

17 نبرد دزد هندو را کسی دست %~% که با دزدی جوانمردیش هم هست

18 ندارم نیم دل در پادشاهی %~% ولیکن درد دل چندان که خواهی

19 لگدکوب غمت زان گشت روحم %~% که بخت بد لگد زد بر فتوحم

20 دلم خون گرید از غم چون نگرید %~% کدامین ظالم از غم خون نگرید

21 تنم ترسد ز هجران چون نترسد %~% کدامین عاقل از مجنون نترسد ms212

22 چو بی‌زلف تو بیدل بود دستم %~% دل خود را به زلفت باز بستم

23 به خلوت با لبت دارم شماری %~% وز اینم کردنی‌تر نیست کاری

24 گرم خواهی به خلوت بار دادن %~% به جای گل چه باید خار دادن

25 از آن حقه که جز مرهم نیاید %~% بده زانکو به دادن کم نیاید

26 چه باشد کز چنان آب حیاتی %~% به غارت برده‌ای بخشی زکاتی

1 چو بر زد باربد زین سان نوائی %~% نکیسا کرد از آن خوشتر ادائی

2 شکفته چون گل نوروز و نو رنگ %~% به نوروز این غزل در ساخت با چنگ

3 زهی چشمم به دیدار تو روشن %~% سر کویت مرا خوشتر ز گلشن

4 خیالت پیشوای خواب و خوردم %~% غبارت توتیای چشم دردم

5 به تو خوشدل دماغ مشک بیزم %~% ز تو روشن چراغ صبح خیزم

6 مرا چشمی و چشمم را چراغی %~% چراغ چشم و چشم افروز باغی

7 فروغ از چهر تو مهر فلک را %~% نمک از کان لعل تو نمک را

8 جمالت اختران را نور داده %~% بخوبی عالمت منشور داده

9 چه می‌خوردی که رویت چون بهارست %~% از آن می خور که آنت سازگارست

10 جمالت چون جوانی جان نوازد %~% کسی جان با جوانی در نبازد

11 تو نیز ار آینه بر دست داری %~% ز عشق خود دل خود مست داری

12 مبین در آینه چین ای بت چین %~% که باشد خویشتن بین خویشتن بین

13 کسی آن آینه بر کف چه گیرد %~% که هر دم نقش دیگر کس پذیرد

14 ترا آیینه چشم چون منی بس %~% که ننماید به جز تو صورت کس

15 بدان داور که او دارای دهرست %~% که بی‌تو عمر شیرینم چو زهرست

16 تو با تریاک و من با زهر جان سوز %~% ترا آن روز وانگه من بدین روز

17 به ترک بی‌دلی گفتن دلت داد %~% زهی رحمت که رحمت بر دلت باد

18 گمان ms213 بودم که چون سستی پذیرم %~% در آن سختی تو باشی دستگیرم

19 کنون کافتادم از سستی و مستی %~% گرفتی دست لیکن پای بستی

20 بس است این یار خود را زار کشتن %~% جوانمردی نباشد یار کشتن

21 زنی هر ساعتم بر سینه خاری %~% مزن چون میزنی بنواز باری

22 حدیث بی‌زبانی بر زبان آر %~% میان در بسته‌ای را در میان آر

23 ز بی‌رختی کشیدم بر درت رخت %~% که سختی روی مردم را کند سخت

24 وگرنه من کیم کز حصن فولاد %~% چراغی را برون آرم بدین باد

25 ترا گر دست بالا می‌پرستم %~% به حکم زیر دستی زیر دستم

26 مشو در خون چون من زیر دستی %~% چه نقصان کعبه را از بت‌پرستی

27 چه داریم از جمال خویش مهجور %~% رها کن تا ترا می‌بینم از دور

28 جوانی را به یادت می‌گذارم %~% بدین امید روزی می‌شمارم

29 خوشا وقتی که آیی در برم تنگ %~% می نابم دهی بر ناله چنگ

30 بناز نیم شب زلفت بگیرم %~% چو شمع صبحدم پیشت بمیرم

31 شبی کز لعل میگونت شوم مست %~% بخسبم تا قیامت بر یکی دست

32 من وزین پس زمین بوس وثاقت %~% ندارم بیش از این برگ فراقت

33 بتو دادن عنان کار سازی %~% تو دانی گر کشی ور می‌نوازی

34 به پیشت کشته و افکنده باشم %~% از آن بهتر که بی تو زنده باشم

1 نکیسا چون زد این طیاره بر چنگ %~% ستای باربد برداشت آهنگ

2 به آواز حزین چون عذرخواهان %~% روان کرد این غزل را در سپاهان

3 سحرگاهان که از می مست گشتم %~% به مستی بر در باغی گذشتم

4 بهاری مشگبو دیدم در آن باغ %~% به چنگ زاغ و در خون چنگ آن زاغ

5 گل صد برگ با هر برگ خاری %~% به زندان کرده گنجی در حصاری

6 حصاری لعبتی در بسته بر من %~% حصاری قفل او نشکسته دشمن

7 بهشتی پیکری از ms214 جان سرشتش %~% ز هر میوه درختی در بهشتش

8 ز چندان میوه‌های تازه و تر %~% ندیدم جز خماری خشک در سر

9 پری روئی که در دل خانه کرده %~% دلم را چون پیری دیوانه کرده

10 به بیداری دماغم هست رنجور %~% کز اندیشه‌ام نمی‌گردد پری دور

11 و گر خسبم به مغزم بر دهد تاب %~% پری وارم کند دیوانه در خواب

12 پری را هم دل دیوانه جوید %~% در آبادی نه در ویرانه جوید

13 همانا کان پری روی فسون سنج %~% در آن ویرانه زان پیچید چون گنج

14 گر آن گنج آید از ویرانه بیرون %~% به تاجش بر نهم چون در مکنون

15 بخواب نرگس جادوش سوگند %~% که غمزه‌اش کرد جادو را زبان بند

16 به دود افکندن آن زلف سرکش %~% که چون دودافکنان در من زد آتش

17 به بانگ زیورش کز شور خلخال %~% در آرد مرده صد ساله را حال

18 به مروارید دیباهای مهدش %~% به مروارید شیرین کار شهدش

19 به عنبر سودنش بر گوشه تاج %~% به عقد آمودنش بر تخته عاج

20 به نازش کز جبایت بی‌نیاز است %~% به عذرش کان بسی خوشتر ز ناز است

21 به طاق آن دو ابروی خمیده %~% مثالی زان دو طغرا بر کشیده

22 بدان مژگان که چون بر هم زند نیش %~% کند زخمش دل هاروت را ریش

23 به چشمش کز عتابم کرد رنجور %~% به چشمک کردنش کز در مشو دور

24 بدان عارض کز او چشم آب گیرد %~% ز تری نکته بر مهتاب گیرد

25 بدان گیسو که قلعه‌اش را کمند است %~% چو سرو قامتش بالا بلند است

26 به مارافسائی آن طره و دوش %~% به چنبر بازی آن حلقه و گوش

27 بدان نرگس که از نرگس گرو برد %~% بدان سنبل که سنبل پیش او مرد

28 بدان سی و دو دانه لولو تر %~% که دارد قفلی از یاقوت بر در

29 به سحر آن دو ms215 بادام کمربند %~% به لطف آن دو عناب شکر خند

30 به چاه آن زنخ بر چشمه ماه %~% که دل را آب از آن چشمه است و آن چاه

31 به طوق غبغبش گوئی که آبی %~% معلق گشته است از آفتابی

32 بدان سیمین دو نار نرگس افروز %~% که گردی بستد از نارنج نوروز

33 به فندق‌های سیمینش ده انگشت %~% که قاقم را ز رشک خویشتن کشت

34 بدان ساعد که از بس رونق و آب %~% چو سیمین تخته شد بر تخت سیماب

35 بدان نازک میان شوشه اندام %~% ولیکن شوشه‌ای از نقره خام

36 به سیمین ساق او گفتن نیارم %~% که گر گویم به شب خفتن نیارم

37 به خاکپای او کز دیده بیش است %~% به دو سوگند من بر جای خویش است

38 که گر دستم دهد کارم به دستش %~% میان جان کنم جای نشستش

39 ز دستم نگذرد تا زنده باشم %~% جهان را شاه و او را بنده باشم

1 چو رود باربد این پرده پرداخت %~% نکیسا زود چنگ خویش بنواخت

2 در آن پرده که خوانندش حصاری %~% چنین بکری بر آورد از عماری

3 دلم خاک تو گشت ای سرو چالاک %~% برافکن سایه چون سرو بر خاک

4 از این مشگین رسن گردن چه تابی %~% رسن درگردنی چون من نیابی

5 اگر گردن کشی کردم چو میران %~% رسن در گردن آیم چون اسیران

6 نگنجد آسمان در خانه من %~% دو عالم در یکی ویرانه من

7 نتابد پای پیلان خانه مور %~% نباشد پشه با سیمرغ هم زور

8 سپهری کی فرود آید به چاهی %~% کجا گنجد بهشتی در گیاهی

9 سری کو نزل دربان را نشاید %~% نثار تخت سلطان را نشاید

10 به جان آوردن دوشینه منگر %~% به جان بین کاوریدم دیده بر سر

11 در آن حضرت که خواهش را قدم نیست %~% شفیعی بایدم وان جز کرم نیست

12 به عذر کردن چندین گناهم %~% اگر عذری ms216 به دست آرم بخواهم

13 زنم چندان زمین را بوس در بوس %~% که بخشایش برآرد کوس در کوس

14 به چهره خاک را چندان خراشم %~% کزان خاک آبروئی بر تراشم

15 بساطت را به رخ چندان کنم نرم %~% که اقبالم دهد منشور آزرم

16 چنین خواندم ز طالع نامه شاه %~% که صاحب طالع پیکان بود ماه

17 من آن پیکم که طالع ماه دارم %~% چو پیکان پای از آن در راه دارم

18 ز جوش این دل جوشیده با تو %~% پیامی داشتم پوشیده با تو

19 بریدم تا پیامت را گذارم %~% هم از گنج تو وامت را گذارم

20 دهانم گر ز خردی کرد یک ناز %~% به خرده در میان آوردمش باز

21 زبان گر برزد از آتش زبانه %~% نهادم با دو لعلش در میانه

22 و گر زلفم سر از فرمان بری تافت %~% هم از سر تافتن تادیب آن یافت

23 و گر چشمم ز ترکی تنگیی کرد %~% به عذر آمد چو هندوی جوانمرد

24 خم ابروم اگر زه بر کمان بست %~% بزن تیرش ترا نیز آن کمان هست

25 و گر غمزه‌ام به مستی تیری انداخت %~% به هشیاری ز خاکت توتیا ساخت

26 گر از تو جعد خویش آشفته دیدم %~% به زنجیرش نگر چون در کشیدم

27 چو مشعل سر در آوردم بدین در %~% نهادم جان خود چون شمع بر سر

28 اگر خطت کمربندد به خونم %~% نیابی نقطه‌وار از خط برونم

29 و گر گیرد وصالت کار من سست %~% به آب دیده گیرم دامنش چست

30 عقیقت گر خورد خونم ازین بیش %~% به مروارید دندانش کنم ریش

31 من آن باغم که میوش کس نچیدست %~% درش پیدا کلیدش ناپدیدست

32 کسی گر جز تو بر نارم کشد دست %~% به عشوه زاب انگورش کنم مست

33 جز آن لب کز شکر دارد دهانی %~% ز بادامم نیابد کس نشانی

34 اگر چون فندقم بر سر زنی سنگ %~% ز عنابم ms217 نیابد جز تو کس رنگ

35 بر آنکس چون دهان پسته خندم %~% که جز تو پسته بگشاید ز قندم

36 کسی کو با ترنجم کار دارد %~% ترنج آسا قدم بر خار دارد

37 رطب چینی که با نخلم ستیزد %~% ز من جز خار هیچش برنخیزد

38 دهانی کو طمع دارد به سیبم %~% به موم سرخ چون طفلش فریبم

39 اگر زیر آفتاب آید ز بر ماه %~% بدین میوه نیابد جز تو کس راه

1 نکیسا چون زد این افسانه بر ساز %~% ستای باربد برداشت آواز

2 نوا را پرده عشاق آراست %~% در افکند این غزل را در ره راست

3 مرا در کویت ای شمع نکوئی %~% فلک پای بز افکند است گوئی

4 که گر چون گوسفندم میبری سر %~% به پای خود دوم چون سگ بر آن در

5 دلم را می‌بری اندیشه‌ای نیست %~% ببر کز بیدلی به پیشه‌ای نیست

6 تنی کو بار این دل بر نتابد %~% بسر باری غم دلبر نتابد

7 چو در خدمت نباشد شخص رنجور %~% نباید دل که از خدمت بود دور

8 بسی کوشم که دل بردارم از تو %~% که بس رونق ندارد کام از تو

9 نه بتوان دل ز کارت بر گرفتن %~% نه از دل نیز بارت برگرفتن

10 بدانجان کز چنین صد جان فزونست %~% که جانم بی‌تو در غرقاب خونست

11 بدان چشم سیه کاهوشکار است %~% کز آهوی تو چشمم را غبار است

12 فرو ماندم ز تو خالی و نومید %~% چو ذره کو جدا ماند ز خورشید

13 جدا گشتم ز تو رنجور و تنها %~% چو ماهی کو جدا ماند ز دریا

14 مدارم بیش ازین چون ماه در میغ %~% تو دانی و سر اینک تاج یا تیغ

15 چو در ملک جمالت تازه شد رای %~% عنایت را مثالی تازه فرمای

16 پس از عمری که کردم دیده جایت %~% کم از یک شب که بوسم جای پایت

17 چنان دان ms218 گر لبم پر خنده داری %~% که بی شک مرده‌ای را زنده‌داری

18 ببوسی بر فروز افسرده‌ای را %~% ببوئی زنده گردان مرده‌ای را

19 مرا فرخ بود روی تو دیدن %~% مبارک باشد آوازت شنیدن

20 خلاف آن شد که از چشمم نهانی %~% چو از چشم بد آب زندگانی

21 خدائی کافرینش کرده اوست %~% ز تن تا جان پدید آورده اوست

22 امیدم هست کز روی تو دلسوز %~% بروز آرد شبم را هم یکی روز

23 چو شیرین دست برد باربد دید %~% ز دست عشق خود را کار بد دید

24 نوائی بر کشید از سینه تنگ %~% به چنگی داد کاین در ساز در چنگ

25 بزن راهی که شه بیراه گردد %~% مگر کاین داوری کوتاه گردد

1 نکیسا در ترنم جادوی ساخت %~% پس آنگه این غزل در راهوی ساخت

2 بساز ای یار با یاران دلسوز %~% که دی رفت و نخواهد ماند امروز

3 گره بگشای با ما بستگی چند %~% شتاب عمر بین آهستگی چند

4 ز یاری حکم کن تا شهریاری %~% ندارد هیچ بنیاد استواری

5 به روزی چند با این سست رختی %~% بدین سختی چه باید کرد سختی

6 به عمری کو بود پنجاه یا شصت %~% چه باید صد گره بر جان خود بست

7 بسا تا به که ماند از طیرگی سرد %~% بسا سکبا که سگبان پخت و سگ خورد

8 خوش آن باشد که امشب باده نوشیم %~% امان باشد که فردا باز کوشیم

9 چو بر فردا نماند امیدواری %~% بباید کردن امشب سازگاری

10 جهان بسیار شب بازی نمودست %~% جهان نادیده‌ای جانا چه سودست

11 بهاری داری ازوی بر خور امروز %~% که هر فصلی نخواهد بود نوروز

12 گلی کو را نبوید آدمی زاد %~% چو هنگام خزان آید برد باد

13 گل آن بهتر کزو گلاب خیزد %~% گلابی گر گذارد گل بریزد

14 در آن حضرت که نام زر سفالست %~% چو من مس در حساب آید محالست ms219

15 لب دریا و آنگه قطره آب %~% رخ خورشید و آنگه کرم شبتاب

16 چو بازار تو هست از نیکوی تیز %~% کسادی را چو من رونق برانگیز

17 بخر کالای کاسد تا توانی %~% به کار آید یکی روزت چه دانی

18 درستی گرچه دارد کار و باری %~% شکسته بسته نیز آید به کاری

19 اگر چه زر به مهر افزون عیارست %~% قراضه ریزها هم در شمارست

20 نهادستی ز عشقم حلقه در گوش %~% بدین عیبم خریدی باز مفروش

21 تمنای من از عمر و جوانی %~% وصال تست وانگه زندگانی

22 به پیغامی ز تو راضی است گوشم %~% بر آیم زنی اگر زین بیش کوشم

23 منم در پای عشقت رفته از دست %~% به خلوت خورده می تنها شده مست

24 منم آن سایه کز بالا و از زیر %~% ز پایت سر نگردانم به شمشیر

25 نگردم از تو تابی سر نگردم %~% ز تو تا در نگردم برنگردم

26 سخن تا چند گویم با خیالت %~% برون رانم جنیبت با جمالت

27 بهر سختی که تا اکنون نمودم %~% چو لحن مطربان در پرده بودم

28 کنون در پرده خون خواهم افتاد %~% چو برق از پرده بیرون خواهم افتاد

29 چراغ از دیده چندان روی پوشد %~% که دیگ روغنش ز آتش نجوشد

30 بخسبانم ترا من می خورم ناب %~% که من سرمست خوش باشم تو در خواب

31 بجای توتیا گردت ستانم %~% گهی بوسه گهی دردت ستانم

32 سر زلفت به گیسو باز بندم %~% گهی گریم ز عشقت گاه خندم

33 چنان بندم به دل نقش نگینت %~% که بر دستت نداند آستینت

34 در آغوش آنچنان گیرم تنت را %~% که نبود آگهی پیراهنت را

35 چو لعبت باز شب پنهان کند راز %~% من اندر پرده چون لعبت شوم باز

36 گر از دستم چنین کاری بر آید %~% ز هر خاریم گلزاری بر آید

37 خدایا ره به پیروزیم گردان %~% چنین پیروزیی روزیم گردان ms220

38 چو خسرو گوش کرد این بیت چالاک %~% ز حالت کرد حالی جامه را چاک

39 به صد فریاد گفت ای باربد هان %~% قوی کن جان من در کالبدهان

1 نکیسا چون ز شاه آتش برانگیخت %~% ستای باربد آبی بر او ریخت

2 به استادی نوائی کرد بر کار %~% کز او چنگ نیکسا شد نگونسار

3 ز ترکیب ملک برد آن خلل را %~% به زیرافکن فرو گفت این غزل را

4 ببخاشی ای صنم بر عذرخواهی %~% که صد عذر آورد در هر گناهی

5 گر از حکم تو روزی سر کشیدم %~% بسی زهر پشیمانی چشیدم

6 گرفتم هر چه من کردم گناهست %~% نه آخر آب چشمم عذر خواهست

7 پشیمانم زهر بادی که خوردم %~% گرفتارم بهر غدری که کردم

8 قلم در حرف کش بی آبیم را %~% شفیع آرم بتو بی خوابیم را

9 ازین پس سر ز پایت برندارم %~% سر از خاک سرایت بر ندارم

10 کنم در خانه یک چشم جایت %~% به دیگر چشم بوسم خاک پایت

11 سگم وز سگ بتر پنهان نگویم %~% گرت جان از میان جان نگویم

12 نصیب من ز تو در جمله هستی %~% سلامی بود و آن در نیز بستی

13 اگر محروم شد گوش از سلامت %~% زبان را تازه می‌دارم به نامت

14 در این تب گرچه بر نارم فغانی %~% گرم پرسی ندارد هم زیانی

15 ز تو پرسش مرا امید خامست %~% اگر بر خاطرت گردم تمامست

16 نداری دل که آیی برکنارم %~% و گر داری من آن طالع ندارم

17 نمائی کز غمت غمناکم ای جان %~% نگوئی من کدامین خاکم ای جان

18 اگر تو راضیی کاین دل خرابست %~% رضای دوستان جستن صوابست

19 تو بر من تا توانی ناز میساز %~% که تا جانم بر آید می‌کشم ناز

20 منم عاشق مرا غم سازگار است %~% تو معشوقی ترا با غم چکار است

21 تو گر سازی وگرنه من برانم %~% که سوزم ms221 در غمت تا می‌توانم

22 مرا گر نیست دیدار تو روزی %~% تو باقی باش در عالم فروزی

23 اگر من جان دهم در مهربانی %~% ترا باید که باشد زندگانی

24 اگر من برنخوردم از نکوئی %~% تو برخوردار باش از خوبروئی

25 تو دایم مان که صحبت جاودان نیست %~% من ارمانم وگرنه باک از آن نیست

26 ز تو بی‌روزیم خوانند و گویم %~% مرا آن به که من بهروز اویم

27 مرا گر روز و روزی رفت بر باد %~% ترا هر روز روز از روز به باد

28 چو بر زد باربد بر خشک رودی %~% بدین‌تری که بر گفتم سرودی

29 دل شیرین بدان گرمی برافروخت %~% که چون روغن چراغ عقل را سوخت

30 چنان فریاد کرد آن سرو آزاد %~% کزان فریاد شاه آمد به فریاد

31 شهنشه چون شنید آواز شیرین %~% رسیلی کرد و شد دمساز شیرین

32 در آن پرده که شیرین ساختی ساز %~% هم آهنگیش کردی شه به آواز

33 چو شخصی کو بکوهی راز گوید %~% بدو کوه آن سخن را باز گوید

34 ازین سو مه ترانه بر کشیده %~% وزان سو شاه پیراهن دریده

35 چو از سوز دو عاشق آه برخاست %~% صداع مطربان از راه برخاست

36 ملک فرمود تا شاپور حالی %~% ز جز خسرو سرا را کرد خالی

37 بر آن آواز خرگاهی پر از جوش %~% سوی خرگاه شد بی‌صبر و بیهوش

38 در آمد در زمان شاپور هشیار %~% گرفتش دست و گفتا جانگه‌دار

39 اگر چه کار خسرو می‌شد از دست %~% چو خود را دستگیری دید بنشست

40 پس آنگه گفت کین آواز دلسوز %~% چه آواز است رازش در من آموز

1 حکایت بر گرفته شاه و شاپور %~% جهان دیدند یکسر نور در نور

2 پری پیکر برون آمد ز خرگاه %~% چنان کز زیر ابر آید برون ماه

3 چو عیاران سرمست از سر مهر %~% به پای شه در افتاد آن پری چهر

4 ms222 چو شه معشوق را مولای خود دید %~% سر مه را به زیر پای خود دید

5 ز شادی ساختنش بر فرق خود جای %~% که شه را تاج بر سر به که در پای

6 در آن خدمت که یارش ساز می‌کرد %~% مکافاتش یکی ده باز می‌کرد

7 چو کار از پای بوسی برتر آمد %~% تقاضای دهن بوسی بر آمد

8 از آن آتش که بر خاطر گذر کرد %~% ترش روئی به شیرین در اثر کرد

9 ملک حیران شده کان روی گلرنگ %~% چرا شد شاد و چون شد باز دلتنگ

10 نهان در گوش خسرو گفت شاپور %~% که گر مه شد گرفته هست معذور

11 برای آنکه خود را تا به امروز %~% بنام نیک پرورد آن دل‌افروز

12 کنون ترسد که مطلق دستی شاه %~% نهد خال خجالت بر رخ ماه

13 چو شه دانست کان تخم برومند %~% بدو سر در نیارد جز به پیوند

14 بسی سوگند خورد و عهدها بست %~% که بی کاوین نیارد سوی او دست

15 بزرگان جهان را جمع سازد %~% به کاوین کردنش گردن فرازد

16 ولی باید که می در جام ریزد %~% که از دست این زمان آن برنخیزد

17 یک امشب شادمان با هم نشینیم %~% به روی یکدیگر عالم به بینیم

18 چو عهد شاه را بشنید شیرین %~% به خنده برگشاد از ماه پروین

19 لبش با در به غواصی در آمد %~% سر زلفش به رقاصی بر آمد

20 خروش زیور زر تاب داده %~% دماغ مطربان را خواب داده

21 لبش از می قدح بر دست کرده %~% به جرعه ساقیان را مست کرده

22 ز شادی چون تواند ماند باقی %~% که مه مطرب بود خورشید ساقی

23 دل از مستی چنان مخمور مانده %~% کز اسباب غرضها دور مانده

24 دماغ از چاشنیهای دگر نوش %~% ز لذت کرده شهوت را فراموش

25 بخور عطر و آنگه روی زیبا %~% دل از شادی کجا باشد شکیبا

26 ms223 فرو مانده ز بازیهای دلکش %~% در آب و آتش اندر آب و آتش

27 کششهائی بدان رغبت که باید %~% چو مغناطیس کاهن را رباید

28 ولیکن بود صحبت زینهاری %~% نکردند از وفا زنهار خواری

29 چو آمد در کف خسرو دل دوست %~% برون آمد ز شادی چون گل از پوست

30 دل خود را چو شمع از دیده پالود %~% پرند ماه را پروین بر آمود

31 به مژگان دیده را در ماه می‌دوخت %~% مگر بر مجمر مه عود می‌سوخت

32 گهی میسود نرگس بر پرندش %~% گهی می‌بست سنبل بر کمندش

33 گهی بر نار سیمینش زدی دست %~% گهی لرزید چون سیماب پیوست

34 گهی مرغول جعدش باز کردی %~% ز شب بر ماه مشک‌انداز کردی

35 که از فرق سرش معجر گشادی %~% غلامانه کلاهش بر نهادی

36 که از گیسوش بستی بر میان بند %~% که از لعلش نهادی در دهان قند

37 گهی سودی عقیقش را به انگشت %~% گه آوردی زنخ چون سیب در مشت

38 گهی دستینه از دستش ربودی %~% به بازو بندیش بازو نمودی

39 گهی خلخالهاش از پای کندی %~% بجای طوق در گردن فکندی

40 گه آوردی فروزان شمع در پیش %~% درو دیدی و در حال دل خویش

41 گهی گفتی تنم را جان توئی تو %~% گهی گفت این منم من آن توئی تو

42 دلش در بند آن پاکیزه دلبند %~% به شاهد بازی آن شب گشت خرسند

43 نشاط هر دو در شهوت پرستی %~% به شیر مست ماند از شیر مستی

44 صدف می‌داشت درج خویش را پاس %~% که تا بر در نیفتد نوک الماس

45 ز بانک بوسهای خوشتر از نوش %~% زمانه ارغنون کرده فراموش

46 دهل‌زن چون دهل را ساز می‌کرد %~% هنوز این لابه و آن ناز می‌کرد

47 بدینسان هفته‌ای دمساز بودند %~% گهی با عذر و گه با ناز بودند

48 به روز آهنگ عشرت داشتندی %~% دمی بیخوشدلی نگذاشتندی

49 به شب نرد قناعت ms224 باختندی %~% به بوسه کعبتین انداختندی

50 شب هفتم که کار از دست می‌شد %~% غرض دیوانه شهوت مست می‌شد

51 ملک فرمود تا هم در شب آن ماه %~% به برج خویشتن روشن کند راه

52 سپاهی چون کواکب در رکابش %~% که از پری خدا داند حسابش

53 نشیند تا به صد تمکینش آرند %~% چو مه در محمل زرینش آرند

54 چنان کاید به برج خویشتن ماه %~% به قصر خویشتن آمد ز خرگاه

55 چو رفت آن نقد سیمین باز در سنگ %~% ز نقد سیم شد دست جهان تنگ

56 فلک بر کرد زرین بادبانی %~% نماند از سیم کشتیها نشانی

57 شهنشه کوچ کرد از منزل خویش %~% گرفته راه دارالملک در پیش

58 به شهر آمد طرب را کار فرمود %~% برآسود و ز می خوردن نیاسود

59 به فیض ابروی سیما درخشی %~% جهان را تازه کرد از تاج بخشی

60 درآمد مرد را بخشنده دارد %~% زمین تا در نیارد بر نیارد

61 نه ریزد ابر بی توفیر دریا %~% نه بی‌باران شود دریا مهیا

62 نه بر مرد تهی رو هست باجی %~% نه از ویرانه کس خواهد خراجی

63 شبی فرمود تا اختر شناسان %~% کنند اندیشه دشوار و آسان

64 بجویند از شب تاریک تارک %~% به روشن خاطری روزی مبارک

65 که شاید مهد آن ماه دلفروز %~% به برج آفتاب آوردن آن روز

66 رصدبندان بر او مشکل گشادند %~% طرب را طالعی میمون نهادند

1 به پیروزی چو بر پیروزه گون تخت %~% عروس صبح را پیروز شد بخت

2 جهان رست از مرقع پاره کردن %~% عروس عالم از زر یاره کردن

3 شه از بهر عروس آرایشی ساخت %~% که خور از شرم آن آرایش انداخت

4 هزار اشتر سیه چشم و جوان سال %~% سراسر سرخ موی و زرد خلخال

5 هزار اسب مرصع گوش تا دم %~% همه زرین ستام و آهنین سم

6 هزاره استر ستاره چشم و شبرنگ %~% که دوران بود با ms225 رفتارشان لنگ

7 هزاران لعبتان نار پستان %~% به رخ هر یک چراغ بت‌پرستان

8 هزاران ماهرویان قصب‌پوش %~% همه در در کلاه و حلقه در گوش

9 ز صندوق و خزینه چند خروار %~% همه آکنده از لولوی شهوار

10 ز مفرشها که پردیبا و زر بود %~% ز صد بگذر که پانصد بیشتر بود

11 همه پر زر و دیباهای چینی %~% کز آنسان در جهان اکنون نه بینی

12 چو طاوسان زرین ده عماری %~% به هر طاوس در کبکی بهاری

13 یکی مهدی به زر ترکیب کرده %~% ز بهر خاص او ترتیب کرده

14 ز حد بیستون تا طاق گرا %~% جنیبتها روان با طوق و هرا

15 زمین را عرض نیزه تنگ داده %~% هوا را موج بیرق رنگ داده

16 همه ره موکب خوبان چون شهد %~% عماری در عماری مهد در مهد

17 شکرریزان عروسان بر سر راه %~% قصبهای شکرگون بسته بر ماه

18 پریچهره بتان شوخ دلبند %~% ز خال و لب سرشته مشک با قند

19 بگرد فرق هر سرو بلندی %~% عراقی‌وار بسته فرق‌بندی

20 به پشت زین بر اسبان روانه %~% ز گیسو کرده مشگین تازیانه

21 به گیسو در نهاده لولو زر %~% زده بر لولو زر لولو تر

22 بدین رونق بدین آیین بدین نور %~% چنین آرایشی زو چشم بد دور

23 یکایک در نشاط و ناز رفتند %~% به استقبال شیرین باز رفتند

24 بجای فندق افشان بود بر سر %~% درافشان هر دری چون فندق تر

25 بجای پره گل نافه مشک %~% مرصع لولوتر با زر خشک

26 همه ره گنج ریز و گوهرانداز %~% بیاوردند شیرین را به صد ناز

27 چو آمد مهد شیرین در مداین %~% غنی شد دامن خاک از خزائن

28 به هر گامی که شد چون نوبهاری %~% شهنشه ریخت در پایش نثاری

29 چنان کز بس درم‌ریزان شاهی %~% درم روید هنوز از پشت ماهی

30 فرود آمد به دولت گاه جمشید %~% چو در برج حمل تابنده ms226 خورشید

31 ملک فرمود خواندن موبدان را %~% همان کار آگهان و بخردان را

32 ز شیرین قصه‌ای بر انجمن راند %~% که هر کس جان شیرین به روی افشاند

33 که شیرین شد مرا هم جفت و هم یار %~% بهر مهرش که بنوازم سزاوار

34 ز من پاکست با این مهربانی %~% که داند کرد ازینسان زندگانی

35 گر او را جفت سازم جای آن هست %~% بدو گردن فرازم رای آن هست

36 می آن بهتر که با گل جام گیرد %~% که هر مرغی به جفت آرام گیرد

37 چو بر گردن نباشد گاو را جفت %~% به گاوآهن که داند خاک را سفت

38 همه گرد از جبینها برگفتند %~% بر آن شغل آفرینها برگرفتند

39 گرفت آنگاه خسرو دست شیرین %~% بر خود خواند موبد را که بنشین

40 سخن را نقش بر آیین او بست %~% به رسم موبدان کاوین او بست

41 چو مهدش را به مجلس خاصگی داد %~% درون پرده خاصش فرستاد

1 سعادت چون گلی پرورد خواهد %~% به بار آید پس آنگه مرد خواهد

2 نخست اقبال بردوزد کلاهی %~% پس آنگاهی نهد بر فرق شاهی

3 ز دریا در برآورد مرد غواص %~% به کم مدت شود بر تاجها خاص

4 چو شیرین گشت شیرین‌تر ز جلاب %~% صلا در داد خسرو را که دریاب

5 بخور کاین جام شیرین نوش بادت %~% بجز شیرین همه فرموش بادت

6 به خلوت بر زبان نیکنامی %~% فرستادش به هشیاری پیامی

7 که جام باده در باقی کن امشب %~% مرا هم باده هم ساقی کن امشب

8 مشو شیرین پرست ار می پرستی %~% که نتوان کرد با یک دل دو مستی

9 چو مستی مرد را بر سر زند دود %~% کبابش خواه‌تر خواهی نمکسود

10 دگر چون بر مرادش دست باشد %~% بگوید مست بودم مست باشد

11 اگر بالای صد بکری برد مست %~% به هشیاری هشیاران کشد دست

12 بسا مستا که قفل خویش بگشاد %~% به ms227 هشیاری ز دزدان کرد فریاد

13 خوش آمد این سخن شاه عجم را %~% بگفتا هست فرمان آن صنم را

14 ولیکن بود روز باده خوردن %~% جگرخواری نمی‌شایست کردن

15 نوای باربد لحن نکیسا %~% جبین زهره را کرده زمین سا

16 گهی گفتی به ساقی نغمه رود %~% بده جامی که باد این عیش بدرود

17 گهی با باربد گفتی می از جام %~% بزن کامسال نیکت باد فرجام

18 ملک بر یاد شیرین تلخ باده %~% لبالب کرده و بر لب نهاده

19 به شادی هر زمان می‌خورد کاسی %~% بدینسان تا ز شب بگذشت پاسی

20 چو آمد وقت آن کاسوده و شاد %~% شود سوی عروس خویش داماد

21 چنان بدمست کش بیهوش بردند %~% بجای غاشیش بر دوش بردند

22 چو شیرین در شبستان آگهی یافت %~% که مستی شاه را از خود تهی یافت

23 به شیرینی جمال از شاه بنهفت %~% نهادش جفته‌ای شیرین‌تر از جفت

24 ظریفی کرد و بیرون از ظریفی %~% نشاید کرد با مستان حریفی

25 عجوزی بود مادر خوانده او را %~% ز نسل مادران وا مانده او را

26 چگویم راست چون گرگی به تقدیر %~% نه چون گرگ جوان چون روبه پیر

27 دو پستان چون دو خیک آب رفته %~% ز زانو زور و از تن تاب رفته

28 تنی چون خرکمان از کوژپشتی %~% برو پشتی چو کیمخت از درشتی

29 دو رخ چون جوز هندی ریشه ریشه %~% چو حنظل هر یکی زهری به شیشه

30 دهان و لفجنش از شاخ شاخی %~% به گوری تنگ می‌ماند از فراخی

31 شکنج ابرویش بر لب فتاده %~% دهانش را شکنجه بر نهاده

32 نه بینی! خرگهی بر روی بسته %~% نه دندان! یک دو زرنیخ شکسته

33 مژه ریزیده چشم آشفته مانده %~% ز خوردن دست و دندان سفته مانده

34 به عمدا زیوری بر بستش آن ماه %~% عروسانه فرستادش بر شاه

35 بدان تا مستیش را آزماید %~% که مه را ز ابر فرقی ms228 می‌نماید

36 ز طرف پرده آمد پیر بیرون %~% چو ماری کاید از نخجیر بیرون

37 گران جانی که گفتی جان نبودش %~% به دندانی که یک دندان نبودش

38 شه از مستی در آن ساعت چنان بود %~% که در چشم آسمانش ریسمان بود

39 ولیک آن مایه بودش هوشیاری %~% که خوشتر زین رود کبک بهاری

40 کمان ابروان را زه برافکند %~% بدان دل کاهوی فربه در افکند

41 چو صید افکنده شد کاهی نیرزید %~% وزان صد گرگ روباهی نیرزید

42 کلاغی دید بر جای همائی %~% شده در مهد ماهی اژدهائی

43 به دل گفت این چه اژدرها پرستیست %~% خیال خواب یا سودای مستیست

44 نه بس شیرین شد این تلخ دو تا پشت %~% چه شیرین کز ترش روئی مرا کشت

45 ولی چون غول مستی رهزنش بود %~% گمان افتاد کان مادر زنش بود

46 در آورد از سر مستی به دو دست %~% فتاد آن جام و شیشه هر دو بشکست

47 به صد جهد و بلا برداشت آواز %~% که مردم جان مادر چاره‌ای ساز

48 چو شیرین بانگ مادر خوانده بشنید %~% به فریادش رسیدن مصلحت دید

49 برون آمد ز طرف هفت پرده %~% بنامیزد رخی هر هفت کرده

50 چه گویم چون شکر شکر کدامست %~% طبرزد نه که او نیزش غلام است

51 چو سروی گر بود در دامنش نوش %~% چو ماهی گر بود ماهی قصب پوش

52 مهی خورشید با خوبیش درویش %~% گلی از صد بهارش مملکت بیش

53 بتی کامد پرستیدن حلالش %~% بهشتی نقد بازار جمالش

54 بهشتی شربتی از جان سرشته %~% ولی نام طمع بر یخ نوشته

55 جهان‌افروز دلبندی چه دلبند %~% به خرمنها گل و خروارها قند

56 بهاری تازه چون گل بر درختان %~% سزاوار کنار نیک‌بختان

57 خجل روئی ز رویش مشتری را %~% چنان کز رفتنش کبک دری را

58 عقیق میم شکلش سنگ در مشت %~% که تا بر حرف او کس ننهد انگشت

59 نسیمش ms229 در بها هم سنگ جان بود %~% ترازو داری زلفش بدان بود

60 ز خالش چشم بد در خواب رفته %~% چو دیده نقش او از تاب رفته

61 ز کرسی داری آن مشک جو سنگ %~% ترازوگاه جو میزد گهی سنگ

62 لب و دندانی از عشق آفریده %~% لبش دندان و دندان لب ندیده

63 رخ از باغ سبک روحی نسیمی %~% دهان از نقطه موهوم میمی

64 کشیده گرد مه مشگین کمندی %~% چراغی بسته بر دود سپندی

65 به نازی قلب ترکستان دریده %~% به بوسی دخل خوزستان خریده

66 رخی چون تازه گلهای دلاویز %~% گلاب از شرم آن گلها عرق ریز

67 سپید و نرم چون قاقم برو پشت %~% کشیده چون دم قاقم ده انگشت

68 تنی چون شیر با شکر سرشته %~% تباشیرش به جای شیر هشته

69 زتری خواست اندامش چکیدن %~% ز بازی زلفش از دستش پریدن

70 گشاده طاق ابرو تا بناگوش %~% کشیده طوق غبغب تا سر دوش

71 کرشمه کردنی بر دل عنان زن %~% خمار آلوده چشمی کاروان زن

72 ز خاطرها چو باده گر دمی برد %~% ز دلها چون مفرح درد می‌برد

73 گل و شکر کدامین گل چه شکر %~% به او او ماند و بس الله اکبر

74 ملک چون جلوه دلخواه نو دید %~% تو گفتی دیو دیده ماه نو دید

75 چو دیوانه ز مه نو برآشفت %~% در آن مستی و آن آشفتگی خفت

76 سحرگه چون به عادت گشت بیدار %~% فتادش چشم بر خرمای بیخار

77 عروسی دید زیبا جان درو بست %~% تنوری گرم حالی نان درو بست

78 نبیذ تلخ گشته سازگارش %~% شکسته بوسه شیرین خمارش

79 نهاده بر دهانش ساغر مل %~% شکفته در کنارش خرمن گل

80 دو مشگین طوق در حلقش فتاده %~% دو سیمین نار بر سیبش نهاده

81 بنفشه با شقایق در مناجات %~% شکر می‌گفت فی‌التاخیر آفات

82 چو ابر از پیش روی ماه برخاست %~% شکیب شاه نیز از راه برخاست ms230

83 خرد با روی خوبان ناشکیب است %~% شراب چینیان مانی فریب است

84 به خوزستان در آمد خواجه سرمست %~% طبرزد می‌ربود و قند میخست

85 نه خوشتر زان صبوحی دیده دیده %~% نه صبحی زان مبارک‌تر دمیده

86 سر اول به گل چیدن در آمد %~% چون گل زان رخ به خندیدن در آمد

87 پس آنگه عشق را آوازه در داد %~% صلای میوهای تازه در داد

88 که از سیب و سمن بد نقل سازیش %~% گهی با نار و نرگس رفت بازیش

89 گهی باز سپید از دست شه جست %~% تذرو باغ را بر سینه بنشست

90 گهی از بس نشاط‌انگیز پرواز %~% کبوتر چیره شد بر سینه باز

91 گوزن ماده می‌کوشید با شیر %~% برو هم شیر نر شد عاقبت چیر

92 شگرفی کرد و تا خازن خبر داشت %~% به یاقوت از عقیقش مهر برداشت

93 برون برد از دل پر درد او درد %~% برآورد از گل بی گرد او گرد

94 حصاری یافت سیمین قفل بر در %~% چو آب زندگانی مهر بر سر

95 نه بانگ پای مظلومان شنیده %~% نه دست ظالمان بر وی رسیده

96 خدنگ غنچه با پیکان شده جفت %~% به پیکان لعل پیکانی همی سفت

97 مگر شه خضر بود و شب سیاهی %~% که در آب حیات افکند ماهی

98 چو تخت پیل شه شد تخته عاج %~% حساب عشق رست از تخت و از تاج

99 به ضرب دوستی بر دست می‌زد %~% دبیرانه یکی در شصت می‌زد

100 نگویم بر نشانه تیر می‌شد %~% رطب بی‌استخوان در شیر می‌شد

101 شده چنبر میانی بر میانی %~% رسیده زان میان جانی به جانی

102 چکیده آب گل در سیمگون جام %~% شکر بگداخته در مغز بادام

103 صدف بر شاخ مرجان مهد بسته %~% به یکجا آب و آتش عهد بسته

104 ز رنگ‌آمیزی آن آتش و آب %~% شبستان گشته پرشنگرف و سیماب

105 شبان روزی به ترک خواب گفتند %~% به مرواریدها ms231 یاقوت سفتند

106 شبان روزی دگر خفتند مدهوش %~% بنفشه در بر و نرگس در آغوش

107 به یکجا هر دو چون طاوس خفته %~% که الحق خوش بود طاوس جفته

108 ز نوشین خواب چون سر برگرفتند %~% خدا را آفرین از سر گرفتند

109 به آب اندام را تادیب کردند %~% نیایش خانه را ترتیب کردند

110 ز دست خاصگان پرده شاه %~% نشد رنگ عروسی تا به یک ماه

111 همیلا و سمن ترک و همایون %~% ز حنا دستها را کرده گلگون

112 ملک روزی به خلوتگاه بنشست %~% نشاند آن لعبتان را نیز بر دست

113 به رسم آرایشی در خوردشان کرد %~% ز گوهر سرخ و از زر زردشان کرد

114 همایون را به شاپور گزین داد %~% طبرزد خورد و پاداش انگبین داد

115 همیلا را نکیسا یار شد راست %~% سمن ترک از برای باربد خواست

116 ختن خاتون ز روی حکمت و پند %~% بزرگ امید را فرمود پیوند

117 پس آنگه داد با تشریف و منشور %~% همه ملک مهین بانو به شاپور

118 چو آمد دولت شاپور در کار %~% در آن دولت عمارت کرد بسیار

119 از آن پس کار خسرو خرمی بود %~% ز دولت بر مرادش همدمی بود

120 جوانی و مراد و پادشاهی %~% ازین به گر بهم باشد چه خواهی

121 نبودی روز و شب بی‌باده و رود %~% جهان را خورد و باقی کرد بدرود

122 جهان خوردن گزین کاین خوشگوارست %~% غم کار جهان خوردن چه کارست

123 به خوش طبعی جهان می‌داد و می‌خورد %~% قضای عیش چندین ساله می‌کرد

124 پس از یک چند چون بیدار دل گشت %~% از آن گستاخ روئیها خجل گشت

125 چو مویش دیده‌بان بر عارض افکند %~% جوانی را ز دیده موی بر کند

126 ز هستی تا عدم موئی امید است %~% مگر کان موی خود موی سپید است

127 چو در موی سیاه آمد سپیدی %~% پدید آمد نشان ناامیدی

128 بنفشه زلف را ms232 چندان دهد تاب %~% که باشد یاسمن را دیده در خواب

129 ز شب چندان توان دیدن سیاهی %~% که برناید فروغ صبحگاهی

130 هوای باغ چندانی بود گرم %~% که سبزی را سپیدی دارد آزرم

131 چو بر سبزه فشاند برف کافور %~% با باد سرد باشد باغ معذور

132 سگ تازی که آهو گیر گردد %~% بگیرد آهویش چون پیر گردد

133 کمان ترک چون دور افتد از تیر %~% دفی باشد کهن با مطربی پیر

134 چو گندم را سپیدی داد رنگش %~% شود تلخ ار بود سالی درنگش

135 چو گازر شوی گردد جامه خام %~% خورد مقراضه مقراض ناکام

136 بخار دیگ چون کف بر سر آرد %~% همه مطبخ به خاکستر برآرد

137 سیاه مطبخی راگو میندیش %~% که داری آسیائی نیز در پیش

138 اگر در مطبخت نامست عنبر %~% شوی در آسیا کافور پیکر

139 برآنکس کاسیا گردی نشاند %~% نماند گرد چون خود را فشاند

140 کسی کافتد بر او زین آسیا گرد %~% به صد دریا نشاید غسل او کرد

141 جوانی چیست سودائی است در سر %~% وزان سودا تمنائی میسر

142 چو پیری بر ولایت گشت والی %~% برون کرد از سر آن سودا بسالی

143 جوانی گفت پیری را چه تدبیر %~% که یار از من گریزد چون شوم پیر

144 جوابش داد پیر نغز گفتار %~% که در پیری تو خود بگریزی از یار

145 بر آن سر کاسمان سیماب ریزد %~% چو سیماب از بت سیمین گریزد

146 سیه موئی جوان را غم زداید %~% که در چشم سیاهان غم نیاید

147 غم از زنگی بگرداند علم را %~% نداند هیچ زنگی نام غم را

148 سیاهی توتیای چشم از آنست %~% که فراش ره هندوستانست

149 مخسب ای سر که پیری در سر آمد %~% سپاه صبحگاه از در در آمد

150 ز پنبه شد بناگوشت کفن پوش %~% هنوز این پنبه ناری از گوش

151 چو خسرو در بنفشه یاسمن یافت %~% ز پیری در جوانی یاس ms233 من یافت

152 اگرچه نیک عهدی پیشه می‌کرد %~% جهان بدعهد بود اندیشه می‌کرد

153 گهی بر تخت زرین نرد می‌باخت %~% گهی شبدیز را چون بخت می‌تاخت

154 گهی می‌کرد شهد باربد نوش %~% گهی می‌گشت با شیرین هم آغوش

155 چو تخت و باربد شیرین و شبدیز %~% بشد هر چار نزهتگاه پرویز

156 ازان خواب گذشته یادش آمد %~% خرابی در دل آبادش آمد

157 چو می‌دانست کز خاکی و آبی %~% هر آنچ آباد شد گیرد خرابی

158 مه نو تا به بدری نور گیرد %~% چو در بدری رسد نقصان پذیرد

159 درخت میوه تا خامست خیزد %~% چو گردد پخته حالی بر بریزد

1 به نزهت بود روزی با دل‌افروز %~% سخن در داد و دانش می‌شد آن روز

2 زمین بوسید شیرین کای خداوند %~% ز رامش سوی دانش کوش یک چند

3 بسی کوشیده‌ای در کامرانی %~% بسی دیگر به کام دل برانی

4 جهان را کرده‌ای از نعمت آباد %~% خرابش چون توان کردن به بیداد

5 چو آن گاوی که ازوی شیر خیزد %~% لگد در شیر گیرد تا بریزد

6 حذر کن زانکه ناگه در کمینی %~% دعای بد کند خلوت‌نشینی

7 زنی پیر از نفسهای جوانه %~% زند تیری سحرگه بر نشانه

8 ندارد سودت آنگه بانگ و فریاد %~% که نفرین داده باشد ملک بر باد

9 بسا آیینه کاندر دست شاهان %~% سیه گشت از نفیر داد خواهان

10 چو دولت روی برگرداند از راه %~% همه کاری نه بر موقع کند شاه

11 چو برگ باغ گیرد ناتوانی %~% خبر پیشین برد باد خزانی

12 چو دور از حاضران میرد چراغی %~% کشندش پیش از آن در دیده داغی

13 چو سیلی ریختن خواهد به انبوه %~% بغرد کوهه ابر از سر کوه

14 تگرگی کو زند گشنیز بر خاک %~% رسد خود بوی گشنیزش بر افلاک

15 درختی کاول از پیوند کژ خاست %~% نشاید جز به آتش کردنش راست

16 جهانسوزی بد است و جور سازی ms234 %~% ترا به گر رعیت را نوازی

17 از آن ترسم که گرد این مثل راست %~% که آن شه گفت کو را کس نمی‌خواست

18 کهن دولت چو باشد دیر پیوند %~% رعیت را نباشد هیچ در بند

19 ز مثل خود جهان را طاق بیند %~% جهان خود را به استحقاق بیند

20 ز مغروری که در سر ناز گیرد %~% مراعات از رعیت باز گیرد

21 نو اقبالی بر آرد دست ناگاه %~% کند دست دراز از خلق کوتاه

22 خلایق را چو نیکو خواه گردد %~% باجماع خلایق شاه گردد

23 خردمندی و شاهی هر دو داری %~% سپیدی و سیاهی هر دو داری

24 نجات آخرت را چاره‌گر باش %~% در این منزل ز رفتن با خبر باش

25 کسی کو سیم و زر ترکیب سازد %~% قیامت را کجا ترتیب سازد

26 ببین دور از تو شاهانی که مردند %~% ز مال و ملک و شاهی هیچ بردند

27 بمانی مال بد خواه تو باشد %~% ببخشی شحنه راه تو باشد

28 فرو خوان قصه دارا و جمشید %~% که با هر یک چه بازی کرد خورشید

29 در این نه پرده آهنگ آنچنان ساز %~% که دانی پرده پوشیده را راز

1 چو خسرو دید کان یار گرامی %~% ز دانش خواهد او را نیکنامی

2 بزرگ امید را نزدیک خود خواند %~% به امید بزرگش پیش بنشاند

3 که‌ای تو بزرگ امید مردان %~% مرا از خود بزرگ امید گردان

1 خبر ده کاولین جنبش چه چیز است %~% که این دانش بر دانا عزیز است

2 جوابش داد ما ده راندگانیم %~% وز اول پرده بیرون ماندگانیم

3 ز واپس ماندگان ناید درست این %~% نخستین را نداند جز نخستین

1 دگرباره به پرسیدش جهاندار %~% که دارم زین قیاس اندیشه بسیار

2 نخستم در دل آید کاین فلک چیست %~% درونش جانور بیرون او کیست

3 جوابش داد مرد نکته‌پرداز %~% که نکته تا بدین دوری مینداز

4 حسابی را کزین گنبد برونست ms235 %~% جز ایزد کس نمی‌داند که چونست

5 هر آنچ آمد شد این کوی دارد %~% در او روی آوریدن روی دارد

6 وز آنصورت که با چشم آشنا نیست %~% به گستاخی سخن راندن روا نیست

7 بلندانی که راز آهسته گویند %~% سخنهای فلک سر بسته گویند

8 فلک بر آدمی در بسته دارد %~% چو طرفه گو سخن سربسته دارد

1 دگر ره گفت کاجرام کواکب %~% ندانم بر چه مرکوبند راکب

2 شنیدستم که هر کوکب جهانیست %~% جداگانه زمین و آسمانیست

3 جوابش داد کاین ما هم شنیدیم %~% درستی را بدان قایم ندیدیم

4 چو وا جستیم از آن صورت که حالست %~% رصد بنمود کاین معنی محالست

1 دگر ره گفت ما اینجا چرائیم %~% کجا خواهیم رفتن وز کجائیم

2 جوابش داد و گفت از پرده این راز %~% نگردد کشف هم با پرده میساز

3 که ره دورست ازین منزل که مائیم %~% ندیده راه منزل چون نمائیم

4 چو زین ره بستگان یابی رهائی %~% بدانی خود که چونی وز کجائی

1 دگر ره گفت کای دریای دربار %~% چو در صافی و چون دریا عجب کار

2 عجب دارم زیارانی که خفتند %~% که خواب دیده را با کس نگفتند

3 همه گفتند چون ما در زمین آی %~% نگوید کس چنین رفتم چنین آی

4 جوابش داد دانای نهانی %~% که نقد این جهانست آن جهانی

5 نگنجد آن ترنم اندرین ساز %~% مخالف باشد ار برداری آواز

6 نفس در آتش آری دم بگیرد %~% و گر آتش در آب آری بمیرد

1 دگر باره شه بیدار بختش %~% سئوالی زیرکانه کرد سختش

2 که گر جان را جهان چون کالبد خورد %~% چرا با ما کند در خواب ناورد

3 و گر جان ماند و از قالب جدا شد %~% بگو تا جان چندین کس کجا شد

4 جوابش داد کاین محکم سئوالست %~% ولی جان بی جسد دیدن محالست

5 نه از جان بی جسد پرسید شاید %~% نه ms236 بی‌پرگار جنبش دید شاید

6 چو از پرگار تن بیکار گردد %~% فلک را جنبش پرگار گردد

1 دگر ره گفت اگر جان هست حاصل %~% نه نقش کالبدها هست باطل

2 چو می‌بینم بخواب این نقشها چیست %~% نگهدارنده این نقشها کیست

3 جوابش داد کز چندین شهادت %~% خیال مردم را با تست عادت

4 چو گردد خواب را فکرت خریدار %~% در آن عادت شود جانها پدیدار

1 دگر ره گفت بعد از زندگانی %~% بیاد آرم حدیث این جهانی

2 جوابش داد پیر دانش آموز %~% که ای روشن چراغ عالم‌افروز

3 تو آن نوری که پیش از صحبت خاک %~% ولایت داشتی بر بام افلاک

4 ز تو گر باز پرسند آن نشانها %~% نیاری هیچ حرفی یاد از آنها

5 چو روزی بگذری زین محنت‌آباد %~% از آن ترسم کز این هم ناوری یاد

6 کسی کو یاد نارد قصه دوش %~% تواند کردن امشب را فراموش

1 دگر ره گفت کز دور فلک خیز %~% زمین را با هوا شرحی برانگیز

2 جوابش داد به کز پند پرسی %~% زمینی و هوائی چند پرسی

3 هوا بادیست کز بادی بلرزد %~% زمین خاکیست کو خاکی نیرزد

4 جهان را اولین بطنی زمی بود %~% زمین را آخرین بطن آدمی بود

1 دگر باره بگفتش کای خردمند %~% طبیبانه در آموزم یکی پند

2 جوابش داد کای باریک بینش %~% جهان جان و جان آفرینش

3 طبیبی در یکی نکته نهفته است %~% خدا آن نکته را با خلق گفته است

4 بیا شام و بخور خوردی که خواهی %~% کم و بسیار نه کارد تباهی

5 ز بسیار و ز کم بگذر که خام است %~% نگهدار اعتدال اینت تمام است

6 دو زیرک خوانده‌ام کاندر دیاری %~% رسیدند از قضا بر چشمه ساری

7 یکی کم خورد کاین جان می‌گزاید %~% یکی پر خورد کاین جان می‌فزاید

8 چو بر حد عدالت ره نبردند %~% ز محرومی و سیری هر دو مردند

1 دگر ره ms237 باز پرسیدش که جانها %~% چگونه بر پرند از آشیانها

2 جوابش داد کز راه ندیده %~% نشاید گفتن الا از شنیده

3 شنیدم چار موبد بود هشیار %~% مسلسل گشته با هم جان هر چار

4 در این مشکل فرو ماندند یک چند %~% که از تن چون رود جان خردمند

1 یکی گفتا بدان ماند که در خواب %~% در اندازد کسی خود را به غرقاب

2 بسی کوشد که بیرون آورد رخت %~% ندارد سودش از کوشیدن سخت

3 چو از خواب اندر آید تاب دیده %~% هراسی باشد اندر خواب دیده

1 دوم موبد به قصری کرد مانند %~% که بر گردون کشد گیتی خداوند

2 از او شخصی فرو افتد گران سنگ %~% ز بیم جان زند در کنگره چنگ

3 ز ماندن دست و بازو ریش گردد %~% وز افتادن مضرت بیش گردد

4 شکنجه گرچه پنجه‌اش را کند سست %~% کند سر پنجه را در کنگره چست

5 هم آخر کار کو بی‌تاب گردد %~% هم او هم کنگره پرتاب گردد

1 سوم موبد چنان زد داستانی %~% که با گرگی گله راند شبانی

2 رباید گوسفندی گرگ خونخوار %~% در آویزد شبان با او به پیکار

3 کشد گرگ از یکی سو تا تواند %~% ز دیگر سو شبان تا وارهاند

4 چو گرگ افزون بود در چاره‌سازی %~% شبان را کرد باید خرقه بازی

1 چهارم مرد موبد گفت کاین راز %~% به شخصی ماند اندر حجله ناز

2 عروسی در کنارش خوب چون ماه %~% بدو در یافته دیوانگی راه

3 نه بتوان خاطر از خوبیش پرداخت %~% نه از دیوانگی با وی توان ساخت

4 هم آخر چون شود دیوانگی چیر %~% گریزد مرد از او چون آهو از شیر

5 در این اندیشه لختی قصه راندند %~% ورق نادیده حرفی چند خواندند

6 چو می‌مردند می‌گفتند هیهات %~% کزین بازیچه دور افتاد شهمات

7 ز مرده هر کسی افسانه راند %~% نمرده راز مرده کس نداند

8 مگر پیغمبران کایشان امینند ms238 %~% به نامحرم نگویند آنچه بینند

1 سخن چون شد به معصومان حوالت %~% ملک پرسیدش از تاج رسالت

2 که شخصی در عرب دعوی کند کیست %~% به نسبت دین او با دین ما چیست

3 جوابش داد کان حرف الهی %~% برونست از سپیدی و سیاهی

4 به گنبد در کنند این قوم ناورد %~% برون از گنبد است آواز آن مرد

5 نه ز انجم گوید ونز چرخ اعلاش %~% که نقشند این دو او شاگرد نقاش

6 کند بالای این نه پرده پرواز %~% نیم زان پرده چون گویم از این راز

7 مکن بازی شها با دین تازی %~% که دین حق است و با حق نیست بازی

8 بجوشید از نهیب اندام پرویز %~% چو اندام کباب از آتش تیز

9 ولی چون بخت پیروزی نبودش %~% صلای احمدی روزی نبودش

10 چو شیرین دیدکان دیرینه استاد %~% در گنج سخن بر شاه بگشاد

11 ثنا گفتش که‌ای پیر یگانه %~% ندیده چون توئی چشم زمانه

12 چو بر خسرو گشادی گنج کانی %~% نصیبی ده مرا نیز ار توانی

13 کلیدی کن نه زنجیری در این بند %~% فرو خوان از کلیله نکته‌ای چند

1 بزرگ امید چون گلبرگ بشکفت %~% چهل قصه به چل نکته فرو گفت

2 گاو شنزبه و شیر %~% نخستین گفت کز خود بر حذر باش

3 چو گاو شنزبه زان شیر جماش %~% نجاری بوزینه

4 هوا بشکن کزو یاری نیاید %~% که از بوزینه نجاری نیاید

5 روباه و طبل %~% بتلبیس آن توانی خورد ازین راه

6 کزان طبل دریده خورد روباه %~% زاهد ممسک خرقه به دزد باخته

7 مکن تا در غمت ناید درازی %~% چو زاهد ممسکی در خرقه بازی

8 زاغ و مار %~% مخور در خانه کس هیچ زنهار

9 که با تو آن کند کان زاغ با مار %~% مرغ ماهی خوار و خرچنگ

10 همان پاداش بینی وقت نیرنگ %~% که ماهی خوار دید از چنگ خرچنگ

11 خرگوش و شیر %~% ربا ms239 خواری مکن این پند بنیوش

12 که با شیر رباخور کرد خرگوش %~% سه ماهی و رستن یکی از شست

13 به خود کشتن توان زین خاکدان رست %~% چنانک آن پیرماهی زافت شست

14 سازش شغال و گرگ و زاغ بر کشتن شتر %~% شغال و گرگ و زاغ این ساز کردند

15 که از شخصی شتر سرباز کردند %~% طیطوی با موج دریا

16 به چاره کین توان جستن ز اعدا %~% چنان کان طیطوی از موج دریا

17 بط و سنگ پشت %~% بسا سر کز زبان زیرزمین رفت

18 کشف را با بطان فصلی چنین رفت %~% مرغ و کپی و کرم شب‌تاب

19 ز نااهلان همان بینی در این بند %~% که دید آن ساده مرغ از کپیی چند

20 بازرگان دانا و بازرگان نادان %~% به حیلت مال مردم خورد نتوان

21 چو بازرگان دانا مال نادان %~% غوک و مار و راسو

22 چو بر دانا گشادی حیله را در %~% چو غوک مارکش در سر کنی سر

23 موش آهن خوار و باز کودک بر %~% حیل بگذار و مشنو از حیل ساز

24 که موش آهن خورد کودک برد باز %~% زن و نقاش چادر سوز

25 چو نقش حیله بر چادر نشانی %~% بدان نقاش چادر سوز مانی

26 طبیب نادان که دارو را با زهر آمیخت %~% ز دانا تن سلامت بهر گردد

27 علاج از دست نادان زهر گردد %~% کبوتر مطوقه و رهانیدن کبوتران از دام

28 به دانائی توان رستن ز ایام %~% چو آن مرغ نگارین رست از آن دام

29 هم عهدی زاغ و موش و آهو و سنگ پشت %~% مکن شوخی وفاداری در آموز

30 ز موش دام در زاغ دهن دوز %~% موش و زاهد و یافتن زر

31 مبریک جوز کشت کس به بی داد %~% که موش از زاهد ارجو برد زر داد

32 گرگی که از خوردن زه کمان جان داد %~% مشو مغرور چون گرگ کمان گیر

33 ms240 که بر دل چرخ ناگه می‌زند تیر %~% زاغ و بوم

34 رها کن کاین حمال محروم %~% نسازد با خرد چون زاغ با بوم

35 راندن خرگوش پیلان را از چشمه آب %~% مبین از خرد بینی خصم را خرد

36 ز پیلان بین که خرگوش آب چون برد %~% گربه روزه دار با دارج و خرگوش

37 ز حرص و زرق باید روی برتافت %~% ز روزه گربه روزی بین که چون یافت

38 ربودن دزد گوسفند زاهد را بنام سگ %~% کسی کاین گربه باشد نقش بندش

39 نهد داغ سگی بر گوسپندش %~% شوهر و زن و دزد

40 ز فتنه در وفا کن روی در روی %~% چنان کز بیم دزد آن زن در آن شوی

41 دیو و دزد و زاهد %~% رهی چون باشد از خصمانت ناورد

42 چنان کز دیو و دزد آن پارسا مرد %~% زن و نجار و پدرزن

43 چه باید چشم دل را تخته بردوخت %~% چو نجاری که لوح از زن در آموخت

44 برگزیدن دختر موش نژاد موش را %~% اگر بد نیستی با بد مشو یار

45 چنان کان موش نسل آدمی خوار %~% بوزینه و سنگ پشت

46 به وا گشتن توانی زین طرف رست %~% که کپی هم بدین فن زان کشف رست

47 فریفتن روباه خر را و به شیر سپردن %~% چو خر غافل نباید شد درین راه

48 کزین غفلت دل خر خورد روباه %~% زاهد نسیه اندیش و کوزه شهد و روغن

49 حساب نسیه‌های کژ میندیش %~% چو زان حلوای نقد آن مرد درویش

50 کشتن زاهد راسوی امین را %~% به ار بر غدر آن زاهد کنی پشت

51 که راسوی امین را بیگنه کشت %~% کشتن کبوتر نر کبوتر ماده را

52 مزن بی‌پیش‌بینی بر کس انگشت %~% چنان کان نر کبوتر ماده را کشت

53 بریدن موش دام گربه را %~% به هشیاری رهان خود را از این غار

54 چو موش آن گربه را از ms241 دام تیمار %~% قبره با شاه و شاهزاده

55 برون پر تا نفرسائی درین بند %~% چو مرغ قبره زین قبه چند

56 شغال زاهد و سعایت جانوران پیش شیر %~% به صدق ایمن توانی شد ز شمشیر

57 چو آن زاهد شغال از خشم آن شیر %~% سیاح و زرگر و مار

58 تو نیکی کن مترس از خصم خونخوار %~% به نیکی برد جان سیاح از آن مار

59 چهار بچه بازرگان و برزگر و شاهزاده و توانگر %~% به قدر مرد شد روزی نهاده

60 ز بازرگان بچه تا شاهزاده %~% رفتن شیر به شکار و شکار شدن بچه‌های او

61 به خونخواری مکن چنگال را تیز %~% کز این بی‌بچه گشت آن شیر خونریز

62 چو بر گفت این سخن پیر سخن‌سنج %~% دل خسرو حصاری شد بر این گنج

63 پشیمان شد ز بدعتهای بیداد %~% سرای عدل را نو کرد بنیاد

1 دلا از روشنی شمعی برافروز %~% ز شمع آتش پرستیدن بیاموز

2 بیارا خاطر ار آتش‌پرستی %~% از آتش خانه خطر نشستی

3 من خاکی کزین محراب هیچم %~% چنو صد را به حکمت گوش پیچم

4 بسی دارم سخن کان دل پذیرد %~% چگویم چون کسم دامن نگیرد

5 منم دانسته در پرگار عالم %~% به تصریف و به نحو اسرار عالم

6 همه زیچ فلک جدول به جدول %~% به اصطرلاب حکمت کرده‌ام حل

7 که پرسید از من اسرار فلک را %~% که معلومش نکردم یک به یک را

8 زسر تا پای این دیرینه گلشن %~% کنم گر گوش داری بر تو روشن

9 از آن نقطه که خطش مختلف بود %~% نخستین جنبشی کامد الف بود

10 بدان خط چون دگر خط بست پرگار %~% بسیطی زان دوی آمد پدیدار

11 سه خط چون کرد بر مرکز محیطی %~% به جسم آماده شد شکل بسیطی

12 خط است آنگه بسیط آنگاه اجسام %~% که ابعاد ثلثش کرده اندام

13 توان دانست عالم را به غایت %~% بدین ترتیب از اول ms242 تا نهایت

14 چو بر عقل این نمونه گشت ظاهر %~% به یک تک میدود ز اول به آخر

15 خدایست آنکه حد ظاهر ندارد %~% وجودش اول و آخر ندارد

16 خدابین شو که پیش اهل بینش %~% تنگ باشد حجاب آفرینش

17 بدان خود را که از راه معانی %~% خدا را دانی ار خود را بدانی

18 بدین نزدیکیت آیینه در پیش %~% فلک چه بود بدان دوری میندیش

19 تو آن نوری که چرخت طشت شمعست %~% نمودار دو عالم در تو جمعست

20 نظامی بیش از این راز نهانی %~% مگو تا از حکایت وا نمانی

1 چو خسرو تخته حکمت در آموخت %~% به آزادی جهان را تخته بر دوخت

2 ز مریم بود یک فرزند خامش %~% چو شیران ابخر و شیرویه نامش

3 شنیدم من که آن فرزند قتال %~% در آن طفلی که بودش قرب نه سال

4 چو شیرین را عروسی بود می‌گفت %~% که شیرین کاشگی بودی مرا جفت

5 ز مهرش باز گویم یا ز کینش %~% ز دانش یا ز دولت یا ز دینش

6 سرای شاه ازو پر دود می‌بود %~% بدو پیوسته ناخشنود می‌بود

7 بزرگ امید را گفت ای خردمند %~% دلم بگرفت از این وارونه فرزند

8 از این نافرخ اختر می‌هراسم %~% فساد طالعش را می‌شناسم

9 ز بد فعلی که دارد در سر خویش %~% چو گرگ ایمن نشد بر مادر خویش

10 ازین ناخوش نیاید خصلتی خوش %~% که خاکستر بود فرزند آتش

11 نگوید آنچه کس را دلکش آید %~% همه آن گوید او کو را خوش آید

12 نه با فرش همی بینم نه با سنگ %~% ز فر و سنگ بگریزد به فرسنگ

13 چو دود از آتش من گشت خیزان %~% ز من زاده ولی از من گریزان

14 سرم تاج از سرافرازان ربودست %~% خلف بس ناخلف دارم چه سوداست

15 نه بر شیرین نه بر من مهربانست %~% نه با همشیرگان شیرین زبانست

16 به چشمی ms243 بیند این دیو آن پری را %~% که خر در پیشه‌ها پالانگری را

17 ز من بگذر که من خود گرزه مارم %~% بلی مارم که چون او مهره دارم

18 نه هر زن زن بود هر زاده فرزند %~% نه هر گل میوه آرد هر نیی قند

19 بسا زاده که کشت آن را کزو زاد %~% بس آهن کو کند بر سنگ بیداد

20 بسا بیگانه کز صاحب وفائی %~% ز خویشان بیش دارد آشنائی

21 بزرگ امید گفت ای پیش بین شاه %~% دل پاکت ز هر نیک و بد آگاه

22 گرفتم کاین پسر درد سر تست %~% نه آخر پاره‌ای از گوهر تست

23 نشاید خصمی فرزند کردن %~% دل از پیوند بی‌پیوند کردن

24 کسی بر ناربن نارد لگد را %~% کا تاج سر کند فرزند خود را

25 درخت تود از آن آمد لگدخوار %~% که دارد بچه خود را نگونسار

26 تو نیکی بد نباشد نیز فرزند %~% بود تره به تخم خویش مانند

27 قبای زر چو در پیرایش افتد %~% ازو هم زر بود کارایش افتد

28 اگر توسن شد این فرزند جماش %~% زمانه خود کند رامش تو خوش باش

29 جوانی دارد زینسان پر از جوش %~% به پیری توسنی گردد فراموش

30 چنان افتد از آن پس رای خسرو %~% که آتش خانه باشد جای خسرو

31 نسازد با همالان هم نشستی %~% کند چون موبدان آتش‌پرستی

32 چو خسرو را به آتش خانه شد رخت %~% چو شیر مست شد شیرویه بر تخت

33 به نوشانوش می در کاس می‌داشت %~% ز دورا دور شه را پاس می‌داشت

34 بدان نگذاشت آخر بند کردش %~% به کنجی از جهان خرسند کردش

35 در آن تلخی چنان برداشت با او %~% که جز شیرین کسی نگذاشت با و

36 دل خسرو به شیرین آن چنان شاد %~% که با صد بند گفتا هستم آزاد

37 نشاندی ماه را گفتی میندیش %~% که روزی هست هر کس را چنین پیش ms244

38 ز بادی کو کلاه از سر کند دور %~% گیاه آسوده باشد سرو رنجور

39 هر آنچ او فحل‌تر باشد ز نخجیر %~% شکارافکن بدو خوشتر زند تیر

40 چو کوه از زلزله گردد به دونیم %~% ز افتادن بلندان را بود بیم

41 هر آن پخته که دندانش بزرگست %~% به دنبالش بسی دندان گرگست

42 به هر جا کاتشی گردد زر اندود %~% بسوی نیکوان خوشتر رود دود

43 تو در دستی اگر دولت شد از دست %~% چو تو هستی همه دولت مرا هست

44 شکر لب نیز از او فارغ نبودی %~% دلش دادی و خدمت می‌نمودی

45 که در دولت چنین بسیار باشد %~% گهی شادی گهی تیمار باشد

46 شکنج کار چون در هم نشیند %~% بمیرد هر که در ماتم نشیند

47 گشاده روی باید بود یک چند %~% که پای و سر نباید هر دو دربند

48 نشاید کرد بر آزار خود زور %~% که بس بیمار وا گشت از لب گور

49 نه هر کش صحت او را تب نگیرد %~% نه هر کس را که تب گیرد بمیرد

50 بسا قفلا که بندش ناپدید است %~% چو وابینی نه قفل است آن کلید است

51 به دانائی ز دل پرداز غم را %~% که غم‌غم را کشد چون ریگ نم را

52 اگر جای تو را بگرفت بدخواه %~% مقنع نیز داند ساختن ماه

53 ولی چون چاه نخشب آب گیرد %~% جهان از آهنی کی تاب گیرد

54 در این کشور که هست از تیره‌رائی %~% شبه کافور و اعمی روشنائی

55 بباید ساخت با هر ناپسندی %~% که ارزد ریش گاوی ریشخندی

56 ستیز روزگار از شرم دور است %~% ازو دوری طلب کازرم دور است

57 دو کس را روزگار آزرم داد است %~% یکی کو مرد و دیگر کو نزاد است

58 نماند کس درین دیر سپنجی %~% تو نیز ار هم نمانی تا نرنجی

59 اگر بودی جهان را پایداری %~% بهر کس چون رسیدی شهریاری ms245

60 فلک گر مملکت پاینده دادی %~% ز کیخسرو به خسرو کی فتادی

61 کسی کو دل بر این گلزار بندد %~% چو گل زان بیشتر گرید که خندد

62 اگر دنیا نماند با تو مخروش %~% چنان پندار کافتد بارت از دوش

63 ز تو یا مال ماند یا تو مانی %~% پس آن به کو نماند تا تو مانی

64 چو بربط هر که او شادی‌پذیر است %~% ز درد گوشمالش ناگزیر است

65 بزن چون آفتاب آتش درین دیر %~% که بی‌عیسی نیابی در خران خیر

66 چه مارست اینکه چون ضحاک خونخوار %~% هم از پشت تو انگیزد ترا مار

67 به شهوت ریزه‌ای کز پشت راندی %~% عقوبت بین که چون بی‌پشت ماندی

68 درین پسته منه بر پشت باری %~% شکم‌واری طلب نه پشت‌واری

69 بعنین و سترون بین که رستند %~% که بر پشت و شکم چیزی نبستند

70 گرت عقلی است بی‌پیوند میباش %~% بدانچت هست از او خرسند میباش

71 نه ایمن‌تر ز خرسندی جهانیست %~% نه به ز آسودگی نزهت سنا نیست

72 چو نانی هست و آبی پای درکش %~% که هست آزاد طبعی کشوری خوش

73 به خرسندی برآور سر که رستی %~% بلائی محکم آمد سرپرستی

74 همان زاهد که شد در دامن غار %~% به خرسندی مسلم گشت از اغیار

75 همان کهبد که ناپیداست در کوه %~% به پرواز قناعت رست از انبوه

76 جهان چون مار افعی پیچ پیچ است %~% ترا آن به کزو در دست هیچ است

77 چو از دست تو ناید هیچ کاری %~% به دست دیگران میگیر ماری

78 چو دربندی بدان میباش خرسند %~% که تو گنجی بود گنجینه دربند

79 و گر در چاه یابی پایه خویش %~% سعادت نامه یوسف بنه پیش

80 چو زیر از قدر تو جای تو باشد %~% علم دان هر که بالای تو باشد

81 تو پنداری که تو کم قدر داری %~% توئی تو کز دو عالم صدر داری

82 دل عالم ms246 توئی در خود مبین خرد %~% بدین همت توان گوی از جهان برد

83 چنان دان کایزد از خلقت گزید است %~% جهان خاص از پی تو آفرید است

84 بدین اندیشه چون دلشاد گردی %~% ز بند تاج و تخت آزاد گردی

85 و گر باشی به تخت و تاج محتاج %~% زمین را تخت کن خورشید را تاج

86 بدین تسکین ز خسرو سوز می‌برد %~% بدین افسانه خوش خوش روز می‌برد

87 شب آمد همچنان آن سرو آزاد %~% سخن می‌گفت و شه را دل همی داد

1 شبی تاریک نور از ماه برده %~% فلک را غول وار از راه برده

2 زمانه با هزاران دست بی‌زور %~% فلک با صد هزاران دیده شبکور

3 شهنشه پای را با بند زرین %~% نهاده بر دو سیمین ساق شیرین

4 بت زنجر موی از سیمگون دست %~% به زنجیر زرش بر مهره می‌بست

5 ز شفقت ساقهای بند سایش %~% همی مالید و می‌بوسید پایش

6 حکایت‌های مهرانگیز می‌گفت %~% که بر بانگ حکایت خوش توان خفت

7 به هر لفظی دهن پر نوش می‌داشت %~% بر آواز شهنشه گوش می‌داشت

8 چو خسرو خفت و کمتر شد جوابش %~% به شیریت در سرایت کرد خوابش

9 دو یار نازنین در خواب رفته %~% فلک بیدار و از چشم آب رفته

10 جهان می‌گفت کامد فتنه سرمست %~% سیاهی بر لبش مسمار می‌بست

11 فرود آمد ز روزن دیو چهری %~% نبوده در سرشتش هیچ مهری

12 چو قصاب از غضب خونی نشانی %~% چو نفاط از بروت آتش‌فشانی

13 چو دزد خانه بر کالا همی جست %~% سریر شاه را بالا همی جست

14 به بالین شه آمد تیغ در مشت %~% جگرگاهش درید و شمع را کشت

15 چنان زد بر جگرگاهش سر تیغ %~% که خون برجست ازو چون آتش از میغ

16 چو از ماهی جدا کرد آفتابی %~% برون زد سر ز روزن چون عقابی

17 ملک در خواب خوش پهلو دریده %~% گشاده چشم ms247 و خود را کشته دیده

18 ز خونش خوابگه طوفان گرفته %~% دلش از تشنگی از جان گرفته

19 به دل گفتا که شیرین را ز خوشخواب %~% کنم بیدار و خواهم شربتی آب

20 دگر ره گفت با خطر نهفته %~% که هست این مهربان شبها نخفته

21 چو بیند بر من این بیداد و خواری %~% نخسبد دیگر از فریاد و زاری

22 همان به کین سخن ناگفته باشد %~% شوم من مرده و او خفته باشد

23 به تلخی جان چنان داد آن وفادار %~% که شیرین را نکرد از خواب بیدار

24 شکفته گلبنی بینی چو خورشید %~% به سرسبزی جهان را داده امید

25 برآید ناگه ابری تند و سرمست %~% بخون ریز ریاحین تیغ در دست

26 بدان سختی فرو بارد تگرگی %~% کزان گلبن نماند شاخ و برگی

27 چو گردد باغبان خفته بیدار %~% به باغ اندر نه گل بیند نه گلزار

28 چه گوئی کز غم گل خون نریزد %~% چو گل ریزد گلابی چون نریزد

29 ز بس خون کز تن شه رفت چون آب %~% در آمد نرگس شیرین ز خوشخواب

30 دگر شبها که بختش یار گشتی %~% به بانگ نای و نی بیدار گشتی

31 فلک بنگر چه سردی کرد این بار %~% که خون گرم شاهش کرد بیدار

32 پریشان شد چو مرغ تاب دیده %~% که بود آن سهم را در خواب دیده

33 پرند از خوابگاه شاه برداشت %~% یکی دریای خون دیده آه برداشت

34 ز شب می‌جست نور آفتابی %~% دریغا چشمش آمد در خرابی

35 سریری دید سر بی‌تاج کرده %~% چراغی روغنش تاراج کرده

36 خزینه در گشاده گنج برده %~% سپه رفته سپهسالار مرده

37 به گریه ساعتی شب را سیه کرد %~% بسی بگریست وانگه عزم ره کرد

38 گلاب و مشک با عنبر برآمیخت %~% بر آن اندام خون آلود می‌ریخت

39 فرو شستش به گلاب و به کافور %~% چنان کز روشنی می‌تافت چون نور

40 چنان بزمی ms248 که شاهان را طرازند %~% بسازیدش کز آن بهتر نسازند

41 چو شه را کرده بود آرایشی چست %~% به کافور و گلاب اندام او شست

42 همان آرایش خود نیز نو کرد %~% بدین اندیشه صد دل را گرو کرد

43 دل شیرویه شیرین را ببایست %~% ولیکن با کسی گفتن نشایست

44 نهانی کس فرستادش که خوش باش %~% یکی هفته درین غم بارکش باش

45 چو هفته بگذرد ماه دو هفته %~% شود در باغ من چون گل شکفته

46 خداوندی دهم بر هر گروهش %~% ز خسرو بیشتر دارم شکوهش

47 چو گنجش زیر زر پوشیده دارم %~% کلید گنج‌ها او را سپارم

48 چو شیرین این سخنها را نیوشید %~% چو سرکه تند شد چون می بجوشید

49 فریبش داد تا باشد شکیبش %~% نهاد آن کشتنی دل بر فریبش

50 پس آنگه هر چه بود اسباب خسرو %~% ز منسوخ کهن تا کسوت نو

51 به محتاجان و محرومان ندا کرد %~% ز بهر جان شاهنشه فدا کرد

1 چو صبح از خواب نوشین سر برآورد %~% هلاک جان شیرین بر سر آورد

2 سیاهی از حبش کافور می‌برد %~% شد اندر نیمه ره کافوردان خرد

3 ز قلعه زنگیی در ماه می‌دید %~% چو مه در قلعه شد زنگی بخندید

4 بفرمودش به رسم شهریاری %~% کیانی مهدی از عود قماری

5 گرفته مهد را در تخته زر %~% بر آموده به مروارید و گوهر

6 به آئین ملوک پارسی عهد %~% بخوابانید خسرو را در آن مهد

7 نهاد آن مهد را بر دوش شاهان %~% به مشهد برد وقت صبح گاهان

8 جهانداران شده یکسر پیاده %~% بگرداگرد آن مهد ایستاده

9 قلم ز انگشت رفته باربد را %~% بریده چون قلم انگشت خود را

10 بزرگ امید خرد امید گشته %~% بلرزانی چو برگ بید گشته

11 به آواز ضغیف افغان برآورد %~% که ما را مرگ شاه از جان برآورد

12 پناه و پشت شاهان عجم کو %~% سپهسالار و شمشیر و علم ms249 کو

13 کجا کان خسرو دنییش خوانند %~% گهی پرویز و گه کسریش خوانند

14 چو در راه رحیل آمد روارو %~% چه جمشید و چه کسری و چه خسرو

15 گشاده سر کنیزان و غلامان %~% چو سروی در میان شیرین خرامان

16 نهاده گوهرآگین حلقه در گوش %~% فکنده حلقه‌های زلف بر دوش

17 کشیده سرمه‌ها در نرگس مست %~% عروسانه نگار افکنده بر دست

18 پرندی زرد چون خورشید بر سر %~% حریری سرخ چون ناهید در بر

19 پس مهد ملک سرمست میشد %~% کسی کان فتنه دید از دست میشد

20 گشاده پای در میدان عهدش %~% گرفته رقص در پایان مهدش

21 گمان افتاد هر کس را که شیرین %~% ز بهر مرگ خسرو نیست غمگین

22 همان شیرویه را نیز این گمان بود %~% که شیرین را بر او دل مهربان بود

23 همه ره پای کوبان میشد آن ماه %~% بدینسان تا به گنبد خانه شاه

24 پس او در غلامان و کنیزان %~% ز نرگس بر سمن سیماب ریزان

25 چو مهد شاه در گنبد نهادند %~% بزرگان روی در روی ایستادند

26 میان دربست شیرین پیش موبد %~% به فراشی درون آمد به گنبد

27 در گنبد به روی خلق در بست %~% سوی مهد ملک شد دشنه در دست

28 جگرگاه ملک را مهر برداشت %~% ببوسید آن دهن کاو بر جگر داشت

29 بدان آیین که دید آن زخم را ریش %~% همانجا دشنه‌ای زد بر تن خویش

30 به خون گرم شست آن خوابگه را %~% جراحت تازه کرد اندام شه را

31 پس آورد آنگهی شه را در آغوش %~% لبش بر لب نهاد و دوش بر دوش

32 به نیروی بلند آواز برداشت %~% چنان کان قوم از آوازش خبر داشت

33 که جان با جان و تن و با تن به پیوست %~% تن از دوری و جان از داوری رست

34 به بزم خسرو آن شمع جهانتاب %~% مبارک باد شیرین را شکر خواب

35 ms250 به آمرزش رساد آن آشنائی %~% که چون اینجا رسد گوید دعائی

36 کالهی تازه دار این خاکدان را %~% بیامرز این دو یار مهربان را

37 زهی شیرین و شیرین مردن او %~% زهی جان دادن و جان بردن او

38 چنین واجب کند در عشق مردن %~% به جانان جان چنین باید سپردن

39 نه هر کو زن بود نامرد باشد %~% زن آن مرد است کو بی‌درد باشد

40 بسا رعنا زنا کو شیر مرد است %~% بسا دیبا که شیرش در نورد است

41 غباری بر دمید از راه بیداد %~% شبیخون کرد بر نسرین و شمشاد

42 بر آمد ابری از دریای اندوه %~% فرو بارید سیلی کوه تا کوه

43 ز روی دشت بادی تند برخاست %~% هوا را کرد با خاک زمین راست

44 بزرگان چون شدند آگه ازین راز %~% برآوردند حالی یکسر آواز

45 که احسنت ای زمان وای زمین زه %~% عروسان را به دامادان چنین ده

46 چو باشد مطرب زنگی و روسی %~% نشاید کرد ازین بهتر عروسی

47 دو صاحب تاج را هم تخت کردند %~% در گنبد بر ایشان سخت کردند

48 وز آنجا باز پس گشتند غمناک %~% نوشتند این مثل بر لوح آن خاک

49 که جز شیرین که در خاک درشتست %~% کسی از بهر کس خود را نکشت است

50 منه دل بر جهان کین سرد ناکس %~% وفا داری نخواهد کرد با کس

51 چه بخشد مرد را این سفله ایام %~% که یک یک باز نستاند سرانجام

52 به صد نوبت دهد جانی به آغاز %~% به یک نوبت ستاند عاقبت باز

53 چو بر پائی طلسمی پیچ پیچی %~% چو افتادی شکستی هیچ هیچی

54 درین چنبر که محکم شهر بندیست %~% نشان ده گردنی کو بی کمندیست

55 نه با چنبر توان پرواز کردن %~% نه بتوان بند چنبر باز کردن

56 درین چنبر گشایش چون نمائیم %~% چو نگشادست کس ما چون گشائیم

57 همان به کاندرین خاک خطرناک ms251 %~% ز جور خاک بنشینیم بر خاک

58 بگرییم از برای خویش یکبار %~% که بر ما کم کسی گرید چو ما زار

59 شنیدستم که افلاطون شب و روز %~% به گریه داشتی چشم جهانسوز

60 بپرسیدند ازو کاین گریه از چیست %~% بگفتا چشم کس بیهوده نگریست

61 از آن گریم که جسم و جان دمساز %~% بهم خو کرده‌اند از دیرگه باز

62 جدا خواهند گشت از آشنائی %~% همی گریم بدان روز جدائی

63 رهی خواهی شدن کان ره درازست %~% به بی‌برگی مشو بی‌برگ و سازست

64 بپای جان توانی شد بر افلاک %~% رها کن شهر بند خاک بر خاک

65 مگو بر بام گردون چون توان رفت %~% توان رفت ارز خود بیرون توان رفت

66 بپرس از عقل دوراندیش گستاخ %~% که چون شاید شدن بر بام این کاخ

67 چنان کز عقل فتوی میستانی %~% علم برکش بر این کاخ کیانی

68 خرد شیخ الشیوخ رای تو بس %~% ازو پرس آنچه می‌پرسی نه از کس

69 سخن کز قول آن پیر کهن نیست %~% بر پیران وبال است آن سخن نیست

70 خرد پای و طبیعت بند پایست %~% نفس یک یک چو سوهان بند سایست

71 بدین زرین حصار آن شد برومند %~% که از خود برگرفت این آهنین بند

72 چو این خصمان که از یارت برارند %~% بر آن کارند کز کارت برآرند

73 ازین خرمن مخور یک دانه گاورس %~% برو میلرز و بر خود نیز میترس

74 چو عیسی خر برون برزین تنی چند %~% بمان در پای گاوان خرمنی چند

75 ازین نه گاوپشت آدمیخوار %~% بنه بر پشت گاوافکن زمین‌وار

76 اگر زهره شوی چون بازکاوی %~% درین خر پشته هم بر پشت گاوی

77 بسا تشنه که بر پندار بهبود %~% فریب شوره‌ای کردش نمک سود

78 بسا حاجی که خود را از اشتر انداخت %~% که تلخک را ز ترشک باز نشناخت

79 حصار چرخ چون زندان سرائیست %~% کمر در بسته گردش اژدهائیست ms252

80 چگونه تلخ نبود عیش آن مرد %~% که دم با اژدهائی بایدش کرد

81 چو بهمن زین شبستان رخت بر بند %~% حریفی کردنت با اژدها چند

82 گرت خود نیست سودی زین جدائی %~% نه آخر ز اژدها یابی رهائی

83 چه داری دوست آنکش وقت مردن %~% به دشمن تر کسی باید سپردن

84 به حرمت شو کزین دیر مسیلی %~% شود عیسی به حرمت خر به سیلی

85 سلامت بایدت کس را میازار %~% که بد را در عوض تیز است بازار

86 از آن جنبش که در نشونبات است %~% درختان را و مرغان را حیات است

87 درخت افکن بود کم زندگانی %~% به درویشی کشد نخجیر بانی

88 علم بفکن که عالم تنگ نایست %~% عنان درکش که مرکب لنگ پایست

89 نفس بردار ازین نای گلوتنگ %~% گره بگشای ازین پای کهن لنگ

90 به ملکی در چه باید ساختن جای %~% که غل بر گردنست و بند بر پای

91 ازین هستی که یابد نیستی زود %~% بباید شد بهست و نیست خشنود

92 ز مال و ملک و فرزند و زن و زور %~% همه هستند همراه تو تا گور

93 روند این همرهان غمناک با تو %~% نیاید هیچ کس در خاک با تو

94 رفیقانت همه بدساز گردند %~% ز تو هر یک به راهی باز گردند

95 به مرگ و زندگی در خواب و مستی %~% توئی با خویشتن هر جا که هستی

96 ازین مشتی خیال کاروان زن %~% عنان بستان علم بر آسمان زن

97 خلاف آن شد که در هر کارگاهی %~% مخالف دید خواهی بارگاهی

98 نفس کو بر سپهر آهنگ دارد %~% ز لب تا ناف میدان تنگ دارد

99 بده گر عاقلی پرواز خود را %~% که کشتند از تو به صد بار صد را

100 زمین کز خون ما باکی ندارد %~% به بادش ده که جز خاکی ندارد

101 دلا منشین که یاران برنشستند %~% بنه بر بند کایشان رخت بستند ms253

102 درین کشتی چو نتوان دیر ماندن %~% بباید رخت بر دریا فشاندن

103 درین دریا سر از غم بر میاور %~% فرو خور غوطه و دم بر میاور

104 بدین خوبی جمالی کادمی راست %~% اگر بر آسمان باشد ز می‌راست

105 بفرساید زمین و بشکند سنگ %~% نماند کس درین پیغوله تنگ

106 پی غولان درین پیغوله بگذار %~% فرشته شو قدم زین فرش بردار

107 جوانمردان که در دل جنگ بستند %~% به جان و دل ز جان آهنگ رستند

108 ز جان کندن کسی جان برد خواهد %~% که پیش از دادن جان مرد خواهد

109 نمانی گر بماند خو بگیری %~% بمیران خویشتن را تا نمیری

110 بسا پیکر که گفتی آهنین است %~% به صد زاری کنون زیرزمین است

111 گر اندام زمین را باز جوئی %~% همه خاک زمین بودند گوئی

112 کجا جمشید و افریدون و ضحاک %~% همه در خاک رفتند ای خوشا خاک

113 جگرها بین که در خوناب خاک است %~% ندانم کاین چه دریای هلاک است

114 که دیدی کامد اینجا کوس پیلش %~% که برنامد ز پی بانگ رحیلش

115 اگر در خاک شد خاکی ستم نیست %~% سرانجام وجود الا عدم نیست

116 جهان بین تا چه آسان می‌کند مست %~% فلک بین تا چه خرم می‌زند دست

117 نظامی بس کن این گفتار خاموش %~% چه گوئی با جهانی پنبه در گوش

118 شکایتهای عالم چند گوئی %~% بپوش این گریه را در خنده‌روئی

119 چه پیش آرد زمان کان در نگردد %~% چه افرازد زمین کان برنگردد

120 درختی را که بینی تازه بیخش %~% کند روزی ز خشکی چار میخش

121 بهاری را کند گیتی فروزی %~% به بادش بر دهد ناگاه روزی

122 دهد بستاند و عاری ندارد %~% بجز داد و ستد کاری ندارد

123 جنایتهای این نه شیشه تنگ %~% همه در شیشه کن بر شیشه زن سنگ

124 مگر در پای دور گرم کینه %~% شکسته گردد این سبز آبگینه

125 بده ms254 دنیی مکن کز بهر هیچت %~% دهد این چرخ پیچاپیچ پیچت

126 ز خود بگذر که با این چار پیوند %~% نشاید رست ازین هفت آهنین بند

127 گل و سنگ است این ویرانه منزل %~% درو ما را دو دست و پای در گل

128 درین سنگ و درین گل مرد فرهنگ %~% نه گل بر گل نهد نه سنگ بر سنگ

1 تو کز عبرت بدین افسانه مانی %~% چه پنداری مگر افسانه خوانی

2 درین افسانه شرطست اشک راندن %~% گلابی تلخ بر شیرین فشاندن

3 بحکم آنکه آن کم زندگانی %~% چو گل بر باد شد روز جوانی

4 سبک رو چون بت قبچاق من بود %~% گمان افتاد خود کافاق من بود

5 همایون پیکری نغز و خردمند %~% فرستاده به من دارای در بند

6 پرندش درع و از درع آهنین‌تر %~% قباش از پیرهن تنگ آستین‌تر

7 سران را گوش بر مالش نهاده %~% مرا در همسری بالش نهاده

8 چو ترکان گشته سوی کوچ محتاج %~% به ترکی داده رختم را به تارج

9 اگر شد ترکم از خرگه نهانی %~% خدایا ترک زادم را تو دانی

1 ببین ای هفت ساله قره‌العین %~% مقام خویشتن در قاب قوسین

2 منت پروردم و روزی خدا داد %~% نه بر تو نام من نام خدا باد

3 درین دور هلالی شاد می‌خند %~% که خندیدیم ماهم روزکی چند

4 چو بدر انجمن گردد هلاکت %~% بر افروزند انجم را جمالت

5 قلم درکش به حرفی کان هوائیست %~% علم برکش به علمی کان خدائیست

6 به ناموسی که گوید عقل نامی %~% زهی فرزانه فرزند نظامی

1 چنین گفت آن سخن پرداز شبخیز %~% کزان آمد خلل در کار پرویز

2 که از شبها شبی روشن چو مهتاب %~% جمال مصطفی را دید در خواب

3 خرامان گشته بر تازی سمندی %~% مسلسل کرده گیسو چون کمندی

4 به چربی گفت با او کای جوانمرد %~% ره اسلام گیر از کفر برگرد

5 جوابش داد تا ms255 بی‌سر نگردم %~% ازین آیین که دارم برنگردم

6 سوار تند از آنجا شد روانه %~% به تندی زد بر او یک تازیانه

7 ز خواب خوش چو خسرو اندر آمد %~% چو آتش دودی از مغزش بر آمد

8 سه ماه از ترسناکی بود بیمار %~% نخفتی هیچ شب ز اندوه و تیمار

9 یکی روز از خمار تلخ شد تیز %~% به خلوت گفت شیرین را که برخیز

10 بیا تا در جواهر خانه و گنج %~% ببینیم آنچه از خاطر برد رنج

11 ز عطر و جوهر و ابریشمینه %~% بسنجیم آنچه باشد از خزینه

12 وزان بیمایگان را مایه بخشیم %~% روان را زین روش پیرایه بخشیم

13 سوی گنجینه رفتند آن دو همرای %~% ندیدند از جواهر بر زمین جای

14 خریطه بر خریطه بسته زنجیر %~% ز خسرو تا به کیخسرو همی گیر

15 چهل خانه که او را گنج دان بود %~% یکی زان آشکارا ده نهان بود

16 به هر گنجینه‌ای یک یک رسیدند %~% متاعی را که ظاهر بود دیدند

17 دیگرها را بنسخت راز جستند %~% ز گنجوران کلیدش باز جستند

18 کلید و نسخه پیش آورد گنجور %~% زمین از بار گوهر گشت رنجور

19 چو شه گنجی که پنهان بود دیدش %~% همان با قفل هر گنجی کلیدش

20 کلیدی در میان دید از زر ناب %~% چو شمعی روشن از بس رونق و تاب

21 ز مردم باز جست آن گنج را در %~% که قفل آن کلیدش نیست در بر

22 نشان دادند و چون آگاه شد شاه %~% زمین را داد کندن بر نشانگاه

23 چو خاریدند خاک از سنگ خارا %~% پدید آمد یکی طاق آشکارا

24 درو در بسته صندوقی ز مرمر %~% بر آن صندوق سنگین قفلی از زر

25 به فرمان شه آن در بر گشادند %~% درون قفل را بیرون نهادند

26 طلسمی یافتند از سیم ساده %~% برو یکپاره لوح از زر نهاده

27 بر آن لوح زر از سیم سرشته ms256 %~% زر اندر سیم ترکیبی نوشته

28 طلب کردند پیری کان فرو خواند %~% شهنشه زان فرو خواندن فرو ماند

29 چو آن ترکیب را کردند خارش %~% گزارنده چنین کردش گزارش

30 که شاهی کاردشیر بابکان بود %~% بچستی پیشوای چابکان بود

31 ز راز انجم و گردون خبر داشت %~% در احکام فلک نیکو نظر داشت

32 ز هفت اختر چنین آورد بیرون %~% که در چندین قران از دور گردون

33 بدین پیکر پدید آید نشانی %~% در اقلیم عرب صاحب قرانی

34 سخن گوی و دلیر و خوب کردار %~% امین و راست عهد و راست گفتار

35 به معجز گوش مالد اختران را %~% بدین خاتم بود پیغمبران را

36 ز ملتها برآرد پادشائی %~% به شرع او رسد ملت خدائی

37 کسی را پادشاهی خویش باشد %~% که حکم شرع او در پیش باشد

38 بدو باید که دانا بگرود زود %~% که جنگ او زیان شد صلح او سود

39 چو شاهنشه در آن صورت نظر کرد %~% سیاست در دل و جانش اثر کرد

40 به عینه گفت کاین شکل جهان‌تاب %~% سواری بود کان شب دید در خواب

41 چنان در کالب جوشید جانش %~% که بیرون ریخت مغز از استخوانش

42 بپرسید از بریدان جهانگرد %~% که در گیتی که دیدست اینچنین مرد

43 همه گفتند کاین تمثال منظور %~% که دل را دیده بخشد دیده را نور

44 نماند جز بدان پیغمبر پاک %~% کزو در کعبه عنبر بوی شد خاک

45 محمد کایزد از خلقش گزید است %~% زبانش قفل عالم را کلید است

46 برون شد شاه از آن گنجینه دلتنگ %~% از آن گوهر فتاده بر سرش سنگ

47 چو شیرین دید شه را جوش در مغز %~% پریشان پیکرش زان پیکر نغز

48 به شه گفت ای به دانائی و رادی %~% طراز تاج و تخت کیقبادی

49 در این پیکر که پیش از ما نهفتند %~% سخن دانی که بیهوده نگفتند

50 به چندین سال پیش از ms257 ما بدین کار %~% رصد بستند و کردند این نمودار

51 چنین پیغمبری صاحب ولایت %~% کزو پیشینه کردند این ولایت

52 به خاصه حجتی دارد الهی %~% دهد بر دین او حجت گواهی

53 ره و رسمی چنین بازی نباشد %~% برو جای سرافرازی نباشد

54 اگر بر دین او رغبت کند شاه %~% نماند خار و خاشاکش درین راه

55 ز باد افراه ایزد رسته گردد %~% به اقبال ابد پیوسته گردد

56 برو نام نکو خواهی بماند %~% همان در نسل او شاهی بماند

57 به شیرین گفت خسرو راست گوئی %~% بدین حجت اثر پیداست گوئی

58 ولی ز آنجا که یزدان آفرید است %~% نیاکان مرا ملت پدید است

59 ره و رسم نیاکان چون گذارم %~% ز شاهان گذشته شرم دارم

60 دلم خواهد ولی بختم نسازد %~% نو آیین آنکه بخت او را نوازد

61 در آن دوران که دولت رام او بود %~% ز مشرق تا به مغرب نام او بود

62 رسول ما به حجت‌های قاهر %~% نبوت در جهان می‌کرد ظاهر

63 گهی می‌کرد مه را خرقه‌سازی %~% گهی مه کرد با مه خرقه‌بازی

64 گهی با سنگ خارا راز می‌گفت %~% گهی سنگش حکایت باز می‌گفت

65 شکوهش کوه را بنیاد می‌کند %~% بروت خاک را چون باد می‌کند

66 عطایش گنج را ناچیز می‌کرد %~% نسیمش گنج بخشی نیز می‌کرد

67 خلایق را ز دعوت جام می‌داد %~% بهر کشور صلای عام می‌داد

68 بفرمود از عطا عطری سرشتن %~% بنام هر کسی حرزی نوشتن

69 حبش را تازه کرد از خط جمالی %~% عجم را بر کشید از نقطه خالی

70 چو از نقش نجاشی باز پرداخت %~% به مهر نام خسرونامه‌ای ساخت

1 خداوندی که خلاق‌الوجود است %~% وجودش تا ابد فیاض جود است

2 قدیمی کاولش مطلع ندارد %~% حکیمی کاخرش مقطع ندارد

3 تصرف با صفاتش لب بدوزد %~% خرد گر دم زند حالی بسوزد

4 اگر هر زاهدی کاندر جهانست %~% به دوزخ در کشد حکمش روانست

5 ms258 و گر هر عاصیی کو هست غمناک %~% فرستد در بهشت از کیستش باک

6 خداوندیش را علت سبب نیست %~% ده و گیر از خداوندان عجب نیست

7 به یک پشه کشد پیل افسری را %~% به موری بر دهد پیغمبری را

8 ز سیمرغی برد قلاب کاری %~% دهد پروانه‌ای را قلب داری

9 سپاس او را کن ار صاحب سپاسی %~% شناسائی بس آن کو راشناسی

10 ز هریادی که بی او لب بگردان %~% ز هرچ آن نیست او مذهب بگردان

11 بهر دعوی که بنمائی اله اوست %~% بهر معنی که خواهی پادشاه اوست

12 ز قدرت در گذر قدرت قضا راست %~% تو فرمانرانی و فرمان خدا راست

13 خدائی ناید از مشتی پرستار %~% خدائی را خدا آمد سزاوار

14 تو ای عاجز که خسرو نام داری %~% و گر کیخسروی صد جام داری

15 چو مخلوقی نه آخر مرد خواهی %~% ز دست مرگ جان چون برد خواهی

16 که می‌داند که مشتی خاک محبوس %~% چه در سر دارد از نیرنگ و ناموس

17 اگر بی مرگ بودی پادشائی %~% بسا دعوی که رفتی در خدائی

18 مبین در خود که خود بین را بصر نیست %~% خدا بین شو که خود دیدن هنر نیست

19 ز خود بگذر که در قانون مقدار %~% حساب آفرینش هست بسیار

20 زمین از آفرینش هست گردی %~% وز او این ربع مسکون آبخوردی

21 عراق از ربع مسکون است بهری %~% وزان بهره مداین هست شهری

22 در آن شهر آدمی باشد بهر باب %~% توئی زان آدمی یک شخص در خواب

23 قیاسی باز گیر از راه بینش %~% حد و مقدار خود از آفرینش

24 ببین تا پیش تعظیم الهی %~% چه دارد آفرینش جز تباهی

25 به ترکیبی کز این سان پایمال است %~% خداوندی طلب کردن محال است

26 گواهی ده که عالم را خدائیست %~% نه بر جای و نه حاجتمند جائیست

27 خدائی کادمی را سروری داد %~% مرا بر ms259 آدمی پیغمبری داد

28 ز طبع آتش پرستیدن جدا کن %~% بهشت شرع بین دوزخ رها کن

29 چو طاووسان تماشا کن درین باغ %~% چو پروانه رها کن آتشین داغ

30 مجوسی را مجس پردود باشد %~% کسی کاتش کند نمرود باشد

31 در آتش مانده‌ای وین هست ناخوش %~% مسلمان شو مسلم گرد از آتش

32 چو نامه ختم شد صاحب نوردش %~% به عنوان محمد ختم کردش

33 به دست قاصدی جلد و سبک خیز %~% فرستاد آن وثیقت سوی پرویز

34 چو قاصد عرضه کرد آن نامه نو %~% بجوشید از سیاست خون خسرو

35 به هر حرفی کز آن منشور برخواند %~% چو افیون خورده مخمور درماند

36 ز تیزی گشت هر مویش سنانی %~% ز گرمی هر رگش آتش‌فشانی

37 چو عنوان گاه عالم تاب را دید %~% تو گفتی سگ گزیده آب را دید

38 خطی دید از سواد هیبت‌انگیز %~% نوشته کز محمد سوی پرویز

39 غرور پادشاهی بردش از راه %~% که گستاخی که یارد با چو من شاه

40 کرا زهره که با این احترامم %~% نویسد نام خود بالای نامم

41 رخ از سرخی چو آتشگاه خود کرد %~% ز خشم اندیشه بد کرد و بد کرد

42 درید آن نامه گردن شکن را %~% نه نامه بلکه نام خویشتن را

43 فرستاده چو دید آن خشمناکی %~% به رجعت پای خود را کرد خاکی

44 از آن آتش که آن دود تهی داد %~% چراغ آگهان را آگهی داد

45 ز گرمی آن چراغ گردن افراز %~% دعا را داد چون پروانه پرواز

46 عجم را زان دعا کسری برافتاد %~% کلاه از تارک کسری در افتاد

47 ز معجزهای شرع مصطفائی %~% بر او آشفته گشت آن پادشائی

48 سریرش را سپهر از زیر برداشت %~% پسر در کشتنش شمشیر برداشت

49 بر آمد ناگه از گردون طراقی %~% ز ایوانش فرو افتاد طاقی

50 پلی بر دجله ز آهن بود بسته %~% در آمد سیل و آن پل شد ms260 گسسته

51 پدید آمد سمومی آتش انگیز %~% نه گلگون ماند بر آخور نه شبدیز

52 تبه شد لشگرش در حرب ذیقار %~% عقابش را کبوتر زد به منقار

53 در آمد مردی از در چوب در دست %~% به خشم آن چون را بگرفت و بشکست

54 بدو گفتا من آن پولاد دستم %~% که دینت را بدین خواری شکستم

55 در آن دولت ز معجزهای مختار %~% بسی عبرت چنین آمد پدیدار

56 تو آن سنگین دلان را بین که دیدند %~% به تایید الهی نگرویدند

57 اگر چه شمع دین دودی ندارد %~% چو چشم اعمی بود سودی ندارد

58 هدایت چون بدینسان راند آیت %~% بدان ماندند محروم از عنایت

59 زهی پیغمبری کز بیم و امید %~% قلم راند بر افریدون و جمشید

60 زهی گردن کشی کز بیم تاجش %~% کشد هر گردنی طوق خراجش

61 زهی ترکی که میر هفت خیل است %~% ز ماهی تا به ماه او را طفیل است

62 زهی بدری که او در خاک خفته است %~% زمین تا آسمان نورش گرفته است

63 زهی سلطان سواری کافرینش %~% ز خاک او کشد طغرای بینش

64 زهی سر خیل سرهنگان اسرار %~% سخن را تا قیامت نوبتی دار

65 سحرگه پنج نوبت کوفت در خاک %~% شبانگه چار بالش زد بر افلاک

1 شبی رخ تافته زین دیر فانی %~% به خلوت در سرای ام هانی

2 رسیده جبرئیل از بیت معمور %~% براقی برق سیر آورده از نور

3 نگارین پیکری چون صورت باغ %~% سرش بکر از لکام و رانش از داغ

4 نه ابر از ابر نیسان درفشان تر %~% نه باد از باد بستان خوش عنان‌تر

5 چو دریائی ز گوهر کرده زینش %~% نگشته وهم کس زورق نشینش

6 قوی پشت و گران نعل و سبک خیز %~% بدیدن تیز بین و در شدن تیز

7 وشاق تنگ چشم هفت خرگاه %~% بد آن ختلی شده پیش شهنشاه

8 چو مرغی از مدینه بر پریده ms261 %~% به اقصی الغایت اقصی رسیده

9 نموده انبیا را قبله خویش %~% به تفضیل امانت رفته در پیش

10 چو کرده پیشوائی انبیا را %~% گرفته پیش راه کبریا را

11 برون رفته چو وهم تیزهوشان %~% ز خرگاه کبود سبز پوشان

12 ازین گردابه چون باد بهشتی %~% به ساحل گاه قطب آورده کشتی

13 فلک را قلب در عقرب دریده %~% اسد را دست بر جبهت کشیده

14 مجره که کشان پیش براقش %~% درخت خوشه جوجو ز اشتیاقش

15 کمان را استخوان بر گنج کرده %~% ترازو را سعادت سنج کرده

16 رحم بر مادران دهر بسته %~% ز حیض دختران نعش رسته

17 ز رفعت تاج داده مشتری را %~% ربوده ز آفتاب انگشتری را

18 به دفع نزلیان آسمان گیر %~% ز جعبه داده جوزا را یکی تیر

19 چو یوسف شربتی دردلو خورده %~% چو یونس وقفه‌ای در حوت کرده

20 ثریا در رکابش مانده مدهوش %~% به سرهنگی حمایل بسته بر دوش

21 به زیرش نسر طایر پر فشانده %~% وزو چون نسر واقع باز مانده

22 ز رنگ‌آمیزی ریحان آن باغ %~% نهاده چشم خود را مهر مازاغ

23 چو بیرون رفت از آن میدان خضرا %~% رکاب افشاند از صحرا به صحرا

24 بدان پرندگی طاوس اخضر %~% فکند از سرعتش هم بال و هم پر

25 چو جبریل از رکابش باز پس گشت %~% عنان بر زد ز میکائیل بگذشت

26 سرافیل آمد و بر پر نشاندش %~% به هودج خانه رفرف رساندش

27 ز رفرف بر رف طوبی علم زد %~% وز آنجا بر سر سدره قدم زد

28 جریده بر جریده نقش می‌خواند %~% بیابان در بیابان رخش می‌راند

29 چو بنوشت آسمان را فرش بر فرش %~% به استقبالش آمد تارک عرش

30 فرس بیرون جهان از کل کونین %~% علم زد بر سریر قاب قوسین

31 قدم برقع ز روی خویش برداشت %~% حجاب کاینات از پیش برداشت

32 جهت را جعد بر جبهت شکستند %~% مکان را نیز برقع ms262 باز بستند

33 محمد در مکان بی‌مکانی %~% پدید آمد نشان بی‌نشانی

34 کلام سرمدی بی‌نقل بشنید %~% خداوند جهان را بی‌جهت دید

35 به هر عضوی تنش رقصی در آورد %~% ز هر موئی دلش چشمی بر آورد

36 و زان دیدن که حیرت حاصلش بود %~% دلش در چشم و چشمش در دلش بود

37 خطاب آمد که‌ای مقصود درگاه %~% هر آن حاجت که مقصود است در خواه

38 سرای فضل بود از بخل خالی %~% برات گنج رحمت خواست حالی

39 گنه کاران امت را دعا کرد %~% خدایش جمله حاجت‌ها روا کرد

40 چو پوشید از کرامت خلعت خاص %~% بیامد باز پس با گنج اخلاص

41 گلی شد سرو قدری بود کامد %~% هلالی رفت و بدری بود کامد

42 خلایق را برات شادی آورد %~% ز دوزخ نامه آزادی آورد

43 ز ما بر جان چون او نازنینی %~% پیاپی باد هر دم آفرینی

1 نظامی هان و هان تا زنده باشی %~% چنان خواهم چنان کافکنده باشی

2 نه بینی در که دریاپرور آمد %~% از افتادن چگونه بر سر آمد

3 چو دانه گر بیفتی بر سر آیی %~% چو خوشه سر مکش کز پا درایی

4 مدارا کن که خوی چرخ تند است %~% به همت رو که پای عمر کند است

5 هوا مسموم شد با گرد می ساز %~% دوا معدوم شد با درد می ساز

6 طبیب روزگار افسون فروش است %~% چو زراقان ازان ده رنگ پوش است

7 گهی نیشی زند کاین نوش اعضاست %~% گه آرد ترشیی کاین دفع صفراست

8 علاج‌الرأس او انجیدن گوش %~% دم‌الاخوین او خون سیاوش

9 بدین مرهم جراحت بست نتوان %~% بدین دارو ز علت رست نتوان

10 چو طفل انگشت خود میمز در این مهد %~% ز خون خویش کن هم شیر و هم شهد

11 بگیر آیین خرسندی ز انجیر %~% که هم طفلست و هم پستان و هم شیر

12 بر این رقعه که شطرنج زیانست %~% کمینه ms263 بازیش بین‌الرخانست

13 دریغ آن شد که در نقش خطرناک %~% مقابل می‌شود رخ با رخ خاک

14 درین خیمه چه گردی بند بر پای %~% گلو را زین طنابی چند بگشای

15 برون کش پای ازین پاچیله تنگ %~% که کفش تنگ دارد پای را لنگ

16 قدم درنه که چون رفتی رسیدی %~% همان پندار کاین ده را ندیدی

17 اگر عیشی است صد تیمار با اوست %~% و گر برگ گلی صد خار با اوست

18 به تلخی و به ترشی شد جوانی %~% به صفرا و به سودا زندگانی

19 به وقت زندگی رنجور حالیم %~% که با گرگان وحشی در جوالیم

20 به وقت مرگ با صد داغ حرمان %~% ز گرگان رفت باید سوی کرمان

21 ز گرگان تا به کرمان راه کم نیست %~% ز ما تا مرگ موئی نیز هم نیست

22 سری داریم و آن سرهم شکسته %~% به حسرت بر سر زانو نشسته

23 سری کو هیبت جلاد بیند %~% صواب آن شد که بر زانو نشیند

24 ولایت بین که ما را کوچگاهست %~% ولایت نیست این زندان و چاهست

25 ز گرمائی چو آتش تاب گیریم %~% جگر درتری بر فاب گیریم

26 چو موئی برف ریزد پر بریزیم %~% همه در موی دام و دد گریزیم

27 بدین پا تا کجا شاید رسیدن %~% بدین پر تا کجا شاید پریدن

28 ستم کاری کنیم آنگه بهر کار %~% زهی مشتی ضعیفان ستمکار

29 کسی کو بر پر موری ستم کرد %~% هم از ماری قفای آن ستم خورد

30 به چشم خویش دیدم در گذرگاه %~% که زد بر جان موری مرغکی راه

31 هنوز از صید منقارش نپرداخت %~% که مرغی دیگر آمد کار او ساخت

32 چو بد کردی مباش ایمن ز آفات %~% که واجب شد طبیعت را مکافات

33 سپهر آیینه عدلست و شاید %~% که هرچ آن از تو بیند وا نماید

34 منادی شد جهان را هر که بد کرد %~% نه با ms264 جان کسی با جان خود کرد

35 مگر نشنیدی از فراش این راه %~% که هر کو چاه کند افتاد در چاه

36 سرای آفرینش سرسری نیست %~% زمین و آسمان بی‌داوری نیست

37 هران سنگی که دریائی و کانیست %~% در او دری و یاقوتی نهانیست

38 چو عیسی هر که درد توتیائی %~% ز هر بیخی کند دارو گیائی

39 چو ما را چشم عبرت بین تباهست %~% کجا دانیم کاین گل یا گیاهست

40 گرفتم خود که عطار وجودی %~% تو نیز آخر بسوزی گر چه عودی

41 و گر خود علم جالینوس دانی %~% چو مرگ آمد به جالینوس مانی

42 چو عاجز وار باید عاقبت مرد %~% چه افلاطون یونانی چه آن کرد

43 همان به کاین نصیحت یاد گیریم %~% که پیش از مرگ یک نوبت بمیریم

44 ز محنت رست هر کو چشم دربست %~% بدین تدبیر طوطی از قفس رست

45 اگر با این کهن گرگ خشن پوست %~% به صد سوگند چون یوسف شوی دوست

46 لبادت را چنان بر گاو بندد %~% که چشمی گرید و چشمیت خندد

47 چه پنداری کز اینسان هفتخوانی %~% بود موقوف خونی و استخوانی

48 بدین قاروره تا چند آبریزی %~% بدین غربال تا کی خاک بیزی

49 نخواهد ماند آخر جاودانه %~% در این نه مطبخ این یک چارخانه

50 چو وقت آید که وقت آید به آخر %~% نهانیها کنند از پرده ظاهر

51 نه بینی گرد ازین دوران که بینی %~% جز آن قالب که در قلبش نشینی

52 ازین جا توشه بر کانجا علف نیست %~% در اینجا جو که آنجا جز صدف نیست

53 درین مشکین صدفهای نهانی %~% بسا درها که بینی ارمغانی

54 نو آیین پرده‌ای بینی دلاویز %~% نوای او نوازشهای نو خیز

55 کهن کاران سخن پاکیزه گفتند %~% سخن بگذار مروارید سفتند

56 سخنهای کهن زالی مطراست %~% و گر زال زر است انگار عنقاست

57 درنگ روزگار و گونه گرد %~% کند رخسار مروارید را زرد ms265

58 نگویم زر پیشین نو نیرزد %~% چو دقیانوس گفتی جو نیرزد

59 گذشت از پانصد و هفتاد شش سال %~% نزد بر خط خوبان کس چنین خال

60 چو دانستم که دارد هر دیاری %~% ز مهر من عروسی در کناری

61 طلسم خویش را از هم گسستم %~% بهر بیتی نشانی باز بستم

62 بدان تا هر که دارد دیدنم دوست %~% ببیند مغز جانم را در این پوست

63 اگر من جان محجوبم تن اینست %~% و گر یوسف شدم پیراهن اینست

64 عروسی را که فروش گل نپوشد %~% اگر پوشد ز چشم از دل نپوشد

65 همه پوشیده‌ای با ماست ظاهر %~% چو گفتی خضر خضر آنجاست حاضر

66 نظامی نیز کاین منظومه خوانی %~% حضورش در سخن یابی عیانی

67 نهان کی باشد از تو جلوه‌سازی %~% که در هر بیت گوید با تو رازی

68 پس از صد سال اگر گوئی کجا او %~% زهر بیتی ندا خیزد که‌ها او

69 چو کرم قز شدم از کرده خویش %~% به ریشم بخشم ار برگی کنم ریش

70 حرامم باد اگر آبی خورم خام %~% حلالی بر نیارم پخته از کام

71 نخسبم شب که گنجی بر نسنجم %~% دری بی‌قفل دارد کان کنجم

72 زمین اصلیم در بردن رنج %~% که از یک جو پدید آرم بسی گنج

73 ز دانه گر خورم مشتی به آغاز %~% دهم وقت درودن خرمنی باز

74 بران خاکی هزاران آفرین بیش %~% که مشتی جو خورد گنجی کند پیش

75 کسی کو بر نظامی می‌برد رشک %~% نفس بی‌آه بیند دیده بی‌اشک

76 بیا گو شب ببین کان کندنم را %~% نه کان کندن ببین جان کندنم را

77 بهر در کز دهن خواهم برآورد %~% زنم پهلو به پهلو چند ناورد

78 به صد گرمی بسوزانم دماغی %~% به دست آرم به شب‌ها شب چراغی

79 فرستم تا ترازو دار شاهان %~% جوی چندم فرستد عذرخواهان

80 خدایا حرف گیران در کمینند %~% حصاری ده که حرفم را ms266 نه بینند

81 سخن بی‌حرف نیک و بد نباشد %~% همه کس نیک خواهد خود نباشد

82 ولی آن کز معانی با نصیبست %~% بداند کاین سخن طرزی غریبست

83 اگر شیری غریبان را میفکن %~% غریبان را سگان باشند دشمن

84 بسا منکر که آمد تیغ در مشت %~% مرا زد تیغ و شمع خویش را کشت

85 بسا گویا که با من گشت خاموش %~% درازیش از زبان آمد سوی گوش

86 چو عیسی بر دو زانو پیش بنشست %~% خری با چارپا آمد فرادست

87 چه باک از طعنه خاکی و آبی %~% چو دارم درع زرین آفتابی

88 گر از من کوکبی شمعی برافروخت %~% کس از من آفتابی در نیاموخت

89 که گر در راه خود یک ذره دیدم %~% به صد دستش علم بالا کشیدم

90 و گر سنگی دهن در کاس من زد %~% دری شد چون که در الماس من زد

91 تحمل بین که بینم هندوی خویش %~% چو ترکانش جنیبت می‌کشم پیش

92 گه آن بی‌پرده را موزون کنم ساز %~% گه این گنجشک راگویم زهی باز

93 ز هر زاغی بجز چشمی نجویم %~% به هر زیفی جز احسنتی نگویم

94 به گوشی جام تلخیها کنم نوش %~% به دیگر گوش دارم حلقه در گوش

95 نگهدارم به چندین اوستادی %~% چراغی را درین طوفان بادی

96 ز هر کشور که برخیزد چراغی %~% دهندش روغنی از هر ایاغی

97 ور اینجا عنبرین شمعی دهد نور %~% ز باد سردش افشانند کافور

98 بشکر زهر می باید چشیدن %~% پس هر نکته دشنامی شنیدن

99 من ازدامن چو دریا ریخته در %~% گریبانم ز سنگ طعنه‌ها پر

100 کلوخ انداخته چون خشت در آب %~% کلوخ اندازیی ناکرده دریاب

101 دهان خلق شیرین از زبانم %~% چو زهر قاتل از تلخی دهانم

102 چو گاوی در خراس افکنده پویان %~% همه ره دانه ریز و دانه جویان

103 چو برقی کو نماید خنده خوش %~% غریق آب و می‌سوزد در آتش

104 ms267 نه گنجی ای دل از ماران چه نالی %~% که از ماران نباشد گنج خالی

105 چو طاوس بهشت آید پدیدار %~% بجای حلقه دربانی کند مار

106 بدین طاوس ماران مهره باشند %~% که طاوسان و ماران خواجه تاشند

107 نگاری اکدشست این نقش دمساز %~% پدر هندو و مادر ترک طناز

108 مسی پوشیده زیر کیمیائی %~% غلط گفتم که گنجی و اژدهائی

109 دری در ژرف دریائی نهاده %~% چراغی بر چلیپائی نهاده

110 تو در بردار و دریا را رها کن %~% چراغ از قبله ترسا جدا کن

111 مبین کاتشگهی را رهنمونست %~% عبارت بین که طلق اندود خونست

112 عروسی بکر بین با تخت و با تاج %~% سرو بن بسته در توحید و معراج

1 چو داد اندیشه جادو دماغم %~% ز چشم افسای این لعبت فراغم

2 ز هر عقلی مبارک بادم آمد %~% طریق العقل واحد یادم آمد

3 شکایت گونه‌ای می‌کردم از بخت %~% که در بازو کمانی داشتم سخت

4 بسی تیر از کمان افکنده بودم %~% نشد بر هیچ کاغذ کازمودم

5 شکایت چون برانگیزد خروشی %~% نماند بی‌بها گوهر فروشی

6 چنین مهدی که ماهش در نقابست %~% ز مه بگذر سخن در آفتابست

7 خریدندش به چندان دلپسندی %~% رساندندش به چرخ از سربلندی

8 پذیرفتند چندان ملک و مالم %~% که باور کردنش آمد محالم

9 بسی چینی نورد نابریده %~% بجز مشک از هوا گردی ندیده

10 همان ختلی خرام خسروانی %~% سر افسار زر و طوق کیانی

11 به شریفم حدیث از گنج می‌رفت %~% غلام از ده کنیز از پنج می‌رفت

12 پذیرشها نگر در کار چون ماند %~% ستورم چون سقط شد بار چون ماند

13 پذیرنده چگونه رخت برداشت %~% زمین کشته را ندروده بگذاشت

14 بدین افسوس می خوردم دریغی %~% ز دم بر خویشتن چون شمع تیغی

15 که ناگه پیکی آمد نامه در دست %~% به تعجیلم درودی داد و بنشست

16 که سی روزه سفر کن کاینک از راه %~% به ms268 سی فرسنگی آمد موکب شاه

17 ترا خواهد که بیند روزکی چند %~% کلید خویش را مگذار در بند

18 مثالم داد کاین توقیع شاهست %~% همه شحنه همه تعویذ را هست

19 مثال شاه را بر سر نهادم %~% سه جا بوسیدم و سر بر گشادم

20 فرو خواندم مر آن فرمان به فرهنگ %~% کلیدم ز آهن آمد آهن از سنگ

21 به عزم خدمت شه جستم از جای %~% در آوردم به پشت بارگی پای

22 برون راندم سوی صحرا شتابان %~% گرفته رقص در کوه و بیابان

23 ز گوران تک ربودم در دویدن %~% گرو بردم ز مرغان در پریدن

24 ز رقص ره نمی‌شد طبع سیرم %~% ز من رقاص‌تر مرکب بزیرم

25 همه ره سجده می‌بردم قلم‌وار %~% به تارک راه می‌رفتم چو پرگار

26 به هر منزل کزان ره می‌بردم %~% دعای دولت شه می‌شنیدم

27 بهر چشمه که آبی تازه خوردم %~% بشکر شه دعائی تازه کردم

28 نسیم دولت از هر کوه ورودی %~% ز لطف شاه می‌دادم درودی

29 ز مشگین بوی آن حضرت بهرگام %~% زمین در زیر من چون عنبر خام

30 چو بر خود رنج ره کوتاه کردم %~% زمین بوس بساط شاه کردم

31 درون شد قاصد و شه را خبر کرد %~% که چشمه بر لب دریا گذر کرد

32 برون آمد ز درگه حاجب خاص %~% ز دریا داد گوهرها به غواص

33 مرا در بزمگاه شاه بردند %~% عطارد را به برج ماه بردند

34 نشسته شاه چون تابنده خورشید %~% به تاج کیقباد و تخت جمشید

35 زمین بوسش فلک را تشنه کرده %~% مه از سرهنگ پاسش دشنه خورده

36 شکوه تاجش از فر جهانگیر %~% فکنده قیروان را جامه در قیر

37 طرف‌داران ز سقسین تا سمرقند %~% به نوبتگاه درگاهش کمربند

38 درش بر حمل کشورها گشاده %~% همه در حمل بر حمل ایستاده

39 به دریا ماند موج نیل رنگش %~% که در دل بود هم در هم نهنگش

40 ms269 سر تاج قزلشاه از سر تخت %~% نهاده تاج دولت بر سر بخت

41 بهشتی بزمش از بزم بهشتی %~% ز حوضکهای می پر کرده کشتی

42 کف رادش به هر کس داده بهری %~% گهی شهری و گاهی حمل شهری

43 ز تیغ تنگ چشمان حصاری %~% قدر خان را در آن در تنگباری

44 خروش ارغنون و ناله چنگ %~% رسانیده به چرخ زهره آهنگ

45 به ریشم زن نواها بر کشیده %~% بریشم پوش پیراهن دریده

46 نواها مختلف در پرده‌سازی %~% نوازش متفق در جان نوازی

47 غزلهای نظامی را غزالان %~% زده بر زخمهای چنگ نالان

48 گرفته ساقیان می بر کف دست %~% شهنشه خورده می بدخواه شه مست

49 چو دادندش خبر کامد نظامی %~% فزودش شادیی بر شادکامی

50 شکوه زهد من بر من نگهداشت %~% نه زان پشمی که زاهد در کله داشت

51 بفرمود از میان می بر گرفتن %~% مدارای مرا پی بر گرفتن

52 به خدمت ساقیان را داشت در بند %~% به سجده مطربان را کرد خرسند

53 اشارت کرد کاین یک روز تا شام %~% نظامی را شویم از رود و از جام

54 نوای نظم او خوشتر ز رود است %~% سراسر قولهای او سرود است

55 چو خضر آمد ز باده سر بتابیم %~% که آب زندگی با خضر یابیم

56 پس آنکه حاجب خاص آمد و گفت %~% درای ای طاق با هر دانشی جفت

57 درون رفتم تنی لرزنده چون بید %~% چو ذره کو گراید سوی خورشید

58 سر خود همچنان بر گردن خویش %~% سرافکنده فکنده هر دو در پیش

59 بدان تا بوسم او را چون زمین پای %~% چو دیدم آسمان برخاست از جای

60 گرفتم در کنار از دل نوازی %~% به موری چون سلیمان کرد بازی

61 من از تمکین او جوشی گرفتم %~% دو عالم را در آغوشی گرفتم

62 چو بر پای ایستادم گفت بنشین %~% به سوگندم نشاند این منزلت بین

63 قیام خدمتش را نقش ms270 بستم %~% چو گفت اقبال او بنشین نشستم

64 سخن گفتم چو دولت وقت می‌دید %~% سخنهائی که دولت می‌پسندید

65 از آن بذله که رضوانش پسندد %~% زبانی گر به گوش آرد بخندد

66 نصیحتها که شاهان را بشاید %~% وصیتها کز او درها گشاید

67 بسی پالودهای زعفرانی %~% به شکر خندشان دادم نهانی

68 گهی چون ابرشان گریه گشادم %~% گهی چو گل نشاط خنده دادم

69 چنان گفتم که شاه احسنت می‌گفت %~% خرد بیدار می‌شد جهل می‌خفت

70 سماعم ساقیان را کرده مدهوش %~% مغنی را شه دستان فراموش

71 در آمد راوی و بر خواند چون در %~% ثنائی کان بساز از گنج شد پر

72 حدیثم را چو خسرو گوش می‌کرد %~% ز شیرینی دهن پر نوش می‌کرد

73 حکایت چون به شیرینی در آمد %~% حدیث خسرو و شیرین بر آمد

74 شهنشه دست بر دوشم نهاده %~% ز تحسین حلقه در گوشم نهاده

75 شکر ریزان همی کرد از عنایت %~% حدیث خسرو و شیرین حکایت

76 که گوهربند بنیادی نهادی %~% در آن صنعت سخن را داد دادی

77 گزارشهای بی‌اندازه کردی %~% بدان تاریخ ما را تازه کردی

78 نه گل دارد بدین تری هوائی %~% نه بلبل زین نوآئین تر نوائی

79 گشاده خواندن او بیت بر بیت %~% رگ مفاوج را چون روغن زیت

80 ز طلق اندودگی کامد حریرش %~% هم آتش دایه شد هم ز مهریرش

81 چه حلوا کرده‌ای در جوش این جیش %~% که هر کو می‌خورد می‌گوید العیش

82 در آن پالوده پالوده چون شیر %~% ز شیرینی نکردی هیچ تقصیر

83 عروسی را بدان شیرین سواری %~% که بودش برقع شیرین عماری

84 چو بر دندان ما کردی حلالش %~% چه دندان مزد شد با زلف و خالش

85 ترا هم بر من و هم بر برادر %~% معاشی فرض شد چون شیر مادر

86 برادر کو شهنشاه جهان بود %~% جهان را هم ملک هم پهلوان بود

87 بدان نامه که بردی سالها رنج ms271 %~% چه دادت دست مزد از گوهر و گنج

88 شنیدم قرعه‌ای زد بر خلاصت %~% دو پاره ده نوشت از ملک خاصت

89 چه گوئی آن دهت دادند یا نه %~% مثال ده فرستادند یانه

90 چو دانستم که خواهد فیض دریا %~% که گردد کار بازرگان مهیا

91 همان خاک خراب آباد گردد %~% به بند افتاده‌ای آزاد گردد

92 دعای تازه‌ای خواندم چو بختش %~% به گوهر بر گرفتم پای تختش

93 چو بر خواندم دعای دولت شاه %~% ز بازیهای چرخش کردم آگاه

94 که من یاقوت این تاج مکلل %~% نه از بهر بها بر بستم اول

95 دری دیدم به کیوان بر کشیده %~% به بی‌مثلی جهان مثلش ندیده

96 برو نقشی نوشتم تا بماند %~% دهد بر من در ودی آنکه خواند

97 مرا مقصود ازین شیرین فسانه %~% دعای خسروان آمد بهانه

98 چو شکر خسرو آمد بر زبانم %~% فسون شکر و شیرین چه خوانم

99 بلی شاه سعید از خاص خویشم %~% پذیرفت آنچه فرمودی ز پیشم

100 چو بحر عمر او کشتی روان کرد %~% مرا نه جمله عالم را زیان کرد

101 ولی چون هست شاهی چون تو بر جای %~% همان شهزادگان کشور آرای

102 از آن پذرفتهای رغبت‌انگیز %~% دگرباره شود بازار من تیز

103 پذیرفت آن دعا و حمد را شاه %~% به اخلاصی که بود از دل بدو راه

104 چو خو با حمد و با اخلاص من کرد %~% ده حدونیان را خص من کرد

105 به مملوکی خطی دادم مسلسل %~% به توقیع قزلشاهی مسجل

106 که شد بخشیده این ده بر تمامی %~% ز ما برزاد برزاد نظامی

107 به ملک طلق دادم بی‌غرامت %~% به طلقی ملک او شد تا قیامت

108 کسی کاین راستی را نیست باور %~% منش خصم و خدایش باد داور

109 اگر طعنی زند بر وی خسیسی %~% بجز وحشت مباد او را انیسی

110 به لعنت باد تا باشد زمانه %~% تبارش تیر لعنت را نشانه

111 چو ms272 کار افتاده‌ای را کار شد راست %~% در گنجینه بگشاد و براراست

112 درونم را به تأیید الهی %~% برونم را به خلعت‌های شاهی

113 چو از تشریف خود منشوریم داد %~% به طاعت گاه خود دستوریم داد

114 شدم نزدیک شه با بخت مسعود %~% وزو باز آمدم با تخت محمود

115 چنان رفتم که سوی کعبه حجاج %~% چنان باز آمدم کاحمد ز معراج

116 شنیدم حاسدی زانها که دانی %~% که دزد کیسه بر باشد نهانی

117 به یوسف صورتی گرگی همی زاد %~% به لوزینه درون الماس می‌داد

118 که‌ای گیتی نگشته حق شناست %~% ز بهر چیست چندینی سپاست

119 عروسی کاسمان بوسید پایش %~% دهی ویرانه باشد رو نمایش

120 دهی و آنگه چه ده چون کوره تنگ %~% که باشد طول و عرضش نیم فرسنگ

121 ندارد دخل و خرجش کیسه‌پرداز %~% سوادش نیم کار ملک ابخاز

122 چنین دادم جواب حاسد خویش %~% که نعمت خواره را کفران میندیش

123 چرا می‌باید ای سالوک نقاب %~% در آن ویرانه افتادن چو مهتاب

124 بحمد من نگر حمدونیان چیست %~% که یک حمد اینچنین به کانچنان بیست

125 اگر بینی در آن ده کار و کشتی %~% مرا در هر سخن بینی بهشتی

126 گر او دارد ز دانه خوشه پر %~% من آرم خوشه خوشه دانه در

127 گر او را ز ابر فیض آب فراتست %~% مرا در فیض لب آب حیاتست

128 گر او را بیشه‌ای با استواریست %~% مرا صد بیشه از عود قماریست

129 سپاس من نه از وجه منالست %~% بدان وجهست کاین وجهی حلالست

130 و گر دارد خرابی سوی او راه %~% خراب آباد کن بس دولت شاه

131 ز خرواری صدف یک دانه در به %~% زلال اندک از طوفان پر به

132 نه این ده شاه عالم رای آن داشت %~% که ده بخشد چو خدمت جای آن داشت

133 ولی چون ملک خرسندیم را دید %~% ولایت در خور خواهنده بخشید

134 چو من خرسندم ms273 و بخشنده خشنود %~% تو نقد بوالفضولی خرج کن زود

1 چه می‌گفتم سخن محمل کجا راند %~% کجا می‌رفتم و رختم کجا ماند

2 به سلطانی چو شه نوبت فرو کوفت %~% غبار فتنه از گیتی فرو روفت

3 شکوهش پنج نوبت بر فلک برد %~% نفاذش کرد هفت اقلیم را خرد

4 خروش طبل وی گفتی دو میل است %~% که می‌دانست کان طبل رحیل است

5 نفیر کوس گفتی تا دو ماهست %~% که را در دل که شه در کوچگاهست

6 بران اورنگش آرام اندکی بود %~% چو برقش زادن و مردن یکی بود

7 بری ناخورده از باغ جوانی %~% چو ذوالقرنین از آب زندگانی

8 شهادت یافت از زخم بداندیش %~% که باداش آن جهان پاداش ازین بیش

9 سه پایه بر فلک زد زین خرابی %~% گذشت از پایه خاکی و آبی

10 گر آن دریا شد این درها بجایند %~% که بر ما بیش از آن درها گشایند

11 گر او را سوی گوهر گرم شد پای %~% نسب‌داران گوهر باد بر جای

12 گر او را فیض رحمت گشت ساقی %~% جهان بر وارثانش باد باقی

13 گر او را خاک داد از تخته‌بندی %~% مباد این تخت گیران را گزندی

14 گر او بی‌تاج شد تاجش رضاباد %~% سر این تاج‌داران را بقا باد

15 خصوص آن وارث اعمار شاهان %~% نظرگاه دعای نیک خواهان

16 موید نصره‌الدین کافرینش %~% ز نام او پذیرد نور بینش

17 پناه خسروان اعظم اتابک %~% فریدون‌وار بر علم مبارک

18 ابوبکر محمد کز سر داد %~% ابوبکر و محمد را کند شاد

19 به شاهی تاج بخش تاج‌داران %~% به دولت یادگار شهریاران

20 به دانائیش هفت اختر شکرخند %~% بمولائیش نه گردون کمربند

21 ستاره پایه تخت بلندش %~% فلک را بوسه گه سم سمندش

22 سریرش باد در کشور گشائی %~% وثیقت نامه کشور خدائی

23 جهان را تا ابد شاه جهان باد %~% بر آنچ امید دارد کامران باد

24 سعادت یار او در ms274 کامرانی %~% مساعد با سعادت زندگانی

25 سخن را بر سعادت ختم کردم %~% ورق کاینجا رساندم در نوردم

26 خدایا هر چه رفت از سهوکاری %~% بیامرز از کرم کامرزگاری

27 روانش باد جفت شادکامی %~% که گوید باد رحمت بر نظامی

خسرو أو شيرين

خسرو أو شيرين

نبذة عن الكتاب

الفهرس