![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0198.png)

تعلیقات و توضیحات

در عهد خانی قزان سلطان خان که در 733 سه سال قبل از فوت سلطان ابوسعید بهادرخان به

~~گرسی خانی اولوس چغتای رسید چون او مردی ظلم پیشه و سفاک بود امیری از اعاظم طایفهآ یر

~~لاس به نام امیر قزغن به دستیاری جمعی از اشراف اولوس جغتای بر خان متبوع خود یاغی شد

~~و قزان سلطان در سال 746 به سرکوبی یاغیان شتافت و ابتدا غالب گردید ولی امیر قزغن پس از

~~اندک مدتی از شکستگی حال سپاهیان قزان سلطان اطلاع یافته بر سر ایشان تاخت و قزان را در

~~همان سال 746 به قتل آورد ( ظهور تیمور، ص 17).

راشد یا الراشد بالله سی امین خلیفهآ عباسی پسر و جانشین مستوشد. پدرش در حیات خود ms134

~~او را ولیعهد خویش کرد. وی در 529 بعد از پدر به نام الراشد بالله به خلافت نشست، اما با

~~سلطان مسعود سلجوقی کارش به نزاع کشید. در این میان داود بن محمود سلجوقی که مدعی

~~مسعود بود با عمادالدین زنگی به یاری خلیفه به جانب بغداد آمدند اما نتوانستند مانع پیشرفت

~~مسعود شوند. مسعود بعداد را محاصره کرد، داود به آذربایجان بازگشت و عمادالدین زنگی نیز با

~~خلیقه به موصل گریخت. سلطان مسعوه به بغداد درآمد و راشد را خلم کرد و عمویش به نام

~~مقتفی را به خلافت نشاند. راشد آواره شد و در حال قرار نزدیک اصفهان به «ست فدائیان

~~اسماعیلی به قتل رسید ( دائرة المعارف فارسی).

رافع بن هرثمه (م 283 ه. ق) از سرداران عرب در خراسان و در دستگاه آل طاهر بود. بعد از

~~فتح نیشایور به دست یعقوب لیث بدو پیوست و چندی بعد او را ترک گفت و به احمد بن

~~عبدالله خجستانی پوست. در 271 که خلیفه عمرولیث را از ولایت خراسان معزول نمود و آن

~~را به محمد پن طاهر طاهری داد او رافع را نایب خویش کرد. رافع یک چند طبرستان را محاصره

~~نزرد و عاقبت آن را در سال 277 گوفت اما چندی بعد که خلیفه با عمرولیث به رضا آمد و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0199.png)

~~خراسان باز بدو داد رافع در ری زیست لشکری جمع آورد و با عمرولیث به جنگ پرداخت اما

~~شکست خورد و در حین فرار یه خوارزم کشته شد ( دائرةالمعارف فارسی).

وادی سلیط موضعی است در اندلس که در آنجا نبرد بزرگی بین سلطان محمد بن

~~عبدالرحمن امیر اموی اندلس و دشمنانش درگرفت و آن از جنگهای مهم بی سابقهآ اندلس بوده

~~است (لغت نامهآ دهخدا).

بوران یا پوران دختر حسن بن سهل و زوجهآ مأمون خلیفهآ عباسی است (دائرة المعارف

~~فارسی ولغت نامهآ دهخدا).

تصرین شیث ( در حهیب السیر : شعیب) عقیلی از متعصبان عرب ms135 است. وی در ولایت

~~کیسوم در شمال حلب اقامت داشت و چون هارون الرشید درگذشت و بین امین و مأمون نزاع

~~برخاست و امین کشته شد نصر از بیعت با مأمون سرباز زد و در کیسوم قیام کرد و بر بلاد مجاور

~~خود استیلا یافت و گروه کثیری از اعراب پر او جمع آمدند و از رود فرات گذشته به طرف مشرق

~~پیش رفت. وی نه به آل علی ارادتی داشت و نه مایل به بیعت با امویان بود و ته به عباسیان

~~تسلیم می شد مأمون به سال 206 هجری قمری عبدالله بن طاهر را به سرکربی تصر فرستاد و

~~عبدالله وی را در کیسوم محاصره و سرانجام اسیرش کرد و در سال 210 به بغداد نزد مأمون

~~فرستاد. از این سال به بعد دیگر از سرگذشت وی خبری در دست نیست (لغتنامهآ دهخدا).

فضل بن سبهل ذوالریاستین (م 202 ه. ق) وزیر مأمون خلیقهآ عباسی. در سرخس به دنیا

~~آمد و گویند در سال 190 به دست مأمون اسلام آورد. فضل تمایل به تشیع داشته. از آنجا که هم

~~کار سپاه را به عهده داشت و هم کار وزارت را، به ذوالریاستین ملقب شد. فضل از وزیران با

~~کقایت عصر عیاسی بود و چون مأمون از جانب او احساس خطر میکرد و هراس داشت دستور

~~داد او را در حمام سرخس غافلگیر کردند و کشتند (دائرة المعارف فارسی).

طوفان نوح: دربارهآ طوفان بزرگ بین التهرین که همان طوفان نوح است روایات مختلفی یه

~~زبان آکادی، سومری و یونانی در دست است. طی حفریاتی که در شهر باستانی «اوره در سال

~~19220 انجام شد باستان شناسان به یک طبقه خاک رس نرم به ضخامت دو متر ونیم رسیدند که

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0200.png)

~~بر اثر رسوب و ته نشین به وچود آمدهاست. به عقیدهآ استاد «وولی» این قشر عظیم بر اثر طغیان

~~یسیار بزرگی است که به نظر میرسد همان طوفان ms136 معروف نوح باشد.

کیومرت در اوستابه صورت 9ayenarat8n 1 گیومرتن» و در پهلوی 82yomnard» گیومرده به

~~معنای زندگی میرنده آمده است. در روایات دینی کیومرث نخستین انسان است که ششمین

~~مخلوق مادی هرمزد محسوب میشود. با تازش اهریمن و کشتن کیومرث، پس از چهل سال از

~~تطفهآ کیومرث « مشی » و «مشیانه» یعنی آدم وحوای دین مزدیستا به وجود میآید. در اوستا

~~کیومرث نخستین کسی است که فرمان اهورامزدا را اطاعت میکند. همچنین در اوستا اغلب از

~~کیو مرث با صفت نیکوکار یاد شده است. در شاهنامه، کیومرث دارای پسری به تام سیامک بوده

~~که به دست دیوان کشته میشود.

طهمورث در اوستا به صورت nadlق1 تخمه اوروپی* به ممنای روباه تیزپا آمده

~~است. در همان کتاب وبی جانشین هوشنگ است. ثیرویش آن قدر است که موفق میشود بر

~~تمامی دیوان و جادوان چیره گردد. طهمورث سی سال بر ایرانشهر سلطنت میکند و در این

~~مدت اهریمن را به صورت اسبی در آورده با او په سیر و سیاحت در جهان میپردازد. اهریمن با

~~فریب همسر طهمورت به نقطه ضعف پادشاه پی میبرد و بر فراز البرز کوه او را از اسب فرو

~~میاندازد. شاهنامه، رشتن پشم، آموزش بریدن و دو ختن جامهآ انسان، اهلی کردن چهارپایان و

~~پرندگان شکاری و آموختن خط را به او نسبت میدهد.

جمشید یک شتصیت بسیار قدیمی هند و ایراتی است. وی در اوستا دارای سه پقره» است

~~اما به علت کبر و غرور هر سه فره از او جدا میشود. در شاهنامه جم پادشاهی مقتدر است که

~~دیو و مرغ و پری به فرمان اویند. او بافتن، رشتن و قالی بافی را به مردم آموزش میدهد.

~~تقسیمات جامعه برای طیقات ایرانی اول بار به دست جمشید انجام میشود. جمشید در

~~شاهنامه نیز دچار غرور میشود، فره از او جدا میگردد و سپس توسط ضحاک کشته میشود.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0201.png)

~~انسانی است به نام ضحاک که ms137 بر روی دو کتفش دو مار وجود دارد. در شامنامه ضحاک، عرب

~~است و پدرش مرداس نام دارد. اهریمن در چند نوبت این شاهزاده را به طمع رسیدن به شاهی

~~می فریید و در نتیجه ضحاک در شاهنامه در حالی که اهریمن به صورت خوالیگر (آشیز) ظاهر

~~می شود اولین گوشتخوار است و باز چون با قریب اهریمن، پدر را میکشد اولین «پدرکش»

~~شاهنامه است.

قریدون در اوستا ( ثراتونه) و در پهلوی 22don( فردون) و در فارسی نو به صورت قریدون

~~است. معنای این واژه دقبقأ مشخص نیست. شاید به معنای سومین قرد باشد. پدر فریدون در

~~اوستا « آثویه » نام دارد که در شاهنامه به « آبتین * تبدیل شدهاست. قریدون در شاهنامه پس از

~~جمشید یزرگرین پادشاه ایران است که پس از کشته شدن پدرش آیتین به دست ضحاک و خواب

~~دیدن ضحاک به البرز کوه رفته در آنجا مخقیانه زندگی میکند و نهایتا با شروع خیزش کاوهآ

~~آهنگر، فریدون به عنوان پادشاه انتخاب شده ضحاک را در بند کرده در کوه دماوند به زنجیر

~~مییندد تا در روز تن پسین ( آخرالزمان) چنآن که مقدر است گرشاسب، کشندهآ ضحاک باشد.

منوچهر در اوستا» متوش چیثره « و در پهلوی « منوش چهر» و در فارسی جدید «منوچهره

~~است. در اوستا در فروردینیشت از متوچهر و خاندان او نامی برده شدهاست. جنگ ایوانیان با

~~تورانیان در متون پهلوی از زمان منوچهر آغاز میشود اما در شاهنامه با اینکه عهد پهلوی از زمان

~~منوچهر است جتگ با افراسیاب از زمان سلطنت پسرش نوذر آغاز میگردد. در شاهنامه پدر

~~منوچهر « پشتگ» برادرزادهآ فریدون و مادرش توهآ ایرج است. منوچهر خواهان گرقتن انتقام خون

~~پدر است و نهایتا با کشتن سلم و تور انتقام خود را میگیرد

نام توذر در اوستا نیامده است اما خاندان نودریان در اوستا معروف است. در شاهتامه نودر

~~پسر منو پهر پش ر چز به تخت شاهی میتشیند و هفت سال حکومت ms138 میکند. نوذر پادشاه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0202.png)

~~جدید به صورت افراسیاب به معنی شخص هراسناک میباشد. در اوستا و متون پهلوی

~~افراسیاب دارای قصری زیر زمینی با تجهیزات کامل بودهاست. وی در قصر خود برای په دست

~~آوردن عمر جاودان به چستجوی فره برخاست و حتی برای ایزد ناهید نیز قربانی کرد اما نه

~~قربانیش قبول شد و نه در این کار موفق گشت. در شاهنامه وی پادشاه توران است. نام پدرش

~~پشنگ بوده و نژاد او به « تور » یکی از سه فرزند فریدون میرسد. افراسیاب در روایات ملی

~~موجودی اهریمنی و پلید است و سمبل دشمنی با ایران و ایرانیان معرفی شدهاست.

رویین : در شاهنامه با دو شخصیت به نام رویین روبرو میشویم: رویین پسر پیران دلاور

~~تورانی، و رویین ولاوری ایرانی از خاندان پشنگ ( پدر منوچهر شاه) که سردار است. از آنجا که

~~رویین پسر پیران در شاهنامه معروفتر است و طپری تیز آن را « روین * تلفظ کرده به احتمال زیاد

~~منظور همان رویین پسر پیران میباشد. رویین در شاهنامه در چند جنگ با پهلونان ایرانی نبرد

~~میکند از جمله با بهرام گودرز که بهرام او را خسته ( زخمی) میسازد و سرانجام در نبرد دوازده

# رخ با بیژآن روبرو میشود که بیژن او را میکشد. %~%

گشتاسب یا ویشتاسب در اوستا به صورت 71S1e8na ( و یشتاسپه) و در پهلوی Stae

~~(ویشتاسب) و در فارسی نو ویشتاسب یا گشتاسب میباشد به معنی دارندهآ اسب آماده.

~~گشتاسب تنها پادشاهی است که در گاهان زرتشت از او یاو شده است و بنا به همزمانی او با

~~ززتشت شخصیتی تاریخی است. در متون پهلوی داستان گشتاسب و پذیرش دین بهی توسط او،

~~جنگ با ارجاسب تورانی و ... به تقصیل سخن رفتهاست. در شاهنامه گشتاسب پادشاهی جاه

~~طلب، نیرنگ باز و شیفتهآ تاج و تخت است تا آنچا که برای حففظ سلطتت، فرزند خود اسفتدیار را

~~آگاهانه به کشتن میدهد.

هو شنگ در اوستا به صورت ms139 Aaoeiy/ang1a «هثوشینگه» آمدهاست به معنای کسی که

~~آشیانهآ خوب میسازد یا بخشندهآ آشیانهآ خوب. لقب وی در اوستا «پردات» نخستین قانونگذار

~~میرباشد. در شاهنامه وی دومین پادشاه ایران است. پس از کیومرث به سلطنت میرسد و حدود

~~چهل سال پادشاهی میکند، در شاهنامه، آهنگری، کشف آتش، بنیان چشن سده، کشاورزی و

~~تهیةآ لباس و پوشیدنی به هوشنگ تبت داده شدهاست.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0203.png)

ذوالقرنین به معنای صاحب دو شاخ، دو سر، دو گیسو، صاحب دو قرن زندگی یا پادشاهی

~~میباشد. دربارهآ این که لقب چه کسی است محققین و مفسرین از قدیم تا اکنون نظرات مختلفی

~~ابراز داشتهاند. بلعمی، این سینا و تعداد دیگری از محققین، ذوالقرتین را اسکندر میدانند.

~~ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، وی را از پادشاهان ملوک یمن میداند. محققین جدید، بیشتر

~~ذوالقرنین را کوروش هخامنشی میدانند. این نظریه بویژه پس از پیدا شدن مجسمهآ منسوب به

~~کوروش در پاسارگاد که دارای دو شاخ میباشد، رواج یافته است. اگر به خودهای جنگی که دو

~~شاخ حیوان بر روی آن ثصب میشده است مانند کلاه خود رستم و یا پهلوانان دیگر توجه کنیم و

~~نقش تو تمی بودن به ویژه توتم گاد را در نظر بگیریم همچون گرزگاو سر فریدون به نظر میرسد

~~این لباس (کلاه با شاخ حیوان) مخصوص بزرگان حکومتی و سرداران جنگی بوده است. و اگر

~~«قرن» را به معنای شاخ بدانیم (که احتمال زیاد چنین است) مبیتوان نتیجه گرفت که این نظریه که

~~ذوالقرنین همان کوروش است به صواب نزدیکتر است.

لهراسب: نام این پادشاه در اوستا تنها یک بار در آبان یشت آمده است. در شاهنامه پس از

~~کیخسرر، لهراسب به سلطنت میرسد. لهراسب دو پسر داشته است: زریر و گشتاسب. گشتاسب

~~پس از آزرده شدن از پدر به هندوستان و سپس به روم میدود و با کتایون دختر قیصر ازدواج

~~کرده به ایران باز میگردد و به جای پدر پادشاه میشود. لهراسب به معبدی ms140 در بلخ میرود و با

~~ظهور زردشت، دین بهی را می پذیرد و در یکی از تهاجمهای ارجاسب تورانی کشته میشود.

کیقباد: در اوستا نام وی xaul-xauala (کوی کواته) در پهلوی xanad (کواد) و در قارسی نو

~~(قباد) به معنای لرزان آمده است. در او ستا یک جا در فروردین یشت و دیگر بار در زامیاد یشت از

~~وی سخن رفته است. وی نخستین شاه کیانی میباشد. در یکی از متون پهلوی (بند هشن) در

~~مورد قباد آمده که وی کودک کوچکی بوده است که او را در صندرقی میگذارند و بر آب

~~میاندازنده، زاب او را دیده از آب بیرون میکشد و تامش را» کوات» می گذارد. در شاهنامه کیقبار

~~در البرز کوه زندگی میکند. با خالی شدن تخت شاهی پس از گرشاسب، رستم مأمور میشود که

~~به البرز کوه رفته سریعا کیقباد را پیداکند. در جنگی که با حضور کیقباد و دلیریهای رستم بر علیه

~~افرسیاب انجام میشود لشکر تورانی شکست سختی میخورد. در شاهنامه کیقباد صد سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0204.png)

پادشاهی میکند.

کیکاوس: در اوستا به صورت 18a1 (اوسن) و در پهلوی 43255 (کایوس) و در فارسی نو

~~«کاووسه است. در مورد معنای این نام نظرات مختلقی آمده است. بارتولومه آن را «دارندهآ

~~چشمه» و اشپیگل و یوستی، کاووس را «با اراده و تواناه معنی کردهاند. با این حال معنای دقیق

~~این تام مشخص نیست. کاووس دومین پادشاه کیانی است و در اوستا پادشاهی با فره و قدرت

~~توصیف شدهاست. وی مالک هفت کشور و سازتدهآ هقت کاخ بر البرزکوه است. سلطنت وی در

~~اوستا مانند جم بی مرگ و بی پیری است اما در متون پهلوی مقام کاووس پائین میآید و در

~~روایات ملی کاروس پادشاهی بی فره و احمق توصیف میشود. به طور خلاصه در شاهنامه

~~کاووس پادشاهی بی فکر و خطا کار است. اولین خطای وی حمله یه مازتدران است. بیخردی

~~دیگر کاووس حمله به ms141 سرزمین هاماوران میباشد و از جمله حماقتهای وی رقتنش به آسمان

~~ااست.

ستم ه لفاه هلهه ررفوته استهمه) یا ه الالق له هلمال (روده استهمم) به مسعنای بزی

~~روئیده یا رود عظیم. در اوستا از رستم نامی نیست. وی در شاهنامه بزرگترین پهلوان است و

~~گارهای بزرگی به او تسبت داده شده از چمله نجات کاووس در دو مورد، نبرد با دیو سپید، نجات

~~بیژن از چاه، گذر از هفت خوان و دیگر اعمال پهلوانی. در شاهنامه رستم با گودرز که یکی از

~~پهلوانان شاهنامه و شاهزادگان اشکانی میباشد ارتباط بسیار نزدیکی «ارد و رستم هم عصر

~~گودرز است. با وچود مکهای از دورهآ گودرز اشکانی و دلایل دیگر به احتمال قریب به یقین،

~~رستم پهلوانی اشکانی است که در قرن اول میلادی میزیسته و فردوسی به شخصیت او چلائی

~~حماسی بخشیده است. فردوسی چنین میکوید:

که رستم یلی بود در سیستانمن آوردمش اندر این داستان

اسفتدیار در اوستا 5anto da1a (سپنتو داته) به معنای آفریدهآ مقدس آمده است. همچنین

~~در اوستا دو بار از لو یاد شده است. در روایات ملی، اسفندیار فرزند گشتاسب و نوهآ لهراسب

~~است. در شامنامه، اسفتدیار با سعایت یکی از اطرفیان گشتاسب یه یرانداختن حکومت متهم

~~میشود و گشتاسب او را به زندان میاندازد اما با شکست در جنگ با ارجاسب تورانی، اسفتدیار

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0205.png)

~~را آزاد میکند و نهایتأ اسفتدیار را به جنگ رستم می فرستد که کشته میشود. وی در حماسهآ ملی

~~ایران روئین تن است.

اردشیربن اسفندیار کیانی یا بهمن درازدست در اوستا 7ono nanal1 ( وهومنه) و در پهلوی

~~amman ( وهمن) و در فارسی نو (بهمن) به معنی دارندهآ منش نیک است. در متن پهلوی

~~بتدهشن ( نسخهآ ایرانی) از بهمن یا عنوان اردشیر یاد شده و در بهمن یشت نام بهمن اردشیر را

~~مشاهده میکتیم و کلا در اساطیر زرتشتی بهمن ین اسفندیار با اردشیر دراز دست پادشاه

~~همخامنشی یکی دانسته ms142 شده است. در شاهتامه، بهمن یا اسفندیار برای جنگ با رسستم همراه

~~میشود. پس از مرگ اسفندیار، بهمن به کین خواهی از رستم به سیستان حمله میکند و پسر

~~رستم، قرامرز را تیز میکشد. مؤلف به جای پهمن بن اسفتدیار، اردشیر بن اسقندیار و په جای

~~اردشیر درازدست، پهمن دراز دست گفته است که این گفته صحیح تیست و در کمتر منیعی دیده

~~میشود.

میای دراوستاه واه کل ا رهمایا) ودر بهدوی ممای بیاه الا ای در فار سی نو رمسا) آمده

~~است. در اوستا تنها همای دختو گئتاسب و جود دارد اما در پهلوی ما با دو همای روبرو

~~می شویم: دختر گشتاسب و دختر بهمن.

داراب پن پهمن : در متون پهلوی داراب بن بهمن به صورت دارا یا دارای ذکر شده است. ینا به

~~روایت فردوسی داراب فرزند همای و بهمن بوده است. در شامنامه په جنگ دارا با فیلفوس

~~یونانی و صلح با او و گرفتن دخترش به همسری سخن رفته است. در شاهنامه آمده است که پس

~~از دارا از او دو پسر به چا ماند: یکی داراکه پس از پدر شاه ایران می شود و دیگری اسکندر که

~~مادرش دختر فیلفوس میباشد و بعدأ یه سلطنت یونان قدیم میرسد.

دارای بن داراب: در متون پهلوی از این پادشاه چند بار سخن به میان آمده است. در اساطیر

~~ایرانی و در شاهنامهآ فردوسی، دارای آخرین پادشاه کیانی است و بنا یه شباهتهای زیاد حوادث

~~عصر او با آخرین پادشاه هخامتشی، در واقع داریوش سوم میباشد. در شاهنامه وی برادر

~~کو چکتر اسکندر است که در حملهآ اسکندر به ایران سه بار با او می جنگد و بالاخره به کرمان

~~می گریزد و از اسکندر تقاضای صلح میکند و چون اسکندر صلح را نمیپذیرد و به سوی او

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0206.png)

~~لشکر میکشد دو تن از نزدیکان دارا به او خیانت کرده شاه را میکشند.

دابشلیم یکی از ms143 راجههای معروف هند یوده است که نامش به صورت ( دیب شرم، دیب

~~شلم، دیب سرم) نیز آمدهاست. بید پای حکیم هندی، کلیله و دمنه را برای این پادشاه تصتیف

~~کرد. از روایتهای تاریخی برمی آید که وی مماصر انوشیروان بوده و شطرنج را برای او از هند

~~فوستادهاست. در متن پهلوی * گزارش شتونگ و و یزدشیره این داستان به تفصیل آمده است و

~~فردوسی در دوران سلطنت اتوشیروان در داستان شطرتج با اندک اختلافی ماجرا را به نظم سروده

~~است. این راجه شطرنج را به ایران میفرستد و تنها بزرگمهر است که رمز این بازی را در مییابد

~~او در عوض، نرد را به هندوستان میبرد اما حکمای هندی موفق به کشف رمز این بازی

~~تمی شوتد.

آنتیخوس از پادشاهان سلسلهآ سلوکیه است. نام اکثر شاهان این سلسله با «آنتیخوس» همراه

~~است. سلوکیان پس از تسلط اسکندر بر ایران تا قبل از اشکانیان بر ایران حکومت میکردند.

قیصر در واقع به عمل شکافتن شکم یرای تولد سالم نوزاد (عمل سزارین) گفته میشود. در

~~روایتهای تاریخی آمده است که اولین کسی که بدین صورت متولد شد «سزاره پادشاه روم بود و

~~بدین خاطر به این عمل * سزارین » گفته شد. قیصر معرب «سزار» میباشد به معنای کوتاه شده

~~اما بعدا لقب تمام امپراطوران روم شد. در حماسههای ایران، عمل سزارین را یه رودابه مادر

~~ارستم نسپت میدهند زیرا که رستم یه خاطر درشتی با عمل شکافته شدن شکم مادر، به

~~سلامت زاده شد.

شاپور: حضرت یحیی به احتمال زیاد در اواخو حکومت اشک سیزدهم (ارد اول) یا

~~اوائل پادشاهی اشک چهاردهم (فرهاد چهارم) متولد شدهاست و لقب هیچ کسدام از این دو

~~شاپور نیست و اصولا در بین شاهان و شاهزادگان اشکانی، شخص به نام شاپور نیست مگر این

~~گفت که این گفتهآ مؤلف اشتباه است.

شمعون الصفا یکی از حواریون و شاگردان حضرت مسیح و اسلتاد مرقس هاررنی و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0207.png) ms144

~~صاحب اتچیل مرقس پود. گویند وی به سوی مصر آمد و بعد به کشورهای افریقا سپس به ایران

~~رفت و در ایران یهودا بدو پیوست و با هم به تبلیغات مسیحی پرداختند. کاهنان بهود، مردم را بر

~~ضد آن دو شورانیدند. پس شمعون را با اره دو نیم کردند. (لغت نامه دهخدا)

کعب بن لؤی متوفای 173 قبل از هجرت یکی از اجداد پیقمبر اسلام و از خطبای عرب در

~~عصر جاهلی است. اهمیت مقام او در تاریخ عرب جاهلی چندان بوده که تا سالی که حیشیان

~~مکه را مورد حمله قرار دادند (عام القیل) سال مرگ او میدأ تاریخ به شمار میرفته است. (دائرة

~~المعارف قارسی)

بولس حواری یکی از بارزترین شخصیتهای تاریخ مسیحیت. ضبط دیگر تام وی پولس

~~است. وی یهودیی از اتباع روم و تام اصلی وی شائول بود و شقل خیمه دوزی داشت. در

~~اورشلیم تحصیل کرد و در یهودیت سخت متعصب بود. نخستین تماس بونسی با مسیحیان

~~هنگام شهادت قدیس استفانوس بود. [ندکی بعد هنگامی که برای یاری به سرکوبی مسیحیان

~~عازم دمشق بود نور خیره کنندهای بر او تابید و ندائی شنید که چرا بر من جفا میکنی؟ بدین سان

~~بولس به مسیحیت گروید. نامش را از شائول به بولس برگردانید و همراه چند تن دیگر از

~~رسولان مسیح، برای ترویج مسیحیت به شرق نزدیک و سرزمینهای یوتاتی سفر کرد. در

~~اورشلیم به اتهام تحریک مردم به اغتشاش توقیف شد. دو سال محبوس بود و سپس به رم

~~فرستاده شد و در آنجا نیز زتدانی گردید. سپس از کلیه اتهامات تبرئه گشت. ظاهرا در دورهآ نرون

~~به قتل رسید. (داثآرة المعارف فارسی)

جالینوس طبیب (139 تا 199 بعد از میلاد) طبیب، عالم تشریح، فیلسوف و بزرگترین

~~اطیای ایام قدیم پس از بقراط بود.

ابن دیصان (154 تا 222 بعد از میلاد) فیلسوف مسیحی، آخرین گنوسیان و مؤسس فرقهآ

~~دیصانیه. اصلا از پارت پود و ms145 پدر و مادرش در 139 بعد از میلاد از ایران به رها مهاجرت کردند و

~~او در آنجا متولد شد. در 179 پعد از میلاد مسیحی شد. آثارش منیع عمدهآ افکار مانی به شمار

~~می آید. (دائرة المعارف فارسیی)

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0208.png)

مانی از نجبای ایرانی بود که در سال 215 یا 216 م . متولد شد پس از سفر به مناطق مختلف

~~و آشنائی با آثینها و ادیان این مناطق، در مراجعت یه ایران، آثین خود را تشر داد. کیش ماتی

~~تلقیقی از دین زرتشتی، مسیحی، مذاهب گنوستیک، آثین منله و ادیان هندی بوده است. ماتی

~~برای انتشار ساده و سریع آثینش به جای خط مشکل پهلوی، خط سریانی را با زبان ایرانی وفق

~~داد. نهایتا موبدان زردشتی با مانی مخالفت کرده او را به حبس انداختند و در زندان درگذشت.

شاپور ذوالاکتاف دهمین پادشاه ساسانی، شاپور دوم پسر هرمزد دوم است که بین سالهای

~~310تا 379 م در ایران حکومت کرد. نولد که معتقد است که کلمهآ ذوالاکتاف به معتای »صاحب

~~شانهها» به مفهوم کسی است که بار گران کشور را بر شانههایش تحمل میکند. اما تعدادی از

~~مورخین اسلامی از جمله حمزهآ اصفهانی از این لقب مفهوم سوراخ کنندة شانهها را دریافتهاند که

~~به نظر صحیحتر است. چرا که شاپور دوم در جنگ با اعراب، شانههای آنان را سوراخ میکرد.

پانزدهمین پادشاه ساساتی بهرام پنجم یا بهرام کور میباشد. افسانهآ به دست آوردن تساج و

~~قبای پادشاهی از میان دو شیر گرسنه بدو منسوب است. وی پادشاهی شجاع و در عین حال

~~بسیار خوشگذران بود. با رومیها و هونها نبره کرد. در شاهنامه بهرام گور به مرگ طبیعی

~~می میرد اما بیشتر مورخین اسلامی مری افسانه آمیز او را بر اثر شکار گور خر و فرورفتن اسبش

~~در باتلاق می دانند.

مزدک پسر بامداد بثا به روایات، مؤسس فرقه مزدکیه بوده است اما در حقیقت، این فرقه یکی

~~از ms146 شعب مانویه بوده که توسط شخصی به نام زرتشت دو قرن قبل از مزدک، در کشور روم تأسیس

~~یافته است. اما از آنجا که دعوت زرتشت (این زرتشت با زرتشت پیامبر آئین زرتشتی تفاوت

~~دارد) جنبهآ نظری داشته اما مزدک مرد عمل بوده و اصلاحات اجتماعی سر لوحهآ اعمالش بوده

~~است. رفته رفته نام مؤسس اصلی را تحت الشماع قرار داده و پس از اظهار عقیده، این فرقه به نام

~~او مشهور میشود، بعضی از مورخین قدیم و جدید، اعتقادات مزدک را نوعی کمونیسم میدانند

~~چون مزدک گفته است: فروت و زن باید به طور تساوی بین مردم تقسیم شود. اما با بررسی و

~~غور بیشتر در اعتقادات مزدک و اوضاع اجتماعی آن زمان این نظر صحیح نیست. قردوسی نیز به

~~خاطر استفاده از منتابع پهلوی به طور مستقیم یا ترجمهآ آنها همین تظر را دارد و این چندان بعید

~~به نظر نمیرسد چون در کتاب خدای نامه و دیگر منابع پهلوی از مزدک به عنوان شخصی منفور

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0209.png)

~~و بر هم زنندهآ نظام اجتماعی یاد کردهاند.

انو شیروان: بیست و یکمین و پزرگترین پادشاهان سلسلهآ ساسانی میباشد که بین سالهای

~~531 تا 579 م در ایران حکومت میکرد. انوشه روان - بی مرگ، جاویدان روان. تهضت مزدکیه

~~توسط این پادشاه سرکوب شد. دولت ساسانی در زمان سلطنت این پادشاه بیشتر از هر زمانی

~~مقتدر و استوار بود.

سیف بن ذی یزن امیر معروف یمن بود که به یاری خسرو انوشیروان دست حبشیان را از آن

~~سرزمین کوتاه کرد. سیف که از خاندان سلطنتی حمیر بود از دربار ایران استمداد کرد و انو شیروان

~~در حدود 570 عدهای مشتصد تفری از مجرمینی راکه به همین مقصود آز زندان آزاد شدند یه

~~سرکردگی زندانی کهنسال دیگری موسوم یا ملقب به و هرز در هشت کشتی به یمن فرستاد که از

~~آنها دو کشتی غرق شدند و شش کشتی با ششصد نفر ms147 یه سواحل حضرموت رسیدند و رهرز

~~کشتیها را آتش زد. ایرانیان با همراهی بومیان که بر ضد استیلای حبشیان قیام کرده بودند مسروق

~~پسر ابرهه را شکست دادند و سیف تحت حمایت دولت ایران به امارت یمن تشست. (دائرة

~~المعارف فارسی)

خسرو پرویز: بیست و سومین پادشاه سلسلهآ ساسانی خسرو دوم ملقب به پرویز میباشد

~~درگذشت (اعلام زرکلی، ج2، ص 15).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0210.png)

~~ابو امامه اسعد بن زرارة بن عدس النجاری (م 1 ه. ق) از خزرج و یکی از بزرگان دلاور دورهآ

~~چاهلیت و اسلام یود که در مدینه زندگی میکرد. وی نقیب بنی نچار و در شمار نقیای دوازده گانه

~~ایود. پیش از نبرد بدر از دنیا رفت و در بقیع به خاک سپرده شد. (اعلام زوکلی، ج 1، ص 294).

~~سعد بن معاذ بن نعمان بن امرؤ القیس اوسی انصاری صحابی در جنگ بدر حاضر بود و

~~جراحت یافت و بدان جراحت در گذشت و در یقیع دفن شد (لغت تامه دهخدا، ذیل سعد).

~~عکاشة بن محصن بن حرثان اسدی از صحابیان و از اهالی مدیته بود و در غزوات پیامبر

~~شرکت داشت. وی به سال 12 هجری قمری در حرب رده در بزاغه از سرزمین نجد به دست

~~طلیحة بن خویلد اسدی شهید گشت (اعلام زرکلی، ج 5، ص 43).

مسیلمهآ کذاب مودی از بنی حنیفه ساکن یمامه بود. به سال دهم هجرت به دعوی نبوت

~~برخاست و به سال یازدهم خالد بن ولید به فرمان ابوبکر بن ابی قحافه او را بکشت و فتنهآ

~~پروان او را ینشاند (لغت تامه دهخدا).

ثابت بن قیس انصاری، صحابی است و درک غزوهآ بنی قریظه کرده است و در زمان خلافت

~~بوبکر در محاربهآ یمامه شهید شد (لغت نامه دهخدا).

ابودجانه سماک ین خرشهآ انصاری ساعدی خزرجی یکی از صحایه بود. وی در جنگ یمامه

~~پا مسیلمه به شهادت رسید (لغت تامه دهخدا).

زید بن خطاب، برادر خواندهآ عمر بن خطاب و از ms148 عمر به سال بزرگتر بود و پیش از عمر

~~اسلام آوره- در یوم الیمامه رایت مسلمین در دست او بود و آن قدر ایستادگی کرد تا به شهادت

~~رسید (لغت نامه دهخد)

اچنادین موضعی است به شام از نواحی فلسطین. در این محل چنگی بین مسلمانان و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0211.png)

~~وی مردی شجاع، عاقل و از اشراف عرب بود. رسول در عام الفتح او را بر مکه گماشت و

~~ابوبکر نیز او را ابقاکرد و تا یه سال 13 که در گذشت بدان شغل بماند. بعضی از مورخین قوت او

~~را در سال 23 نوشتهاند (لغت نامه دهخدا)

عتیة بن غزوان ین جابر حارثی. بانی شهر بصره و صحایی بود. عمر او را ولایت بصره داد. در

~~آن وقت بصره را * ابله » یا «ارض الهند* می نامیدند، عتیه طرح شهر را بیفکند سپس به میسان و

~~ابزقباذ برفت و آنجا را بگشود. عمر او را به مدینه خواند و هنگام بازگشت به سال 17 قمری در

~~راه بمرد (لغت نامهآ دهخدا)

عیاض بن غنم بن زهیر فهری از صحابهآ شجاع و جنگ آور بود. ری در غزوات یدر و احد و

~~خندق شرکت داشت و در ایام خلیفه دوم بلاد الجزیره را فتح کرد. عیاض در سال 20 هجری به

~~سن شصت سالگی در شام یا مدینه در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

ابو سفیان بن حارث بن عبد المطلب بن هاشم، صحابی است. او پسر عم رسو و برادر

~~رضاعی آن حضرت بود از حلیمه، و پیش از بعتت از اصدقاء پیغامیر بود و پس از آن در جرگهآ

~~دشمنان آن حضرت در آمد و به روز فتح مکه ایمان آورد و به سال پاتزدهم یا بیستم از هچرت در

~~گذشت (لغت تامهآ دهخدا).

طلیحة بن خویلد اسدی مدعی پیامبری بود و خالد بن ولید در ایام ابوبکر وی را هزیمت

~~کرد.. یالقت تامه دهخدا).

~~نعمان بن مقرن بن عائذ المزنی از ms149 شجاعان صحابه است. سعد بن ابی وقاص او را به فرمان

~~عمر په جتگ هرمزان فرستاد و او در اهواز بر هرمزان غلیه کرد. و چون مردم اصفهان و همدان و

~~ری و آذربایجان و نهاوتد بر اعراب شوریدند عمر او را مأمور جنگ با ایشان کرد. نعمان ابتدا به

~~اصفهان لشکر کشید و سرکشان آن سامان را مغلوب کرد، سپس رو به نهاوند نهاد و در آنجا به

~~سال 21 هجری قمری کشته شند (لغت ثامه دهخدا).

~~علاء بن حضرمی از صحابه و از مردم حضرموت یمن است. در صدر اسلام فتوحاتی کرد و

~~رسول اکرم (ص) او را ولایت بحرین داد (لغت نامه دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0212.png)

جارود بن المعلی ( یا یعلی یا معلاء) بشر بن عمرو بن حنش عبدی بود. وی از اشراف زمان

~~جاهلی و بزرگ طایقهآ عبد القیس په شمار میرفت. اسلام را درک کرد. حنکم بن ابوالعاص او را یه

~~جنگ « روز سهرک » قرستاد و در عقبة الطین (که موضعی است در فارس) به سال 20 هجری

~~شهید شد (لفت نامه دهخدا).

قتادة بن نعمان اتصاری بدری اوسی از کبار صحابه است. وی در سنهآ 23 وفات کرد (لغت

~~تامه دهخدا).

اسراقة بن مالک بن جعشم المدلجی الکنانی، ابوسفیان، از صحایهای بود که شعر هم

~~میسرود. او ساکن قدید بود و 19 حدیث در صحیحین از وی نقل شده است. در زمان جاهلیت،

~~ردیاب بود و هنگامی که پیامبر با ابوبکر به غار رفت، ابوسفیان او را برای یافتن رد ایشان

~~فرستاد. ری پس از غزوهآ طائف، مسلمان شد (اعلام زرکلی، ج3، ص 126).

ام حرام دختر ملحان و خالهآ انس مالک و از زنان معاصر پیغمبر اسلام بود. در جزیرهآ قبرس

~~وفات یافت و در آنجا مدفون گردید الغت نامه دهخدا).

عبادة بن الصإمت بن قیس الانصاری الخزرجی، ابوالولید (38 ق . ه تا 34 ه) از صحابةآ

~~پرهیزکار بود همچنین یکی از نقبا بود که ms150 در عقبه حضور داشت. چنین مشهور است که وی در

~~قبرس شام در گذشت و آرامگاه او در آنجا زیارتگاه است. وی از سوی عمر، فرماندار آنجا شده

~~بود ( اعلام زرکلی، ج 4، ص 30).

حاطب ین ابی بلتعه (یا بکتعه) صحابی بود. وی سفیر پیامبر به جانب مقوقس پادشاه

~~دهخدا).

~~حتی 38 و 39 نیز گفتهاند (لغت نامه دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0213.png)

ابو طلحهآ انصاری خزرجی زیدبن اسود بن سهل از بنی نجار است. او عقبه و بدر و دیگر

~~مشاهد را دریافته. وقات وی به سال 31 یا 34 و به قولی 51 بوده است (لغت نامه دهخدا).

کعب الاحبار، شهرت ابو اسحاق کعب بن ماتع متوفای 32 یا 34 هجری قمری یکی از

~~یهودیان یمن است که در خلافت ابوبکر یا عمر خطاب اسلام آورد. هنگامی که به مدینه آمد

~~کتاپ و سنت را از صحابه آموخت و ایشان تیز اخبار اقوام پیشین را از وی آموختند. از زندگاتی و

~~کارهای وی اطلاعات چندانی در دست تیست. یو طیق بعضی روایات، وی با عمر نزدیی

~~بوده است. اسلام آوردن کعب الاحبار را در سال 17 نوشتهاند و با اینکه زمان پیغمبر اسلام را

~~درک کرده دیدار پیغمبر یرای او حاصل نشدهاست. کعب الاحیار در میان بعضی از یاران برجسته

~~و نزدیک پیغمبر از قبیل ابوذر غفاری مورد طعن و تردید بوده و گاه به شدت بر او تاختهاند

~~و عتوان « ابن الیهودیه » به او دادهاند و از ایتکه در کار مسلمانان اظهار نظر می کرده انتقاد نمودهاند

~~و در اسلام او نیز تردید داشتهاند. کعب الاحبار یک چند با معاویه در شام بود و به روزگار

~~خلافت عثمان در سن 104 سالگی در گذشت و در حمص و به روایتی در دمشق به خاک سپرده

~~شد (داثرة المعارف فارسی)

عامرین ییعة ین کفب العننی (م 3م) از جملة صحایهای بود که خیلی زود اسلام آورده در

~~همهآ جنگهایی پیامرر شرکت ms151 کرده بود. عثمان او را والی مدینه کرد. وی در زمان شورش علیه

~~عثمان زنده بود. اما از آن کناره گرفت و چند روز پس از کشته شدن عثمان درگذشت (الاعلام

~~زرکلی، ج 4 ، ص 18)

تمیم الداری بن اوس بن خارجه صحابی است و در سال نهم از هچرت اسلام آورد و در سال

~~چهلم از هجرت در فلسطین درگذشت (لقت نامه دهخدا)

صهیب بن سنان بن مالک از سابقان در اسلام است. کسری پدر او را بر ابلهآ بصره ولایت داد.

~~منازل کسان او در سرزمین موصل بر شط فرات بود. صهیب به سال 36 قبل از هجرت بدانجا

~~متولد شد. رومیان بر آنها غارت بردند و صهیب را اسیر گرفتند. یکی از بنی کلب وی را اسیر

~~گرفت و به مکه آورد، عبدالله بن جدعان تیمی او را خرید سپس آزاد کرد و او در مکه به تجارت

~~پرداخت و چون اسلام ظاهر گشت وی مسلمانی گرفت .. (لغت نامه دهخدا). قوت وی را در

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0214.png)

~~سال 32 هم نوشتهاند.

~~عقبة بن عمرو انصاری (ابو مسعود) صحابی است. وی جنگ بدر را دریاقته و به سال 40 در

~~گذشته است (لغت نامه دهخدا، ذیل ابو مسعود).

~~اشعث بن قیس معدی کرب کندی یکی از اصحاب پیامبر بود که در سال دهم هجرت یا 5

~~تن سوار از قبیلهآ خود تزه پیامبر آمده و به شرف اسلام مشرف گردید. آنگاه به یمن بازگشت. پس

~~از آن حضرت در زمرهآ مرتدان درآمد ولی پس از آن که به اسارت در آمد مورد عفو ابویکر واقع

~~شد و خواهر خلیفه را به زنی گرفت. بعدها در غزوات و وقایع یرموک، قادسیه، عراق، مداین و

~~تهاوند ابراز غیرت و حمیت بسیار کرد. در غزای صفین در حضور حضرت علی (ع) بود و

~~عثمان وی را به حکومت آذربایجان منصوب ساخت. با دختر حضرت امام حسن (ع) هم

~~ازدواج کرد و به سال ms152 42 هجری در کوفه در گذشت ( لغت نامه دهخدا ترجمه شده از قاموس

~~الاعلام). در حالی که در اعلام زرکلی فوت وی مانند همین کتاب تقویم التواریخ در سال 40

~~آمدهاست (الاعلام، ج 1، ص 333)

صفوران بن امیة بن خلف از رفسای قریش و در آغاز دعوت اسلام از مخالفان بزرک پیغمبر

~~یود. در جعرانه اسلام آورد و در خلافت معاویه در گذشت ( با تلخیص از لغت نامه دهخدا).

الیید بن ربیعة بن عامر صدو پنجاه و هفت سال عمر یافت و پیش از اسلام شاعر بود، چون

~~مسلمان شد دیگر شعر نگفت. وفاتش در ستهآ احدی و اربعین بود (لغت نامه دهخدا). این اتیر

~~قوت وی را در وقایع سان 40 توشته است.

عبدالرحمن ین سمرة ین حبیب صحایی است. روز فتح مکه اسلام آورد و ور بصره ساکن

~~شد. وی سجستان و کابل و نواحی دیگر را فتح کرده و ولایت سجستان یافت و در خراسان

~~فتوحائی کرد. سپس به بضره بارکست و به سال 50 هق در گذشت ( لغت نامهآ دمخدا).

~~حاضر بود ویه سال 43 در مدینه درگدشت (لفت نامه دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0215.png)

محمد بن مسلمة بن خالد انصاری اوسی در تمام جنگها و مواقع در رکاب پیامبر (ص)

~~بود مگر در واقعهآ تبوک و در زمان عمر اگر کسی از عاملی شکایت میکرد حال او را از محمد

~~می پرسیدند. پس از قتل عثمان خانه نشین شد و شمشیری از چوب برای خود بساخت تا رارد

~~اقتنه نشود. محمد در سال 36 پا 48 در 77 سالتتی در شهر مدیته در گذشت (لغت نامه دهخدا).

مهلب بن ایی صفره به سال هفتم هچری در دیا متولد شد و در بصره پرورش یافت. سپس در

~~روزگار خلافت خلیفهآ دوم با پدرش به مدینه متتقل شد. از جانب مصعب بن زبیر والی بصره

~~گشت در سمرقند چشم او راکور کردند. مدت 19 سال با ازارقه ستیزه نمود. سرانجام ms153 آنها را تار و

~~مار ساخت، به سال 79 هجری قمری از جانب عبدالملک بن مروان به ولایت خراسان منصوب

~~گشت و در سال 83 در این شهر درگذشت (لغت نامة دمخدا).

ام حبییه دختر ابوسفیان و خواهر معاویه از زنان رسول اکرم بودهاست. وی نخست با

~~عبیدالله بن چحش ازدواج کرد و زن و شوهر هر دو یه دین اسلام در آمدند و به حبشه مهاجرت

~~کردند. در آنجا عبیدالله از دین اسلام برگشت ولی ام حبیبه در اسلام خود پایداری نشان داد تا

~~آنکه پس از مرگ عبیدالله در سال هشتم هجری در حبشه به وسیلهآ نجاشی پادشاه حبشه به

~~ازدواج رسول اکرم درآمد. وقات وی به سال 44 هجری روی داد (لقت نامه دهخدا).

عقبة بن نافع بن عبدالقیس اموی از فاتحان و فرماندهان بزرگ در صدر اسلام بود. وی در

~~سال یکم پیش از هجرت متولد شد و او را پا پیامبر اسلام (ص) صحبتی ثبود. عقیه یسر خاله

~~عمرو بن عاص بود و از جانب وی به سال 42 والی افریقیه شد و در راه خریش بسیأری از

~~شهرها و استانهای سودان را فتح کرد و به سال 50 از جانب معاویه والی مستقل افریقیه شد.

~~سپس تا وادی قیروان پیش رفت و در آنجا مسجدی بنا نهاد که تا امروز به نام چامع عقبه شهرت

~~دارد. یه سال 55 قمری معاویه او را عزل کرد. سپس به سال 62 یزید او را والی بر مغرب نمود و

~~دی دیگر بار قصد قیروان کرد. سرانجام به سال 63 فرنگیها ری را در تهوده از سرزمین مای زاب

~~غافلگیر کرده به قتل رساندند و در آنجا دفن شد (لغت نامه دهخدا)

کعب بن مالک بن عمرو بن القین الیدری الانصاری (م 50 هق) یکی از صحابه و شاعران

~~بزرگ مدینه بود که در جاهلیت، مشهور بود و در اسلام از شاعران پیامبر بود. در همهآ جنگها ms154

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0216.png)

~~شرکت نمود. سپس در شمار یاران عثمان درآمد و در هنگام شورش از او پشتیبانی کرد و ...

~~الاعلام زرکلی، ج 6، ص 85)

صفیه بنت حیی بن اخطب یکی از ازواج حضرت نبوی است. اصلأ از بتی اسرائیل و اسرای

~~خیبر و زوجهآ کنانة بن الحقیق بود و در فتح خیبر پیغمبر او را گرفته آزاد کرد و به زمرهآ ازواج

~~درآورد. در این هنگام وی هقده ساله بود. صاحب تاریخ گزیده فوت او را در سال 36 نوشته و

~~گویند به سال 50 یا 52 در گذشت و به گورستان بقیع مدفون است (لغت نامه دهخدا).

جریربن عبدالله بجلی از مشاهیر صحابه بود. کامل ابن اثیر، وقایع سال 51.

میمونه بنت حارث بن حزن الهلالیه آخرین زئی است که با حضرت رسول ازدواج کرد

~~و مرگ وی نیز پس از مرگ بقیهآ زنهای آن حضرت در رسید. قبل از هجرت در مکه با حضرت

~~محمل اله عله بیعت کرد و به دین اسلام درآمد. قبل از ازدواج با آن حضرت، زن ابی رهم بن عبد

~~العزی عامری بود و پس از مرگ ری در سال هفتم هجری به ازدواج حضرت نبوی درآمد. هشتاد

~~سال زندگی کرد و تاریخ مرکش سال 51 میباشد (لغت نامه دهخدا، کامل ابن ایثیر، سال 51).

سفیان بن عوف از مردان لشکر معاویه بود و به خاطر جنگهائی که کرد شهرت یافت. سپس

~~به روم شد و نزدیک قسطنطنیه به قتل رسید ( اعلام زرکلی، ج 1، ص 75 و کامل ابن اثیر، وقایع

~~سال 52).

خالد بن یزید انصاری صحابی بود. رسول اکرم هنگام هجرت به مدینه به خانهآ او نزول

~~فرمود و تا خانه آن حضرک کتامستد بدب کو داشت. او در همهآ غزوات آن حضرت حاضر

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0217.png)

~~خزانه بود بدانجا نقل داد و تبرکا رسم تاجگزاری سلاطین عثمانی در این مشهد به عمل میآمد

~~(لغت نامةآ دهخدا، ذیل ابوایوب).

عمران بن حصین خزاعی از صحابیان و ms155 محدثان بود. وی در عام خیبر اسلام آورد و در چند

~~غزوه شرکت داشت. گویند وی از جانب خلیفه دوم مأمور تعلیم امور فقهی به اهل بصره گشت و

~~درسال 52 یا53 در گذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل عمران خزاعی).

معاویة بن خدیج بن جفنة بن قنبر از صحابهآ حضرت رسول و والی مصر بود. معاریة

~~ین ابی سفیان فرماندهی سپاهی را که به سوی مصر روانه بود به وی سپرد (لغتنامه دهخدا، ذیل

~~معاریه، اعلام زرکلی، ج 8، ص 171).

~~پیوست و از او دوایت حدیث کرد و در قتل اسوه عنسی وی را یاری نمود. در خلافت عمر نیز از

~~پیوستگان وی بود و از جانب معاویه والی صنعا شد و تا هنگام مرگ در آن شهر بود. وفاتش به

~~سال 53 بود [لفت نامه دهخدا ذیل فیرون).

اسامة بن زید از صحابهآ معروف است ولی در تاریخ قوت وی اختلاف است. گروهی در سال

~~چهلم و بعضی در پنجاه و پنجم و پنجاه هشتم و پنجاهء ر نهم نوشتهاند (لغتنامه دهخدا).

ثویان ین بچدد از آزاد کردگان رسول و از حمیر یمن است. وی یه حضر و سفر ملازم

~~خدمت رسول بود و پس از رحلت آن حضرت مدتی به شام و زماتی به رمله و گاهی به

~~مصر در آخر به حمص اقامت داشت و در فتح مصر حاضر بود و یه سال 51 (و به قولی 55)

~~هچری در حمص وفات کرد. (لغتنامهآ دهخدا).

حکیم بن حزام یکی از صحابه و برادرزادهآ ام المؤمنین خدیجه بنت خویلد و برادر زادهآ زبیر

~~بن العوم است. در مکه متولد شد. پیش از بعیت و پس از آن از یاران پیغمبر بود. عمری طولانی

~~داشت. (لغتنامة دهخدا). مؤلف حبیب السیر فوت وی را در سال پتجاهم هجرت توشته است

~~(به نقل از لغتنامة دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0218.png)

~~جویریه دختر حارث بن ابی ضرار از خزاعه یکی از زوجات رسول بود. از زنان ms156 با فضل

~~و کمال بوده و در ادبیات و فصاحت دست داشت. در مدینه به سال 56 هجری درگذشت

~~(لغتنامهآ دهخدا).

~~جبیر بن مطعم بن عدی از مؤلفة قلوبهم است. از بزرگان قریش و از دانشمندان علم الانساب

~~بوده. وی در فاصلهآ حدیبیه و فتح مکه اسلام آورد و در زمان خلافت معاویه به سال 57 یا 58 یا

~~59 هجوی در گذشت (لغتنامهآ دهخدا).

~~شداد بن اوس : ابویعلی شلاد بن اوس بن ثابت الخزرجی الانصاری (م 58 ه) از صحابهای

~~بود که امارت یافت. عمر او را والی حمص نمود و چون عئمان کشته شد از ریاست کناره گرفت

~~بو به عبادت روی آورد. به سن 75 سالگی در قدس در گذشت. (اعلام زرگلی، چ 3، ص 232).

~~عقبة بن عامر بن عبس جهنی امیر واز صحابهآ پیغمبر بوده است. وی «ردیف» پیامبر

~~بود و در جنگ صفین با معاویه شرکت داشت و در فتح مصر همواه عمرو بن عاص بود. به سال

~~24 معزول شد و به سال 58 در مصر در گذشت.

شیبة بن عثمان بن ابی طلحه صحابی و از مردم مکه بود. روز فتح مکه اسلام آورد و در 59

~~هجری در گذشت. در جاهلیت پردهداری کعبه را از اجداد خود به ارث برده بود و پیامپر اسلام او

~~را در این سمت باقی گذارد (لغتنامهآ دهخدا).

سعید بن العاص بن سعید الاموی القرشی، از امیران فاتح صحابه بود ... او فاتح طبرستان و

~~یکی از نویسندگان مصحف عثمان بود. در جنگ جمل و صفین، گوشه گیری اختیار کرد... و به

~~سال 53 ه. درگذشت. (اعلام زرکلی، ج 3، ص 149).

ام سلمهآ هند دختر ابی امیه حذیفة بن مغیره از زنان پیغمبر اسلام و از زنان بزرگ صدر اسلام

~~به شمار میرفت. تواریخ اسلام فوت وی را در سال 63 یا 64 نوشتهاند (لغتنامهآ دهخدا).

سمرة بن جندب بن هلال الفزاری (م 60 ه) صحابی و فرماندهای شجاع بود ms157 که در مدینه زاده

~~شد و در بصره ساکن گشت. هرگاه زیاد به کوفه میرفت، او را به جانشینی خود میگماشت و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0219.png)

~~چون زیاد در گذشت حدود یک سال از سوی معاویه بر کوفه فرمان راند و سپس برکتار شد

~~(اعلام زرکلی، ج 3، ص 203).

عبدالله بن مغفل المزتی، صحابی واز *اصحاب الشجرة» است. به مدینه سکونت کرد سپس

~~به بصره رفت و به سال 57 بدانجا در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

ابو مسلم خولانی تمیمی از کبار تابعین است و به زمان رسول در یمن اسلام آورده

~~است. وقات وی به روزگار معاویه یا یزید بن معاویه در دریا (0araya) و گور او تیز به آنجاست

~~(لغثنامة دهمخدا)

بریدة ین حصیب بن عیدالله بن حارث اسلمی از صحابیان بزرگ است که پیش از غزوهآ بدر

~~اسلام آورد و در غزرهآ خیبر و فتح مکه شرکت کرد. او عامل رسول و در قبیلهآ بنی غفار و

~~اسلم به جهت اخذ زکات بود. ابتدا در مدینه سکونت گزید آنگاه به بصره رفت و سپس به مرو

~~کوچ نمود د به سال 63 در همین شهر درگذشت. (لغت نامهآ دهخدا)،.

علقمةآ بن قیس نخعی مکنی به ابو شبل کوفی. فقیه بود و در دورهآ جاهلیت و اسلام

~~میزیست. وقات او را در سال 62 و 72 نوشتهاند (لغتنامهآ دهخدا).

احنف بن قیس بن معاویة بن حصین المری، یکی از هوشمندان بزرگ و زیان آوران دلاور و

~~فاتح بود. در بصره زاده شد و پیامبر را درک کرد. (اعلام زرکلی، ج 1، ص 262).

~~مسروق بن اجدع بن مالک همدانی وادعی از زهاد تابعین و از اهالی یمن است. پدرش اجدع

~~مسلمانی گرقت و ار در ایام خلبفهآ اون وارد مدینه گشت و سپسر در کوقه مسکن گزید و در

~~جتگهای حضرت علی شرکت جست. وفات وی به سال 63 بوده است (لغت نامهآ دهقدا).

~~ازارقه گروهی از خوارج و از یاران تافع بن ms158 الازرق میباشند که امیر مؤمنان را در مسثآلهآ

~~تحکیم کاقر شناخته و این ملجم را در کشتن امام ذیحق دانسته و صحایه را تکفیر کردهاند. (رچوع

~~شود به کشاف اصطلاحات الفنون و حبیب السیر والبیان والتبیین و...).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0220.png)

~~نجدة بن عامر حروری حنفی رئیس طایفهآ حروریه و از خوارج و مؤسس فرقهآ نجدات یا

~~تجدیه است. وی یه سال 36 تولد یافت و به سال 66 هجری قمری در یمامه خروج کرد، سپس

~~به بحرین آمد و سراتجام در جوانی به سال 68 کشته شد (لغتنامهآ دهخدا).

~~زید بن ارقم خزرجی صحابی بود و در هفده غزوه با حضرت رسول اکرم شرکت داشت

~~و در جنگ صفین با حضرت علی همراه بود و در کوفه به سال 68 درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخدا).

~~عدی بن حاتم طائی صحابی و در عصر جاهلی رنیس قوم خود بود. یه سال نهم هجری به

~~دین اسلام گروید و فتح عراق را درک کرد سپس ساکن کوفه شد و در جنگ جمل و صفین و

~~نهروان با حضرت علی شرکت کرد. وی به سال 68 درگذشت (لغت تامهآ دمخدا).

~~سولاف دهی در غرب دجیل خوزستان، نزدیک مناذر الکبری است. نبرد میان بصریان و

~~خوارج فرقهآ ازارقه در همین جا در گرفت. (معجم البلدان ذیل سولاف).

ابو الاسود ظالم بن عمرو بن سفیان الدؤلی الکناتی (66 قبل از هجرت تا 69 هجری) واضع

~~علم نحو، فقیه و شاعر بود که هنگام خلافت عمر در بصره سکوتت داشت. در دورهآ علی بن

~~ابی طالب قرماندار بصوه شد. علی برخی از اصول نحو را به او آموخت و ابوالاسود نیز آنها

~~را نگاشت. جماعتی این اصول را از وی آموختند. او در بصره درگذشت.

ابن زبیر ابوبکر عبدالله بن زبیر بن عوام قرشی اسدی. پدر او زبیر یکی از عشرهآ مبشره و

~~مادرش اسماء بنت ابی بکر است. گویند عیدالله نخستین مولود مهاجرین به مدینة الرسون است ms159

~~و تام و کنیت او را رسول اکرم نهاده است. مانند پدر خود از پیامبر و صحایهآ کرام روایات

~~دارد و شجاعت و شهامت او معروف است. در غزای افریقیه حاضر بود و در وقعهآ جمل همراه

~~پدر خویش زبیر به حرب امیرالمؤمنین علی رفت. پس از فوت معاویه از بیعت یزید سرباز

~~زد و یا حضرت حسین بن علی به مکه شد و پس از شهادت آن حضرت مدعی خلافت

~~گشت و حکام یزید را از حجاز براند. یزید، مسلم ین عقبهآ مری را یا سپاهی گران به دفع او گسیل

~~کرد و مسلم پس از وقعهآ «حره» بمرد و حصین بن نمیر جای او به سرداری سپاه منصوب گشت و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0221.png)

~~مکه را در بندان کرد و این محاصره تا مرگ یزید یعنی تا ربیع الاول سال 64 بکشید. پس از مرک

~~یزید مردم حجاز و عراق و فارس و خراسان یعنی تمام ممالک اسلامی آن روز به استثتای مصر

~~و شام خلافت ابن زبیر را پذیرفتند و عبدالملک ین مروان سپاهی به سوی عراق روانه کرد و با

~~مصعب بن زبیر برادر عبدالله حرب در پیوست. مصعب کشته شد و سپس حجاج بن یوسف

~~یقفی را به حجاز فرستاد و او به سال 72 مکهآ مکرمه را در بندان و با منچنیقهاثآی که به ابوقبیس

~~تصب کرد خانهآ خدای خراب کرد و این محاصره به طول اتجامید تا در جمادی الاخرهٔ‌ 73 در

~~جنگ، سنگی بر پیشانی عبدالله آمد و بشکست و سپاهیان حجاج هجوم برده او را بکشتند

~~الغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن زبیر).

یواء بن عازب بن الحارث الخزرجی، ابو عمارهآ (م 71ه) از صحابه و فرماندهان فاتح بود. در

~~در سال 24 امیر ری کرد. او در ابهر و قزوین جنگید و آن دو را گشود. سپس به زنجان رفت و آنجا

~~را نیز فتح کرد. تا روزگار مصعب بن زبیر، زنده بود. ms160 در کوفه سکونت گزید و از همهآ کارها دست

~~کشید تا در همان زمان رخ در نقاب خاک پوشید. (الاعلام زرکلی، ج 2، ص 14).

صبیدة بن عمرو سلمانی مرادی تابعی است سال فتح مکه در یمن اسلام آوره و رسون

~~را ندیده بود. در عهد عمر به مدینه رفت و در بسیاری از جنگها حاضر بود. وی فقه آموخت و

~~حدیث روایت کرد و در قضا به مثابه شریح بود. به سال 72 ق در گذشت (لغتنامهآ دهخدا).

~~ایوسعید خدری سعدین مالک بن سنان بن ثعلبة انصاری خزرجی صحابی است. او از حفاظ

~~مکثرین و به جنگ احد سیزده ساله بود. به سال 74 در گذشت. مشهور است که گور او به

~~اسلامیول در محلهآ ایوان سرای به حوالی جامع قعریه است لکن این شهرت در تواریخ به ثبوت

~~پیوسته است (لغت نامهآ دهخدا)

~~سلمة ین اگواع: صاحب استیعاب و این اثیر وی را به فضیلت و مزیت ستودهاند. وی در میان

~~اصحاب رسول به شجاعت و مهارت در تیراندازی مشهور بوده است. به سن هشتاد سالگی

~~در سال 74 هجری درگذشت (لغت نامهآ دهخدا)

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0222.png)

رافع بن خدیج بن رافع الانصاری الاوسی الحارثی (م 74 ه) از صحابهای بود که در مدینه

~~فرمانده قوم خویش بود. در پی زخمی که برداشت در مدینه درگذشت (الاعلام زرکلی، ج3، ص

~~35).

جابربن سمره صحابی است. حبیب السیر و استیعاب فوت او را در 66 و اعلام زرکلی در 74

~~نوشته انده.

اسود بن یزید بن قیس بن عبدالله نخعی یکی از مشاهیر تابعین و قدمای فقها و زهاد و از اهل

~~کوفه بود. وی درک خدمت خلیفهآ اول و دوم کرده از علی و عایشه و ابن مسعود و دیگران

~~اروایت دارد. او در روایت موئق است. و به سال 75 از هجرت در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

زایدة بن قدامهآ ثقفی پسر عموی مختار ثقفی بود. پس از قتل حضرت حسین ms161 مختار از

~~زندان به زائده نامه نگاشت و از او خواست تا به نزد یزید بن معاویه از وی شفاعت کند. یزید به

~~شفاعت زانده دستور داد تا ابن زیاد مختار را آزاد ساخت. ابن زیاد که با آزادی مختار مخالف بود

~~بر زائده که این شفاعت کرده بود سخت غضب کرد. وی به قعقاع ذهلی و مسلم بن عمر باهلی

~~پناهنده شد و به شفاعت آن دو از خشم ابن زیاد رهائی یافت. زائده در جنگ با شبیب کوفی به

~~دستور حجاج بن یوسف شرکت کرد و در آن واقمه به دست حجاج فرزند شبیب کشته شد (لغت

~~انامة دهخدا).

غزاله زن شبیب بن زیاد و در شجاعت از مشاهیر زنان بود. در موصل به دنیا آمد و به

~~همرامی شوهرش در سال 76 هجری قمری بر عبدالملک بن مروان خروج کرد و در جنگها

~~دلیرانه شرکت میکرد. اعلام زرکلی نوشته قتل او اندکی پیش از غرق شوهرش واقع شد ولی

~~عیون الاخبار نوشته غزاله پس از کشته شدن شوهرش شبیب، امام گردید (ج 2، ص 155).

شبیب بن یزید بن نعیم بن قیس شیبانی از دلاوران معروف و رهبران قیام علیه بنی امیه بوده

~~است. تولد او به سال 26 و مرگش به سال 77 بودهاست (لقت نامهآ دهخدا).

موسی بن نصیر لخمی تابعی و فاتح افریقا و اندلس و متوفا به سال 98 هق به وادی القری و

~~حکمران مصر و افریقا بود. مراکش را در زمان ولید بن عبد الملک فتح کرد و به بندر طنجه رسید

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0223.png)

~~و این نقطه را که آخرین قسمت خشکی بود المغرب الاقصی نام نهاد. فوت او را به سال 97 و

~~99 نیز نوشتهاند (لغت نامهآ دهخدا) از جمله همین کتاب تقویم التواریخ در گذشت او را جزء

~~وقایع سال 97 نوشتهاست به وقایع آن سال رجوع شود.

زید ین خالد جهنی صحابی بود و در حدیبیه حضور داشت. در ms162 سال 788 در مدینه در گذشت

~~(لغت نامهآ دهخدا).

شریح بن حارث بن قیس کندی شاعر و قاضی بود و 75 سال در این مهم مشغول بود و

~~نتیجهآ 75 سال قضاوت او شرکت مستقیم در قتل حسین بن علی و دادن فتوای خروج وی از

~~اسلام بود. سال مرگ او در منابع با اختلاف آمده اعلام زرکلی 78 صفة الصفوة 87 یا 97 و لغت

~~تامهآ دهخدا 97 یا 98 ضبط کردهاند.

قطری بن فجأة از ازارقه بود. ابن اثیر تاریخ کشته شدن او را سال 77 می داند.

ایو ادریس خولانی ققیه معروف به زمان معاویه و پس از وی بود. لو در زمان عبدالملک

~~مروان منصب قضا داشت. وفاتش به سال 80 بودهاست (لغت نامهآ دهخدا).

معبد جهتی بصری از قدیمترین کسانی است که به قدر قاثآل شد و به مخالفت با مجبره

~~برخاست. وی معتقد بود که انسان در اراده و فعل آزاد است و نسبت افعال خیر و شر به خداوند

~~اخطاست. معبد به سبب اعتقاد به آزلدی انسان در اعمال و افعال خود مورد طعن و لعن مسلمانان

~~واقع شد و به امر حجاج بن یوسف در بصره و یا به قولی به دستور عبدالملک بن مروان در

~~دمشق به سال 80 به قتل رسید (لغت ثامهآ دهخدا)

زاویه، جایی است نزدیک بصره که نبرد مشهور میان حجاج و عیدالرحمن بن محمد بن

~~اشعث در همان جا درگرقت. شمار بسیاری از دو طرف در این جنگ کشته شدند. این نبرد در سال

~~83 ه . رخ داد ( معجم البلدان)

~~قالیقلا شهری است در ارمنستان کبیر از نواحی خلاط از تواحی منازجرد ( معجم البلدان).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0224.png)

دیر الجماجم دیری است در بابل ( عراق) واقع در هفت فرسخی کوفه. شهرت دیر جماجم

~~در تاریخ اسلام به سبب چنگی است که در نزدیکی آن در سال 82 هچری میان حجاج بن یوسف

~~(والی عبدالمی) و عبد الرحمن بن ms163 محمد اشعت روی داده است. در این جنگ عبدالرحمن

~~مغلوب و حجاج فرمانروای بلا معارض کوفه شد (لغت نامة دهخدا).

عبدالرحمن بن یسار (ایو عیسی) از مشاهیر تابعین است که در سال 16 یا 17 متولد و در

~~جنگ جمل، علمدار لشکر حضرت امیرالمؤمنین علی بود. در سال وفات او اختلاف است

~~(81 و 83 نوشتهاند) (لغت نامهآ دهخدا).

عبدالرحمن بن محمد بن اشعث بن قیس کندی امیر و از سران شجعان عرب بود. او را حجاج

~~یا لشکری به تبرد با بلاد رتبیل (سجستان) قرستاد. چون به آنجا رسید با سرکردگان لشکر اتفاق

~~کرد تا حجاج را از سرزمین عراق خارج کنند ( به قول امروز بر علیه حجاج کودتا کرد) اما سران

~~لشکر پیمان خود را با وی نقض و میان آنها نبردی در گرفت که به پیروزی عبدالرحمن پایان

~~یافت و سرانجام سجستان و کرمان و بصره و فارس را چز خراسان تصرف کرد اما سپس بصره را

~~از دست داد و کوفه را متصرف شد و میان او و حجاج نبردی در دیر الجماجم در گرفت که مدت

~~103 روز طول کشید و سرانجام ابن اشعث از کوفه رانده شد و لشکریان او که بالغ بر 60 هزار نقر

~~بودند پی در پی شکست خوردند و از دور او پراکنده شدند. وی با عدهآ کمی از یاران خود به

~~رتبیل پناه برد و مدتی در آنجا بماند. در این موقع نامههائی از حجاج برای رتبیل میرسید که ابن

~~اشعث را بدو سپارد. تا آنکه سرانجام رتبیل او را به سال 85 به قتل رساند و سر او را برای حجاج

~~فرستاد (لغت تامهآ دهخدا، ذیل عبدالرحمن). در حالی که در دائرة المعارف مصاحب توشته :

~~«ابن اشعث در راه خود را هلاک کرده .

ایوپ ین زید بن قیس زرارهآ هلالی (م 84 ه) از بلغای روزگار و خطیب معروف زمان خود

~~بود. حجاج را نطق و فصاحت وی ms164 خوش آمد و او را به عنوان رسالت نزد عبدالسلک بن مروان

~~فرستاد. چون ابن اشعث در سجستان از طاعت سر کشید حجاج، ایوب را به رسولی نزد او

~~قرستاد و ایوب به ابن اشعث پیوست. وی مردی شجاع بود و در واقعهآ دیرالجماجم حضور

~~داشت و چون ابن اشعث متهزم شد حجاج، ایوب را به اسیری برد و دستور داد تا گردن او را زدند

~~ولی حجاج چون او راکشته دید گفت کاش رهایش نمیکردم و از کلام او بهره میبردم (لغت نامهآ

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0225.png)

~~دهخدا).

واثآلة بن اسقع (22 تا 83 هق) صحابی بود. زرکلی گوید: از اهل صفه یود که بعد از وفات

~~پیغمبر به جانب شام رفت و در جنگمای دمشق شهید شد و او آخرین صحابی است که در آنجا

~~کشته شد (لغت تامهآ دهخدا).

صاغان دهی به مرو است (لغت نامهآ دهخدا).

ایو امامهآ باهلی صحابی است. در جنگ صفین با علی بود و در سنة 86 به مکه در

~~گذشت (لغت نامهآ دهقدا)

سردانیه جزیرهآ بزرگی در دریای مغرب است ... و مسلمانان لشکو موسیین نصیر در سال 92

# ه آن را فتح کردند .. ( معجم البلدان). %~%

میورقه جزیرهای در شرق اندلس و نزدیک جزیرهآ منورقه است (معجم البلدان).

سهل بن سعد الخزرجی الانصاری (م 91 ه) از بنی ساعده و از صحابهآ مشهور مدینه بود.

~~حدود صد سال زتدگی کرد ( الاعلام زرکلی، ج3، ص 210).

ابوالعالیة البراء در همین سال درگذشت. نام او زیاد بن فیروز بود. وی غلام یکی از زنان

~~بادیه نشین بنی ریاح بود ( الکامل، وقایع سال 93)

ازرارة بن اوفی الحرشی. وی در دوران خلاقت ولید بن عبد الملک به سان 93 هجری به مرگ

~~تاگهانی درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

عباس بن الولید بن عیدالملک بن مروان الاموی، از امیران و فرماندهان بزرگ بود. همراه

~~عمویش مسلمة بن عیدالملک تا زمان کشته شدن یزید بن مهلب، فرماندهآ سپاه بود. شهرها و

~~قلعههای ms165 بسیاری را در سرزمین روم فتح نمود (الاعلام زرگلی، ج 4، ص 40)

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0226.png)

ابراهیم نخعی ابو عمران بن یزید بن اسود تابعی فقیه اصلا از مردم یمن بود و در کوفه

~~میزیست. او محضر عایشه را درکی کرده و به سال 96 در گذشته است (لغت نامة دهخدا).

قتیبة بن مسلم باهلی از حکام بنی امیه بود. دوران خلافت عیدالملک و حکومت عمال ستم

~~بیشه او یعنی حجاج بن یوسف ثقفی و قتیبة بن مسلم باهلی زمان شدت تعصب عریی و دورهٔ‌

~~محنت وخواری مسلمین غیر عرب است. مظالم بیست ساله حجاج و خوتریزیها و خاثمان

~~سوزیهای قتیبه در خراسان و ماوراء النهر، تسلط عرب یعنی بنی امیه را که هنوز درست در این

~~نواحی ریشه ندوانیده بود قوت داد وبسیاری از ایرانیها و اثار و کتب ایشان را به اسم ملت

~~یرستی و ایران دوستی و یا به نام طرفداری از مخالفین بنی امیه نابود ساخت (خاندان نوبختی

~~تألیف استاد فقید عباس اقبال آشتیانی، ص 63). وقتی حکام دست نشاندهآ ایران هموطنان

~~خودشان را به بهانههای واهی ملی گرائی و ایران دوستی در طول تاریخ کشتهاند حرچی به

~~اعراب بدوی نیست. به هر حال سربازان قتیبه در لشکرکشی به فرغانه در سال 96 بر او شوریدند

~~و او راکشتند (دائرة المعارف فارسی مصاحب).

خارجة بن زید بن ثابت انصاری یکی از فقهای سبعه بود و در مدینه مسکن داشت و از

~~تابعین چلیل القدری بود که ادراک زمان عثمان را نیزکرده بود. خارجه در سنة 99 یا ه10 (یا به

~~قول صاحب حبیب السیو در 101) در مدینه بدرود میات گفت (لغت نامهآ دهخدا).

عامر ین واثآلة بن عبدالله الکنانی، ابوالطفیل (3 تا 155ه). در روز چنگ احد به دنیا آمد. در

~~برخی جنگهای علی بن ابی طالب پرچمدار او بود و تا روزگار معاویه و پس از آن زنده بود.

~~معاویه برای نرم کردن او به وی نامه نوشت. او ms166 نیز همراه گروهی به شام رفت. سپس همراه

~~مختار ثقفی به خونخواهی حسین بر بتی امیه شورید. چون مختار کشته شد کناره گرفت تا اینکه

~~پس از قیام ابن اشعت در کنار او قرار گرفت. وی تا خلافت عمر بن عبد العزیز زنده بود و در مکه

~~در گذشت. او آخرین صحابی بر جای مانده بود که در گذشت (الاعلام، ج 4، ص 26).

یزید بن مهلب ابی صفرهآ ازدی برادر زن حجاج و پسر مهلب والی حجاج در خراسان بود.

~~بس از مرک پدر به بای مو بزنی کزی رلان رسید ولی بعد حجاج او را زنداتی ساخت. یزید

~~از زندان گریخت و در قلسطین به حضور سلیمان بن عبدالملک رفت و به التماس وی از سوی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0227.png)

~~برادرش ولید بن عیدالملک عفو گردید. با مرگ حجاج به سال 96 به فرمانروائی عراق و به سال

~~98 به فرمانروائی خواسان منصوب شد و گرگان و طبرستان و دهستان و سرزمینهای دیگری را

~~به تصرف درآورد و با 25 هزار مزار درهم پول نقد از خراسان بسوی شام به حضور سلیمان بن

~~عبدالملک رهسیار شد و در طی نامهای حرکت خود را بر او نوشت ولی در راه که بود سلیمان

~~درگذشت و عمر بن عبدالعزیز به جای او په خلافت نشست و نامهآ یزید به دست او افتاد. عمراو

~~را به سیب پولی که به ستم از مردم گرفته بود کیفر داد و به زتدان افکند ولی چون در سال 101

~~خبر درگذشت عمر بن عبدالعزیز و نشستن یزید بن عبدالملک را به جای او شنید با سابقهٔ‌

~~خصومتی که با وی داشت از زندان فرارکرد و به بصره رفت و عدی بن ارطاة والی عراق را عزل و

~~حبس کرد و یا اعلام عزل یزید بن عبدالملک مردم را یه بیعت دعوت نمود. یزید بن عبدالملک

~~برادرش مسلمه را با سپاهی گران برای سرکوبی وی قرستاد. جنگ سختی میان ms167 آنان درگرقت و

~~سرانجام مسلمه پیروز شد و یزید به سال 102 به دست مسلمه افتاد و مسلمه او راکشت و سر

~~او را برای برادر به شام فرستاد (لغتنامهآ دهخدا).

ربعی بن حراش بن جحش العیسی (م 1ه1 ه. ق) تابعی مشهور اهل کوقه بود. تابینا یود و در

~~حدیث، ثقه. گفته میشود که هرگز دروغ نگفت. دو پسر داشت که بر حجاج بن یوسف شوریدند

~~و پنهان شدند. حجاج او را فراخواند و گفت: ای ربعیا پسرانت چه کردند؟ ربعی گفت: هر دو

~~خانهاند و خدا پشتیبان است! حجاج گفت: برای راستگویی تو آنها را بخشیدیم. (الاعلام. ج 3،

~~ص 37)

ذوالرمه در سال 117 درگذشته است. به هر حال چون در این کتاب ذیل وقایع سال 117

~~اشارهای به او نشده برای اطلاع خوانندگان شرح حال وی را میآوریم: ذوالرمه غیلان ین عقبة بن

~~تهیس بن مسعود از مشاهیر و قحول شعرای عرب است که در تشبیه و استعاره دستی توانا داشته.

~~در سال 117 قمری در 45 سالگی در اصفهان وفات یافته است (ریحانة الادب، ذیل ذوالرمه).

عمیر القطامی نیز در حدود سال 130 ه. ق در گذشته است. وی شاعر و نصارا بود و اسلام

~~آورد (معجم المؤلفین، ج 8، ص 13).

ازیاد بن سلیمان الاعجم از موالی بنی عبدالقیس بود. شعرش دارای استحکام و فصاحت بود.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0228.png)

~~در اصفهان متولد شد و در همانجا بالید آنگاه به خراسان رفت در آنجا در حدود 100 ه. ق

~~درگذشت. وی معاصر مهلب ین ایی صقره بود. و برای او مدایح و مرائی سرود. (لغتنامهآ

~~دهخدأ). البته در لغتنامهآ دهخدا سال فوت وی حدود 85 نوشته شده است.

اضحاک بن مزاحم هلالی بلخی محدث و مفسر و نحوی است. در تاریخ فوت او اختلاف

~~است. سالهای 102 و 105 و 156 را نوشتهاند (لغت تامهآ دهخدا).

مجاهد بن جبر القاری مکنی به ابی الحجاج (متوفی به سال 104) از کبار تایعین ms168 بود.

خالد بن معدان بن ابی کرب الکلاعی، تابعی وثقه بود. اصلش از یمن و اقامتش در حمص

~~بود. وی فرماندهآ شهربانان یزید بن معاویه بود ... (اعلام، ج 2، ص 345) زرکلی فوت او رادر

~~104 و ابن سعد 103 و عفیر بن معدان 104 ذکر می کند. (لغت تامهآ دهخدا، ذیل خالدبن معدان).

ابو برده عامر بن ابی موسی اشعری، تابعی است و پس از شریح، تاضی کوفه بود. وفات وی

~~به سال 153 است. (لغت نامهآ دهخدا).

جواح بن عبدالله الحکمی (م 112 ه) یکی از اشراف دلاور و امیر خراسان بود. اصل و

~~زادگاهش بصره بود. از سوی حجاج، والی پصره و از سوی عمر بن عبد العزیز نیز فرمانروای

~~اخراسان و سچستان شد. عمر بن عبدالعزیز پس از دریافت خیر خشونت وی، او را کنار گذاشت.

~~اما یس از جندی پزید بن عبدالملک او را به امارت ارمتستان آذریایچان گماشت. او نیز با سپاهی

~~گران به آنجا رفت و با مردم خزر جنگید. قلعهآ بلتجر و دیگر قلعهها را گشود. پس از مرگ یزید،

~~هشام بن عبدالملک او را بر مقامش باقی گذاشت و سپس برکنارش کود ( سال 108). در سال

~~111 دوباره او را سر کار آورد و او نیز په جنگ و فتح پرداخت تا این که خزریها او را کشتند

~~(الاعلام، ج 2، ص 156) و نیز قاموس الاعلام ترکی (ج 3، ص 1775).

عامر بن عبدالله بن شراحیل الشعبی الحمیری. مولد و منشأ او کوقه و از یاران و ندمای

~~عیدالملک بن مروان و از رجال حدیث و ثقات و فقها و شعراء بود. وی را عمر بن عبدالعزیز به

~~قضاوت برگزید. تولد وی سال 199 ه بود و به سال 103 در گذشت (لغت نامهآ دهخدا)

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0229.png)

ابو قلایة عبدالله بن زید بن عمرو الجرمی عابدی از اهالی بصره بود که از قضاوت و احکام

~~شرعی آگاهی داشت. او را برای قضاوت فرا خواندند، اما به شام ms169 گریخت و در آنجا درگذشت. در

~~علم حدیث از راویان موثق بود و به سال 154 ه درگذشت (الاعلام زرکلی، ج 4، ص 219).

یزید بن عبدالملک ین مروان نهمین نفر از خلفای بنی امیه است. در دمشق به سال 71 ه. ق

~~به دنیا آمد و پس از مرگ عمر بن عبدالعزیز در عهد برادرش سلیمان بن عبدالملک به حکومت

~~رسید (لغت نامهآ دهخذا) وی در سال 105 درگذشت (الاعلام).

ابورجاء عمران بن ملحان عطاردی صحابی بود. وی در زمان خلافت عمر بن عبدالعزیز

~~درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

سالم بن عبدالله بن عمر بن الخطاب القرشی العدوی یکی از هفت فقیه مدینه و از

~~دانشمندان ثقه و بزرگان تابعین بود. بر سلیمان بن عبدالملک وارد شد و سنیمان پیوسته او را

~~بزرگ داشت و بالابرد تا او راکنار خود بر تخت نشاند. به سال 106 در مدینه درگذشت (الاعلام

~~زرکلی، ج 3، ص 114).

عکرمة بن عبدالله البربری المدنی غلام عبدالله بن عباس و از تابعین بود. در تفسیر و تاریخ

~~جتگهای پیامبر ی از آگاهترین مردم بود. در شهرها گشته، بیش از سیصد راوی که افزون بر

~~هفتاد تن آنها تابعی بودند از وی حدیث نقل کردهاند. نزد نجدة الحروری رفت و شش ماه پیش او

~~ماند. پس از آن بر اساس عقیدهآ نجده حدیث میگفت و به سرزمینهای مغرب رفت... (الاعلام، ج

~~5، ص 33).

اسد بن عبدالله القسری البجلی، امیر، گشاده دست و دلاور بود. ولادت و پرورشش در

~~دمشق برد و برادرش (خالد بن عبدالله) در سال 108 ه او را به ولایت خراسان گماشت. در

~~روزگار او ترکهای خراسان (به سال 117) شوریدند و همه جا را تاراج کردند تا به مرو رود

~~رسیدند. اسد به رویارو بی آنها شتافت و پس از چند نبرد بر آنان چیره گشت. او در بلخ درگذشت

~~(الاعلام، ج 1، ص 291).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0230.png)

~~ابو ایوب سلیمان بن یسار (34 تا 107 ه) یکی از هفت فقیه ms170 مدینه بود. پدرش ایرانی بود و

~~در روزگار خلافت عثمان زاده شد ابن سعد در وصف او میگوید: ثقه، عالم، فقیه و کثیرالحدیث

~~ود (الاعلام، ج 3، ص 251).

کثیر بن عیدالرحمن بن الاسود الخزاعی، شاعری از اهل مدینه بود که بیشتر عمر خود را در

~~مصر سپری کرد... وسال 155 ه در مصر درگذشت (الاعلام، ج 4، ص 72).

حارث بن عمرو طائی. ابن حبان او را در زموهآ صحابه از مردم شام آرد و گوید در غزای

~~ارمینیه سردار لشکر بود و در جنگ مزبور کشته شد. ابن عساکر هم از شخصی به نام حارث بن

~~عمرو طاثی تام برد و گوید که حارت از دست عمر بن عبدالعزیز امارت بلقاء یافت و در سنة

~~107 والی ارمیتیه شد و سلیمان بن عبدالملک او را به مدینه قرستاد و در سنة (ر10 والی

~~آذربایجان بود. ابن خلیفه [و نیز زرکلی ا گویند که حارث نا سنه 112 در قید حیات بود (لغت

~~انامهآ دهقدا).

محمد بن سیرین بصری. پدر وی بتدهآ انس بن مالک بود. ابن سیرین از فقهای بصره است و

~~به ورع معروف و از پیروان حسن بصری اما در آخر یکدیگر را ترک گفتند و وی بر جنازهآ حسن

~~بصری حاضر نشد. در تعبیر خواب بدی طولا داشت. ولادت او دو سال به پایان خلافت عثمان

~~بود و در روز جمعه نهم شوال سال 110 هجری در بصره یمرد. محمد در فارس کاتب انس بن

~~مالک بود (نغت تامهآ دهخدا).

رجاء بن حیوة کندی پیشوای مردم شام در عصر خود بود. وی یکی از سخنوران و واعظان و

~~دانشمندان نامی و از ملازمان عمر بن عبدالعزیز در دورهآ خلافت و امارت او بود. (لغت نامهآ

~~دهخدا).

مکحول بن ابی مسلم شهراب ین شاذل ( م 112 ه) در روزگار خود، فقیه شام و از جمله

~~حافظان حدیث بود. نژادش ایرانی و زادگاهش کابل یود. در همان شهر پرورش یافت و ms171 به اسارت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0231.png)

~~آزاد گشت و فقه آموخت و در بی آموختن حدیث به عراق و سپس مدینه رفت. سرزمینهای

~~ازیادی را گشت و سرانجام در دمشق ماندگار شد و همان چا درگذشت (الاعلام، چ 8، ص 212).

عطاء بن اسلم بن صفوان مشهور به ابن ابی ریاح از فقیهان بزرگ قرن اول هجری به شمار

~~میرفت و از سیاه پوستان بود. به سال 27 ق در جند ( در یمن) متولد شد و در مکه پرورش

~~ایاقت و مفتی و محدث مردم این شهر گشت و به سال 114 در همین شهر درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخدا).

وهب بن منبه از ایرانیان متولد در یمن بود. وی نخستین کس است که در اسلام، تاریخ و

~~قصص نوشت. وفات او به سال 116 اتقاق اقتاد. یه افسانههای کهن بخصوص به اسرائیلیات آگاه

~~بود. عمر ین عید العزیز او را به قضاوت صنعا منصوب کرد (لغت تامهآ دهخدا).

عدی بن ثابت انصاری از علمای امامیه و از صلحای شیعهآ عصر خود بود. به سال 116 به

~~کوفه درگذشت. مولد او نیز به کوفه بود (الغت نامهآ دهخدا).

میمون بن مهران الرقی فقیه و قاضی مقولد به سال 27 هد و متوفی به سال 117 هق. وی

~~یکی از ثقات حدیث است. در کوفه نشو و نما یافت و در زمان عمر بن عبدالعزیز منصب قضا

~~یاقت الغت نامهآ دهخدا).

در همین سال این ابی ملیکه در گذشت. نام او عبدالله بن عبیدالله بن ابی ملیکه بود (ابن اثیر،

~~وقایع سال 117). عبدالله بن عبیدالله بن ابی ملکیه تیمی مکی، قاضی و از راویان ثقه به شمار

~~میرفت. از سوی این زبیر به قضاوت طائف گماشته شد (اعلام، ج 4، ص 236).

~~نافع المدنی (م 117 ه) از پیشوایان تابعین در مدینه و در دین شناسی، علامه بود. همگان

~~بر ریاست وی اتفاق داشتند احادیث زیادی نقل میکرد. اما ثقه بود و در آنچه نقل کرده خطایی

~~دیده ms172 نمیشود. اصل او از دیلم و نسب او نامعلوم است. در یکی از جنگها در حالی که کودک بود

~~به اسارت گرفته شد و بهرهآ عیدالله ین عمر گردید.. در مدینه پرورش یافت و عمر بن عبدالعزیز او

~~را برای یاد دادن احکام و سنن به مصر فرستاد (الاعلام زرکلی، ج 8، ص 319).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0232.png)

فتادة بن دعامة بن قتادة بن عزیر، ابوالخطاب السدوسی البصری (61 تا 118 ه) مفسر و

~~حافظ و در عین حال، نابینای مادر زاد بود. در انساب، ایام العوب، مفردات لغت و فنون عربیت

~~از همه برتر بود. معتقد یه قدر بود و گاه احادیث ساختگی نقل میتمود. در واسط به بیماری

~~طاعون درگذشت (الاعلام زرکلی، ج 6، ص 27).

علی بن عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب (20 تا 118 هق) جد خلفای عباسی و از اعیان

~~تایعین یود. بسیار تماز میخواند و عبادت میکرد و به همین دلیل لقب «سجاد» گرقت. به ولید

~~عبدالملک گفته شد که او معتقد است خلافت به فرزندان وی میرسد. پس وی را گرفت و به

~~تازیانه پست. هشام بن عبدالملک نیز او را در بلقاء دستگیر نمود و در همان حبس جان داد

~~(اعلام، ج 5، ص 117).

عبدالله بن عامر یحصبی از مردم دمشق یکی از قراء سبعه بود ( وفات 118). گویند قرآن را

~~از عثمان بن عفان فرا گرفت و به صحبت گروهی از صحابهآ رسول رسید. او از طبقهآ اول

~~تابعین است و از جماعتی از صحابه روایت کند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن عامر)،

سلیمان بن مرسی ابوالربیع یا ابو ایوب معروف به اشدق که از راه ولاء به امویان منوب

~~بود (م 119 ه) وی از قدمای فقهای دمشق به شمار میرود (اعلام، ج 3، ص 199).

عبدالله بن کثیر مکنی یه ابوسعید یکی از قراء سیعه از قراء مکه در طبقهآ دوم. مولدش به مکه

~~در سال 45 هجری، وفاتش به سال 125 در همان شهر بوده و در همانجا ms173 مدفون است (لقت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ابن کثیر).

ابو محمد بطال یکی از سرداران شجاع شام به روزگار امویان بود. چندین نیرو با رومیان کرد

~~و بر ایشان غلبه یافت. عامه دربارهآ وی افسانههائی نقل کتند که در الف لیله آمده است (لقت

~~نامهآ دهخدا، ذیل بطال) در لغت نامهٔ‌ دهخداکنیهٔ‌ او ابو محمد و در کتاب لغات تاریخیه و

~~یغرافیه (ج آ، ص 116) ابو یحیی امدهاست.

مسلمة بن عبدالملک بن مروان بن حکم فتوحاتی در قسطنطنیه کرد. سپس از جانب برادرش

~~یزید به حکومت عراقین و ارمینیه منسوب گشت و در جنگهای ترک و سند شرکت داشت. به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0233.png)

~~سال 120 در شام وقات یافت (ثغت نامهآ دهخدا).

عیدالواحد بن یزید الهواری از امرای صفریه و مردی شجاع بود. وی با جمعی از مردم بربر در

~~قیروان خروج کرد و به سال 124 در وقعهآ اصتام به قتلی رسید (لغت نامهآ دهخدا).

ابو واثله ایاس بن معاویة بن قرة مزتی. در زمان عمر بن عبدالعزیز قاضی بصره بود و در 76

~~سالگی به سال 122 درگذشت. وی به فطنت و ذکاء ضرب المثل است (لغت نامهآ دهخدا).

سماک بن حرب بن اوس البکری. از راویان کوفه بود که هشتاد صحابی را درک کرده بود.

صفریه نام دستهآ بزرگی از خوارج است که در سال 65 هنگامی که عبدالله بن صفار تمیمی در

~~مسئلهآ استعراض (قتل اطفال مخالفان) که عقیدهآ نافع ابن ازرق (پیشوای ازارقه) بود و در مسئلهآ

~~مشرک ندانستن مسلمانان غیر خارجی که عقیده عیدالله بن اباض بود از ایشان چدا شد تشکیل

~~شدتد. پیروان او را به نام پدرش صفار، صقریه خواندند. عبدالقاهر بغدادی، صفریه را پیروان زیاد

~~این اصفر میداند. بعضی از محققان، ظهور صفریه را در سال 76 هق میدانند و آن وقتی بود که

~~صالح بن مسرح بر ضد دولت اموی خررج کرد و پس از کشته شدن او شبیب بن یزید شیبانی ms174

~~رهبری این قیام را به دست گرفت. در 134 ه عدهای از صفریه پس از شکست از خازم بن خزیمه

~~به عمان قرار کردتد و در آنجا به دست اباضیه از میان رفتند. در 153 در المغرب، صقریه به

~~رهبری ابوقره قیام کردتد و عمر بن ابی حفص بن عثمان را که از طرف عیاسیان حاکم آنجا بود

~~کشتتد و در 155 سجلماسه را تصرف کردتد و مدتی به استقلال در آنچا ماندند. صفریه در قیام

~~عمومی بربرها در مغرب شرکت داشتند و سرانجام در آنجا فرقهآ اباضیه منحل شدند. برای آگاهی

~~ایر اختلاف آنان با سایر فرق رجوع شود به دائرة المعارف مصاحب و بیان الایان و سایر کتب ملل

~~و نحل.

ثابت بن اسلم بنانی تابعی و صاحب حسن بهری و انس بن مالک است. پارساترین مردم

~~ازمان خود بود. ثایت به سال 123 در ولایت خالد بن عیدالله بر عراق وفات کرد زلغت تامهآ

~~دهخدا، و نیز کامل ابن اثیر، وقایع سال 123).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0234.png)

~~محمد بن مسلم بن عبدالله بن شهاب الزهری (58 تا 124 ه) نخستین کسی است که به

~~تدوین حدیث پردأخت. تابعی و از یزرگان حافظان و فقیهان مدینه بود. دو هزار و دویست

~~حدیث راکه نیمی از آنها مسند بود از حفظ داشت در شغب - آخر مرزهای حجاز و آغاز مرزهای

~~فلسطین - از دنیا رفت (الاعلام، ج7، ص 317).

~~کمیت بن زید الاسدی (60 تا 126) شاعر بنیهاشم و از مردم کوفه بود و در دورهآ ینی امیه

~~شهرت یاقت. عالم به ادب و لغت و اخبار و آتساب عرب و از هواخواهان بتی هاشم یوده و اتان

~~را بسیار مدح کرده است (لغت نامهآ دهخدا)

~~عمرو بن دینار (46 تا 126 ه) وی از راه همپیمانی منسوب به قبیلهآ جمح شده بود. فقیه و

~~مفتی مکه و در اصل ایرانی بود. از راویان ثقه و ثبت به شمار میرقت. اهل مدینه او را به ms175 تشیع

~~و مخالفت با ابن زبیر متهم میکردند. اما ذهبی این مسئله را رد کردهاست (اعلام، ج5 . ص245).

ابو یحبی مالک بن دینار بصری از مشاهیر تابعین و زاهد بسیار معروف بصره بود که در زهد

~~و اعواض از دنیا همواره بدو مثل زنتد. به علاوه او یکی از خطاطان مشهور عصر خود بود و قرآن

~~به اجرت مینوشت. وفات او را مورخین به اختلاف در سال 126 یا 127 یا 130 یا 131

~~نگاشته اند (لغت نامهآ دهخدا).

اسماعیل بن عبدالرحمن السدی: تابعی، حجأزی الاصل و ساکن کوفه بود. این تغری بردی

~~در مورد او میگوید: صاحب تفسیر، مغازی و سیره بود. به رخدادهای تاریخی، آگاهی کامل

~~داشت (اعلام، ج 1، ص 313) در اعلام زرکلی فوت وی در سال 128 آمده و در پاورقی همان

~~صفحه افزوده شده است که در اللباب (ج 1، ص 537) سنل 127 آمده است.

ضحاک بن قیس الشیبائی حروری از شجعان و دهاة عرب بود. وی به سال 126 هجری با

~~سعید بن بهدل و دویست تن سپاهی از حروریهآ چزیره خروج کرد. سعید در سال 127 درگذشت

~~و ضحاک به جای وی پنشست و آهنگ ارض موصل و شهر زورکرد و صفریه بر وی گرد آمدند

~~گرد. عامل انجا ار در صلح در امد و مردم موضل با وی به مکاتیه پرداختند و ضحاک بدانجا در

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0235.png)

~~آمد و عدد لشکریانش به صد هزار تن بالغ گشت. آنگاه مروان خلیفهآ اموی قصد وی کرد و در

~~نواحی کقر توثا از اعمال ماردین دو سپاه به یکدیگر رسیدند و صحاک کشته شدر (لغت نامهٔ‌

~~دهخدا).

شیبان ین سلمة السدوسی الحروری (135 ه) یکی از دلیران و سرکردگان حروریه است و

~~شییانیه بدو نسبت دارند. این شخص کمی قبل از قیام بنی عباس در مرو میزیسته است و علیه

~~نصر بن سیار قیام کرد و چون دعوت به ینی عباس آغاز گودید ابو مسلم خراسانی او ms176 را دعوت به

~~بیعت نمود اما شیبان نپذیرفت و ابومسلم را به بیعت به خود بخواند و در ننیجهآ اختلاف میان

~~آنها شیبان به سرخس رفت و مردم بسیاری گرد او جمع شدند و ابومسلم خراسانی با سپاهی به

~~جنگ وی شتاقت و شیبان در سرخس به قتل رسید (لغت نامهآ دهخدا).

عاصم بن بهدلة الکوفی الاسدی یکی از قراء سبعه بود و به سال 128 درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخدا).

یزید بن قعقاع از مشاهیر قراء و بزرگان تابعان بود. در قرائت امام اهل مدینه و نیز از مفتیان

~~نزرگ و مجتهدان بود و در مدینه درگذشت (نغت نامهآ دهخدا). در قاموس الاعلام ترکی و

~~الاعلام زرکلی فوت وی به سال 132 ضبط شدهاست. ابن اثیر نیز فوت او را در سال 130 نوشته

~~است.

عمرو بن عبدالله السبیعی (33 تا 127ه) از بزرگان تابعیان ئقه و شیخ کوفه در روزگار خود

~~بود. علی را درک کرده او را در حال خطبه خواندن دیده بود. در زمان زیاد، شش بار در جنگ با

~~رومیان شرکت نمود و در کهنسالی نابینا شد (اعلام، ج 5، ص 251).

~~ابن المنکدر - محمد بن المنکدر بن عبدالله بن الهدیر التیمی المدنی (54 تا 130 ه.) از

~~زاهدان و راویان مدینه بود که برخی صحابه را درک و از آنها حدیث نقل کرده بود. (اعلام، ج 7،

~~نص 333).

~~ایوب بن ابی تمیمه کیسان سختیانی بصری (66 تا 1131) از بزرگان و فقهای عصر خود بود.

~~تابعی است و از پرهیزگاران و زهاد به شمار می رود و از حفاظ حدیث و مردی مطمثن و یقه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0236.png)

~~است. (لغت نامهآ دهخدا).

ابراهیم بن میمون المروزی هو ابواسحاق الصانع صاحب حرس ابو مسلم هو ابو اسحاق

~~خالد بن عثمان (فهرست تاریخ طبری).

بوصیر ... حسن بن ابراهیم زولاق میگوید: مروان بن حکم - معروف به حمار و آخرین

~~یادشاه بنی امیه - در همانجا کشته شد. جعدی ثیز هفت روز مانده به پایان ms177 ذی الحجه سال 132

~~در آنجا کشته شد. (معجم البلدان، مادهآ بوصیر).

عطاء بن ابی مسلم پلخی از محدثان برگزیدهآ بلخ بود و به سال 135 ه. ق درگذشت

~~(لغت نامهآ دهخدا).

زید بن اسلم عمری (در حبیب السیر؛ عدوی) مدنی. وی فقیه و مفسر و اهل مدینه بود. به

~~سال 136 درگذشت. (اعلام زرکلی، و نیز حبیب السیر، جلد 2، ص 206).

رستمیان یا بنی رستم سلسهای از ائمهآ اباضی هستند که از حدود 160 ه. ق تا اواخر قرن

~~سوم بر تاهرت فرمانروائی کردند. مؤسس این سلسله عبدالرحمن بن رستم (متوفای 168 ه.ق)

~~اصلا ایرانی یود. وی حکومت قیروان داشت ولی در مقابل مهاجمین از آنجا گریخت. در 144

~~تاهرت را ینا تهاد و در حدود 160 ه . ق اباضیه او را نمام خود شناختند. رستمیان در مقاپل

~~خلفای بغداد و اغالبه - که تابع آنها بودند - از خلفای اموی اندلس هواخواهی میکردند و با آنان

~~اروابط دوستانه داشتند (دائرة المعارف فارسی).

امویان اندلس یا امویان اسپانیا سلسلهای از امرای اسلامی اندلس هستند که از حدود سال

~~138تا 422 ه. ق در قسمتی از اسپانیا فرمانروائی میکردند و نسب خود را به خلفای بنیامیه

~~می رسانیدند. بعضی از آنها دعری خلافت هم داشتند. اولین امیر این سلسله عبدالرحمان اول،

~~نوادهآ هشام بن عیدالملک دهمین خلیفة اموی بود. عیدالرحمن اول پعد از انقراض خلافت

~~ینیامیه مدتی در شمال و مغرب افریقا به سرگردانی گذراند و عاقبت از بی نظمی و پریشانی

~~اسپانپا استفاده کرد و در سال 137 ه . ق به آتجا رفت و سال بعد غالب مسلمین جنوب اسپانیا را

~~به تبعیت خویش درآورد. جانشینان او در قرطبه به بسط نفوذ خود پرداختند و یک چند با امرای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0237.png)

~~عیسوی نواحی شمال اسپانیا همسایه شدند و به معارضه برخاستند. این امرا غالیا تا مدتی به

~~همان عنوان امارت قانع بودند اما عبدالرحمان سوم در سال 317 ه. ق عنوان خلافت ms178 اختیار کرد

~~و قدرت و نفونی تمام به هم رسانید و بعضی از سلاطین عیسوی اسپانیا را نیز مقهور نمود.

~~جانشینان او تتوانستند نقوذ و قدرت او را حفظ تمابند و اندک اندک امراء و ملوک الطوایف یر

~~متصرفات آنها استیلا یافتند و دولت امویان اسپانیا تجزیه شد. امویان اندلس در نشسر تمدن

~~اسلامی در اسپانیا تأثیری بسزا داشتند و به ترویج آدب و فرهتگ عربی و ساختن مساجد و

~~قصور عالی اهتمام نمودند (دائرة المعارف فارسی).

اتباع ابو مسلم، بومسلیه هستند که شاخهای از راوندیهاند.. اینان معتقد به امامت ابو مسلم

~~نتواسانی و حیات جاوید او بودند. این فرقه چمیع فرایض را ترک کرده همه چیز را حلال

~~می شمردهاند و ایمان پش ایشان فقط شناختن امام خود بود. (خاندان نوبختی، ص 252).

موسی بن عقبة بن ابو عیاش اسدی عالم به سییهآ حضرت رسو و از رجال ثقهآ حدیث

~~بود. در مدینه متولد شد و در همانجا به سال 141 ه. ق درگذشت. کتاب المغازی از اوست

~~(لغت بامةآ دهخدا)

عمرو بن عبید بصری شیخ معتزله در عصر خویش بود. جد او از فارس بود. وی به سال 80

~~ق متولد شد و به علم و زهد شهرت یافت و نزد منصور خلیفهآ عباسی تقربی بسیار داشت و

~~ک 111.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0238.png)

~~آل عباس مستقر شود پا محمد بیعت کرده بود. چون کار عباسیان سامان پاقت و منصور خلیفه

~~گشت لشکری به تعاقب آن دو قوستاد. محمد در مدیته و ایراهیم در بصره دعوت خویش را

~~آشکار کودند. ابراهیم سپاهی فراهم کرده بر اهواز و فارس و واسط مسلط گردید. محمد در مدینه

~~کشته شد. (14 رمضان 145) و ابراهیم در باخمرا نزدیک کوفه با لشکریان منصور روبرو شده و

~~غلیهآ او نزدیک مینمود، لکن ناگاه تیری بر مقتل او رسیده کشته شد و لشکریانش بپراکندند (15

~~ذی القعدة 145). (لغتنامهآ دهخدا، دیل ابراهیم بن عبدالله). دعبل نیز در شعر خود اشاره ms179 به

~~همین واقعه دارد: «و قبر بباخمرالدی الغربات».

محمد بن سائب کلبی نسابه و عالم تفسیر و اخیار و ایام عرب بود. در کوفه متولد شد و در

~~حدود سال 126 در همانجا درگذشت. او را تفسیری بر قران آست (لغتنامهآ دهخدا).

هشام بن عروة بن زبیر تابعی و از علمای مدینه و بزرگان اهل حدیث بود. وفات او را به سال

~~12 نوشتهاند (لفت تامه دهخدا).

سلیمان بن مهران الاسدی تابعی مشهور که اصلش از ری و پرورش و در گذشتش در کوفه

~~بود. قران، حدیث و احکام ارث را بخوبی میدانست و به سال 148 درگذشت (اعلام، ج 3، ص

~~198)

محمد ین عبدالرحمن مکنی به ابن ابی لیلی فقیهی از اصحاب رای بود. قاضی کوفه و در بین

~~فقها شهرتی به سزا دارد. سی و سه سال از جانب بنی امیه و پس از آن از دست یتی عیاس در

~~کوفه والی قضا بود و به زمان منصور در همین شغل درگذشت. ولادت او در سال 74 و وفاتش

~~در کوفه یه سال 148 واقع شد (لغتنامهآ دمخدا، ذیل ابن ابی لیلی).

عبدالله بن علی عم ابو جعقر منصور دوانیقی و سفاح عباسی و از رجال و بزرگان بنی عباس

~~بود. وی در واقمهآ زاب کبیر که منتهی به شکست قطمی مروان بن محمد و استقرار خلافت

~~عباسیان گشت امارت و قرماندهی داشت و پس از دفع مروان، دمشق را گرفته و به فلسطین

~~تاخت و از آنچا لشکر به دفع مروان در مصر قرستاد و در قلع و قمع بتی امیه و قتل و استیصال

~~بقایای آنها اهتمام تمام ورزید و از جانب خلیفه سفاح عنوان امارت شام یافت. اما در آغاز

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0239.png)

~~خلافت منصور و به قولی حتی در آخر خلافت سفاح به دعوی خلافت برخاست و گویند چون

~~ابو مسلم خواسانی را طرفدار منصور یاقت بفرمود تا هفده هزار تن خراسانی را که در لشکرش ms180

~~بودندو میدانست آنها یا ابو مسلم نخواهند جنگید هلاک کردند. سپس با لشکر بسیاری که در

~~اختیار داشت و از مدتها قبل آن را برای مبارزه با دولت بیزانس آماده کرده پود به جنگ ابومسلم

~~- که از جانب منصور جهت دفع فتنهآ او آمده بود - شتافت ولی در 137 در نزدیکی نصیبین

~~شکست خورده تزد یرادر خود سلیمان بن علی که والی بصره بود گریخت. اما چندی بعد به

~~زندان افتاد و پعد از هقت سال گرفتاری در حیس خلیفه، عاقیت او را در خانهای زیر آوار هلاک

~~کردند (دائرة المعارف فارسی).

آین محمد بن اشعت خزاعی نبایستی با محمد ین اشعث کندی که از سرداران بزرگ اسلام و

~~متوفای سال 67 بودهاست اشتباه شود. محمد بن الاشعت بن عقبة الخزاعی (5139) از والیان

~~و فرماندهان بزرگ دورهآ منصور عباسی به شمار میرفت. در سال 141 ه منصور او را به ولایت

~~مصر گماشت. سپس او را به باز پس گیری اقریقا از چنگال برخی مهاجمان امر کرد. او سپاهی به

~~قرماندهی ابوالاحوص عجلی گسیل کرد اما ابوالخطاب شورشی آن را شکست داد. بدین سبب،

~~این اشعث با 40 یا 50 هزار سپاهی (در سال 142) رواته شد و در سال 144 ابوالخطاب را

~~کشت. به سال 126 وارد قیروان شد و امور اقریقا را سامان داد. اما عیسی بن موسی بن عجلان با

~~شماری از قرماندهانش بر وی شوریدتد و او را در سال 148 از قیروان بیرون راندند. پس به عراق

~~یازگشت و با عباس - پسر عموی منصور- په جنگ روم رفت که در راه درگذشت. (اعلام، ج 6،

~~ص 264).

أستادسیس شورشگر و سردار ایرانی مجوسی و مدعی بیغمیری که در اواخر عهد متصور

~~اخلیفهآ عباسی در سیستان و هرات و بادغیس خروج کرد. وی قبل از شروع دعوت و قیام خویش

~~در حدود سیستان و هرات دارای نفوذ و قدرت بوده و ظاهرا به سبب همین اعتبار و تفوذ بود که ms181

~~چون در سنة 150 خروج کرد چنان که طبری و ابن اثیر نوشتهاند به زودی سیصد هزار مرد بر او

~~گرد آمدند. استادسیس بر قسمتی از خراسان استیلا یافت و تا مرو رود پیش رفت و چند بار

~~لشکر خلیقه را شکست داد. عاقبت محاصره گشت و گویند از یارانش نزدیک هفتاد هزار کس

~~مقتول و چهارده هزار تن اسیر گشتند و خود او فرار کرد. اما به زودی دستگیر و مقتول شد و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0240.png)

~~سرش را جهت منصور خلیفه فرستادند (داثآرة المعارف قارسی).

عبدالملک بن عبد العزیز بن جریج (80 تا 150 ه.) فقیه مکه و امام اهل حجاز در روزگار

~~خود بود. نخستین کسی بود که در مکه به نوشتن علوم پرداخت. نژادش رومی و از موالی قریش

~~بود. ولادت و مرگش در مکه رخ داد (اعلام، ج 4، ص 305). عبد الملک بن عبد العزیز بن جریج

~~از علمای مشهور. اصلا از غیر عرب و از موالی ینی امیه. مولد او مکهآ مکرمه بود و همانجا نیز

~~پرورش یافته و سفری به عراق کرده و به خدمت منصور خلیفه رسیدهاست. گویند او اول کس

~~است از مسلمانان که تصنیف کتاب کرد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن جریج).

محمد بن اسحاق. آغاز زندگی وی به مدینه بود و به علت قصص و اشعاری مخالف عفاف

~~اکه از او مشهور شد مورد غضب مالک بن انس گودیده نتوانست در مدینه بماند، ناچار به مصر و

~~پس از آن به عراق رفته در بفداد به خدمت منصور دوانیقی پیوست و به سال 150 یا 151

~~درگذشت. « کتاب المغازی » در شرح غزوات حضرت پیغمبر مهمترین تألیفات اوست که

~~دیگر مورخان اسلام مانند طبری و ابن هشام از آن تقل کردهاند (لغت نامهآ دهخدا).

ابو قره مردی از خوارج و پیشوای اباضیه است. او به هتکام انقال دولت از بنی امیه به

~~عباسیان در شمال اقریقیه خروج کرد و به سال 148 از ms182 هجرت محمد بن اشعث از جانب خلیفهآ

~~عیاسی به محاربهآ وی شد. ایو قره منهزم گشت و یه مغرب اقصی گریخت و باز در سنهٔ‌ 150

~~طغیان کرد و آنگاه که قیروان را محاصره کردهبود در گذشت (لغت تامهآ دهخدا).

معمر بن راشد ازدی ( 95 تا 153 ه . ق) از مردم بصره و از حفاظ حدیث و فقیهی متقن و

~~یقه یود (لغت نامةآ دهخدا)

هشام الدستوائی الراوی که همان هشام بن ابی عبدالله بصری است (فهرست تاریخ طبری، و

~~کامل، وقایع سال 154).

ابو عمرو بن العلاء زبان ین عمار التمیمی المازنی البصری (70 تا 154 ه. ق) از پیشوایان

~~لغت و ادب و یکی از قاریان هفتگانه بود. در مکه زاده شد؛ در بصره پرورش یافت و در کوفه

~~مود..(اعلام، ج 3، ص 72).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0241.png)

اشعب بن جبیر معروف به » اشعب طماع » د« اشعب طامع » متوفی به سال 154 ه . ق

~~مردی ظریف از مردم مدیته و مولای عبدالله بن زبیر یود. حدیث روایت میکرد و آواز خوشی

~~داشت. در طمع کاری به وی مثل میزنند. روزگار درازی بزیست. در روزگار منصور عباسی به

~~بغداد رفت و در مدینه در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

یزید بن حاتم بن قبیصهآ ازدی از فرماندهان شجاع و نام آور عهد عباسی بود. در سال 144

~~والی مصر و در سال 154 والی افریقیه شد و با خوارج جنگید و بر آنها پیروز شد و به سال 170

~~در فیووان در گذشت (لنت نامهآ دهخدا).

مسعر بن کدام بن ظهیر هلالی عامری دواسی از ثقات اهل حدیث و از اهالی کوفه بود. وی

~~ابه سال 152 ه. ق در مکه در گذشت (لغت تامهآ دهخدا).

ابر هاشم صوفی. اصل وی از کوفه است و به شام شیخ تصوف بود. در رمله میزیست د با

~~سفیان ثوری معاصر بود. اول کسی که صوفی خوانده شد او بود و پیش از او کسی را به این ms183 نام

~~تخواندهاند و هم اول خاتقاه که صوفیان ینا کردند آن است که به رملهآ شام کردند. وقات وی را

~~عدهای در 150 و بعضی در 161 گفتهاند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابوهاشم).

حمزة بن حبیب بن عمارة تمیمی شیخ قراء و یکی از ائمهآ سبعه است. به سال 80 متولد

~~شد. قرائت را از اعمش و امام جعفر بن محمد صادق و ابن ابی لیلی بگرقت. (لغت نامهآ دهخدا).

سعید بن ابی عروبه. از فقها و اصحاب حدیث بود. وفات او به سال 157 بوده است

~~القتنامه دهخدا).

~~ابو عمرو عبدالرحمن بن عمرو اوزاعی (88 تا 157) از مشاهیر فقها و زهاد عهد بتی امیه و

~~امام شامیها بود. در بعلبک به دنیا آمد و در بیروت وفات یافت. در فقه صاحب فتوا و رای بود

~~(دائرة المعارف فارسی).

زفربن الهذیل بن قیس العنبری (115 تا 158 ه. ق) از قبیلهآ تمیم و فقیهی بزرگ از یاران امام

~~ابو حنیفه بود. اصلش اصفهانی بود که در بصره اقامت گزید، قاضی آنجا شد و همانجا در گذشت.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0242.png)

~~از نخستین کسانی بود که به نوشتن کتاب دست زد. (الاعلام، ج 3، ص 78).

شعبة الحجاج بن الورد العتکی الازدی الواسطی ثم البصری (82 تا 160 ه. ق) از پیشوایان

~~حفظ و فهم حدیث بود که در واسط زاده شد و پرورش یافت. اما ساکن بصره گشت و در آنجا

~~درگذشت. نخسنین کسی بود که در عراق به کند و کاو پیرامون راویان پرداخت و از راویان

~~ضعیف و متروک، دوری گزید. (الاعلام، ج 3، ص 241).

مقنع : عطاء یا هاشم یا هشام معروف به المقنع خراسانی شعبده باز مشهور است. وی

~~گازری از مردم مرو بود. به شعیده بازی پرداخت و پس از آن مدعی الوهیت از طریق تناسخ شد و

~~ادعا کرد که روح خداوند آز ابو مسلم خراسانی به وی حلول کرده است. گروهی از او پیروی

~~کردند و در راه او ms184 جنگیدند. چون خبر ظهور او به مهدی رسید لشکری جهت دفع او نامزد کرد.

~~مقنع در قلعه گریخت و لشکر مهدی، قلعه را حصار دادند و مدتی دراز درکشید و اتباع مقنع

~~ملول گشتند و بیشتر امان خواستتد و از قلعه فرود آمدند و اندک قومی یا او بماندند. روزی آنشی

~~عظیم برافروخث و یاران خود را گفت: هر که میخواهد به آسمان رود خود را به این آتش در

~~اندازد و خویشتن را با زن و فرزند در آتش انداخت تا در دست لشکر مهدی نیفتد. چون سوخته

~~شد در قلعه بگشودند و در قلعه هیچ نیاقتند (لغتنامةآ دهخدا، ذیل المقنع).

ابو عیدالله سفیان بن سعید بن مسروق ثوری (97 تا 161 ه. ق) محدث و زاهد معروف قرن

~~دوم. متولد کوفه. از قبول مناصبی که منصور خلیفهآ عیاسی به وی اعطا کرد امتناع نمود و برای

~~اجتتاب از قیول منصب قضا در سال 150 از کوفه گریخت و به یمن رقت. اما در آنجا هم از دربار

~~بغداد ایمن نبرد و به مکه رقت و از آنجا هم به کعبه پناه برد. عاقبت به بصره رفت و در آنجا نیز

~~همواره متزل خود را تغییر میداد. سفیان، بعضی از بزرگان تابعین را درک کرد و بعضی او را از

~~مشاهبر رجال شیعه شمردهاند. اما عدهای از نو یستدگان کتب رجال شیعه او را شیعی تشمرده و

~~بعضی در قدح وی کوشیدهاند (دائرة المعارف قارسی).

داود بن تصیر طائی مکتی به ابو سلیمان از بزرگان فقهاء و اجلهآ مشایخ و از زهاد و عباد قرن

~~دوم هجوی و با منصور عباسی معاصر بوده است و از اقران ابراهیم ادهم میباشد. مولد و

~~منشأش کوفه است. در بدایت حال در اکتساب علم شریعت از هر قبیل جدی وافی و جهدی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0243.png)

~~کامل داشت تا در علوم، درجات عالی گرفت و به مقامات رفیع واصل آمد و علم فقه را ms185 به مقام

~~کمال رسانید. گروهی او را به ابو حنیقه تسبت دهند که تحصیل ققه نزد او کرد و جماعتی دیگر

~~گویند او خود تالی بوحنیفه بود. پس از وصول به مدارج عالی علوم و شهرتی که در فقه گرفت

~~گوشهنشینی گزید و به عبادت مشغول شد و به روزگار مهدی در سال 165 هجری درگذشت.

~~صاحب قاموس الاعلام ترکی وفات او را به سال 160 و خواند میر در حبیب السیر (ج 2، ص

~~222) یه روایتی 162 و به روایت دیگر 165 نویسد. (لغت تامه دهخدا).

ابراهیم ادهم (م 161 یا 162 ه . ق) زاهد و عارف مشهور ایرانی. وی بنابر مشهور از

~~امیرزادگان بلخ بود اما بر اثر تمایل به زهد و عرفان، از سر ملک و مال پدر برخساست، جامهآ

~~پشمین پوشید و به سیاحت و عبادت و ریاضت پرداخت (دائرة المعارف فارسی) دیر زمانی

~~شوریده و پریشان در جیال و مفاوز به سر برد سپس به مکه شد و مجاورت خانه گزید و در آنجا

~~به صحبت چند تن از اولیاء از جمله فضیل عیاض و سفیان ثوری و به قولی حضرت امام محمد

~~باقر ال رسید و سوانجام به شام رفت و تا پایان عمر بدانجا بزیست (لغتنامهآ دهخدا). در

~~تذکرة الاولیاء و الاعلام زرکلی و دائرة المعارف قارسی پایان زندگی او را «فرت» دانتهاند در

~~حالی که در لغتنامهآ دهخدا آمده: «به 160 یا 166 در غزای بیزنطه به شهادت رسیده است».

عبدالعزیز بن عبدالله بن ابی سلمة الماجشون التیمی (164 ه) از موالی و مدنی، فقیه و

~~حاقظی نقه بود کتابهای چندی داشت و از خردمندی و متانت بهرهمند بود. اصلش از اصفهان

~~اما اقامتش در مدینه بود. به بغداد رقت و آنجا درگذشت. او در شمار فقهای مدینه است (الاعلام،

~~4، ص 145).

بشارین برد (95 تا 167 ه. ق) شاعر بزرگ و خطیب و ادیب عرب. متولد حوالی بصره.

~~اصلأ از طخارستان بود. نابینا ms186 به دنیا آمد و گویند از ده سالگی شعر میگفت و چون به سن رشد

~~رسید از زبان او می ترسیدند. وی مقدم شعرای زمان خود بود و دولتهای اموی و عباسی را

~~درک کوده و در این دو دولت مدحها و هجاها گفته ونی به هجا بیشتر میل داشته. مهدی خلیفهآ

~~عباسی و خالد برمکی از جملهآ ممدوحین او هستند. سرانجام در عهد مهدی خلیفه دشمنانش او

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0244.png)

~~را متهم به زندقه کردند، بشار دستگیر و محکوم به تازیانه شد. سپس او را در باتلاقی در بطایح

~~انداختند ... (دائرة المعارف فارسی).

بنی مدرار خاندانی هستند که حدود 210 سال در مغرب اقصی حکومت کردند. رجوع شود

~~یه معجم الانساب زامباور، ج 1، ص 102.

حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابی طالب (83 تا 168 ه. ق) امیر مدینه و پدر سیده

~~نفیسه بود. در زمان خویش از اشراف برجسته و خردمند و شیخ بنیهاشم به شمار میرفت. به

~~مدت پنج سال از سوی منصور، کارگزار مدینه شد. اما منصور از او ترسید و پس از برکنار کردن،

~~او را در بغداد زقدانی کرد. چون مهدی یه خلافت رسید او را آزاد نمود و نزد خود نگه داشت. در

~~مدینه زاده شد و هنگامی که با مهدی به حج میرفت، میان راه در حاجر درگذشت. (الاعلام. ج

~~2، ص 205).

مقصود صاحبه فع حسن بن علی بن ب علی ین ابی طالب است که بر علیه عباسیان خروج

~~کرد و در فخ کشته شد. رجوع شود به متون تاریخی اسلامی که در تمامی آنها به این واقعه اشاره

~~کردهاند.

ادریس ین عیدالله یا ادریس اول بنیانگذار سلسلهآ ادارسه یا ادریسیان یا بنو ادریس است که از

~~سال 177 تا 364 در مراکش حکومت کردند. وی در قیام علویان (در دائرة المعارف مصاحب یه

~~جای قیام از کلمهآ «فتنه!» استفاده کرده است) علیه موسی الهادی خلیفه چهارم عباسی دست

~~داشت و ms187 چون برادرزادهاش حسین بن علی در فخ (نزدیک مکه) کشته شد او به مغرب گریخت و

~~قیایل یریر او را در 172 پیشوای خود کردند و ادریس خود را امام نامید. در 177 به تحریک

~~اهارون الرشید زهرش دادند (دائرة المعارف فارسی).

نافع بن عبدالرحمن بن ابی نعیم امام اهل مدینه و یکی از قراء سبعه است. اصل وی از

~~اصفهان است و در مدینه زیست و در هماتچا به سال 169 هجری قمری درگذشت (لنتتامهٔ‌

~~دهخدأ).

این عبدالرحمن الداخل که تا کنون چند بار نامش در این کتاب آمده عبدالرحمن بن معاریة

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0245.png)

~~بن هشام بن عبدالملک بن مروان است که ملقب به «صقر قریش» و معروف به «الداخل الآموی»

~~است. وی مؤسس دولت امویان به اندلس است. در کودکی پدر خود را از دست داد و در

~~دارالخلافة تربیت شد.

هنگامی که سلطنت امویان در شام منقرض گشت عیدالرحمان در دهی نزدیک قرات

~~سکونت جست و چون او را تعقیب کردند قصد مغرب کرد و په افریقا رفت. عبدالرحمن بن

~~حبیب فهری به طلب وی برخاست. او به مکناسه میان قوم مادر خود رفت و مدتی بماند و با

~~امویان اندلس مکاتبه کرد و آنان کشتی با جماعتی از بزرگان خویش فرستادند و اطاعت خود را

~~نسبت به وی اعلام کردند و او را به اندلس باز گرداندند. والی اندلس یوسف بن عبدالرحمن

~~فهری یا وی جنگ کرد، عیدالرحمن پیروز شد و مقر حکومت خود را یه قرطیه برد و در آنچا

~~خطبه به نام منصور عیاسی خواند و چون کارش استوار شد امارت خود را مستقلا اعلام کرد.

~~منصور عباسی نخسنین کسی است که او را «صقر قریش» لقب داد. وی مردی شجاع، سخی،

~~شاعر و عالم بود. به سال 113 ق متولد و در سال 172 ق به قرطبه درگذشت (لغتنامهآ دهخدا).

یزید بن حاتم بن قبیصة بن مهلب بن ابی صفرهآ ازدی از فرماندهان ms188 شجاع و نام آور عهد

~~عباسی بود. در سال 144 والی مصر و در سال 154 والی افریقیه شد و با خوارج جنگید و بر آنها

~~پیروز شد و به سال 170 ه. ق در قیروان درگذشت (لغتنامهآ دهخدا).

ابودلامه زند بن چون کوفی شاعر مخضرمی از موالی ینی اسد ندیم سفاح و منصور و مهدی

~~است. صاحب نوادر و حکایات و ادب و نظم و طبع او به فکاهه مایل است. وفات وی به سال

~~165 با 170 (در حبیب السیر 161) روی داد (لغتنامهآ دهخدا).

بتی ادریس یا ادارسه سلسلهآ فرمانروایان علوی مراکش بودند که از 172 تا364 ه. ق در آن

~~سرزمین حکمرانی کردند. این سلسله به دست امویان اندلس متقرض گشتند (دائرة المعارف

~~فارسی).

ابو خیئمه زهیر بن معاویة بن حدیج الجعفی الکوفی (م 173 ه.) از حافظان بزرگ کوفه بود

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0246.png)

جامع - نوح بن ابی مریم خراسانی مروزی قرشی مکنی به ابو عصمت از اصحاب حضرت

~~صادقل و از جعالین حدیث بود و از آن رو که دارای جمیع علوم بوده به همین و صف «جامع»

~~شهرت یافته است. در سال 173 از هچرت درگذشت (ریحانة الادب، دیل جامع).

ابن لهیعه عبدالله بن لهیعهآ حضرمی محدث بود. در دولت عباسی به سال 155 به مسقام

~~قضای مصر متصوب شد و در سنهآ 174 در گذشت. (لغتنامهآ دمخدا، ذیل ابن لهیعه).

شقیق بلخی زاهد و صوفی مشهور خواسان. بنابر مشهور مرید و تربیت یافتهآ ابراهیم ادهم

~~بوده. در اوایل حال در بلاد ترک تجارت میکرده است سپس تجارت را ترک گفته و به زهد و

~~تصوف گرائیده. شقیق در اثنای مسافرت مکه در بغداد با هارون الرشید ملاقات کرده و او را اندرز

~~داده است. تاریخ وفاتش را 184 و 194 نیز ضبط کردهاند و حتی 153 نیز نوشتهاند که قطعا

~~درست نیست. مطابق بمضی روایات شقیق بلخی در ماوراء النهر به قتل رسیده و در ms189 ختلان

~~مدفون شده است (دائرة المعارف فارسی).

الیت بن سعدبن عبد الر حمن (4 شا115 هی ازرله همیمانی به قبیلة فیم منسوب می شد.

~~پیشوای علم حدیث و فقه در مصر بود. خراسانی الاصل و زادهآ قلقشند بود که در قاهره درگذشت

~~(الاعلام، ج6، ص 115).

اخلیل بن احمد فراهیدی ازدی عالم نحو و فقه اللغهآ عرب و واضع علم عروض عربی. از

~~مردم عمان بود. تخست در یصوه علوم نحو، قرائت، حدیث، و روایت را فرا گرفت. سپس در

~~میان قبایل، لغات فصیح و نادر عرب را آموخت. از موسیقی آگاه بود و وزنهای شعر را بر طبق آن

~~ترتیب داد. مردی متقی بود و در فقر و فاقه میزیست. زندگی نامه نویسان بالاتفاق وضع علم

~~عروض و قواعد آن را به وی نسبت میدهند و به علاوه خلیل اول کسی است که لغتنامهای به

~~نام «کتاب العین4 برای زبان عربی نوشت (دائرة المعارف فارسی).

یحیی بن عبدالله بن حسن بن حسن علی بن ابسی طالب از بزرگان طالبیان در روزگار

~~اموسی الهادی و هارون الرشید بود. أمام جعفر صادق او را در مدیته تربیت کرد و او در ققه و

~~حدیث تیحر یافت. بسیأری از مردم مکه و مدینه و بمن و مصر و مقرب دعوی او را پذیرفتند و

~~بیعتش کردند. به یمن و مصر و مغرب و عراق و ری و خراسان و ماوراء النهر و طبرستان و دیلم

~~رفت و دعوت خویش را در طبرستان و دیلم آشکار کرد. هارون، فضل بن یحیی برمکی را با

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0247.png)

~~پنجاه هزارتن سپاه مأمور قلع و قمع او کرد. کار وی به سستی گرائید و از ترس نیرنگ پادشاه دیلم

~~از رشید امان خواست و هارون الرشید به خط خویش وی را امان داد و مقدم او را در بغداد

~~گرامی داشت و هدایا و عطایائی به وی بخشید تا این که شنید یاز در نهان مردم را ms190 به سوی خود

~~دعوت میکند. سرانجام هارون او را نزد فضل بن یحیی زندانی کرد ولی فضل (در ابن خلکان:

~~جعفر) پس از چندی از سر دلسوزی او را آزاد کرد و این یکی از دلایلی بود که هارون بر ضد

~~یرمکیان اقامه میکرد. به دسنور هارون دوباره یحیی را گرفتند و در سرداب زندانی ساختند و

~~مسرور سیاف را مأمور و موکل او نمود تا سرانجام در حدود سال 180 در زندان درگذشت. و

~~گویند او از تشنگی و گرسنگی به هلاکت رسید (لغتنامهآ دهخدا).

وضاح بن خالد الیشکری، بالولاء، الواسطی البزاز (م 176 ه) از حافظان ثقه و اسیران گرگان

~~بود. با همهآ دانشی که داشت، همچون بیسوادان مینمود؛ میخواند اما برای نوشتن از دیگران

~~کمک میگرفت. در بصره درگذشت (الاعلام، ج 9، ص 133).

شریک بن عبد الله بن الحارث النخعی الکرفی (95 تا177ه) حدیث شناس و نقیهی مشهور

~~به تیزهوشی و سرعت انتقال بود. منصور عباسی در 153 ه . او را قاضی کوفه کرد و سپس

~~برکنارش نمود. مهدی دوباره سرکارش آورد و موسی الهادی برکنارش کرد. در قضاوت، دادگر

~~بود. در بخارا زاده شد و در کوفه درگذشت (الاعلام، ج 3، ص 239).

یوسق بن خالد بن عمیر السمتی (195 ه) فقیهی متهم به زندقه و یکی از پیشوایان قرقهآ

~~جهمیه بود. او نخستین کسی بود که کتابی در «شروط»، بعنی ثیت اسناد و مدارک نوشت. وی از

~~موالی به شمار میرفت و در بصره زتدگی میکرد. همچنین نخستین کسی بود که عقاید ابوحنیفه

~~را یه این شهر برد. کتابی در «جهمیه گرایی» دارد که گویند قیامت و حساب در آن انکار کرده است.

~~اهل بحث و جدل بود و تزد اهل حدیث، گذاب و زندیق شمرده میشد. به دلیل شکل و

~~شمایلش به سمتی مشهور شده بود (الاعلام، زرکلی، ج 9 ص 303).

ولید ین طریف بن النلت التغلبی الشیبانی (179 ه) دلاوری شورشی و در روزگار خویش،

~~سر ms191 دمدر اسرار بود. به سان 177 ه و در زمان خلافت هارون اثرشید، مردمان بسیاری پیرامون

~~خود گرد آورد و در جزیرهآ فراتیه سر به شورش برداشت. میان نصیبین و خابور و مناطق اطراف

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0248.png)

~~آن رفت و آمد میکرد. ارمنستان را گرفت، خلاط را محاصره تمود، و به سوی آذربایجان د سپس

~~حلوان و سرزمین سیاه رفت، از غرب دجله گذشت و در جزیره فساد انگیخت. پس رشید،

~~سپاهی گران به فرماندهی یزیدبن مزید شییانی به سوی او فرستاد. یزید مدتی با وی یه گفتگو و

~~رجز خوانی پرداخت و پس از نبردی سخت بر او چیره گشت و او را کشت (الاعلام، ج 9، ص

~~125).

مالک بن انس حمیری مکنی به ابی عبدالله (93 تا 179 ه) امام مدینه و پیشوای مذهب

~~مالکی - یکی از چهار مذهب اهل سنت و جماعت - است. مردی متدین بود و از امراء و

~~سلاطین دوری میجست. او به عکس ابوحنیفه به احادیث و سنن رسول خدا و صحابه و

~~استناد یدانها رغیت قراوان داشت (لغت نامهآ دمخدا).

حماد بن زید بن درهم الازدی، مولاهم، البصری (98 تا 179 ه) در روزگار خویش، شیخ

~~عراق بود. از حافظان برجسته به شمار میرفت و به ازرق شناخته شده بود. اصلش از اسیران

~~سجستان بوه که تولد و مرگش در بصره رخ داد .. (الاعلام، ج 2، ص 351).

حفص بن سلیمان بن مغیره به سال 95 متولد شد و به یغداد درآمد و در آنجا هرائت آموخت

~~و مردم، قرائت عاصم یه تلاوت از او بگرفتند، و مجاورت مکه گزید و در آنجا نیز قرائت

~~آموخت. روایت صحیحه از فرائت عاصم، روایت حفص باشد و او داناترین آنان به قرائت عاصم

~~بود. وی در سال یکصد و هشتاد بمرد. حفص بن سلیمان ربیب (پسر زن) عاصم بود و قرائت را

~~به عرض و تلقین از او فراگرفت (لغت نامهآ دهخدا).

مسلم بن خالد بن مسلم المخزومی الزنجی ms192 (م 179 ه) تابعی و از بزرگان فقها بود. اصل او

~~شامی بود اما امام اهل مکه به شمار میرفت. شافعی پیش از دیدار با مالک از او دانش آموخت و

~~هم او به شافعی اجازةآ صدور فتوا داد. (الاعلام، ج 8، ص 118).

رابعهآ عدویه از زنان عارف و زاهد بسیار معروف در قرن دوم هجری قمری و دختر اسماعیل

~~بصری بود. حکایتها و سخنان مؤتر و دلنشین در کتایهای صوفیه از او نقل شده است. گویند با

~~حسن بصری معاصر بوده است. بعضی از مورخین تاریخ وفات او را 180 یا 185 نوشتهاند که با

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0249.png)

~~هم عصری او با حسن بصری سازگار نیست. وفاتش در سنهآ 135 اتفاق افتاده است (دائرة

~~المعارف فارسی).

سیبویه ابوبشر عمرو بن عثمان بن قنبر عالم معروف ایرانی در تحو زبان عربی، مؤلف کتاب

~~مشهور « الکتاب » که نخستین و معتبرترین کتاب در نحواست. در بیضای فارس به دنیا آمد و

~~تاریخ زندگی او محقق نیست و در وفاتش چندین تاریخ از 161 ه. ق تا 194 ذکر شده است. در

~~جوانی به بصره رفت و نزد علمای آنجا خاصه خلیل بن احمد تحصیل کرد. سپس به بغداد نزد

~~برامکه رفت. مناظرهآ معروف وی باکسائی در حضور یحیی بن خالد برمکی در مسنلهآ معروف

~~به زنبوریه در همانجا صورت گرفت. در این مناظره بر حسب قضاوت یک عرب بدوی - که

~~شاید قبلأ به او آموخته بودند که چگونه نظر بدهد- کسائی پیروز شد. گویند این امر چتان در

~~سیبویه مؤثر افتاد که عراق را ترک گفت و به ایران باز آمد و از شدت اندوه درگذشت. وفات او به

~~قولی در ساوه و به قولی دیگر در شیراز اتفاق افتاد (قبر او را در محلهآ سنگ سیاه شیراز میدانند)

~~و گویند در آن موقع 40 سال داشت. وی در نحو پیشوای بصریان است چنان که کسائی پیشوای

~~کوفیان می باشد (دائرة المعارف فارسی).

اسماعیل بن ms193 عیاش بن سلیم العنسی (106 تا 182 ه) دانشمند و حدیث شناس شام در

~~روزگار خویش بود. از اهالی حمص بود که به عراق رفت و از سوی منصور، کلیددار خزانهآ لباس

~~یود (الاعلام، ج 1، م 318).

عبدالله بن المبارک بن واضح الحنظلی التمیمی المروزی (118 تا 181 ه) حافظ، شیخ

~~الاسلام، مجاهد، بازرگان و دارای کتابها و سفرنامهها بود. عمر خویش را به عنوان حاجی،

~~مجاهد و یا بازرگان در سفر گذراند. او حدیث، فقه، ادبیات عرب، تاریخ، شجاعت و سخاوت را

~~یا هم چمع کرده بود. از ساگنان خراسان بود که در راه بازگشت از جنگ با رومیان در هیت (ساحل

~~فرات) درگذشت (الاعلام، ج 4، ص 256).

حسن بن قحطبهآ طائی از سرداران معروف آغاز حکومت عباسی بود، در 97 متولد و در 136

~~ق ار طرف منصور باوم ارمستتانمنصوب شد و در سال 120 او را با هفتاد هزار سوار به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0250.png)

~~» تنین * به او دادند. وی در بغداد در 181 ق درگذشت (لغت نامهآ دمخدا).

~~یحیی بن زکریابن ابی زائدة الکوفی (119 تا 182 ه.) دوست ابو حنیفه، فقیه و حافظی ثقه

~~یود. نخستین کسی بود که در کوفه به نوشتن کتاب روی آورد. قاضی مدائن شد و همانجا

~~درگذشت. پس از سفیان ثوری هیچ راویای در کوفه دقیقتر از او نبود (الاعلام، ج 9، ص 177).

ابو یوسف یعقوب ین ابراهیم بن حییب الانصاری الکوفی الیغدادی (113 تا 182 ه)

~~دوست و شاگرد ابوحنیفه و تخستین مروج مذهب او بود. حافظ و فقیهی علامه بود که در

~~کوفه زاده شد و به حدیث روی آورد. سپس ملازم ابوحنیفه شد و رأی و اجتهاد بر وی غالب

~~گشت. در زمان خلافت مهدی، مادی و رشید قاضی بغداد پود و در خلافت رشید درگذشت. او

~~نخستین کسی بود که وقاضی القضاة» نام گرقت. به او قاضی القضاة دنیا گفته میشدا در تقسیر،

~~مغازی و ایام العرب آگاهیهای بسیاری داشت و ms194 نخستین کسی بود که در اصول فقه برپایهآ مذهب

~~ابوحنیفه کتاب نوشت .- (الاعلام، ج 9، ص 252).

یونس بن حبیب الضبی امام نحویان بصره در روزگار خویش بود و محضر او مجمع اهل

~~ادب وتحو و تحقیق و مرچع رفع مشکلات ادیبان و تحویان بود. سیبوبه از محضر او کسب علم

~~کرده و در کتاب خود از او روایت دارد. او در عربیت شیوهها و قیاسهائی داشت که مخصوص

~~خودش بود. به سال ه8 به دنیا آمد و به سال 182 در 102 سالگی در گذشت. حلقهآ درسش به

~~صره یود ... (لقت نامه دهخدا).

ابن سماک ابوالعباس محمد کوفی واعظ در زمان هارون الرشید به بغداد آمد و چندی آنجا

~~ببود پس از آن به کوفه مراجعت کرد. او مردی فصیح و لسن بود و کلمات قصار در امثال و

~~مواعظ داشته است. وفات او به سال 183 هجری است (لغت تامة دهخد1).

زیاد بن عبدالله بن طفیل القیسی العامری البکائی (م 183 ه.) راوی سیرهآ پیامبر از محمد

~~ین اسحاق بود و عبدالملک بن هشام که سیرهآ نبوی نگاشت از او روایت کرده است. اهل کوفه و

~~در حدیث ثقه یود (الاعلام، ج 3، ص 92).

اغالبه : در ایام هرج و مرجی که متعاقب فوت یزید حکمران کل افریقیه (تونس) در سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0251.png)

~~170 پیش آمد ابراهیم بن اغلب از جانب خلیفهآ عباسی حکمران زاب بود. هارون الرشید در سال

~~184 او را به حکومت افریقیه فرستاد و قرار شد که او در سمت مغرب مزاحم امرای ادریسی

~~نشود. ابراهیم بن اغلب به زودی عملا مستقل شد ولی فرزندان او برای رعایت احترام مقام

~~روحانی خلیفه، نام او را در سکههای خود حفظ میکردند. امرای اغلبی علاوه بر آن که در اراضی

~~ساحلی افریقا به اقتدار و عدالت حکومت میکردند جهازاتی نیز جهت خود در دریای مدیترانه

~~قراهم ساختند. در ایام منتهی اقتدار امرای اغلبی در افریقا مسلمین در دریای مدیترانه استیلای ms195

~~کلی داشتند و راهزنان بحری ایشان سراسر آبهای آن را میدان دستبرد خوه قرار داده بودند. در آخر

~~کار به علت بیکفایتی امرای آخری این سلسله و نفوذ افکار تفرقه انگیز شیعیان ادریسی در میان

~~رعایای ایشان، راه برای پیشرفت کار قاطمیون صاف شد و بالاخره هم خلفای فیاطمی، این

~~سلسله را در سال 296 پرانداختتد. مدت عمر حکومت این سلسله 112 سال بوده است (طیقات

~~سلاطین اسلام، ص 30).

ابراهیم بن محمد بن الحارث بن اسماء بن خارجة الفزاری (م 188 ه.) از علمای بزری بود

~~که در کوفه زاده شد و به دمشق رفت و همانجا به تعلیم حدیث پراخت. در حالی که در تنگة

~~مصیصه، مرزبان بود درگذشت (الاعلام، ج 1، ص 55).

ابو خصیب وهیب بن عبدالله نسائی یکی از رجال خراسان بود که به زمان مارون خلیفه بر

~~عرب طغیان کرد. هارون، علی بن عیسی ین ماهان را به دفع او فرستاد و در حربی که به سال 183

~~روی داد مغلوب گشت و بار دیگر در 185 ابیورد و طوس و نیشایور را مسخر اخت و به

~~محاصرهآ مرو پرداخت و باز علی بن عیسی به محاربهآ وی شتافت و ابوالخصیب در جنگی

~~صعب کشته شد (لغت نامهآ دهخدا).

جعفر برمکی وزیر هارون الرشید خلیفه و یکی از مردان نامدار خاندان یرمکیان بود. وی در

~~بغداد متولد شد و پرورش پافت و هارون الرشید او را به وزارت برگماشت و زمام همهآ امور

~~حکومت بدو سپرد و تا پدان پایه به وی اعتماد داشت که او را « برادرم * خطاب می کرد. قدرت و

~~نفود چعفر بدانجا رسید که همهآ ارکان دولت، مطیع و فرمانبردار او شدند و هیچیک از نرمانهای

~~او رد نمیشد. این وضع همچنان ادامه داشت تا هنگامی که هارون بر خاندان برمکیان خشم

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0252.png)

~~گرفت و پیش از همه جعفر را به قتل آورد (لغت نامهآ دهخدا). دربارهآ علت برکناری او و قتل ms196 عام

~~خاندانش روایات افسانه آمیزی نقل شده که هیچ کدام عقلانی نیست.

معتمر بن سلیمان (106 تا 187 ه.) در روزگار خویش، حدیث شناس بصره بود که از یمن

~~به آنجا آمده بود. حافظ و ثقه بود و راویان بسیاری از جمله احمد بن حنبل از او روایت کردهاند

~~والاعلام، ج 8، ص 179).

فضیل بن عیاض (155 تا 187) یکی از زاهدان معروف در تاریخ اسلام میباشد که سخنان

~~و احوال او مورد توجه مشایخ صوفیه بودهاست و او را از طبقهآ اولی مشایخ شمردهاند. وی در

~~آغاز راهزنی میکرد و توبه کرد. زادگاه او را ابیورد یا سمرقند نوشتهاند. مدتی از حیات خود را در

~~ابیورد سپری کرد سپس به کوفه آمد و در آنجا به استماع حدیت پرداخت و پس از آن رحل اقامت

~~در مکه افکند تا در آنجا درگذشت. جماعت بسیاری از جمله امام شافعی از وی اخذ حدیث

~~کردهاند (دائرة المعارف فارسی).

اسد بن عمرو بن اعمر القشیری البجلی (م 188 ه .) اهل کوقه، قاضی، پیرو ابوحنیفه و

~~تخستین کسی بود که کتایهای ابو حتیفه را نوشت قاضی راسط و سپس بقداد شد و با هارون حج

~~گذاشت.. (الاعلام، ج 1، ص 291)

کسائی :ابو الحسن علی بن حمزة بن عبدالله کائی یکی از قراء سیعه و استاد لغت و نحو

~~است. مولد او کوقه بود و تزد خلیل ( بن احمد) ادب عربی را فراگرفت. نژاد وی ایرانی است و از

~~مردم سواد و عراق است. پس از حمزة بن زیات ریاست قاریان قرآن را در کوفه داشت. در ابتدا

~~قرائت حمزه را به مردم میآموخت پس از مدتی برای خویش قرائتی برگزید و در خلافت هارون

~~آن را به مردم آموخت. وی به امر هارون مأمور تعلیم امین و مأمون شد و این دو وی وا سخت

~~حرمت میداشتند. در سفری که هارون به خراسان میرفت کسائی بیمار شد و وفات یافت

~~(لغت نامهآ دهخدا).

محمد بن حسن ms197 شیبانی از موالی بنی شییان بود. اصل او از قریهای است در غوطهآ دمشق. به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0253.png)

~~شیبانی یکی از ملازمان او بود در دی درگذشت. شیبانی در کوفه پرورش یافت و محضر

~~ابو حنیفه را درک کرد و تحت تأثیر عقاید وی قرار گرقت و در ترویج مذهب او میکوشید. چون

~~به بغداد آمد هارون منصب قضا را در رقه یدو تفویض و سپس وی را معزول نمود و یا خود به

~~خراسان یرد. اما اجل وی را مهلت تداد و در ری درگذشت (لغت تامهآ دهخدا).

خرمیه عتوان فرقهای از مخالفان خلافت عباسیان است که مخصوصا بعد از ابومسلم

~~خراسانی در پلاد غربی و شمال غربی ایران علی الخصوص آذریایجان فعالیت داشتهاند و

~~جاویدان بن سهل و جانشین او یابک خرم دین در رأس این فرقه مدتها معارض قدرت خلفای

~~عباسی بودهاند. خرم دینان در نزد بعضی از مؤلفین قدیم اسلامی از فرقههای مجوس یا از پیروان

~~مزدک حساب شدهاند. اگر چه روایات مسلمین در باب این فرقه خالی از تعصب و دشمتی

~~نیست لیکن محقق است که این فرقه به هر حال معتقد به تناسخ بودهاند و این عقیده برای آنها

~~بهانهای بوده است تا بقایای هواخواهان ابومسلم را نیز به خویش جلب کنند و بر ضد خلفا

~~یشورانند. مذهب اباحه و سیرت لذت که به آنها منسوب شده است ظاهرا از اسم آنها اخذ شده

~~در صورتی که به احتمال قوی، اسم آنها با معتی و مفهوم لذت و لذت پرستی که لازمهآ لفظ خرم

~~و خرمی است ارتباط ندارد و گویا سبب اصلی تسمیهآ آنها به این اسم آن است که منشأ آنها

~~قریهای به ثام » خرم * در ناحیهآ اردبیل بودهاست، به هر حال با وجود تصریح و تأکید اصطخری

~~که در مساجد خرم دینان قرآن خوانده میشده است آنچه در باب تمایلات اباحی آنها گفته

~~میشود خالی از میالغه نیست. (دائرة المعارف فارسی).

رافع ms198 بن لیث بن نصر بن سیار مردی انقلابی و از خاندانی بزرگ بود و در عهد هارون الرشید

~~عباسی در سمرقند نیابت حکومت داشت و یه علتی عزل و حبس گردید ولی از زندان گریخت و

~~حاکم سمرقند راکشت و به سال 190 بر آتجا تسلط یافت و از اطاعت هارون الرشید سر پیچید

~~لو خود ادعای خلافت کرد. هارون الرشید حاکم خراسان علی بن عیسی را به سرگوبی او فرستاد

~~ولی رافع بر او پیروز شد تا هارون در سال 192 به تن خویش به سوی او روی آورد و حاکم

~~عراق را به جنگ او مأمور ساخت. رافع در سال 193 شکست خورد و کارش به ضعف گرائید.

~~مورخان در سرانجام کار او اختلاف دارند. مسعودی گفته است از درگاه مأمون امان خواست. و

~~ابن کثیر گفته است: پس از وفات هارون که میان امین و مأمون بر سر جانشینی اختلاف درگرفت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0254.png)

~~رافع از مأمون امان خواست. مأمون نیز او را امان داد و او و یارانش به سال 194 به سوی مأمون

~~رفتند و او آنان دا بزرگ داشت و احترام بسیار کرد. ولی ابن تغری بردی گفته است که لشکریانش

~~بر او شوریدند و او را کشتند. و به گفتهآ ابن اثیر، مأمون، هرثمه را به ادامهآ محاصرهآ سمرقند

~~فرمان داد تا سرانجام هرثمه شهر را گشود و رافع وعدهآ بسیاری از اطرافیان او را کشت ( سال

~~165 ه.) و قول ابن اثیر صحیحتر به نظر میرسد (لغت نامهآ دهخدا).

اسماعیل بن علبه. علبه نام مادر اوست و پدرش ابراهیم از موالی بنی اسد است. کنیت او ابو

~~بشر و مولد وی به سال 116 و وفات او به بغداد در 193 بودهاست (لغت نآمهآ دهخدا).

ابوالفضل عیاس ین احنف از شعرای دریار هارون خلیفه یود. او اصلا عرب است لیکن چون

~~تیاکانش از دیر زماتی به خراسان هجرت کردند ابوالفضل تربیت و ادب ms199 ایرانی فراگرفت. وفات او

~~به قولی به سال 192 بوده است (لغت نامهآ دهخدا،ذیل ابن احنف).

ابویکر بن عیاش یا شعبة بن سالم الاسدی از موالی واصل بن حیان احدب است. وفاتش به

~~کوقه در 193 واقع شد (لغت نامهآ دهخدا).

حفص بن غیاث بن طلق بن معاویة النخعی الازدی الکوفی (117 تا 194 ه.) اهل کوفه و

~~قاضی بود. از سوی هارون الرشید په قضاوت پخش شرقی یغداد گماشته شد. سپس قاضی کوفه

~~شد و همانجا از دنیا رفت. از فقها و راویان ثقه بود. سه یا چهار هزار حدیث از برداشت ... از یاران

~~ابوحنیفه بود که امامیه در کتب رجال خویش از او نام میبرند (الاعلام، ج 2، ص 291).

طاهریان یا آل طاهر سلسلهای از امرای معروف ایران در عهد خلاقت عباسیان و منسوب به

~~طاهر ذوالیمینین سردار معروف مأمون عباسی است که از 206 تا 259 در خراسان حکومت

~~کردند. طاهریان از زمان مأمون در خواسان حکومت مستقلی تشکیل دادند و بعضی از آنها علاوه

~~بر حکومت و امارت خراسان در بغداد و در دستگاه خلافت نیز مناصب مهم از قبیل حکمرانی

~~شهر بقداد و فرماندهی بعضی لشکرکشیها را در عهده داشتهاند. حکومت این سلسله قریب نیم

~~قرن بیش طول نکشید و در این مدت آنها در واقع تابع و مطیع خلفای وقت بودند. معهذا جلوس

~~طاهر ذوالیمینین را به مسند امارت خراسان و اقدام جسارت آمیز او را در حذف نام مأمون از

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0255.png)

~~خطبه (206 ه. ق) میتوان مبدأ استقلال ایران و به مثابه قدم اول در طریق کسب استقلال

~~شمرد. حکومت طاهریان به دست یعقوب لیث صفاری منقرض گشت (دائرة المعارف قارسی).

علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه (105 تا 198 ه) از شورشیان بجای مانده از

~~امویان بود. اهل علم و روایت بود. دشمنانش به وی لقب ابوالعمیطر (مارمولک) داده بودند.

~~ساکن دمشق بود و با استفاده از قرصت اختلاف ms200 میان امین و مأمون، کارگزار امین در دمشق را

~~بیرون رانده مردم را به خویش خواند و ( در سال 196) برای خلافت خود از آنان بیعت گرفت...

~~(الاعلام، ج 4، ص 366)

ابو تواس حسن بن هانی معروفترین شاعر عرب در دورهآ بنی عباس است. بین سالهای 130

~~او 145 هق در اهواز از مادری ایرانی متولد شد و بین 198 و 20 در بغداد در گذشت. در بصره و

~~کوفه پرورش یافت سپس به بغداد رفت و به خدمت برامکه پیوست و بعد از افول دولت آنها به

~~مصر گریخت ولی دگر بار به بغداد بازگشت و از مقربان خلیفه امین شد. اشعارش بیشتر در

~~وصف می و معشوق و بعضی در مدح هارون الرشید و امین است. در برخی از قصاید خود

~~معروف به « فارسیات » الفاظی فارسی به کار بردهاست. ابونواس به قولی در زندان و به قولی

~~دیگر در میخانهای وقات یافت (داثرة المعارف فارسی).

بقیة بن الولید بن صائد الحمیری الکلاعی (110 تا 197 ه.) اهل حمص، حافظ وحدیث

~~شناس شام در روزگار خود بود که به تیز هوشی و باریک اندیشی شهرت داشت.-. (الاعلام، ج 2،

~~اص 34)

عثمان بن سعید بن عدی المصری (110 تا 197 ه.) از قاریان پزرگ بود ر به لقب «ورش»

~~شهرت یافت. اصلش از قیروان بود اما در مصر زاده شد و درگذشت (الاعلام، ج 4، ص 366).

وکیع بن الجراح ین ملیح الرواسی (129 تا 197 ه،) حافظی دقیق و حدیث شناس عراق در

~~روزگار خود بود. در کوفه زاده شد و پدرش در آن شهر، ناظر بیت المال بود. فقه و حدیت

~~آموخت و پرآوازه گشت. رشید او را پرای قضاوت در کوفه برگزید اما وی از روی پرهیزکاری

~~نپذیرفت. همیشه روزه داشت. کتابهای بسیاری نگاشت و هنگام بازگشت از حج در فید

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0256.png)

درگذشت (الاعلام، ج 9، ص 135).

سفیان بن عیینه هلالی (7ه1 تا 198 ه.) تابعی است. سخنان حکیمانه در جملههای کوتاه ms201

~~از او معروف است. در کوفه متولد و در مکه اقامت گزیده و همانجا در گذشته است (لغت نامه

~~دهخدا، ذیل این عیینه).

یحیی بن سعید بن فروخ القطان التمیمی (120 تا 198 ه) از حافظان دقیق وثقه و همردیف

~~مالک و شعبه بود. بصری بود و به مذهب ابوحنیفه فتوا میداد. بلخی برخی اشتباههای وی را

~~ثبت کردهاست. (الاعلام، ج 9، ص 181).

ابن طباطبا : ابو عبدالله محمد بن ابراهیم بن اسماعیل .. بن علی بن ابی طالب به سال

~~199 در عصر خلافت مأمون به معیت ابو السرایا در رقه پر عباسیان خروج کرده کوفه را به ضبط

~~خویش آورد. از بغداد، چیشی به حرب او سوق کردند و ابن طباطبا فائق آمد از غنایم این چنگ

~~ابو السرایا حصهای را که انتظار داشت نیافت از این رو ابن طباطبا را مسموم کرده بکشت ...

~~(لغت نامة دهخدا، ذیل ابن طباطبا).

ابو مطیع بلخی یکی از شاگردان ابوحنیقه است. شانزده سال قضای بلخ راند و به سال 199

~~در هشتاد و چهار سالگی در گذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابومطیع).

معروف کرخی از بزرگان متصوفه و زهاد و از موالی امام علی بن موسی الکاظم بود. وی

~~در کرخ بغداد ولادت و در بغداد پرورش یافت و در همانچا در گذشت. معروف در زهد و صلاح

~~شهرتی داشت و مردم برای تبرک به سوی وی میرقتند. وی به سال 25 درگذشت (لغت نامهٔ‌

~~دهخدا).

بایک خرم دین رئیس فرقهآ خرمیه یا خرم دیتان بود که در عهد مأمون و معتصم عباسی بر

~~علیه دستگاه عباسی قیام کرد. وی در کودکی به جاویدان بن سهل رثیس خرم دینان آذربایجان

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0257.png)

~~پیوست و بعد از رفات او به سعی زوجهآ جاویدان که به ازدواج بابک درآمد ریاست خوم دینان

~~به وی رسید. در حدود سنهآ ه20 پابک در آذربایجان قیام کرد و بر قلعههائی چند دست یافت و

~~چندبار لشکر خلیفه را یشکست ms202 و سرداران عرب به سیب تنگی راهها و سختی سرماهای آن

~~حدود از دفع وی عاجز شدند، عاقبت بعد از بیست سال، معتصم خلیفهآ عباسی، افشین (خیدرین

~~کاوس) را به دفع او گسیل کرد و افشین بدانجا شتافت و در دفع بابک به جد اهتمام کرد. بابک در

~~دفع لشکر خلیفه به تثوقیل بن میخائیل امپراطور بیزانس نامه کرد و او را دعوت به لشکرکتی به

~~آذربایجان نمود اما قبل از آن که امپراطور اقدامی کند افشین بابک را یقریفت و بعد از سه سال

~~جنگ با او به و سیلهآ پیغامهای محبت آمیز او را به دام انداخته قلعهآ او را بگرفت و خود او را نیز به

~~دست آورده نزد معتصم به یغداد فرستاد. معتصم در سال 223 او را به شکتجه و خفت تمام

~~یکشت (دائرة المعارف فارسی).

نضربن شمیل بن خرشة بن یزید المازنی التمیمی از راویان و لغویون عرب است. به سال

~~122 هجری قمری در مرو ولایت یاقت، با پدرش به بصره آمد و پس از چندی با منصب قضا به

~~مرو بازگشت و یه مأمون خلیفهآ عباسی تقرب جست و از او نوازشها دید و به سال 203 پا 202

~~در مرو درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

یحیی بن آدم بن سلیمان اموی از ثقات اهل حدیث و از مردم کوفه بود و به سال 203 در فم

~~الصلح درگذشت (لغت نامه دهخدا).

بنیزیاد سلسلهای است که حکام آن از سال 204 تا 409 یعنی مدت دو قرن در زبید

~~حکومت کردهاند و قلمرو سلطنت ایشان قسمت عمدهآ یمن را شامل بوده. در زمان آخرین امیر

~~سلسلهآ زیادی حکومت متصرفات ایشان یه دست چند تقر از موالی افتاد که آنها را 1 بتی نجاح»

~~خواندهاند (طبقات سلاطین اسلام، ص 80).

دیباج: محمد بن جعفر الصادق ... ین علی بسن ابی طالب (م 203 ه.) از دانشمندان،

~~سرشناسان و دلاوران آل ابوطالب بود که در مکه اقامت ms203 داشت. چون در آغاز خلافت مأمون،

~~کشمکش باد گرفت، پرخی طالبیان به او روی آوردند و ( در 255 ه.) باوی به خلافت بیعت

~~نمودند. اهل حجاز نیز با او بیعت کردند ... (الاعلام، ج 6، ص 295).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0258.png)

ایو عیدالله محمد بن ادریس شافعی (150 تا 2 20 0.) یکی از اثمه و فقهای بزرگ چهارگانه

~~در نزد اهل سنت و مؤسس مدهب شافعیه متولد غزه بود. در کودکی او پدرش درگذشت و تزد

~~مادرش در مکه در ققر و قاقه پرورش یافت. فقه و حدبث را در مکه آموخت و در ه2 سالگی به

~~مدینه به محضر مالک بن انس رقت و تا وفات مالک (179 ه. ق) در آنجا بود سپس در یمن

~~شقلی یافت و چون در نهان با آل علی سر و سری داشت با آنان دستگیر و به رقه نزد هارون

~~الرشید اعزام گردید ولی خلیفه او را بخشید. چندی در مصر گذرانید و در 195 ه. ق به بغداد

~~رفت و به تدریس پرداخت. عاقبت در سال 205 ه. ق به مصر بازگشت و در قسطاط وقات

~~ایافت (دائرة المعارف فارسی).

حسن بن زیاه اللؤلؤی الکوفی (م 4 25 ه) قاضی، فقیه و شاگرد ابوحنیفه که به مذهب رأی

~~و اجتهاد او آگاهی داشت. سال 194 ه قاضی کوفه شد و سیس استعقا کرد. منسوب به خاندان

~~لؤلؤ بود و اهل کوفه که البته ساکن بغداد شد. علمای حدیث روایات او را مخدوش میدانند

~~(اعلام، ج 2، ص 205) .

ابوداود سلیمان بن داود طبالسی. اصل وی از فارس بود ولی در بصره اقامت گزید. ولادتش

~~به سال 133 و وفاتش به سال 203 (سمعانی) و یا 4 20 (الاعلام زرکلی) بوده است (لغت نامهآ

~~دهخدا با افزودگی).

هشام بن محمد بن السائب الکلبی (م 254 ه) مورخ و عالم به انساب و اخیار و ایام العرب

~~بود. همچون پدرش تألیفهای زیادی داشت. اهل کوفه بود و همان جا درگذشت. ms204 افزون بر

~~صدو پتجاه کتاب داشت ... (الاعلام،ج 9، ص 87).

عبدالرحمن بن احمد بن عطیهآ دارانی دمشقی مکتی به ابو سلیمان از اکابر عرفا و رجال

~~طریقت و مشایخ شام که در میان این طبقه مسلم خاص و عام و به کثرت فضل و زهد و تقوا

~~معروف است. وفات وی را بین سالهای 203 و 224 به روایات مختلف نوشتهاند. تسبت او به

~~دیهی به نام « داریا » است که از دهات غوطهآ دمشق بوده و مولد و مسکن و مدفنش همانچاست

~~ر اکنون خاک او زیارتگاه مردم است. (لغت نامهآ دهخدا، ذیل دارانی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0259.png)

یعقوب بن اسحاق بن زید حضرمی هشتمین قراء عشره است (معجم الادباء، ج7، ص 302).

~~و یه سال 117 در یصره یه دنیا آمد و در همان شهر به سال 205 در گذشت. از خاندان علم و ادب

~~عرب وامام و مقری بصره بود. ( لغت تامهآ دهخدا، ذیل یعقوب).

محمد بن مستنیر بن احمد بصری نحوی لغوی از مشاهیر دانشمندان ادب و نحو و لغت

~~است. وی از ادبای مجلس ابودلف عجلی و معلم قرزندان وی بوده است. ادب را از سیبویه و

~~دیگر علمای بصره فرا گرفت. به سال 206 در بقداد درگذشت ( لقتنامهآ دهخدا، ذیل عتوان

~~قطرب).

یزید بن هارون بن زادان سلمی واسطی (118 تا 256 ه) در حدیث از حافظان ثقه و در علوم

~~دین استاد و محیط و در هوشیاری و شخصیت انسانی ممتاز بود. اصل او از بخارا ولی زادگاه و

~~آرامگاهش واسط بود. هفتاد هزار تن در محضر او گرد می آمدند و او بیست و چهار هزار حدیث

~~مستند حفظ کرده بود. وی در واسط درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل یزید).

محمد بن عمرو (در اعلام ووفیات : عمر) واقدی از محدثان واز قدیمی ترین مورخان

~~است. یه سال 130 متولد شد و در 7*2 درگذشت (لفت نامهآ دهخدا، ذیل واقدی).

هیثم بن عدی بن عبدالرحمن الطائی البحتری الکوفی (114 ms205 تا 207 ه) مورخ، ادیب و

~~نسب شناس بود. زادگاهش منیج و سکونت و شهرتش در کوقه بود. در فم الصلح (تزدیک واسط)

~~و نزد حسن بن سهل درگذشت. همنشین منصور، مهدی، هادی و رشید بود .. (الاعلام، ج9، ص

~~113).

یحیی بن زیاد بن عبدالله الدیلمی (144 تا 207 ه) معروف یه فراء، امام کوفیان و داناترین

~~آنها به نحو، لغت و فنون ادب بود. در کوفه زاده شد و به بغداد رفت. مأمون تربیت دو فرزندش را

~~به او سپوده بود ... (الاعلام، ج 9، ص 178).

اسحاق بن موار شییانی کرماتی اصلش از رمادهآ کوقه است، از آنجا به بغداد شد و دیری برای

~~آموختن لغت و شعر مجاورت بتوشییان کرد از این رو او را به شیبان نسبت کردهاند. او از ائمهآ

~~اعلام فنون لغت وشعر و بسیار حدیث وکثیر السماع وثقه است. فوت وی را در سالهای 205 و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0260.png)

~~206 و 213 در 118 سالگی نیز نوشتهاند (لغت نامه دهخدا).

~~ابوعبیده معمر بن مثنی التیمی از مردم فارس و ایرانی نژاد یود. مولد او یه فارس در سال

~~114 و وفاتش در 208 یا 209 یا 210 یا 211 بوده است. بر روی زمین از ارباب جماعت و از

~~خوارج داناتر از وی به جمیع علوم کس نبود و او دشمن عرب بود .. (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~ابوعبیده).

طلحة بن طاهر دومین امیر (207 تا 213 ه . ق) از سلسلهآ طاهریان در خراسان و پسر طاهر

~~ذوالیمینین بود. مأمون امارت خراسان را به عبدالله بن طاهر داد اما عبدالله به واسطهآ آن که در

~~شام و مصر و عراق مشغول حکومت و جنگ بود برادرش طلحه را به نیابت خویش تامزد کرد.

~~بتاپر این طلحه در سنهآ 207 بعد از مرگ ناگهانی پدر به نیابت برادر خویشآ عبدالله امارت

~~خراسان یافت. وی با حمزهآ خارجی که سالها بود در خراسان و سیستان کشتار میکرد جنگها کرد

~~و آخر ms206 حمزهآ خارجی در 213 وفات یافت و طلحة بن طاهر نیز در ربیع الاول همان سال مرد

~~(دائرة المعارف قارسی).

ابوالعتاهیه تابو اسحاق اسما عیل بن قاسم معروف به ابوالعتاهیه (130 تا 210 ه. ق) شاعر

~~عرب. نخست نزد مهدی خلیفهآ عباسی به غزل گوئی و وصف کنیزکان اشتغال داشت سپس

~~دگرگون شد و به پندگوئی و موعظه گرائید و اشعار او مورد توجه زاهدان و نوازندگان بود و مردم

~~عوام هم آن را در می یاقتند ( دائرة المعارف فارسی).

عبدالرزاق بن همام بن نافع الحمیری (126 تا 211 ه . ق) از حافظان ثقه و اهل صنعا بود

~~(الاعلام، ج4، ص 126).

اسماعیل بن حماد بن الامام ابی حنیقة النعمان (م 212 ه . ق) فقیه حنفی واز قاضیان

~~دانشمند بود. قضاوت پخش شرقی بغداد و قضاوت بصره و رقه را برعهده داشت. اما در

~~جوانی درگذشت. (الاعلام، ج 1، ص 309).

ابوعاصم النبیل (122 تا 212 ه. ق) همان ضحاک بن مخلدین ضحاک شیبانی بصری،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0261.png)

~~بصره رفت و در آنجا ماند و درگذشت ( الاعلام، ج3، ص 310).

ابن الماجشون: عبدالملک بن عبدالعزیز بن عبدالله التیمی، ابن الماجشون (م 212 ه.ق)

~~فقیهی زبان آور و مالکی مذهب بود. در زمان او فتوا بر مدار او میچرخید. همان گونه که پیش از

~~او پدرش مرجع فتاوا بود. وی در حضر و سفر، اشتیاق بسیاری به شنیدن غنا داشت. ( الاعلام

~~زرکلی، ج 4، ص 5 30).

عبدالله بن عبدالحکم بن اعین بن لیث (150 تا 212 ه. ق) ققیه مصری و از دانشمتدان و

~~شاگردان برجستهآ مالک بود که ریاست علمی مصر پس از اشهب به او رسید. در اسکندریه زاده

~~شد و در قاهره درگذشت (الاعلام، ج 2، ص 229). پسران او از داتشمندان عصر خود بودهاند و

~~چون در مسئلهآ خلق قرآن با واثق خلیقهآ بغداد مخالفت کردند شکنجه و آزار بسیار دیدند (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ابن عبدالحکم).

بوسعید عبد العلی بن قریب اصعی (12 ت213) ms207 مانشمند عرب وازبز دکترین علمای

~~لغت. متولد بصره بود و با مردم قبایل معاشرت میکرد و بدین طریق از لغتها و لهچههای

~~بدویان اطلاع قراوان پیداکود. مدتی در بغداد تدیم هارونالرشید بود و پس از مرگ او به بصره

~~بازگشت و در آنجا ز و به قولی در مرو) وفات یاقت ( دائرةالمعارف فارسی).

عبدالملک بن هشام، نحوی عرب و از علمای انساب. معروفترین اثر وی کتاب سیرة رسول

~~الله است (دائرة المعارف فارسی).

یشر بن غیاث ین عیدالرحمن المریسی (م 218 ه. ق) فقیه معتزلی و آگاه به فلسفه که متهم

~~به زندقه بود. او رتیس فرقهآ « مریسیه « که به ارجاء اعتقاد داشت بود ... ( الاعلام، ج2، ص 28).

ایو حفص کبیر ابو عبدالله. او راست کتاب الرد علی اهل الاهواء، کتاب فوانآد ابی حفص (لغت

~~انامه دهخدا).

الفضل بن دکین بن حماد التیمی (130 تا 219 ه.) محدث و حافظ اهل کوفه واز شیوخ

~~بازی ومسم یود. امامی مذهب بود و فرقهآ » دکینیه * به او منسوب است. (الاعلام، ج5،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0262.png)

~~ص 353).

محمد ین عیدالملک زیات (173 ت 233 ه. ق) رزیر معروف معتصم خلیفه و واثآق خلیفه و

~~از مشاهیر لغت و ادب عربی. در قریهآ دسکره ( نزدیک بغداد) نشأت یافت و در ادب و لغت به

~~درجهای عالی رسید. معتصم امور وزارت را بدو داد و واثق نیز بر وی اعتماد کرد. متوکل خلیفه

~~چون به خلاقت رسید به سبب آن که با وی خصومت داشت او وا بگرقت و یا شکنچه یکشت

~~(دائرة المعارف فأرسی). در آثارالوزراء عقیلی شرح مفصلی دربارهآ شرارتهای این وزیر نوشته

~~شده خواتندگان محترم به آنجا مراجعه فرمایند (چاپ شادروان دکتر سید جلال الدین محدث

~~رموی، ص 105تا 102).

خلاد بن خالد صیرقی از کیار قرده پود و گویند که او امام در قرائت و ثقه و عارف و محقق

~~بود و در کوفه به سال 220 هجری قمری درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

قالون - عیسی ms208 بن میناء بن وردان بن عیسی المدنی (120 تا 220 ه. ق) یکی از قاریان

~~مشهرر بود که در مدینه زاده شد و درگذشت. ریاست علوم عربی و قرائت در روزگار او در حجاز

~~به وی منتهی شد. ( الاعلام، ج5، ص 297).

عبدالله بن مسلمة بن قعتب الحارثی القعنبی (م 221 ه) از راویان ثقهآ مدینه بود که در بصره

~~اقامت گزید و همان چا یا در راه مکه درگذشت. ( الاعلام زرکلی، ج4، ص 280).

فتح موصلی از بزرگان و متقدمان مشایخ موصل است. بشر حافی از نظیران اوست. هفت

~~سال پیش از یشر حافی به سال 220 از دنیا رقته است ... . (لغتنامة دهخدا).

مازیار بن قارن یکی از اسپهبدان طبرستان است که تعلق خاطر خاصی به کیش زردشت و

~~آداب ایرانی داشت و بر معتصم عصیان کرد. معتصم عبدالله بن طاهر را از خراسان به دفع او

~~فرستاد. عیدالله مازیار را بگرفت و یه یغداد روانه داشت. خلیفه او را به ضرب تازیانه کشت و

~~جسدش را در مقابل چسد بابک آو یخت. ( تاریخ مفصل ایران، تألیف استاد فقید عباس اقبال

~~آشتیانی، ص 150).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0263.png)

ابن ازرق محمد بن عبدالله بن احمد بن محمد ... بن الازرق مورخ، یمانی الاصل و اهل مکه

~~بود (اعلام زرکلی، ج7، ص 93). در تاریخ فوت وی اختلاف است. رجوع شود به پاورقی ص

~~93، ج 7 الاعلام.

در همین سال، تیو فیل بن میخاثیل- پادشاه روم- به سوی سرزمینهای اسلامی حرکت کرد...

~~(کامل ابن اثیر، وفایع سال 223) و نیز برای اطلاع مختصری بر شرح حال تئوقیل (18cop0ile)

~~وجوع شود به قاموس الاعلام، ج3، ص 1734.

موسی بن اسماعیل ابوسلمة التبوذکی الراری ( فهرست کامل ابن اثیر) موسی بن اسماعیل

~~التیوذکی از مردم بصره.. به سال 223 درگذشت و از پرهیزگاران و تقات بوده است (لغت نأمهآ

~~دهخدا ).

قاسم بن سلام الهروی الازدی الخزاعیی (157 ت 222 ه) از دانشمندان بزری در فقه و حدیث

~~و ادب بود. در هرات زاده شد ms209 و پرورش یافت. در سال 213 به مصر و آنگاه به بغداد سفر کرد.

~~هنگام حج در مکه درگذشت - (الاعلام، ج6 ص10).

اصبغ بن فرج بن سعد بن نافع فقیه مالکی مصری در فقه شاگرد ابن ابی القاسم ر ابن وهب و

~~اشهب است. عبدالملک بن ماجشون در حق وی گفت که مصر، مانندی برای اصبغ نیاورد. به

~~روز یکتنبه چهار روز از شوال ماندهٔ‌ سال 225 در گذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

ابودلف قاسم بن عیسی عجلی یکی از سرهنگام مأمون خلیفه و معتصم و یکی از اسخیا و

~~جوانمردان بزرگوار و شجاع بود. او مرجع ادباء و فضلاء عصر خویش بود و در صنعت غنا

~~مهارت داشت. او به اول در خدمت محمد امین بن هارون الرشید بود و در چدال میان امین و

~~مأمون، با علی بن عیسی بن ماهان مساعد و به محاربهآ طاهر شد و پس از کشته شدن علی بن

~~عیسی، ابودلف به همدان رفت و طاهر او را به بیعت مأمون خواند و او سرباز زد لکن آنگاه که

~~مأمون خود او را دعوت کرد به خدمت مأمون شتافت و خلیفه او را حکومت کردستان داد ...

~~(لغت تامه دهقدا).

محمد ین سلام بن فرج السلمی البیکندی (160 تا 225 ه . ق) از حافظان ثقه و محدث

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0264.png)

~~ماوراء النهر و پیوسته در سفر بود. (الاعلام، ج 7، ص 16).

ابو جعفر واثق بالله تهمین خلیفهآ عیاسی و تامش هارون ین محمد معتصم بن هارون بود. در

~~شعبان سال 196 متولد شد و در یازدهم ربیع الاول سال 227 ق پس از مرگ معتصم با او بیعت

~~کردند. (لغتنامهآ دهخدا) در عصر واثق خفقان قکری بیداد میکرد و به خاطر تفتیش عقاید یکی

~~از بدترین دورههاست. برای اطلاع بر این وضع به کتابهای تاریخی مراجعه شود.

بشر حافی (150 یا 152 تا 226 یا 227 ه. ق) از بزرگان صوفیه و صالحین و زهاد و از ms210

~~علمای حدیت در دهکدهای نزدیک مرو متولد شد و در بغداد درگذشت. مأمون خلیفه در حق

~~وی احترام داشت و احمد بن حتبل به او ارادت میورزید. گویند از راه زهد و تقوی، غلهآ بقداد را

~~نمیخورد. زندگی تامهآ وی و نیز افکار و حالات او در بسیاری از کتب صوفیه و جز آنها آمده

~~است (داثآرة المعارف فارسی).

سید بن منصور بن عبة الخراسانی المروزی (م 227 ه) محدث حاقظ و مفسرکه در

~~جوزجان زاده و در بلخ پرورش یافت. سرزمینها راگشت و در مکه ساکن شد. سرانجام همانجا ر

~~در ماه رمضان درگذشت. (معجم المؤلفین، ج4، ص 232).

محمد بن عبیدالله (عبدالله) ین عمرو ... الاموی معروف به عتبی (م 228). اخباری، ادیب

~~و شاعر بود. به بغداد رقت و در آنجا حدیت گفت ... ( معجم المؤلفین، ج 10، ص 278).

خلف بن هشام البزاز الاسدی (150 تا 229 ه) یکی از قاریان ده گانه که عالم، عاید و ثقه بود.

~~زادگاهش در قم الصلح - نزدیک واسط - قرار داشت. در بغداد شهرت یافت و زمان پیدایش

~~جهمیه در همانجا و در حال اختفا درگذشت. (الاعلام، ج 2، ص 360).

نعیم بن حماد نیز از شهدای راه عقیده است که در زندان تفتیش عقاید درگذشت. نعیم بن

~~حماد بن معاویة ین حارث خزاعی تخستین کسی است که به جمع * المسند » در حدیث

~~پرداخت. وی در مرو رود تولد یافت، مدتی را در عراق و حجاز در جمع کردن احادیث گذراتد،

~~سپس به مصر رفت و در آنجا مقیم گشت. در عهد خلافت معتصم او را به عراق آوردند تا بدین

~~سؤال جواب گوید که آیا قرآن مخلوق است ؟ وی از جواب گفتن سرباز زد و بدین سبب در

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0265.png)

~~سامرا زندانی شد و به سال 228 هجری قمری در محبس رفات یافت ( لغت نامهآ دهخدا).

طاهربن عبدالله، امیر سلسلهآ طاهریان (230 تا 248 ه) پسر و جانشین عبدالله بن طاهر

~~بود. واثق خلیفهآ عباسی بعد از ms211 وفات عبدالله بن طاهر امارت خراسان را به وی داد. او که در این

~~هنگام در طبرستان بود به تیشابور آمد. بعد از واثق نیز خلفای عباسی امارت خراسان را همچنان

~~به وی دادند. طاهر در زمان خلافت مستعین وفات یافت (دائرة المعارف فارسی).

احمد بن نصر بن مالک بن الهیثم الخزاعی (م 231 ه) از اشراف بغداد و جدش مالک یکی از

~~نقبای بنی عباس در آغاز حکومت عباسی بود. وی با عقیدهآ خلق قرآن، مخالف بود و به خلیفه

~~واثق بالله ایراد میگرفت. کارش به جایی رسید که برخی مردم بغداد برای انجام امر به معروف و

~~نهی از متکر با وی بیعت نمودند. چون خواست با آنان علیه حکومت قیام نماید، واثق دریافت و

~~که بدنش در سرمنرای بود، شش سال در بغداد آویزان بود. (الاعلام، ج1، ص 250) و نیز رجوع

~~شود به کامل ابن اثیر، وقایع سال 231.

ابوعبدالله محمد بن زیاد الاعرابی اصلأالز مردم سند بوده و جنان که خود می کفته به شب

~~وفات ابی حنیفه متولد شده است. ابن اعرابی یکی از بزرگان ایمهآ لغت عرب است و علمای لغت

~~به قول او استشهاد کنتدر وی در 81 سالگی به سرمن رای در سال 231 در گذشته است (نغتنامه

~~دهخدا، ذیل ابن اعرابی).

یوسف بن یحیی قرشی بویطی مکنی به ابویعقوب، نیز از کسانی است که جان در راه عقیده

~~تسلیم کرد. دوست امام شافعی و واسطة العقد شافتیان بود و پس از مرگ امام شاقعی در درس و

~~فتوا دادن چای او را گرفت. او از مردم بویط مصر بود و در تضیهآ مخلوق بودن قرآن در عهد واثق

~~دست بسته بر استری به بغداد برده شد تا مخلوق بودن قرآن را تأیید کند ولی او نپذیرفت و به

~~زتدان افتاد و به سال 231 در زندان درگذشت. امام شافعی گفته است : به مجلس من هیچکس از

~~یوسف شایستهتر و از یأران من ms212 هیچکس از او داناتر نیست ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل یوسف بن

~~یحییب.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0266.png)

ابوتمام حبیب بن اوس (188 تا 231 ه. ق) شاعر عرب بود. در نزدیکی دمشق متولد شد

~~سیس در مصر به سقاتی پرداخت و در ضمن از محافل ادب و شعر هم یهرهمند میشد تا آن که

~~در شعر گوئی نبوغ پیداکرد و جامع سبک قدیم و جدید شد (دائرة المعارف فارسی)-

ابو عبدالله محمد بن سماعهآ تمیمی از فقهای حنفی بود. به زمان مأمون، قاضی جانب غریی

~~بغداد بود و در دورهآ معتصم برای ضعف بینائی از قضا کناره گرفت و به سال 233 رقات کرد و

~~متجاوز از صد سال داضت (لغت تامهآ دهخدا، ذیل ابن سماعه)

یحیی بن معین بن عون مری بغدادی، عالم و حافظ حدیث و متفنن بود. یحیی صاحب

~~جرح و تعدیل است و بزرگان ائمه از وی حدیث روایت کنند. وی را وارث و حافظ و صاحب

~~علم همهآ علمای بزرگ بصره و کوفه و حجاز و شام خواندهاند. در آخرین حج که از مدینه خارج

~~شد شب به خواب دید که هاتفی وی را میگوید : ای ابوزکریا! آیا از همسایگی من رو

~~برمی گردانی ؟ چون بامداد شد رفقای خود را گفت : بروید که من به مدینه باز میگردم. آنان

~~یرفتند و یحیی به مدینه بازگشت و سه روز بماند. پس از 77 و به قولی 75 سال زندگی به سال

~~223 در گذشت و در بقیع به خاک سپرده شد ( لغت نامهآ دهخدا).

علی بن عبدالله بن جعفر السعدی البصری (161 تا 234 ه . ق) محدث، مورخ و حافظ

~~روزگار خویش بود که حدود دویست کتاب داشت. در شناختن اخثلاف احادیث، داناتر از امام

~~احمد حنبل بود. در بصره زاده شد و در سامرا درگذشت. (الاعلام، ج5، ص 118).

محمد بن الهذیل بن عبدالله بن مکحول العبدی، ابوالهذیل العلاف (135 تا 235 ه. ق) از

~~بیشوایان معتزله بود که در ms213 جده زاده شد و در علم کلام، شهرت یافت. مقالههایی در مورد اعتزال

~~و بحثها و مناظرهها دارد. در پایان عمر خود نابینا شد و در سامرا درگذشت. ( الاعلام، ج7،

~~آص 355).

ایوعبدالرحمان حاتم بن یوسف اصم (متوفای 237 ه . ق) عارف و صوفی مشهور خراسان.

~~وی از مشایخ بزرگ خراسان و از یاران شقیق بلخی بوده است و آراء و اقوال مهم و مؤئری در

~~کتب صوفیه از او به یادگار مانده. شیخ سعدی در بوستان از او ذکر کرده است. وفاتش در واشجرد

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0267.png)

~~بلخ اتفاق افتاد (دائرة المعارف فارسی).

ابن راهویه اسحاق بن اپراهیم بن مخلد مروزی. ولادت 161 یا 162 یا 163 وفات 237 یا

~~238. محدث مشهور و از مردم خراسان بود. آخر عمر در نیشابور مسکن گزید و هماتجا

~~در گذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن راهویه).

احمد بن ابی دؤاد (متوقای 245 ه . ق) از مشاهیر قضات و ائمهآ معتزله، مردی زیرک و

~~فرزانه و خوش بیان بود. در نزد مأمون خلیفهآ عباسی تقرب و مکانت داشت و معتصم عیاسی او

~~ارا منصب قاضی القضاتی داد و در عهد واثق عباسی نیز همچنان حشمت و آبروی تمام داشت.

~~در اول عهد متوکل عباسی بیمار و فالج و خانهنشین گشت. این ابی دؤاد در زمان معتصم در

~~قضیهآ اعتقاد به خلق قرآن، خلیفه را بر احمد بن احمد بوآغالید (داثرة المعارف قارسی).

ابوثور ابراهیم بن خالد کلبی در بغداد به دنیا آمد. نخست در فقه از اصحاب رای بود و پس از

~~آن که در بغداد درک صحبت امام شافعی کرد از طریقة عراقیان بگشت و مذهب شافعی گرفت و

~~سپس خود عقایدی خاص در مذهب شافعی پدید کرد که میتوان آن را طریقهآ دیگری از مذاهب

~~عامه به شمار آورد و فقهای ارمینیه و آذربایجان تا قرن چهارم بر مذهب او بودند. وفات وی را

~~در 246 نیز نوشتهاند ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابوثور). ms214

خلیفة بن خیاط ین خلیفة الشیبانی البصری (م 225 ه) محدث و نسب شتاس اخباری

~~الاعلام، ج 2، ص 361).

عبدالسلام بن سعید ین حبیب فقیه مالکی. اصل او از حمص است. رباست علمی مغرب

~~یدو منتهی شد. قضاوت قیروان یافت. ولادتش در شب اول رمضان سال 160 بود و روز سه

~~شنیه نهم رجب سال 240 درگذشت (لغتنامهآ دهخدا).

قتیبة بن سعید بن جمیل الثقفی (150 تا 240 ه) از راویان بزرگ بود. در بغلان (روستایی در

~~بلخ) زاده شد و ساکن عراق گشت ( الاعلام، ج 6، ص 27).

حضرت احمد بن خضرویه البلخی - قدس سره -از طبقهآ او لیست. از بزرگان مشایخ خواسان

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0268.png)

~~است. از بلخ بود و ... (لغت نامهآ دهخدا، ذیل احمد بن الخضر).

احمد بن حنیل امام و مؤسس مذهب حنبلی و یکی از ائمهآ چهارگانهآ اهلی سنت (164 تا

~~241 ه. ق) است. در بغداد به دنیا آمد و در طلب حدیث و فقه در عراق و شام و حجاز و یمن به

~~بسیاری از بلاد سفر کرد و یک چند نزد شافعی تلمذ نمود. با معتزله و عقاید آنها در باب خلق

~~قرآن مخالفت کرده قول آنها را بدعت شمرد. مأمون خلیفه او را به زنجیر کرد و معتصم عباسی

~~وی را به جهت آن که از قول به مخلوق بودن قرآن ابا داشت معروض « محنه * نمود و شکنجه

~~کرد و دو سال و چهارماه به زندان انداخت. وی در سنهآ 220 از زندان آزاد شد اما در دورهآ متوکل

~~عباسی حرمت و نفوذ تمام یافت و مدتها متوکل جز با رأی و مشورت او کسی را به ولایت و

~~حکومت تمی گماشت (دائرة المعارف فارسی).

عبدالله بن ذکوان القرشی المدنی در سال 131 در گذشته است (الاعلام، ج4، ص 217).

محمد بن اسلم بن سالم الطوسی (م 242 ه.ق) از حافظان حدیث که به درستی شهرت

~~یافت. ذهبی ازاو به عنوان شیخ المشرق یاد میکند. (الاعلام، ms215 ج 6، ص257).

~~ج9، ص 167).

~~معتصم) والق و منوکل للند. (هرجماش29).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0269.png)

حرملة بن یحیی التجیبی (166 تا 243 ه) حافظ و فقیهی از شاگردان شافعی که توند و

~~مرگش در مصر بود. (الاعلام، ج 2، ص 185).

یعقوب بن اسحاق سکیت ایرانی خوزی اهوازی از مردم قریهآ دورق بود (186 تا 244 ه. ق)

~~او در نحو بر پدر خود مقدم برد چنان که سکیت بر او تقدم داشت. مولدش بغداد است. یعقوب

~~پس از صحبت بزرگان و اثمهآ لغت عصر و استفادت از آنان به جمع و تصحیح لغات به بادیه

~~میان قبایل عرب شد، سپس چندی در بغداد و سامره به تدریس پرداخت. او از اصحاب کسائی و

~~در انواع علم متصرف و یکی از امامان نحو به مذهب کوفیین بود و متوکل خلیفه تعلیم و تربیت

~~دو فرزند خود - معتزر مؤید - په او محول داشت. یعقوب دوستدار اهل بیت پود و مذهب شیعه

~~داشت. وقتی خلیفه از او پرسید : حستین را دوستتر داری یا دو قرزند مرا؟ گفت : من تو و

~~فرزندان ترا با قنبر غلام علی برابر تدارم. متوکل برآشفت و فرمان داد تا زبان او از کام بیرون

~~کردند و غلامان خلیفه او را به بدترین صورت بکشتند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن السکیت).

ذوالنون مصری ابوالفیض ثوبان بن ابراهیم (180 تا 245 ه. ق) زاهد و عارف مشهور. متولد

~~در اخمیم در مصر علیا. پدرش از مردم نوبه بود و خود او مولی ( بندهآ آزاد شده) په شمار

~~می آمد. ذوالتون به مکنه و دمشق سفر کرد. مخلوق بودن قرآن را قبول تداشت و به همین جهت

~~معتزله با وی خصومت داشتند. در آخر عمر از جانب یک فقیه مالکی موسوم به عبدالله بن

~~عبدالحکم به سیب تعلیم عقاید خویش متهم به زندقه شد و در بغداد محبوس گردید اما متوکل

~~خلیفه او را نزد خود خواست و سخنانش بشنید و آزادش کرد. ذوالنون به ms216 مصر بازگشت و در

~~جیزه وقات یافت. گویند وی به رموز کیمیا و همچنین بر اسرار خطوط قدیم مصری

~~(هیرو گلیف) واقف بوده است. تاریخ وفات او را سنهآ 235، 244، 246، 228 نیز ضبط کردهاند.

~~تعالیم و عقاید او را صوفیهآ بعد از او خاصه حارث محاسیی تبیین و تقریر کردهاند. وی از

~~قدیم ترین کسانی بود که در باب مقامات و احوال سخن گفت. ممچنین قول وی در باب

~~«معرفت» و«حب» اهمیت دارد (دائرة المعارف فارسی).

ابو تراب نخشبی ( عسکربن حسین) از اجلةآ مشایخ خراسان و سادات ایشان بود. او از قحول

~~رحالین متصوفه بود. وفات او اندر بادیهآ بصره بود. گویند در 245 در گذشته و جسد او ددگان در

~~چندین سال که بدانجا ببود تخوردند ( لغت نامه دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0270.png)

هشام بن عمار بن نصیر (153 تا 245 ه) قاضی و قاری مشهور دمشق بود و در همانجا

~~ذرگذشت. ( الاعلام، ج9، ص86).

حفص بن عمربن عبدالعزیز الناوری الدوری. وی مقری و تحوی و ضریر بود و به سامراء

~~درآمد. او امام قراء و در زمان خود شیخ عراق وثقه و بسیار ثبت و ضابط بود. در طلب قرائت

~~سفرهاکرد و به حروق هفتگانه و شواد قرائت کرد و به سال 246 درگذشت (لفت نامهآ دهخدا

~~با تلخیص).

دعبل خزاعی ابوعلی محمد بن علی رزین (148 تا 226 ه. ق) از نام آورترین شعرای عرب

~~در دورهآ عباسیان. بعضی او را از مردم کوفه دانستهاند. یه هر حال جوانی را در کوقه گذرانید و به

~~سیب قعالیتهایش از آنجا به بغداد فرار کرد. پعدها شهرت یاقت و وارد دستگاه هارون الرشید

~~شد. دعبل از دوستداران تشیع و از اصحاب امام رضا بود و قصیدهآ وی در مدح آن حضرت

~~که به جهت آن از امام صله گرفت معروف است. خلفای عباسی از هارون الرشید تا متوکل را هجو

~~میکرد ولی در مدح و هجو، جلب منافع مادی را تیز در ms217 تظر داشت. اگر چه دعبل به عنوان شاعر

~~مجاگوی شهرت یافته است در بیان احساسات لطیف و وصف طبیعت نیز دست داشت

~~(دائرة المعارف فارسی).

جعفر بن محمد بن هارونالرشید مشهور به المتوکل علی الله (206 تا 247 ق،) خلیفهآ

~~عباسی که در بغداد متولد شد و در سال 232 پس از درگذشت برادرش الوائق بالله به خلافت

~~دسید. به تحریک پسرش منتصر کشته شد (با تلخیص از لغت نامهآ دهخدا).

بکرین محمد ین حبیب ابوعثمان مازتی یکی از پیشوایان نحو و از اهالی بصره بود که در

~~همانجا در گذشت (الاعلام، ج 2، ص 44).

الحسین بن علی بن یزید الکرابیسی (م 248 ه.) فقیهی از اصحاب شافعی و متکلمی آشنا

~~با حدیث از اهل بغداد بود (الاعلام، ج 2، ص 266).

عبدبن حمید بن نصر الکسی ( م 249 ه) از حافظان حدیث منسوب به کش (شهری در

~~مزدیی سرقند) بود(الاعلام، ج 4، ص 41).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0271.png)

علویان طبرستان سلسلهای از سادات علوی بودند که از حدود 250 هجری قمری تا 316 ه.

~~قی در مازندران و گیلان و گاه در گرگان و قزوین و ری نیز فرمانروائی کردهاند. مؤسس این سلسله

~~حسن ین زید علوی ملقب به داعی کبیر (متوفای 270 ه. ق) بود که از امامهای معروف زیدیه

~~به شمار میآید (دائرة المعارف فارسی).

سهل بن محمد بن عثمان السجستانی از دانشمندان بزرگ در لغت و شعر و اهل یصره بود ...

~~(الاعلام، ج3، ص 210).

ابوعثمان عمر دبن بحر جاحظ (160 تا 255 ه. ق) ادیب و نویسندهآ بزرگ عرب، متکلم

~~معتزلی و مؤسس قرقهآ جاحظیه. متولد بصره. عشق و شور فراوان به تحصیل علم داشت. پس از

~~آموختن فنون ادب به محاقل معتزله راه یافت و نزد اساتید بزرگ عصر تحصیل کرد. کتابهائی که

~~درباب امامت نوشته بود مورد توجه مأمون خلیقه و راه یافتن جاحظ به دربار او شد. از آن به بعد

~~بیشتر اوقات را در بغداد میزیست. ارتباط او پا ms218 این الزیات سبب رونق کارش شد و بعد از اقول

~~ستارهآ وی در زمان متوکل، لطف ابن ابی دواد را چلب کرد. در همین ایام نهضتی مخالف با

~~معتزله در دربار خلافت پدید آمد ولی این امر ظاهرا در گرمی بازار جاحظ تأثیری نداشت. در

~~اواخر عمر نیمی از بدنش فلج شد و یه مولد خود بازگشت و در همانجا وقات یاقت. جاحظ در

~~درجهآ اول مردی ادیب است. وی نثر عریی را به کاملترین صورت آن درآورد ... (دائرة المعارف

~~فارسی].

ابوالحسن سری سقطی صوفی و عارف مشهور بغداد است. وی مرشد و خال جنید بغدادی

~~و از مشاهیر محققان صوفیه بود. گویند در آغاز کار تجارت داشته و به سبب عروض حسال و

~~چذبه، همهآ دارائی خود را یه فقرا بخشیده است. در بغداد به سن 98 سسالگی درگذشته است.

~~تاریخ وفات او را در سنهآ 245، 250، 251 و 257 نیز ضبط کردهاند و سال 251 ظاهرا درستتر

~~است (دائرة الممارف قارسی).

طولونیان یا پنی طولون اولین سلسلةآ مستقل حکام و امرای مسلمان مصر و نخستین سلسلهآ

~~فرمانروایان مصر بودند که شام را به قلمرو خود ملحق کردند. این سلسله که از حدود 254 تا

~~292 ه. ق در مصر و شام فرمانروائی کرد منسوب است به غلامی به نام طولون که گویند حاکم

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0272.png)

~~بخارا در جزء هدایائی که در حدود سال «20 نزد مأمون فرستاد او را نیز به غلامی به دربار خلیفه

~~روانه کرد. طولون در دربار خلیفه نفوذ و مکانت یافت. پسرش احمد بن طولون (225 تا 275 ه)

~~مؤسس سلسلهٔ‌ طولونیان از جانب خلیفه معتز در مصر مآموریت یافت. وی در 254 وارد

~~فسطاط شد و در مدت 15 سال مصر و شام را تحت فرمان خود درآورد و عملا به استقلال

~~فرمان راند. این سلسله به دست محمد بن سلیمان از سرداران عراقی در عهد مکتفی بر افتاد

~~(دائرة المعارف قارسی).

کرامیه یکی ms219 از فرق اسلامی منسوب به نام پدر مؤسس این فرقه یعنی ابوعبدالله محمد بن

~~کرام است. ابوعبدالله محمد بن کرام (متوفای 255 ه . ق) بنا به گفتهآ سمعانی در «الانساب» در

~~یکی از دهات زرنج واقع در سیستان متولد شد. در سیستان بزرگ شد و پرای تحصیل حدیت و

~~دیگر علوم دینی به خراسان و مخصوصا بلخ و نیشابور رفت، بعد به مکه رفت و پنج سال در

~~آنجا مجاور شد و به سیستان بازگشت و دارائی خود را در آنجا بفروخت و به نیشابور رفت و در

~~آنجا محمدین طاهر بن عبدالله امیرطاهری- او را به زندان افکند. پس از آزادی از زندان، در شوال

~~251 از نیشایور پیرون شد و به فلسطین رفت و در صفر سال 255 در بیتالمقدس وفات یافت.

~~کتاب او « عذاب القبر » نام دارد و عقاید خاص وی در آن کتاب مندرج بوده است. کرامیه در

~~خراسان و مشرق ایوان قراوان بودهاند و در فلسطین نیز جمعی پیرو داشتهاند. پیروان اهل سنت،

~~کرامیه را از جهت بعضی عقاید مخصوصا اعتقاد به جسم بودن خدا و شبیه بودن او به مخلوقات

~~تکفیر کردهاند ( دائرةالمعارف قارسی). در خصوص اقوال و افعال این فرقهآ کرامیه رجوع شود به

~~کتب ملل و نحل و منابع دیگر مریوط.

زبیر بن بکار از احفاد زبیر بن عوام و از علماء و نویسندگان انساب و اخبار عرب بود. در

~~مدینه به سال 172 متولد گردید. عهدهدار مقام قضا در مکه شد و هم در آنچا [ په سال 256

~~اعلام زرکلی ] وقات یافت (لغت نامهآ دهخدا).

محمد بن اسماعیل بخاری (194 تا 256 هق) حافظ حدیث و صاحب یکی از شش کتاب

~~عمدهآ موسوم به « صحاح سته « در بخارا به دنیا آمد و در طلب حدیث به خراسان و عراق و مصر

~~و شام سفر کرد و از بسیاری مشایخ حدیث شنید و نزدیک ششصد هزار حدیث جمع کرد که از

~~آن میان ms220 هرچه را یر راویان آنها اعتماد داشت در صحیح خویش ثبت نمود و کتاب او اولین کتاب

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0273.png)

~~« صحیح » به شمار است. بخاری در آخر عمر به واسطهآ تعصب و مخالفت بداندیشان نتوانست

~~در بخارا بماتده یه یکی از قرای سمرقند رفت و همانجا وفات یافت (داثآرةالمعارف فارسی)

حسن بن زید علوی حسنی ملقب به داعی کبیر (متوقای 270 ه. ق) مؤسس دولت علویان

~~طبرستان است. نخست در ری میزیست و چون در سال 250 ه. ق بین مردم طبرستان و امیر

~~خراسان اختلاف افتاد به دعوت مردم طبرستان به آتچا رفت و مردم بر او گرد آمدند و به امارت

~~با او بیعت نمودند. وی ساری را گرفت و ری وا تیز به تصرق آورد و مدت 20 سال سلطنت را

~~همه در جنگ و ستیز به سرآورد (دائرةالمعارف فارسی).

ایوداود سلیمان بن اشعث سجستانی (202 تا 275 ه. ق) از بزرگان محدثین و حفاظ

~~حدیث از مردم سیستان بود و در طلب حدیت مسافرتهای بسیار کرد. در بصره در گذشت. سنن

~~ابوداود که در آن 4800 حدیث گردآمده و از صحاح ستهآ اهل سنت میباشد تألیف اوست

~~(دائرة المعارف فأرسی).

یحیی بن معاذ رازی یکی از مشایخ بزرگ متصوفه و به نوئنهآ هجویری نخستین کسی بود که

~~از این طایفه بر مخر رفت. وی معاصو بایزید بسطامی و احمد خضرویه بوده و تصانیف بسیاری

~~دارد. یحیی به سال 258 در نیشابور درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

ابراهیم بن یعقوب بن اسحاق السعدی الجوزجانی، ابواسحاق (م 259 ه. ق) محدث شام و

~~ایکی از نویسندگان و حافظان تقه بود. منسوب به جوزجان و زادهآ همانجا بود. به مکه و سپس

~~بصره و رمله سفر کرد و در هو کدام از این شهرها مدتی ماند. در آخر تا پایان عمر در دمشق ساکن

~~گشت (الاعلام، ج 1، ص 76).

حنین بن اسحاق یکی از مشهورترین اطبای زمان خلفای عیاسی است که در ms221 زبانهای یونانی

~~و سریانی و عربی تبحر داشت. وی اهل نیشابور و از ایرانیان نصرانی مذهب بود. پس از انتشار

~~اسلام و توسعهآ سرزمینهای اسلامی، نصارائی که در سرزمینهای مختلف به صورت پراکنده و

~~متفرق میزیستند در حیره مجتمع گشتند و به عنوان « عباده » معروف شدند،. حنین نیز یکی از

~~آنان بود. وی در 149 هجری تولد یافت و زبان سریانی را در میهن خویش و زبان یونانی را در

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0274.png)

~~اسکندریه فراگرفت و برای تحصیل زبان عرب هم سخت کوشید، به زبان فارسی هم آشنائی پیدا

~~کرد و پس از اکمال ادبیات به تحصیل علم فصاحت و بلاغت پرداخت آنگاه به قصد تحصیل

~~طب یه یغداد عژیمت نمود و در این شهر در نزد یوحنا بن ماسویه به علم طب شروع کرد ...

~~(لغت نامهآ دهخدا).

مالک بن طوق بن عتاب تغلبی (متوفای 259 ه. ق) از امراء و اشراف و بخشندگان بود. به

~~امر متوکل به حکومت دمشق منصوب شد و به مساعدت رشید شهر رحیه را در کنار فرات بنا

~~کرد. وی از فصحاء بود و اشعاری نیز دارد (لغت نامهآ دهخدا).

صالح بن زیاد بن عبدالله بن الجارود السوسی الرقی (173 تا 261 ه . ق) قاری و ضبط

~~کتتدهآ قرائات بود. در رقه ساکن شد و به روایت و چمع حدیث پرداخت. سرانجام در همان شهر

~~و در ماه محرم درگذشت. (الاعلام، ج3، ص 276 و ممجم المؤلفین، ج 5، ص 7).

بایزید بسطامی طیفورین عیسی بن سروشان (م 261 یا 262 ه. ق) از مشایخ بزرگ صوفیه

~~و از مشهورترین عرفای ایران است. از زندگی او چندان اطلاعی در دست نیست. بعد از مدتها

~~سیاحت و ریاضت کشیدن به بسطام باز آمد، بیشتر عمر خود را در آنچا گذرانید و در همانجا

~~در گذشت. مقبرهاش زیارتگاه صورفیان و مردان خداست. بایزید معتقد به رحدت وجود و ظامرا

~~نخستین کسی در اسلام بود که قاثآل به فنا بود. ms222 پیروان او را «طیفوریه» یا «بسطامیه» گویند

~~(دائرة المعارف فارسی، و نقحات الانس، ص 54).

مسلم بن حجاج بن مسلم قشیری نیشابوری (204 تا 261 ه . ق) از مردم خراسان و از

~~محدثین بزرگ قرن سوم هجری است. مولدش به نیشابور بود و زندگیش در حجاز و مصر و شام

~~او عراق گذشت. از تألیفات او کتاب * صحیح» است که یه « صحیح مسلم * شهرت دارد و یکی از

~~کتابهای معتبر در حدیت و یکی2ز» خاح سته » است. در نیشابور درگذشت و در همان شهر

~~مدقون گشت (لغت نامه دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0275.png)

یعقوب بن شیبه سدوسی بصری معروف به ابن شیبه از بزرگترین دانشمندان حدیث و

~~بزرگان مذهب مالکی بود. * مسندالکبیر ه از اوست. هیچکس مسندی بهتر از او ننوشته چز این

~~که او مند خود را ناتمام گذاشته است. یعقوب به سال 182 به دنیا آمد و به سال 262

~~درگذشت ( لغت تامهآ دهخدا).

فتح بن خاقان از ادیا و شاعران فصیح و در نهایت هوشمندی و ذکاوت یود. اصل وی از مردم

~~پارس و شاهزاده است. متوکل عباسی او را برادر خود خواند و وزارت خویش یدو داد. سپس

~~فرمانروائی شام را بدو سپرد تا در آنجا نایب خلیفه باشد و برای او کتابخانهای فراهم آورد کسه

~~بزرگترین گنجینههای کتب آن روز بود. خود او به همراه متوکل به قتل رسید و سال قتلش 247 ه.

~~ق است (لغتنامهآ دهخدا) در منایع دیگر از جملهآ دائرة المعارف فارسی و اعلام زرکلی نیز همین

~~سال 27 سال قتل او ذکر شده است. ولی زرکلی در جای دیگری از اعلام چنین میتویسد: این

~~خاقان، عبیدالله بن یحیی بن خاقان (209 تا 264 ه) از وزرای قدیمی عصر عباسی و وزیر

~~متوکل و معتمد بود. دانا و دوراندیش بود و تا پایان عمر در مقام وزارت باقی ماند. (الاعلام

~~زرکلی، ج 4، ص 355) .

اسماعیل بن یجیی بن اسماعیل المزنی (175 ت 262 ه) اهل ms223 مصر، شاگرد امام شافعی،

~~زاهد، عالم و مجتهدی توانا بود که امام شافعیان به شمار میرفت. (الاعلام زرکلی، ج1، ص 327).

ابوزرعة عبیدالله ین عبدالکریم المخزومی الرازی (200 تا 264 ه . ق) از حافظان وائمهآ

~~اهل ری بود. از بغداه دیدن نمود و در آنجا حدیث گفت و با احمد بن حنبل مجالست نمود.

~~دارای « مسند * بود و در ری درگذشت (الاعلام، ج2، ص 350).

احمد بن خصیب بن عبدالحمید قاسمی جرجانی تنها وزیر منتصر بود و متتصر بجز او وزیر

~~دیگری نداشت. مستعین نیز احمد بن خصیب را دو ماه وزاوت داد بعد از آن او را معزول کرد

~~(لفت نامهآ دهخدا).

ابن سحنون محمد بن عبدالسلام بن سعید التنوخی (202 تا 256 ه. ق) فقیهی مالکی و

~~اهل جدل بود که کنابهای زیادی داشت. اهل قیروان بود و در روزگار او کسی در علوم گوناگون،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0276.png)

~~جامعتر از وی نبود. سال 235 هبه مشرق رفت و در ساحل درگذشت. آنگاه به قیروان برده شد و

~~در آنجا دفن گشت ... (الاعلام، ج7، ص 76).

محمد بن شجاع ابن الثلجی البغدادی (181 تا 266) از اصحاب ابوحنیفه و در روزگار خود،

~~فقیه عراق به شمار میرفت. او کسی بود که فقه ابوحنیفه را شرح نمود و مستدل گرداند و آن را با

~~احادیت، تقویت کرد. گرایشی به اعتزال داشت. برخی زندگیتامه نویسان، او را * ابن ثلاج»

~~نامیدهاند و اهل حدیث، خدشههایی در متقولات او وارد کردند ( الاعلام زرکلی، ج7، ص 28).

محمد بن عبدالله بن عبدالحکم (182 تا 268 ه. ق) فقیه روزگار خویش بود که ریاست

~~علمی مصر بدو رسید. مالکی مذهب و ملازم شافعی بود. اما به مذهب مالک یازگشت (الاعلام،

~~چ7، ص 92).

ابن طولون ابوالعباس احمد مؤسس خاندان طولونیان در مصر و اولین والی مستقل مصر در

~~عهد عباسی. وی از سرکردگان ترک در دورهآ عباسی بود. در مصر استقلالی به هم رسانید و شام را

~~نیز ضمیمهآ قلمرو حکومت خویش ms224 کود. در قاهره مسجدی ساخت (دایرة المعارف فارسی).

ابوسلیمان داود بن علی بن خلف اصفهانی ظاهری (2 20 تا 270 ه. ق) از مشاهیر فقهای

~~اسلام. خاندانش از مردم اصفهان بودند و وی در کوفه متولد شد. فرقهآ ظاهریه بدو منسوبند.

~~علت شهرت او به این لقب آن است که وی یه ظاهر قرآن و حدیث تمسک میکرد و از رای و

~~قیاس و تأویل، اچتتاب واجب داشت. داود در بغداد به تدریس پرداخت و جماعتی بسیار از

~~طالبان علم در مجلس او حاضر میشدند. تألیفات بسیار داشت و در بغداد وفات یافت

~~(دائرة المعارف فارسی).

بکازبن فیبه بن آسدر اان اکی کصی، کنی رحدث بود. از سوی متوکل عباسی

~~بصره بود ( الاعلام، ج2، ص 34).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0277.png)

ابوعبدالله محمد بن یزید بن ماجهآ قزوینی از کبار ائمهآ محدثین و صاحب یکی از صحاح

~~سته است که آن کتاب به نام « ستن این ماچه » معروف می باشد. مولد او به سال 209 در قزوین

~~بود. وی را در تفسیر و تاریخ یدی طولی بود. علاوه بر سنن او را تفسیری است و تیز کتابی در

~~تاریخ در نهایت نفاست، و نیز تاریخ قزوین. وفات او در سال 273 بوده است (لغتنامهآ دهخدا).

محمد بن عبدالرحمن بن الحکم بن هشام الاموی (207 تا 273 ه . ق) از پادشاهان

~~حکومت امویان در اندلس بود. تولد و مرگش در قرطیه رخ داد. پس از مرگ پدر بر تخت نشست

~~د روزگار خوشی داشت. به رعایا احسان فراوان میکرد. خردمند و دادگر و نزد مردم، محبوب

~~بود. جنگهای زیادی با فرنگیها کرد (الاعلام، ج 7، ص 61).

خمارویه ین احمد بن طولون (250 تا 282 ه . ق) از فرمانروایان سلسلهآ طولونیه در مصر

~~یود، پس از مرگ پدرش (270 ه) به حکرمت رسید در حالی که بیست سال بیشتر نداشت.

~~زادگاهش سامرا بود و در دمشق هنگامی که در بستر بود به دست غلامانش کشته شد. جنازهآ ms225 او را

~~به مصر بردند ( الاعلام، ج2، ص 370).

ابن قتیبه عبدالله بن مسلم بن قتیبهآ کوفی دینوری در سال 213 به کوفه به دنیا آمد. ادیبی

~~عالم به لغت و نحو و غریب القرآن و معانی القرآن و شعر و فقه بوده است و با این که در مذهب

~~بصریین غلو داشت خلط هر دو مذهب میکرد چنان که در کتب او آز کوفیین نقل بسیار هست.

~~مدتی متصب قضای دینور داشت از این رو به « دینوری » مشهور گشت و پس از آن در بغداد

~~تدریس میکرد (لغتنامةآ دهخدا، ذیل این فتیبه).

ابو حاتم محمد بن ادریس رازی (195 تا 277 ه. ق) از حافظان حدیث و از همگنان بخاری

~~و مسلم. در ری به دنیا آمد و در طلب علم به بلاد شام و مصر و آسیای صغیر سفر کرد و در پغداد

~~وفات یافت (دائرة المعارف فارسی).

یعقوب بن سفیان بن چوان فارسی قسوی از بزرگترین حافظان حدیث و از شهر فسای ایران

~~بود. درذود سی سال برای طلب حدیث چلای وطن کرد و از بیش از هزار تن از اهل حدیث

~~روایت نمود و به سال 277 در بصره درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0278.png)

ابن ابی خیثمه احمد بن زهیر بن حرب النسائی ثم البغدادی (185 تا 279 ه.ق) مورخ و

~~حاقظی ثقه بود. از راویان ادب به شمار میرقت و مذهبی خاص داشت. میگویند معتقد به قدر

~~بوده است. اصل او از تسا و تولد و مرگش در بغداد بود ( الاعلام، ج1، ص 123).

محمد بن عیسی بن سوره ترمذی حافظ مشهور یکی از امامانی است که در علم حدیث به

~~آنان اقتداکنند. وی شاگرد بخاری است و نزد بعضی از شیوخ او تیز تلمذ کرد. در سیزدهم رچب

~~سال 279 به ترمذ درگذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

اعثمان بن سعید بن خالد الدارمی السجستانی ( 205 تا 280 ه) محدث هرات که در رد بر

~~فرقهآ جهمیه ms226 کتابهای زیادی نوشت ( الاعلام، ج4، ص 366).

ابوالعیناء محمد بن قاسم بن خلاد اهوازی بصری. مولد او به اهواز به سال 191 و منشا وی

~~یصره است. شاعر و ادیب و صاحب نوادر بود. در جمادی الآخر 283 و به قولی 282 درگذشت

~~(لغت تامة دهخدا، ذیل ابوالعیناء).

ابو حنیفهآ دینوری احمد بن دارد بن ونند از مردم دینون ادب از بصریین و کوفین فراکرفت ر

~~از سکیت و ابن سکیت کسب فواید کرد و در بسیاری از علوم چون تحو و لغت و هندسه و علوم

~~هند بارع بود. صاحب الفهرست سال وفات او را ذکر نکرده لیکن ررضات گوید وفات او به سال

~~282یا 295 است و حاجی خلقه 281 را نیز به این اختلاف افزوده است. لکلرک گوید :

~~ابوحنیفه بزرگترین گیاهشناس مشرق است ... (لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابوحنیفه).

سهل بن عبدالله تستری (200 یا 201 تا 273 یا 283 ه.ق) از بزرگان صوفیه بود. مدتی در

~~بصره و زمائی در عبادان ( آیادان) اقامت نمود و در بصره وفات یافت. با ذوالنون مصری ملاقات

~~کرد و کراماتی به وی منسوب است. قرقهآ سهلیه از صوفیه به وی منسوبند. تستری و پیرواتش

~~مچاهدت و ریاضت و خلاف نفس کردن را راه نجات سالک میدانستند داثآرة المعارف فارسی).

ابوعباده ولید بن عبید طائی بحتری (م 282 ه. ق) شاعر عرب به سان 205 هجری در یکی

~~از قرای منبج حلب تولد یافت و پس از تحصیل و کسب علوم به عراق مهاجرت کرد و مدتی در

~~بغداد زیست و متوکل علی الله خلیفه و فتح بن خاقان را مدح گفت پس به شام بازگشت. او

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0279.png)

~~پیشرفت خود را نتیجهآ تشویق ابو تمام شاعر میدانست. بحتری در اواخر عمر به منبج بازگشت

~~و در همانجا به سال 284 درگذشت. وی قصیدهای در مدح ایرانیان در باب مدائن دارد که یسیار

~~فصیح و با شکوه است ... (لغت نامهآ دهخدا، ذیل بحتری ).

ابوالعباس ms227 محمد بن یزید مبرد به سال 207 یا 210 به دنیا آمد و به سال 285 در سن 77

~~سالگی در بغداد درگذشت. وی به بغداد سکوتت جست و در نحو و لغت، امام شناخته گشت.

~~«الکمامل» در لغت مشهورترین کتاب اوست (لغت تامه دهخدا).

ابراهیم بن اسحاق بن بشیر البغدادی الحربی (198 تا 285 ه) از محدثان بزرگ یود. اصلش از

~~مرو و شهرت و مرگش در بغداد بود. حافظ، فقیه، دانا به احکام، ادبشسناس و زاهد بود ...

~~(الاعلام، ج 1، ص240).

ابوسعید حسن بن بهرام جنابی (م 301 ه) امیر قرامطه و مؤسس نهضت و دولت آنها در

~~بحرین. در جنایهآ فارس یه دنیا آمد و یک چند در یصره و در بلاد مجاور به عنوان داعی قرامطه

~~مشغول فعالیت بود سپس به بحرین رفت و به دهوت مردم و تبلیغ عقاید قرمطی پرداخت. اندک

~~اندک کارش بالاگرفت و بر قطیف و احساء و دیگر شهرهای بحرین دست یافت و لشکر معتضد

~~خلیفه را شکست داد و بعد هجر و یمامه را تسخیر کرد و به تهدید بصره پرداخت. وی مردی

~~زیرک و گستاخ و دلاور بود. یکی از غلامانش در هجر او را در حمام بکشت (دائرة المعارف

~~فارسی، ذیل چتابی) و نیز رجوع شود به دائرةالمعارف فارسی، ذیل قرامطه.

ابوسعید خراز احمد بن عیسی بغدادی عارف و صوفی مشهور قرن سوم هجری که از یاران

~~ذوالنون مصری بود و در پارهای از مسائل تصوف سخنان جالب و اندیشههای مؤثر از او در

~~کتابهای صوفیه به یادگار مانده است ( دائرة المعارف فاوسی). البته در دائرة المعارف فارسی

~~فوت او را حدود 277 نوشته است.

محمد بن وضاح بن یزیع (199 تا 286) محدث اهل قرطیه بود. به مشرق رفت و از

~~بسیازی دالسمندان» دالس الذومس وبه الذلس بارکست ... (الاعلام، ج 7، ص 358).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0280.png)

عباس بن عمرو الغنوی : از فرماندهان سپاه عباسی بود که امارت بلاد فارس را داشت.

~~معتضید ms228 خلیفه به سال 287 ه. امارت فارس را از وی ستاتده ولایت یمامه و یحرین را بدو سپرد

~~و به جتگ با قرمطیان فرمانش داد. پس به محاربهآ آنان شتاقت لیکن شکست خورد و اسیر شد

~~اما در همان سال از قید اسارت رست و به بغداد بازگشت. معتضد او را گرامی داشت و خلعت

~~بخشید و او را بعنوان فرمانده جنگ به سرزمین مصر روانه کرد و همچنان بود که در رقه بدرود

~~حیات گفت (الاعلام، ج 4، ص 37).

ابوعبدالله حسین بن احمد شیعی معروف بنه محتسب (م 298 ه) مؤسس استیلای

~~فاطمیان بر افریقای شمالی و از مردم صنعا یود و به نهضت اسماعیلیه در عراق پیوست

~~(دائرة المعارف فارسی) و نیز رجوع شود به کامل بن اثیر، وقایع سال 296.

عثمان بن سعید بن بشار انماطی از اکابر فقهای شافعیه بود. در شوال سال 288 ه در گذشت

~~اریحانة الادب).

یحیی بن زکرویه از رهبران قرامطه است که در اواخر سال 289 در ناحیه سماوه مردم را به

~~بیعت خود فرا خواند. و او که کنیهآ ابوالقاسم داشت لقب شیخ بر خود نهاد و خود را از اولاد

~~اسماعیل بن جعفر صادق معرفی کرد و گفت ناقه ( شتر) او مأموراست و هر کسی که پشت

~~سر ناقهآ او حرکت کند پیروز خواهد شد. به همین جهت به مصاحب الناقة* و*صاحب الجمل»

~~معروف شد. پسر برادر زکرویه نیز به او پیوست و لقب « مدثر * گرفت. خروج صاحب الناقة در

~~سال 298 بود و او در بلاد شام دست به قتل و غارت زد و فرستادهآ معتضد خلیفه را بکشت و

~~دمشق را محاصره کرد. محاصره هفت ماه طول کشید تا آن که صاحب الناقة در حین محاصره

~~کشته شد (داثآرة المعارف فارسی، ذیل قرامطه)

ابوالعباس احمد بن یحیی بن زید بن سیار ثآعلب نحوی لغوی ادیب بارع از مشاهیر نحویین

~~و اهل لغت است. با مبرد معاصر و یین ایشان ms229 مناظرات بسیاری بوده. وی در هفدهم ماه

~~مجمادی الاولی سال 291ه. ق در 91 سالگی در بغداد وفات یافت (ریحانة الادب، ذیل تعلب).

محمد بن عبدالرحمن بن محمد المکی مشهور یه قنیل (195 تا 291 ه) از قاریان برجسته.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0281.png)

~~پیشوایی بزرگ بود که استادی قرائت در مصر بدو ختم شد. مردم از هر گوشه نزد او میشتافتند.

~~او فرماندهآ شهربانان مکه بود ( الاعلام، ج7، ص 63).

احمد بن عمرو بن عبدالخالق ابوبکر البزاز (م 292 ه) از حافظان و حدیث شناسان بصره

~~بود. در پایان عمر خود در اصفهان و بغداد و شام حدیث میگفت. در رمله درگذشت و صاحب

~~دو مستد بزرگ و کوچک بود (الاعلام، ج1، ص 182).

عبدالحمید بن عبدالعزیز ابوخازم ( م 292) قاضی، مقسم ارث و اهل بصره بود. در شام،

~~کوفه و کرخ بغداد بر کرسی قضاوت نشست. او دارای اشعار و کتابهایی هم بود ... (الاعلام، ج4،

~~ص 58).

ابوالعباس عبدالله بن محمد الناشیء الانباری (م 293 ه) شاعری نیکو سرا بود که از طبقة

~~این رومی ر یحتری یه شمار میرفت. اصلش از انبار بود و مدت زیادی در بغداد زندگی کرد.

~~سپس به مصر رفت و همان جا درگذشت. یه او ابن شرشیر گفته میشد. و در علوم ادیی، دینی و

~~منطق تبحر داشت (الاعلام، ج4، ص 261).

ابراهیم ین معقل بن الحجاج النسفی (م 295ه) محدث، قاضی و عالم نسف بود (الاعلام،

~~ج1، ص 70).

محمد بن اسماعیل بن مهران النیسابوری الاسماعیلی (م 295 ه) از حافظان ئقه به شمار

~~میرفت (الاعلام، ج6، ص 259).

ابوالحسین احمد بن محمد النوری (م 295 ه) از صوفیه بود و یکی از کتابهایش مقامات

~~القلوب» نام داشت (معجم المؤلفین، ج 2، ص 166).

سبکری نام یکی از غلامانی است که یعقوب لیث صفاری با خود از سیستان بیاورد و

~~عمرولیث او را په بغداد فرستاد پا هدیههای نیکو به نزدیک موفق. و در زمان امارت ابوالحسن

~~طاهربن محمد و لیث بن علی ms230 حکومت فارس را یافت ولی در زمان طاهر از او تبعیت نکرد و بر

~~او مستولی شد. در این موقع علی بن لیت به سیستان مخفی بود و سبکری سر با او یکی داشت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0282.png)

~~و پس از آن حکومت «رخده را یافت تا بالاخره حکومت او به کرمان و فارس قرار گرفت تا این که

~~روز شنبه چهار روز باقی از ذی القعدهآ سنهآ 299 از شیراز به هزیمت رفت و به سیرجان و پم شد

~~تا این که خود را به هرات رسانید. مقتدر نامهای نوشت سوی احمد بن اسماعیل که کری را

~~یفرست. احمد بن اسماعیل در جمادی الأخر سنهآ 299 او را به بغداد فرستاد (لغت نامهآ دهخدا).

اعیدیه پا فاطمیان سلسلهای شیعی اسماعیلی بودند که از 297 تا 567 هق ایتدا در افریقای

~~اشمالی و سپس در مصر سنطنت کردند.

بنی مدرار در سال 352 منقرض شدند و ابتدای کار آنان در سال 155 بوده است (معجم

~~الانساب زامباور، ج 1، ص 152).

رستمیان یا بنی رستم سلسلهای از ائمهآ اباضی بودند که از سحدود سال 160 تا اواخر قرن سوم

~~میلادی بر تاهرت فرمانروائی کردند. مؤس این سلسله عبدالرحمن ین رستم اصلا ایرانی یود.

~~وی حکومت قیروان داشت ولی در مقایل مهاجمین از آنجا گریخت. در 144 تاهرت را بنا نهاد و

~~در حدود سال 160 اباضیه او را امام خود شناختند. آخرین امام این سلسله یعقوب بنالافلح (م

~~296 دق4) ظامرا دوبار امامت کرد و در دفعهآ دوم با حملهآ بربرها به سرکردگی ابوعبدالله داعی

~~شیعه و مؤسس استیلای فاطمیان بر افریقای شمالی، مواجه شد و خاندان رستمی بر افتاد.

~~رستمیان در مقابل خلقای بقداد و اغالبه - که تایع آنها بودند - از خلقای اموی اندلس هواخواهی

~~میکردند و با آنان روابط دوستانه داشتند (دائرة المعارف فارسی).

عمروبن عثمان بن کرب المکی (م 297 ه) صوفی، اصولی و اهل مکه بود. از اصفهان دیدار

~~کرد ms231 و در بغداد درگذشت (الاعلام، ج5، ص 252).

محمد بن داود بن علی بن خلف الظاهری (255 تا 297) ادیب، مناظر، شاعر و تیزهوشی از

~~خطهآ اصفهان بود. اما در بغداه زاده شد و در آنجا کشته شد ( الاعلام، ج6، ص 355 و نیز

~~لغت ثامهآ دهخدا، ذیل این داود ظاهری).

حسین بن حمدان (م 305 هق) از امرای سلسیلهآ حمدانیان بود. در اوایل سال 282 که خلیفه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0283.png)

~~معتضد مشغول سرکوبی خاندان حمدانی بود حسین تسلیم شد و او و پدرش را به بغداد بردند.

~~چندی بعد در نتیجهآ خدمات حسین به خلیفه پدرش آزاد شد و از آن به بعد خاندان حمدانی در

~~دربار خلیقه اعتیار تمام یافت. در اواخر عمر معتضد، حین درصدد برآمد کیه معتز را به

~~جانشینی او مستقرکند و چون مقتدر به خلافت نشست حسین به مقر خلافت حمله برد ولی

~~کاری از پیش نبوده گریخت و دستگیر شد. خلیهه او را بخشید و ولایت قم و کاشان داد. بعد از

~~سال 301 دگربار بر خلیقه عاصی شد و خود و برادرانش دستگیر شدند. حسین اعدام شد ولی

~~سایرین آزاد شدند (دائرةالمعارف فارسی).

عبیدالله بن محمد فاطمی مؤسس دولت علویان مغرب و جد خلفای فاطمی مصر و اولین

~~خلیفهآ فاطمی مصر است. در باب نسبت و تبار وی اختلاف است. وی نخست در شام میزیست

~~و از آنجا کسانی به مقرب قرستاد تا مردم را به ظهور مهدی (امام زمان) بشارت دهتد و به او

~~دعوت کثند، عدهای نیز دعوت او را پذیرفتند. این اوضاع مقارن تبلیغات ابوعبدالله شیعی در

~~اقریقای شمالی بود. مکتفی خلیفهآ عباسی چون از نشر دعوت عبیدالله آگاه شد درصده آزار او

~~برآمد اما وی قرار کرد و به لباس یک نفر تاجر از مصر گذشت و عاقبت به ابوعبدالله شیعی

~~پیوست. سرانجام اغالبه برافتادند و عبیدالله در 297 فاتحانه وارد رقاده شد. پس از آن مهدی به

~~توسعهآ قلمرو خود ms232 پرداخت و حاکمی برای تبلیغ دهوت فاطمیان به سیسیل فرستاد تاهرت را

~~گرفت، سپس دوصدد تصرف مصر درآمد ... مهدی فاطمی 25 سال فرمانروائی کرد و به سن 63

~~سالگی درگذشت (دائرة المعارف قارسی).

اجتید بغدادی (م 297 یا 298 ه ق) صوقی مشهور، متولد بغداد، اصلش از نهاوند و

~~خواهرزادهآ سری سقطی بود. سیبار پیاده به حج رفت. در بغداد درگذشت. در کتابهای صوفیه

~~حالات و سخنان جالب و مؤثر از او نقل شده است ( داثآرةالمعارف فارسی).

ابو عثمان حیری رازی فقیه صوفی مائهآ سیم. اصل او از ری و منشأ و مقام وی به نیشابور در

~~محلهآ حیره بود و انتساب او یه این محله است. پس از فراگرفتن علوم ظاهر یه مجاهدات و

~~ریاضات، مراتب سلوک بپیمود و خود یکی از مشایخ بزرگ تصوف و عرفان است. به قول یافعی

~~در 298 درگذشت ... (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابوعثمان).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0284.png)

~~محمدبن الولید بن ولاد التمیمی (248 تا 298 ه. ق) از نحویان مصر بود که همانجا زاده

~~شد وهمانچا درگذشت (الاعلام، ج 7، ص 359).

~~ابن فرات ابوالحسن علی بن محمد (مقتول در 313 ه . ق) وزیر معروف خلیفه مقتدر

~~عیاسی از ناموران و کریمان عهد خویش بود. وی سه نوبت وزارت مقتدر خلیفه پافت. این فرات

~~در نویت سوم وزارت خویش ابن مقله را گرفت و چندی بعد آزاد کرد. همچنین در این تویت از

~~وزارت بود که گرفتار شد و به قتل رسید (دائرة المعارف فارسی).

~~ابن کیسان محمد بن احمد نحوی. نحو را از فریقین یعتی کوفیین و پصریین فرا گرفت و خلط

~~دو مذهب میکرد و رؤسا و اشرف به صحبت او گرد میآمدند. وفاتش به سال 299 بود

~~(لفت نامهآ دهخدا).

ابن راوندی ابوالحسین احمد بن یحیی بن اسحاق (205 تا 298) اصلا ایرانی از مردم راوند

~~میان اصفهان و کاشان بود. از متکلمین زمان خویش یود و اقوال و عقایدی مخصوص به خود

~~داشته است. ms233 ابن ندیم گوید : او در اول امر مردی خوش سیرت و نیکو مذهب و با آزرم بود و به

~~جهاتی که پیش آمد از جملهآ آن صفات بگشت چنان که بیشتر کتب او کفریات است ... (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ابن راوندی). در تاریخ فوت او اختلاف است. سال 245 را هم ذکر کردهاند ولی

~~تاریخ 298 در الاعلام زرکلی آمده.

جعفرین محمد بن الحسن، ابوبکر الفریابی (207 تا 351 ه) قاضی، آگاه به حدیت، ترکی

~~الاصل واهل فاریاب (از نواحی بلخ) بودکه در مصر و بغداد، حدیث میگفت (الاعلام، ج 2،

~~ص 123).

احمد بن شعیب بن علی النسائی (215 تا 303 ه. ق) محدت، حافظ و زادهآ تسا بود که به

~~نیشابور، عراق، شام، جزیره، مصر و حجاز سفرکرد. بسیاری از او روایت کردهاند. در ماه شعبان

~~در مکه درگذشت ( معجم المؤلفین، ج1، ص 244).

حسن بن سفیان بن عامر الشیبانی النسوی (213 تا 303 ه. ق) در روزگار خود، محدث

~~خراسان بود. در فقه و ادب سرآمد دیگران به شمار میآمد. نسبتش به نسا - یکی از شهرهای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0285.png)

~~خراسان - بود و نزدیک همانجا درگذشت. قبرش در آن منطقه معروف است (الاعلام، ج2، ص

~~204).

ابوعلی محمد بن عبدالوهاب جبائی (م 303 ه. ق) از بزرگان و صاحب نظران معتزله،

~~متولد جبا در خوزستان بود. در بصره تحصیل کرد و از شیوخ معروف معتزلهآ بصره گشت. در رد

~~ابن راوندی و نظام وسالات تأنیف کرد. ابوالحسن اشعری از شاگردان او بود که عاقیت از وی جدا

~~شده و در رد وی و سایر معتزله کتابها نگاشت. جبائی در 68 سالگی در بغداد درگذشت. وی در

~~پارهای از عقاید با دیگر معتزله اختلاف داشت و شرح عقابد او در کتابهای ملل و نحل آمده

~~است. فوقهآ جبائیه از فرق معتزله به وی منسوب است ( دائرةالمعارف فارسی: ذیل چبائی).

زیادة الله بن ابی العباس عبدالله بن ایراهیم اغلیی (م 304 ه) آخرین از امرای ms234 دولت

~~بنی اغلب به تونس و افریقیه. او در تونس متولد شد و در همانجا پرورش یافت و به بیهوده کاری

~~و لهو علاقهآ فراوان داشت. در سال 296 از اقریقیه فرار کرد و به مصر رفت سیس به بغداد و آنگاه

~~یه رقه روی آورد و از ابن فرات اجازهآ توقف خواست. المقتدر عباسی دستور داد او را به مغرب

~~باز گردانید. چون به مصر برگشت بیمار گردید و عازم بیتالمقدس شد و در رمله درگذشت. با

~~مرگ او دولت اغالبه در اقریقا که بالغ بر 112 سال حکومت داشتند منقرض گردیدند (لغت نامةآ

~~دهخدا).

احمد بن عمربن سریج الیغدادی (249 تا 306 ه. ق) ققیه شاقعیان در روزگار خود بود که

~~در بغداد زاده و در همانجا مرد. در شیراز قضاوت کرد و مذهب شافعی را در متاطق گوناگون

~~ترویج نمود .. (الاعلام، ج 1، ص 178).

ابو یعلی احمد بن علی بن المثنی التمیمی الموصلی (م 357 ه) حافظی مشهور وحدیث

~~شناسی ثقه بود. بیش از صد سال عمر کرد و در موصل درگذشت ( الاعلام، ج1، ص 164).

حسین بن منصور حلاج (م 309 ه . ق) عارف و صوفی مشهور اسلام. اصل وی از بیضای

~~فارس بود و لیکن در واسط و عراق نشو و نما یافت و در حدود سنهآ 299 طریقه و مذمب

~~خاصی اظهار کرد و عدهای از او پیروی کردند و او به مسانرت و نشر عقاید و تعالیم خویش

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0286.png)

~~پرداخت. گویند دعوی خدائی کرد. بعضی او را به صوفیه منسوب کردند و برخی او را به تشیع

~~منتسب نمودند. عاقبت مقتدر، خلیفهآ عباسی، او را بگرفت و به زندان کرد و بعد از محاکمه به

~~ستتی بکشت. گویند چسدش را بسوزانیدند و سرش را یر یلای جسر یغداد زدند. اما پیروانش

~~معتقدتد که او را نکشتتد (دائرة المعارف فارسی).

در همین سال ابوالعبأس احمد بن محمد بن سهل بن عطاء آدمی، از بزرگان و ms235 اساتید صوفیه

~~درگذشت (کامل ابن اثیر، وقایع سال 3099).

ابو حمزه محمد ین ابراهیم صوفی خراسانی یکی از مشایخ صوفیه. اصل او از نیشایور و از

~~اصحاب جنید است. وقات او به سال 309 در نیشابور و مدفن وی در جوار گور ابی حقص حداد

~~است (لغتنامهآ دهخدا).

ابوبشر دولابی محمد بن احمد انصاری یکی از محدثین مشهور. او از مردم دولاب - محلتی

~~به طهران - بود و در طلب حدیث، عراق و شام و حجاز را بگشت و در عرج میان مکه و مدینه به

~~سال 310 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا) البته در لغت تامةآ دمخدا 320 آمده نیز رجوع شود به

~~الاعلام زرکلی، ج 6، ص 198.

ابو جعفر محمد بن جریر طبری مورخ و مفسر و فقیه مشهور ایرانی (224 یا 225 تا 310 ه.

~~ق) و یکی از بزرگترین مورخین عالم اسلام متولد آمل. از کودکی شروع به تحصیل کرد. بعدا به

~~اری، بغداد، بصره و کوفه در طلب علم سفر کرد و چندی در بغداد اقامت نمود سپس عازم مصر

~~شد و چندی در بلاد شام در طلب حدیث گذرانید و وقتی به مصر رسید عالمی مشهور بود. از

~~مصر به بغداد بازآمد و یقیهآ عمر را ( چز دو سفر به طبرستان) در آنجا گذرانید و در همانجا وفات

~~یافت. طبری همهآ عمر خود را صرف تعصیل و تحقیق و تألیف کرد و از قبول مناصب پرسود

~~دنیائی که به وی پیشنهاد میشد امتناع داشت. علاوه بو علوم تاریخ و فقه و علوم قرآنی که

~~بالاخص در آنها متبحر بود از علوم لغت و صرف و نحو عربی و علم اخلاق و حتی ریاضیات و

~~طب بهره داشت ... (دائرةالمعارف فارسی).

زجاج نحوی ابواسحاق ابراهیم بن السری (241 تا 311 ه. ق) از علمای لغت و نحو عربی،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0287.png)

~~متوند بغداد و شاگرد مبرد بود. گویند از درآمد مختصری که از شیشه گری داشت به وی

~~حق التعلیم میداد. ms236 مبرد او را به عبیدالله بن سلیمان ( وزیر معتضد خلیفهآ عیاسی) برای تربیت

~~پسرش معرفی کرد و کار زجاج در دستگاه آنان رونق یافت (دائرةالمعارف فارسی).

ابن خزیمه محمد بن اسحاق خزیمه سلمی نیشایوری شاقعی از مشاهیر فقها و محدثین

~~شافعیه که در فقه و حدیث طاق و استاد علمای عراق و به «امام الائمه * موصوف و تألیف زیاده

~~بر یکصد و چهل کتاب بدو متسوب است. در سال 311 هجری در 88 سالگی در گذشت (ریحانة

~~الادب).

عبدالله بن محمد بن یحیی خاقانی پس از ابن فرات به وزارت مقتدر خلیفه رسید و تا سال

~~313 در این مت باقی بود (خاندان نوبختی، ص 184).

سمیساط، شهری در ساحل غربی فرات و در جانب سرزمینهای روم بود ( معجم البلدان).

اخفش صغیر ابوالحسن علی بن سلیمان نحوی بغدادی (م 315 ه. ق) حافظ اخبار بود. از

~~تلامذهآ مبرد و ثعلب و یزیدی و ابی العینا است. وی به اکثار خوردن شلغم (!) در شعبان سال

~~315 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

عبدالرحمان سوم یا عبدالرحمن ین محمد بن عبدالله (277 تا 350 ه . ق ) بزرگترین

~~قرمانروای اموی اسپانیا و تخستین خلیفهآ اموی اندلس. از «30 تا 350 حکومت کرد. سلطنت او

~~ارا میتوان به دو دورهآ : آرام ساختن داخلهآ مملکت و وحدت بخشیدن بدان، و میارزات خارجی

~~با اسپانیای مسیحی و بر ضد نفوذ فاطمیان مصر در افریقای شمالی تقسیم کرد. به عنوان پاسخ

~~به خلفای فاطمی مصر که در صدد بسط نفوذ خود در افریقای شمالی بودند خود را امیرالمؤمنین

~~و خلیفه خواند و لقب « الناصر لدین الله » بر خود نهاد و سیاست توسعه طلبی در افریقای

~~شمالی خاصه در مراکش پیش گرفت و مواضعی چند را تصرف کرد و با سلاطین مسیحی

~~اطراف چنگهای موفقبت آمیز کرد. در دورهآ وی اسپانیای اسلامی به اوج شکوه و رفاه خود رسید

~~..(دائرة المعارف فارسی).

آل زیار یا زیاریان سلسلهای از امراء و پادشاهان ms237 ایران هستند که از اوایل قرن چهارم (316 ه.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0288.png)

~~ق) تا اواسط قرن پتجم (435 یا 441 ه. ق) غالبا در حدود گرگان و طبرستان و گیلان حکومت

~~میکردند و در بعضی مواقع حتی ری و اصفهان و همدان و دینور را نیز در تصرف داشتند. این

~~سلسله به دست سلجوقیان برافتاد ( داثآرة المعارف فارسی).

ابن سراج ابویکر محمد بن سری نحوی شاگرد مبرد و استاد سیرافی. یکی از مشاهیر نحات و

~~قراء در ماثهآ سیم هچری بود. به سال 316 در گذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

محمد بن عقیل بن الازهر البلخی (م316 ه) محدث و دانشمند بلخ (الاعلام، ج7، ص 151).

ابوعوانه یعقوب بن اسحاق نیشابوری اسفراینی فقیه شافعی. مولد او نیشایور و محدثی

~~معروف است. اکثر بلاد اسلامی را در طلب حدیت یییموده است. در سال 292 به جرجان بوده و

~~سپس در اسفراین مقام کرده است و تا بایان عمر یعنی سال 316 بدانجا میزیسته و گور وی

~~بدان شهر است. او پس از بازگشت از مصر مذهب شافعی را به خراسان رواج داد (لغت نامهآ

~~دهخدا).

آل الیاس نام سلسلهای از فرمانروایان کرمان است. سر سلسلهآ آنان ابوعلی محمد بن الیاس

~~سموقندی از ممالیک نصرین احمد سامانی است. در 317 بر کرمان استیلا یافت و در 357

~~عضدالدولة دیلمی کرمان را از آخرین فرد این سلسله گرفت و دولت آل الیاس سپری شد (لغت

~~نامةآ دهخدا).

ابوالقاسم عبدالله بن احمد بن محمود الکعبی البلخی الخراسانی (م 319 ه) یکی از

~~پیشوایان معتزله و رثیس فرقهآ » کعبیه * بود که در علم کلام، عقاید و گفته های منحصر به فردی

~~داشت. اهل بلخ بود و مدتی طولانی در بغداد گذراند، اما در بلخ درگذشت ( الاعلام، ج4، ص

~~189).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0289.png)

~~میآمدند. ولادت او در سال 231 و وفاتش به سال 320 بوده است. او آخرین کسی بود که

~~جامع صحیح را از بخاری روایت کرده است (ئغت نامهآ ms238 دهخدا) ابن اثیر فوت او را در کامل جزء

~~وقایع سال بعد (321) آوروه است.

~~ابوعلی حسین بن صالح بن خیزران (در کامل ابن اثیر: خیزران و در لغتتامهآ دهخدا: خیران)

~~از فقهای شافعیه به زمان مقتدر بود. قضای بغداد بدو دادند و وزیر علی ین عیسی برای قیول این

~~منصب موکلین بدو گماشت با این عمه او از پذیرفتن این رتیت سریاز زد (لغت تامهآ دهخدا).

ابوجعفر احمد بن محمد بن سلامة الطحاوی (229 تا 321 ه . ق) خواهرزادهآ مزنی فقیه

~~شافعی است. خود از مذهب شافعی به مذهب حنقی بازگشت. با احمد بن طولون معاصر بوده

~~است. مردی بینوا بود و چندی از دستمزد کتایت زتدگی و گذران میکرد تا مالی به دست آورد.

~~عاقبت ریاست حنفیان در مصر بدو محول شد. کتب بسیاری در فقه حنفی تألیف کرد (لغتنامهآ

~~دهخدا، ذیل طحاوی)

ابوهاشم عبدالسلام بن محمد الجبائی المعتزلی. در سال 314 به بغداد رفته و به سال 321

~~درگذشته است. وی از متکلمین معتزله است. این خلکان گوید : موند او به سال 247 بود و

~~پیروان او را» بهشمیه « گویند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابوهاشم).

این درید ابویکر محمد بن حسن ازدی لغوی (223 تا 321 ه. ق) تولد او به بصره بود و در

~~همان شهر تحصیل علوم کرد و در سال 257 در فتنهآ صاحب الزنج از بصره به عمان و از عمان به

~~فارس رفت و به دربار آل میکال پیوست و در آنجا ریاست دیوان به او محول گشت و پس از

~~عزل و انتقال میکالیان په خراسان (308) یه یغداد رفت. این درید با آن که در شرب خمر اقراط

~~میکرد عمری طویل یافت و در نودسالگی در یغداد مبتلا به فلج شده و هشت سال پس از آن

~~در گذشت. او استاد میرد است (لغت تامهآ دهخدا).

خیربن عبدالله نساج، صوفی اهل سامرا که از ابدال بود در همین سال درگذشت ( کامل ابن ms239

~~اثیر، وقایع سال 322).

مونس امیر الامرای دربار عباسیان معاصر مقتدر بالله و القاهر بالله بود و قاهر به کمک او و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0290.png)

~~ابو یعقوب اسحاق نوبختی به خلافت نشست و به دست خود قاهر به قتل رسید. مونس سری

~~بس بزرگ داشت (لغت نامهآ دهخدا) و برای اطلاع بر شرح احوال مونس رجوع شود به کامل ابن

~~اثیر،

محمد بن عبدالله بن احمد بن محمد الازرق یکی از اصحاب اخبار و سیر است. کنیهآ او

~~ابوالولید میباشد. او کتاب اخبار مکه را به نیکو ثرین وچه تصنیف کرده است. در تاریخ وفات او

~~اخلاف است. مؤلف دیوان الاسلام سال 204 و مؤلف کشف الظنون سال 223 نوشتهاند (

~~لغت نامهآ دهخدا) مؤلف تقویم التواریخ نیز فوت او را در 321 و زرکلی در اعلام (ج 15، ص

~~198) سال 244 توشتهاند.

ابو جعفر محمد بن علی شلمغانی معروف به ابن عزاقر ( مقتول در 322 ه. ق) از غلات و

~~مؤسس فرقهآ عزاقریه بود. وی در آغاز از متکلمین شیعهآ امامیه و از معتمدان حسین بن روح بود

~~اما چندی بعد دعوی تبوت و خدائی کرد و عدهای را نیز په دور خود چمع نمود. به این جهت

~~حسین بن روح توقیعی در لعن او صادر کرد و شیعه په لعن و طرد او پرداختند. آخر به امر راضی-

~~خلیفه عباسی - و در دورهآ وزارت ابن مقله او را حبس و محاکمه نمودند و با چند تن از پیروانش

~~بکشتند ... (دائرة المعارف فارسی).

ابن مقله ابوعلی محمدین علی (272 تا 328 ه . ق) دبیر و خوشنویس معروف و وزیر

~~خلفای عباسی. نیاکانش از مردم فارس بودند و خود در بقداد متولد شد. نخست در دستگاه این

~~فرات خدمت میکرد و سپس مورد توجه مقتدر خلیفهآ عباسی واقع شد و وزارت یافت اما

~~چندی بعد خلیفه او را یگرفت و چندی بازداشت و سپس بعد از اخذ جریمه به فارس فرستاد.

~~قاهر عباسی که به ms240 خلافت رسید وزارت بدو داد اما پس از چندی این مقله متهم به همکاری با

~~دشمنان خلیفه شد و از بیم کیفر متواری گشت. راضی خلیقهآ عیاسی چون بر روی کار آمد باز او

~~را بخواند و وزارت داد لیکن مخالفان، وی را باز فرو گرفتند و راضی چندی بعد باز وزارت به

~~وی داد اما دیگربار به سعایت مخالفان او را برکنار کرد و در 326 به زندان انداخت. این بار در

~~ازندان نخست دستش و سپس زبانش را پریدند و هم در زندان بود تا بمرد. وی چهار یار وزارت

~~خلقا کرد و مکرر به زندان افتاد. ابن مقله شعر تأزی نیک میگفت و در فقه و تقسیر و قرائت و

~~ادبیات دست داشت. وی پیشقدم احیای خوشنویسی است و تا ظهور او هیچ خطاطی به قدرت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0291.png)

~~وی در خوشنویسی اقلام مختلف تیامده بود (داثرة المعارف فارسی).

محمد بن علی بن جعفر ابوبکر کنانی، صوفی مشهور و یکی از اصحاب جنید در همین سال

~~درگذشت (کامل ابن اثیر، وقایع سال 323).

ابوعلی احمد بن محمد رودباری (م 322 یا 323 ه. ق) از مشاهیر صوفیه در قرون سوم و

~~چهارم. وی ایرانی الاصل بود و در بغداد یک چند به کسب علم پرداخت چتان که در ادب از

~~ثعلب و در تصوف از چنید استفاده کرد. گذشته از آن فقیه و محدث نیز بود. در اواخر عمر در

~~مصر شهرت و محبوبیت داشت و هم در آنجا وقات یافت. در کتب صوفیه اقوال یسیاری بدو

~~منسوب است (دائرة المعارف قارسی).

ابن شنبوذ ابوالحسن محمد بن ایوب بن الصلت بغدادی مقری مشهور. گویند او قرآن را به

~~قرائتهای شاذ تلاوت میکرد و ابن مقلهآ وزیر وی را یدین گناه گرفته چند روز بازداشت و به

~~محضر بعض علمای وقت به قرائتهای خویش اعتراف و سپس تویه کرد. او مردی سلیم دل بود.

~~و ابن الندیم گوید : وی به ms241 محبس دارالسلطات (؟) در 328 وفات یافت (لغت نامهآ دهخدا).

اخشیدیه یا آل اخشید نام سلسلهای از امرای مصر که از 323 تا 358 در مصر و زمانی در شام

~~و دمشق نیز فرماتروانآی داشتند .. (دائرةالمعارف فارسی).

حمدانیان یا بنو حمدان خاندانی از قبیلهآ معروف تغلب بودند که از اواخر قرن سوم تأ 369

~~کما بیش بر موصل و الجزیره و شاخهای از آنها از 333 تا اواخر قرن چهارم هجری قمری بر

~~حلب و قسمت شمالی شام فرمانروائی داشتند.. (دائرة المعارففارسی).

~~نفطویه ابراهیم بن محمد بن عرفة الازدی (244 تا 323 ه . ق) از نوادگان مهلب بن ابی

~~صفره امام در تحو. فقیه و سردمدار مذهب داود یود. در حدیث ثقه و مورد اطمینان به شمار

~~میرفت. در واسط زاده شد و در یغداد در گذشت. چون یداخلاق پود و از مذمب نحوی سیبویه

عبدالملک بن محمد بن عدی الجرجانی الاسترابادی (242 تا 323 ه . ق) فقیه، محدث،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0292.png)

~~حافظ، اصولی و جهانگرد بود (معجم المؤلفین، ج6، ص 191، الاعلام زرکلی، ج4، ص 309).

احمد بن موسی بن العباس التمیمی، ابوبکر بن مجاهد (245 تا 324 ه) بزرگ علمای

~~قرائت در روزگار خود بود. اهل بغداد، با ادب، نیکو رفتار، زیرک و گشاده دست بود (الاعلام،

~~ج1، ص 246).

ابوالحسن علی بن اسماعیل بصری یا ابوالحن اشعری (م 324 ه . ق) متکلم معروف

~~شافعی و مؤسس و موجد مذهب مخصوص به اشاعره در گلام و عقاید. وی در بصره به دنیا

~~آمد. نخست نزد ابوعلی جبائی از مشاهیر معتزله که در واقع شوهر مادرش نیز بود تلمذ میکرد.

~~اما سالها بعد و بنابر مشهور به سبب آن که پیغمبر را به خواب دید به ترک آن طایقه مصمم

~~گشت و در مسجد یصره از طریقهآ معتزله آشکارا کتاره گرقت و در مقابل روش آنها که شیره برهان

~~و کلام بود طریقهآ اهل سنت را تقویت و تأیید نمود و برخلاف معتزله سخن ms242 گفت و به خلاف

~~آنها معتقد به قدم قرآن و تفاوت بین ذات و صفات خداوند و ضرورت رؤیت خداوند در نشئهآ

~~عقبی شد. و همچنین در باب صراط و میزان و حرض و درباب مرتکبین معاصی کبیره قائل به

~~خلاف اعتقاد آنها شد. وی در بغداد در84سالگی رفات کرد (دائرة المعارف فارسی، ذیل اشعری).

ابو عبدالله بجکم رائقی (مقتول در 329 ه. ق) امیر ترک در دستگاه خلفای بنی عباس. وی

~~نخست در خدمت ماکان کاکی بود و سیس به خدمت مرداویج پیوست. بعد از قتل مرداویچ ( در

~~323) به واسط رفت و به خدمت این رائق - حاکم واسط و بصوه - شتافت. چون این رائق از

~~جانب حلیفە متضب امهر الامرالی یاف ببلم در ذمت او ش یدد شد و سپس در

~~به جا می آورد ( دائرةالمعارف فارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0293.png)

~~ه. ق) ندیم، ادیب، آوازه خوان، اهل بفداد و از بقایای برمکیان بود. به دلیل برجستگی

~~چشمهایش، ابن معتز یه او لقب «جحظه» داد و این لقب یر او ماند. کثیرالروایه و متبخر در علوم

~~گوتاگوتی چون لغت و تجوم بود. شعر تیکو میسرود و گزیده گوی و آگاه به موسیفی بود. در

~~آمنگ سازی کسی به پای او نمیرسید ... (الاعلام، ج1، ص 152).

عبدالرحمن بن محمد ابی حاتم الرازی (240 تا 327 ه) از حاقظان بزرگ حدیث یود (

~~الاعلام، ج 4، ص 99).

محمد بن جعفر بن محمد بن سهل، ابوبکر الخرائطی السامری (240 تا 327) از حافظان

~~فاضل و اهل سامره بود که در فلسطین زاده شد و در یافا درگذشت (الاعلام، ج6، ص 297).

محمد بن طغج اخشیدی از حکام اخشیدیه است که از 323 تا 334 در مصر فرمانروائی

~~میکرد.

ابن عبدوبه ابوعمر احمد بن محمد ین عبدربه (246 تا 328 ه. ق) ادیب بزرگ، نویسندهآ

~~«العقد الفریده و اهل قرطبه بود. شاعری نامدار بود که بیشتر به گردآوری اخار ادیبان

~~می پرداخت. اشعار بسیار داشت و در روزگار خود از ms243 شهرتی بسزا برخورهار بود. (الاعلام، ج 1،

~~ص 197).

احسن بن احمد بن یزید الاصطخری الشافعی (ابوسعید) (244 تا 328 ه. ق) فقیهی بود

~~که در قم قضاوت نمود و در بغداد، امور حسبیه را به عهده گرفت. ( معجم المؤلفین، ج3، ص

~~204).

ایویکر محمد بن قاسم انباری یا ابن انباری اول (231 تا 328 ه. ق) ادیب و نحوی و لغوی

~~عرب، از شاگردان پدر خود ( قاسم بن محمد انباری) و ثعلب و به قرت حاقظه معروف بود

~~(دائرة المعارف فارسی).

ابو محمد مرتعش عبدالله بن محمد تیشابوری (م 328 ه. ق) صحبت جنید در یاقته است و

~~اقامت او به بغداد در مسجد شونیزیه بود. رجوع شود به لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابومحمد.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0294.png)

~~ابو جعفر محمد بن یعقوب کلینی فقیه و محدث بزرگ شیعه و یکی از اصحاب کتب اربعه،

~~گردآورندهآ کتاب کافی و یکی از معتبر ترین رجال در تاریخ تشیع. وی اولین محدثی است که در

~~میان امامیه به جمع آوری و تظم و ترتیب احادیث شیمه پرداخت. بر طبق بعضی اقوال، کلیتی

~~نخستین گسی است که لقب، تقةالاسلام « یافته. در بغداد درگذشت و در همین شهر مدفون شد

~~و قبرش از مقابر معروف بقداد به شمار میرود (دائرة المعارف فارسی).

ابوبکر محمدبن عبدالله الصیرفی (م 330 ه. ق) از فقهای متکلم شافعی و اهل بغداد بود که

~~در علم اصول، پس از شافعی سرآمد همگان بود (الاعلام، ج7، ص 96).

ماکان بن کاکی از مشاهیر امراء دیالمه و در عهد تصربن احمد بن اسماعیل ساماتی طغیان

~~کرد و بر جوجان مسلط شد و در محاربه با امیر بوعلی احمد بن محتاج چغانی به سال 329 کشته

~~شد (لفت نامةآ دهخدا)

ابو الحسن (دانوةالمعارف فارسی: ابو الحسین) علی بعن محمد سمری (م 329 ه. ق)

~~چهارمین نایب از نواب خاص امام قائم (عج). پا مرگ وی دورهآ غیبت صغری و نیابت خاص

~~خاتمه یافته وغیبت کبری شروع شده است ms244 (دائرةالمعارف قارسی).

ایوعبدالله بریدی یکی از سرداران خلفای عیاسی بود. وی در بصره با یجکم اظهار خلاف

~~کرد. یجکم، توزن را په مقابلهآ وی فرستاد و توزن در این جنگ شکست یافت و بجکم خود به

~~مقابلهآ بریدی شتافت و در راه به دست غلامی کرد کشته شد و امارت جیوش بر بریدی قرار

~~گرفت. بریدی در جنگ با ناصرالدوله این حمدان یکی از ارکان دولت متقی در 331 در حدود

~~مداین کشته شد. وی در زمان راضی خلیفه و مدتی کوتاه به روزگار متقی وزارت داشت (کغت

~~تامهآ دهخدا، ذیل ابوعبدالله). نیز رجوع شود به کامل ابن اثیر، وقایع سالهای 325 تا 332 و

~~تجارب السلف.

ابو یعقوب اسحاق بن محمد نهرجوری از کبار مشایخ بود.. زرکلی دربارهآ وی میگوید: از

~~علمای صوفیه و منسوب به نهرجور (نزدیک اهواز) بود که به حجاز رفت و سالهای زیادی

~~مجاور گردید و در مکه درگذشت (الاعلام، ج1، ص 288) و نیز رجوع شود به لغت نامهآ

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0295.png)

~~دهخدا، ذیل اسحاق بن محمد.

حسین بن اسماعیل بن محمد محاملی (235 تا 330 ه . ق) قاضی و از محدتین و ثقه و

~~صادق و پرهیزگار بود ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل محاملی) و نیز الاعلام، ج2، ص 251.

ایویکر محمد بن اسماعیل قرغانی صوفی، استاد ایویکر دقاق که در میان مشایغ، شهرت

~~دارد در همین سال درگذشت (کامل ابن ائیر، وقایع سال 331).

عبدالله بن محمد بن منازل از طبقهآ رابعه است. از بزرگان مشایخ نیشابور بوده ... (نفحات

~~الانس» ص 212).

توزون (م 334 ه. ق) امیر ترک و به قولی دیلم در عهد خلفا و امیر الامراء بغداد در دورهآ

~~خلافت متقی عباسی. وی بعد از قتل ابن رائق به کمک ترکها مقام امیر الامرائی یافت اما خلیفه

~~از او وحشت یافت و با کسان خویش از بغداد گریخته به موصل رفت اما توزون با پیغام و

~~سوگند، خلیفه را ایمن گردانید و چون خلیقه از ms245 موصل به بغداد آمد او را گرفته خلع گرده پسرش

~~به ثام مستکفی بالله را به جای او به خلافت برداشت لیکن دولت توزون نیز طولی نکشید و

~~سال بعد به بیماری فلج وفات یافت ( دائرةالمعارف فارسی).

ابن عقده احمد ین محمد ین سعید همدانی محدث زیدی. او یه کثرت تصنیف و یسیاری

~~احادیث محفوغله معروف است. وفات او به سال 233 در کوقه بوده است (لفت ثامه دهخدا).

ابن ولاد ایوالعیاس احمد بن محمد مصری فقیه تحوی. او در ه کناب الانتصاره اقوال سییویه

~~را تأیید و آراء مبرد را تضعیف کرده است. وفاتش به سال 332 بوده است (لغت نامهآ دهخدا،

~~ذیل ابن ولاد، اعلام زرکلی، ج1، ص 198).

ابو یزید مخلدین کیداد خارجی ملقب به صاحب الحمار، او به اول معلم کتاب بود و چون

~~پیوسته بر خر نشستی او را صاحب الحمار خواندندی. وی در اوایل ماثهآ چهارم هجوی به زمان

~~ملوک فاطمی در مصر خروج کرد و مدت بیست و پنج سال در طرابلس و تونس و جهات مغرب

~~به یغما و تخریب و حرق قصبات و قتل مردم آن نواحی پرداخت و آنان که از کشتن جان بردند به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0296.png)

~~جلای دیار بعیده ناگزیر شدند. از ملوک فاطمی قائم بامرالله مدتی مدید با وی جنگها در پیوست

~~لیکن آنگاه که ابو پزید در محاصره بود قاثم درگذشت و پسر و خلف قائم، منصور نیز سالها با او

~~زد و خورد داشت که گاهی غالب و زمانی مغلوب میشد تا در آخر به سال 336 ابویزید را

~~دستگیر کرده بکشت ( لغت نامه دهخدا).

ابومنصور الماثریدی محمد بن محمد بن محمود (م 333 ه. ق) از پیشوایان علم کلام و

~~منسوب به ماترید بود که در سمرقند درگذشت (الاعلام، ج7، ص 242).

احمد بن مروان الدینوری المالکی (م 333 ه. ق) قاضی و حدیث شناس بود. ابتدا بر

~~مسند قضاوت قلزم و سپس برای چندین سال بر ms246 کوسی قضاوت اسوان مصر نشست و در قاهره

~~درگذشت. المجالسه * از جمله کتابهای اوست ... (الاعلام، ج 1، ص 241).

قائم بامرالله محمد نزار بن عبدالله المهدی خلیفهآ دوم از خلفای فاطمی مغرب بود. در زمان

~~پدرش مهدی با او به ولایتعهدی بیعت کردند و به سال 322 جانشین پدر گردید، دو مرتبه به

~~قصد تصرف مصر با لشکری بدان سو عزیمت کرد ولی موفق نشد و در مرتیهآ دوم توسط

~~ابو یزید مخلد که علیه او خروج کرده بود محاصره شد و در سنهآ 335 در گذشت. مدت حکومتش

~~دوازده سال بود و پس از وی فرزندش المنصور بالله جانشین او شد (لغت نامه دهخدا).

احمد ین محمد بن الحسن الضبی الحلبی (ابوبکر) المعروف بالصنویری (م 334 هق)

~~شاعری بود که بیشتر شعرش به وصق گلها و بستانها اختصاص داشت. از کسانی بود که در

~~مجلس سیف الدوله حاضر میشد و پیوسته میان حلب و دمشق در رفت و آمد بود (الاعلام،

~~1، ص 198).

علی بن عیسی بن داود مشهور به ابن جواح (245 تا 334) وزیر معروف خلیفه مقتدر

~~عباسی. وی اصلأ ایرانی و مردی دانشمند بود. از سال 300 تا 304 وزارت خلیفه داشت و دو آن

~~امدت به جرح و تعدیل خراج و ارتفاعات پرداخت لکن به علت تقلیل صلات و مشاهرات،

~~سپاهیان په دسمی او برخمسد از این رو در 304 معزول و محبوسی گشت. در 308 خلیفه باز

~~او را به قبون متصب وزارک حواند و او نپذیرفت. در 311 و 312 گرفتار حبس و نفی گردید و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0297.png)

~~کرت دیگر به سال 312 به مقام وزارت ارتقا یافت و دو سال وزارت راند و در سال 316

~~مستعفی شد. پس از آن دوبار الراضی بالله منصب پیشین او را پدو دادن خواست و او امتناع

~~ورزید ( لغت نامه دهخدا، ذیل ابن جواح و دائوة المعارف فارسی، ذیل علی بن عیی)

ابوالقاسم عمربن الحسین بن عیدالله الخرقی (334 ms247 ه) فقیه حنبلی و اهل بغداد بود. اما

~~هنگامی که دشنام دادن به صحابه در بغداد رواج یافت از آنجا رخت بربست. نسبتش به بیع

~~الخرق و درگذشتش در دمشق بود. (الاعلام، ج5، ص 202).

محمد بن ابی محمد طغج فرغانی، اول از ملوک اخشیدیه صاحب مصو و حجاز. وی به سال

~~323 هجری استقلال یافت و تا سال 334 اماوت داشت. برای اطلاع یر احوال وی رجوع شود به

~~الغتنامهآ دهخدا، ذیل اخشید.

ابو بکر محمد بن یحیی صولی معروف به شطرنجی (م 335 یا 326) شطرنج باز و مورخ و

~~ادیب عرب بود. ( دائرة المعارف فارسی).

ابن متادی ابوالحسن احمد بن جعفر (م334 ه. ق) عالم به قراثات و غیر آن پود و صد و اند

~~کتاب در علوم متفرقه کرده است و براعت او در علوم قرآن است ( لفت نامهآ دهخدا).

محمد بن احمد الاسکاف البلخی (ابوبکر) فقیه (معجم المؤلفین، ج 8، ص 232).

ابو جعقر احمد بن اسماعیل بن یونس مرادی مصری مشهور به نحاس و این نحأس، مفسر و

~~نحوی و دانشمند قرن چهارم و کثیرالتألیف است. وی به سال 337 یا 338 مجری قمری در

~~مصر درگذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

احمد بن یحیی بن جابر بلاذری مورخ و جغرافیادان و نسب شناس بزرگ قرن چهارم ر

~~مؤلف کتابهای فتوح البلدان و انساب الاشراف.

ایو سعید این اعرابی احمد بن محمد بصری. وی مقیم مکه بود و در پایان مائهآ سوم و اوائل

~~مائه چهارم میزیست و او را شیخ الحرم میخواندند. وی از مشاهیر اهل طریقت است و علوم

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0298.png)

~~ظاهر و باطن با هم گرد کرده و به صحبت بسیاری از مشایخ صوفیه وسیده است .. (لغت نامهآ

~~دهخدا).

ابواسحاق ابراهیم بن احمد بن اسحاق المروزی خالد آبادی نقیه شافعی و امام عصر

~~خویش، شاگرد ابن سریج در فتوا و تدریس بود. صاحب تألیفات کثیره است و در آخر عمر به

~~مصر رفت و در 340 پدانچا ms248 درگذشت (لغتنامةآ دهخدا، ذیل ابواسحاق).

عبدالرحمان بن اسحاق النهاوندی الزجاجی، ابوالقاسم (م 337 ه) شیخ عربیت در روزگار

~~خود بود که در نهاوند زاده شد، در بغداد پرورش یافت و در طبریه ( از سرزمینهای شام)

~~درگذشت ( الاعلام، ج 4، ص 69).

قاسم بن اصبغ بن محمد بن یوسف البیانی القرطبی (247 تا 340 ه. ق) محدث اندلس و

~~اصلش از بیانه ( یکی از بخشهای قوطبه) بود. در قرطبه اقامت گزید و همانجا درگذشت

~~(الاعلام، ج 6، ص 7).

عبدالله بن حسن بن دلهم ابو الحسن الکرخی (260 تا 340 ه. ق) وی از فقهای نامی عراق

~~عرب و محل استفاده و مراجعهآ دیگر فقهای وقت و بر مذهب ابوحنیفه بود (لغت نامهآ دهخدا).

متصور بالله ابوطاهر اسماعیل سومین از خلقای فاطمی عبیدی مغرب است. در قیروان به

~~سال 352 ولادت یافت و در مهدیه ( در افریقیه) پس از وفات پدر، مردم بدو بیعت کودتد و در

~~نزدیک قیروان شهری به نام منصوریه بنا کرد و در همانجا مرگذشت و در مهدیه مدفون گردید

~~(لفت تامهآ دهخدا).

اسحاق بن محمد بن اسماعیل مکنی به ابوالقاسم حکیم سمرقندی از اجلای عرفا و

~~معتبرین ایشان است. وی دارای علوم ظاهر و باطن بود و عموم مردم به وی رجوع کرده در میان

~~آنها حکم میکرد. در مدرس تدریسش جماعتی مینشستند و از بیانش استفادت میکردند. آن

~~فاضل کامل در سمرقند میبود تا در روز عاشورای محرم سیصد و چهل و دو هجری از این

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0299.png)

بنی طباطبا دولت کو چکی است که در زمان خلفای عباسی در کوفه پدید آمده و در همین

~~شهر و یمن قریب به 150 سال حکمراتی کرده است، مؤسس این سلاله ابوعیدالله محمد بن

~~ابراهیم طباطیا یوده که مدت کمی در کوقه حکمرانی کرد و دوست او ابوالسوایا وی را مسموم

~~ساخت و توهاش یحیی الهادی به تأسیس حکومت در یمن موقق گشت .. (لغت نامه دهخدا،

~~ذیل طباطبا).

ابن قطان ابوالحسین ms249 احمد بن سحمد بغدادی از ققهای شافعی و تلمیذ ابن سریج و

~~ابواسحاق مروزی بود و در بغداد تدریس فقه میکود. وی را چند کتاب در فقه شافعی است

~~(لفت نامة دهخدا، ذیل ابن قطان).

ابن درستویه اپو محمد عیدالله بن جعقر (258 تا 347 ه) عالم نحو عرب و اصلا از مردم

~~فسا بود. در بغداد میزیست و در همانجا مدفون شد. در تحو و لغت عرب، پیرو مکتب بصره

~~بود (داثرة المعارف فارسی).

جعفر بن محمد بن نصیر خلدی صوفی از اصحاب جنید نیز در همین سال درگذشت (کامل

~~ابن اثیر، وقایع سال 3488).

~~ابوالحسن جوهر معروف به جوهر صقلی یا جوهر رومی (متوفای 381 ه . ق ) از بانیان

~~دولت فاطمی در افریقای شمالی و مصر، از موالی معز عبیدی صاحب افریقیه بود. بعد از مرگ

~~کافور اخشیدی، معز او را به تسخیر مصر فرستاد. جوهر آنجا را گرفت و به حکومت نشست و

~~قاهره را پنا نهاد و سال بعد مسجد معروف الازهر را تأسیس کرد. در جنگ با قرامطه، حجاز را به

~~قلمرو قاطمیان ملحق نمود. وی بیش از چهار سال در مصر حکومت کرد. در محرم 464 معز

~~وارد قاهوه شد و کمی بعد جوهر را معزول کرد. چوهر مردی شجاع و سخی د مردم نواز بود و در

~~دورهآ چهار سالهآ حکومت بر مصر، علاوه بر جلب محبت مردم، مالیهآ آن سرزمین را سرو سامان

~~داد (داثآرة المعارف قارسی).

~~بنی اخیضر سلسلهای بودند که در قرن سوم مدتی در یمامه حکومت کردند. اسماعیل اخیضر

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0300.png)

~~در زمان معتز خلیفهآ عباسی به حجاز خروج کرد و آنگاه که بمرد چون فرزندی نداشت پرادرش

~~محمد بن پوسف اخیضر وارث آو شد و لشکر به یمامه کشید و بدانجا حکومتی تشکیل داد

~~(لغت نامهآ دهخدا، ذیل اخیضر).

عبد الباقی بن قانع بن مرزوق الاموی (266 تا 351 ه. ق) قاضی، حافظ و اهل ری بود.

~~والاعلام، ج ms250 4، ص 46).

محمد بن الحسن بن محمد بن زیاد، ایر بکر النقاش (266 تا 351ه) در علوم قرآنی و تفسیر

~~مهارت داشت. اصلش از موصل و پرورشش در بغداد بود. سفرهای درازی کرد. در آغاز به

~~تصویرگری بر روی سقفها و دیوارها اشتغال داشت و بدین جهت نقاش نام گرفت (الاعلام، ج6،

~~ص 310).

احمد بن محمد بن عبدالله مکنی به ابوالحسین و معروف به قاضی الحرمین از اکابر فقهای

~~حنفی قون چهارم هجری است که در عصر خود شیخ الفقهاء بوده است. وی به سال 351 در

~~نیشابور وفات یافت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل قاضی الحرمین).

عبدالواحد بن علی الحلبی، ابوالطیب اللغوی ( م 351 ه) ادیبی ساکن حلب بود و روزی که

~~دموستوک این شهر راگرفت، کشته شد ( الاعلام، ج4، ص 325).

ابومحمد حسن بن محمد بن هارون مهلبی وزیر معزالدولهآ دیلمی بود. در بصره یه سال

~~291 بزاد و در راه واسط در 353 در گذشت و در بنداد به خاک سپرده شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~حسن مهلیی).

ابو سعید احمد بن محمد بن سعید الحیری التیسابوری (288 تا 353ه. ق) محدث، حافظ

~~و جامع حدیث بود. تفسیر کبیر و صحیح برگرفته از کتاب مسلم از جمله نوشتههای اوست. به

ابوالطیب احمد بن حسین متنبی از بزرگترین شعرای عرب. در محلهآ کندهآ کوفه به سال 303

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0301.png)

~~متنبی با کسان خویش به سماوه گریخت و دو سال در آنجا به سر برد و در سال 315 به کوفه

~~بازگشت و در اواخر سال 316 از کوفه به بغداد شد پس از آن به شام سفر کرد و اقطار این ناحیت

~~در مدت دو سال به پای سیاحت پپیمود و به فنون ادب اشتقال و رزید و در همهآ آن فنون مهارت

~~یافت ... و آنگاه که از شیراز باز میگشت در نزدیک دیر عاقول، فاتک بن ابی جهل اسدی باکسان

~~خویش بر او و یاران او تاخت و چنگ میان ms251 آنان در پیوست و متنبی و پسرش در نزدیکی

~~نعمانیه به قتل رسیدند .. (از لغتتامة دمخدا).

محمد ین حیان حافظ معروف به ابوحاتم بستی از اکابر علما و محدثین اهل سنت است که

~~در تحصیل علوم و تصحیح متن و سند اخبار رنجهای بسیار برده و سیاحتها کرده و زمانی در شهر

~~نسا و سمرقند قضاوت تموده و در نیشابور خانقاهی ترتیب داده است. در تاریخ دوم شوال سال

~~354 از هجرت بدرود جهان گفت (ریحانة الادب، ذیل بستی).

منذرین سعید بن عبدالله القرطبی، ابوالحکم البلوطی (273 تا355 م . ق) قاضی القضاة

~~اندلس در روزگار خویش، فقیه، سختور و شاعری زبان آور بود. سال 308 به حج رفت و چهل

~~ماه در مکه بماند و از علمای مکه و مصر، علم آموخت. منصب قضاوت مارده و حومهآ آن و

~~سپس مرزهای شرقی و پس از آن قضاوت قرطبه را (در سال 339) به عهده گرفت و همانجا

~~درگذشت (الاعلام، ج8، ص 229). ابن اثیر فوت وی را در وقایع سال 366 ضبط کرده است.

ابوحامد احمد بن محمد بن شارک الهروی (م 355 ه) حافظ و حدیث شناس و مفتی هرات

~~در روزگار خویش بود. مدتی در نیشابور اقامت گزید و در هرات درگذشت (الاعلام، ج1، ص

~~201).

ابوعلی قالی اسماعیل بن القاسم عیذون یکی از ائمهآ لغت و نحو به مذهب بصریین بود.

~~مولد او به متازجرد نزدیک شهر خرت پرت از خطةآ دیاربکر به جمادی الثانیهآ سال 288 است.

~~در طلب علم بسیاری از بلاد را بپیمود. در 303 برای استماع حدیث به موصل رفت ر در 305 به

~~بغداد شد و تا 328 بدانجا ببود. سپس به اتدلس شد و در شعبان 330 به قرطبه درآمد و در آنجا

~~متوطن گشت. وفات وی به شهر قرطبه در ربیع الآخر و به قولی جمادی الاولی سال 356 بود (با

~~تلخیص از لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابوعلی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0302.png)

ابوالفرج علی بن حسین ms252 اصفهانی. به سال 284 به دنیا آمد. او علامهآ نسابه و واسع الروایه و

~~شاعری نیکو شعر است. وفات او بنا بر مشهور در چهاردهم ذیحجهآ سال 356 است (لقت نامهآ

~~دهخدا، ذیل ابوالفرج).

سیف الدوله علی بن عبدالله تغلبی. وی در میافارقین به سال 303 به دنیا آمد. مردی شجاع،

~~مهذب و عالی همت بود. به شام رفت سپس به حلب برگشت و به سال 356 در میافارقین

~~درگذشت و در همانچا دفن شد. وی به کرم و عطا شهرت دارد. اولین کسی از خاندان آل حمدان

~~که حلب را مالک شد وی بوه (لغت نامة دمخدا، ذیل سیف الدوله).

کافور اخشیدی ( م 357 ه. ق) امیر معروف مصر و ممدوح مشهور متنبی شاعر نامدار

~~عرب بود. وی غلام سیاهی از آن محمد اخشید بود و پس از وقات علی بن اخشید فرمانروائی

~~مصر یافت. مدت امارتش دو سال و چهار ماه بیش نکشید و در قاهره وقات یافت. به خردمندی

~~و دلاوری موصوف بود (دائرة المعارف فارسی).

در همین سال، تکفور - پادشاه روم - کشسته شد. او از خاندان سلطنتی تبود بلکه یک

~~دمو ستوک بود. دموستوک لقب کسی بود که فرمانروای بخش شرقی خلیج قسطنطنیه میشد

~~(کامل ابن اثیر، وقایع سال 359).

سلیمان بن محمد در سال 359 به قتل رسید ولی پس از او حسین بن علی بن الیاس روی کار

~~اآمد که حکومت او تا 364 ادامه یافت (معجم الانساب، ص 327).

ینی حستوپه سلسلهای از امرای مستقل محلی کردستان منسوب به حسنویه بودند که از

~~348 تا 406 ه. ق در قسمت عمدهآ کردستان حکومت میکردند. شمس الدولهآ دیلمی سلطنت

~~آنها را منقرض نمود (داثرة المعارف فارسی).

ایوالقاسم سلیمان ین احمد بن ایوب بن مطراللخمی الشامی. حمافظ عصر خود بود و

~~سیوسه سال در طلب حدیث از شام په سوی عراق و حجاز و یمن و مصر و بلاد جزیرة قراتیه

~~پیوشزر ن کوچ بود و سماع ms253 بسیار کرد و شمارهآ شیوخ وی به هزار تن رسید. مولد او به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0303.png)

~~360 در اصفهان فرمان یافت و بر این تقدیر یکصد سال زندگی کرد ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~طبرانی).

ابن عمید ابوالفضل محمد بن حسین (م 360ه. ق) دبیر و وزیر معروف آل بویه. وزارت

~~رکن الدولهآ دیلمی داشت و به تدبیر و سیاست و کفایت موصوف بود و در نویسندگی و شاعری

~~و دلاوری و بزرگواری شهرت داشت. بیست و چهار سال وزارت کرد. صاحب بن عباد شاگرد و

~~ستایشگر او بود ( دائرة المعارف فارسی) وی را نبایستی با ابن عمید ابوالفتح علی بن محمد که

~~او نیز از وزرای مشهور آل بویه بود اشتباه کرد.

ایویکر محمد بن الحسین بن عبدالله الآجری البغدادی (م 360 ه) فقیه (شافعی)، محدث،

~~حافظ و اخباری بود که در بغداد حدیث میگفت. به مکه رفت و در هشتاد سالگی درگذشت

~~(معجم المؤلفین، ج9، ص 243 و نیز الاعلام زرکلی، ج ع، ص 328).

ابو محمد الحن ین عیدالرحمن بن خلاد الرامهرمزی ( توفی فی حدود 365 ه) محدث،

~~حافظ، ادیب و شاعر که در رامهرمز درگذشت (معجم المؤلفین، ج 3، ص 235).

ایوسف بلکین بن زیری محمد بن حسین بن خزرزناتی در همین سال کشته شد ... ( کامل ابن

~~اثیر، وقایع سال 360).

ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد الخشنی القیروانی (م 361 یا 363 یا 330 یا 371)

~~فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و شیمیدان که در قیروان دانش اندوخت و به اندلس آمد و در

~~قرطبه درگذشت ( معجم المؤلفین، ج9، ص 168).

ابو حامد احمد بن عامربن بشر المروروذی (م 362 ه) فقیه، اصولی و از بزرگان شافعیه بود

~~که در مرورود زاده شد. مدتی قاضی بصره بود و از شاگردان خاص ابوحیان توحیدی به شمار

~~میرفت. سرانجام در زادگامش درگذشت (الاعلام زرکلی، ج 1، ص 139 و معجم المؤلفین، ج1،

~~ص 258).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0304.png)

امیر آل میکال که در این سال مرده ابوالعباس اسماعیل بن ms254 عبدالله بن محمد بن میکال (270

~~تا 360ه. ق) بوده است ته احمد بن میکال. این امیر اسماعیل ین عبدالله در تیشابور زاده شد و

~~در آن شهر و نیز در قارس و اهواز به کسب دانش و تکمیل آن پرداخت. حدیت را از عبدان

~~اهوازی، ابوالعباس محمد بن اسحاق سراج، ابوبکر محمدین اسحاق بن خزیمه، علی بن سعید

~~عسکری و احمدبن محمد ماسرجسی و گروهی دیگر فراگرفت. در فارس نزد ابن درید به آموزش

~~پرداخت و از او مدتها کسب فیض کرد. چون پدرش به حکومت اهواز رسید او هم بدانجا رفت...

~~(رجوع شود به مقالة عالمانهآ آقای سید علی آل داود در دائرة المعارف بزرگ اسلامی).

ابوجعفر هندوانی فقیهی از مردم بلخ و نسیت او به » هندوان « محلتی از بلخ است (لغت نامهآ

~~دهخد!).

ابن هانی ابوالقاسم (یا ابوالحسن) محمد بن هانی ازدی اندلسی. مولد او به شهر قرطبه یا

~~بیره بود. در قرطبه تحصیل علم و ادب کرد و سپس به اشبیلیه شد و به علت بد زبانی و سوء

~~رفتار او مردم اشبیلیه او را منفور داشتند و یه تهمت متابعت رأی قلاسقه او را طرد کردند. او به

~~افریقیه رفت و جوهر - سردار سپاه منصور فاطمی - را مدح گفت و صلت یافت. از آنجا به

~~الجزایر شد و بزرگان آنجا را مدایح سرود. سپس به خدمت معز خلیفهآ فاطمی پیوست و آنگاه که

~~خلیفه به مصر رفت ابن هانی برای آوردن کسان خویش به مغرب شد. او را در سن 36 سالگی به

~~سال 362 در برقه کشتند. اشعار او در مغرب شهرتی عظیم دارد و او در تظر مردم مغرب مانند

~~متنبی است در مشرق (لفت نامة دمخدا).

ثابت بن سنان بن ثابت طبیب و مورخ و ادیب معروف. او را تاریخی است حاوی وقایع

~~سال دویست و نود واند تا هنگام وفات (360). وقات او در ذی القعدهآ سال 365 پوده است

~~(لغت نامهآ ms255 دهخدا).

ابوبکر ابن سنی احمد بن محمد حافظ شافعی از محدثین قرن چهارم هجرت بوده و برای

~~استماع حدیث مسافرتها تموده. در سال 364 هجری درگذشت (ریحانةالادب، ذیل این سنی).

ابوعلی حسین بن محمد بن احمد الماسرجسی النیسابوری (298 تا 365 ه . ق) محدث،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0305.png)

~~حافظ، فقیه و جهانگردی بود که مدتها در مصر ماند و کتابهای فقه و حدیث خود را در آنجا

~~نوشت ... ( معجم المؤلفین، ج4، ص 45).

دو ابن عدی معرونند : یکی ابو احمد عبدالله بن عدی (متوفای 323) است که محدث

~~ایرانی از مودم جرجان بود و کتاب « کامل، در جرح و تعدیل از اوست ولی چون این عدی درم در

~~این سال 363 در گذشته حتمأ پرای حاجی خلیفه شبهه پیش آمده و این دو با هم اشتباه شدهاند.

~~ابن عدی دوم ابو زکریا یحیی بن عدی منطقی نصرانی یعقوبی نزیل بغداد و شاگرد متی بن

~~یونس و ابونصر فارابی پوده است. وی سرآمد منطقیین عصر خویش بود ( برای اطلاع بر هر دو

~~ابن عدی رجوع شود به لغت تامة دهخدا، ذیل این عدی).

ابویکر قفال شاشی محمد بن علی بن اسماعیل (291 تا 365 ه. ق). وی در فقه و حدیث و

~~لغت و ادب از بزرگان و دانشمندان به شمار میرفت. از ماوراء النهر بود و به خراسان و عراق و

~~شام و حجاز سفر کرد و مذهب شافعی از او در شهرها منتشر گردید و در شاش وفات یافت.

~~(لغت نامهآ دهخدا).

معدبن منصور بن قاقم فاطمی عبیدی ملقب به المعز لدین الله صاحب مصر و افریقیه (319

~~3 365ه. ق) یکی از خلفای فاطمیهآ مصر است. در مهدیهآ مغرب به دنیا آمد و به سال 341 پس

~~از درگذشت پدرش به خلافت رسید و سردار خود «چوهره را با سپاهی گران بوای سرکوبی

~~گردنکشان به بلاد مغرب فرستاد و او فاس و سجلماسه را بگشود و بلاد افریقیه بچز سیته مطیع

~~وی ms256 شدند. هنگامی که خبر مرگ کافور اخشیدی فرمانروای مصر به او رسید جوهر را به سوی

~~مصر روانه ساخت و او مصر را به سال 358 قتح کرد و حدود شهر قاهره را بنانهاد و آن را * قاهرة

~~معزیه * نامید. معد به سال 361 بلکین ین زیری صنهاجی را از جانب خود یه حکومت افریقتید

~~گماشت و خود از منصوریه خارج شد و به سال 362 وارد قاهره گردید و قاهره از این به بعد تا

~~آخر فرمانروائی فاطمیان مقر حکومت این سلسله شد. وی مردی عاقل و دور اندیش و دلیر و

~~ادیب بود ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل معد بن منصور).

یولتفبن المسن بن بهرام القرمطی الجنابی (280 تا 366 ه) اهل هجوت، مرجع قرامطه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0306.png)

ابوالقاسم علی بن حسن کلبی از امیران صقلیه و از کلبیون بود. این خاندان اولاد ابوالحسن

~~کلیی هستند که مدت 95 سال از طرف خلفای فاطمی در چزیرهآ صقلیه (سیسیل) امارت داشتند.

~~در سال 360 برادر علی کلبی یعنی احمد که حاکم جزیرهآ صقلیه بود برای فرماندهی ناوگان معز

~~قاطمی به مصر رفت و وی به چانشینی او به حکومت تشست و در جنگی که در سال 372 با

~~اوتون دوم امپراطور آلمان در نزدیکی صقلیه کرد به قتل رسید (لغت نامهآ دهخدا، ذیل کلبیون و

~~علی کلبی).

عزالدوله بختیار دیلمی، دومین پادشاه از سلسلهآ دیالمهآ بغداد که از 365 تا 367 حکومت

~~کرد. پسر معزالدولهآ دیلمی بود. وی بعد از وفات پدر در بغداد به امارت نشست اما به سبب

~~عشرت جوئی و خودپرستی با طغیان ترکان لشکر خویش و تحریک طایع خلیفه مواجه گشت

~~و از چاره فروماند. عضدالدولهآ دیلمی که ممواره با او حسادت و رقابتی داشت از فارس لشکر به

~~بغداد برد و آن فتنه را فرو نشاند و عزالدوله را مقید نمود اما به دستور پدرش رکن الدولهآ دیلمی

~~ناچار او را آزاه کرد. بعد از وفات ms257 رکن الدوله، دیگر پار عضدالدوله لشکر به چانب بغداد برد و

~~عزالدوله را در حدود تکریت شکست داد. عزالدوله این بار تیز گرفتار و به امر عضدالدوله در سن

~~36 سالگی به قتل رسید ( دائرة المعارف فارسی)،*

ابراهیم بن محمد معروف به شیخ ابوالقاسم نصرآبادی از اکابر صوفیان و عارفان قرن چهارم

~~هجری و خلیقهآ شیخ شبلی جعفر بن یونس است. در قریهآ نصرآباد اصفهان خانقامی داشته است.

~~وی ویی به سان 22ی 02ا خمری در تسرباد اصفهان یا به روایتی در مکه و به روایتی دیگر

~~در مدینه اتفاق افتاد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل نصرآبادی).

~~ذیل ابن قریقه).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0307.png)

~~عزالدوله رسید. لیکن چون عزالدوله را به جنگ عضدالدوله ترغیب کرد و در اهواز از

~~عضدالدوله شکست خوردند عزالدوله از او رنجیده آن را حمل بر سوء تدپیر وزیر کرد و در سال

~~366 او را گرفته کور کرد. و چون ابن بقیه نسبت به عضدالدوله اطالهآ لسان میکرد آنگاه که

~~عضدالدوله بغداد بگرفت و عزالدوله کشته شد این بقیه را زیر پای فیلان افکنده و جسد او را

~~بیاویخت و تا وفات عضد الدوله جسد او بر دار بود (لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابن یقیه).

ابویکر احمد بن جعفر بن حمدان القطیعی (273 تا 368 ه) اهل بغداد و آگاه یه حدیث بود.

~~در روزگار خویش، مسند عراق به شمار میرفت ( الاعلام، ج1، ص 103).

قاضی ابوسعید حسن بن عبدالله سیرافی تحوی، شارح الکتاب سیبویه در همین سال

~~درگذشت. او ققیه، فاضل، مهندس، منطقی و جامع همة فضایل بود (کامل ابن اییر، وقایع سال

~~368، و نیز الاعلام، ج 2، ص 210).

ابو احمد عبد العزیز بن یحبی جلمدی از یز رکان دالشمتدان شیعی بصره بوده وهر تاریخ ر

~~نجوم و اخبار و سیر دستی توانا داشته و در فقه و کلام و تاریخ تألیفاتی دارد. در لغتنامهآ دمخدا

~~چهل کتاب از کتب او را نام میبرد. قوت وی را در 302 تا ms258 332 هم نوشتهاند ( لغت نامهآ دهخدا).

~~در حالی که در کتاب ما ( تقویم التواریخ) جزء وقایع همین سال 368 آورده است.

در همین سال ابوعبدالله احمد بن عطاء بن احمد بن محمد بن عطاء رودباری صوفی در

~~نواحی عکا درگذشت. او از بغداد به شام رفته بود (کامل این ائیر، وقایع سال 369).

ابوالشیخ عبدالله بن محمد بن حیان حافظ اصفهانی از مشاهیر علمای عامه بوده است

~~(ریحانة الادب، ذیل ابوالشیخ).

ابوبکر التقاش، محمد بن الحسن بن .- الموصلی الاصل البغدادی (366 تا 351 ه. ق)

~~قاری و مفسری بود که در مرخی علوم، دستی داشت. در پغداد زاده شد و پرورش یافت (معجم

~~المؤلفین، ج 9، ص 214) . همانطور که دیده میشود معجم المؤلفین فوت او را در 351 آورده

~~است.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0308.png)

ابویکر الجصاص احمد بن علی الرازی (305 تا 370 ه. ق) از فضلای ری بود که ساکن بغداد

~~شد و همانحا درگذشت. ریاست حنفیان بدو رسید و خواستند او را بر مسند قضاوت بنشانتد که

~~نپذیرفت (الاعلام زرکلی، ج1، ص 165).

ابوعبدالله حسین بن احمد بن خالویه از علمای نحو و لغت بوده و مذهب کرفیان و بصریان

~~وا خلط میکرده و به حلب در خدمت بنی حمدان په سال 370 درگذشته است (لغت نامهٔ‌

~~دهخدا، ذیل این خالویه).

ابو منصور محمد بن احمد بن ازهو ازهری هروی لغوی امام مشهور در لغت. وی فقیه

~~شافعی مذهب بود علم او در لغت غلیه داشت و یدان اشتهار یاقت. وی در طلب لفت بلاد عرب

~~را پموده است. ولادت او به سال 282 و وفاتش در اواخر سال 370 و به قولی 371 در شهر

~~هرات بوده است. مؤلف کشف الظنون ذیل تهذیب اللغة وفات او را 370 و ذیل شرح اسماء

~~الحسنی 738 نوشته است که نخستین صحیح است (لغت نامهآ دهخدا).

احمد بن ابراهیم بن اسماعیل الاسماعیلی الجرجانی الشافعی (ابوبکر) (277 تا 371 ه)

~~محدث و فقیهی بود که از ms259 راویان بسیاری روایت نمود و به تدوین حدیث پرداخت. در 10 رجب

~~در جرجان درگذشت ( معجم المؤلفین، ج1، ص 135).

محمد بن احمد بن عبدالله المروزی الشافعی شاگرد قفال، درگذشته به سال 371 (معجم

~~المؤلفین، ج 8، ص 283).

شیخ کبیر ابوعبدالله محمد بن خفیف دیلمی شیرازی ( م 371 ه. ق) صوفی و زاهد مشهور

~~قرن چهارم هجری قمری و از بزرگان مشایخ صوفیه به شمار بوده است. در تصوف و کلام و

~~عقاید و فقه نزدیک سی کتاب و رساله تصنیف کرده است. وفاتش در شیراز اتفاق افتاده و

~~همانجا مدفون شده است (داثآرة المعارف فارسی).

صمصام الدوله با کالیجار مرزبان دیلمی (متوفای 388 ه. ق) چهارمین پادشاه از سلسلهآ آل

~~بویه در فارس و پسر عضدالدولهآ دیلمی بود. بعد از وفات پدر در بغداد به سلطنت نشست اما

~~بعد از چهار سال سلطنت در آنجا برادرش شرف الدولهآ دیلمی او را گرفته در 376 به یکی از قلاع

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0309.png)

~~فارس فرستاد و خود به سلطنت نشست. بعد از وقات شرف الدوله در 379 دیگر بار صمصام

~~الدوله لشکر به بغداد برد و با بهاء الدولهآ دیلمی برادر دیگر خویش که امراء او را در بغداد به

~~سلطتت برداشته بودند جنگ کرد. عاقبت مقرر شد عراق عرب و اهواز از آن بهاهالدوله و فارس

~~از آن صمصام الدوله باشد. چندی بعد بین او و بهاءالدوله دیگر بار جنگ در گرفت. در سنهآ 388

~~جمعی از لشکریان بر صمصام الدوله شوریدند و ابونصر ابن عزالدوله را که در زندان بود

~~برآوردند و به سلطنت نشاندند. صمصام الدوله گرفتار شد و به امر ابونصر به قتل رسید

~~(دائرة المعارف قارسی).

ابوعثمان مغربی یکی از کبار مشایخ صوفیه است. او از اکابر ارباب طریقت برد و ... (لغت

~~تامة دهخدا، ذیل ابوعثمان)

ابن نبانه عبدالرحیم بن محمد بن اسماعیل حذاقی فارقی. مولد او به میافارقین به سال 335

~~و وفات او هم بدان شهر در ms260 374 بوده است. او به دربار سیف الدوله به حلب مسیزیست و

~~منصب خطابت حلب داشت (لغت نامهآ دهخدا).

ابو القتح محمد بن الحسین بن احمد .- الازدی الموصلی (م374 ه. ق) محدث و حافظ

~~ساکن بغداد بود که در موصل درگذشت (معجمالمؤلفین، ج9، ص 232).

ابوالقاسم عبدالعزیز بن عبدالله دارکی از بزرگان فقهای شاقعی بود. به بغداد رقت و به

~~تدریس پرداخت. درگذشت او را در سال 375 قمری در بغداد توشتهاند (ریحانة الادب).

ابواسحاق ابراهیم بن احمد البلخی معروف به مستملی (م 376 ه. ق) فاضل اهل بلخ بود

~~الاعلام، ج 1، ص 23).

حسن بن احمد بن عیدالغفار فارسی مکنی به ابو علی در علم عربیت یکی از پیشوایان بود.

~~در سال 288 در شهر فسا متولد شد. و در سال 377 هجری در گذشت. معروف و متهم به اعتزال

~~بود (لغتنامهآ دهخدا، ذیل فارسی).

ابوالقاسم علی بن احمد الانطاکی (م 376 ه) ریاضیدان، متخصص در هندسه و اهل انطاکیه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0310.png)

~~بود که در بغداد ساکن شد و همانجا درگذشت (الاعلام، ج5، ص 57).

شرف الدوله ابوالفوارس شیر زیل دیلمی (م 379 ه. ق) سومین پادشاه از سلسلة آل بویه

~~در فارس و پسر عضدالدولهآ دیلمی بود. وی در اواخر عهد حیات پدر در گرمان میزیست و بعد

~~از وفات یدر به قارس آمد و به سلطنت نشست. در سال 375 اهواز و بصره را تصرف کرد و در

~~376 بغداد را از برادر خویش صمصام الدولهآ دیلمی گرقت و صمصام الدوله را مقید داشت و

~~خود به استقلال حکومت راند ( داثرة المعارف قارسی).

ابویکر منبه بن صعب بن سعدالزبیدی ( م 379 ه) نحوی، لغوی، اخباری و شاعر اهل قرطبه

~~بود و مستنصر بالله او را برای تعلیم فرزند و ولیعهد خویش، هشام برگزیده بود. بدین ترتیب

~~ابویکر به مال و منال زیادی دست یافته در اشیلیه بر مسند قضاوت نشسته بود (مسعجم

~~المؤلفین، ج 13، ص 6).

آل عقبل از فرماتروایان امامیه ms261 درقورون جهارم و بنجم که یش ازیکی قون (8299c20.

~~ق) حکومت استان موصل را داشتهاند و با حکومتهای شیعه مانند آل بویه دوستی و روابط

~~فرهنگی و بازرگانی داشتند (داثآرةالمعارف تشیع).

ابوحیان توحیدی علی بن محمد بن عباس از مشاهیر ادبا و فضلا و حکما و متصوفهآ قرن

~~چهارم هجری و از بزرگترین نویسندگان اسلام بود. در بغداد تحصیل کرد و در 353 در مکه و در

~~358 در ری بود. در اواخر سال 37 به بغداد پازگشت و در سلک اصحاب و شاگودان ابو سلیمان

~~سجستانی درآمد. گویند از چعل اخبار و احادیث مضایقه نداشت. وی به زندقه منسوب بود و

~~اواخر عمر را در تنگدستی گذرانید (داثآرةالمعارف قارسی). در تاریخ فوت او اختلاف است.

~~تقویم التواریخ (کتاب حاضر) فوت او را در 384 و اعلام زرکلی « تحو 455* و داترة المعارف

~~فارسی ( بعد از ه40 ه. ق) و صاحب روضات در سال 360 و یاقوت در معجم الادبا بعد از

~~400 نوشتهاند.

بهاءالدوله ابونصر خسرو فیروز (م 403 ه. ق) پادشاه سلسلهآ آل بویه پسر عضدالدولهآ

~~دیلمی. وی بعد از برادر خویش شرف الدولهآ دیلمی در 379 به سلطنت نشست و پس از وفات

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0311.png)

~~صمصام الدولهآ دیلمی بر اهواز نیز دست یافت. عاقبت فارس را نیز از فرزندان عزالدولهآ دیلمی

~~باز ستاند. آخر در ارجان فارس به موض صرع وقات یافت و جنازهاش را بنا به وصیت خودش به

~~انجف بردند (داثآرة المعارف قارسی).

ابوالمعالی شریف معروف به سعدالدوله دومین سلطان از حمدانیان حلب که از سال 356 تا

~~381 حکومت کرد (طبقات سلاطین اسلام، ص 101). وی ابوفراس حمدانی شاعر معروف را

~~که از بستگان سیف الدوله و دستیار او در جنگ و در ترویج علم و ادب بوه به قتل رسانید و

~~حمص را گرفت (داثرةالمعارف فارسی).

ابواحمد الحسن بن عبدالله ین سعید العسکری (293 تا 382 ه. ق) لغوی، ادیب، اخباری،

~~نحوی و محدثی بود ms262 که در بغداد، بصره و اصفهان دانش اندو خت. از جمله کتابهای پرشمار او

~~«الحکم والامثال» است .. (معجم المؤلفین، ج 3، ص 239).

شهابالدوله هارون یغراخان (م 383 ه.ق) اولین پادشاه معروف از سلسلهآ ایلک خانیان

~~ترکستان بود. وی در بلاد ترک چون بلاساغون و کاشغر تا حدود چین حکومت داشت ر مرکز

~~حکومتش بلاساغون بود. چند دفعه با امراه و پادشاهان سامانی جنگ کرد. عاقبت پخارا را

~~گرفت اما هوای بخارا با مزاجش سازگار نبود و بیماری بواسیر یافت. ناچار راه ترکستان پیش

~~گرفت و در بین راه وفات یاقت (دائرة المعارف فارسی).

ابواسحاق ابراهیم بن هلال صابی (313 تا 384 ه. ق) از منشیان و کاتبان معروف بغداد در

~~دولت آل یویه از صابئین حران و از خاندان معروف صابی بود. نخست طب و نجوم و ریاضیات

~~تحصیل کرد ولی چندی بعد این رشتهها را رها کرد و به خدمت دیوانی پرداخت. در ایام مطیع

~~خلیفه متصدی بعضی از دیوانها بود. معزالدولهآ دیلمی دیوان رسائل خود را در 349 به او سپرد و

~~پس از وفات معزالدوله همین سمت را در خدمت پسرش عزالدولهآ دیلمی داشت. در این دورهآ

~~تصدی وی تامههایی یه انشای او جهت عضدالدولهآ دیلمی ارسال شد که سبب رنجش و

~~کدورت عضدالدوله گشت. در 367 که عزالدوله به قتل رسید و عضدالدوله بر بغداد استیلا

~~یافت صابی دستگیر شد. عضدالدوله عهد کرده پود که او را زیر پای پیلان افکند ولی به شفاعت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0312.png)

~~چندتن از رجال از این کار درگذشت و وی را به زندان افکند. برای رهائی، در زندان کتاب التاجی

~~را در تاریخ آل بویه به نام عضدالدوله که جدیدا لقب « تاج الملة » یافته بود تألیف کرد و عاقبت

~~به قولی در 371 از زندان آزاد شد، صابی در دین صابثه تعصب داشت. عزالدوله به او و عده داد

~~که اگر اسلام بیاورد او را به وزارت خویش برگزیند ولی وی راضی ms263 به ترک دین خود نشد.

~~صاحب بن عباد را در حق وی اعتقادی تمام بود. رساثآل وی اهمیت تاریخی بسیار دارد و تقوة

~~زبان قارسی در آنها مشهود است ( دائرة المعارف فارسی).

علی بن عیسی بن علی ابوالحسن الرمانی (296 تا 384 ه) محقق معتزلی، مفسر و از بزرگان

~~تحویان بود. اصلش از سامرا و تولد و مرگش در بغداد بود (الاعلام، ج 5، ص 134).

ابوعبیدالله محمد بن عمران بن موسی المرزبانی (297 تا 384 ه - ق) اخباری، مورخ و

~~ادیب خراسانی الاصل بود که در بغداد زاده شد و همانجا درگذشت. مذهب اعتزال داشت و

~~شیشهآ شراب می گذاشت. مینوشت و مینوشید (الاعلام، ج7، ص 210).

ابوعلی سیمجور (م387 د.ق) از امرای تهستان و سردار و سبهسالار معروف خراسان در

~~اواخر عهد سامانیان پسر ابوالحسن سیمجور. وی بعد از وفات پدر حکومت خراسان یافت. نوح

~~دوم سامانی او را عمادالدوله لقب داد اما او چندان اعتنائی به لقب و فرمان امیر توح تنمود و

~~خود را «امیرالامراء المؤید من السماء» خواند و فائق خاصه را شکست واد و خراسان را بگرفت

~~و در جنگ بغراخان ایلک خان، نوح را یاری نداد و با ایلک ساخت. عاقبت امیر نوح در دقع او از

~~سبکتکین یاری خواست و او یک بار در 384 ابوعلی را شکست داد و هر جند ابوعلی سال دیگر

~~محمود غزنوی پسر سبکتکین را نزدیک نیشابور مغلوب کرد لیکن از سبکتکین در نزدیک طوس

~~شکست خورد و سرانچام به دست لشکریان امیر نوح دستگیر شد و سبکتکین او را محبوس کرد

~~و چندی بعد بکشت («ائرة المعارف فارسی).

ابوالحسن علی بن عمر دارقطنی (306 تا 385 ه. ق) محدث یزرگ و ادیب و فقیه شافعی.

~~در بغداد، بصره، کوفه و واسط تحصیل کرد و به مصر و شام سفر نمود. در بقداد وفات یافت و

~~نزدیک مقبرهآ معروف کرخی به خاک سپرده شد. بعضی وی را به تمایلات شیعی ms264 منسوب

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0313.png)

~~کردهاند (دائرة الممارف فارسی).

ابوحفص عمر بن احمد بن عثمان ین شاهین (297 تا 385 ه . ق) واعظ علامه و حافظ

~~اهل بغداد بود (الاعلام، ج5، ص 196).

ابن سکره محمد بن عبدالله بن محمد هاشمی شاعر از اخلاف مهدی خلیفهآ عباسی بود.

~~وفاتش در 385 و دیوانی مشتمل بر پنجاه هزار بیت داشته است (لغت نامهآ دمخدا، ذیل ابن

~~سکره؛ الاعلام زرکلی، ج 7، ص 99). و در ربیع الاول همان سال محمدبن عبدالله بن سکرة

~~الهاشمی از فرزندان علی بن المهدی بالله مرد. وی از زمرةآ مخالفان علی بن ابی طالب علیه السلام

~~و شخصی درشت سخن بود که مردم از گزند گستاخیاش گریزان بودند (کامل ابن اثیر، وقایع

~~اسال 385).

ابن بطة عبیدالله بن محمد بن محمد بن حمدان العکبری (304 تا 387 ه . ق) حدیث

~~شناس و از فقهای بزرک حنبلی بود. در عکبرا زاده شد و در آنجا درگذشت. به مکه، ثغور، بصره و

~~دیگر شهرها رفت تا حدیث بیاموزد سپس چهل سال در خانه نشست و به نوشتن کتابهایش

~~پرداخت (الاعلام، ج 4، ص 354).

ابوطالب المکی محمد بن علی بن عطیة الحارثی (م 386 ه. ق) واعظ، زاهد، فقیه وامل

~~جبل (میان بغداد و واسط) بود. در مکه پرورش و شهرت یافت. به بصره رفت و متهم یه اعتزال

~~شد. سپس ساکن بغداد گشت و به موعظه پرداخت. مردم سخنانی از او شنیدند که از پیرامونش

~~پراکنده گشتند. «قوت القلوب» نوشتهآ اوست . (الاعلام، ج 7، ص 159).

آل قریقون سلسلهآ امرای مستقل ولایت جوزجانان است که از حدود 279 ( نه 386 که در

~~متن آمده است) تا سنهآ 401 در آن ولایت فرمانروائی کردهاند و قبل از آن نیز این خاندان به

~~احتمال قوی در آن ولایت اقتدار داشتهاند ( دائرة المعارف فارسی).

~~افکار مردم، یگانهآ زمان خویش بود (الاعلام، ج6، ص 204).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0314.png)

~~ابوبکر محمد بن علی بن احمد الادفوی (304 تا 388 ه) مقسر، تاری و نحوی ms265 (معجم

~~المؤلفین، ج 10، ص 305).

~~این غلبون در 399 مرده است نه 389. طاهربن عبدالمنعم بن عبدالله بن غلبون قاری اهل

~~حلب و ساکن مصر بود. در قراثات، استاد و ثقه بود. در شمار اساتید دانی قرار داشت (الاعلام،

~~ج 3، ص 321).

ابو الفرج المعافی بن زکریا بن یحیی النهروانی الجریری (303 تا 390) فقیه، اصولی، ادیب،

~~نحوی، لغوی، اخباری و شاعری بود که در علوم دیگر نیز دست داشت. در هفتم رجب در گذشت.

~~به مذهب ففهی محمد بن جریر طبری عقیده داشت و پشتیبان و مروج آن بود. در بغداد به مقام

~~قضاوت رسید و در نهروان درگذشت (معجم المؤلفین، ج 12، ص 302).

ابن حجاج ابوعبدالله حسین بن احمد بن محمد بن جعفر شاعری شیعی و مدیحه سرا بود.

~~او پادشاهان و وزرای آل بویه را مدح گفته و از دست عزالدوله بختیار چندی محتسب بغداد بوده

~~است. وفات او در 391 اتقاق افتاد (لغت نامهآ دهخداء ذیل ابن حجاج).

بنی مروان سلسلهای بودند که از 380 تا 489 در دیار بکر حکمرانی کردند. پس از مرک «باده

~~حکمران حصن کیفا در سال 380 خواهر زادهآ کرد نژادش ابوعلی بن مروان جای او را گرفت و

~~حوزهآ حکومتی او بلاد عمدهآ دیاربکر یعنی آمد و ارزن (الروم) و میافارقین و کیفا را شامل بود.

~~جانشین او اطاعت خلیقهآ قاطمی مصر را پذیرفت و از طرف او پس از رانده شدن آل حمدان به

~~حکومت حلب نیز نامزد گردید. بنی مروان مدتی نیز مطیع آل بویه بودند و آخر الامر سلاجقه به

~~دولت ایشان خاتمه بخشیدند (طیقات سلاطین اسلام، ص 106).

عثمان بن جنی الموصلی (م 392) از پیشوایان نحو و ادب عرب بود که شعر نیز داشت. در

~~موصل زاده شد و در بغداد از دنیا رفت (الاعلام، ج4، ص 364).

ابواسحاق ابراهیم بن احمد بن محمد طبری ققیه مالکی از اکابر متقدمین فقهای مالکیه که

~~(ریحانة الادب، ذیل طبری).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0315.png)

اسماعیل بن حماد جوهری ms266 در ذکاء و زیرکی و علم از اعاجیب زمان بود. اصل او از فاراب از

~~بلاد ترک و امام در لغت و ادب است. وی در نیشابور درگذشت (لغت نامهآ دمخدا).

ایواللیث نصرین محمد بن احمد سمرقندی (393ه) دانشمتدی از پیشوایان مذهب حنقی و

~~زاهدان صوفی بود که کتابهای ارزشمندی داشت (الاعلام، ج8، ص 348).

آل کاکویه دیالمهآ کردستان هستند که از 398 تا 443 در همدان و نهاوند قرمانروائی به

~~استقلال داشتهاند. انقراض آتان به دست سلاجقه بوده است (لغت نامهآ دهخدا).

احمد بن فارس بن زکریاء القزوینی (329 تا 395 ه. ق) از پیشوایان لغت و ادب بود که

~~بدیع الزمان همدانی و صاحب بن عیاد و دیگر علمای معانی بیان نزه او شاگردی کردند. اصلش

~~از قزوین بود و مدتی در همدان اقامت گزید. سپس به ری رفت و در آنجا درگذشت ( الاعلام،

~~1، ص 184).

ابوعبدالله محمد بن اسحاق بن محمد العبدی، این منده (310 تا 395 ه. ق) از حافظان

~~بزرگ بود که در طلب حدیث، سفر میکرد و در این موضوع، بیار مینوشت (الاعلام، ج6، ص

~~253).

ابو رکوه ولید از احفاد هشام بن عبدالملک بود، او به سال 377 بر حاکم بامرالله خروج کرد و

~~جمعی بسیار بر او گرد آمدند. وی رثه را تسخیر کرد و حاکم لشکوی به تدمیر او فرستاد. ابورکوه

~~آن سهاه بشکست و صعید را نیز متصرف گشت. بار دیگر خلیفه لشکر بزرگ به مقابل او گسیل

~~کرد و او در آن در چنگ مغلوب و مقتول شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابررکوه، و نیز ذیل حاکم

~~بامرالله). لغت نامهآ دهخدا خروج ابورکوه را در سال 377 نوشته است در حالی که کامل ابن اثیر

~~قیام وی را در سال 397 آورده است.

ایلوک خان (در دائرة المعارف مصاحب باکسر لام و در لغت نامهآ دهخدایا فتح لام آمده است)

~~شهرت شمس الدوله نصرین علی پادشاه سلسلهآ ایلک خانیان ترکستان خواهرزاده و ms267 حانشین

~~بغراخان است. وی بعد از برادر در 383 به سلطتت تشست و چندی بخارا را از دست عبدالملک

~~دوم سامانی گرفت و دولت سامانی را در 389 منقرض نمود. بعد بین او و امیر منتصر سامانی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0316.png)

~~چند جنگ روی داد. آخر امیر منتصر متواری و کشته شد. ایلک خان یی چند نیز یا سلطان

~~محمود غزنوی بر سر تقسیم ممالک سامانیان جنگ کرد. عاقیت قرار شد ماوراء النهر از آن او

~~باشد و خراسان و غزنه از آن محمود باشد ( دائرةالمعارف فارسی).

ابوالفرج عبدالواحد بن نصر بن محمد المخزومی المعروف بالببغاء (م 398 ه . ق) شاعر

~~مشهور وکاتب مترسل اهل نصیبین بود. به سیف الدوله پیوست و داخل موصل و بغداد شد.

~~همنشین شاهان و سران بود (الاعلام، ج4، ص 328).

قمامه: در همین سال بود که حاکم بامرالله - فرمانروای مصر - دستور ویران نمودن «بیعه

~~قمامه» را - یعنی همان جایی دربیتالمقدس که مسیح دقن شده است - صادر کرد ... (کامل ابن

~~اثیر، وقایع سال 398 و رجوع شود یه قمامه در معجم البلدان ولغت نامهآ دهخدا).

بدیع الزمان همدانی ابوالفضل احمد بن حسین (358 تا 398 ه. ق) شاعر و ادیب و

~~نویسندهآ عربی نویس، از مردم همدان بود و در آنجا تحصیل کرد. در 380 به ری رفت و به

~~صاحب بن عباد پیوست، سپس به جرجان و سرانجام به نیشابور رفت. آخر الامر به هرات رفت

~~و در آنجا سکنی گزید و در همانجا وقات یاقت (دائرة المعارف فارسی).

ابوبکر احمد بن علی بن لال از مشاهیر فقها و محدثین شافعیه از مردم رود راور (قریهای

~~نزدیک نهاوند) بود. آو به همدان هجرت کرد و منصب مفتی یافت و هم بدانچا به سال 398

~~درگذشت. ولادت وی به سال 308 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن لال).

ابوتصر احمد ین محمد بن الحسین بن علی البخأری الکلایاذی (323 تا 398 ه) محدث و

~~حافظ که در ms268 جمادی الآخر درگذشت (معجم المؤلفین، ج 2، ص 95).

ابوالعباس احمد بن محمد نامی از اکابر شعراء و ادبای نامی عرب که ادیب فاضل لغوی و از

~~فحول عصر خویش و از خواص مداحین سیف الدوله و مقرب دربار او بوده است. وفات وی در

~~399 یا 370 یا 371 در حلب واقع شده است (ریحانة الادب، ذیل نامی).

خلف بن احمد (337تا 399) از امرای معروف سلسلهآ صفاریان در سیستان.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0317.png)

ابوالرقعمق احمد بن محمد الانطاکی (م 399 ه) شاعر فکه که در فنون جدی، شوخی و

~~هرزه درایی شعر دست داشت. از مدیحه سرایان ماهر و در اصل، اهل انطاکیه بود که مدتی دراز

~~در مصر ماند و به مدح شاهان و وزیران آن دیار پرداخت و همانجا درگذشت (الاعلام، ج1، ص

~~202).

ابومسعود ابراهیم بن محمد بن عبیدالدمشقی ( 400 ه) محدث و حافظ که به شهرهای

~~گوتاگونی چون بغداد، کوفه، بصره، واسط، اصفهان و خراسان سفر گرد و در سن پیری در بغداد

~~درگذشت ( معجم المؤلفین، ج1، ص 151).

ایوعبیداحمد بن محمد الهروی العبدی (م 401 ه) لغوی وادیب (معجم المؤلفین، ج 2،

~~ص 150).

ابن جمیع محمد بن احمد بن محمد الغسانی الصیداوی (305 تا 202) متخصص در

~~حدیث و رجال و اهل صیدا بود. برای فراگرفتن حدیث سفر نمود و عراق، شام، مصر حجاز و

~~ایران راگشت. وی «معجمهی از زتدگینامهآ شیوخ، اساتید و کسانی که به وی اجازه داده بودند

~~نگاشت (الاعلام، ج 6، ص 205).

ابن لبان. در ربیع الاول همین سال ابوالحسن بن لبان درگذشت (کامل ابن اثیر، وقایع سال

~~202)

خفاجه بطنی از قبیلهآ عقیل بن کعب از اعراب عدنانی هستند که مدتها به راهزنی و تاراج و

~~کشتار شهرها اشتقال داشتند و در آبشخورهای سر راه حج، راه بر کاروانها میبستند و حجاج را

~~تاراج میکردند و میکشتند ( دائرةالمعارف قارسی) و برای این واقعه که در متن آمده رچوع شود

~~به کامل ابن اثیر، وقایع سال 402.

ابن فرضی ابوالمولید عبدالله ms269 بن محمد بن یوسف ازدی از اعاظم ادیا و شعرا و فقهای اندلس

~~بود. مولد او به قرطبه و در 383 به شرق رحلت کرده و از راه قیروان یه زیارت خانه رفته در

~~قیروان و مکه و مدینه و قاهره ادب و فقه فرا گرفته سپس به موطن خود بازگشته است. چندی

~~قضای بلنسیه داشته و آنگاه که در 403 بربرها به قرطبه هجوم بردند در خانهآ خویش کشته شده

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0318.png)

~~است. کتاب نفیس تاریخ علماء الاندلس تألیف اوست (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابی فرضی).

سهل بن معمد بن سلیمان صعلوکی مفتی نیشایور و یکی از علمای حدیث بود آنگاه که

~~بلاد ماوراء النهر در تصرف ایلک خان درآمد سلطان محمود غزنوی، ابوالطیب صعلوکی را با

~~تیرکات هندوستان به ایلک خان فرستاد تا یکی از مخدرات خان را برای سلطان خطبه کند و

~~ابوالطیب به دیار ترکستان شد. ایلک در تعظیم و تبجیل او چیزی فرو نگذاشت و خطبهآ

~~مواصلت در اوزکند بخواندند و خان، سرپوشیدهآ خویش به صحابت او به خیدمت محمود

~~فرستاد (لغت نامهآ دهخدا). فوت صعلوکی در لغت نامهآ دهخدا تیامده و در اعلام زرکلی در سال

~~387 آمده است.

ابن گچ ابوالقاسم یوسف احمد بن یوسف بن گچ گچی دینوری یکی از ائمهآ فقهای شافعیه

~~بود که ریاست علم و دنیا را به هم داشته است. به قصد انتفاع از علم و استفادت از جودت نظر

~~وی مردم از آفاق به دینور گرد آمدند. و او قضاء دینور داشت و کتب بسیار در فقه کرد. ابن گچ را

~~نعمت و رفاه وافر بود و عیاران دینوری به رمضان سال 405 وی را بکشتند ( لغت نامهآ دهخدا،

~~ذیل ابن گچ).

ابن اکفانی عبدالله بن محمد بن عبدالله مدتی در شهر منصور و نواحی دیگر قضاوت نموده

~~و اخیرا قضاوت تمامی یغداد و نواحی آن بدو مفوض گردید و در سال 405 هجری درگذشت

~~(ریحانة الادب). ms270

ابن نباته ابونصر عمربن عبدالعزیز بن نباتة السعدی ( و در لغت نامهآ دهخدا : ابونصر

~~عبدالعزیز ین عمر سعدی) شاعر مشهور عرب، مداح سیف الدوله بن حمدان و بعض اکابر و

~~وزرای زمان خویش. او به سیاحت بلاد شوق داشت و بسیار شهرها یگردید و گویند در ری این

~~عمید را مدح گفت. مولد او در 327 و وفات به سال 455 بوده است (لغت نامهآ دهخدا).

حاکم تیشابوری ابوعیدالله محمد بن عبدالله نیشابوری (321 تا 405 ه. ق) حافظ و

~~محدث و مورخ معروف متولد نیشایور در طلب علم یه عراق و حجاز و ماوراء النهر سفر کرد و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0319.png)

تردد مینمود. در علم حدیث تبحر تمام داشت. تاریخ نیشابور از کتابهای مهم ارست

~~(دائرة المعارف قارسی).

هلال بن بدر حسنویه پسر حسین برزگانی از سران یکی از قبایل کرد در نیمهآ اول مائهآ چهارم

~~اهجوی قسمت عمدهآ کردستان و بلاد دینور و همدان و نهاوند را به تصرف خود درآورد. پس از

~~مرک او عضدالدولهآ دیلمی متصرفات او را مستر کرد لکن بدر پسر حسنویه را از جاتب خویش

~~در همان ناحیه حکومت داد. بدر بر اعتبار و اقتدار خود رقته رفته بیفزود تا آنجا که خلیفه به او

~~لقب «ناصرالدوله» داد. پس از بدر یکی از احفاد او ظاهر هلال بن بدر به جای او نشست لکن یک

~~سال بیشتر در این مقام نماند و شمسالدولهآ دیلمی او را از مقر خود براند و کمی پس از آن زمان

~~هلال کشته شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل آله حسنویه).

ابو حامد اسفراینی احمد بن ابی طاهر فقیه شافعی بود که ریاست دین و دنیا در بغداد بدو

~~منتهی گشت. بیش از سیصد فقیه به درس او حاضر میآمدند. ولادت وی به سال 344 بود و در

~~363 یا 364 به بغداد شد و از سال هقتاد تا گاه مرگ بدانجا تدریس کرد. وفات او در شوال 406

~~به ms271 بغداد بود و تن او در خانهآ او به خاک سپردند و در 410 جسد او را به باب حرب نقل کردند

~~(لغت نامة دهخدا، ذیل ابوحامد).

ابوعلی حسن بن علی بن محمد دقاق ( م 405 ه. ق) عارف و صوفی مشهور. وی از

~~مشاهیر صوفیان عصر بود. مجلس وعظ داشت و مردی خوش زبان و محقق بود (داثرة المعارف

~~فارسی).

این قورک ابویکر محمد ین حسن ادیب نحوی و متکلم از مردم اصفهان بود. بنابه درخواست

~~مودم نیشایور یدان شهر شد و در آنجا او را مدرسه و خانهای کردند. گذشته از افادات علمی

~~نزدیک صد کتاب در علوم مختلفه نگاشت و سفری به مجادلهآ کرامیه به غزنه رفت و در بازگشت

~~از غزنه مسموم شد. قبر او به حیره از محلات قدیم نیشابور است. وفات او به سال 406 بوده

~~است (لفت نامهآ دهخدا)

شریف رضی ابوالحسن محمد بن حسین بن موسی موسوی (359 تا 406 ه . ق) شاعر

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0320.png)

~~عرب و از اشراف و بزرگان بغداد در قرون 4 و 5 هجری قمری. از اولاد امام موسی بن جعفو

~~بود. در بغداد متولد شد و در همانجا وفات یاقت. نقابت و ریاست سادات علوی حتی در زمان

~~پدرش به او محول بوده است. طبع بلند و همت عالی داشت. در شعر از بزرگترین شعرای عرب

~~محسوب میشوه ( دائرة المعارف فارسی).

بادیس ابومتاد بن منصور بن بلکین بن زیری بن مناد حمیری صتهاجی (374 تا406 ه. ق)

~~یکی از امرای آل زیری است که در اقریقیه تحت تابعیت ملوک فاطمی فرمانفرمائی میکودند. در

~~سال 386 هچری بادیس پس از درگذشت پدر به مقام اقتدار نشست و در زمان حاکم بامرالله

~~فاطمی 20 سال فرمانفرمائی نمود، باعم خود (حماد) و با قوم زثاته محاربات چندی کرد. در

~~این وقت طرابلس غوب از اطاعت وی سرباز زده بود از این رو پرای سرکوبی آنان روان شد و در

~~همین ms272 اوقات وفات یافت (لقت تامهٔ‌ دهخدا، ذیل بادیس).

علی حمودی ملقب به «الناصرلدین الله * نخستین تن از ملوک یغی حمود در قرطبه و مالقهآ

~~اندلس بود. در سال 354 متولد شد و ابتدادر عداد لشکریان سلیمان بن حکم اموی قرار داشت و

~~سلیمان در سال 403 حکومت دو شهر سیته و طنجه را به وی واگذاشت ولی او با کمک بربریان

~~و اهل بادیه قرطبه را تسخیر کرد و سلیمان پن حکم و پدرش حکم بن سلیمان را دستگیر ساخت

~~و در بیست و یکم محرم سال 407 آنان را به قتل رسانید و خود با لقب «الناصرلدین الله، یکسال

~~و دو ماه سلطنت کود ( لغت نامهآ دهخدا).

ابوبکر شیرازی احمد بن عبدالرحمن محدث مشهور. وی چندی در همدان اقامت داشت و

~~در سال 404 به شیراز بازگشت و تا آخر عمر بدانجا ببود ( لغت نامه دمخدا، ذیل ابوبکر) فوت

~~او را اعلام زرکلی در 407 و لغت نامهآ دهخدا در 411 نوشتهاند.

ابوالحسن محمد بن احمد بن القاسم بن اسماعیل الضبی المحاملی الشافعی (م 407 ه .ق)

~~مفسر و یکی از آثارش « تفسیر الثییه بود (معجم المؤلفین، ج8، ص 308).

قخر الملک مؤلف فخری نیت بلکه کرخی کتاب « فخری » را به نام او تألیف کرده است.

~~فخرالملک واسطی محمد بن علی بن خلف (354 تا 407 ه . ق) وزیر بهاء الدولهآ دیلمی بود

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0321.png)

~~بعد از بهاء الدوله پسرش سلطان الدولهآ دیلمی نیز او را همچنان وزارت داد اما در آخر از او

~~برنجید و در اهواز او را بکشت. فخرالملک به هقل و کفایت موصوف بود و عدهای از شاعران در

~~قصاید خویش او را ستودهاند و کرخی ه کتاب الفخری ، در جبر و مقابله را به نام او تآلیف کرده

~~است (دائرة المعارف فارسی).

بنی حمود سلسلهای است که فرمانروایان آن از سال 407 تا 449 در مالقه حکمرانی نمودند

~~(طبقات سلاطین اسلام، ج 18).

مقصود بنی مزید ms273 است که سلسلهای از امرای اعراب از طایفهآ بنیاسد بودند که از حدود 403

~~تا 545 در حله و حوالی آن فرمانروانآی کردهاند.

حماد اولین فرد از سلسلهآ بنی حماد است که از 398 تا 419 بر الجزایر حکمرانی کرد. معز

~~مقصود معز بن بادیس بن منصور صنهاجی (398 تا 454) است که از ملوک دولت صنهاجیه در

~~افریقیه بود (لغت نامهآ دمخدا).

ینی زیاد سلسلهای بودند که از 202 تا 409 هجری قمری در زبید حکرمت کردهاند و قلمرو

~~سلطنت ایشان قسمت عمدهآ یمن را شامل بوده است. در زمان آخرین امیر سلسلهآ زیادی،

~~حکومت متصرفات ایشان به دست چند نفر از موالی افتاد و نجاح از موالی حبشی مرجان

~~حاجب سالار در سال 412 در زبید تشکیل سلسلهای داد که به اسم او «بنی نجاح» خوانده

~~میشود (طبقات سلاطین اسلام، ص 80).

ابو محمد عبدالغنی بن سعید الازدی (332 تا 409 ه. ق) شیخ حافظان مصر در روزگار

~~خویش، دارای فنون گوناگون و نسب شناس بود. در قاهره زاده شد و همانجا درگذشت. در دورهآ

~~الحاکم بامر الله فاطمی از بیم جان خویش مدتی پنهان زندگی کرد ( الاعلام، ج4، ص 159).

ابوبکر احمد بن موسی بن مردویه - حافظ اصفهانی - و عبدالصمد بن بابک در همین سال

~~درگذشتند ... (کامل این اثیر، وقایع سال 410).

ابن بابک عبدالصمد بن منصور بن حسن (وفات 410) شاعر معروف به زبان عربی. اصلا

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0322.png)

~~ایرانی بود. وفاتش در بغداد بوده است (لغت نامهآ دهخدا).

ابوسعد احمد بن محمد بن احمد الانصاری الهروی المالینی ملقب یه طاووس الفقرا (م

~~409ه و به روایتی 17 شوال 412) محدث، حاقظ و صوقی که در خراسان، حجاز، شام و مصر

~~دانش اندوزی کرد و گویا در مصر درگذشت (معجم المؤلفین، ج2، ص 71).

ابوعبدالله محمد بن احمد بن محمد معروف به غنجار (337 تا 412) مورخ اهل بخارا که

~~تاریخ بخارا از اوست (الاعلام، ج6، ص 205).

ابوعبدالرحمان محمد بن حسین سلمی تیشابوری (325 تا ms274 412 ه . ق) صوفی و عارف

~~مشهور اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم. وی در عهد خویش از مشاهیر علما و صوفیه به

~~شمار میآمد و صاحب احوال و مقامات بود. وفاتش در نیشابور اتفاق افتاد. تصنیفات وی

~~ظاهرأ از صد متجاوز بوده است (دائرة المعارف فارسی).

صویع الدلاء علی بن عبدالواحد شاعری است از مردم یغداد، به مصر آمد والظاهر لاغزاز

~~دین الله وا بستود و به سال 312 هجری درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

آل نجاح طایفهای از سلاطین اسلام بودند که از 412 تا 553 در زبید حکم راندند و توسط

~~بنی مهدی منقرض شدند (لغتنامهآ دهخدا).

سلطان الدوله ابو شجاع دیلمی (م 415 ه. ق) پنجمین پادشاء از سلسلةآ آل بویه در فارس و

~~پسر بهاء الدولةآ دیلمی بود. بعد از فوت پدر در فارس ( یه سال 403) به سلطنت نشست و عراق

~~و اهواز را نیز داشت، برادرش قوام الدولهآ دیلمی که فرمانروای کرمان بود بر او شورید و نزد

~~محمود غزنوی رفت و با لشکر سلطان محمود، کرمان و قارس وا از سلطان الدوله کرفت اما

~~سلطان الدوله از بغداد لشکر دیگری آورد و فارس را از قوام الدوله گرفت ولی عاقبت وی را

~~بخشید و کرمان را بدو واگذاشت. در سنهآ 411 برادر دیگرش شوف الدولهآ دیلمی بر او شورید و

~~مس از چند جنگ سلطان الدوله عراق عرب را به شرف الدوله واگذاشت و قارس و اهواز برای او

~~ماند. سلطان الدوله در شیراز وقات یاقت (دائرةالمعارف قارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0323.png)

ابن بواب ابوالحسن علاءالدین علی بن هلال خوشنویس عرب (وفات 413 یا 423) خط

~~ریحانی وخط محقق اختواع اوست (لغت نامهآ دهخدا).

ابوالفضل محمد بن احمد بن محمد الجارودی محدث و حاقظ که به دست ترمطیان در مکه

~~کشته شد (معجم المؤلفین، ج 9، ص 13).

آل مرداس سلسلهای از اموای عرب بنی کلاب بودند که در حلب از 414 تا 472 حکومت

~~کردهاند. خلفای فاطمی ms275 پیوسته با این خاندان در نزاع و کشمکش بودند ( لغت نامهآ دهخدا).

عبدالجبار بن احمد بن عبدالجبار همدانی اسدآیادی. قاضی بود و در علم اصول و کلام تیحر

~~داشت و در عصر خویش شیخ معتزلیان بود. به سال 415 به ری در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

محمد بن سفیان القیروانی (م 415 ه. ق) تایی و اهل قیروان بود. به حج رفت و در مدینه

~~درگذشت و در بقیع دفن شد. کتاب «الهادی فی القرائات » نوشتهآ اوست (الاعلام، ج7، ص 16).

ابوالحسن علی بن محمد بن فهد التهامی (م 216 ه . ق) شاعر مشهور اهل تهامه ( میان

~~حجاز و یمن) بود. به شام و عراق سفر کرد و خطیب رمله شد. سپس پنهانی به مصر رفت. اما

~~دستگیر شد و بشکل مرموزی در زندان کشته شد (الاعلام، ج5 ص 145).

ابوالعلاء صاعد بن الحسن بن عیسی الربعی (م 417 ه. ق) در ادبیات و لغت، دانشمند بود.

~~271).

قفال صغیر ایوبکر عبدالله بن احمد فقیه فاضل از مردم مرو است که در ققل سازی مهارت

~~سجستان اتفاق افتاد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل قفال صغیر).

در این سال ابوالحسن علی بن احمد بن عمر حمامی قاری درگذشت (کامل ابن اثیر، وقایع

~~سال 417).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0324.png)

ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن ابراهیم الاسفراینی (م 418 ه . ق) ققیه و اصولی و ملقب به

~~رکن الدین بود. وی نخستین فقیهی بود که لقب گرفت. در اسفراین پرورش یافت و سپس به

~~نیشابور رفت. در این شهر برای او مدرسهای بزرک ساخته شد تا در آن درس دهد. در روایت، تقه

~~و در کلام، اعتقاد به اعتزال داشت. در نیشابور درگذشت و در اسفواین به خاک سپرده شد

~~(الاعلام، ج 1، ص 59).

ابومحمد عیدالمحسن بن محمد بن احمد بن غالب الصوری (339 تا 419) ادیب و شاعر

~~اهل شام که در صور زاده شد و درگذشت (معجم المؤلفین، ج6، ص 173).

ابن الفخار ابوعبدالله محمد بن عمر از مردم قرطبه و ms276 به اشعار و نوادر عرب واقف بود در

~~19 وقات کرده است (لغت نامهآ دهخدا).

باوندیه سلسلهای از ملوک طبرستان بودند که در سال 416 در جنگ با علاءالدوله کاکویه

~~منقرض شدند (لفت نامهآ دهخدا).

ابوالحسن علی بن عیسی بن الفرج الربعی الشیرازی (328 تا 420 ه. ق) نحوی و لغوی که

~~شاگرد ابوسعید سیرافی بود و در بغداد درگذشت ( معجم المؤلفین، ج7، ص 163).

عبدالملک بن محمد بن عبیدالله الحرانی المسبحی (366 تا 420 ه . ق) از امیران دانشمند

~~و ادیب بود (معجم المؤلفین، جع، ص 191).

اسدالدوله صالح بن موداس کلابی امیر بادیة الشام و نخستین از امرای مرداسی حلب. مقام

~~وی در اطراف حلب پود و در رحبه نهضت کرد و بر آن مستولی شد. سپس حلب را در سال 417

~~به تصرف درآورد و قلمرو حکومت او تا عانه امتداد یافت و کار او بالا گرفت و ظاهر فاطمی

~~صاحب مصر با او محاربه کرد و در نتیجه اسدالدوله در موضعی به نام اقحوانه در کنار اردن در

~~سال 220 کشته شد. او از شجعان امراء بود (لغت نامهآ دهخدا، ذیل اسدالدوله).

ابن دراج احمد بن محمد اندلسی قسطلی از اکابر ادبا و شعرای اندلس متولد 347 و متوفای

~~421 ( ریحانة الادب).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0325.png)

احمد ین محمد موزوقی اصفهانی ادیب فاضل نحوی کامل شاعر، از شعرای خانوادهآ

~~طهارت و در اصفهان معلم اولاد آل بویه بود. در سال 421 ه وفات یافته.

ابواسحاق ابراهیم بن شهریار کازرونی از اکابر اهل حال و اجلای عرفای با کمال قرن پنجم

~~هجری است. ریحانةالادب فوت وی را در 226 آورده است.

ابوبکر احمد بن محمد بن احمد الشافعی البرقانی (336 تا 425 ه) در قرآن، حدیث، فقه و

~~تحو تخصص داشت. در بغداد ساکن گشت و همانجا درگذشت (معجم المؤلفین، ج 2، ص 74).

احمد بن یحیی بن زهیر العقیلی الحلبی (380 تا 424) قاضی و فقیه حنفی مذهب اهل

~~حلب بود. کتاب « الخلاف ms277 بین ابی حنیفه و اصحابه » از اوست (الاعلام، ج1، ص 253).

ابن شهید ابو عامر احمد بن عبدالملک بن احمد (382 تا 426 ه. ق) خطیب و شاعر بی

~~عدیل اندلسی. وزیر ناصرین عبدالرحمانه درادادهآ امور ملک و سیاست کافی و به زمان او امن و

~~آبادی بسیار در این خطه پدید آمد. وی در طب نیز مهارت داشت. وفات وی به قرطبه بوده است

~~(لغت نامهآ دهخدا، ذیل این شهید، الاعلام، ج1، ص 157).

ابواسحاق احمد بن محمد نیشابرری یکی از مشاهیر فقها و مفسرین. مولد او به نیشابور بود

~~و در 427 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

حمزة بن یوسف بن ابراهیم السهمی القرشی الجرجانی (م 427 ه. فی) تاریخدان و حافظ

~~اهل گرگان که در همین شهر بر مسند وعظ و خطابه مینشسنت. به اصفهان، ری، نیشابور، غزنه و

~~شهرهای خراسان و اهواز سفر نمود و به عراق و شام و مصر و حجاز رفت. سوانجام در نیشابور

~~درگذشت (الاعلام، ج 2، ص 314).

ابوالفضل علی بن الحسین بن احمد الهمذانی الفلکی (م 427 ه . ق) محدث، حافظ و

~~متخصص در علم رجال بود، برای جمع حدیث سفر میکرد. در پیری به شهر نیشابور درگذشت

~~(معجم المؤلفین، ج 7، ص 71).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0326.png)

علی بن منصور ملقب به الظاهر لاعزاز دین الله (395 تا 427 ه . ق) خلیفةآ فاطمی مصر.

~~بعد از وفات پدرش به خلاقت تشست اما به سبب صغر سن وی، ادارة امور در دست عمهاش

~~است الملک بود و این وضع تا وقات ست الملک در 415 ادامه داشت در زمان ظاهر، اوضاع

~~مصر پریشان شد و استیلای فاطمیان بر شام به مخاطره افتاد (داثآرة المعارف فارسی).

ابن منجویه ابوبکر احمد بن علی بن محمد حافظ اصفهانی، محدثی از مردم اصفهان بود و

~~«ر228 درگذشت (لفت تامهآ دهمقدا).

ابوالحسن احمد بن محمد بن احمد البغدادی القدوری الحنفی (362 تا 428 ه. ق) فقیه و

~~رثیس پیروان عراقی ابوحنیفه در روزگار خویش ms278 بود که در بقداد درگذشت. (معجم المؤلفین،

~~2، ص 66).

مهیار بن مرزویهآ دیلمی ( متوفی در 328 هرق) دربارهآ او گفتهاند که جامع فصاحت عرب و

~~معانی عجم بوده است. برخی او را ایرانی الاصل میدانند که در بغداد متولد شده و برخی

~~نوشتهاند که او در دیلم متولد شد و در بغداد برای ترجمهآ مطالب از فارسی به عریی به استخدام

~~درآمد و مجوسی بود و نزد سید رضی اسلام آورد. و گویند او در مذهب تشیع راه غلو پیش

~~کرفت (لغت نامةآ دهخدا).

ابوعمر احمد بن محمد بن عبدالله الاندلسی المعافری الطلمنکی (339 تا 429 ه. ق)

~~محدث، قاری، نحوی، لغوی، مفسر، فقیه و مورخ ساکن قرطبه که در طلمنکه - یکی از مناطق

~~موزی اندلس شرقی - در گذشت (معجم المؤلفین، ج2، ص 123).

ینی صلیح حکامی بودند که از سال 429 تا 459 در صنعا حکومت کردهاند. علی بن محمد

~~الداعی مؤسس سلسلهآ شیعی مذهب بنی صلیح در سال 429 خود را در شهر «مساره مستقل

~~اعلام نمود و زبید را هم در سال 454 و 456 گرفت ... (طبقات سلاطین اسلام، ص 83).

~~329 و در این سال در جنگ با فاطمیان کشته شد (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0327.png)

حافظ ابونعیم احمد بن عبدالله اصفهانی (332 تا 430 ه . ق). از ثقات حاقظان و راویان

~~حدیث. وی در طلب علم به عراق و حجاز و خراسان سفرهاکرد و در حدیث شهرت تمام یافت.

~~کتاب معروف حلیة الاولیاء از اوست (دائرة المعارف فارسی).

ابوزید عبدالله ( عبیدالله) بن عمر بن عیسی دبوسی فقیه حنفی قاضی سمرقندی از اکابر

~~فقهای حنفیه که در فقاهت ضرب المثل بوده و واضع علم خلاف میباشد ( ریحانة الادب،

~~معجم المؤلفین، ج 6، ص 96).

علامه ایومتصور سانملک بن محمد نیشابوری (350 تا 229 یا 430) یکی از مشاهیر

~~علماء و ادباء است که در تظم و نثر فرید عصر خویش بود و تألیقات او در شرق و غرب شهرتی

~~بسزا دارد ... (لغت ms279 نامهآ دهخدا).

ابوالفتح نظام الدین علی بن محمد کاتب بستی منشی معروف واز شعرای ذواللسانین. فوت

~~او را اکثر مآخذ در 401 نوشتهاند.

ابوالعباس جعفو بن محمد ین المعتز التسفی المستغفری (350ت 232 ه.ق) فقیه و راوی

~~بود و در تاریخ نیز دستی داشت. خطیب نسف بود و در همانجا درگذشت (الاعلام، ج2، ص

~~123).

محمد بن محمودبن سبکتکین. سلطان محمود در مرض موت، پسر خویش محمد راکه در

~~این تاریخ والی جوزجان و بلخ بود به جانشینی معین کرد و پسر دیگرش مسعود را که سابقا

~~ولیعهد کرده بود به علت رنجشی که از او داشت از این حق محروم نمود. محمد پس از نوت پدر

~~از بلخ به غزنه آمد و با لقب جلال الدوله به جای پدر نشست. وی مردی ضعیف النفس و

~~عشوت دوست و تسبت به امور ملکی به اعتنا بود و به همین جهت جمعی از سران سپاهی و

~~اکابر دولت، پنهانی با مسعود که در این تاریخ در ری بود ساختند و او را به سلطنت و گرفتن مقام

~~پدر خواندند. مسعود به دعوت ایشان از ری به نیشابور آمد و در آنحا چمعی از خواص

~~ممودی وامرای ستربه مستورهیوضتند و او را به سلطتت تبریک گفتند. در همین تاریخ از

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0328.png)

~~جانب غزنین رهسپار شد. محمد، حاجب بزرگ علی بن ارسلان را که از منسوبین نزدیک سلطان

~~محمود بود با عم خود یوسف بن سبکتکین به سرداری لشکر اختیار نمود اما آنان دانستند که

~~مقاومت با مسعود مثمر ثمر نخواهد بود به همین جهت امیر محمد را در 13 شوال 421 گرفتند

~~و به قلمهآ کوهنیز بازداشتند و چون امیر مسعود به هرات رسید و عزم بلخ کرد تا زمستان آنجا

~~بماند و دستور داد امیر محمد را به حبس قلعهآ مندیش بردند. ظاهرا محمد را بعدها از حبس قلمهآ

~~مندیش به قلعهآ نغر در هند بردهاند زیرا در غره صفر 432 ms280 امیر ایزدیار فرزند امیر مسعود از نغر باز

~~میآید و همان شب امیر محمد و چهار پسرش را محرمانه به قلعت غزنین میآورند سپس از

~~چهار پسر او بیعت ایمان میگیرند که ناراستی نکنند و خلعت میپوشانند و در این حال امیر

~~مسعود با خزانه و حوم عازم هند میشود و برادر را با خود میبرد ( احتمالا امیر محمد در این

~~هنگام کور بوده است). غلامان در کناز شط سند به طمع جواهواتی که مسعود همراه داشته به

~~قارت خزاین میپودازند و او را میکشند و محمد را با تهدید به امارت مینشانند و چهارماه

~~امارت میکند و آنگاه به دست برادرزادهآ خود مودود کشته میشود ( لغت نامهآ دهخدا).

علاءالدوله ابوکالیجار امیر گرشاسب از امرای پنی کاکویه بود که بعد از وفات پدر ( در 433

~~8.ق) یک چند حکومت همدان و نهاوند داشت. شهمردان رازی کتاب « نزهت نامهآ علائی » را

~~به نام وی تصنیف کرده است ( داتآوة المعارف فارسی).

ابوالحزم جهوربن محمد بن جهور نخستین حاکم بنی چهور از حکام قرطبه است که از سال

~~422 تا 435 در قرطبه حکومت کرد (طیقات سلاطین اسلام، ص 21).

عبدالله بن احمد بن عثمان بن فرج بن ازهر ازهری صیرفی معروف به ابن السواری که از

~~پیشوایان حدیث و شاگردان خطیب بغدادی بود در همین سال در گذشت (گامل ابن اثیر، وقایع

~~سال 435).

ابن التیانی تمام بن غالب بن عمر المرسی الاندلسی (م 236 ه . ق) ادیب و لغوی اهل

~~مرسیه اتدلس ( الاعلام، ج 2، ص 70).

سید مرتضی علم الهدی موسوی از علمای بزرگ امامیه و برادر سید رضی بود که در علوم

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0329.png)

~~عقلی و نقلی و ادبی و عربی و کلام و حکمت و نحو و لغت و فقه و اصول و تفسیر و حدیث و

~~رجال و شعر و معانی و خطابت ( و لابد در سایر علوم!) دستی توانا داشت. وی مدت سی سال

~~امیر حاج وحرمین ونقیب الاشراف وقاضی ms281 القضاة یود (لغت نامهآ دهخدا).

ابوالحسین محمد بن علی الطیب البصری (236 ه. ق) از پیشوایان معتزله بود که در بصره

~~زاده شد و در بغداد ساکن گشت و درگذشت. کتابهایی نگاشته بود و با اینکه اهل بدعت بود به

~~تیزهوشی و دیانت، اشتهار داشت ( الاعلام، ج7، ص 161).

ابومحمد مکی بن ابی طالب حموش بن محمد الاندلسی القیسی (355ت 437 ه. ق) قاری،

~~مفسر و عربی دان اهل قیروان که سرزمیتهای مشرق را گشت و به شهرش بازگشت. سپس یه

~~قرطبه رفت و در آنجا درگذشت (الاعلام، ج8، ص 214).

ابونصر احمد بن یوسف السلیکی المنازیی (م 437 ه. ق) وزیر، کاتب، شاعر (معجم

~~المؤلفین، ج 2، ص 211).

ابومحمد عبدالله بن پوسف بن محمد الجوینی (م 238 ه. ق) مفسر، فقیه و لغوی، زادة

~~جوین و ساکن نیشابور بود که در همین شهر بدرود زندگانی گفت ( الاعلام، ج4، ص 290).

ابوالحسین عیدالرحمن قدوری را نیافتم اما صاحب کتاب « تجرید * ابوالحسین احمد بن

~~محمد بن احمد است که در 248 درگذشته است (ریحانةالادب).

درکامل *ایوکالیجار * و در لغت نامهآ دهخدا* ابوکالتجار * آمده است. ابوکالنجار مرزبان بن

~~اسلطان الدوله. لقب وی به زعم اکثر ارباب اخبار، عزالملوک بود و بعض مورخان عماه دین الله و

~~زمرهای حسام الدوله گفتهاند. او در زمان پدر در اهواز اقامت داشت و بعد از استماع خیر فوت

~~پدر به شیراز توجه کرد و میان او و عمش ابوالفوارس که حاکم کرمان بود آتش جنگ ونزاع

~~مشتعل گشت و مدت مخالفت ایشان امتداد یانت. ایوالفوارس در سنهآ 415 فوت شد و زمام

~~ایالت فارس و کرمان من حیث الاستقلال در قیضهآ اقتدار ابو کالنچار درآمد. آنگاه نسبت به جلال

~~الدوله که امیرالامراء بغداد بود جنگ و مخالفت ساز کرد و قرب نه سال مواد نزاع بین الجانبین

~~هیجان داشت تا در 428 مصالحه اتقاق افتاد و هر دو سردار سوگند خوردند که دیگر قصد

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0330.png)

~~یکدیگر نکنند. در سنهآ ms282 435 جلال الدوله وفات یاقت و در بغداد خطبه به نام ابوکالنجار

~~خواندند اما هم در آن اوقات علم اقتدار سلجوقیان سمت ارتفاع گرفته رایت شوکت دیلمیان میل

~~یه اتخفاض کرد و در سنهآ 420 ابوکالنجار رخت به دارالقرار کشید ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~ابوکالنجار).

ابواسحاق یا ابوالقاسم ایراهیم بن محمد افلیلی. اصل او از افلیلا یکی از قرای شام و متولد در

~~352 در قرطیهآ اندلس است. او ادیبی تحوی و لغوی بوده و چندی وزارت مکتفی بالله در اندلس

~~داشته. وفات او در قرطبه به سال 441 اتفاق افتاد (لغت نامةآ دهخدا).

مودود بن مسعود غزنآوی از سال 432 تا 441 حکم راند. وی پس از قتل پدرش مسعود

~~(سال 432) به خونخواهی او برخاست و نزدیک غزته، عم خود امیر محمد را شکست داد و

~~پسرش احمد را بکشت. اما از طرفس دیگر سلجوقیان نیرو گرفته و مزاحم او بودند. مودود از

~~امرای سایر بلاد برای جنگ با سلجوقیان استمداد کرد و خود برای جنگ با آنان از غزنه حرکت

~~کرد. اما هنوز بیش از یک میل راه حوکت نگرده بود که مبتلا به قولنج شد و به غزنه بازگشت و در

~~44 وقات کرد (لغت نامة دهخدا).

بادیس بن حیوس یکی از ابناء طوایف ملوکی است که در اندلس ظهور کرد و پس از وفات

~~پدرش حیوس در سال 429 حاکم غرناطه شد و عامری حاکم مریه را در بیرون غرناطه به قتل

~~رسانید و غرناطه را به وسیلهآ قلاع و استحکامات و انبارهای عالی بسیار تزئین کره و در سال

~~467 در گذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

عبدالرشید غزنوی پادشاه غزنه از سلسلهآ غزنویان. در هنگام مرگ پدر و بروز اختلافات بین

~~برادران خوه کودکی خردسال بود اما در جنگ سال 331 دندانقان در رکاب مسعود غزنوی بود.

~~در 432 پس از کشته شدن مسعود که بین پسر لو مودود و محمد غزتوی بر سر سلطنت اتفاق ms283

~~افتاد وی خود را کنار کشید. از این رو مودوه در آغاز سلطنت خویش در حق او اکرام کرد اما در

~~حزهوزا یه رندان احسدور 441 که مودود وقات یافت عبدالرشید از حبس نجات یافت و برای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0331.png)

~~کفایت و شجاعت کاقی بوای سلطنت تداشت و تحت تفوذ طغرل حاجب میزیست از این رو در

~~زمان او سلاچقه در خراسان ثوت گرفتند. عاقبت طغرل سلچوتی عبدالرشید را بگرقت و با چتد

~~تن از شاهزادگان غزنوی در 443 بکشت و خوه بر تخت نشست. عیدالرشید دو سال و تیم

~~سلطنت کرد ( داثآرةالمعارف نارسی).

ابونصرعبیدالله بن سعید بن حاتم السجزی الوائلی البکری (442 ه) حاقظ سجستانی

~~الاصل ساکن مکه و درگذشته به همین شهر بوه (الاعلام، ج4، ص 349).

أبوعمرو الدانی عثمان بن سعید بن عثمان (371 تا 224 ه. ق) از موالی بنیامیه و یکی از

~~حاقظان و پیشوایان علوم قرآنی و تفسیر بود. پس از زیارت خانهآ خدا و سفر به مصر به شهرش

~~دانیه ذ1eu در اندلس بازگشت و آنجا درگذشت (الاعلام، ج4، ص 366).

ابوعلی الحسن بن علی بن ابراهیم الاهرازی (362 تا 446 ه. ق) قاری، محدث و متکلم

~~متولد اهواز که به سال 391 ساکن دمشق شد. قرآن را به روایات گوناگون میخواند و

~~میآموخت. مذهب کلامی سالمیه را پذیرفته و با اشعریان مخالف بود. در 4 ذیالحچه در دمشق

~~درگذشت (معجم المؤلفین، ج3، ص 247).

~~ابوالعباس احمد بن محمد بن عمر الناطفی (م 446 ه . ق) فقیه حبنفی و اهل ری بود.

~~والاعلام، ج 1، ص 207).

ابوالحارث ارسلان بن عبدالله بساسیری (متوفای 451 ه. ق) از امرای ترکان در بغداد و از

~~بندگان بهاءالدولهآ دیلمی بود و در درگاه خلافت، قدرت و تفوة تمام داشت اما به سبب کدورتی

~~که با وزیر خلیفه یاقت بر خلیفه بشورید و او را از خلافت براند و خطبه به نام فاطمیان مصر کرد.

~~اما طغرل سلجوقی به بغداد لشکر آورد و ms284 قتنهآ بساسیری را فرو نشاند و قائم عباسی دیگر بار

~~خلافت یافت. بساسیری به دست لشکر طغرل کشته شد ( دائرةالمعارف فارسی).

~~ابوالفتح سلیم ین ایوب الرازی (365 تا 447 ه. ق) فقیه و اصلش از ری بود. در بغداد فقه

~~أموخت و در مرز * صور » به مرزبانی پرداخت. در ساحل جده غرق شد (الاعلام، ج3، ص

~~174)

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0332.png)

~~عبدالعزیز بن احمد بن نصر الحلوانی (448 ه . ق) ملقب به شمس الاثمه، فقیه حنفی

~~مذهب که در بخارا دفن شد ( الاعلام، ج4، ص 136).

ملشمین یکی از بزرگترین سلسلههای اسلامی مغرب بودند که به مرابطین نیز شهرت دارند.

~~این سلسله از حدود 420 تا 541 در مغرب اقصی و اندلس حکومت کردند. سرانجام به دست

~~الموحدین* از میان رقتنآد (لغت نامهآ دمخدا).

ملوک شبانکاره نام سلسلهای از ملوک ایران است که از سال 448 تا سال 756 در ولایت

~~اجدادی خود به ارث حکومت میکردند تا این که به دست آل مظفر مغلوب شدند و برافتادند

~~(لغت نامة دهخدا، ذیل شبانکاره).

ابوالعلاء احمد بن عبدالله المعری (363 - 449 ه. ق) شاعر و قیلسوف و نویسندهآ نابینای

~~عرب. تخست در معره و سایر بلاد شام به تکمیل لغت و ادب پرداخت و کتب عهد جدید و

~~قدیم را نزد راهبان خواند، سپس به بغداد آمد و حکمت یونانی فرا گرقت. افکارش مانند افکار

~~خیام می باشد (داثرةالمعارف فارسی). نیزرجوع شود به داثرة المعارف بزرک اسلامی، ذیل ابوالعلاء

ابوعمان اسماعیل بن عبدالرحمن النیسابوری الصابونی (373 تما 449 ه . ق) فقیه،

~~و در نیشابور درگذشت (معجم المؤلقین، ج2، ص 275).

~~96)

~~تحر و3نا.

~~زطبقات سلاطین اسلام، ص 18).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0333.png)

ابوالنجم ایازین ایماق وزیر سلطان محمود نبود بلکه غلام محبوب و مقرب سلطان محمود

~~غزثوی بود که گویند سلطان در حق او نظری خاص داشت. داستان علاقهآ محمود به ایاز مکرر

~~موضوع حکایات و اشارات شعرای فارسی زیان مثل سعدی و عطار و دیگران واقع شده است.

~~بعد ms285 از وفات سلطان محمود غزنوی در سنهآ 421 ایاز در نیشابور به سلطان مسعود اول غزنوی

~~بیوست (دائرة المعارف فارسی).

ابوالطیب طاهر بن عبدالله طبری آملی فقیه شاقعی. مولد او به سال 348 در شهر آمل

~~طبرستان بود. در صد و دو سالگی به سال 450 در نهایت سلامت در گذشت (لغت نامهآ دهخدا،

~~ذیل ابوالطیب).

در ماه صفر همین سال، ابوالفتح بن شیطا قاری به شهادت رسید (کامل ابن اثیر، وقایع سال

~~250)

بو منصور محید بن عبد الجبار البعاتی المروزعا (م .825) نقییه اصولی، معدث

~~لغوی و هری دان ( معجم المؤلفین،ج 10، ص 125).

فرخزاد غزنوی پادشاه سلسلهآ غزنویان و پسر مسعود اول غزنوی. در دورهآ کوتاه سلطنت

~~طغول کافر نعمت با برادرش ابراهیم غزنوی در قلعهٔ‌ برغند یا بزغند محبوس بود. بعد از قتل

~~طقرل، امرای زنوی او را از بند برآوردند و بر تخت نشاندند. عاقبت به موض قولنج وفات

~~ایافت (دائرة المعارف فارسی).

~~نصرالدوله ابونصر احمد از بنی مروان که از سال 402 تا 453 در دیار بکر فرمانروائی میکرد

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 107).

~~نصوالدوله احمد بن مروان بن دوستک سومین و بزرگترین امرای بنی مروان است. وی پس

~~ار بوادرس ب ناین آکاهجریی که همارتت دیاریتر و میاخازمین رسید و تا سال وفاتش (453) در

~~میافارقین حکمرانی کرد (لغت نامهآ دهیندا).

~~علی بن رضوان بن علی مصری. در آغاز صناعت تنجیم میورزید و بر راه مینشست و از

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0334.png)

~~فال و زایجه ارتزاق میکرد. سپس منطق و طب آموخت و در هیچیک براعتی به دست نکرد

~~معهذا در نزد عامهآ عصر خویش شهرتی داشته است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن رضوان).

ابواسحاق ابراهیم بن علی الانصاری الحصری (م 453 ه . ق) ادیب نقاد اهل قیروان

~~الاعلام، ج 1، ص 44).

مستنصر بالله محمد بن علی هشتمین از خلفای قاطمی در مصر. وی به سال 420 در این

~~سرزمین متولد شد و در سال 427 بعد از درگذشت پدرش با وی ms286 ییعت کردند و چون در این

~~هنگام طفل بود کارهای مملکت نخست به دست ابوالقاسم علی بن احمد چرجرانی بود سپس

~~به دست مادر مستنصر اقتاد. در عهد او اوضاع مملکت مغشوش گشت و مدت هفت سال

~~قحطی و گرسنگی شدیدی پدید آمد. وی به سال 487 در گذشت. او کسی بود که ناصر خسرو

~~حجت خراسان از او در اشعار خود به عنوان امام اسماعیلیه فراوان یاد می کند (لفتنامهآ دهخدا).

ابوعبد الله محمد بن سلامة بن جعفر القضاعی (م 454 ه . ق) مورخ، مفسر و دانشمند

~~شافعی که در روزگار حکومت فاطمیان در مصر، کاتب وزیره علی بن احمد جرجرایی بود و در

~~مصر درگذشت ( الاعلام، ج 7، ص 16).

ابوالطاهر اسماعیل بن خلف بن سعید الانصاری السرقسطی (م 255 ه . ق) متخصص در

~~قرائات و اهل اندلس بود. کتاب « العنوان فی قرائات السبعة « نوشتهآ اوست (الاعلام، ج1، ص

~~315).

عمید الملک کندری ابونصر منصوربن محمد (415 تا 456 ه. ق) از رجال اوایل عهد

~~سلجوتی واولین وزیر مشهرر (و به قول بعضی از مورخین اولین وزیر) سلاجته در قریه کندر

~~از توابع نیشابور متولد شد. عمیدالملک در یکی از سفرهای طفرل بیک سلجوقی به نیشابور به

~~خدمت وی پیوست بعدا طقرل او را حکومت خوارزم داد. وی در خوارزم عصیان کرد و به امر

~~طغرل او را خصی کردند. پس از آن با وی بر سر لطف آمد. در 447 که طغرل به بغداد رفت

~~عمیدالملک با وی همراه بود. وی ظامرا در 448 وزارت طغرل یافت. در دورهآ الب ارسلان نیز

~~وزارت داشت ولی این وزارت دیری تپائید و در سال 456 به سعایت خواجه نظام الملک

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0335.png)

~~طوسی معزول و مقتول شد (داثرة المعارف فارسی).

این حزم ابومحمد علیی بن احمد الظاهوی (384 تا 456 ه. ق) یکی از پیشوایان اسلام و

~~دانشمند اندلس در روزگار خود بود. بسیاری از مردم اندلس پیرو مذهب او و معروف ms287 به «حزمیهه

~~بودند. در قرطبه زاده شد و امر وزارت و ته. بیر مملکت از آن او و پدرش بود که او کناره گیری

~~نمود و به دانش و نگارش پرداخت (الاعلام، ج5، ص 59).

اشهاب الدوله ابوالفوارس قتلمش بن اسوائیل (م 456 ه. ق) از رژآسای خاندان سلجوقی و

~~حاکم دامغان و گرد کوه در آغاز عهد سلاجقه پسر اسراییل بن سلجوق بود. وی بعد از گرفتاری

~~پدرش به دست سلطان محمود غزتوی با میکاییل عم خویش و طغرل بیک و جغری بیک و

~~دیگر بنی اعمام در استخلاص او کوشید و بعد از شکست غزنویان و استیلای سلاجقه بر

~~خراسان و عراق، طغرل بیک حکومت گرگان و دامغان بدو داد. قتلمش بعد از طغرل بیک، با

~~جانشین او الب ارسلان به منازعه برخاست و لشکر کشیده ری را محاصره کرد. در جنگی که

~~نزدیک گرد کوه بین فریقین اتفاق افتاد به سبب خطای اسب خویش کشته شد و لشکرش مغلوب

~~و منهزم شدند (داترة المعارف فارسی).

ابن برهان ابوالقاسم عبدالواحد علی بن عمران اسدی عکبری ( وفات در 456) در تاریخ و

~~ادب و لغت ماهر و در نجوم نیز دست داشت. پیوسته سر برهنه بود و با زهد روزگار می گذرانید (

~~لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن برهان).

~~دهخدا، ذیل ابن سیده).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0336.png)

محمد بن احمد بن محمد عبادی هروی ملقب به قاضی ابوعاصم از پیشوایان و متقیان

~~صاحب نظر بود. فقه را در هرات و نیشابور آموخت و کتابهاتی در فقه تألیف کرد. حدیث نیز

~~روایت میکود. وی به سال 375 متولد شد و به سال 485 درگذشت (لغت نامةآ دهخدا، ذیل

~~عبادی).

ابویعلی محمد بن الحسین بن محمد الفراء (380 تا 458 ه. ق) دانشمند روزگار خویش در

~~اصول و قروع و فنون گوناگون بود. اهل بغداد و از مقربان قادر و قائم بالله عباسی بود که از سوی

~~قایم بر کرسی تضاوت دارالخلافه، حویم، حوان و حلوان ms288 نشست ... ( الاعلام، ج6، ص 331).

ابواسحاق جمال الدین ابراهیم بن علی بن یوسف فیروزآبادی شیرازی (393 تا 476 ه.ق)

~~فقیه معروف شافعی. مولد او فیروز آباد بود و به سال 410 برای کسب علم به شیراز رفت آنگاه

~~به بصره شد و قرائت حدیث کرد و در سال 415 رهسپار بغداد گشت و نزد ابوالطیب طبری

~~قاضی به استفاده مشغول شد و مدتی مصاحب وی بود. پس از آن که مدرسهآ نظامیه در بغداد بنا

~~شد تدریس آنجا را به وی واگذار کودند و تا آخر عمر در آنجا به درس اشتغال داشت. او اولین

~~مدرس رسمی مدرسهآ نظامیه است و قبل از وی این صباغ بیست روز بدانجا تدریس کرده بود

~~(لغت نامهآ دمخدا، ذیل ابواسحاق شیرازی).

ابوالحسن علی بن الحسین السقدی ( م 461 ه) فقیه حنفی که اهل سغد و ساکن بخارا بود.

~~قاضی این شهر شد و ریاست حنفیان بدو رسید. در بخارا درگذشت (الاعلام، ج5ه ص 90).

ابوعلی الحسین بن محمد بن احمد المروزی الشافعی (م 462 ه . ق) فقیه و اصولی که در

~~23 محرم در مرورود درگذشت ( معجم المؤلفین، ج4، ص 45).

ارمانوس سردار قیصر روم در جنگ با الب ارسلان سلجوقی در سال 463 بود، برای اطلاع بر

~~ماجرای حملهآ ارمانوس به بلاد اسلام و عاقبت آن کار رجوع شود به کتب مربوطه از جمله کامل

~~ابن اثیر و لغت نامهآ دهخدا.

ابوبکر احمد بن علی بن ثابت خطیب بغدادی معروف به حافظ شرق (392 تا 463 ه . ق)

~~حافظ معروف حدیث، فقیه، مورخ و ادیب عرب. اصلا از مردم حوالی بغداد بود. در طلب

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0337.png)

~~حدیث به بصره، نیشابور، اصفهان، همدان و دمشق سفر کرد و سرانجام در بغداد اقامت گزید.

~~مانند پدر خطیبی پیشه کرد و به همین متاسبت بعدها به خطیب بغدادی معروف شد. وی در

~~آغاز حنبلی بود سپس شافعی شد و حنابله سخت به دشمنی با او برخاستند. خطیب بغدادی ms289 نزد

~~قائم خلیفه و وزیرش ابن مسیلمه مقرب بود و پس از فتنهآ بساسیری و بر افتادن ابن مسیلمه

~~ناچار به شام گریخت و در آنجا گرفتاریها یافت. پس از این که سلاجقه امنیت را در بغداد برقرار

~~کردند دگربار به بقداد بازگشت و سال بعد درگذشت. از مهمترین آثار وی میتوان تاریخ بغداد را

~~نام برد (داثآرةالمعارففارسی).

ابن عبدالبر ابو عمر یوسف بن عبدالله قرطبی (368 تا 263 . ق) محدث مشهور مسلمان

~~اسپانیائی. پس از تکمیل علوم برای صحبت دانشمندان عصر به سیاحت بعض یلاد رفته سپس

~~تولیت قضای اشبونه و شنترین داشته (لغت نامهآ دهخدا، دائرة الممارف فارسی).

این زیدون ابوالولید احمد ین غالب بن زیدون قرطبی. شاعری مشهور است. در 241 به

~~اشبیلیه به خدمت معتضد بالله اشبیلی پیوست و به دربار او محترم میزیست و به روزگار معتمد

~~فرزند معتضد بالله مقام وزارت یافت و به ترغیب او معتمد به شهر قرطبه لشکرکشید و آن را

~~متصرف و تختگاه خویش کرد. در 363 آنگاه که یهود اشبیلیه علم طغیان افراشتند او به اطقاء

~~نایرهآ عصیان مأمور گشت و بدان شهر به عارضهآ تب درگذشت. مولد او به سال 394 و وفات در

~~سنه4630آ بوده است (لغت نامهآ دهخدا).

معتضد بالله عباد بن محمد بن اسماعیل لخمی (متوفی به سال 464 ه . ق) از فرزندان

~~نعمان بن منذر و دومین پادشاه دولت عبادیه در اشبیلیهآ اندلس است. وی پس از وفات پدر به

~~سال 439 به فرمانروائی رسید (لغت نامهآ دمخدا، ذیل معتضدبالله و نیز ابوالقاسم محمد

~~المعتمد علی الله).

ابوالقاسم یوسف بن علی بن جبارة الهذلی (403 تا 465 ه) متکلم و عالم به قرائتهای

~~معروف و شاذ بود وی تابینای همادررهدبود و المامل فی القراءات * یکی از کتابهای اوست

~~(الاصلام، ج 9، ص 319).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0338.png)

~~دانشمندیه سلسلهای از امرای ترکمان بودند که از ربع آخر قرن پنجم تا 573 ه. ق در

~~کاپادوکیای شمالی فرمانروائی کردند. ms290 مؤسس این سلسله امیر دانشمند در هرج و مرجی که به

~~دنبال مری سلیمان بن قتلمش سلجوقی (479) پیش آمد در کاپادوکیا ظاهر شد و چون منشأ

~~وی معلوم ثبوه سرگذشتش با افسانه آمیخته شد. وی در 493 که ملطیه را در محاصره داشت

~~بوهموند اول را که برای رهائی شهر آمده بود اسیر کرد ... این سلسله به دست سلجوقیان

~~براقتادند ( داثآرة الممارف فارسی).

استاد ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن تشیری (376 تا 465 ه . ق) صوفی و عالم و فقیه و

~~ادیب مشهور خراسان در قرن پنجم هیری. وی در فقه و کلام و تفسیر و حدیث و ادب تبحر

~~یافت. تصوف را با شریعت چمع کرد و در خراسان شاگردان و پیروان زیاد داشت. وفات او در

~~نیشابور اتفاق افتاد. وسالهآ قشیریه از آثار معروف او است (داثرة المعارف قارسی).

حسام الدوله شهریار بن قارن بن سرخاب بن شهریار اولین فرمانروای سلسلهآ اسپهبدان

~~حکام مازندران در 466 تا503 وی سی و هفت سال حکومت کرده است (لغت نامهآ دهخدا).

بدر جمالی فرمانده کل قوا ( امیرالجیوش) و وزیر قاطمیان مصر. در تغاز غلام زر خرید

~~ارمتی امیر شام بود و در شام رونق یافت و دوپار به حکومت دمشق رسید. در 466 به یاری

~~خلیفه مستنصر به مصر شتافت و به وزارت رسید. بسیار کاردان بود. عایدات گشوررا بیفزود. به

~~هنگام مرگ (به سال 487 ه. ق) بیش از مشتاد سال داشت (دائرة الممارف فارسی).

مقتدی بامرالله عبدالله بن محمد بیست و هفتمین خلیفهآ عباسی (449 تا 287 ه . ق) پس

~~از فوت جد خود به سال 467 به خلافت نشست در حالی که بیش از هجده سال از عمر وی

~~نمیگذشت. در مدت خلافت خویش به عمران و آبادی بغداد پرداخت .. (لغت نامهآ دهخدا).

قائم باموالله ابوجمفرعبدالله بیست و ششمین خلیفهآ عباسی پسر قادر عباسی در سال 422

~~به خلافت نشست. فتنهآ بساسیری در دورهآ او روی داد و در ms291 خلافت او سلطنت آل بویه بر افتاد و

~~سلاجقه روی کار آمدند (داثآرة المعارف نارسی).

ابوالحسن علی بن حسن باخرزی ادیب و شاعر و فقیه شافعی. در موطن خود و نیشابور

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0339.png)

~~تحصیل کرد سپس به بغداد رفت و به دبیوی مشفول شد بعدا به موطن خود بازگشت و در آنجا

~~به قتل وسید (دائرة المعارف فارسی).

در همین سال، ابوعلی حسن بن قاسم بن محمد، قاری معروف به غلام الهواس در واسط

~~درگذشت. او محدث و علامه در بسیاری دانشها بود (کامل ابن اثیر، وقایع سال 468).

علی بن احمد بن محمد الواحدی (م 468 ه . قه) مفر و ادیبی که در نیشابور زاده شد و

~~همانجا درگذشت (الاعلام، ج 5 ص 59).

حیان بن خلف بن حسین الاموی بالولاء (377 تا 469 ه. ق) تاریخدان اهل قرطبه که در

~~اندلس، آگاهترین مودم به تاریخ بود (الاعلام، ج 2، ص 328).

ابن بابشاذ طاهرین احمد بن بابشاذ (وفات 469) از علمای نحو. اصلاایرانی از مردم دیلم و

~~در نحو امام عصر خویش بود. در مصنز شهرت یافته و در دیوان انشای مصر، رتبه و راتبه داشت.

~~در آخر همر از کار کناره کرد و در جامع عمروعاص عزلت گزید (لغت نامهآ دهخدا).

عبدالوهاب بن محمد بن اسحاق بن متده العبدی الاصبهانی (م 475 ه. ق) (معجم

~~المؤلفین، ج 6، ص 228).

ابوبکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجاتی متوفای 471 تا 272 د. ق ادیب و تحوی عرب

~~ایرانی و از پایه گذاران علوم معانی و بیان (داثرة المعارف فارسی).

آل مرداس سلسلهای از اموای عرب بنی کلاب بودند که از 414 تا 472 در حلب حکومت

~~اکردند (لقت نامهآ دهخدا).

~~سلطان شاه بن قاورد سلجوقی متوفای 476 پادشاه سلسلهآ سلاچقهآ کرمان. در حدود سال

~~466 با پدر در جنگ یا ملکشاه سلچوقی اسیر شد و او را میل کشیدند اماکور نشد و چندی یعد

~~یه یاری بعضی امرای خویش در صفر سال 467 در کرمان به ms292 سلطتت نشست. چندی بعد ملکشاه

~~سلجوقی که قبول داعیهآ استقلال اولاد قاورد پرایش مشکل بود لشکر به کرمان کشید و یک چند

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0340.png)

~~بودسیر را محاصره کرد. عاقبت چون سلطان شاه پذیرفت که در خطبه نام ملکشاه را مقدم داره و

~~در وقت ضرورت نیز از فرستادن سپاه به خدمت ملکشاه مضایقه نکند ملکشاه نیز استقلال

~~اکرمان و خاندان قاورد را قبول کرد و با مصالحه در محرم 473 از کرمان به اصفهان بازگشت.

~~سلطان شاه به بیماری استسقا درگذشت ( دائرة المعارف فارسی).

ابوالفتیان محمد بن سلطان بن محمد بن حیوس یکی از شعرای شامی و صاحب دیوانی

~~بزرگ است. وی را در حق آل مرداس مدایح بسیار است. به سال 394 به دمشق متولد شد و در

~~شوال سال 464 به حلب رفت و به خدمت آل مرداس پیوست و در همان شهر به سال 473

~~درگذشت (لغت نامة دهخدا، ذیل ابوالفتیان)

ابوالولید الباجی سلیمان بن خلف بن سعد التجیبی القرطبی (403 تا 474 ه. ق) فقیه

~~بزرگ مالکی مذهب و راوی اهل باجه (8eia) در اندلس که پس از مدتها سفر به اندلس بازگشت

~~و برکرسی قضاوت نشست (الاعلام، ج3، ص 186).

ابوالحجاج یوسف بن سلیمان بن عیسی الشنتمری الاندلسی معروف به اعلم (410 تا 476

~~ه- ق) ادیب و لغوی که در سانتاماریا زاده شد و به قرطبه رفت. در پایان عمر تابیتا شد و در

~~اشبیلیه درگذشت (الاعلام، ج 9، ص 308).

ابوعبدالله محمد بن شریح بن احمد الرعینی الاشبیلی (392 تا 476 ه . ق) قرائت آموز

~~اهل اندلس که در ماه شوال درگذشت (معچم المؤلقین، ج 10، ص 66).

سلیمان بن قتلمش یا سلیمان شاه اول سلجوقی (متوفای 279 ه . ق) از امراء و بزرگان

~~سلجوقی و مژآسس سلسلهآ سلاجقهآ روم. الب ارسلان بعد از قتل قتلمش به اشارت خواجه نظام

~~الملک وی را سیهسالار شام کرد و او در آنجاکر و فری داشت. ملکشاه سلجوقی هم ولایت شام

~~و ms293 دیاربکر را بدو داد. سلیمان نخست با خصومت امرای شام مواجه شد و با آنها چتگ کرد و

~~مخصوصا بعد از واقعهآ ملازگرد در یلاد آسیای صغیر کر و فری کرد و قونیه و بعضی قلاع و بلاد

~~دیگر را تسخیر نمود. چندی پعد در 277 *. ق انطاکیه را هم به نام ملکشاه فتح کرد و چون این

~~شهر سالها بود که در دست روم بود فتح آن مورد توجه بسیار واقع شد. بعد از چندی سلیمان به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0341.png)

~~جانب حلب رفت و آنجا راهم از دست والی سلجوقی آتجاگرفت ... ( دائرة المعارف فارسی).

ابونصر ابن الصیاغ عبدالسید بن محمد (400 تا 477 ه . ق) فقیه شافعی اهل بقداد که در

~~آغاز گشایش مدرسهآ نظامیه، بر کرسی تدریس این مدرسه نشست و در پایان عمر، نابینا شد

~~(الاعلام، ج 4، ص 132).

ابوعلی فارمدی فضل بن محمد طوسی از اکایر عرقای قرن پنیم هیوت است که سگونتش

~~در دیهی قارمد نام از اراضی طوس و شیخ الشیوخ بلاد خراسان بوده ( ریحانة الادب، ذیل

~~ابوعلی فارمدی).

ابن عمار ابویکر محمد شاعر اندلسی به مائهآ پنجم هجری. در جوانی به خدمت معتمد یه

~~معتضد حکموان اشبیلیه پیوست و معتضد او را به تهمت اغراء و اغواء معتمد به اعمال زشت

~~نفی کرد و آنگاه که معتمد به چای پدر نشست ایویکو را طلب کرد و وزارت داد. ابن عمار رقیب

~~خود ابن زیدون را از دربار معتمد اخواج و زمام امور مملکت را به دست گرفت و سپس از سوی

~~معتمد مأمور فتح موسیه شد و چون آن شهر بگروفت طغیان و دعوی استقلال کرد ابن رشیق او را

~~از این شهر براند و وی به یکی از قلاع پناهید. ابن میارک کوتوال قلعه او را دستگیر و نزد امیر

~~اشبیلیه فرستاد و او به سال 479 به قتل ابن عمار فرمان داد (لغتتامهآ دهخدا).

بنی ارتق یا ارتقیه سلسلهای بود که از سال ms294 495 تا 712 در دیاربکر حکومت کرد (طبقات

~~سلاطین اسلام، ص 148).

ابوسعد عبدالرحمن بن مأمون النیسابوری المعروف بالمتولی (426 تا 478 ه. ق) ققیه

~~متکلم و اصولی که در نیشایور رادهآ سد و در مدرسته لامیهآ یقداه به تدریس پرداشت و در بغداد

~~ذرکذشت (الاعلام، ج 4، ص 98).

ابو معشر عبدالکریم بن عبدالعمد بن محمد القطان الطبری الشافعی (م 478 ه- ق) که در

~~ص 177).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0342.png)

ابوالمعالی عبدالملک بن عبدالله جوینی فقیه شافعی از مردم نیشابور بود. مولد او به سال

~~219 یه نیشابور و وفات وی به سال 278 به همان شهر بود. او یکی از پزرکان مذهب شافعیه

~~است و وی را اعلم متأخرین شمردهاند. چهار سال به مکه مچاور بود و چندی نیز در مدینه

~~اقامت گزید. در اوایل دولت الب ارسلان به نیشابور بازگشت و نظام الملک مدرسهٔ‌ نظامیهٔ‌

~~نیشابور را برای او ساخت و اوقاف آن مدرسه به وی واگذاشت. جوینی سیسال در نیشابور به

~~تدریس و تصنیف گذرانید و در یکی از قرای نیشابور درگذشت. جسد او را در خانهآ وی به شهر

~~یه خاک سپردند و پس از چند سال دیگو به کربلا نقل کردند (لقت تامة دهخدا، ذیل ابوالمعالی و

~~تیز امام الحرمین).

در رجب همین سال، قاضی القضاة، ایوعیدالله حسین بن محمدین ابراهیم دامغانی

~~در گذشت. وی در سال 398 زاده شده بود و از بزرگترین یاران قاضی ابوالطیب طبری بود (کامل

~~ابن اثیر، وقایع سال 478).

بلاته س بعیی در اندلش و نزد یکی تر لبه استی کی در آن نو دی دیان یورسف بن تا فینه امیر

~~مسلمانان و آلفونس، امیر فرنگیان درگرفت ( معجم البلدان).

ابوالحسن علی بن فضال بن علی المجاشعی القیروانی الفرزدقی (م 479). تاریخدان،

~~لغوی، ادیب و مفسر اهل قیروان که در بغداد ساکن شد و به نظام الملک پیوست از آنجا که

~~نبش به فرزدق شاعر میرسد به فرزدقی شهرت یافت. در بغداد درگذشت ( الاعلام، ج5، ص

~~135).

بنی ms295 آق سنقر مقصود سلسلهآ آل زنگی و اتابکان موصل و شام و چزیره است. اتابک آق سنقر

~~در زمان سلطان محمود سلجوقی امارت بنداد یافت و په امر سلطان، همت په قطع دست

~~صلپبیهای فرنگ و استخلاص حلب از محاصوهآ آنها گماشت. در بازگشت به موصل در مسجد

~~جامع آن ولایت به دست فدائیان اسماعیلیه مقتول شد و پسرش عمادالدین زنگی به چای او

~~حکومت کردند (دائوة المعارف قارسی وطبقات سلاطین اسلام، ص 143).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0343.png)

خواجه عبدالله انصاری (396تا481 ه. ق) نویسنده و شاعر فارسی زبان و محدث و مفسر

~~و صوقی معروف قرن پنجم در کهتدز هرات در خانوادهای که تسبت به ابوایوب انصاری صحابی

~~معروف میرساتید به دنیا آمد. بنابر مشهور، هم در کودکی به سبب قوت حاقظه، و در گسب

~~مقدمات و حفظ قرآن امتیازی یافت و رقته رفته در حدیث و تفسیر نیز سرآمد گشت. با آن که

~~تحت نظر استادان شافعی مذهب به تحصیل آغاز کرد به زودی مذهب حنیلی را بوگزید. یی

~~چند به تیشابور، طوس، بسطام، مکه و بقداد سفر کرد و به تعلم و جمع و ضبط حدیث پرداخت.

~~سوانجام در زادگاه خود هرات سکونت جست و در آنجا عنوان شیخ الاسلام یافت و با آن که در

~~هرات چندبار مورد تهدید مخالفان واقع شد و حتی چند دفعه نیز او را از شهر اخراج کردند غالبا

~~نزد عامه به پارسائی و پاکی و خداپرستی مشهور بود ( داثرةالمعارف فارسی).

فخوالاسلام ابوالحسن علی بن محمد البزدوی (400 تا 482 ه . ق) فقیه اصولی و از بزرگان

~~حنفیه که ساکن سمرقند بوه (الاعلام، ج5 ص 168).

عاصم ین الحسن بن محمد العاصمی (397 تا 482 ه. ق) شاهری از محلة کرخ بغداد که از

~~ظرفای بغداد یود و اشعار ردان و نادر می سرود (الاعلام، ج4، ص 12).

یوسف بن تاشفین صنهاجی حمیری امیر مسلمین و پادشاه مقرب دور و بنیانگذار شهر

~~مراگش است. وی تخستین ms296 کسی بود که لقب امیرالعسلمین یاقت (لغت نامهآ دهخدا).

ابویحیی محمد بن ممن صمادح متعوت به معتصم تجیبی صاحب المرپه ( neaلA) و

~~بجایه (3ongie) و صمادحیه از بلاه اندلس. مردی سشی بود با علم و بردباری بسیار، و مردمان

~~از هر صتق روی بدو کردند و فحول شعرای عصر در دربار وی گرد آمدند. آنگاه که امیر یوسف

~~این تاشفین به شبه جزیرهآ اندلس آمد معتصم با او انس و اختصاصی تمام پیدا کرد. آنگاه که

~~یوسف نیت خویش نسبت به معتمد بگردانید و معتمد دشمنی خویش با او آشکار کرد معتصم

~~با معتمد موافقت و همدستی کرد و آنگاه که امیر یوسف قصد بلاد اندلس کود عزم نمود تا هر دو

~~را دستگیر و از سلطنت خلع کند. معتصم در این وقت در روز پنج شنبه 22 ربیع الاول سال 484

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0344.png)

ابراهیم بن قریش بن بدران عقیلی ششمین از سلاطین بنی عقیل در موصل. به زمان سلطنت

~~برادرش مسلم مدتی دراز محبوس بوده پس از وفات مسلم، بنی عقیل در سال 477 وی را از

~~زندان مستخلص و به سلطنت برداشتند. ابراهیم تا 482 حکومت کرد. در آن سال ملکشاه

~~سلجوقی او را دستگیر و در قلعهای زندانی کرد و مملکت او به ضبط فخرالدوله بن جهیر عامل

~~ملکشاه درآمد. بس از وفات ملکشاه، ترکان خاتون زوجهآ او ابراهیم را آزاد کرده موصل را به او

~~واگذاشت. تتش برادر ملکشاه که صاحب شام بود هوس تسخیر عراق و قصد بغداد کرد. ابراهیم

~~از عبور وی از موصل مانع گردید. تتش با آق سنقر صاحب حلب بر او هجوم برده و سی هزار

~~لشکر ابراهیم را شکست داده او را اسیر کرده در 486 به قتل رسانید (لغت نامهآ دهخدا).

قسیم الدوله ابوسعید حاجب آق ستقربن عبدالله یکی از غلامان ترک ملکشاه یود که در

~~حلب از جانب تنش حکومت داشت (478 تا 487) و در آخر کار بر ms297 تعش قیام کرد و اسیر شد. او

~~پدر اتابک عمادالدین زنگی سرسلسلهآ اتابکان موصل و حلب است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل آق

~~ستقر) و نیز رجوع شود به پاورقی بتی آق سنقر

مستظهر بالله احمد بن عبدالله المقتدی بیست و هشتمین خلیفهآ عباسی است. وی به سال

~~370 ه. ق متولد شد و در سال 487 بعد از فوت پدرش په خلافت تشست و یه سال 512

~~درگذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

ابن ماکولا ابونصر علی بن هبةالله. اصل او از جرفادقان یکی از اعمال اصفهان و یکمی از

~~فضلای مشهور است. حدیث بسیار شنود و مصنفات نافعه داشت. ولادت او به هکیرا به سال

~~421 بوده و غلامان او وی را به جرجان بکشتند. تاریخ قتل او را در 486 و 479 و 475 نیز

~~نوشتهاند. در محل مرگ او نیز اختلاف است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل این ماکولا).

ابن خیرون ابوالفضل احمد بن حسن بغدادی باقلانی محدث است. وقات او در 488 به

~~هشتاد و چهارسالگی بود (لفتنامهآ دهخدا).

ابن عباد معتمد علی الله ابوالقاسم محمد بن معتضد بالله (431 تا 288 *. ق) از امراء و

~~ملوک اندلس در نواحی اشبیلیه و قرطبه حکمرانی داشته. پس از وفات پدر خویش در اشبیلیه به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0345.png)

~~سال 461 به سلطنت نشست و در جنگ با هیسویان از یوسف بن تاشفین سلطان مراکش

~~استمداد کرد و یوسف لشکری به مدد او فرستاد و اذفونش سلطان نصارا را مغلوب کود لکن

~~یوسف طمع در ملک اندلس بسته با معتمد به حرب پرداخت و او را اسیر و پسوش را مقتول و

~~مملکتش را متصرف گشت (در 282) و معتمد در زندان او در گذشت (لفت نامهآ دهخدا).

قوام الدوله کربوغا لشکر کش معروف از بتی عقیل است که در تارغ 489 موصل را گرفت و

~~آن را به ممالک سلجوقی منضم ساخت (طبقات سلاطین اسلام، ص 105).

ابوالمظفر منصور بن محمد سمعانی از مشاهیر ms298 فقهای عامه و مسلم عموم و در بدایت حال

~~در مذهب حنفی بوده تا در سال 462 هجری یه زیارت کعبهآ معظمه رفت و در آنجا به جهت

~~بعضی مرجحات به مذهب شاقعی منتقل شده از این رو بعد از مراجعت به وطن خود مورد طعن

~~و آزار اهالی مرو گودیده تا حدی که کار به کارزار کشیده لکن به همهآ شدائد وارده تحمل نموده تا

~~آن که امامت شافعیه بدو منتهی شده است. در سال 489 هجرت در شصت و سه سالگی در مرو

~~درگذشت (ریحانة الادب).

رضوان بن تش ملقب به فخرالملوک (م ناه 5ه. ق) دومین سلطان از سلاجقةآ شام پسر

~~تتش. بعد از پدر در صفر 488 در حلب به فرمانروائی نشست و برادر خود دقاق بن تتش را در

~~489 یا 490 مغلوب و مطیع ساخت. برای جلب کمک مالی و نظامی خلفای فاطمی مصر

~~مدت 4 هفته در سنه 490 خطبه به نام مستعلی خلیفهآ مصر خواند ولی دگربار خطبه به نام

~~مستظمر خلیفهآ عباسی بقداد نمود. در سال 291 صلیبیون به انطاکیه تاختند و مدافعین مسلمان

~~را که رضوان نیز بین آنها بود دفع نمودند. در شعبان 493 رضوان درصدد برآمد که فرنگیها را از

~~سرزمین اطراف حلب طرد کند ولی شکست خوره. رضوان از طرفداران اسماعیلیه بود

~~(دائرة المعارف فارسی).

قلیج ارسلان از سلاجقهآ روم بود که از سال 485 تا 500 در آسیای صغیر حکومت کرد

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 137).

ابوالفتح نصر بن ابراهیم بن نصر المقدسی النابلسی الشافعی (407 تا 490 ه. ق) فقیه،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0346.png)

~~محدث و حاقظی که غزالی از او استفاده نمود و در دمشق درگذشت ( معجم المؤلفین، ج13،

~~ص 87).

~~ابوالمظفر ظهیرالدوله رضی الدین ابراهیم بن مسعود غزنوی (326 تا 492 ه . ق) دهمین

~~بادشاه از سلسلهآ غزنویان. وی در هرات یه دنیا آمد .- . امرای غزنوی در سال 451 او را از بند

~~برآوردند و بر تخت ms299 نشانیدند. وی چون به سلطتت نشست با سلاچقه که در خراسان استیلا یافته

~~بودند طرح دوستی افکند ... (دائرة المعارف فارسی).

مؤسس سلسلهآ دانشمندیه امیر دانشمند در هرج و مرجی که یه دنبال مرگ سلیمان بن

~~قتلمش سلجوقی (479 ه. ق) پیش آمد در کاپادوکیا پدید آمد و در 493 که ملطیه را در

~~محاصره داشت برهموند اول را که برای رهائی شهر آمده بود اسیر کرد .. (دائرةالمعارف فارسی،

~~ذیل دانشمندیه).

~~سمرقند شد و در بخارا درگذشت (معجم المؤلفین، ج11، ص 210).

قدرخان ثانی جبرائیل بن عمر بن احمد از پادشاهان ایلک خانی است که از 490 تا 495 در

~~ماوراء التهر حکومت کرده و در شعبان سال 495 وفات یافته است. وی در زمان سنجر امیر

~~ماوراءالنهر و ختن بود. این ائیر ضمن حواوث سال 495 آرد: ملک سنجر در مراجعت از بغداد به

~~سوی خراسان چون به نیشابور رسید خراسان را به برادر خود محمد داد ولی قدرخان مالک

~~اسمرقند به خراسان چشم دوخته بود و لشکری گران فراهم آورده بود که گویند مرکب از صد هزار

~~جنگجوی مسلمان و کافر بودند. قدرخان با این لشکر به سوی شهرهائی که در قلمرو حکومت

~~سنجر بودند روان گردید. پس از مراجعت از بغداد سنجو یا شش هزار سوار به بلغ رسید. جنگی

~~میان دو لشکر واقع شد که به شکست قدرخان منتهی گشت. قدرخان را به اسارت نزد سنجر

~~آوردند. وی زمین ادب بوسید و از کردهآ خود پشیمائی اظهار کمرد و عذر خواست ولی سنجر به

~~قتل وی قرمان داد ( لغت نامهآ دهخدا).

مستعلی بالله احمد بن معد نهمین تن از خلفای قاطمی در مغرب و مصر است. وی به سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0347.png)

~~367 ق متولد و در سال 487 بعد از فوت پدرش با او به خلافت بیعت شد. در عصر او فرتگیان

~~مدت سه سال بر بیت المقدس مستولی بودند. وی بعد از هفت سال و دو ماه ms300 خلافت یه سال

~~295 در قاهره در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

علی بن مسلم عقیلی هفتمین و آخرین تن از حکام بنی عقیل بود که از سال 486 تا 489 بر

~~قسمتی از عراق عرب و موصل حکومت کرد و در این سال سلسلهآ آنها توسط سلاجقه منقرض

~~گردید (طبقات سلاطین اسلام، ص 106).

ابن سوار احمد بن علی بن عبیدالله (م 496 ه. ق) عالم به قرائات در بغداد که در پایان عمر

~~نابینا شد ( الاعلام، ج1، ص 167).

سقمان پسر ارتق از امرای دیاربکر است. وی و برادرش ایل غازی که هر دو در جنگ با امرای

~~لاتینی فلسطین شهرت بسیار یافتهاند در سال 484 به جای پدر برقرار شدند و در این مقام بودند

~~تا آن که در سال 389 خلیفهآ فاطمی مصر، بیت المقدس را فتح کرد و سقمان به رها و ایل غازی

~~به عراق عرب برگشتند. در سال 495 سقمان از طرف سلطان محمد سلجوقی به حکومت حصن

~~کیفا در دیاربکر فرستاده شد . ( لغت تامهآ دهخدا، ذیل ارتقیه).

طفتکین بن عبدالله (م 522 ه. ق) مؤسس سلسلهآ بوریان که از 497 تا 529 به عتوان

~~اتابکان سلاجقه در دمشق امارت داشتند. وی از ممالیگ تتش سلجوقی بود و بعدا تتش او را

~~آزاد کرد و به اتابکی پسر خود دقاق ین تتش گماشت و مادر دقاق - صفوة الملک - را نیز به زنی

~~وی داد. پس از مرگ تتش در 488 وی مورد احترام دقاق بود و کمی پس از وفات دقاق (297)

~~طغتکین فرمانروای دمشق شد و در جنگ با صلیبیون و حقظ دمشق در مقابل آنان پایمودی کرد

~~و یک چند هم با آنان همدست شد. گویند صلیبیون سخت از او مرعوب بودند... (دائرة المعارف

~~فارسی).

~~ابوالمظفر احمد بن محمد بن مظفر خوافی از مشاهیر فقهای شافعیه و در مناظره و جدل

~~بیبدل و از شاگردان امام الحومین چوینی بوده است و مدتی متصدی قضاوت طوس ms301 و نواحی

~~آن بوده. در سال ه50 هجری در طرس درگذشت (ریحانة الادب).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0348.png)

سیفالدوله صدقة بن منصور امیر حله از خاندان بنی مزید متوفای 501 ه. ق. در منازعات

~~بین برکیارق و سلطان محمد بن ملکشاه سلجوقی در آغاز طرقدار برکیارق بود. در 693 به پرادر

~~وی سلطان محمد روی آورد. با استفاده از اختلاف بین اولاد ملکشاه سلجوقی کوفه و واسط و

~~یصره را بگرفت و بر قسمتی از عراق استیلا یافت. عاقبت بدخواهان، سلطان محمد را نسبت به

~~صدقه بدگمان کودند و او را که شیعهآ امامی بود منسوب به باطنیه فوا نمودند تا عاقبت بین او و

~~سلطان کدورت پدید آمد. در این بین سرخاب دیلمی حاکم ساوه و آبه که مورد سخط سلطان

~~بود به صدقه پناه یره. سلطان او را از امیر حله طلب کرد و صدقه از تسلیم او امتناع نمود. سلطان

~~به دفع او لشکر برد و او را در جنگ بکشت (دائرةالمعارف فارسی).

تمیم بن معز بن بادیس صنهاجی (422 تا 501 ه. ق) از ملوک دولت صنهاجیه (بنی زیری)

~~است. وی از جانب یدر در سال 445 به ولایت مهدیه رسید و سپس در سال 454 هجری قمری

~~بعد از وقات پدر پادشاه شد و در دوران سلطنت با جنگها واختلالهای فراوانی روبرو گردید و

~~شهرهای سوسه و صفاقس و تونس را دوباده به دست آورد. وی مردی رشید و با کفایت بود

~~القت نامه دهخدا).

جاولی یا چاولی از امرای مشهور ترک در عهد سلاجقهآ عراق بود. وی نزد سلطان مسعود

~~سلجوقی تقرب تمام داشت. در اران و قسمتی از آدربایجان فرمانروائی داشت مع ذلک غالبا در

~~خدمت سلطان به سر می برد. سلطان مسعود پسر خویش ملکشاه بن مسعود را به جاولی سپرد و

~~او وا اتابک لقب داد. جاولی در زنجان به سال 521 ثاگهان وفات یافت (داثآرة المعارف فارسی).

~~و نیز برای شرع حال و ms302 گارهای او رجوع شود به کامل ابن اثیر وقایع سال 500 به بعد.

ابوالمحاسن عبدالواحد بن اسماعیل الرویانی فقیه شافعی (415 تا 502 ه. ق ) اهل رویان

~~اکه به بخارا، غزنه و نیشابور سفر کرد و در آمل مدرسهای ساخت. سپس به ری و اصفهان رفت و

~~هنگام بازگشت به آمل به دست شماری متعصب، کشته شد (الاعلام، ج 4، ص 324).

ابوز کریا یحیی بن علی شیبانی معروف به خطیب تبریزی (421 تا502 ه. ق) ادیب و عالم

~~ققه اللفه عربی. در تبریز تولد و در بقداد پرزرم یافت. وی به خوش پوشی، شادخواری (1) و

~~بده نوشی شهر دمه است و ازبین بهک متشرعان در حق او نیز مانند استادش ابوالعلای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0349.png)

~~معری طعن میکردهاند ( دائرةالمعارف فارسی).

شیزر قلعهای است در شام و مشتمل بر یک ناحیه میباشد در تزدیکی معره و از آنجا تا حماه

~~یک روز راه است (لغت نامهآ دهخدا).

~~ابوبکر محمد بن علی بن حامد الشاشی الشافعی (397 تا 485 ه. ق). فقیه. در شاش متولد

~~شد و به غزنه رقت. سپس به خواهش نظام الملک به هرات رقت و در آنجا در ششم شوال

~~در گذشت (معجم المؤلفین، ج 10، ص 314)

مودود بن زنگی بن آق سنقر که بدو » اعرج » میگفتند از فرمانروایان دولت نوریه و حاکم

~~موصل و برادر سلطان نورالدین و پادشاهی نیکو سیرت و عادل بود و به سال 565 در موصل

~~درگذشت (لفت نامهٔ‌ دمخدا).

ابوالفضل محمد بن طاهر بن علی المقدسی الشجالنی (228»هممق) جهانکرود موتخ

~~و حافظی بود که در بیت المقدس زاده شد و در بغداد درگذشت. مذهب وی داوودی بود

~~(الاعلام، ج7، ص 41).

ابوالمظفر محمد بن احمد بن محمد القرشی الاموی الابیوردی (م 507 ه . ق) شاعر بلند

~~مرتبه، موزخ و ادیب زادهآ ابیوره خراسان یود که در سن پیری در اصفهان مسموم گردید (الاعلام،

~~ج6، ص 259).

ابوالمعین میمون ین محمد النسفی الحنفی (418 تا 508 ه . ق) اصولی ms303 و متکلم ساکن

~~بخارا (الاعلام، ج 8، ص 301).

مسعود بن ابراهیم غزنوی متولد 452 در سال 492 به سلطنت رسید. از جانب مستظهر بالله

~~خلیفهآ عباسی لقب علاءالدوله گرفت. برای ایجاد روابط دوستانه با سلطان سنجر، خواهر وی را

~~به حبالهآ نکاح خویش درآورد. دورهآ هقده سالهآ زمامداری مسعود غزنوی دورهآ سکون و آرامش

~~سلطنت این سلسله در افغانستان و قسمتی از سیستان و نواحی سند بود. او به سال 509

~~درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0350.png)

~~ابوشجاع شیرویة بن شهردار الدیلمی الهمذانی (445 تا 509 ه . ق) محدث، حافظ و مورخ

~~(معچم المؤلفین، ج4، ص 313).

این هباریه شریف ابویعلی محمد بن محمد هاشمی عباسی شاعری عرب، ملازم خدمت

~~خواجه نظام الملک. مدتی در اصفهان اقامت گزید و سپس به کرمان هجرت کرد و بدانجا

~~درگذشت (لقت ثامهآ دهخدا)-

سلطان الدوله ابوالملوک ارسلان شاء غزنوی پادشاه سلسلهآ غزنویان (از 509 تا 511) پسر

~~سلطان مسعود سوم غزنوی. بعد از کشتن شیرزاد غزنوی به تخت سلطنت نشست. برادران را

~~گرفت و به زتدان افکند. یکی از آنها بهرام شاء غزنوی از او به سلطان سنچر پناه برد. ستچر او را

~~یاری داد و در سنهآ 510 لشکر به تسخیر غزنین کشید. ارسلان شاه شکست خورد و به لاهور

~~گریخت. سنجر به غزنین درآمد و بر دستگاه فزنویان دست یافت و پس از چهل روز، ملک به

~~بهرام داد اما چون سنجر بازگشت ارسلان شاه دیگر بار غزنین بگوفت و بهرام شاه باز به سنچر

~~پناه برد و لشکر آورد و در 511 ارسلان شاه را بگرفت. نخست او را امان داد و سپس بکشت.

~~ارسلان شاء به دلاوری و شجاعت موصوف بود. گویند چون به سلطتت نشست با مادر سببی

~~خود که خواهر سنجر بود استخفاف کرد از این جهت سنجر از او رنجشی یافت و بهرام شاه را

~~یاری نمود (دائرةالمعارف فارسی).

ابوبکر تاج الاسلام محمد بن منصور السمعانی (466 تا 510 ه.ق) ms304 محدث، حافظ، فقیه،

~~ادیب، مورخ، نسابه، واعظ و آگاه در علوم گوناگون. در مرو زاده شد و در بغداد، ثیشابور، اصفهان،

~~(معجم المؤلفین، ج 12، ص 52).

~~مدرسهآ عظیمه مدفون گشت (لقت نامة دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0351.png)

این منده ایوزکریا یحیی بن عبدالوهاب بن محمد العبدی الاصبهاتی (432 تا 511 ه. ق)

~~مورخ و حافظ از خاندانی اصفهانی و اهل علم و قضیلت که در همین شهر زاده شد و درگذشت

~~الاعلام، ج 9، ص 194).

محمود بن محمد بن ملکشاه از پادشاهان سلجوقی عراق (511 تا 525 ه. ق) پس از

~~پدرش محمد به حکومت وسید و در 513 علم مخالفت با عم خود سنجو را بر افراشت ولی

~~ستجر او را در ساوه شکست داد و محمود به اصفهان گریخت. سنجر به همدان رفت و او را

~~بخشود و دختر خود را به وساطت مادرش بدو داد و به حکومت عراق گماشت و امر کرد در

~~جمیع بلاد ثام او را به ولیعهدی یاد کنند و همهآ ممالک او را جز ری به او واگذاشت. محمود

~~سلسله سلاجقه عراق را تشکیل داد و تا 525 سلطنت کرد (لغت نامهآ دهخدا).

دبیس بن صدقهآ ثانی ملقب به نورالدوله صاحب حله و امیر بادیة العراق و از شجاعان و

~~سخت کمانان بود و متصف به حزم و احتیاط و هیبت. عارف به ادب نیز بود و شعر میسرود.

~~پدرش را در 501 کشتتد و او را اسیر کرده به بغداد بردند سپس آزاد شد و به حله بازگشت و در

~~512 به جای پدر به امارت نشست. آنگاه میان او و مسترشد خلیفهآ عباسی چنگها درگرفت و

~~فتنهها برخاست که به قتل مسترشد اتجامید. سلطان مسعود سلجوقی او را به کشتن خلیفه متهم

~~داشت و به دست مملوکی ارمنی او را برانداخت (لغت نامهآ دهخدا).

ابواسماعیل مؤید الدین حسین بن علی اصفهانی طغرائی (453 تا 515 ه . ق) از شعرای

~~معروف زبان عربی (ایرانیان عرب ms305 زده) متولد جی اصفهان. نسبت طقرائی به جهت اشتغال او

~~یه منصب طغرانویسی بوده است. وی به خواجه نظام الملک معرفی شد و از مقربان او گردید. در

~~505 دیوان طغرا و اتشای سلطان محمد بن ملکشاه سلجوقی یه او واگذار گردید و در همین سال

~~به سبب گرفتاریی که در بغداد برای او پیش آمد قصیدهآ معروف لامیة العجم را گفت. پس از مرگ

~~سلطان محمد بن ملکشاه سلجوقی به وزارت مسعود پسر سلطان محمد رسید. در آنجا با جمعی

~~دیگر بر ضد سلطان محمود سلجوقی توطثه کرد و در جنگی که در 514 در اسدآباد همدان میان

~~سلطان محمود و سلطان مسعود روی داد لشکر مسعود شکست خورد و بسیاری از پیروان او از

~~چمله طغرائی اسیر شدند. طغرائی که مذهب شیعه داشت یه الحاد متهم شد و او را به امر سلطان

~~محمود سلجوهی در ربیع الاول سال 515 به قتل رسانیدند ( دائرة المعارف فارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0352.png)

ابن سکره حسین بن محمد بن فیره الصدفی (م 514 ه. ق) قاضی و راوی اهل زاراگوزااکه

~~سفری دراز -از 481 تا 490 - به مشرق نمود و سرانجام در مرسیه اقامت گزید. اما چون او را به

~~مقام قضاوت فرا خواندند، عذر خواست و به المریه گریخت. در آنجا ناگزیر به مسند قضاوت

~~نشست. در جنگ قتنده در مرزاندلس شرکت نمود و به شهادت رسید (الاعلام، ج2، ص 279).

موحدین سلسلهای بودند که از 522 ت6671 بر شمال اقریقا حکومت می کردند. پیشوای این

~~فرقه ابوعبدالله محمد بن تومرت بود که مردم را به توحید میخواند و پیروانش او را مهدی

~~منتظو می دانستند. وی در سال 522 درگذشت و ریاست فرقهآ او به جانشین و برادرش

~~عبدالمؤمن رسد. او در سال 534 دست به تسخیر ممالک زد. در سال 538 سپاه المرابطین را

~~مغلوب ساخت و بلاد وهران و تلمسان و فاس و سیته و سالی را گرفت و در ms306 سال 541 مراکش

~~را تسخیر و سلسلةآ امرای مرابطی را برانداخت و در سال 520 با اعزام سپاهی به اسپانیا همهآ

~~سرزمینهای مسلمان نشین آنجا را گرفت. در سال 547 سلسلهآ بنی حماد را در الجزایر منقرض کرد

~~و در سال 553 تونس را گرفت و طرابلس را ضمیمهآ قلمرو خود ساخت، و بدین ترتیب همهآ

~~کشورهای ساحلی شمال افریقا از مصر تا اقیانوس اطلس را به زیر فرمان و تصرف خود درآورد.

~~اما جانشینانش لیاقت او را تداشتند و دولت اسپانیا در سال 632 آنها را شکست داد و بعد

~~مسلمین را از همهآ شبه جزیره خارج ساخت (لغتنامهآ دهخدا).

ابن القطاع علی بن جعفر بن علی السعدی (433 تا 515 ) ادیب و لغوی مغربی و زادهٔ‌

~~صقلیه بود که چون این شهر به دست فرنگیان افتاد یه مصر رفت و در قاهره درگذشت (الاعلام،

~~ج5، ص 76).

ابن الفراء بغوی حسین بن مسعود بن محمد معروف به ابن فراء بغوی (م 516 ه . ق) فقیه،

~~محدث و مفسر شافعی. در شوال سال 516 در مرورود از شهرهای خراسان درگذشت (معجم

~~المؤلفین، ج4، ص 61، الاعلام، ج2، ص 284).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0353.png)

ابوالقاسم ابن الفحام عبدالرحمن بن عتیق الصقلی القرشی (422 تا 516 ه . ق ) قاری و

~~شیخ اسکندریه در روزگار خویش بود که در همان شهر درگذشت (الاعلام، ج4، ص 88).

ابومحمد قاسم بن علی بصری (446 تا 516 هق) یکی از ادبای مشهور ایرانی از مردم

~~یصره. رجوع شود به کتب مربوطه.

تمرتاش یا تیمورتاش امیر حسام الدین بن نجم الدین ایل غازی که به دست بنی ارتق در

~~دیاربکر حکومت یافت. والی حلب و حاکم ماردین بود و بعد از سی سال حکومت در ماردین و

~~میافارقین در سال 547 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

عبدالمؤمن بن علی موحدی (558) مؤسس دولت موحدین و اولین فرمانروای آن سلسله.

~~در 511 به ابن تومرت پیوست و از خاصان وی گردید. سه سال پس از ms307 وفات این تومرت (م

~~526) رسما جانشین او شد. نخست هم خود را صرف برانداختن مرابطون کرد. پس از جنگهای

~~طولانی در مراکش و شمال غربی الجزایر فتوحات خود را بسط داد و عاقبت در 541 شهر

~~مراکش را که پایتخت مرابطون بود گرفت و بدین گونه دولت مرابطون برافتاد. پس از تصرف

~~تونس عازم مهدیه شد و این شهر را که در دست سیسیلیان و سخت محکم بود تصرف گرد و در

~~556 عازم اسپانیا شد. در اوایل سال 558 به مراکش بازگشت و در صدد لشکرکشی مجدد به

~~اسپانیا برآمد ولی در همان سال درگذشت ( داثآرة المعارف فارسی).

ابن خیاط ابوعبدالله احمد بن محمد دمشقی (450 تا 517 ه. ق) شاعر عرب. به ایران سفر

~~کرده و بزرگان ما را مدح گفته (لغت نامهآ دهخدا).

ابن بوهان ابوالفتح احمد بن علی فقیه بغدادی (479 تا 518 ه . ق) بیشتر به علم اصول

~~می پرداخت و در حل مسائل پیچیده، زبانزد و ضرب المثل بود. یک ماه در نظامیه درس داد و بر

~~کنار شد. سپس برای بار دوم به این مدرسه رفت و باز پس از یک روز تدریس، کنار گذاشته شد.

~~در بغداد زاد و در همان شهر درگذشت (الاعلام، ج1، ص 167).

احمد بن محمد بن احمد میدانی (م 518) ادیب معروف و صاحب مجمع الامثال. در

~~نیشابور به دنیا آمد، همانجا زیست و در همان شهر درگذشت (الاعلام، ج1، ص 208).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0354.png)

ابن خازن ابوالفضل احمد بن محمد بن فضل (451 تا 518) ادیب و شاعر. اصلأ از مردم

~~دینور بود ودر بغداد پرورش یافت (لغت نامة دهخدا، ذیل ابن خازن).

احمد بن محمد بن محمد غزالی طوسی برادر ابوحامد محمد غزالی واعظی ملیح الوعظ و

~~نیکو نظر و صاحب کرامات و اشارات است. به غیر از وعظ، فقیه نیز بود. آنگاه که برادرش از

~~روی ژهادت و تقوا تدریس مدرسهآ نظامیه را ترک گفت وی به نیابت برادر ms308 بدانجا درس تدریس

~~اکرد. وقات وی را در 520 نیز نوشتهاند. مجموعةآ رساثآل فارسی وی در سالهای اخیر در تهران

~~جمع آوری و چاپ شده است ( به کوشش دکتر احمد مجاهد).

ابن رشد ابوالولید محمد بن احمد یکی از حکمای مشهور اسلام است. اجداد او در این شهر

~~( قرطبه) از دیرباز از قضات عالی رتیه بودهاند. وی در 520 در قرطبه بزاد و در جوانی علم

~~خلاف و فقه بیاموخت. سپس به تحصیل طب و ریاضی و فلسفه پرداخت ... وی در 9 صفر

~~595 به سن هفتاد و پنج سالگی درگذشت. یوای اطلاع بر شرح احوال او رجوع شود به کتب

~~مربوطه از جمله لغت تامةآ دهخدا.

ابوبکر محمد بن الولید بن محمد الفهری المالکی الطرطوشبی (251 تا 520 هرق) فقیه،

~~اصولی، محدث و مفسری بود زادهآ طرطوشهآ اندلس که به مشرق سفر کرد و در اسکندریه

~~درگذشت (معجم المؤلفین، ج 12، ص 96).

ابوالعز القلانسی الواسطی محمد بن الحسین بن بتدار (435 تا 521 ه . ق) عالم قرائات

~~عراق در روزگار خود بود که در واسط زاده شد و همانجا درگذشت (الاعلام، ج6، ص 333).

ابو محمد عبدالله بن محمد ین السید البطلیوسی (322 تا 521 ه. ق) از دانشمتدان ادب و

~~لغت بود که در بطلیوس (Badaioa) اندلس زاده شد و پرورش یافت و در بلنسیه درگذشت

~~الاعلام، ج 4، ص268).

عمادالدین زنگی مؤسسن سلسلهآ اتابکان موصل. وی در 521 به امارت موصل نشست و

~~سلطان محمود سلجوقی او را اتابک قرزندان خویش کرد. در همان سال وی جزیرهآ ابن عمر،

~~نصیبین، سنجار و حران را تصرف نمود و در محرم 522 حلب را فتح کرد و سال بعد حماه را

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0355.png)

~~گرفت. در 531 حمص را چندین ماه محاصره کرد ولی به تصرف آن موفق نشد. هدف نقشههای

~~وی تصرف دمشق بود. در 539 شهر مهم ادسا را از صلیبیون گرفت. دو سال بعد به قلعهآ جعبر در

~~بینالنهرین حمله ms309 کرد اما در آنجا به دست چند تن از غلامان خود کشته شد (دائرةالمعارف

~~فارسی).

ابراهیم بن عثمان بن محمد الکلبی الغزی (421 تا524 ه. ق) از شاعران خوب غزهآ فلسطین

~~بود که سفری دراز به عراق و خراسان نمود و آل بویه را مدح گفت. در خراسان درگذشت و در

~~بلخ به خاک سپرده شد (الاعلام، ج1، ص 44).

ابن تومرت ایوعبدالله محمد بن عبدالله. مولد او بین 470 و 480 هجری در قریهای از کوه

~~اسوس الاقصی از بلاد مقرب است. در جوانی به مشرق مساقرت کرد و بدانجا علوم دینی فرا

~~گرفت. پس از آن به مغرب بازگشت و ادعای مهدویت کرد و به امر به معروف و نهی از منکر

~~پرداخت و نسب خود به علی بن ابی طالب پیوست. مردی موسوم به عیدالمؤمن بن علی که

~~پس از وی به نشر دعوت او پرداخت پیروی او گزید و دعوت آنان قوت گرفت. در 517 ابن

~~تومرت، عبدالمژآمن را به جنگ مرایطین فرستاد و سپاه او هزیمت یافت لیکن به علت ضعف

~~مرابطین دوباره قوت گرفتند تا در سال 522 یا 524 ابن تومرت وقات کرد و عبدالمؤمن به

~~رصیت او جانشینش و سرسلسلهآ موحدین شد (لغت نامهآ دهخدا).

بارع دباس حسین بن محمد بن عبدالوهاب بن احمد بن محمد دباس، ابوعبدالله نحوی،

~~شاعر معروف به «بارع» در همین سال درگذشت (کامل ابن اثیر، وقایع سال 524 و نیز الاعلام،

~~2،ص 280).

حماد بن مسلم الدباس الرحبی زاهد مشهور و راوی صاحب کرامتی بود که شاگردان زیادی

~~واشت (کامل ابن اثیر، وقایع سال 525).

ابوالعلاء زهرین عبدالملک بن محمد بن مروان الایادی (م 525 ه. ق) قیلسوف و طبیب

~~اندلسی اهل اشبیلیه که در شرق اندلس پرورش یافت (الاعلام، ج3، ص 84).

عیدالمؤمن بن علی الکومی مؤسس دولت مؤمنیه به مغرب و افریقا و تونس است. به سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0356.png)

~~487 به شهر تاجره نزدیک تلمسان متولد شد و بدانجا ms310 نشأت یافت. در سفر حج با محمد بن

~~تومرت ملاقات کرد و بین آنان مصادقتی بر قرار شد تا آنجا که عبدالمؤمن فرماندهی لشکریان

~~این تومرت را یافت. پس از مرگ ابن تومرت اصحابش عبدالمؤمن را به خلافت بوگزیدند و

~~سرانجام به سال 522 به مراکش با او به خلافت بیعت کردند .. (لغت نامهآ دهخدا).

تاج الملوک بوری بن طغتکین والی دمشق و دومین از اتابکان آل بوری. وی به سال 512

~~هچری پس از وقات پدر جلوس کرد. در این زمان فرقهآ اسماعیلی در دمشق ظهور و کسب اقتدار

~~کردند و حکومت تاج الملوک را متزلزل ساختند و مزدقان پیشوای آن فرقه با عیسویان همدست

~~شد و نقشهآ هجوم به دمشق را طرح کرد. تاج الملوک از این موضوع با خبر گردید. به ناگاه مزدقان

~~را دستگیر و مقتول ساخت و اسماعیلیان را در دمشق قتل عام کردند و خون آنان را مباح «اشتند.

~~وی در رجب 526 وفات یافت و سبب مرگش جراحتی بود که به وسیلهآ باطنیه بر وی وارد

~~گشت (لغت نامهآ دهخدا).

شمس الملوک اسماعیل بسر تاج العلوک بودی الزا ابکان دمشت است که از26ن29ه در

~~دمشق حکومت کرده است ( طبقات سلاطین اسلام، ص 143) وی در سال 526 پس از پدر

~~خویش بر مسند فرمانفرمائی جلوس گرد و بانیاس را از دست اهل صلیب بیرون کرد ولی بعدها

~~بنای ظلم وتعدی را گذاشت و اموال و ثروت رجال و اتباع خود را مصادره میکرد. در نتیجه به

~~توطثهآ مادر خویش یه قتل رسید (لفت نامة دمخدا)

اسعد میهنی بن ابی نصر مکنی به ابی الفتح. یکی از مشاهیر فقهای شافعیه و در علم فقه و

~~اخلاف، امام عصر خود بود. معلومات خویش را در شهر مرو تکمیل و به غزنه رحلت کرد و در

~~آن شهر شهرت یافت. سپس به بغداد رفت و به مدرسی مدرسهآ نظامیه منصوب شد. در سنهٔ‌

~~527 وی را به ms311 سمت سفارت از یغداد به همدان قرستادند و در همانجا وفات یافت (لغت نامهآ

~~دهخدا).

ابوالصلت امیة بن عبدالعزیز بن ابی الصلت اندلسی حکیم و ریاضی و طبیب و شاعر. وی

~~عارف به قن حکمت و در علوم اوایل ماهر بود. از اندلس به افریقیه نقل کرد و در اسکتدریه

~~اقامت گزید. در اواخر عمو به مهدیه شد و بدانجا در محرم 529 یا محرم 528 درگذشت ...

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0357.png)

~~لغت نامهآ دهخدا).

غازی ین گمشتگین از امرای سلسلهآ دانشمتدی است که از 499 تا 529 در ولایت کاپادوکیا

~~حکمرانی کرد (طبقات سلاطین اسلام، ص 139).

ابن بادش ابوجعفر احمد بن علی ادیب نحوی اندلسی (491 تا 528) در کشور خویش

~~شهرتی داشته. در 528 وفات کرده است (لغت نامه دهخدا و اعلام زرکلی).

مسترشد بالله فضل بن احمد بیست و نهمین خلیفهآ عباسی به سال 485 ه . ق متولد شد و

~~در سال 512 پس از مرگ پدرش با وی به خلافت بیعت کردند. مردی عالی همت و شجاع و

~~قصیح بود. در اواخر عهد خلافتش سلطان مسعود بن ملکشاه سلجوقی در همدان قیام کرد و

~~خلیفه با سپاهی به جنگ او آمد ولی در میدان جنگ، لشکریان او از اطاعتش سرباز زدند و

~~کریختند و سلطان مسعود به سال 529 وی را دستگیر کرد و هنگامی که قصد و رود به بغداد

~~داشت در دروازهآ مراغه جمعی از باطتیان که از جانب سلطان سنجر سلجوقی مأمور بودند او را

~~به قتل رساندند و جسدش را در مواغه دفن کردند

ابوالحسن عبدالغافر بن اسماعیل الفارسی (451 تا 529 ه. ق) عربی دان، مورخ و حدیث

~~شناس ایرانی الاصل بود که به خوارزم، غزنه و هند سفر کرد. اهل نیشابور بود و در همین شهر

~~درگذشت (الاعلام، ج 4، ص 157).

ابوعبدالله محمد بن حمویه بن محمد الجوینی (449 تا 530 ه. ق) شیخ صوفیةآ خراسان

~~یود که فقه و اصول را نزد امام الحرمین ms312 آموخت. سپس به عبادت روی آورد. پاهشاهان به

~~دیدارش میآمدند و او به سراغ آنها نمیرفت و هدیهآ آنان را نمی پذیرفت. قطعه زمینی داشت که

~~خدمتکارش در آن کار میکرد و هرگز از اموال وقفی استفاده ثمیکرد ( الاعلام، ج6، ص 343).

ابوعبدالله محمد ین الفضل بن احمد الصاعدی الفراوی (441 تا 530 ه. ق) محدث وفقیه

~~شافعی که در نیشابور زاده شد و همانجا در گذشت. چون مدتی در مکه و مدینه اقامت داشت به

~~فقیه الخرم » معروک شد، نسبتش به و فراوه * شهرستان کو چکی در نزدیکی خوارزم بود

~~(الاعلام، ج 7، ص 221).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0358.png)

داود بن محمود سلجوقی بعد از وفات پدر در تبریز به دعری سلطنت بوخاست و خلیفه

~~مسترشد او را بر ضد عم خویش سلطان مسعود سلجوقی تحریک نمود، لیکن مسعود

~~پیشدستی کرده درصده جلب او برآمد و او را ولیمهد نموده ولایت آذربایجان و اران و ارمنیه بدو

~~باز گذاشت و دختر خویش گوهرخاتون را نیز به زنی به وی داد. داود یک چند در آذربایجان

~~فرمان راند و چون در تبریز عدهای را به سبب اتهام به الحاد و انتساب به باطتیه کشت قدائیان

~~اسماعیلیه او را در میدان تبریز بر در حمام کارد زدند و بدان زخم در گذشت (دائرةالمعارف

~~فارسیی).

پوزایه (متوقای 542 ه. ق) از اتایکان سلاجقه و از حکام فارس. وی در سنهآ 532 از جانب

~~سلطان مسعود بن محمد بن ملکشاه سلجوقی به حکومت فارس منصوب شد و ده سال در آنجا

~~حکومث کرد تا آن که در سال 542 در جنگی که بین او و سلطان مسعود مذکور اتفاق افتاد کشته

~~شد (دائرة المعارف قارسی).

محمد بن عبد الملی بن عمر ابه للحسن کرفی در همین سال در کذ شته وی در سال هه2

~~زاده شد بود (کامل این اثیر، ذیل وقایع سال 542).

انوشروان بن خالد کاشانی از رجال و مستوفیان و وزرای معروف در عهد سلاجقه. در ms313 521

~~وزارت سلطان محمود سلجوقی و از 526 تا 528 وزارت خلیفه مستوشد و از 528 تا 530

~~وزارت سلطان مسعود سلجوقی را داشت ( دائرةالمعارف فارسی).

شهاب الدین محمود بن طغتکین بوری چهارمین نفر از اتابکان آل بوری دمشق از 529 تا

~~533 ه. ق (طبقات سلاطین اسلام).

تاشقین بن علی آخرین فرمانروای واقعی سلسلهآ مرابطون پسر علی بن یوسف بود و بعد از

~~مراکش را گرفت ... ( دائرة المعارف قارسی).

ابواسحاق ابواهیم بن اسماعیل بن احمد الصفار البخاری الحنفی (534 ه) از متکلمان بود

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0359.png)

~~که در 26 ربیع الاول در بخارا درگذشت (معجم المؤلفین، ج1، ص 13).

ابوالقاسم اسماعیل بن محمد بن القضل بن علی القرشی الطلیحی التیمی الاصبهانی (257

~~تا535 ه . ق) از حافظان برجسته و ملقب به « قوام السنة » بود. در تفسیر و حدیث و لغت، امام

~~یود و از جمله مشایخ سمعانی در حدیث به شمار میرفت (الاعلام، ج1، ص 322).

رزین بن معاویة بن عمار العبدری السرقسطی الاندلسی (م 535 ه . ق) امام الحومین که

~~زمانی دراز در مکه ماند و همانجا درگذشت (الاعلام، ج3، ص 46).

یوسف بن ایوب بن یوسف الهمدانی (441 تا 535) زاهد متصوف که در بغداد فقه آموخت

~~و ( در سال 506) دوباره به بغداد آمد، به موعقظه پرداخت و مردم را به گرد خویش جمع تمود.

~~اما سرانجام به مرو رفت و در آنجا درگذشت (الاعلام، ج 9، ص 291).

علی بن محمد بن اسماعیل الاسبیجانی السمرقندی (254 تا 535 ه. ق) فقیه حنفی

~~موصرف به وشیخ الاسلام » ولهل سمرقتد بود که در همانجا درکذشت (الاعلام، ج5 ص

~~149).

ابن برجان عبدالسلام بن عبدالرحمان اللخمی الاشبیلی (م 536 ه. ق) صوفی و از مشاهیر

~~صالحان بود که در مراکش درگذشت (الاعلام، ج4، ص 129).

محمد بن علی بن عمر التمیمی المازری (253 تا 536 ه . ق) محدث و ققیه مالکی منسوب

~~به مازر در جزیرهآ صقلیه که کتاب «المعلم بفوائد مسلم» نوشتهآ اوست (الاعلام، ج 7، ص 164).

احمد ms314 بن ابی الحسن بن محمد ... جامی خراسانی یکی از بزرگان طریقهآ صوفیه و از اکابر

~~مشایخ این طایفه است. وفات وی به سال 526 یا به قول حاج خلیفه 536 بوده است (لغت

~~تامهٔ‌ دهخدا، ذیل احمدین ...)

حسام الدین عمر بن عبدالعزیز بن عمر بن مازه (483 تا 536 ه. ق) برهان الاثآمة، معروف

~~به « الصدر الشهید » از بزرگان حنفیه و اهل خراسان بود که در سمرقند کشته شد و در بخارا به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0360.png)

~~خاک سپرده شد (الاعلام، ج5، ص 210).

نجم الدین عمر بن محمد نصفی (461 تا 547 ه. ق) مفسر و ادیب و مورخ و ققیه حنفی

~~(لغت نامهآ دهخدا).

اتابکان یزذ یا آل وردان از سنه 536 تا 718 در یزد و ابرقوه و گاه بعضی نواحی مچاور دیگر

~~حکومت کردند. در حدود سنهآ 536 یمد از آن که امیر فرامرز در جنگ قطوان به قتل آمد سنجر

~~ولایت یزد را به دو دختر امیر فرامرز داد و رکن الدین سام را اتابکی داده و همین شخص مؤسس

~~اتابکان یزد است (دائرة المعارف فارسی).

ابوالقاسم محمود بن عمر زمخشری (467 تا 538 ه. ق) عالم ایرانی ادب و لقت عرب و

~~فقه و حدیث و تفسیر و متکلم معتزلی. از مهمترین آثارش کشاف در تفسیر قرآن است

~~(دائرة المعارف فارسی).

محمد بن عبدالملک بن حسن بن ابراهیم بن خیرون، ابومنصور مقری در همین سال از دتیا

~~رفت. وی در 454 هزاده شده بود و آخرین کسی بود که از جوهری اجازهآ روایت گرفت (کامل بن

~~اثیر، وقایع سال 539).

ابومنصور موهوب بن احمد چوالیقی از دانشمندان و لغویان بزرگ است. وی در علم تحو

~~دارای مذاهب غریبی بود. تولد او به سال 466 و وفات او به بغداد به سال 539 اتفاق افتاد و در

~~باب حرب به خاک سپرده شد ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل جوالیقی).

اتابکان آذربایجان عتوان سلسلهای از امرای ترک آذربایجان است که از ms315 حدود سنهآ 531 تا

~~422ه. ق از جانب سلاجقه و در اواخر حال یک چند به طور مستقل در آن حدود فرماتروائی

~~کردند و به وسیلهآ جلال الدین منکبرنی منقرض شدند (داثرة المعارف فارسی).

رکن الدین ابوالفضل عبدالله بن محمد الکرمانی (257 تا 543 ه . ق) فقیه کرمانی که در

~~مرو درگذشت ( معجم المؤلفین، ج 6، ص 111).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0361.png)

نورالدین محمود بن زنگی اولین نفو از اتابکان شام است و از 541 تا 569 حکم رانده (لغت

~~تامةآ دهخدا).

الحسین بن علی بن احمد البغدادی سبط الخیاط (458 تا541 ه.ق) محدث مورد اطمینان

~~و معلم قرائات بود که در 22 ربیع الآخر درگذشت (معجم المؤلفین، ج4، ص 27).

ابن شجری شریف ابوالسعادات هیة الله بن علی حسنی بغدادی (250 تا 542 ه . ق) ادیب

~~نحوی. چندی در کرخ نقیب علویین بود ( لغت نامهآ دهخدا).

سلقریان یا اتابکان فارس عنوان سلسلهای از امرای ترک نواد قارس است که از 543 تا 686 در

~~ولایت فارس حکومت کردهاند. حکومت اتابکان فارس در اوایل تحت نفود سلاجقه یود و یعد

~~تحت نفوذ خوارزمشاهیان درآمد و در اواخر امرای این سلسله مطیع ایلخانیان مغول بودند

~~(دائرة المعارف فارسی).

افتخارالدین طاهر بن احمد بن عبدالرشید البخاری (482 تا 542 ه . ق) فقیه و از بزرگان

~~حتقیة اهل بخارا بود «خلاصة الفتاوی » از اوست (الاعلام، ج3، ص 318).

ابوبکر احمد ین حسین ارجانی قاضی تستر. وی از افاضل عصر خویش و ملیح الشعر و

~~رقیق الطبع بود. در تستر در حدود سنهآ 540 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

حافظ لدین الله ابوالمیمون عبدالمجید یازدهمین خلیف فاطمی مصر ونوة مستنصر خلیفه

~~بود. پس از کشته شدن خلیفه آمر باحکام الله در 522 به دست نزاریه، حافظ نایب السلطنه شد و

~~در 525 به خلافت نشست. وزیر اومنی خود « یانس ، را مسموم کرد و حکومت را خود به دست

~~گرفت. پس از چندی پسرش حسن قدرت یاقت. حسن مردی شدید العمل و ms316 رفتارش حتی

~~نسبت به پدرش موهن بود. سرانجام حافظ تحت فشار لشکریان، حسن را به واسسطهآ طبیب

~~مسیحی وی مسموم کرد و در 529 بهرام نام ارمنی را وزارت داد. استیلای مردی مسیحی با

~~القاب « سیف الاسلام » و« تاج الدوله » بر امور، وضعی درهم پیچیده پدید آورد و سرانجام بهرام

~~بوزیر ناچار از قاهره گریخت. حافظ در میان آشفتگی و غوغا در گذشت (دائرة المعارف فارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0362.png)

~~عیاض بن موسی بن عیاض السبتی (476 تا 544 ه. ق) داتشمند مقرب و امام اهل حدیث

~~در روزگار خویش پود. در زمینهآ زبان، انساب و تاریخ عرب از آگاهترین مردم بود. در مراکش

~~درگذشت(الاعلام، ج5، ص 282).

سیف الدین غازی اول (500 تا 544 ه. ق) از امرای مشهور آل زنگی و از اتابکان موصل،

~~پسر و جانشین عمادالدین زنگی. بعد از کشته شدن پدرش در 541 په امارت موصل نشست. به

~~پارسایی و پاک خوئی موصوف بود. حکومت حلب و حمص و حماء را به برادر خود نورالدین

~~محمود بازگذاشت و برادرش قطب الدین مودود به جای او نشست ( دائرة المعارف فارسی).

علاءالدین حسین غوری معروف به جهانوز پادشاه معروف غوریان. بعد از برادرش

~~بهاءالدین سام در قیروزکوه به تخت نشسته لشکر به قصد تسخیر غزنین کشید و با سلطان بهرام

~~شاه غزنوی مصاف داد و دولت شاه پسر بهرام شاء را در جنگ کشته شهر غزنین بگرفت و هفت

~~شبانه روز غزنین را آتش زد و بسوخت، به همین جهت به «جهانسوز، مشهور شد. بسیاری مردم

~~را بکشت و گورهای اکثو سلاطین غزنوی را بکاوید، و استخوانهاشان از خاک برآورد و بسوزانید

~~و تمام قصور و عمارات محمودی را در غزنین خراب کرد و به غور بازگشت. در 547 از پرداخت

~~خراچر به سلطان ستجر خودداری کرد و به حمایت مخالفین سلاجقه در هرات پوداخت. آخر با

~~ستچر مصاف داد و در جنگ شکست خورده گرفتار شد و چندی در ms317 خراسان زندانی بود. سنجر

~~پس از چندی او را ببخشید و دیگر بار به ولایت غور بفرستاد. علاءالدین جهانسوز در ولایات

~~مجاور یک چند کر و قری کرد و یعضی ولایات غرجستان و طخارستان و پامیان را ور ضبط

~~آورد. به سال 552 در گذشت ( داثرة الممارف فارسی).

اتاپکان لر پزرگ یا بنی فضلویه یا هزار اسییان سلسلهای از اتایکان و فرمانروایان لرستان که

~~در سالهای پین 550 تا 827 در قسمت شرقی و چنوبی لرستان حکومت میکردهاند و پایتخت

~~آنها ایذج (مالمیرکنونی) بوده است. پادشاهان این سلسله اصلا از کردان شام بودهاند که از طریق

~~میافارقین و آذربایجان به ایران آمدهاند و در اوایل قرن ششم در لرستان به سکونت پرداختهاند

~~(دائرة المعارف فارسی).

غوریان یا آل شنسب سلسلهای از سلاطین و امرای محلی ولای غور بودند که از عهد

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0363.png)

~~صفاریه در آن ولایت حکومت مستقل کم اهمیتی داشتهاند و بعدها رفته رفته قدرت و نفوذی در

~~آن حدود کسب کرده از حدود سنهآ 563 ت 613 گذشته از ولایت غور و فیروزگوه در غزنین و

~~بلاد مجاور نیز حکومت کردهاند .- (دائرة المعارف فارسی).

ابوبکر بن العرب محمد بن عبدالله بن محمد المعافری الاشبیلی المالکی (328 تا 543 ه)

~~قاضی و حافظ متولد اشبیلیه که به مشرق سقر کرد و در ادب و علوم دینی به اجتهاد رسید. در

~~تنزدیکی فاس درگذشت و همانجا به خاک سپرده شد ( الاعلام، ج7، ص 106).

شهاب الدین صابرین اسماعیل ترمذی معروف به ادیب صابر از شساعران پارسی گوی

~~معروق عهد سلجوتیان در غزل سرائی مهارتی بسزا داشت. سنجر او را جهت خیرنگاری

~~(خبوچینی) به خوارزم فرستاه و او در تهان اخیاری به سوی سلطان سنجر می فرستاد. اتسز چون

~~از این ماجرا آگاه شد او را در جیحون غرق کرد ( داثرة المعارف فارسی).

غیاث الدین مسعود بن محمد بن ملکشاء چهارمین نفر از سلجرقیان مراق بود به سال 527

~~به حکومت ms318 رسید و در یازدهم جمادی الثاتی سال 547 در همدان درگذشت (لغت نامهآ دهخدا)

ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی فیلسوف ایرانی مسلمان و عالم هلم کلام از مردم

~~آبادی شهرستان در خراسان واقع در نزدیکی نسا بود و در نیشابور و جرجانیهآ خوارزم به تحصیل

~~پرداخت. در 510 از خوارزم رهسپار حج شد و پس از آن سه سال در بغداد اقامت کرد. در مدرسهآ

~~ثظامیه مجلس وعظ داشت. از بغداد به زادگاه خود بشهرستانه بازگشت و در همانجا وقات

~~یافت. تاریخ وفات وی را در 527 نیز نوشتهاند ( دائرة المعارف فارسی).

~~ابن القیسرانی اشرف الدین ابوعیدالله محمد بن نصر بن صغیر، مولد او به مکا در 478 بوده

~~و در ادب و هییت و نجوم بهرهای تمام داشته. در 548 به دمشق وفات یافته است الغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل ابن القیسرانی)

~~عین الزمان احمد بن منیرین احمد بن مفلح طرابلسی به سال0، * به دنیا آمد و به سال 528

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0364.png)

ابوالعباس احمد بن معد التجیبی الاقلیشی (م 550) حدیث شتاس اهل اقلیش اندلس بود. به

~~مشرق رفت و مدتها در مکه ماند و هنگام سقر به مغرب در مصر درگذشت (الاعلام، ج1، ص

~~233).

ابوالکرم المبارک ین الحسن بن احمد الشهرزوری البغدادی (2«2 نا 550 ه . تی) معلم

~~توانای قرائات بود که در بغداد درگذشت (معجم المؤلفین، ج8، ص 171 و الاعلام، جع، ص

~~129).

مجلی بن جمیع بن نجاالقرشی المخزومی (550 ه . ق) قاضی و فقیه مصری که در همین

~~کشور درگذشت (الاعلام، ج6، ص 166).

زنگی بن علی شیبانی امیر طخارستان در عهد سلطان سنجر سلجوقی بود. وی به سبب

~~مجاورت غالبا با امیر قماج امیر الامرای سنجر و والی بلخ رقابت و عداوت داشت و امیر قماج

~~معاملهآ بسیار وحشیانهای با او کرد بدین گونه که پسرشآ را کرفته بکشت و از گوشت او به پدر غذا

~~داد. خود زنگی بن علی نیز چندی بعد به دست امیر قماج ms319 به قتل رسید (دائرةالمعارف فارسی).

سلیمان شاء سلجوقی پادشاء سلجوقی عراق پسر محمد بن ملکشاه. بر سلطان مسعود

~~سلجوقی قیام کرد اما به دست او اسیر و در قلعهای محبوس شد. از زندان فرار کرد و نزد عم خود

~~سنچر رفت. سنچر وی را بنواخت و یک چندی اسم ولیعهدی خویش بر سر او گذاشت. بعد از

~~فتنة غز و اسیر شدن سنجر به خلیفه مقتفی پناهنده شد و در 551 به بقداد آمد و خلیفه او را

~~«سلطان* خواند. اما در همین سال خود و همدستش اتابک ایلدگز از محمد دوم سلجوقی

~~شکست خوردتد و سلیمان شاه اسیر شده در موصل یک چند محترما محبوس بود و یعد از

~~وفاک ممد دوم سدبوی در کاساپه پادشاهی نشست اما پادشاهی او دوام نیافت و به سبب

~~(دائرة المعارف فارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0365.png)

ابوالوقت عیدالاول عیسی بن شعیب سیستانی محدثی عالی الاسناد بود. پدرش از سیستان

~~په هوات شد و ابوالوقت در ذیقعدهآ سال 458 به هرات متولد گشت و به شب یکشنبه ششم

~~ذیقعدهآ 553 به بقداد به رباط فیروز درگذشت و شیخ عبدالقادر گیلانی بر او نماز کرد و در

~~شونیزیه به خاک سپرده شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابوالوقت).

ابوبکر احمد بن علی بن عبدالعزیز معروف به ظهیر بلخی (م 553 ه. ق) فقیه، محدث و

~~اشاعر درگذشته به دمشق ( معجم المؤلفین، ج2، ص 11 و ج3، ص 57).

آل نجاح طایفهای از سلاطین اسلام بودند که مدتی در زبید حکم راندند (از 412 تا 553) .

~~این سلسله توسط پنی مهدی متقرض شدند (لفت ثامةآ دهخدا)

بنو مهدی سلسلهآ کوچکی بودند که از 553 تا 569 در زبید حکومت کردند (معجم الانساب،

~~ص 182).

فائز فاطمی عیسی بن اسماعیل ملقب به الفائز بنصرالله خلیفهآ فاطمی مصر. در سال 544

~~متولد شد و در 549 بعد از پدرش ظافر در پنج سالگی او را به خلافت برداشتند و در یازده

~~سالگی مرد (داثآرة ms320 المعاوف فارسی).

خسروشاه آخرین پادشاه غزنوی در غزنین است. وی پسر بهرام شاه بود و بعد از مرک پدرش

~~جای او را گرفت لیکن غوریان در این تاریخ قوت گرفته بودند و سلطان سنجر پیر و ضعیف شده

~~بود و ترکان غز در ممالک سنجر حکومت میکردند به همین علل خسروشاه موفق به نگاهداری

~~پایتخت اجدادی خود غزنین نشد و غزان در 555 غزنین را از دست او گرفتند. لقب او معزالدوله

~~است. وی از 547 تا 555 سلطنت کرد (لفت نامهآ دمخدا).

بنوسلدق خاندانی بودند که از حدود سال 548 تا 598 در ارزروم حکومت کردند (معجم

~~الانساب، ص 219).

ناصرالدین ابوالقاسم بن یوسف السمرقندی الحسینی المدینی الحنفی فقیهی که در سال

~~549 ه. ق در قید حیات بود (معجم المؤلفین، ج 8ه ص 126).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0366.png)

طلائع بن رزیک (495 تا 556 ه. ق) وزیر عصامی و از ملوک شموده میشود. اصل وی از

~~اشیعةآ امامیهآ عراق است. با تنگدستی به مصر آمد و آنجا ترقی کرد به حدی که ولایت یکی از

~~اعمال صعید مصر یافت. آنگاه وی را فرصتی دست داد و به قاهره درآمد و به وزارت خلیفه

~~الفائز بنصرالله (549 هجری) رسید. چون فانز به سال 555 بمرد و عاضد ولایت یافت دخت

~~طلائع به زنی گرفت و طلائع همچنان در وزارت بماند تا آنگاه که ماضد کشتن وی را دسیستی

~~ساخت تا از تحکم او برهد. طلاتع مودی شجاع و با تدبیر و محتاط و بخشنده و صادق العزیمه

~~و ادب شناس و شاعر بود. اوقاف نیکو وقف کرد و در غزو پا قرنگ به دریا و خشکی دست باز

~~تداشت (لفت تامهآ دهخدا).

عدی بن مسافر بن اسماعیل الهکتاری از شیوخ متصوفه است. طایقهآ مدویه یدو منسوبند.

~~وی مردی صالح و ناسک بود. به سال 467 در بیت قار از نواحی بعلبک به دنیا آمد و برای خود

~~زاویهای در کوه هکتاریه از نواحی ms321 موصل بساخت و در آنجا عزلث گزید و به سال 557 در

~~اهماتجا بمرد (لغت نامهآ دهخدا).

مستنجد بالله سی و دومین خلیفهآ عباسی (555 تا 566) و مقصود از آل دپیس، بئی مزید

~~است که از 403 تا 545 در زبید حکومت داشتند. این سلسله پس از مرگ صدقه - که از 529 تا

~~532 حکومت کرد - رو به ضعف رفت چنان که در سال 558 مستنجد خلیفه به قبیلهآ بنی اسد در

~~عراق حمله برد و چهارهزار نقر از جنگیان ایشان را کشت (طبقات سلاطین اسلام، ص 108).

جواد اصفهانی محمد بن علی بن ابومنصور ملقب به جمال الدین وزیر اتابک زنآگی بن آق

~~ورفایع ساین ”لملد

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0367.png)

~~فرنگیان را - که از این دژ به دژ دیگری پناه برده بودند - بگرفت و آنان را مغلوب کرد ... (لغت نامهآ

~~دهخدا).

نصربن خلف هادشاه سیستن .. به سال 460 هجری قمری تولد یاقت و در 482 به

~~امارت رسید و قریب هشتاد سال حکمرانی کرد و به سال 559 در گذشت (لغت نامهآ دهخدا).

ایاغی بسان نظام الدنین بن گمشتکین متوفای 562 هجری از حکام دانشمندیه شعیهآ سیواس

~~بود.

عون الدین ابوالمظفر یحیی بن محمد پن هبیرة بن سعد پس از وقعهآ «طویل « که در تواریخ

~~مسطور است به مقام وزارت خلیفه مقتفی بالله رسید. آنگاه که مقتفی در سال 555 درگذشت این

~~هبیره بر مقام خویش اطمینان نداشت لکن مستنجد او را در وزارت باقی گذاشت و تا آخر عمر

~~در آن مقام ببود. وفات او در جمادی الاول 560 بوده است و گویند طبیب او بدو شربتی مسموم

~~داد ( لغتنامهآ دهخدا با تلخیص ذیل ابن هبیره).

عبدالغفور کردری شرف القضاة تاج الدین ابوالمفاخر هبدالغفور بن لقمان بن محمد

~~الکردری از امامان حنفیه متولد کردر از قرای خوارزم بود. متولی قضای حلب بود و در همانجا

~~مرد (الاعلام، ج4، ص 158).

ابوالحسن علی بن محمد بن علی العمرانی الخوارزمی (م نحو 560) از دانشمندان ms322 بزرگ

~~معتزله و از خاندان بزرگی در سرخی بود، نزد سلطان سنجر بن ملکشاه از جایگاه بلندی

~~برخوردار بود اما در سال 545 به حکم او به زندان افتاد ( الاعلام، ج5، ص 150).

شاور شهرت ابوشجاع مجیرالدین از رجال دولت فاطمیان مصر و وزیر عاضد آخرین خلیفهآ

~~فاطمی است. در صفر 558 به وزارت رسید ولی به زودی منفور شد و در مقابل مخالفین به شام

~~گریخت د از نورالدین محمود زنگی استعانت جست و او اسدالدین شیرکوه را همراه وی به مصر

~~قرستاد و شاور دگریار وزارت را به دست آورد ... (دائرة المعارف فارسی).

ابوسمید عبدالکریم بن محمد سمعانی (506 تا 562 ه. ق) محدث، مورخ و از علمای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0368.png)

~~انساب. در طلب حدیث در ایران، عراق، شام، حجاز و ماوراءالنهر بسیار مسافرت کرد.

~~معروفترین اثآرش «الانساب» میباشد. ( داثآرة الممارف فارسی).

ضیاءالدین ابوالنجیب عبدالقاهر بن عبدالله سهروردی (490 تا563 ه. ق) از مشایخ بزرگ

~~صوفیه و عم شیخ شهاب الدین عمر سهروردی. وی در نظامیهآ بغداد به تحصیل فقه و اصرل

~~پرداخت و از محدثین مهم عصر، حدیث آموخت و سپس به عزلت و خلوت گرائید و اگرچه

~~یک چتد در نظامیه به تدریس پرداخت اما غالبا در خانقاه خویش به عزلت و عبادت اشتغال

~~داشت. گذشته از آن مجلس وعظ داشت و حتی در سفرهائی که به بیتالمقدس و شام کرد

~~مجالس وعظش دایر بود. شهاب الدین عمر سهروردی تربیت یافتهآ او بود (دائرةالمعارف

~~فارسی).

اسدالدین شیرکوه (م 564 ه. ق) از رجال خاندان ایوبی. وی و برادرش نجم الدین ایوب به

~~خدمت آل زنگی پیوستند و نورالدین محمود زنگی حمص را یه اقطاع به شیرکوه سپرد. در 558

~~که شاور از نورالدین استعانت جست، نورالدین، شیرکوه را همراه او به مصر فرستاد و شیرکوه

~~دشمنان شاور را مغلوب کرد ولی بعد از آن که شاور وزارت را باز گرقت بین آن دو اختلاف افتاد

~~و شیرکوه در ms323 559 ناچار به شام بازگشت. در 562 برای جنگ با شاور که با صلیبیون همدست

~~شده بود دگربار به مصر لشکر کشید ولی شاور به کمک آمالریک اول او را مجبور کرد که به شام

~~بازگردد. پس از کشته شدن شاور، عاضد، شیرکوه را در 564 وزارت داد ولی وی قریب دو ماه

~~بعد دوگذشت و صلاح الدین ایوبی وزارت یافت ( دائرة المعارف فارسی).

فاطمیان سلسلهآ شپعی اسماعیلی که از 297 تا 567 ابتدا در افریقای شمالی و سپس در مصر

~~سلطنت کردند. تام این سلسله بدین مناسیت است که خلقای فاطمی مدمی بودند از نسل علی

~~و فالحمه (س) مستند. بر طبق روایات فاطمیان، مزسس این صلسله عبیدالله المهدی پسر

~~حسین بن احمد بن عبدالله ... جعفر صادق بود اما دشمنان فاطمیان منکر انتساب آنان به

~~علی وفاطمه (س) بودند و بعضی عبیدالله را از اعقاب عبدالله میمون قداح شمرده و حتی

~~برخی او را فرزند مردی یهودی گفتهاند. برای اطلاع بر احوال این خاندان رجوع شود به

~~دائرةالمعارف فارسی مصاحب.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0369.png)

مؤیدیه یا مؤیدیان سلسلهای بودند که نخستین پادشاه آن مؤید آیبه ( آی آبه) (جلوس 552

~~وقات 569ه. ق) بود و پس از وی پسرش طغان شاه و پسر او سنجر شاه تا سال 583 سلطنت

~~داشتهاند. علامهآ قزوینی در یادداشتهای خود (ج 3، ص 332) مینویسد : در این سال یعنی 583

~~تکش بر نیشابور و خراسان مستولی شد و سلطنت حقیقی از دست مؤیدیان بیرون رفت ولی تا

~~سنهآ 591 باز سنجر شاه در نیشایرر بود. در این سال به تهمت عصیان او را به خوارزم خواندند ر

~~چشم او را میل کشیدند ( به نقل از لغت نامهآ دهخدا).

ابن خشاب عبدالله بن احمد خشاب بغدادی مکنی به ابومحمد ادیب، نحوی، لغوی، شاعر،

~~محدث، مفسو، قاری، منطقی از مشاهیر ادبای وقت خود بود. این خشاب در ماه رمضان 567 یا

~~568 در هفتاد و پنج سالگی در بغداد وفات ms324 یافت و در مقبرهآ احمد بن حنبل نزدیک قبر بشر

~~حافی دفن شد ( ریحانةالادب، ذیل ابن خشاب، معجم المؤلفین، ج6، ص 20).

قراقوش شهرت بهاءالدین بن عبدالله اسدی رومی از رجال اوایل دولت ایوبیان از ممالیی

~~اسدالدین شیرکوه بود و نسبت اسدی در نام وی به همین مناسبت است. شیرکوه او را آزاد کرد و

~~صلاح الدین ایوبی او را مأمور ساختن برج و باروی قاهره و سپس مأمور مستحکم کردن عکا

~~کرد. پس از مرگ صلاح الدین به خدمت پسوش الملک العزیز پیوست و چون عزیز در سال 595

~~مرگ خود را نزدیک دید پسر خود الملک المنصور را به جانشینی و قراقوش را به نیابت سلطنت

~~تعیین کرد ولی قراقوش که مردی سالخورده بود فقط مدت کوتاهی در این مقام ماند. او یکی از

~~بزرگترین مردان زمان خود بود و در کارهای ساختمانی فعالیت داشت ( داثآرةالمعارف فارسی

~~مصاحب).

حسن بن احمد بن حسن ... سلمة العطار الهمذانی (ابوالعلاء) محدث، حافظ، مقری،

~~نحوی، لغوی و ادیب که در ذی الحجه 488 زاده شد و به سال 569 در بغداد از دنیا رفت (معجم

~~المؤلفین، ج3، ص 197 ذیل حسن العطار).

این الدمان سعید ین مبارک بن علی بن عبدالله معروف به ابن الدمان از مشاهیر نحویین و

~~اساتید علوم عربیهآ قرن ششم هجوت که وحید دهر و سیبویه عصر خود بوده است. از مولد خود

~~بغداد به موصل رفته و در آخو عمر یک چشم او نابینا شده است. وی روز یکشنبه غرهآ شوال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0370.png)

~~569 پا 568 یا 566 در موصل درگذشت. ولادتش در رجب 494 بوده است ( ریحانة الادب،

~~ذیل ابن الدهان، اهلام زرکلی، ج3، ص 153).

~~عمارة بن علی بن زیدان الیمنی (ابومحمد، نچم الدین) مورخ لقه، شاعر، فقیه و ادیب اهل

~~یمن که به سال 550 با نامهای از قاسم بن هشام - امیر مکه - نزد فاطمیان رفت و آنها در

~~فزرگداشت او بسیار مبالغه نمودند. اما پس ms325 از به حکومت رسیدن صلاح الدین در مصر به جرم

~~توطئه علیه وی همراه هفت تن از بزرگان مصر دستگیر شد و در سال 569 در قاهره به دار آویخته

~~شد (الاعلام زرکلی، ج5، ص 193 و معچم المؤلفین، ج 7، ص 268).

سوزنی سمرقندی شاعر قصیده سرا و هجاگوی ایرانی است که در تسف متولد شد و در

~~بخارا تحصیل کرد. گویند بیش از ه8 سال زندگی کرد. سلاطین آل افراسیاب را ستایش میکره (از

~~دائرة المعارف فارسی).

ابن عساکر علی بن حسن بن مبة لله بن یا عساکر ه یشقی از مشامیر مودخین و نتها و حفاظ

~~محدثین شاقعیة قرن ششم هجرت است. بعد از تکمیل مقدمات پرای تکمیل مراتب علمیه به

~~عراق عراب و عجم رفته و در اصفهان و خراسان به تشر احادیث نبویه پرداخته است. فوت او در

~~سال 571 یا 572 در دمشق اتفاق افتاده است (ریحانةالادب).

ارسلان شاه ین طغرل شاه (ارسلان شاه دوم) دهمین پادشاه از سلسلهآ سلاجقهآ کرمان و پسر

~~طغرل شاه است. بعد از وفات پدر از جیرقت به بم رفت و به سلطنت نشست اما با مخالفت

~~برادران مواجه بود. وی به شرب خمر عادت داشت و زن پدر خود را که مادر توران شاه و بهرام

~~شاه بود میل کشید و مثله کرد و خود او عاقیت در جتگ یا توران شاه دوم نزدیک چیرفت در

~~572 به قتل رسید (دائرة المعارف فارسی).

رشید وطواط شاعر پارسی گوی و ادیب معروف متولد بلخ و معاصر خوارزمشاهیان به ویژه

~~مداح و ملک الشعرای اتسز بود. در مدرسهآ نظامیهآ بلخ تحصیل کرد و در ادب عریی تبرز یافته با

~~زمخشری مباحئه کرد (دائرة المعارف فارسی، ذیل رشید).

فرخ شاه ایوبی در سنهآ اریع و خمسین و خمس مائه فرخ شاه که برادر زادهآ صلاح الدین بود

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0371.png)

~~و از قبل او در دمشق حکومت مینمود به جنگ جمعی از اهل فرنگ ms326 که به بلاد شام درآمده

~~بودند رقت و ایشان را منهزم ساخته .- (حبیب السیر، ج2، ص 588).

سعدبن محمد ین سعد صیفی تمیمی مشهور به حیص بیص شاعری مشهور از مردم بغداد

~~است که به ابو الفوارس ملقب بود. وی فقیه بود و سرانجام به ادب و شعر شهرت یافت و به سال

~~574 در بقداد در گذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل حیص بیص).

ناصربالله یا ناصرلدین الله سی و چهارمین خلیفهآ عباسی (575 تا 622 ه. ق) است که بعد

~~از پدر در 575 به خلافت نشست و 46 سال خلافت کرد ( فرهتگ فارس معین).

عمر بن شامنشاء بن ایوب ایوبی ملقب به *تقیالدین» و « مظفر». وی برادر زادهآ سلطان

~~صلاح الدین و شخصی شجاع بود و او را جنگهائی یا فونگیها رخ داده است. به سال 582 از

~~جانب عم خود حاکم حماه گشت و در سال 587 در همانجا درگذشت ( لغت نامهآ دهخدا).

احمد بن محمد بن احمد بن محمد بن ابراهیم بن سلفة السلفی الاصبهانی الحروانی

~~(متسوب به حروان، محله ای در اصفهان) در 475 یا 474 و یا 472 به دنیا آمد. محدث، فقپه و

~~ادیبی بود که در ماردین، سهرورد، دبیل، حویث و ... به دانش اندوزی پرداخت و هیجده سال را

~~در سفر گذراند. در این مدت به نگارش حدیث، فقه، ادب و شعر اشتغال داشت. سرانجام در

~~اسکندریه اقامت گزید و در پنجم ربیع الآخر 576 یا 588 درگذشت ( معجم المؤلفین، ج2،

~~ص 75).

شمس الدوله فخرالدین توران شاه ملقب به ملک معظم * (متوقای 576) مؤسس دولت

~~ایوبیان در یمن و برادر صلاح الدین ایوبی بود. در سال 569 صلاح الدین او را به تسخیر یمن

~~قرستاد. وی در همان سال زبید و عدن را گرفت و سال بعد امیر صنعا را بیرون راند. توران شاه

~~اقامت در یمن را دوست نمی داشت و په درخواست خودش، صلاح الدین در 571 او را

~~حکومت شام داد ms327 و پس از سه سال حکومت شام، حکومت اسکندریه به او واگذار شد

~~(دائرة المعارف قارسی).

سیف الدین غازی دوم متوفای 576 ه. ق پسر قطب الدین مودود و از امرای آل زنگی و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0372.png)

~~اتابکان موصل بود. بعد از پدر در 565 به امارت موصل نشست. نورالدین محمود به قصد او از

~~شام لشکر کشید و نصیبین و سنجار را گرفت .-. سیف الدین در موصل وقات یافت

~~(داثرة المعارف فارسی).

عبدالرحمان بن محمد بن ابی الوفاء محمد انباری معروف به این انباری و ملقب به کمال

~~الدین از اجلای ادبا و نحاة و فقها و علمای شافعیه است که در نحو و فقه و چدل و مناظره و

~~بسیاری از علوم متداوله مبرز بود. در مدرسهآ نظامیهآ بغداد تدریس مینمود و درس او را میمون

~~و مبارک میشمردند. در 577 هچری در یغداد وفات و در مقبرهآ ابواسحاق شیرازی دفن شد

~~(ریحانة الادب، ذیل ابن انباری).

سید احمد بن علی بن احمد (یا یحیی) رقاعی مکنی به ابوالعباس شافعی مذهب از اکابر

~~فقها و عرفا و مشایخ طریقت و مؤسس سلسلهآ رفاعیه از فرق صوفیه است. در سال 575 یا 578

~~هجری قمری در دیه ام عبیده از ناحیهآ بطایح در میان واسط و بصره که مولدش بود درگذشته

~~است (ریحانة الادب، ذیل رفاعی).

خلف بن بشکوال از علما و مورخین قون ششم اندلسن است. پنجاه کتاب به او نسبت

~~میدهند. وفات ابن بشکوال در نود و چهارسالگی در سال 578 هجری در قرطبه واقع و در مقبرةآ

~~ابن عیاس دفن شده است (ریحانة الادب، ذیل ابن بشکوال).

منصور بن یعقوب از امرای موحدین است. ملثمین یکی از بزرگترین سلسلههای اسلامی

~~مغرب هستند که به مرابطین نیز شهرت دارند. این سلسله از حدود 440 تا 541 هجری قمری در

~~مغرب اقصی و اندلس حکومت کردند. مدت حکومت این سلسله قریب به یک قرن طول کشید

~~و سرانجام به ms328 دست امرای موحدین از میان رفتند (لغت نامهآ دهخدا).

احمد بن محمود بن ابی بکر الصابونی البخاری الحنفی (نورالدین، ابومحمد) ففیه و متکلم

~~درگذشته یه سال 580 در بخارا (معجم المؤلفین، ج 2، ص 171)

عبدالرحمن بن عبدالله بن احمد بن اصبغ الخثعمی السهیلی الاندلسی المالکی الضریر

~~رابوالفاسم، ابوزید، ابوالحسن) مورخ، محدث، حافظ، نحوی، لهوی، مقری و ادیب که به سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0373.png)

~~508 در سهیل زاده شد و نزد ابن العربی و دیگران شاگردی کود. آوازهآ نبوغش به مواکش رسید و

~~فرمانروای آنجا او را یه مواکش فرا خواند. پس یدانجا رفت و یعد از سه سال در شعیان 581

~~در گذشت (معجم المؤلفین، ج5، ص 147).

طقان شاء بن مؤید حاکم نیشابور (569 تا 581ه) در عهد سلاجقه، از امرای سلسلهآ آل

~~مؤید و پسر مؤید آی ابه. بعد از پدر در نیشابور به حکومت نشست. آل مؤید سلسلهآ کو چکی از

~~امراه و غلامان ستجر بودند که از 528 تا 595 ه. ق در قسمتی از خراسان حکومت کردهاند. این

~~سلسله به نام مؤسس آن مؤید آی ابه منسویند که بعد از گرفتاری سنجر به دست غزکسب قدرت

~~کرد. در عهد قدرت او حادثهآ عمدهای که روی داد جنگها و نزاعهای خونین بین شافعیه و حنفیه

~~بود که شافعیه غلبه و استیلا داشتند. مژآید آی آبه در 568 در جنگ کشته شد و بعد از او پسرش

~~طفان شاه بن مؤید به قدرت رسید که در 581 پسرش سنجرشاه آخرین امیرآل مؤید به جایش

~~نشست و او مقهور سلطان تکش خوارزمشاه شد. مرکز امارت این سلسله نیشابور بوده است

~~(دائرة المعارف فارسی، ذیل طغان شاه و آل مؤید).

حصن کیفا شهری است با قلعهای بزرگ مشرف به دجله میان آمد و جزیرهآ ابن عمر از

~~دیار بکر.

ابن بری عیدالله بن ابی الوحش بری بن عبدالجبار مقدسی از مشاهیر ادبای قرن ششم مچری

~~است که در تحو و لغت و ms329 اکثر فنون ادبیه دستی توانا داشته و بخصوص در لفت، موثق و محل

~~اعتماد بوده اسث. فوت او در شب شنبه بیست و هفتم شوال 582 یا 586 در مشتاد سالگی واقع

~~گردیده است (ریحانة الادب، ذیل مقدسی).

ابن تعاویذی ابوالفتح محمد بن عبیدالله شاعر و کاتب و به دربار عباسیان متصدی دیوان

~~مقاطعات بود و در آخر عمر به کوری مبتلاگشت (لغت نامهآ دهخدا).

ایراهیم بن محمد بن منذر بن سعید ین ملکون الحضرمی الاشبیلی (ابواسحاق) (م 0584)

~~نحوی، لغوی (معجم المؤلفین، ج 1، ص 108).

محمد بن عبدالرحمن بن محمد بن مسعود المسعودی الخراسانی المروزی البنجدیهی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0374.png)

~~الشافعی (ابوسعید، ابوعیدالله، تاج الدین) فقیه، صوقی، محدث، ادیب و لغوی که در 522 (و

~~به تقل واقی در 531) زاده شد و در سال 584 از دنیا رفت. شرح مقامات حریری در پنج جلد

~~بزرگ از جمله کتابهای اوست (معجم المؤلفین، ج 15، ص 155).

ابن ابی عصرون ابوسعید عبدالله بن محمد موصلی (492 تا 585) فقیه شافعی. مولد وی

~~حدیثه از نواحی موصل پود و در این شهر ققه آموخت. چندی در سنجار بود و از آنجا به حلب و

~~دمشق رفته در جامع دمشق تدریس میکرد و به نزد ملک عادل تورالدین مقامی ارجمند یافت و

~~به نام او مدرسهها در حلب و بعلبک و حماه و حمص و جز اینها کرد و مدتی قضای سنجار و

~~نصیبین و حران و دمشق یه او مفوض بود و کتیی در مذهب شافعیه تصنیف کرد که آن کتب میان

~~شافعی مذمیان متداول و معروف است (لقت نامة دهخدا).

یعقوب بن یوسف بن عبدالمژآمن مکنی به ابویوسف سومین نفر از سلاطین موحدین

~~مراکش و پسر عبدالمؤمن مؤسس آن سلسله بود. در سال 555 در مراکش یه دنیا آمد و با مرگ

~~پدر به جای اونشست و به نام «منصوره بدو بیعت کردند. دوران پرافتخار موحدین در ایام

~~سلطنت او بود. وی در پیشرفت معارف و صنایع و ms330 گسترش قلمرو حکومت خویش موفق بود و

~~ادبا و شعرا را مینواخت. به عدالت حکومت کرد و معاصر صلاح الدین ایوبی بود. صلاح الدین

~~از او در سرکوب کردن اهل صلیب یاری طلبید ولی یعقوب نپذیرفت. وی به سال 595 درگذشت

~~(از لغت نامهآ دهخدا، ذیل یعقوب).

سلطان شاه بن ایل ارسلان پادشاه سلسلةآ خوارزمشاهیان، در خوارزم به سلطنت نشست ولی

~~برادرش علاءالدین تکش مدعی او شد و به کمک لشکر قراختای غلبه یافته خوارزم را بگرفت.

~~سلطان شاه به خواسان رفت و سرخس و ثیشابور را بگوفت و با برادر به جتگ پرداخت. عاقیت

~~بین آنها صلح اتفاق افتاد. چند سال بعد باز تکش درصدد قلع سلطان شاه برآمد و بعفی امرا تیز

~~با او همدستان شدند. سلطان شاه چون از این واقعه آگاه شد از شدت غم و اندوه در سلخ رمضان

~~589 وفات یافت (دائرة المعارف فارسی).

زین المشایخ محمد بن ابی القاسم بقالی خوارزمی از ائمهآ ادب و مراجع لغت عرب و از

~~شاگردان زمخشری بوده است (ریحانة الادب، ذیل زین المشایخ). در سال فوت وی اختلاف

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0375.png)

~~است. سالهای 562 و 576 هم نوشتهاند.

شیخ شهاب الدین سهروردی شهید فکر و اندیشه معروفتر از آن است که در چند سطر

~~بگنجد. نام او نیز مانند نام هزاران دانشمند و متفکر دیگر که به جوم داشتن فکر کشته شدهاند در

~~تاریخ زنده است و می درخشد. لعنت ابدی نثار قاتلین فکر و اندیشه و قلم.

احمد بن محمد بن عمر العتابی ( منسوب به عتابه، محملهای در بخارا) فقیه و مفسر حنفی

~~که به سال 586 یا 582 در بخارا درگذشت (معجم المؤلفین، ج2، ص 140).

ابوبکر کاشانی از اکابر فقهای عامه و از شاگردان علاءالدین محمد بن احمد سمرقتدی بوده و

~~اکثر مصتفات او را از خودش خوانده است و کثاب «تحقة الققهامه او را شرحی خوب نوشته و آن

~~شرح را که سه مجلد است ms331 «بدایع الصنائع فی ترتیب الشرائع» نام کرده و بعد از اتمام، آن را به نظر

~~استاد معظم رسانده و مورد تحسین واقع شده است ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل کاشانی).

خواجه احمد بن مودود چشتی یکی از کبار مشایخ صوفیه بود. ولادت وی در سنهآ سبع و

~~خمس مائه و وفات به سال سبع و سبعین و خمس مائه بود (لغت نامهآ دهخدا، ذیل احمد).

محمد بن اسماعیل بن عبیدالله بن ودعة القفال (البقال) البغدادی (ابوعیدالله) (م588 ه)

~~(معجم المؤلفین، ج99، ص 58).

ابومدین شعیب بن حسن (یا حسین) مقربی انصاری اندلسی معروف به ابومدین مغربی از

~~اکابر عرفای اواخر قرن ششم هجوی اندلس است که پیرو مرشد محییالدین این عربی و در

~~توحید و توکل، سرآمد مشایخ وقت بود. وی علاوه بر فنون طریفت و عرفان در فقه مالکی و

~~دیگر علوم متداوله نیز صاحب یدی طولی بوده است. وفات او در سال 589 یا 590 یا 594

~~هجری واقع شده است (ریحانة الادب، ذیل ابومدین). در لغت نامهآ دهخدا بدون ذکر مأخد

~~قوت او را به سال 549 نوشته است.

قاسم شاطبی شافعی از مشاهر قراه قرآن مجید است که علاوه بر اصول قرائت و تجوید، در

~~تفسیر و حدیث و نحو و لغت و علوم عربیه یگانهآ دهر و استاد اهل عصر خود بوده و در تعبیر

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0376.png)

~~خواب نیز دستی توانا داشته با این که از دو چشم نابینا بوده است (ریحانةالادب، ذیل شاطبی).

زلاقه نام سرزمینی در اندلس، نزدیکه قرطبه است که یکی از نبردهای یوسف بن تاشفین -

~~فرماندهآ مسلمین - با سپاه آلفونس - پادشاه فرنگی - در آنجا رخ داد ( معجم البلدان).

قلعهآ رباح شهری در اندلس و در بخش طلیطله بود که فرنگیها مدت هفتاد سال آن را در

~~اشغال خود داشتند (معجم البلدان).

قاضی خان حسن بن منصور بن ابی القاسم محمود بن عبدالعزیز، نخرالدین، معروف به

~~قاضی خان اوزجندی فرغانی از فقهای بزرگ حنفیه ms332 (الاعلام، ج2، ص 238).

ابوالفوارس طغتکین پسر ایوب بن شادی بن مروان ملقب به « الملک العزیز ظهیر الدین »

~~برادر صلاح الدین ایوبی بود و از سوی او فرمانروای یمن شد. طغتکین مردی پردل و بزرگوار و

~~نیکو رقتار و نیکو سیاست بود و چندان در نیکی و بخشایش شهرت یافته بود که حضرتش

~~محط رحال و کعبهآ آمال مردم بلاد دور و تزدیک گردید. وفات وی به نوزدهم ماء شوال 593 در

~~شهر منصوره از بلاد یمن که از مستحدثات وی بود اتفاق افتاد (لغت نامه دهخدا، ذیل طغتکین).

برهان الدین علی بن ابی یکر عبدالجلیل فرغانی یا مرغیتانی فقیه محدث مفسر بارع و

~~تمامی علوم متداوله را جامع و از مشاهیر علمای عامه و زایشگاهش فرغانه یا مرغینان و

~~شهرتش شیخ الاسلام است. در هنگام هجوم چنگیز در شهر مرغینان از بلاد فرغانه اقامت داشته

~~و از طرف اهالی آن دیار به ایقاع مصالحه فی ما بین ایشان و چنگیز خان منتخب شده و عاقبت

~~در سال 593 یا 617 از مجرت در اثر مخالفت مقررات مصالحه و عهدنامه به قتل عام واحراق

~~شهر ایشان از طرف چنگیز خان تصمیم و صاحب ترجمه نیز در آن غائله فوت شد

~~(ریحانة الادب، ذیل برهان الدین). کتاب الهدایه که در متن به آن اشاره شده «الهدایة فی شرح

~~البدایة * است که مورد اعتنای فحول میباشد.

احسام الدین علی رازی. حاجی خلیفه در کشف الظنون، ذیل معرفی « مختصرالقدوری »

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0377.png)

~~ذکری از این شخص و کتاب او این گونه میکند : و شرحه حسام الدین علی بن احمد المکی

~~الرازی وسماه «خلاصة الدلائل فی تنقیح المسائل» و توفی سنة 598 ثمان و تسعین وخمس

~~ماثآه و هو شرح مفید مختصر نافع . (کشف الظنون، ص 1632).

احمد بن محمد بن محمود بن سعید الغزنوی الکاشانی الحنفی : ققیه و اصولی که به سال

~~593 در حلب درگذشت. «المقدمة الغزنویة فی فروع الفقه الحنبلی » از کتابهای اوست (معجم ms333

~~المؤلفین، ج2، ص 156).

ابراهیم بن منصور بن المسلم العراقی المصری (ابواسحاق) فقیه شافعی، امام وخطیب

~~مسجد جامع کهن مصر که به سال 510 در مصر زاده شد و به عراق رقت و در 11 جمادی الاولی

~~596 از دتیا رقت (معجم المؤلفین، ج 1، ص 116).

عبدالرحیم بن علی بن سعید اللخمی معروف به قاضی ناضل (529 تا 596 ه) وزیر و

~~نویسندهای بزرگ بود که در عسقلان زاده شد و سپس به اسکندریه و قاهره رفت و در قاهره

~~درکذشت. وی وزیر سلطان صلاح الدین یود و پس از او به خدمت هیچ کس درنیامد (الاعلام

~~زرکلی، ج4، ص 121).

ابن جوزی ابوالفرج عبدالرحمان ین علی ابوالفضائل جمال الدین بغدادی از علمای فقه و

~~حدیث مولد او بغداد به سال 508 و به همان شهر در 597 وفات کرده است. او را در فنون

~~مختلقه بیش از صد کتاب است (لقت نامةآ دهخدا).

عمادالدین محمد اصفهانی معروف به عماد کاتب (519تا 597ه. ق) نویسندهآ معروف و

~~ادیب برچستهآ قرن ششم در اصفهان متولد شد و در همین شهر نیز نشأت یافت. در جوانی به

~~بغداد رفت و در مدرسة نظامیه به آموختن علم پرداخت و در ققه شافعی و فنون ادب و شعر

~~سرآمد شد سیس در شعیان 562 به دمشق رفت و به سلطان نورالدین محمود زنگی پیوست و

~~متصدی دیوان انشاء وی گردید. وی به هر دو زبان فارسی و عریی مینوشت. بعد از مرگ

~~نورالدین، پسرش الملک الصالح اسماعیل فرمانووائی یافت و او که جوانی اندک سال یود تحت

~~تأثیر سعایتهای دشمنان عماد کار را بر او تنگ کرد و عماد ناگزیر دمشق را ترک گفته به موصل

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0378.png)

~~رفت. در موصل بیمار شد و چون شنید که صلاحالدین (ایوبی) قصد گرفتن دمشق را دارد متوجه

~~او گردید و به دمشق آمد و پیوسته با صلاح الدین بود. پس از مرگ صلاح الدین وضع زندگی او

~~آشفته شد ms334 و به عزلت گرائید و در دمشق درگذشت (داثرة المعارف فارسی).

بنوفلیته از اشراف مکه هستند که از سال 356 تا593 در حجاز حکومت کردهاند. مؤسس

~~این سلسله ابومحمد جعفر بن محمد بن الحسین بن محمد الثاثر و آخرین آنان منصور بن داود

~~مبن عیسی بودند (معجم الانساب، ص 30).

~~سلسلهآ بنو سلدق در ارزروم از 496 تا 598 حکمرانی کردهاند ( معجم الانساب، ص 219).

بنو قتاده سلسلهای از شریفهای مکه مستند که از سال 597 تا 651 حکومت مکه را در دست

~~داشتند (معجم الانساب، ص 31) مؤسس این سلسله قتادة بن ادریس (527 تا 617 ه . ق)

~~مردی شجاع و دلیر و هوشیار بود. از اختلانات و گشمکشهای خانوادگی شریفهای ملسلهآ

~~بنیهاشم استفاده کرد و مکه را در 598 متصرف شد، طائف را گرفت و قبیلهآ شقیف را مطیع

~~ساخت. پیوسته با شریفهای مدینه در جنگ بود و در آخر عمر بدانجا لشکر کشید اما به سبب

~~بیماری به مکه بازگشت و در آنجا پسرش حسن او را به قتل رساند (دائرةالمعارف فارسی، ذیل

~~قتاده).

برکات بن شیخ ابی اسحاق ابراهیم شیخ ابوالفضل طاهرین برکات بن ابراهیم دمشقی جیرونی

~~از محدثان و متولد 510 مجری قمری است ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل خشوعی).

غیاث الدین محمد سام (536 تا 599 ه . ق) از سلاطین معروف سلسلهآ آل شنسب در

~~ولایت فور و پسر بهاهالدین سام اول است.

اسعد بن محمود بن خلف العجلی الاصبهانی الشافعی (ابوالفتوح، منتخب الدین) فقیه و

~~واعظ متولد 515 در اصفهان که به سال 600 در ممین شهر درگذشت (معجم المؤلفین، ج2، ص

~~238)

عبدالغنی بن عبدالواحد بن علی بن مسرور المقدسی الجماعیلی الدمشقی، حافظ حدیث

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0379.png)

~~بود. به سال 541 قمری متولد و به سال *60 به مصر در گذشت (الاعلام زرکلی، ج2، ص 532).

علی شمیم حلی مشهور به « شمیم * ادیب و نحوی و لغوی و شاعر بود. در سال 511 متولد

~~شد و از بغداد به ms335 دیاربکر و شام رفت سپس در موصل مسکن گزید و در آنجا به سال 601

~~درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل علی شمیم).

قطب الدین آیبک، امیر ترک و عامل معزالدین محمد سام در لاهور و دهلی. معزالدین بعد از

~~پیروزی سال 592 خود در هند، امور آنجا را به وی سپرد. در سال 602 پس از کشته شدن

~~معزالدین، قطب الدین مقر خود را از حومهآ دهلی به لاهور منتقل کره و در آنجا قدرت را به دست

~~گرفت. قطب الدین بر اثر حادثهای در هنگام چوگان بازی در لاهور درگذشت ( دائرةالمعارف

~~فارسی، ذیل قطب الدین).

شهاب الدین غوری نام ابوالمظفر سام بن حسین چهارمین نفر از پادشاهان غور است که در

~~خراسان حکومت میکرد و تا حدود سال 602 هجری قمری در حیات پود. مدت امارت او

~~جهل سال و مدت سلطنتش چهار سال طول کشید (تاریخ گزیده، چاپ دکتر عبدالحسین توائی،

~~ص 406).

غیاث الدین کیخسرو اول، ششمین نفر از سلجوقیان روم است که در روم و قونیه حکومت

~~میکردند. پسر قلیج ارسلان و ولیعهد او بود. به سال 578 هجری قمری پس از مرگ پدرش به

~~تخت نشست. چند سال بعد برادر بزرگ او رکن الدین سلیمان شاه بر ضد او قیام کرد و غیاث

~~الدین مقاومت نتوانست و به قسطنطتیه گریخت و پس از بیست و سه سال در سال 603 هجری

~~قمری برادرش مرد و او به ملک موروث رسید. این بار پس از شش سال حکومت در 609

~~هچوی قمری هنگام جنگ با صلیبیان در لاذقیه کشته شد (لغت نامهآ دهخدا).

ختائیان پا گورخانیان سلسلهای از شاهان ماوراه النهر از طایفهآ قراختای بودند که از حدود

~~519 تا حدود 607(یا 612) هجری قمری در حدود کاشغو و بلاد شرقی ماوراء النهر حکومت

~~کودهاند و مرکز حکومتشان شهر بلاساغون بوده و بلاد اوزجند و ختن را نیز در تخت تصرف

~~داشتهاند. نام عمومی شاهان این سلسله گورخان ms336 یا گورکان بوده و این نام را «اورخان»

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0380.png)

~~نیز ضبط کردهاند ... در فاصلهآ سالهای 607 تا 612 دولت گورخانیان به دست خوارزمشاهیان و

~~به کمک کو چلوک خان تتار تایمان برافتاد (دائرة المعارف قارسی، ذیل گورخانیان).

نجم الدین ایوب معروف به « اوحد » نخستین نفر از ایوبیان الجزیره است که تا سال 607

~~حکومت کرد.

علم الدین عبدالکریم عراقی وی از علمای بزرگ شافعی در قرن هشتم هجری بود و در فقه و

~~اصول و تفسیر و حساب و علوم عربی مهارت داشت و دارای حسن خط نیز بود. در مدرسهٔ‌

~~منصوریه درس تفسیر میگفت و اکثر طلاب علوم دیار مصر از وی استفاده کردهاند. در اواخر

~~عمر نابینا شد و به سال 702 درگذشت (لفتثامة دهخدا، ذیل علم الدین).

ابن ساعاتی ابوالحسن علی بن رستم بن هردوز برادر فخرالدین رضوان بن رستم هردوز اصلا

~~ایرانی بوده و شعر نیکو میسروده. ساعتهای بالای جامع کبیر دمشق را پدر او رستم به امر

~~نورالدین محمود زنگی بساخت از این رو به ساعاتی مشهور شد و دو پسر او ایوالحسن مذکور و

~~فخرالدین رضوان کنیت ، ابن ساعاتی » گرفتند. مولد ابوالحسن دمشق و وفات او به سال 604

~~به قاهره بوده است ( لغت نامهآ دمخدا، ذیل ابن ساعاتی).

کوچلک خحان پسر تایانک خان پادشاه قوم نایمان و معاصر با سلسلهآ خوارزمشاهی و چنگیز

~~خان مغول بود. وی به سال 607 به یاری سلطان محمد خوارزم شاه شتاقت و سلطان محمد یه

~~کمک او سلسلهآ قراختائیان را برانداخت. پس از آن کو چلک خان در ترکستان شرقی استقرار یافت

~~تا به سال 615 با چنگیزخان چنگ کرد و از کاشغر به بوی بدخشان گریخت و در آن حدود به

~~قتل رسید و بدین ترتیب دولت قوم نایمان منقرض گردید (لغت نامهآ دهخدا، ذیل کو چلک خان)

~~و نیز رجوع شود به تاریخ مغول.

محمد بن همر بن حسین بن حسن طبرستانی معروف به ms337 امام فخرالدین رازی از فحول علما

~~و حکمای شافعی و جامع علوم عقلی و نقلی بوده و در تاریخ و کلام و فقه و اصول و تفسیر و

~~حکمت و علوم ادبیه و فنون ریاضیه وحید عصر خود بود. به سال 542 مستولد و در 606

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0381.png)

~~درگذشت ( لفت نامهآ دهخدا، ذیل فخر رازی).

ابن اثیر مجدالدین مبارک بن ابی الکرم محمد ین محمد جزری در 542 در جزیرهآ این عمر

~~متولد و به سال 606 به موصل درگذشت. چندی کاتب امیر مجاهدالدین قایماز ین عبدالله

~~خادم زینی و پس از آن در خدمت عزالدین مسعود بن مودود صاحب موصل و نیز نورالدین

~~ارسلان شاه بود و بعد از آن بر اثر بیماری دست و پای او از حرکت بازماند و معتکف خانه گشت.

~~او راست کتاب جامع الاصول و.. (لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابن اییر).

این طبرزد موفق الدین ابوحفص عمر بن ابی بکر. مولد او به سال 516 و متوفای 607 از

~~مشاهیر محدثین بغداد بوده است ( لغت نامهآ دهخدا و ریحانة الادب).

ابوموسی عیسی جزولی بربری مراکشی از اکابر علمای نحو است که در 606 یا 607 یا 610

~~در مراکش وفات یافته است (ریحانة الادب، ذیل جزولی).

ابن سناء الملک قاضی ابوالقاسم سعید بن هبة الله شاعر مشهور مصری است. دیوان شعر و

~~متشآت او معروف وکتاب الحیوان جاحظ را به نام « روح الحیوان * ملخص کرده و دیوانی ثیز به

~~نام « دارالطراز » دارد (لغت نامهآ دهخدا).

محمد الناصر موحدی چهارمین نفر از موحدین است که از 595 تا 611 حکومت کرده است

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 41).

بیاسه شهر بزرگی در اندلس است ( معجم البلدان).

علاءالدین محمد خوارزمشاه اسکندر ثانی محمد بن تکش خوارزم شاه هفتمین سلطان

~~خوارزم شاهی و مشهورترین آنها است. وی در سال 596 پس از پدرش تکش خوارزمشاه به

~~سلطنت نشست و پس از یک رشته جنگ با غوریان در خراسان، قسمت عمدهآ ms338 ایران را تا سال

~~7ه6 مطیع خود نمود و بخارا و سمرقند را گرفته به ممالک گورخان قراختائی حمله برد و اترار

~~پایتخت او را مسخر ساخت. وی در 611 بر اقغانستان و غزنین استقلال یافت و در 614 به

~~هواخواهی آل علی مصمم به برانداختن خلفای عباسی گردید ولی غفلة گرفتار استیلای قبایل

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0382.png)

~~مغول مطیع چنگیز شد و از طرف شمال، ممالک او طرف تعرض این جماعت قرار گرفت.

~~سلطان محمد از مقابل این سیل هولتاک گریخت و بالاخره در سال 617 در یکی از جزایر دریای

~~امازندران جان سپرد (طبقات سلاطین اسلام، ص 160 و لغت نامةآ دهخدا، ذیل علاءالدین).

ابن هبل مهذب الدین ابوالحسن علی بن احمد طبیب. مولد او به بقداد به سال 515 بود و در

~~مدرسةآ نظامیه فقه و نحو فراگرقت سپس به تحصیل طب پرداخت و سقری به ارمنستان کرد و

~~پادشاه ارمن به شهر اخلاط، وی را طبیب خاص خویش کرد. در آنجا ثروت بسیار اندوخت و به

~~ماردین پازگشت و به خدمت بدرالدین لؤلؤ رسید و در 75 سالگی نابینا شد و به سال 610

~~درگذشت ... (لغت نامهآ دهخدا).

مطرزی به سال 538 در جرجانیه متولد شد. در لقت نامهآ دهخدا به نقل از ابن خلکان فوت

~~وی به روز سه شنبه 21 جمادی الاولی سال 616 نوشته شده است. در معجم المؤلفن نیز تولد

~~او 538 و فوتش را در 610 نوشته است (چ5، ص 233 و ج 13، ص 71).

صلاح الدین ایوبی یوسف بن محمد بن ایوب مکنی به ابوالمظفر و ملقب به صلاح الدین

~~أخرین فرد از ایربیان یمن است. وی به سال 597 قمری متولد شد و به سال 612 بر زبید و

~~تهامه و تعز و صنعا دست بافت و به سال 624 هجری قمری درگذشت (لفت نامهآ دمخدا).

عیدالقادر بن عبدالله بن عبدالله الرهاوی الحرانی الحنبلی (ابومحمد) (536 تا 612 ه)

~~حافظ، محدث، جهانگرد، ms339 قریضه (ارث) شتاس و ریاضیدان اهل جزیره بود که در رها زاده شد و

~~در موصل پرورش یافت. سرانجام در 2 جمادی الاولی در حران از دنیا رفت (معجم المؤلفین،

~~ج5، ص 292).

زیدبن الحسن بن زید .. الکندی البغدادی الحنفی ( تاج الدین، ابوالیمن) مقری، نحوی،

~~ادیب، شاعر، لغوی، محدث و حافظ که در 20 شعبان 520 در بغداد زاده شد و 6 شوال 613 در

~~دمشق درگذشت (معجم المؤلفین، ج 4، ص 189).

محمد بن ابراهیم بن ابی الفضل السهلی الجاجرمی الشافعی (معین الدین، ابو حامد) ساکن

~~نیشابور که در رجب 613 در همین شهر درگذشت (معجم المؤلفین، ج8، ص 212).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0383.png)

شیخ ابوحفص عمربن محمد سهروردی معروف به شهاب الدین از عرفای بزرگ اواخر قرن

~~ششم و نیمهآ اول قرن هفتم است. او مردی زاهد و متقی بود و خلیفه الناصر لدین الله نسبت به

~~او ارادت و احتوام فوق العاده داشت و غالبأ شیخ شهاب الدین را به رسالت از جانب خود پیش

~~ملوک اطراف میفرستاد ... ( تاریخ مغول، ص 499).

عین الجالوت شهری زیبا بین بیسان و نابلس از اعمال فلسطین است. این شهر مدتی تحت

~~تسلط رومیان بود سپس به سال 579 هجری قمری صلاح الدین ایوبی آن را فتح کرد ( معجم

~~البلدان) در تسمیهآ عین الجالوت گفتهاند که در این محل، داود، جالوت را به قتل رسانید

~~(داثآرة المعارف فارسی).

ملک الکامل محمد بن محمد العادل بن ایوب ابوالمعالی ناصرالدین (572 -635) از

~~سلاطین ایوبی است. مملکت مصراز سوی پدر به وی واگذار شد و او به حسن سیاست به ادارهآ

~~آنچا پرداخت و بر حوزهآ قلمرو خود بیقزود و بر حران و رها و سروج و رقه و آمد و حصن کیفا

~~استیلا یافت و سپس دیار شام را تصرف کرد و پسرش ملک مسعود به سال 620 به مکه درآمد و

~~در آنجا خطبه به ثام ملک الکامل خوانده شد. وی در دمشق درگذشت ( لغت نامهآ دمخدا، ذیل

~~ملک ms340 الکامل).

بانیاس تام بلدهای است کوچک مشتمل بر درختها و انهار و ثمرهای خوش و آن یک و نیم

~~منزل است از دمشق به طرف مغرب و در آنجا قلعهای است نامش حبیبه. تام قدیم آن قیصریهآ

~~فیلیپس است (لغت نامهآ دهخدا). صحیح آن باناس است ( مراصد الاطلاع).

بنیایوب یا ایوبیان یکی از مقتدرترین سلسلههای قرون وسطائی مشرق زمین بود که به

~~مصر، قسمت مسلمان نشین سوریه و فلسطین، قسمت عمدهآ بین النهرین شمالی و یمن

~~قرمانرواثی داشت ... (دائرة المعارف فارسی).

عزالدین کیکاوس اول متوفی 27 رجب 615 پادشاه سلسله سلاجقهآ روم پسر غیاث الدین

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0384.png)

~~کیخسرو اول بود. وی در صفر سال 608 پس از فوت پدرش به سلطنت نشست و متالفت

~~برادرانش که در آغاز سلطنت به خلاف او قیام کردند به نتیجه نرسید .... بعد از آن در آناطولی یه

~~محاربه پرداخت و سینوب را گرفت، با امرای ارامته نیز جنگها کرد و به قصد حلب لشکر به شام

~~برد اما بیحصول مقصود بازگشت، از این رو نسبت به بعضی از امرای خویش بدگمان شد و

~~حکم کرد تا آنها را به آتش بسوزانند، پعد پشیمان و از غصه رنچور شد و از آن بیماری درگذشت

~~(دائرة المعارف فارسی).

ملک العادل ابوبکر محمد بن ابی الشکر ایوب بن شادی برادر صلاح الدین ایوبی بود که پس

~~از فوت صلاح الدین توانست به تدریج بر برادران و پسران وی سیادت و فرمانروائی حاصل کند

~~و در قاصلهآ سنوات 592 و 596 که بر مصر و غالب نقاط شام استیلا یافته بود تا زمان مرگ خود

~~یعنی 615 که در عالقین از قرای دمشق اتفاق افتاد بر غالب ممالک ایوبی سلطه و سیادت داشت

~~و فرزندان او نیز در همین ممالک باقی ماندند ولی متصرفات پدری را بین خود تقسیم کردند و

~~شاخههائی چند از ملوک ایویی که همه از فرزندان ملک العادل بودند در مصر و دمشق و ms341 الجزیره

~~تشکیل یافت (لغت نامة دهخدا، ذیل ملک).

ابوالبقاء عکبری محب الدین عبدالله بن ابی عبدالله الحسین بن ابی البقاء عبدالله بن حسین

~~عکبری ادیب نحوی فقبه و حاسب حنبلی. مولد او بغداد به سال 538 و در نحو شاگرد ابن

~~خشاب و یحیی بن نجاح بود ... (لغت تامهآ دهخدا).

ابن شاس عیدالله بن محمد بن تجم بن شاس بن نزار الجذامی السعدی المصری (جلال

~~الدین) (م 616 ه) شیخ مالکیان مصر در روزگار خویش و اهل دمیاط بود که هنگام محاصرهآ

~~این شهر از سوی فرنگیان در حال جهاد از دنیا رفت (الاعلام زرکلی، ج4، ص 269).

مجدالدین بغدادی ابوسعید شرف بن مؤید از مردم بغدادک خوارزم و از صوفیان و شاعران و

~~نویسندگان نیمهآ دوم قرن ششم هجری و از مریدان شیخ نجم الدین کبری است و نجم الدین

~~وری هور به «دایهففنا حب کلاب مرصاد العباد از شاگردان مشهور اوست. بنا به نقل تاریخ

~~(لغت نامهآ دمخدا، ونیز الاعلام زرکلی، ج 4، ص 208).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0385.png)

خواجه عبدالخالق غجدوانی از مشاهیر متصوفهآ قرن ششم ( و هفتم) و شاگرد خواجه

~~عارف ریوگروی بوده است (لغت نامهآ دمخدا).

نجم الدین کبری از مشاهیر عرفا و صوفیه است که به جهت شهرت غنی از معرفی است. در

~~فتنهآ مغول کشته شد اما در سال کشته شدنش تاریخهای 610 و 618 نیز گفته شده است.

روزبهان بقلی نوی شیرازی مشهور به شیخ شطاح از عارفان و دانشمندان بزرگ قرن هفتم

~~هجری است. در ابتدای کار به عواق و شام و حجاز سفر کرد و در سماع صحیح بخاری از حافظ

~~سلفی با شیخ ابوالنجیب سهروردی در ثغر اسکندریه شریک بود و از شیخ سراج الدین محمود

~~این خلیفه خوقه پوشید (لغت نامهآ وهخدا، ذیل روزبهان). در لغت نامهآ دهخدا فوت وی را به

~~تاریخ 606 نوشته است.

موفق الدین ابو محمد عبدالله بن احمد بن محمد بن قدامه دمشقی محدث و فقیه حنبلی.

~~مولد ms342 او در 541 به دمشق و وفات در 620. برای کسب علم سفرهای یسیار کرد و سپ در بغداد

~~اقامت گزید (لغت نامةآ دهخداء ذیل ابن قدامه).

لر کو چک یا خورشیدیان سلسلهای از اتابکان و فرمانروایان لرستان که در فاصلهآ سالهای بین

~~580 تا 1006 در قسمتهای شمالی و غوبی لرستان حکومت میکردهاند و پایتخت آنها خرم آباد

~~بوده است. امرای این سلسله از اعقاب شجاع الدین خورشید لر - مؤسس سلطنت لر کوچک -

~~بودهاند و ظاهوا چون خراجگزار خلفای عباسی بودهاند و خراج قلمرو آنها تعلق به دارالخلافه

~~داشته عباسی نامیده شدهاند. آخوین فرمانروای لر کوچک، شاهوردی نام داشته که در زمان شاه

~~عباس اول صفوی در 1006 مقتول شده است و هرچند بعد از او باز شاه عیاس اول صفوی

~~بعضی از امرای این سلسله وا در این حدود امارت داده است حکومت آنها دیگر استقلال واقعی

~~تداشته است. روی هم رفته در طی مدت 426 سال در منطقهآ لر کوچک 24 تن فرمانروایان

~~مستقل و نیمه مستقل حکومت کردهاند که غالب آنها لااقل اسمأ خراجگزار خلیفهآ عباسی و

~~سپس ایلخانیان و هاقبت خراجگزار صفویه شدهاند (داترة المعارف فارسی).

آل بواق یا قراختائیان کرمان یا قتلغ خانیه عنوان سلسلهای از امرای قراخثائی است که از سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0386.png)

~~621 تا 701 در کرمان حکومت کردهاند. امرای قتلغ خانیه نخست دست نشاندهآ خوارزمشاهیان

~~و سپس تابع امرای مغول و ایلخانیان بودهاند و حکومت آنها هیچ وقت از حدود امارت محلی

~~کرمان تجاوز تکرده است (دائرة المعارف فارسی و لقت نامهآ دهخدا، ذیل قراختائیان).

ظاهر بامرالله ابونصر محمد بن تاصر (6233571) سی و پنجمین خلیفهآ عباسی، پسر و

~~جاتشین ناصر عباسی بود. پدرش او را به جانشینی خود برگزید ولی سپس تغییر رای داد و پسر

~~جوانتر خود علی را ولیعهد کرد ولی علی در 612 در گذشت و محمد دگربار جانشین شد. بیشتر

~~عمر وی تحت نظر و عملأ در حبس ms343 پدر گذشت و هنگامی که به جای پدر نشست بیش از پنجاه

~~سال داشت. ظاهر بامرالله دیندار و عدالت شعار بود اما خلافت او چندان دوام نیافت و بعد از نه

~~ماه و چتد روز وفات یافت. ابن اثیر، مورخ مشهور، معاصر او بود ( دائرةالمعارف قارسی).

پنی ایلدگز یا اتابکان آذربایجان عنوان سلسلهای از امرای ترک آذربایجان است که از حدود

~~سنهآ 531 تا 622 از چانب سلاجقه و در اواخر حال، یک چند به طور مستقل در آن حدود

~~فرمانروائی کردهاند. امارت آنها به وسیلهآ جلال الدین متکیرفی منقرض شد (دائرة المعارف

~~قارسی).

مقصود علاء الدین کیقباد پادشاه سلسلهآ سلاجقهآ روم، پسر غیاث الدین کیخسرو اول و برادر

~~کیکاوس اول است. وی بعد از فوت برادر (615 و به قولی 617 هجری قمری) در قونیه بر

~~تخت سلطنت تشست و در ماه شوال سال 634 به امر و توطته پسر خود کیخسرو دوم در

~~قیصریه به وسپلهآ مرغ بریان که ظاهرا آن را زهر آلود کرده بودند مسموم و هلاک شد

~~(دائرة المعارف فارسی).

مسعود ارتقی آخرین فرد از سلسلهآ بنو ارتق است که در سال 629 توسط ملک الکامل محمد

~~من مظفر غازی صاحب میافارقین معزول شد و به این ترتیب شاخهآ حصن کیفا و آمد از بنو ارتق

~~منقوض گشت (معجم الانساب زامباور، ص 344).

~~منتجب الدین قمی است. فوت وی را در 633 نیز نوشتهاند ( ریحانةالادب).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0387.png)

ملک المعظم شرف الدین هیسی بن محمد العادل بن ایوب (576 تا 624) از ملوک ایوبی

~~شام است. فرمانروائی شجاع و خردمند و دوراندیش و عالم به عربیت و فقه بود و با علما

~~مناظره و مباحثه میکرد. کتابی نوشته به تام « السهم المصیب فی الرد علی ابی بکر الخطیب « که

~~در آن از مذهب ابوحنیفه دفاع کرده است. وی در قلعهآ دمشق در گذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~ملک ..0)

بنی رسول یا آل رسول یا رسولیان دو سلطنت یمن ms344 جانشین ایوبیان گردیدند و از حضر موت

~~تا مکه را تحت امر خود آوردند و قریب دو قرن (از 626 تا 858) فرمانروائی داشتند (طبقات

~~اسلاطین اسلام، ص 88).

یاقوت بن عبدالله الرومی (م 622ه) ابوالدر، ملقب به «مهذب الدینه شاعر اهل بغداد که

~~در همین شهر درگذشت. او غلام ابومنصور جیلی تاجو بود و در مدرسهآ نظامیه دانش اندوخت.

~~می خواست نامش را به « عبدالرحمن « تغیو کهنه اما نام نخستش یعنی « یاقوت » بو سر زبانها

~~افتاد (الاهلام، ج 9 ، ص 157)

سکاکی یاقرت در معجم الادیاء کوید : الیویفقرب سکاکی از لهل خوارزم علامه و امام در

~~عربیت و معانی و بیان و ادب و عروض و شعر و متکلم و فقیه و متفنن در علوم بسیار و یکی از

~~افاضل عصر است که آوازء و ذکر او به همه جا رسیده است. مولد او به سال 554 بود و کتاب

~~«مفتاح العلوم» تصنیف کرد در دوازده علم ... (لغت نامهآ دهخدا).

زین الدین ابوالحسن یحیی بن عبدالمعطی بن عبدالنور الزواوی مغربی حنفی یکی از ائمهآ

~~نحو و لغت، مولد او به سال 564 بود. به مصر شد و در جامع عتیق به تعلیم ادب پرداخت و در

~~آنجا راتبه و وظیفهآ مقور داشت و تا آخر عمر یعنی سلخ ذیقعدهآ 628 همین شغل ودزید. قیر او

~~نزدیک تربت امام شافعی به قاهره است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن معطی).

چعبر قلعهای است دو کنار فرات بین پالس و رقه نزدیک صفین ( مراصد الاطلاع و معجم

~~الیلدان).

عبداللطیف بن یوسف بن محمد بن علی بغدادی معروف به «ابن اللباد » از قلاسفهآ اسلام و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0388.png)

~~یکی از علما است. در حکمت و علم النفس و طب و تاریخ و جغرافیا و ادب کتابهای بسیار

~~تألیف کرد. وی را حاقظهای قوی بود. او به سال 555 ه. ق متولد و در 629 ه. ق به بغداد

~~درگذشت. برای اطلاع بر تألیفات وی رجوع شود به ms345 لغت تامهآ دمخدا ذیل عبداللطیف.

ابن نقطه ابوبکر محمد بن عبدالغنی بن ابی بکر شجاع، محدث حنبلی و لقب او معین الدین

~~است. وفات وی به دار السلام در 629 بوده است (لغت نامهآ دهخدا).

بنی آق سنقر یا آل زنگی یا امرای زنگی سلسلهآ امرای مستقل ترک نژادی که از 521 تا حدود

~~648ه. ق در موصل و سنجار و جزیره و شام به نام اتایکان موصل، اتابکان سنچار و اتابکان

~~شام حکومت کردهاند و چون همهآ آنها از اولاد عمادالدین زنگی اتابک موصل بودهاند به این نام

~~موسوم شدهاند (داثرة المعارف قارسی)

بنی مرین سلسلهای بودند که از سال 591 تا 5875. ق در مراکش امارت داشتند (طبقات

~~سلاطین اسلام، ص 49).

بدرالدین لؤلو فرمانروای مستقل و از اتابکان موصل بود. بعد از ناصرالدین محمود در

~~امارت استقلال پاقت و بنجاه سال سلطنت کرد (لغت نامهآ دهخدا).

ابوالحسن علی بن محمد بن سالم تغلبی آمدی ( سیف الدین ابوالحسن). اصل وی از آمد

~~پوده در بقداد و شام تحصیل کرده و به قاهره منتقل شده و در آنجا به تدریس پرداخته و شهرت

~~یافته است. برخی از فقها بر وی حسد بردند و وی را به فساد عقیده و تعطیل و مذهب فلاسفه

~~تسیت دادهاند. وی به طور مخفی به حماء پس به دمشق رفت و همانچا به سال 631 درگذشت.

~~او را در حدود بیست تصتیف است (لغت نامهآ دهخدا).

ابن فارض عارف و شاعری معروف اصلا از مردم حماء شام است و در قاهره به سال 576

~~متولد شده. پدر او قاضی قاهره و خود او مردی صالح و کثیرالخیر بود و مدتی مجاورت خانهآ

~~خدا گزید. وی را اشعار بسیار و قصاید نیکو و طویل با اسلوبی لطیف و رائق به طریقهآ فقرا و

~~اصطلاحات و منهج آثان و نیز دو بیتی و موالیا و الغاز هست و دیوان او را گرد کردهاند. وقات او

~~در سال 632 ms346 به قاهره بوده و مدفن وی در جبل مقطم و تربت او زیارتگاء است. دو قصیده تاثیه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0389.png)

~~و پاثیهآ او مشهور است (لغت نامهآ دهخدا).

ابن شداد حلبی بهاءالدین ابوالمحاسن یوسف بن رافع موصلی ققیه شافعی و مورخ. دانش

~~فقه و جز آن در بغداد بیاموخت و زمانی در موصل حلقهآ تدریس داشت. آنگاه که از زیارت خانه

~~باز میگشت صلاح الدین ایوبی به دمشق قضای عسکر بیت المقدس بدو تفویض کرد و او

~~مدرسههای چتد بساخت و املاکی بر آن وقف کرد. مولد او 539 به موصل و وفات در 632

~~بوده است و از خاندان بتیشداد است و شداد جد مادری او است. (لغت نامهآ دهخدا).

ابو حقص عمر بن محمد بن طاهر اندکانی فرغانی صوفی. لغت نامهآ دهخدا به نقل از لباب

~~الاتساب قوت وی را در 545 ه. ق نوشته است.

ابوخطاب ابن دحیه بن عمر بن حسن بن جمیل الکلبی السبتی الاندلسی ملقب به ذی

~~النسبین ادیب لغوی و محدث. مولد او اندلس به سال 587 بود و وجه تلقیب او به ذی النسبین

~~آن است که از طرف مادر به حسین ین علی بن ابی طالب و از سوی پدر به دحیهآ کلیی

~~صحابی می بیوست. در سنهآ 632 بدرود زندگی کفت (لغت نامهآ دهخدا).

ابوالربیع کلاعی سلیمان بن موسی بن سالم بن حسان الکلاعی الحمیری مکنی به ابوالربیع

~~565 تا 632).

آل یاوند یا باوندیان سلسلهای از امرای محلی مازندران هستند که سه شاخه از آنها به نامهای

~~کایوسیه و اصفهبدان و کینه خواریه تقریبا به طور متوالی و رویهم رفته نزدیک مفتصد سال

~~یعنی از حدود سنهٔ‌ 45 ه . ق تا 750ه. ق در طبرستان فرمانروائی کردهاند ... اما کینه خواریه

~~(طبقة ثالثة باوندیه) که یعد از مغول و غالبا به عنوان عمال و دست نشاندگان آنها از سنهآ 635 تا

~~750 ه. ق در طبرستان حکومت کردهاند نسب خود را به ms347 شاخه اصفهیدان آل باوتد

~~میرسانیدهاند. اولین امیر از این شاخهآ باوندیان حسام الدوله اردشیر بن کینخوار بوده است که

~~بعد از هرج و مرجی ممتد از جانب مردم به امارت طبرستان انتخاب شد (635) و مرکز

~~حکومت را از شتاری به امل متتقل نمود و در عهد او مغول بر طبرستان استیلا یاقت. یعد از او

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0390.png)

~~از او باوندیان منقاد و تابع مغول شدند. در سال 750 پس از قتل هشتمین امیر این خاندان

~~(فخوالدوله حسن بن کیخسرو) آل باوند انقراض یاقت و امارت طبرستان به « افراسیابیان

~~مازتدوان * رسید (داثآرة المعارف قارسی).

~~محمود بن احمد بن عبدالسید بن عثمان ابوحامد جمالالدین بخاری حصیری رثیس

~~حنفیان در محله حصیر بافان بخارا در 546 ه. ق متولد گشت و در 637 درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخداء ذیل حصیری)

~~ملک الناصر صلاح الدین داود بن الملک المعظم عیسی بن محمد بن ایوب (603تا 656 ه.

~~ق) قرمانروای کرک و یکی از شعرای ادیب بود، به مرض طاعون در دمشق وفات یافت (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ملک الناصر).

این الدییشی ابوعبدالله محمد بن ابی المعالی سعید. اصل او از گنجه بود و پدران او به واسط

~~هجرت کردند. مولد ابن دبیثی واسط است. در فقه و تاریخ استاد بوده. دبیثا نام قریهای است به

~~راسط و وبیئی منسوب به آن قریه است، حبیب السیر وفات او را به سال 632 آورده است.

~~(لغت تامهآ دهخدا، ذیل ابن دبیثی).

ابن مستوفی شرف الدین ابوالبرکات مبارک بن احمد اربلی مورخ، ادیب و شاعر، مولد او به

~~اربل بود و همانجا پرورش یافت و ملک معظم مظقرالدین فرماندار اربل در 629 او را وزارت

~~خویش داد. پس از وقات او آنگاه که مستنصر خلیفه، اربل را به تصرف آورد انزواگزید و وقتی

~~که مغولان اربل را فتح کردند (634) او به موصل هجوت کرد و تا آخر عمر آنجا بود. موند او به

~~سال 564 و وفات او ms348 در 637 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل این مستوفی).

ابن اثیر ضیاء الدین ابوالفتح نصرالله (558 تا 637) پس از فراگرفتن شعر و ادب در موصل،

~~به خدمت صلاح الدین ایوبی پیوست و ملک افضل نورالدین پسر صلاح الدین او را از پدر

~~بخواست و وزارت خویش داد. آنگاء که دمشق از ملک افضل مسنتزع گشت پس از مقاسات

~~رجهای یسیار به خدمت انشای ملک القاهر ناصرالدین محمود ین مسعود منصوب گشت (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ابن اثیر).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0391.png)

چنگیزیان عنوان عمومی اخلاف چنگیزخان مغول است که از اعقاب چهار پسر او (جوجی

~~خان، چغتای، اوگمای قاآن، و تولی خان) و از مدعیان انتساب به آنها بیش و کم تا شش قرن بعد

~~از وی در قسمتی از متصرفات او که جمعا اولوس اربعهآ چنگیزی خوانده میشآد حکومت

~~کردهاند : 1- از پسران جو جی خان دو تن یکی باتوخان و دیگری اوردا یا اردا اولی دولت اردوی

~~زرین و دومی اردوی سفید را تأسیس کرد. سلسلهآ خانهای حاجی طرخان از اعقاب اوردا هستند

~~و سلسلهآ امرای جانیةآ بخارا نسبت به خانهای حاجی طرخان میرساتند. پسر دیگر جوجی،

~~تغاتیمور است که دو تن از اخلاف وی - الغ محمد و حاچی گرای - به ترتیب خانات قازان و

~~خانات کریمه را تأسیس کردند. اعقاب جغتای در قسمتی از ماوراءالنهر و حدود کاشغر و تورفان

~~امارت کودهاند. از تسل اوگتای قاآن غیر از گیوگ خان، قیدوخان و پسرش چپر، کسی شهرت و

~~اعتباری نیافته است ( دائرة المعارف فارسی، ذیل چنگیزیان).

افضل الدین خونجی محمد بن ناماوار مکنی به ابوعبدالله است. وی از مشاهیر حکماء و

~~اطبای اسلام بود و در علوم شرعی و غیره ید طولائی داشت. او در اواخر عمر به منصب قاضی

~~القضاتی مصر رسید. در سال وفات وی اختلاف است.

ملک رضی الدین بابا قز وینی از گویندکان قون هفتم بود وی در زمان اباقاخان جندگاه حاکم

~~دیاربکر بود ( لغت نامهآ ms349 دهخدا).

محمد بن محمد بن عبدالستار، ابوالوجد، شمس الائمة العمادی الکردری (599 تا 642 ه.

~~ق) از علمای حتفیهآ اهل بخارا بود که در همین شهر درگذشت (الاعلام، ج 7، ص 255).

ابن صلاح شهرزوری تقی الدین ابو عمرو عثمان بن عبدالرحمن ین عثمان نصری

~~شهرزوری. اصلا ایرانی از نژاد کرد و پدرش از فقها بوده. این خلکان چنان که خود گوید یک سال

~~نزد او تلمذ کرده است. مولد او به سال 577 و وفات 643 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن

~~صلاح).

~~علم الدین سخاوی علی بن محمد بن عبدالصمد بن عبدالاحد بن عبدالقالب همدانی

~~مصری سخاوی ملقب به «علمالدین» و مکنی به «ابوالحسن». وی در علم ادب و نحو و قرائت و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0392.png)

~~فقه و لغت و اصول و تفسیر متبحر بود بخصوص در علم قرائت دستی توانا داشت از این رر وی

~~را «شیخ القراء نیز نامیدهاند- به دمشق رفت و در شب یکشنبه دوازدهم جمادی الاخره سال 643

~~یا 653 ه. ق در آنجا درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل علم الدین سخاوی).

ابن نجار بغدادی حافظ محب الدین ابو عبدالله محمد بن محمود بن حسن بن هبة الله. ادیب

~~و مورخ و محدث. موند او بقداد به سال 578 و وقات او به سال 643 بوده است. برای اطلاع بر

~~کتب او رجوع شود به لقت نامهآ دهخدا (ذیل ابن نچار).

ابو علی عمر بن محمد شلوبینی ازدی اشبیلی نحوی. لغت نامهآ دمخدا، فوت وی را صد سال

~~بعد یعنی در 745 ه . ق نوشته است و مطلب تقویم التواریخ درستتر است چه یاقوت حموی

~~در معجم البلدان در شلوبیتیه از وی نام برده و چنین گفته «ابوعلی عمر بن محمد بن عمر ازدی

~~نحوی منسوب به همین شهر است. وی از پیشوایان بزرگ مقیم اشبیلیه است که هم اکنون زنده

~~میباشد و یا بتازگی درگذشته است ..». و میدانیم که سال تألیف معجم البلدان 621 هجری ms350

~~قمری بوده است.

محمد بن محمد بن عمر حسام الدین اخسیتی ابوالوفاء معروف به * ابن ابی المناقب ».

~~شیخی فاضل و در فروع و اصول امام بود و او راست المختصر فی اصول الفقه المعروف به

~~المنتخب الحسامیه (لغت نامهآ دهخدا، ذیل اخسیکتی).

علی معتضد موحدی این ادریس مأمون بن یعقوب المنصور ملقب به معتضد بالله و مکنی

~~به ابوالحسن از خلفای موحدین مراکش است که پس از وفات برادرش رشید به سال 640 ه. ق

~~به خلافت رسید (لغت نامة دهخدا، ذیل معتضد بالله).

این بیطار ابومحمد عبدالله بن احمد ضیاءالدین بن بیطار از مردم مالقهآ اندلس، حشاش و

~~گیاه شناس معروف بود. نزد چندتن حشایشی و نباتی مشهور و بالحاصه ابوالعباس اشبیلی

~~مقدمات این علم فرا گرفت و به بیست سالگی در تچسس ادویهآ مقوده به شمال افویقیه و از

~~جمله مصر سفر کرد و ملککمل ایوبی او را به خدمت خویش گزید و پس از او به خدمت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0393.png)

~~است : یکی کتاب المغنی و دیگری کتاب الجامع. کتاب الجامع در سعهآ فواید و دفت بی نظیر

~~است و بر کتاب دوم قانون بوعلی و ادویهآ مفردهآ سرافیون رچحان دارد. از این کتاب ترجمهآ

~~ناقصی په لاتینیه و ترجمهای به آلمانی هست ولکلرک نیز آن را به فرانسه نقل کرده است و گوید

~~این کتاب در دورهآ احیای علم و تجدد (رنسانس) بسیاری از اختلافات علمای اروپا را در تطبیق

~~لغات یونانی و عربی حل کرده است (لغت نامهآ دهخدا).

ابن حاجب جمال الدین ابوعمرو عثمان بن عمر بن ابی بکر نحوی معروف (570 تا 646)

~~اصلا ایرانی از نژاد کرد و پدرش حاجب امیر عزالدین موسک بوده. مولد او مصر و در قاهره

~~علوم ادبی و فقه آموخت و چندی در دمشق تدریس کرده کتب او با اسلوبی واضح و روشن

~~نوشته شده است. از کتب معروف او کافیه در نحو و شافیه در صرف میباشد ... (لغت نامهآ ms351

~~دهخدا).

جمال الدین تفطی علی بن یوسف بن ابراهیم شیبانی قفطی ملقب به جمال الدین و مکنی

~~به ابوالحسن (564 تا 646 ه. ق) از مردم صعید علیای مصر بود. وی در حلب اقامت کرد و در

~~روزگار ملک ظاهر عهدمدار قضای آن شهر شد و او را « رزیر اکرم » خواندند. وی به حلب

~~درگذشت ( لقت نامهآ دهخدا).

منصوره چند جااست ولی مقصود از این منصوره : از جمله، شهری است که بدست الملک

~~الکامل بن الملک العادل ین ایوب میان دمیاط و قاهره ساخته شد (معجم البلدان).

شجر الدر (متوفای 655) سلطان مصر و تنها زنی که در دورةآ اسلامی بر مصر فرمانروائی

~~کرده است. کنیز ملک صالح ایوبی بوه و چون ایوب در منصوره در جنگ با لوئی نهم فرانسه

~~کشته شد (647ه. ق) این زن مری او را پنهان نگاه داشت تا توران شاه پسر ایوب از بین النهرین

~~به مصر آمد. توران شاه به دست ممالیک کشته شد و شجرالدر به سلطنت نشست. اما امرای

~~سوریه از شناختن وی امتناع کردند و خلیفه مستعصم جانب آنها را گرفت و عزالدین آیبک به

~~سلطنت انتخاب شد و شجرالدر را به زنی کرفت. آییک همواره در سوریه گرفتار جگ با سلطان

~~حلب بود و زوجهاش در مصر فرمانروائی میکرد. عاقبت دو تن از ممالیک هواخواء شجرالدر،

~~آیبک را در قاهره به قتل آوردند (655 ه. ق) و در نتیجه شجرالدر نیز به وضعی فجیع به قتل

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0394.png)

~~رسید. وی مقتدرترین زنان مصر در دورهآ اسلامی بود ولی این کشور از فرمانروائی او سودی نبرد

~~( دائرة المعارف فارسی).

~~ابن عمرون محمد بن محمد بن ابی علی بن ابی سعد بن عمرون الحلبی (جمال الدین،

~~ابوعبدالله) (596 - 649 ه. ق) نحوی. در حدود سال 596 متولد شد. از آثار او شرح بر مفصل

~~ازمخشری ور نحو است (معجم المؤلفین).

وضی الدین صاغانی ( یا صغانی) مکنی به ابوالفضائل از مردم چغانیان ماوراء ms352 النهر است.

~~وی در لاهور به سال 577 هجری قمری متولد شد و در غزنه نشأت گرفت سپس به بغداد آمد و

~~پس از تکمیل معلومات به هند و یمن رقت و سپس به بغداد بازگشت و در آنجا به سال 650

~~هجری قمری درگذشت. رضی الدین از مشاهیر ائمهآ لغت و نحو به شمار است. سلسلهآ نسب وی

~~به عمر بن خطاب میرسد و ریاست تدریس عربیت و لغت در قون ششم بر وی مسلم بود. او در

~~بغداد از نظام مرغینانی حدیث شنید .. ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل رضی الدین).

سعدالدین حموی (یا حموئی) از اکابر علما و عرفا و صوفیه، در علوم ظاهری و یاطتی

~~یگانه، از مشایخ شیخ عزیز تقی و از خلفا و مریدان شیخ تجم الدین کیری و شهاب الدین عمر

~~سهروردی میباشد. در جوانی چندی در جبل قاسیون دمشق که در آن اوان از مراکز تصوف بود

~~میزیست، با صدرالدین قونوی ملاقات کرده رابطهآ محبت داشت، مدت بیست و پنج سال در

~~دیار شام و عراق و خوارزم و غیره مساقرتها کرد و به خراسان که موطن اصلی ایشان بود برگشته

~~و شهرت بینهایت یاقت و یکی از بزرگان عرفا و مشایخ تصوف وقت گردید. وفات سعدالدین

~~روز عید اضحی از سال ششصد و پنجاهم هجوت واقع شد ( ریحانةالادب).

محمد بن عبادبن ملک داد بن الحسن بن داود، ابوعبدالله الخلاطی (م 652 ه) فقیه حنفی

~~که « تلخیص الجامع الکبیر » از کتابهای اوست (اعلام زرکلی، ج 7، ص 51).

~~فقیه و اصولی درگذشته به بغداد ( معجم المؤلفین، ج3، ص 55).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0395.png)

~~شمال افریقا حکومت کرده است.

نجم الدین دایه یا نجم الدین رازی از عرفای بزرگ قرن هفتم و از شاگردان شیخ نجم الدین

~~کبری است. وی به سال 617 پس از واقعهآ قتل استادش نجم الدین کبری به منگام حملهآ تاتار به

~~خواسان از خوارزم فرار کرد و به همدان آمد و چون لشکویان مغول روی ms353 به همدان آوردند به

~~ناچار در سال 618 هجری شیخ ترک همدان گفته رخت عزیمت به اردبیل کشید اما اقامت وی در

~~اردبیل نیز دیری نپائید و در همان سال روانهآ بلاد روم شد و در قیساریهآ روم به خدمت سلطان

~~علاء الدوله کیقباد سلجوقی رسید ... شیخ بقیت عمر را به فراغت و امنیت در بلاد روم و در

~~مصاحبت عارفانی چون صدرالدین قونیوی و جلال الدین مولوی گذرانید (لغت نامهآ دهخدا).

~~سال وفات وی را در 645 هجری قمری ثیز نوشتهاند.

سبط ابن الجوزی یوسف بن قیز اوغلی بن عبدالله ترکی حنبلی حنفی عالمی مورخ و فقیهی

~~واعظ بود و در زمرهآ محدثان و واعظان نیز به شمار میرفت. نخست از مذهب حنبلی پیروی

~~میکرد و از جد مادری خود عبدالرحمن ین علی ابن الجوزی مراتب علمی را فرا گرفت. از سال

~~ششصد مجرت در حدود هجده سالگی به سیاحت و جهانگردی آغازید تا به دمشق رفت و در

~~حوزهآ درس فقهی جمال الدین محمود حصیری حاضر گردید و مذهب حنفی را برگزید (لغت

~~نامهآ دهخدا). وقات وی وا در سال 634 نیز نوشتهاند.

علی بن آیبک ترکمانی صالحی بحری ملقب به نورالدین و منصور، دومین نقر از ممالیک

~~بحری مصر و شام بود. وی در سال 645 ق متولد شد و چون در سال 656 پدرش الملک المعز

~~آییک به قتل رسید وی را با وجود صغر سن به پادشاهی برگزیدند و لقب « منصور « بدو دادند و

~~علم الدین سنجو حلبی از جانب وی یه ادارهآ امور مملکت پرداخت. هنگامی که هلاگوخان مغول

~~بر یغداد استیلا یافت و پسر خود را با لشکری عظیم برای تسخیر شام قرستاد اموای دولت بحریه

~~نیکوتر دیدند که پادشاهی مقتدرتر بر مملکت حکومت کند. لذا در اواخر سال 657 ق او را از

~~پادشاهی خلع کردند و با مادرش به دمیاط فوستادند و وی تا آخر عمر در آنجا پسر برد... (لغت ms354

~~نامهآ دهخدا، ذیل علی بحری).

~~ابن باطیش عمادالدین اسماعیل بن هبةالله بن باطیش کتابی در طبقات شافعیه کرده و آن را

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0396.png)

~~در سال 634 به انجام رسانیده و به سال 255 درگذشته است (کشف الظنون).

خطیب خوارزمی محمد بن محمود از مشاهیر علمای عامهآ مصر معتصم عباسی است. پس

~~از آن که مغول، سلطان محمد خوارزمشاه را از سلطنت خلع کود و بر تمامی ممالک وی استیلا

~~یافت وی را به قضاوت خوارزم منصوب داشت بعد از مدتی این شغل را ترک گفته به زیارت

~~کعبه مشرف شد و در آن ارض اقدس مجاورت نمود و سپس به بغداد برگشته مشغول تدریس

~~گردید تا به سال 655 یا 665 ه. ق درگذشت (ربحانة الادب).

احمد مکنی به ابوالعباس ملقب به جمال الدین از اکابر محدثین عامه میباشد که به شیخ

~~المحدثین معروف و در سال ششصد و پنجاه و ششم هجرت درگذشته است ... (ریحانة الادب).

زکی الدین عبدالعظیم بن عبدالقری بن عبدالله منذری از بزرگان علمای حدیث و فقیه و

~~عالم به عربیت بود. وی به سال 581 ه .ق به مصر متولد و در 656 در گذشت (لغت نامهآ

~~ذهخدا).

علی بن عبدالله بن عبد الجبار حسینی شاذلی مگنی به ابوالخسن ازاکابر عرفا می باشد که در

~~قریةآ شاذله متولد و در اسکندریه نشأت یافت. او مؤسس سلسلهآ شاذلیه از سلاسل صوفیه

~~است. شاذلی در ماه ذی القعدهآ ششصد و پنجاء و چهارم یا ششم هجری قمری در قریه مخا در

~~اصحرای عیذاب در ساحل بحر یمن وفات یافت (ریحانة الادب).

ابن علقمی ابوطالب مؤیدالدین محمد بن محمد از رجال و بزرگان اواخر عهد بنی عباس

~~بپود که وزارت مستعصم عباسی آخرین خلیفهآ عباسی را داشت و در آخر به سبب کدورتی که با

~~خلیفه داشت با هولاگو در نهان ساخت و در فتح یفداد یا مغول نهاتی یاری نمود، از این جهت

~~بعد از واقعهآ فتح ms355 بغداه از جانب هولاگو حاکم بغداد شد اما اندکی بعد در همان سال وقات یافت.

~~این علقمی مذهب لمفیعه داشت و مردی زیرک و با سیاست بود ... (داثآرة المعارف فارسی).

بیره الفرانت کام هریی ان در جزیره واقع در سمت چپ رود فرات که پس از تصوف

~~صعب العبور را گذرانیده وارد دشت شام میگردد (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0397.png)

نورالدین علی متصور سومین نفر از ممالیک بحری مصر (655 تا 657 ه. ق) و سیف

~~الدین مظفر قدوز چهارمین قرد این خاندان است که از 657 ت 658 حکومت کرده است (طبقات

~~سلاطین اسلام، ص 71).

عین الجالوت یا عین جالوت قریهای از اعمال فلسطین بین نابلس و پیسان است که در روز

~~بجمعه 25 رمضان سال 658 هجری قمری در آنجا جتگ بسیار معروقی بین نشکر مغول و سیاه

~~ممالیک مصر اتفاق افتاد و در آن جنگ، لشکر مغول که به سرداری کیتبوقانوین و با کمک و

~~همراهی عدهای از مسیحیان به این حدود پیشرفت کرده بود از دست ممالیک شکست سختی

~~خورد و کیتیوقا گرفتار و مقتول شد. جتگ عین الجالوت اولین شکست مغول از دست لشکر

~~اسلام بود و از اسباب عمدهآ توقف پیشرفت مغول در حدود مغرب عالم اسلام به شمار میآید و

~~بعد از این چنگ پیشرفت لشکر مغول دیگر در حدود شام و مصر متوقف ماند ( دائرة المعارف

~~فارسی).

ببرس ظاهر بن عبد اله رکن الدمین ابوالفتح بنذقداری صالعی ملقب به العلکی الشاهمر از

~~ممالیک بحری مصر متولد 625 در دشت قبچاق. او سالهای اول عمر خویش را در مولد خود به

~~اسر یزد و سپس در هجوم تاتار اسیر و در سیواس به غلامی قروخته شد. از آتجأ وی را یه حلب

~~سپس به قاهره بردند و امیر علاء الدین ایدکین بندقدار وی را بخرید و بیبرس نزد وی بود تا این

~~که ملک الصالح نجم الدین ایوب در شوال 644 بر امیر ms356 علاءالدین دست یافت و بییرس را نیز

~~ضمن سایر مایملک وی تحت اختیار خویش آورد و چون همت و قطنت و ذکای او یدید وی را

~~رئیس یکی از فرق حرس خاص خود کرد و بیبرس در سایهآ همت و فطنت خویش مدارج ترقی

~~پپیمود تا به مرتبة حکومت رسید. در سال 658 که ملک مظفر قطز (قدوز) به قتل رسید امراء که

~~کفایت و لیاقت بیبرس را دیده و پسندیده بودند او را به امارت برداشتند ... (لغت نامهآ دهخدا).

مستنصر بالله احمد بن محمد بن ناصر مکنی به ایوالقاسم نخستین خلیقهآ عباسی در مصر.

~~او سه سال پس از انقراض سلسلة عباسیان در عراق وارد مصر شد و در سال 659 ق الملک

~~الظاهر بیبرس بندقداری با او به خلاقت بیعت کرد و لقب « المستنصر» به وی داد. در حقیقت

~~ری به طاهر ختیقه بود ولی کار حکومت را در دست نداشت. الظاهر پس ازاندکی او را با سپاهی

~~روانهآ بغداد کرد تا آنجا را از مغولان باز ستاند ولی در این جنگ به سال 660 کشته شد. او را سی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0398.png)

~~و هشتمین خلیفهآ عباسی نیز به شمار آرند (لغت تامهآ دهخدا).

عبنیان تتر ستستهای ار حبسین هستند که بعد از اتقراض خلافت آنان در بغداد، از سته

~~659 تا حدود 923 هجری قمری در مصر عنوان خلافت را احراز کردند. پیدایش این سلسله را

~~بعضی از مورخین ناشی از این دانستهاند که فرمانروایان غیر دینی ممالک اسلامی برای تثبیت

~~موقمیت خود نیازمند به مقامی یودند که قرمانروائی شان را صورت شرعی و قانونی بخشتد و

~~بدین جهت پس از انقراض خلاقت در بقداد، این فرمانروایان در صدد ایجاد چثین مقامی

~~برآمدند. در 650 هجری قمری شریف مکه فرمانروای تونس را که از سلسلهآ حفصیون و نامش

~~ابوعیدالله بود و با لقب مستنصر عنوان خلافت به خود داده بود به رسمیت شناخت. این

~~شناسائی بر اعتبار ابوعبدالله ms357 افزود و مملوک مصر گزارش فتح عین الجالوت را به ابوعبدالله

~~فرستاده در ضمن این گزارش او را «امیرالمؤمنین» خواند. پس از برآمدن بیبرس وی صلاح

~~ندانست که همسایهای نیرومند و احتمالأ خطرناک بدین عنوان شناخته شود بدین جهت پسر

~~ظاهر سی و پنجمین خلیفهآ عباسی را که تامش احمد بود و به مصر پناه آورده بود با همان لقب

~~مستنصر در سال 659 به خلافت برداشت. پس از آن مدت دو قرن و نیم سلسلهای از عیاسیان

~~تحت فرمان و تظارت ممالیک مصر اسمأ در قاهره خلافت کردند و سلاطین مملوک به عنوان

~~سلاحی دینی از آنان برای جهاد بر ضد صلیبیون و جنگ با مغول استفاده میکردند. خلفای

~~عباسی مصر قدرت و نفوذی نداشتند و در واقع در حکم مستمری بگیران دربار ممالیک بودند و

~~صرفا وظایف تشریفاتی را هنگام جلوس سلطان چدید اجرا میکردند. کوشش ممالیک مصر

~~برای این که مسلمانان سایر ممالک ثیز خلفای تحت حمایت آنان را به عنوان خلیفهآ اسلام

~~بشناسند تا حدی مخصوصأ در هندوستان و امپراطوری عثمانی به موفقیت انجامید. بایزید

~~اول، سلطان عثمانی، در 1394 فرمانی صادر کرد و به خلیفهآ مصر منوان سلطان عطا نمود.

~~عاقبت سلطان سلیم اول بعد از استیلا بر شام و مصر، متوکل سوم آخرین خلیفهآ عباسی مصر را

~~خلع کرد و خلافت عباسیان مصر در 923 ه. ق برافتاد (دائرة المعارف فارسی).

سیف الدین ابوالمعالی سعید بن مطهر بن سعید باخوزی حنفی مشهور به شیخ العالم در نهم

~~شعبان سال 586 در باخرز متولد شد و پس از تحصیل فقه و حدیث و قرائت بالاخره به خوارزم

~~به خدمت شیخ نجم الدین کبری رسید و دست در دامن ارادت او زد و به دستور او به خلوت و

~~ریاصت اشتغان جست و سپش ستیخ گبم الدین تبری او را از بهر تعلیم و ارشاد خلق به بخارا

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0399.png)

~~روانه گردانید و او در آنجا ms358 توطن اختیار تمود تا بالاخره در همانجا در 25 ذی القعدهٔ‌ سال 659

~~وقات یافت و در فتح آباد از قرای حومهآ بخارا مدفون شد و مرقد او که به امر امیر تیمور گورکان

~~در سال 788 بقعه و بارگاهی عالی بر آن ساختهاند هنوز در آنجا زیارتگاه عمومی است. (لغت

~~نامهآ دهخدا)

سلطان العلماء عبدالعزیز بن عبدالسلام بن ابی القاسم بن حسن بن محمد بن مهذب شافعی

~~مصری دمشقی سلمی ملقب به عزالدین مکنی به ابومحمد موصوف به شیخ الاسلام و سلطان

~~العلماء فقه را از فخرالدین ابن عساکر و اصول را از سیف الدین آمدی و نظایر وی و حدیث را از

~~حاقظ محمد بن ابی القاسم بن عساکر و دیگر اکابر فراگرفت. زیاده بر بیست سال تدریس و فتوا

~~و امامت و خطابت مصر و قاهره را متصدی بود. به سال ششصد و شصتم هجرت در مصر

~~وقات یافت (ریحانة الادب، ذیل : سلطان العلماء).

ابن عدیم عمر بن احمد بن هبةالله بن محمد بن هبة الله به احمد بن .. جرادهآ عقیلی حلبی

~~حنفی مکلنی به ابوالقاسم یا ایوحفص و ملقب به کمال الدین و مشهور به ابن عدیم ادیب و

~~تویسنده و شاعر و مورخ و فقیه و محدث بود. در سال 586 یا 588 هجری قمری در حلب

~~متولد و در جمادی الاولی سال 660 در قاهره درگذشت. (لنت تامهآ دهخدا، ذیل : ابن العدیم و

~~عمر بن احمد).

عبدالرزاق بن رزق الله ین ابی بکر بن خلف مکنی به ایومحمد و معروف به الرسعنی مفسر و

~~از فقهای حثابله بود ( لغت نامهآ دهخدا). رسعنی منسوب به رأس عین است که شهری است

~~میان حران و نصیبین (منتهی الارب).

قضل الله بن حسن، شهاب الدین ابوعیدالله حنفی (لغت نامهآ دهخدا، مجمل فصیحی

~~خوافی ذیل وقایع سال 661، فهرس التواریخ در وقایع همین سال).

قیساریه شهری است در ساحل دریای شام که از خاک فلسطین به شمار میرود ( معجم ms359

~~البلدان).

ارسوف شهری است بر ساحل بحر شام بین قیساریه و یافا (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0400.png)

صفد در انتهای شمال شرقی ستجاق واقع و از طرف مشرق به ولایت سوریه و از سمت

~~مغرب به عکا و قضای طبریه محدود است (لغت نامهآ دهخدا).

طرابلس شهری است مشهور بر ساحل دریای شام بین لاذقیه و عکا (لغت نامهآ دهخدا).

این پادشاه سلجوقی رکن الدین قلج ارسلان بن کیکاوس بوده نه سلیمان بن کیخسرو. قلج

~~ارسلان در 655 به سلطنت تشست. وی مرید مولانا جلال الدین رومی بود. سوانجام به تحریک

~~معین الدین پروانه از رجال معروف دولت سلاجقهآ روم و به دست امرای خویش به دستیاری

~~امرای مغول در سال 664 یا 666 به قتل رسید ( تاریخ مغول، ص 209، دائرة المعارف فارسی

~~ذیل قلیج ارسلان).

ابوشامه شهاب الدین عبدالرحمن دمشقی مقدسی مقری و تحوی و مورخ و ادیب و فقیه

~~شافعی. پدر وی اسماعیل به بیت المقدس میزیست سپس به دمشق شد و مولد ابوشامه به

~~دمشق است به سال 596 یا 599 او را تصاتیف بسیار است .. وفات وی به سال 665 بود و

~~صاحب حبیب السیر قسمتی از تاریخ ایوبیان را از کتاب « ازهار الروضتین » او نقل کرده است

~~(لغت نامة دهخدا، ذیل ابوشامه).

ابویوسف یعقوب پنچمین فرد از امرای بنی مرین است. طبقات سلاطین اسلام به قدرت

~~رسیدن وی را در 656 نوشته است.

احمد بن عبدالدائم مقدسی ملقب په زین الدین از فقهای ماثآهآ هفتم هجرت و مشامیر حنابلة

~~ارض شام. لغت تامهآ دهخدا یکبار قوت وی را در سال 660 ( ذیل احمد بن عبدالداثم) و جای

~~دیگر 668 نوشته است (ذیل ابن عبدالدائم).

ابن سبعین ابو محمد عیدالحق بن ابراهیم اشبیلی. مولد او مرسیه (1xurcie) به سال 614 و

~~وفات به مکه در سنهآ 668. ابن سبعین، حکیم و صاحب طریقتی خاص در تصوف بوده است.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0401.png)

~~آنگاء که در سسته (5eu1a) میزیست فردریک ms360 دوم از علمای آنجا سؤالاتی کرد ابن سبعین جواب

~~آن سؤالها پنوشت و شهرت او نزد مسیحیان بیشتر از طریق اجوبة مذکوره است ( لغت نامهآ

~~دهخدا).

ابن عصفور ابوالحسن علی بن موسی الحضرمی النحوی است. اجداد او از مردم حضرموت

~~و مولد او به اشبیلیه بود. تولد او به سال 597 و وفات 669. او راکتب بسیار در فتون ادب است

~~(لغت نامهآ دهخدا).

حاکم بامرالله ابوالعباس عباسی یکی از کسانی است که پس از معتصم در مصر دعوی

~~خلافت کرد. وی چهل سال و چند ماه این دعوی داشت و در 701 هجری قمری درگذشت و

~~قرب مقبرهآ سیده نفیسه مدفون گردید (لغت تامهآ دهخدا).

بیره جک نام شهری است در جزیره واقع در سمت چپ رود فرات (لغت نامهٔ‌ دهخدا).

صدرالدین قونوی از بزرگان علمای تصوف و از مشاهیر شاگردان محیی الدین بن عربی.

~~داثرة المعارف فارسی فوت وی را در 673 و صاحب کشف الظنون یکبار در 671 و بار دیگر در

~~673 نوشتهاند.

قاسم بن احمد بن موفق لورقی ملقب به علم الدین و مکنی به ابو محمد به سال 575

~~هجری قمری تولد یافت. پیشوای علوم و ادبیات عرب و عالم به قرآن و قرائت بود. برای اطلاع

~~بر شرح آثار او رجوع شود به لغت نامهآ دهخدا ذیل قاسم لورقی و مآخذی که آنجا معرفی شده

~~است.

جمال الدین ابوعبدالله محمد بن عبدالله ... مالک طائی جیانی اندلسی در حدود سال 600

~~در جیان متولد و در 12 شعبان 672 به دمشق بازگشت. او از نحویین معروف عرب است که در

~~شهرت پا سییویه برابری میکند. ابن مالک کتب بسیاری به نظم و نثر دارد که از همه معروفتر

~~کتاب * الفیه *است ... (لفت نامهآ دهخدا، ذیل ابن مالک).

سراج الدین محمود ارموی عالم ایرانی اصول و کلام در 592 هجری قمری به دنیا آمد.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0402.png)

~~نسبت وی به ارومیه ( رضائیه) است. معروفترین اثرش کتاب مطالع ms361 الانوار است در منطق و

~~کلام. ارموی در موصل و بلاد روم میزیست و در قونیه وفات یافت (داثرة المعارف فارسی).

ابوالحسن علی بن سعید (یا آن چنان که در لغت نامهآ دهخدا آمده: موسی) مغربی یکی از

~~علمای لغت عرب است که در 5 60 یا 610 هجری قمری به نزدیکی شهر غوتاطه متولد شد. به

~~روایتی به سال 673 در دمشق و به روایتی دیگر به سال 685 به تونس درگذشت ... (لغت نامة

~~دهقدا).

عماد فقیه با عمادالدین کرمانی نامش علی و لقبش عمادالدین و تخلصش عماد و شهرتش

~~عماد فقیه است، وی از مشایخ عرفا و شعرای کرمان در قرن هشتم هجری و معاصر خواجه حافظ

~~شپرازی و آمیر مبارز الدین و شاه شجاع بود و این دو پادشاه نسبت به او اخلاص میورزیدند.

~~عماد فقیه در کرمان زاویه و خانقاهی داشت و با مقام فقاهت به سرودن اشعار ( بیشتر غزل)

~~می یرداخت، وی در سال 777 پا 3 در کرمان در کذشت و در خانقاه خوه دفن شد - (لغت

~~تامهآ دهخدا).

ابن ساعی تاج الدین ابوطالب علی بن انجب بن عشمان بغداهی مورخ و ادیب مشهور. او

~~کتابدار مستنصر عباسی بود و ادب از ابن نجار فراگرفت و کتابهای بسیار در تاریخ نوشت که از

~~همه مشهورتر تاریخ او معروف به تاریخ ابن ساعی درسی مجلد است (لغت نامهآ دهخدا).

الستان یا ابلستان یا ابلستین در مشرق قیساریه بین جبل توروس و قسمت علیای نهر

~~جیحان واقع شده است (تاریخ مقول، پاورقی ص 213).

محمد بن یوسف بن مسعود بن برکات الشیبانی شهاب الدین تلعقری از شعوای موصل

~~است. وی ور سال 593 در موصل متولد شد و به سال 675 درگذشت. دیوان اشعار مشهوری

~~دارد. (لغت نامة دهخدا، ذیل تلعفری).

سیدی احمد بدوی احمد بن علی بن ابراهیم الحسینی از مشاهیر اولیای قرن هفتم هجری

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0403.png)

ناصرالدین بوکه خان سعید از ممالیک بحری مصر است. ms362 وی از 676 تا 678 سلطنت کرد

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 71).

املک شمس الدین کرت (643 تا676) اولین پادشاه است از سلسلهآ آل کرت. وی در 643

~~حکومت بلاد غور و نواحی مجاور را یافت و در 668 حوزهآ حکومت او به حکم منگوقاآن تا

~~حدود سیحون و سند رسید. در آخر عمر به اباقاخان عصیان ورزید ولی سرانجام تسلیم شد و

~~زینهار یافت (674) بعد از آن په تبریز رقت و در آنجا بود تا درگذشت و گوپند مسمؤم شد

~~(دائرة المعارف فارسی).

عیسی بن هیدالعزیز مکنی به ابوموسی مؤلف مقدمهآ مشهوری است در تحو موسوم به

~~«جزولیه» (لغت نامهآ دمخدا، ذیل جزولی، و قاموس الاعلام ترکی، ذیل همین عنوان).

ملک المنصور سیف الدین قلاوون (678 ت689 ه. ق) ششمین سلطان مصر از سلسله

~~ممالیک بحری. وی را به بردکی به مصر آوردند. ملک صالح ایوبی او را خرید و در 647 آزاد کرد.

~~در خدمت پیبرس با مغول و ارامنه جنگید. پس از بیبرس پسرانش خلع شدند و قلاوون به

~~سلطنت نشست. بر رقیب خود صنقر اشقر که سپاهیان سوریه در دمشق وی را به سلطنت

~~برداشته بودند پیروز شد و مهاجمین مغول را که از یاری ارامنه، صلیبیون و گرجیها برخوردار

~~بودند در حمص مغلوب کرد و از سوریه بیرون راند. بعدا تصمیم به تصرف سوریه گرفت، صنقر

~~را از قلمروش بیرون راند، طرابلس را از صلیبیون گرفت و قدرت ممالیک را در سوریه متقر

~~ساخت و به ترمیم آسیبهای ناشی از هجوم مغول پرداخت. قلاوون پادشاهی مقتدر بود. یگانه

~~پادشاه سلسلهآ ممالیک بود که سلسلهای تأسیس کرد. مشهورترین بناهای وی بیمارستانی بوه که

~~در قاهره تأسیس کرد (دائرة المعارف فارسی).

~~مقصود از سلامش، ملک العادل بدرالدین بن ملک ظاهر بیبرس هفتمین نفر از ممالیک

~~بحوی است که چند ماه سلطنت کرد (قاموس الاعلام ترکی، طبقات سلاطین اسلام، ص 71).

~~ابوحامد محمد بن محمود بن محمد بن عبدالکافی اصولی ms363 شمس الدین اصفهانی شافعی.

~~زی ر61 به دنیا آمد و در 688ه. ق در مصو در گذشت. (لغت نامهآ دمخدا، ذیل اصفهانی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0404.png)

~~منصور بن فلاح بن محمد بن سلیمان یمنی مکنی به ابوالخیر و ملقب به تقی الدین نحوی.

~~اخمد بن یوسف بن حسن بن رافع کواشی موصلی مفسر و فقیه شافعی، مکنی یه ایی

~~العباس و ملقب به امام موفق الدین. صاحب طبقات از ذهبی آرد که احمد در عربیت و قرائات و

~~تفسیر بارع بود و شاگردی پدر خویش و سخاوی کرده بود. در زهد و صلاح و تبنل و صدق

~~عدیم النظیر بود و سلطان و رجال یزرگ به زیارت او میشدند و او بر آنان محلی نمینهاد و به

~~پیش پای ایشان برنمی خاست و عطیات آنان نمیپذیرفت. او را کشف و کرامات بود و به ده

~~سال پیش از مرگ نابینا شد. کواشی در جمادی الآخر سال 680 به موصل درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل احمد بن یوسف).

ارطغرل سلطان عثمان خان غازی بانی دولت عثماتی و جد اعلای سلالهٔ‌ مثمانیه است.

~~برای شرح احوالش رجوع شود به قاموس الاعلام ترکی، و لغت نامهآ دهخدا، و از سعدی تا

~~جامی ص 238.

ابن خلکان شمس الدین ابوالعباس احمد بن ابراهیم بن ابی بکر بن خخلکان بن ناوک بن

~~عیدالله ... الاربلی الشافعی یکی از بزرگان علما و صدور رؤسا. به سال 608 در شهر اربل به

~~مدرسهآ ملک معظم مظفر الدین بن زین الدین متولد و در 621 صحیح بخاری را از شیخ صالح

~~بن هبةالله شنوده در سنهآ 626 از موطن خویش به حلب رفته و سالی چند ببوده و در سال 633

~~یه دمشق اقامت داشته است. در سال 636 نایب قاضی القضاة مصر و در 659 قاضی القیضاة

~~دمشق گردیده و پس از پانزده سال باز به مصر رفته سپس به سمت متولی قضا به شام بازگشته

~~است لو به سال 680از ms364 منصب قضای شام مستعفی و در 681 درگذشته است. کتاب نفیس او

~~موسوم به « وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان * یکی از بزرگترین و نافعترین کتابهای فن رجال

~~است. این کتاب به ترتیب حروف معجم، ترجمهآ 846 تن از پزرگان امراء و وزراء و علماء و جز

~~آنان را شامل است. ابن خلکان را نیز اشعاری لطیف حاکی از طبعی سلیم و ذوقی مستقیم است

~~الغت نامهآ دهخدا با تلخیص).

منگوتمر (تیمور) پسو هلاگو و اولجای خاتون و برادر اباقا که بیست و پنج روز پیش از

~~مرگ برادرش اباقاخان درگذشت و به مقام سلطنت و ایلخانی نرسید ( تاریخ مغول، ص 218 و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0405.png)

~~221، حبیب السیر، ج 2 و3).

حسین بن بدر بن ایاز بن عبدالله بغدادی نحوی ملقب به جمال الدین و مکنی به ایو محمد

~~درگذشته 681 ( لشت نامهآ دهخدا).

مسعود بن کیکاوس غیاث الدین مسعود ثانی بن عزالدین کیکاوس چهاردهمین نفر از

~~سلاجقهآ روم و نوادهآ غیاث الدین کیخسرو ثانی بود. هنگامی که پدرش به کریمه فرار کرد و در

~~آنجا مرد وی به آذربایجان رفت و به اباقاخان پناهنده شد. پس از مدتی به سال 681 به فرمان

~~پسر عم خود ارغون خان به حکومت آسیای صغیر رسید و جانشین کیخسرو ثالث شد ( در

~~تاریخ این حکومت اختلاف است. همین کتاب تقویم التواریخ و قاموس الاعلام ترکی 682 و

~~معجم الانساب 681 نوشتهاند). مدت 14 سال اسمأ حکومت کرد و سرانجام به سال 697

~~درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل غیاث الدین).

احمد بن هولا گو تکودار پس از در گذشتن برادر خود ابا تاخان به سال 81ء وارث تاج و تخت

~~شد و مسلمانی گرفت و نام خویش تکودار را به احمد بگردانید و عساکر و طایفهآ خویش را به

~~قبول اسلام خواند و به همهآ پادشاهان مسلمان، سفرا فرستاد و اسلام آوردن خود را اعلام و صلح

~~و مسالمت با آنان را پیشتهاد کرد ms365 و دو سال سلطنت راند. سپس پرادر زادهآ او ارفون بن اباقا در

~~خراسان بر او خروج کرد و در محاربه با عم مغلوب و اسیر شد و او را در قلعهای بند کردند.

~~سپاهیان احمد که از تغییر دیانت آبائی دل آزرده بودند آزادی ارغون و انتصاب وی را به حکومت

~~خراسان درخواستند. و چون احمد از اسعاف خواهش آنان سرباز زد به زندان ارغون هجوم برده

~~وی را خلاصی دادند و او پس از نجات از زندان عصیان و طغیان از سر گرقت و به آخر در یکی از

~~چنگها احمد پس از دو سال سلطنت به سنهآ 683 مغلوب و مقتول شد ( لغتنامهآ دهخدا، ذیل

~~احمد).

عطاملک جوینی ملقب به علاء الدین ین بهاءالدین محمد برادر شمس الدین محمد صاحب

~~دیوان از رجال و مورخان معروف اوایل دورهآ مغول. وی به سال 623 قمری در جوین متولد شد

~~و از آغاز جوانی وارد کارهای دیوانی گشت و از عمال امیر ارغون آقا حکمران خراسان گردید.

~~عطاملک چتد بار در خدمت امیر ارغون به قراقروم پایتخت مغولستان سفر کرد و ضمن همین

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0406.png)

~~سفرها دربارهآ احوال مغول و یورتهای اصلی ایشان اطلاع کافی به دست آورد و برای نوشتن

~~تاریخ خود مواد لازم را فراهم کرد. وی در سال 654 قمری به توسط امیر ارغون به هولاگو

~~معرفی شد و نژد او تقرب یافت. پس از فوت هولاگو وی و برادرش صاحب دیوان سبب رونق

~~دولت اباقا بودند و عطاملک حکومت بغداد و عراق یافت و در نتیجهآ سعایت مجدالملی،

~~عطاملک به حبس افتاد ولی با وساطت شاهزادگان و خوانین مغول در 680 قمری از حبس

~~نجات یافت و مورد نوازش اباقا قرار گرقت... درگذشت عطاملک به سال 681 رخ داد (لغت نامةآ

~~دهخدا، با تلخیص).

عبدالله بن محمود بن مودود موصلی ملقب به مجدالدین و مکنی به ابوالفضل از بزرگان

~~فقهای حنفی به سال 599 به ms366 موصل متولد شد و به دمشق و بغداد رفت و به سال 683 قمری به

~~بغداد در گذشت. او را است: الاختیار لتعالیل المختار (لغتنامهآ دهخدا، ذیل عبدالله بن محمود).

محمد بن محمد جوینی ملقب به شمس الدین. چون هولاکو در آفاز سال 661 امیر سیف

~~الدین بیتکچی خوارزمی وزیر خویش را بکشت وزارت را به شمس الدین محمد جوینی که از

~~سال 657 حکومت بغداد داشت سپرد و حکومت این شهر را به عطاملک برادر وی داد و پس از

~~آن که اباقاخان به سلطنت رسید همچنان وزارت به صاحب دیوان سپرد ... عاقبت به دستور

~~ارغون خان وی را طوف عصر روز دوشنبه چهارم شعبان سال 683 در نزدیکی اهر آذربایجان

~~کشتند ( رجوع شود به لغت نامهآ دهخدا، ذیل صاحب دیوان).

مرقب شهری و حصاری است مشرف به سواحل بحر شام و شهر بانیاس و در یک کوه

~~ساحلی به شکل زیبا و بی نظیری راقع شده است (معجم البلدان).

محمد بن محمد ین محمد حنفی تسقی ملقب یه برهان الدین و معروف به برهان و مکنی به

~~ابوالفضل یا ابوالفضائل از اکابر علمای حنفیه که عالم فاضل محدث مفسر متکلم اصولی بوده.

~~وفات نسفی در سال ششصد و هفتاد ر نهم یا ششصد و هشتاد و چهارم یا ششم یا هفتم یا هشتم

~~هچری قموی در بغداد واقع و در جتب مقبرة ابوحنیفه مدقون گردید (ریحانة الادب، ذیل نسفی).

امام رضی الدین محمد بن حسن استرابادی شارح کافیه ابن حاجب. صاحب روضات

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0407.png)

~~الجنات گوید : من از اسم و شرح حال وی اطلاع بیشتری ندارم جز این که او در سال 683 تألیف

~~کتاب « شرح الکافیه ، را به پایان رسانده است. دوست مورخ من شمس الدین بن عزم در مکه به

~~امن گفت وفات رضی به سال 684 یا 676 بود ولی من در آن شک دارم (لغت نامهآ دهخدا).

احمد ین ادریس بن عبدالرحمن صنهاجی قراقی ms367 مصری مالکی ملقب به شهاب الدین و

~~مکنی به ایوالعیاس از مشاهیر فقهای مالکیه که در فقه و اصول و علوم عقلیه وحید عصر خود

~~بوده و ریاست مذهبی بدو منتهی گمردیده است. در سال ششصد و هشتاد و چهارم هجرت در

~~مصر وفات و در مقبرهآ قرافه دفن شد ( ریحانة الادب). قرافه ناحیهای است از فسطاط مصر.

~~(لغت نامةآ دهخدا).

قاضی بیضاوی عیدالله بن عمر ین احمد (یا محمد) بن علی فسارسی شیرازی بیضاوی

~~اشعری شافمی ملقب به ناصرالدین و مکنی به ابوالخیر یا ابوسعید ادیب منطقی، مفسر اصولی،

~~محدث، مفسر، متکلم از اکابر علمای عهد مغول است که در شهر بیضاء متولد شده. وی به سال

~~683 یا 685 یا 691 یا 692 یا 696 در تبریز وفات یاقت و در گورستان چرنداب مدفون گردید

~~والغت نامه دهخدا، ذیل قاضی).

احمد بن عمر مرسی مکنی به ابوالعباس و ملقب به شهاب الدین فقیه و صوفی قرن هفتم

~~هجری. اصل او از مرسیه است و ساکن اسکندریه بود و اهالی اسکندریه تا امروز نیز به وی

~~اعتقادی شدید دارند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل مرسی).

اورخان Orhan سلطان عثمان، پسر و جانشین امیر عثمان اول (دائرة المعارف فارسی).

ابن ثقیس علاءالدین ابوالحسن علی بن ابی الحزم علاءالدین بن نفیس مصری قرشی معروف

~~به ابن نفیس. طب را نزد ابن الدخوار به دمشق آموخت و نیز به تحصیل علم نحو و فلسفه و

~~تفیسل).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0408.png)

~~ولایت اجدادی خود به ارث حکومت میکردند تا این که به دست آل مظفر مغلوب و برافتادند

~~(لغت نامة دهخدا).

شمس الدین محمود بن عبدالرحمن بن احمد بن محمد بن ابیبکر بن علی عامی اصفهانی

~~ملقب یه شمس الدین یا شهاب الدین و موصوف به علامه و مکنی به ابوالثناء از اکابر علمای

~~عامهآ قرن هشتم هجرت است که در سال ششصد و هقتاد و چهارم هجری قمری در اصفهان

~~متولد شده وی در سال ms368 هقتصد و چهل و شش یا هفتصد و چهل و هفت یا در ذیعقدةآ سال

~~هفتصد و چهل و نهم هجرت به طاعون عمومی در مصر درگذشت (ریحانة الادب، ذیل شمس

~~الدین).

صلاح الدین خلیل اشرف از ممالیک بحری است که از 689 تا 693 حکومت کرده است

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 71).

مقصود از دولت فیروز شاهی، خلجیان دعلی مستد که در سال همء توسط جلدل الدین

~~فیروز شاه خلجی پایه گذاری شد و تا سال 720 حکومت کردند و در این سال توسط غیاث

~~الدیین تغلق شاه مؤسس سلسلهآ تغلقیه بر افتادند.

ابراهیم بن محمد بن طرخان انصاری دمشقی مگنی به ابواسحاق و ملقب به عزالدین و

~~معروف به سویدی از اطبای قرن هفتم هجوت که از قریهآ سوید بوده و در دمشق اقامت داشته و

~~در بیمارستان باب البرید و بیمارستان نوری آنجا مشغول طبابت بوده است. وی به سال 690

~~هجوی قمری درگذشت ( ریحانةالادب، ذیل سویدی). سویدی منسوب است به سوید یا

~~سویدا که دیهی است از ناحیهآ حوران از نواحی دمشق و نیز سویداء که شهری است از دیار مضر

~~نزدیکی حران.

قلعة الروم دژی است استوار در غرب فرات و در برابر بیرة (معجم البلدان، ج4، ص 164).

عمر بن محمد بن عمر خبازی حنفی خجندی ملقب به چلال الدین، عالمی است عابد زاهد

~~متنسک جامع فروع واصول وکتاب * شرح الهدایه» و«مغنی، در اصول فقه از تالیفات او بوده

~~است. وی به منال 662 درگدس(تعت نامهآ دمخدا و ریحانة الادب، ذیل خبازی). فوت وی را

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0409.png)

این عیدالظاهر محیی الدین ایوالفضل عبدالله بن رشید ین ایو محمد عیدالظاهر بن نشوان.

~~کاتب ملک ظاهر بیبرس و منصور قلاوون و اشرف خلیل از ممالیک بحری بود. مولد او در 620

~~و وقات به 692 بوده است (لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابن عیدالظاهر).

چاو توعی پول کاغذی بود که در عهد سلطتت گیخاتو خان به پیشتهاد عزالدین مظفر و ms369 تأیید

~~بو تصویب صدر جهان زنچانی به تقلید از چین در ایران رایج شد. اسراف ر تبذیر گیخاتو و

~~تهیدستی رزیر و ضعف خزانه، دونت عزالدین مظقر را به این فکر انداخت که به شیوهآ مملکت

~~چین، پول کاغذی را در ایران رایج نماید و به جهت این مقصود گیخاتو قرمان داد تا تداول و

~~امتعمال طلا و نقره محدود و ممنوع شود و* چاو خانه »ها برای ساختن « چاو» در تمام

~~شهرهای مهم دایر گردد و احکام در بیان فواید و در طرز استعمال و خرج و معاملهآ آن به ولایات

~~فرستاد در ذی القعدهآ 693 ه. ق حکم رواج چاو در تبریز صادر شد و در فاصلهآ سه روز بازارهای

~~تبریز بسته شد و معامله و تچارت یه کلی معطل گشت. در شیراز و سایر بلاد نیز چاو مورد قبول

~~واقع نشد و گیخاتو ناچار به صوابدید امرای مغول آن را لغو نمود. چاو عبارت از قطعه کاغذی به

~~شکل مربع مستطیل بوده است که چند کلمه به خط ختائی بر آن نوشته بودند و بر بالای آن از دو

~~طرف * لا اله الا الله « «محمد رسول الله» توشته بودند و در پاثین نام نویسنده یا رسام آن و در

~~میان آن دایرهای تصویر شده بود که مبلغ بهای آن را ( که از نیم درهم تا ده دینار) بود قید کرده

~~بودند و در آن این عبارت تیز بود که » پادشاه چهان به تاریخ سنهآ ثلاث و تسعین و ست مائه

~~(693) این چاو مبارک را در ممالک روان گردانید. تغییر و تبدیل کننده با زن و فرزند به یاسا

~~رسیده مال او را جهت دیوان پردارند » (دائرة المعارف فارسی).

قاضی شهاب الدین ابوعبدالله محمد بن احمد بن خلیل بن سعادة خوثی (626 تا 693)

~~ققیه نحوی ادیب و چنان که تام او شهادت میدهد اصلا ایرانی بوده و در دمشق متولد و اکثر

~~علوم زمان خود را بدانجا فرا ms370 گرفته و در هندسه و حساب و ادب و فقه بارع گشته است. چندی

~~قاضی قدس و محله و حلب بوده و سپس قاضی القضاة مصر شده و از آنجا به دمشق منتقل

~~گردیده و در پنجشنبه 25 رمضان بدان شهر درگذشته است. (لغت تامة دهخدا، ذیل ابن خوئی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0410.png)

~~احمد بن عبدالله محب الدین طبری مردی فاضل، شیخ حرم مکه و حافظ حجاز بوده است

~~الغت نامهآ دهخدا، ذیل طبری).

~~ابن ساعاتی احمد بن علی ین تغلب بقدادی حنفی فقیه. ساعتهای مشهور در مدرسهآ

~~مستنصریهآ بغداد را پدر او علی کرده و از این قبل به «ساعاتی» ملقب گردیده است. احمد فقه در

~~بغداد آموخت. او راست کتاب مجمع البحرین در فقه. وفات او به سال 694 بوده است (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ابن ساهاتی).

فیروز شاه خلجی (689 تا 695 ه . ق) مؤسس و اولین پادشاه سلسلهآ سلاطین خلجی

~~دهلی بود. نامش جلال الدین فیروز و ظاهرا افقانی الاصل بود. پس از ابتلای معزالدین کیقباد

~~(سلطان دهلی) به فلج، پسرش شمس الدین کیومرث که طفلی بیش نبود چانشین او شد و جلال

~~الدین نایب او گشت، ولی پس از سه ماء خود سلطنت را به دست گرفت. به سبب مخالفت مردم

~~با افغانها مواجه با مشکلاتی شد ولی با مسالمت حکومت کرد. مغولان را که به پنجاب تاخته

~~بودند مغلوب کرد ولی طغیانهای امرای سرکش، سلطنت او را آشفته کرد و عاقبت برادرزاده و

~~دامادش علاءالدین خلجی او را به قتل رسانید و خود به جایش نشست (دائرة المعارف فارسی،

~~ذیل فیروز شاه خلجی).

عمر بن محمد بن حسن ملقب به سواج الدین و معروف به وراقی از اکابر شعرای قرن هفتم

~~هجرت که یک دیوان چهل مجلدی داشته و خودش هفت مجلد از آن را تلخیص کرده است

~~(ریحانة الادب، ذیل وراق).

ابوهلال حسن بن عیدالله بن سهل بن سعید بن یحیی بن مهران عسکری از ms371 ادبای نامی قرن

~~چهارم مجرت که ادیب نحوی لغوی و شاعر ماهر و فقیه فاضل و از تلامذهآ حسن بن عبدالله بن

~~سعید عسکری سابق الذکر و خواهر زادهآ او بوده و محض احتراز از ذلت طمع و دناتت، بزازی

~~کردی مثل میوه فروشی معاصرش ابوالفرج و اراء (ریحانة الادب ذیل ابوهلال).

اتایکان یزد یا آل وردان سلسلهای از امرای دیلمی از اولاد وردان زور نام که از حدود سنهآ

~~3 تا 718ه. ق در ولایت یزد و ابرقو و گاء بعضی نواحسی مجاور حکومت کردهاند

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0411.png)

~~(دائرة المعارف فارسی).

ملک متصور حسام الدین لاچین نام پادشاه یازدهم از سلالهآ غلامان ترک در مصر است که

~~بعد از ملک ناصر بن محمد بن قلاوون به تخت نشست. ملک عادل زین الدین کتبغا پس از دو

~~سال حکمرانی از تخت و تاج کناره گرفت و در تاریخ 695 ق حسام الدین نامبرده دوباره به روی

~~کار آمد و قریب سه سال فرمانروائی کرد و آنگاه دوباره کنار رفت و به قول خواند میر به دست

~~هفت تن از امراء کشته شد و باز ملک ناصر عودت نمود و از آن وقت باز سلطتت از خانوادهآ بنی

~~ارتق به در رفت (لغت نامة دهخدا، ذیل حسام الدین).

شنب فازان در تداول آن را « شام غازان * گویند. شهرکی که غازان خان، ایلخانی مغول بنا

~~کرد. غازان خان آن را غازانیه نام نهاد و فرمود تا بازرگانان که از روم و فرنگ آیند بار در آنجا

~~گشایند و در آنجا باغها، کاروانسراها، مسجد و مدارس، دارالشفا، خانقاء، کتابخانه و گرمابهها

~~ساخت و گنبدی مخصوص مقبرهآ خویش با اوقاف و مصارف خیریه مقرر داشت که صورت آنها

~~در تاریخ مبارک غازانی آمده است. این بنا در سال سوم سلطنت غازان شروع و در 702 به انتها

~~رسید (لغت نامةآ دهخدا و دائرةالمعارف فارسی، ذیل شنب غازان).

علاءالدین سلجوقی کیقباد ثانی، هجدهمین و آخرین تن ms372 از سلسلهآ سلاجقهآ آسیای صغیر که

~~از 696 تا 700 ه. ق سلطنت کرد (طبقات سلاطین اسلام ص 138).

ابن واصل حموی جمال الدین ابوعبدالله محمد بن سالم، مورخ. مولد او به سال 604 بود.

~~وی در اول در شهر حماه مدرس بود و سپس به سال 659 به قاهره طلبیده شد و بیبرس او را به

~~جزیرهآ صقلیه نزد منفرد Manlmed به سفارت قرستاد و او مدتی دراز در صقلیه یا حرمتی تمام

~~نزد « منفرد * سلطان مسیحی بماند ... پس از بازگشت از صقلیه قاضی القضاتی و مدرسی حماه

~~را بدو واگذاشتند و در سال 697 بدانجا درگذشت. این واصل در فقه و فلسفه و ریاضی و تاریخ

~~ماهر بود (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن واصل).

~~علی بن محمد بن محمود بن ابی العز ین احمد بن اسحاق بن ابراهیم کازرونی بغدادی

~~شافعی ملقب به ظهیرالدین ریاضیدان و فقیه و مورخ و شاعر و لغوی و عالم به علم فرائض بود.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0412.png)

~~تولد او به سال 611 ه . ق بوده است اما وقاتش وا به اختلاف سال 697 یا حدود سال 705 و

~~بعد از سال. ه70 یاد کردهاند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل علی کازرونی).

~~اوحدی مراغی (اوحدالدین بن حسین) از مودم مراغه و نشأت او در اصفهان بوده است. از

~~مشاهیر شعرا و عرفای ایرانی است. در عهد ارغون خان مفول تبرز یافت و از اوحدی کرمانی

~~کسب کمال کرد. دیوانی مرتب مشتمل بر پانزده هزار بیت از قصأید و غزلیات و قطعات و

~~ترجیعات دارد. مثنوی متصوفانهآ موسوم به » جام جم» از اوست که به طرز حدیقهآ حکیم سنانی

~~سروده و مشتمل بر پنج هزار بیت و حاوی لطائف شعر و معارف صوفیه است. مؤلف مجمع

~~الفصحاء فوت او را در 554 و مؤلف تذکرهٔ‌ دولتشاهی 677 و سفینة الشعراء 697 و قاموس

~~الاعلام 738 تقل کتند ... (لغت تامهآ دهخدا، ذیل اوحدی).

ابن نحاس محمد بن ابراهیم بن ms373 محمد قاری نحوی حلبی الولاده مصری الاقامه ملقب به

~~بهاءالدین و مکنی به ابوعبدالله و معروف به ابن نحاس از مشاهیر ادبای قرن هفتم هجری است

~~که استاد ابوحیان یوده و در علم لسان و قرائت مشهور میباشد. تدریس مدرسةآ منصوریهآ مصر و

~~جامع ابن طولون بدو مفوض بود، در سال ششصد و نود و هشتم از هجرت درگذشت

~~(ریحانةالادب، مادهآ این نحاس).

ابن نقیب جمال الدین ابوعبدالله محمد بن سلیمان اصلا ایراتی از مردم بلخ بود و در بیت

~~المقدس پرورش یافت، سپس چئدی به مصر در مدرسهآ عاشوریه تدریس داشت. مولد او په

~~سال 611 و وفات در 698 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن تقیب).

جمال الدین ابوالدر یاقوت مستعصمی بغدادی خطاط شهیر درگذشته به سال 698 هجری

~~قمری. وی به خط بدیع خود مخصوصا به سیب نسخ قرآنی که آنها را به دست خود نوشته

~~شهرت یافته است ... (لغت نامه دهخذا).

آل عثمان پادشاهان ترکیه بودند که از سال 699 تا 1342 ه. ق در آسیای صغیر سلطنت

~~داشتهاند. مؤسس این سلسله که به نام او منسوب شدهاند عثمان بن ارطغرل و شمارهآ آنها 38 تن

~~و آخرین آنان عبدالعزیز ثانی و انقراض این دودمان در نتیجهآ برفرار شدن حکومت جمهوری

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0413.png)

~~یوده است ... (لغت نامهآ دهخدا).

ابن فرح شهاب الدین ابوالعباس احمد ین فرح بن احمد لخمی اشبیلی شافعی. مولد او به

~~اشبیلیه به سال 625 بود. در 646 اسیر فرنگ شد از آنجا گریخته به مصر و شام رفته به فراگرفتن

~~علم و ادب پرداخت و پس از آن در شهر دمشق اقامت گزید و در جامع اموی به تدریس اشتغال

~~ورزید د آنگاه که مشیخت دارالحدیث ثوریه یدو عرضه کردتد از قبول سرباز زد. وفات او در

~~699 بوده است ( لقت تامهآ دهخدا، ذیل ابن فرح).

علاءالدین اسود علی بن عمر از علمای حنفیهآ اواخر قرن هفتم مجری است که به ms374 قره خواجه

~~معروف است. از تألیفات اوست : العنایة فی شرح الوقایة در دو جلد ... (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~اعلاء الدین).

حاکه بامرالله عباسی زرکلی گوید: ابوالعباس احمد بن علی بن احمد بن مسترشد بن

~~مستظهر دومین خلیقهآ عباسی مصر است که در زمان الظاهر بیبرس پس از آن که خبر مفقوه شدن

~~مستتصر منتشر شده بود ظهور کرد و پیوستگی نسب خویش به عباسیان را نزد بیبرس به سال

~~660 اثیایت کرد. پس بیبرس با او پیعت گرد و آتچه پا مستنصر بود بدو تقویض و خطیه و سکه

~~به نام او کرد. سپس او را معززا در برج زندانی کودار وی آنجا بیود تا سالن 701 که در قاهره بمرد و

~~از امر سلطنت هیچ به دست او تبود (یه نقل از لغت تامهآ دهخدا، ذیل حاکم).

ابو نمی محمد بن ابی سعید بن علی بن قتاده یکی از شرفای مکه از سلسله بنو قتاده و این

~~سلسله از اولاد حسن بن علی بن ابی طالبل بودهاند. ابو نمی محمد مدت پنجاه سال (از

~~سال 652) شریفی مکه داشت و به سال 701 درگذشت. و او محمد اول از این خانواده است

~~(لغت ثامهآ دهخدا، ذیل ابو نمی). نیز رجوع شود په الفصول الفخریه، ص 122.

~~تقی الدبین ابوالفتح محمد بن علی قشیری (625 تا 702) به وفور علم در زمان خود مشهور

~~و قاضی القضاة مصر بودهاست (لغت نامهآ دهخدا).

~~شهاب الدین فتیان بن هلی بن فتیان الاسدی الدمشقی معروف به شاغوری نحوی و ادیب و

~~شاعر و به پادشاهان نزدیک بود و آنان را مدح میگفت و فرزندان ایشان را علم میآموخت به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0414.png)

~~همین جهت به « معلم » نیز معروف بود. به سال 532 هجری در دمشق تولد و به سال 615

~~هجری وفات یافت (لغت نامة دهخدا). اعلام زرکلی و معجم المؤلقین وریحانة الادب ولغت

~~نامة دهخدا تولد وی را در 532 و وفاتش را در 613 آوردهاند. ms375 حاجی خلیفه در کتاب دیگر خود

~~کشف الظنون نیز در معرقی کتاب « منتخب »فوت وی را در 615 آورده است: المتتخب ...

~~الشهاب الدین فتیان بن علی بن فتیان الدمشقی المعروف بالشاغوری المتوفی سنة 615 خمس

~~عشرة وست مائة.

علم الدین عراقی عبدالکریم بن علی بن عمر شافعی انصاری حافظ از علمای بزرگ شافعی

~~در قرن هشتم هجری بود و در ققه و اصول و تفسیر و حساب و علوم عربی مهارت داشت و

~~دارای حسن خط نیز بود. در مدرسةآ منصوریه نیز درس تقسیر میگفت و اکثو طلاب علوم دیار

~~مصر از وی استفاده کردهاند. در اواخر عمر نابینا شد و در سال 752 ه ق درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخدا ذیل علم الدین عرافی).

عبد المؤمن ابن خلف الدمیاطی مکنی به ابو محمد و ملقب به شرف الدین، حافظ حدیث

~~و از اکابر شافعیین است. به سال 613 ه. ق به دمیاط متولد شد و به سال 705 به مرگ مفاجاة به

~~قاهره درگذشت.

آل یراق یا قتلغ خانیان یا قراختائیان کرمان عنوان سلسلهای از امرای قراختائی است که از

~~619 تا 703ه. ق در کرمان حکومت کردهاند. مؤسس این سلسله یراق حاجب از جانب خلیفه

~~ملقب به « قتلغ سلطان » شد و به همین جهت این سلسله به قتلغ خانیان هم معروف شدهاند. وی

~~در 619 در کومان به تأسیس امارت پرداخت (دائرة المعارف فارسی).

رکن الدین مظفر بییرس جوشن گیر چهاردهمین نفر از ممالیک برجی است که از 708 تا

~~709 بر مصر حکومت کرد (طبقات سلاطین اسلام، ص 71).

این عطاء الله تاج الدین ابوالفضل احمد بن محمد اسکندری شاذلی صوفی معروف به این

~~عطاء الله که حضم الد ابن تیمیهآ معووف است. وفات او به سال 709 بوده و او راست کتاب

~~الحکم العطاثیه و ... (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0415.png)

فخرالدین عراقی ابراهیم بن شهریار همدانی عراقی ملقب به فخر الدین و متخلص به عرافی

~~که گاهی تخفیفا ms376 فخر عراقی هم گویند از مشایخ عرقا و مشاهیر شعرای ایرانی و در اصول طریقت

~~و عرقان بسیار کامل و هشیار و عارف اسرار و عاشق شعار و در وجد و حال بی مانند و مثال و از

~~مریدان شیخ شهاب الدین سهروردی متوفی حدود 630 و از کودکی حافظ قرآن بوده و آن را به

~~لحنی میخوانده که اهل همدان - که مولد و منشأ وی بوده - شیفتهآ وی میبودند. در خردسالی

~~به تحصیل علوم پرداخته و مدتی در عراق و مندوستان و بلاد دیگر سیاحتها کرده و گویند با

~~شمس تبریزی در یک چله خانه به ریاضت پرداخته، عاقبت در سال 688 یا 709 یا به زعم

~~بعضی در سال 608 هجری در دمشق شام وفات یافته و در قریهآ صالحیه نزد قبر محیی الدین

~~ابن العربی مدفون گردید (ریحانة الادب، ذیل عراقی).

قطب الدین شیرازی محمود بن مسعود بن مصلح فارسی کازرونی اشعری شافعی مکنی به

~~ابوالثناء از اکابر علمای قرن هشتم هجری و از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی و صدر الدین

~~قونوی و کاتبی قزویتی است. وفات وی در 24 رمضان سال 710 یا 716 در تبریز اتفاق افتاد و

~~در قبرستان چرنداب نزدیک قبر قاضی بیضاوی دفن گردید (لقت نامهآ دهخدا، ذیل قطب الدین).

احمد بن ابراهیم بن عبدالغنی بن اسحاق قاضی القضاة و لقبش شمس الدین وکنیهاش

~~ابوالعباس عالمی است فاضل که نخست حنیلی بوده و اخیرأ مذهب حنفی را اختیار کرده و

~~جامع فقه و اصول و از مشایخ معقول و منقول بوده. ولادتش در سال ششصد و سی و هفتم و

~~وفاتش در سال هفتصد و یکم یا هفتصد و دهم هجری بودهاست. از کتب اوست: القایة فی شرح

~~الهدایة (ریحانة الادب، ذیل سروجی).

نجم الدین احمد بن علی بن الرقعه. وی بر کتاب الوسیط غزالی شرحی نوشته است در 60

~~مجلد به ثام المطلب (لغت نامهآ دهخدا).

ابن منظور جمال الدین ابوالفضل ms377 محمد بن مکرم بن علی الانصاری الخزرجی الاقریقی

~~المصری. مولد او به سال 630 بود. از ابن المقیر و غیر او حدیث شنوده و روایت کرده است و

~~بسیاری از مطولات نحو و جز ان مانند اغانی و عقد و ذخیره و مفردات ابن ابیطار را اختصار

~~کرده. به تمام عمر در خدمت دیوان انشاء بوده است و سبکی و ذهبی از او روایت دارند. او

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0416.png)

~~مذهب تشیع داشت خالی از تعصب و رفض. معروفترین کتاب او لسان العرب است در لغت.

~~وی به سال 711 به ماه شعبان در گذشت. حاجی خلیفه در کشف الظنون مرگ او را در سال 716

~~گفته است (لقت نامهآ دهخدا، دیل ابن منظور).

حسام الدین حسین بن علی سفناقی (صفناقی) حنفی شارح هدایهآ مرغینانی به نام «النهایه ».

~~وفات او به سال 710 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل حسام الدین).

سلطان ولد احمد بن جلال الدین ملقب به بهاء الدین عالم فاضل کامل عاقل از محققین عرفا

~~و صوفیه، صاحب سجاده و خلیفهآ پدر خود مولوی بوده. علوم ظاهری و باطنی را از وی اخذ و

~~از شمس تبریزی که مرشد مولوی است و از پدر زن خود شیخ صلاح الدین فریدون زرکوب و از

~~شیخ حسام الدین چلبی حسن بن محمد که علی الترتیب خلیفه مولوی بودند فواید بسیاری

~~راجع به فنون طریقت اخذ و در عرفان به مقامی بس بلند رسید. به شعر ترکی نیز آشنا بوده و

~~یکی از عوامل انتشار ادبیات ایران در ترکیه و از بانیان ادبیات عثمانی است و مثنوی ولد نامهآ او

~~مدتها سرمشق ایشان بودهاست. باری سلطان ولد در سال ششصد و پیست و سوم در شهر لارنده

~~متولد و در شب شنبه دهم رجب سال هفتصد و دوازدهم هجرت در قونیه وفات و در مقبرهآ

~~پدرش مدفون شد (ریحانة الادب، ذیل سلطان ولد).

دنیسر شهر قدیم قسمت علیای بین النهرین به فاصلهآ ms378 بیست کیلومتری جنوب غربی ماردین

~~بر یکی از رپزابههای خابور، در ترکیه حالیه کما بیش در محل آبادی کرد نشین کنونی قوچ حصار

~~(دائرة المعارف فارسی).

در حالی که مطالب « الدرر الکامنة * با متن تقویم التواریخ نمی خواتد. در آتجا چنین آمده :

~~عطیقة بن محمد بن حسن بن علی بن قتادة بن ادریس حسنی امیر مکه بود، بیبرس چاشتگیر به

~~سال 701 زمانی که به حج شتافته بود او و برادرش ابی العقیب (الغیث) را بر مسند امارت مکه

~~چایگزین حمیضه و رمیثه کرد. در موسم حج سال 704 بیبرس دست عطیفه و برادرش را از

~~امارت مکه گوثاه کرد و دیگر بار حمیطه و رمیه ببر مکه امارت داد. بییرس عطیفه و برادرش

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0417.png)

~~به سال 719 عطیفه را مجددا به امارت مکه منصوب و لشکری را با او همراه کرد. عطیفه پس از

~~قتل حمیغه آسوده خاطر در مکه په امارت پرداخت. وی راه و روش تیکو را پشه ساخت و از

~~دست درازی به اموال مودم و روزی بندگان اجتناب کرد چنانکه یک بار (برای رفع نیاز) شمشیر

~~خود را نزدیک تاجر به گرو گذارد. او محبوب القلوب مردم شده بود. وقتی به سال 722 سرزمین

~~حجاز را قحطی گرفت راهی مصر شد. او همچنان یتنهایی در مکه امارت میراند تا اینکه از روی

~~میل ورضا از الناصر خواست که رمیثه را نیز با ری در امر امارت انیاز کند. الناصر به سال 732

~~خواستهآ او را پذیرقت، لیکن سرانجام به سال 838 عطیقه را گرقتار و در اسکندریه همراه با

~~پدرش به زندان افکند و او در زندان چندان بماند تا بمرد. (الدرر الکامنة، ج2، ص 455).

وفات سید رکن الدین استرابادی صاحب کتابهای مشهور از جمله شرح متوسط بر کافیه

~~(مجمل فصیحی خوافی، ص 24).

نجم الدین سلیمان بن عبدالقوی بن عبدالکریم طوفی بغدادی ملقب به نجم الدین و مشهرر

~~به ابن ابی عباس ققیه و ms379 نحوی و شاعر عراقی است. فوت وی را در 710 یا 716 هم نوشتهاند

~~(لغت نامة دهخدا).

علاء اندین کیقباد ثالث پادشاه سلجوقی آسیای صفیر از سلسلهآ سلاجقه روم. سلطتت روم که

~~از مدتی قبل از او دچار انحطاط و اختلال بود در زمان او غالبا بین او و عمش مسعود دوم

~~سلچوقی مورد تتازع و تناوب بود و این هر دو پادشاه مثل چند تن از اسلاف خود دست نشاندهآ

~~ایلخانان مفون بودند. در مان مرک او احترک اشت شانهای 754 و 707 را هم توشتهاند (دائرة

~~المعارف قارسی).

خلجی عتوان دو سلسله از سلاطین مسلمان هند است که بنابر مشهور هر دو اصلا از طوایف

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0418.png)

~~تغلقیه نام سلسلهای از سلاطین دهلی است که از سال 720 تا 814 هجری قمری فرمانرواثی

~~کردند. مؤسس این سلسله غیاثالدین تغلق یا تغلق شاه از 720 تا 725 سلطتت کرد. رویهم رقته

~~در این سلسله یازده نفر به قدرت رسیدند (دائرة المعارف فارسی، ذیل تغلقیه و طبقات سلاطین

~~اسلام، ص 268).

~~ایرنجین. وی امیر و سردار مغول و حاکم دیاربکر و پدر زن سلطان الجایتو بود. به اتفاق

~~نعضی امرای دیگر در سنهآ 719 پا سلطان ابوسعید بهادرخان از در مخالفت درآمدند و در جنگی

~~که بین فریقین در نزدیک شهر میانج (میانه) روی داد، امیر چوپان، سردار سلطان ابوسعید، بر آنها

~~غلبه کرده آنان را به قتل رسانید (داثآرة المعارف فارسی)

~~الغالب بالله بن احمد مؤسس سلسلهآ بنو نصر یا بنوالاحمر است. سلسلهآ مسلمانی که از

~~629 تا 897 ه . ق در غرناطه سلطنت کردند. غالب بالله از ضعف و زوال دولت موحدون

~~استفاده کرده غرناطه را در 635 گرفت و آنجا را پایتخت خود قرار داد و کمی بعد درصدد ساختن

~~کاخی بر تپهآ السمواء برآمد. سپس قلمرو خود را وسعت داد ولی برای مقابله با رقبای مسلمان

~~خود باجگزار فردیناند اول کاستیل گردید. وی در 671 رفات یافت ms380 و پس از او بیست تن از این

~~سلسله در غرناطه سلطنت کردند (دائرة المعارف فارسی). بنابراین وی در سال 719 اصلأ در قید

~~حیات نبوده است.

میرحسین بن میر عالم بن حسن معروف به سسینی از سادات جلیل القدر و ملک زادگان

~~منشرح الصدر و از مشاهیر شعرای ایرانی است که اصلش غوری بوده و در هرات بزرگ شده و

~~امارت و حکومت را ترک کرده و روی یه ریاضت آورده و به مقاماتی بس بلند رسیده و در علوم

~~ظاهوی و باطتی دستی توانا داشته است. سال قوت وی را 717 و 723 هم نوشتهاند (ریحانة

~~الادب).

کمالالدین عبدالرزاق ین احمد بن محمد. او را «ابن صابونی» و هاین فوطی» نیز میگفتند. از

~~مشاهیر علمای حدیث و تاریخ و صاحب ید طولی در حکمت. مولد او به 642 و وقات در

~~723. آنگاه که هولاگو بغداد را تسخیر کرد او را به بردگی گرفتند و چون غنیمتی جنگی در سهم

~~خواجه نصیرالدین طوسی معروف افتاد و او نزد خواجه به تکمیل علوم و فنون خویش

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0419.png)

~~پرداخت. آنگاه که حکیم طوسی، رصد خانة مراغه را تأسیس کرد دستیار خواجه بود سپس به

~~بغداد شد و کتابداری مدرسهآ مستتصریه را بدو واگذاشتند. در این وقت او به مطالعهآ تواریخ

~~قرصت یافت و تألیفات کثیرهآ او در این زمان آغاز شد. از کتب مهم او مجمع الآداب فی معجم

~~الاسماء علی معجم الالقاب، و الحوادث الجامعه را می توان نام برد (لغتنامهآ دهخدا، مادهآ ابن

~~صابونی).

یس از غیاتالدین تغلق یا تغلقشاه اول، پسرش محمد بن تغلق (725 تا 752) سلطتت کرد.

~~وی یکی از بزرگترین سلاطین مسلمان هند مخسوب است. تقریبا تمام هند وا تحت استیلای

~~خود آورد ولی رفتارش باعث عدم رضایت بود. سرانجام بنگاله و دکن و سند از دستش خارج

~~شد (دائرة المعارف فارسی، ذیل تغلقیه).

شهاب الدین محمود بن سلیمان (یا سلمان) بن فهد حلبی دمشقی ms381 ملقب به شهابالدین و

~~معروف به «شهاب محموده و مکنی به ابوالثناء شاعر کاتب منشی مترسل مشهور که از ابن

~~النجار فقه خوانده و از ابن مالک قنون اوبیه را اخذ کرده و در حسن نظم و انشاء و کتابت به اقران

~~خود تقدم داشته. وفاتش در شب شتبه بیست و دوم شعبان سال هفتصد و بیست و پنجم

~~هجرت در هشتاد و یک سالگی در دمشق واقع و در دامنهآ کوه قاسیون مدفون گردید (ریحانة

~~الادب، ذیل شهاب الدین محمود).

محمد بن احمد بن علی دهلوی معروف به شیخ نظام الدین اولیاء و شاه نظام اولیاء و . از

~~مشایخ قرن هشتم و اعاظم عرفای هندوستان است. وی به سال 633 هجری قمری تولد یافت و

~~در سال 725 درگذشت. جامی در نفحات الانس کرامات بسیاری بدو نسبت کرده است. امیر

~~حسن دهلوی و امیر خسرو دهلوی دو شاعر پارسیگوی هند از مریدان وی بودهاند (لغتتامهآ

~~دهخدا، ذیل نظام الدین اولیاء).

حسن بن سدید الدین یوسف بن زین الدین علی بن مطهر حلی مکنی به ابو منصود و ابن

~~مطهر و ملقب به آیةالله وجمال الدین و قاضل و معروف به علامه و علامة الدهر از علمای

~~شیعهآ امامیه، فقیه و اصولی و محدث و رجالی و ادیب و ریاضی و حکیم و متکلم و مفسر بود.

~~تولد او در 29 رمضان سال 648 ه. ق در حلهآ سیفیه و فوتش در یازدهم یا بیست و یکم محرم

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0420.png)

~~سال 726 (لغت نامهآ دهخدا).

~~اده بالی یکی از پیشوایان و رؤسای علما و مشایخ عثمانی و مولدش قره مان بود. چون به

~~طریقهآ تصوف نیز تمایل داشت زاویهای تأسیس کرد در آنجا از فقراء و عابرین محتاج پذیرائی

~~میکرد. اده بالی در 726 به صد و بیست و پنج سالگی وفات کرد و تربت او متصل به زاویهآ

~~اوسیت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل اده بالی).

کمال الدین ابن الزملکانی ms382 محمد بن علی انصاری سماکی ملقب به جمال الاسلام از مشاهیر

~~ادبا و فقهای شافعیه بوده و در بیست و پنج سالگی به فتوا دادن آغازیده و امورات خزانه و

~~بیتالمال بعضی از ملوک شام بدو مقوض و مدتی در حلب قاضی القضاة و سپس به قضاوت

~~شام منصوب گشته است. در سال 729 هجری در یلبیس درگذشت (ریحانة الادب، ذیل کمال

~~الدین).

جر بانیان سلسلهای الز امزاه هستد که بس ازدرکفیت ابو سعید بعادرخان در قسمتی از ابیان

~~حکومت کردند. مؤسس این سلسله امیر شیخ حسن کوچک بود و پس از او پسرش ملک اشراف

~~حکومت کرد. خاندان چوپانیان مثحصر به همین دو تن میباشند (مرآة البلدان ناصری، محمد

~~حسن خان اعتمادالسلطنه، به تصحیح دکتر عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث، ج 1 ص 632

~~ت 634).

علی بن اسماعیل بن یوسف قونوی تبریزی شافعی ملقب به علاءالدین و مکنی به

~~ابوالحسن. وی فقیه و متکلم و اصولی و ادیب و صوفی بود. در سال 668 قمری در قونیه متولد

~~شد سپس به قاهرء و از آنجا به دمشق رفت و امر قضا را در شام عهدهدار شد و در ذی القعده یا

~~شوال 739 در دمشق درگذشت (لقتنامهآ دهخدا، ذیل علی قونوی).

عبدالعزیز بن احمد ین محمد بخاری فقیهی حنفی است. وی به سال 730 قمری درگذشت

~~(زرکلی، الاعلام، ص 524).

شمس الدین محمد کرت از امرای سلسلهآ آل کرت پسر ملک غیاثالدین اول. بعد از وفات

~~عیاتالدین (در 711) شمس ملدین لمحمد به امارک نشست اما امارت او طولی نکشید و سال

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0421.png)

~~بعد وفات یافت (دائرة المعارف فارسی).

حافظ کرت از امرای سلسلهآ آل کرت پسر ملک غیاث الدین. در سال 730 به جای برادر

~~خویش ملک شمسالدین به امارت نشست و در 732 درگذشت (دائرة المعارف فارسی).

محمد بن عبدالوهاب المعروف به ابن المتوج الزبیری (تاج الدین) قاضی ومتولد 639 در

~~مصر بود که به سال 730 در ms383 همانجا درگذشت (معجمالمؤلقین ج 10، ص 271).

ساجور نام نهری است به منبج (معجم البلدان) و رودی است به ناحیهآ حلب (نخیة الدهر

~~دمشقی) (به نقل از لغتنامهآ دهخدا).

ازنیق قصبهآ مرکزی در قضای ینی شهر از سنجاق ارطغرل در ولایت خداوندگار. این قصبه در

~~ساحل شرقی دریاچهآ موسوم به همین نام در پنجاه و پنجهزار گزی شمال شرقی بروسه و 90

~~هزار گزی جنوب شرقی استانبول و در 47 هزار گزی مشرق اسکلهآ موسوم به کملیک واقع است.

~~و آن قصبهآ ویرانه و کوچکی مییاشد که حدود 1505 نفر سکته دارد. اما در ازمنهآ قدم شهری

~~بزرگ و مشهور به نام نیکیا (1diee) بوده ... بالاخره در سنهآ 731 هجری در زمان سلطنت سلطان

~~اورخان غازی، شاهزاده سلیمان پاشا ازنیق را فتح و ضمیمهآ ممالک عثمانیه ساخت ... (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل ازنیق).

عثمان بن ابراهیم بن مصطقی بن سلیمان الماردینی الحنفی الشهیر بالترکمانی (ابو عمرو

~~فخرالدین) (660 تا 731ه) فقیه آگاه از لغت، ادبیات عرب، معانی و بیان بود. سالها بر مسند

~~افتاء و تدریس نشست و در منصوریه درس داد. سرانچام در قاهره از دنیا رفت. «شرح الجامع

~~الکبیره از محمد بن الحسن الشیبانی در فووع فقه حنفی از اوست (معجم المؤلفین، ج 6 ص

~~249)

ابراهیم بن عمر بن ابراهیم بن خلیل الجعبری الخلیلی الشافعی (640 تا 732) (معجم

~~المؤلفین، ج 1، ص 69).

رضی الدین ابراهیم بن سلیمان رومی منطقی عالمی فاضل و متدین بود، هفت بار حج رفت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0422.png)

~~و در 732 به دمشق درگذشت (لغتنامهآ دهخدا، ذیل ابراهیم).

~~ابوالفدا اسماعیل بن علی بن محمود بن عمر بن شاهنشاه بن ایوب ملقب به المک المزید و

~~الملک الصالح عمادالدین. امیری فاضل از خاندان ایوبی بود. مولد وی در جمادی الاولی سال

~~672 به دمشق بود. پس از کسب فضائل و آداب وقت و براعت در فقه و علب و بالاخص تاریخ و

~~جغراقیا در خدمت عم خویش در جنگهای صلییی شرکت ms384 جست و مدت دوازده سال به خدمت

~~ملک تاصر از ممالیک مصر پیوست. و در 18 جمادی الاولی 10لاولایت حماه از دست ممالیک

~~به او واگذار شد. پس از دو سال به قاهره رفت و ملقب به الملک الصالح گردید و در سال 720

~~لقب الملک المهآ ید یافت وتأ آخر عمر نسبت به ممالیک وفی زیست و در محرم 732 در حماه

~~درگذشت. از کتب معروف او تقویم البلدان والمختصر فی تاریخ البشر در چهار مجلد و ...

~~(لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابوالقداء).

معزالدین حسین بن ملک غیاث الدین هفتمین نقر از ملوک آل کرت است. وی به سال 232

~~پس از برادر خود ملک حافظ در هوات به امارت نشست و چون سلطان ابوسعید بهادرخان

~~درگذشت ملک معزالدین بالاستقلال قدرتی یافت و خطبه به نام خویش خواند. ملک معزالدین

~~شی و نه سال سلطتت کرد و به سال 771 درگذشت. (لغت نامهآ دهخدا).

آل مظفر عنوان سلسلهای از امرای مستقل محلی است که از حدود سال 713 تا 795 ه .ق در

~~قارس و کرمان و یزد و احیانا بعضی از بلاد دیگر فرمانروائی داشتند (دائرةالمعارف فارسی).

هبة الله بن احمد بن معلی بن محمود الطرازی ترکستانی ملقب به شجاع الدین از فقهای

~~حتفی. به سال 671 هچری در شهر طراز در ترکستان به دنیا آآمد و به دمشق رحل اقامت افکند و

~~در همانمحا به سال 733 درگذشت (لغتنامهآ دهخدا، ذیل هبة الله).

تویری احمد بن عبدالوهاب بن محمد بن عبدالدانم ملقب به شهاب الدین و معروف به

~~نوپری کندی از علما و مورخان و خطاطان برجستهآ مصر است. به سال 667 هجری قمری در

~~قریهآ نویره از قرای صعید ادنی در مصر متولد و به سال 733 درگذشت (لغت نامةآ دهخدا).

ابن جماعه محمد بن ابراهیم ففیه حموی شافعی مکنی به ابوعبدالله ر ملقب به بدرالدین از

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0423.png)

~~اجلای فقها و علمای شافعیه که در فقه ms385 و اصول و حدیث ر تفسیر و بسیاری از فنون متداوله

~~صاحب یدی طولی و دستی توانا و علامهآ وقت خود بوده و قاضی القضاة بیت المقدس و یلاد

~~مصریه و شامات علی الترتیب بوده، و در اواخر نابینا و به ثقل سامعه مبتلا و در حدوه شش

~~سال منزوی بوده تا در جمادی الأخر سال 733 هجرت در نود و چهار سالگی در مصر در گذشته

~~است (ریحانة الادب، ذیل ابن جماعه).

عاشق پاشا از مشایخ و شعرای عارف زمان عثمان خان غازی است. مؤلف قاموس الاعلام

~~ترکی فوت او را در 710 نوشته است.

ابن سید الناس محمد بن احمد بن عیدالله اندلسی اشبیلی یعمری ادیب منشی بلیغ حافظ

~~شافعی مکنی به ابوالفتح و ملقب به فتح الدین از اکابر فقها و محدثین قرن هشتم شافعیه که

~~علاوه بر فقه و حدیث در تاریخ و ادبیات و دیگر علوم متداوله نیز ماهر و بر اقران خود مقدم و

~~ریاست مذهبی او مسلم بوده و شعر نیز خوب می گفته است. وی در شعیان 732 در مولد خود

~~قاهوه در شصت و چهار یا هفتاد و چهار سالگی وفات یافته و در قرافه مدفون گردید (ریحانة

~~لادب، ذیل مادة ابن سید الناس).

بالی کسری نام شهری است در ولایت خداوندگار عثمانی که مرکز سنجاق قرهسی به شمار

~~میآید و در 150 هزار گزی شمال شرقی ازمیر و 80 هزار گزی جنوب باندرمه قرار دارد

~~الغت نامه دهخدا).

قرهسی ولایت سایق دولت عثمانی، شمال غربی ترکیهآ کنونی در آسیا، کنار دریامای مرمره و

~~اژه، تقریبأ مطابق ناحیهآ قدیم موسیا. این ناحیه در قرن هفتم قلمرو سلسلهآ ترکمن قرهسی بود که

~~اولین سلسلهای در آسیای صغیر بود که در مقایل عثمانیها از پای درآمد. مؤس این سلسله،

~~قرهسی، از اتباع سلطان غیاثالدین مسعود سلجوقی بود که ایالت موسیا را از دولت بیزانس

~~گرفت و به قرهسی داد. این سلسله را اورخان ms386 برانداخت (دائرة المعارف فارسی).

اقره سی حکمران قوازی [قرهسی] بدون ایستادگی در مقایل قشون اورخان، شهر بزرگ ولایت

~~خود را که بالیق قصری [بالی کسری] باشد گذاشته به قلعهآ برقاما [برغمه82494144] -

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0424.png)

~~hgmm05 رفت. اورخان ... برقاما [برغمه] را نیز متصرف شسد که پایتخت میزی

~~[میسیه ]14151 و سلعلنتگاه آتال عملA1A پادشاه مشهور و آگاه در تاریخ علوم و صنایع بود

~~(تاریخ امپراطوری عثمانی، ص 109).

صفیالدین اردبیلی عارف و صوفی مشهور ایران که سلاطین سلسلهآ صفویه به سبب انتساب

~~یدو به این نام موسوم شدهاند ..- (دائرة المعارف فارسی).

علاءالدوله سمنانی وکن الدین ابوالمکارم احمد بن محمد بیابانکی (639 تا 736 ه. ق)

~~عارف معروف و شاعر ایرانی متولد سمنان که در شعر « علائی» تخلص میکرد. خاندان او همه از

~~بزرگان عصر بودهاند، عمویش وزارت داشت و پدرش در روزگار ارغون خان حاکم بغداد و

~~سراسر عراق شد. او نیز از آغاز جوانی به شغلهای دیوانی روی آورد و در عهد ارغون خان مقامی

~~داشت و تا اواسط شعبان 685 در خدمت ارغون باقی ماند، سپس به سمنان آمد و به عرفان

~~گرائید. در محرم 686 به قصد بغداد حوکت کرد اما مأمورین ارغون او را در همدان دستگیر کردند.

~~وی پس از چندی گریخت و به سمنان رفت. شیخ تورالدین عبدالرحمن اسفراینی خرقهآ خویش

~~را از بغداد برای او فرستاد. پس از برکنار شدن پدرش از مقامات دیوانی و کشته شدن عمویش،

~~وی په بغداد یه خدمت شیخ و مرشد خویش نورالدین عیدالرحمن اسقراینی رقت و به خلوت

~~پرداخت. علاءالدوله در 22 رجب 736 در صوفی آباد سمتان درگذشت. علاءالدوله در تصوف از

~~شاخهآ کبرویه بود ... (دائرة المعارف فارسی مصاحب).

انو سعید مغول تهمین پادشاه از سلسله ایلخانان پسر اولجایتو. وی در غرهآ صقر سال 717 در

~~سیزده سالگی به جای پدر به ایلخائی نشست.

ارپاگاون دهمین پادشاه از سلسلهآ ایلخانان، پسر ابوسعید که چند ماه بیشتو سلطنت نکرد. در ms387

~~وبیع الثانی 736 به سلطنت رسید و در شوال همان سال کشته شد.

آیدین نام شهری از ترکیه است به جنوب شرقی ازمیر (لغت نامهآ دهخدا).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0425.png)

آل جلایر یا جلایریان سلسلهای از امرا و سلاطین مغول نژاد بودند که از اواسط قرن هشتم تا

~~اوایل قرن نهم هجری قمری در آذربایجان و عراق عرب فرمانروائی مستقل کردهاند (دائرة

~~المعارف فارسی).

احمد بن برهان حنفی از اکابر علمای حنفیه بوده و در هفتصد و سی و هشتم هجرت

~~درگذشت (ریحانة الادب، ذیل ابن برهان).

تیمور تاش چوپانی از امرای بزرگ ایلخانیان است که در سال 716 به حکم ابوسعید

~~بهادرخان به فرمانروائی بلاد روم (آسیای صغیر) رفت و در آنجا به حکومت پرداخت و در سنهآ

~~222ه. ق در آنجا دعوی مهدویت کرد و سکه و خطیه به نام خود گردانید. امیر چوپان از جانب

~~ابوسعید به دفع او لشکر برد و او را بند کرد و به درگاه ایلخان آورد. ابوسعید به پاس خاطر امیر

~~چوپان، او را بخشود و بار دیگر به حکومت آسیای صغیر قرستاد. بعد از واقعهآ قتل امیر چوپان

~~وی یک چند در قلعهای تحصن جست و راه عصیان پیمود. عاقبت به ملک ناصر سلطان مصر

~~پناء یرد. او نخست وی را بنواخت اما بعد از او نگران و اندیشناک گشت و او را هلاک نمود و

~~سرش را نزد ابو سعید فرستاد (دائرة المعارف فارسی).

اجلال الدین محمد بن عبدالرحمان بن عمو بن احمد شافعی قاضی القضاة قزوینی معروف

~~به خطیب دمشقی از اکابر علمای اهل سنت و فحول ایشان بوده که در کمتر از بیست سالگی به

~~قضاوت آناطولی منصوب یوده پس یه دمشق شام رفته و اصول و معانی و بیان و قنون عربیه را

~~متقن ساخته و خطیب جامع دمشق گردیده و عاقبت به مقام قضاوت بلاد شامیه ارتقا یافته. پس

~~از طرف ملک ناصر ابوبی حکمران مصر به قضاوت ms388 بلاد مصرنصب و اموال اوقاف را به

~~محتاجین و فقرا صرف مینمود تا در سال 739 در هفتاد و سه سالگی در دمشق وفات یافت

~~(ریحانة الادب، ذیل خطیب دمشقی).

مستکفی بالله سلیمان بن احمد بن علی مکنی به ابرالربیع سومین خلیفهآ عباسی در مصر.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0426.png)

~~گشت و در سال 738 به و سیلهآ او به شهر قوص در صعید تبعید گشت و تا زمان مرگ در آنجا به

~~سر برد. مردی فاضل و شجاع و سخاوتمند بود و به ممنشینی دانشمندان و ادیبان علاقه داشت.

~~(لغت نامهآ دهخدا، ذیل مستکفی بالله).

علی بن بلبان ین عبدالله فارسی مصری حنفی فقیه و اصولی و نحوی و محدث بود و در

~~نظم سخن دست داشت. در سال 675 هجری قمری متولد شد. از امراء پود و به تدریس و افتاء

~~اشتغال داشت. در هفتم شوال سال 739 در منزل خود واقع بر ساحل نیل درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل علی مصری).

لر بزرگ یا بنی فضلویه یا امرای هزار اسپی سلسلهای از اتابکان و قرمانروایان لرستان بودند

~~که در سالهای بین 550 تا 827 در قسمت شرقی و جنوبی لرستان (حدود کهکیلویه و بختیاری)

~~حکومت میکردهاند و پایتخت آنان ایذج (مالمیر) بوده است (دائرة المعارف فارسی و طبقات

~~سلاطین اسلام).

ابو محمد قاسم بن محمد بن یوسف برزالی اشبیلی دمشقی ملقب به علمالدین. مورخ و

~~محدث است. در اشبیلیه به سال 665 ه. ق متولد شد و در خلیص (بین الحرمین) به سال 739

~~در گذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل برزالی).

خواجوی کرمانی کمالالدین ابوالعطاء محمود بن علی کوماتی (679 تا 735 ه . ق)

~~بزرگنرین شعرای کرمان است.

ایوبیان پکی از مقتدرترین سلسلههای قرون و سطائی مشرق زمین هستند که به وسیلهآ

~~صلاحالدین ایوبی تأسیس شد و در اواخر قرن ششم و نیمهآ اول قرن هفتم هجری بر مصر،

~~قسمت مسلمان نشین سوریه و قلسطین، قسمت عمدهآ بین النهرین شمالی ms389 و یمن فرمانروائی

~~داشتند (دائرة المعارف فارسی).

ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بن ابی القاسم القیسی السفاقسی المالکی (بوهانالدین

~~ابواسحاق) نحوی متولد حدود 697 و متوفای 742 (معجم المؤلفین، ج 1، ص 82).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0427.png)

عبدالله (عبیدالله) بن محمد بن غانم بن اظهرالعبیدلی الحسینی الفرغانی التبریزی الشافعی

~~معروف به عبری (برهانالدین) فقیه، اصولی، متکلم و حکیم متولد تبریز که در همانجا بر کرسی

~~قضاوت نشت و در سال 743 در گذشت. (معجم المژلفین ج 6، ص 136).

عثمان بن علی بن محجن زیلعی مکنی به ابو محمد و ملقب به فخرالدین از علمای حنفیهآ

~~اوایل قرن هشتم هچرت که در سال 705 به قاهره رفته و به فتوا و تدریس و نشر ققه حتفی

~~پرداخته تا در سال 743 ه. ق در مصر در گذشته در قرافهآ صغرای مصر مدقون است (ویحانة

~~الادب، ذیل زیلعی). سال فوت او در ریحانة الادب 713 آمده که به نظر میرسد غلط مطبعی

~~باشد. مقصود از «کنزه کتاب «تبیین الحقائق علی کنز الدقائق» است.

حسن (حسین) بن محمد بن عبدالله ملقب به شرفالدین عالمی فاضل، ادیب، بیانی،

~~محدث، مفسر و از مشاهیر علمای عامه که در معانی و بیان و فنون ادبیه و علوم عربیه و

~~استخراج حقایق و دقایق قرآنیه بلکه در معقول علامهآ زمان خود بوده. در هفتصد و سی و سه یا

~~هفتصد و چهل و سه در گذشته است (با تلخیص از ریحانة الادب، ذیل طیبی).

عبدالباقی بن عبدالمجید بن عبدالله یمنی مخزومی ملقب به تاجالدین از فضلاء و ادباء و

~~مورخان بود. به سال 680 ه. ق در مکه متولد شد و در سال 743 به مصر درگذشت. ذیل تاریخ

~~ابن خلکان و تاریخ النحاة از اوست (لغتنامهآ دهخدا، ذیل عبدالباقی).

عمادالدین اسماعیل صالح از ممالیک بحری مصر است که پس از شهابالدین احمد ناصر

~~در 743 به قدرت رسید و در 746 سیفالدین شعبان کامل ملک را از او گرفت (طبقات سلاطین ms390

~~اسلام، ص 71).

~~ابراهیم بن علی بن احمد بن یوسف بن ابراهیم المعروف به ابن عبدالحق الواسطی الدمشقی

~~(ابواسحاق، برهان الدین) (668 - 744 ه . ق) قاضی القضاة، عالم، فقیه و محدث درگذشته به

~~دمشق (معجم المؤلفین، ج1، ص 63).

~~حسن بن تیمور تاش چوپانی معروف به شیخ حن کوچک (736 تا 744ه . ق) پس از

~~پذرش نا م شیوس کنده روجهاس پنج ک راوادارکرد تا وی را خفه کردند (لغتنامهآ دهخدا)

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0428.png)

~~نیز رجوع شود به مرآة البلدان (چاپ دانشگاه، ص 633).

مسعود بن فضل الله سریداری ملقب یه وجیهالدین و برادر عبدالرزاق از امرای سریداری

~~است که از سال 738 تا 744 هجری قمری حکومت کرد (تاریخ مغول عباس اقبال، صفحات

~~465 تا 472).

ابو حیان اثیرالدین محمد بن یوسف بن علی غرتاطی اندلسی یکی از اثمةآ لغت عرب است

~~که اصلا بربری میباشد. مولد او در غرناطه به سال 645 بوده و به سال 745 در گذشته است.

محمد بن مظفرالدین الشافعی معروک به خلخالی و خطیبی (شمسالدین) دانشمند آگاه به

~~علوم عقلی و نقلی که به سان 745 ه در اران درگذشت. از جمله کتابهایش «شرخ تلخیص المفتاح

~~قزوینی» است (معجم المؤلفین، ج 12، ص 28).

تاجالدین ابو محمد علی بن عبدالله بن ابی الحسن اود بیلی تبریزی تزیل قاهره متوفی به سال

~~726 هجری قمری او راست شرح یزرگی برکافیه فی النحو ابن حاجب (لغتنامهآ دهخد).

ابن یمین فخرالدین محمد بن یمین الدین محمد طغرائی شاعر فارسی شیعی و مولد او به

~~فریومد خراسان بوده است. در تاریخ تولد و فوت او اختلاف است. لغتنامهآ دهخدا تولد او را

~~در 863 یا 865 یا 869(؟1) و ریحانة الادب وقات او را در 769 یا 745 و مصحح محترم دیوان

~~بابن یمین وقات وی را در 769 (مقدمه، ص 20) میدانند.

در عهد خانی قزان سلطان خان که در 733 سه سال قبل از قوت سلطان ابوسعید بهادرخان به

~~کرسی خانی اولوس جفتای ms391 رسید چون او مردی ظلم پیشه و سفاک بود امیری از اعاظم طایفهآ

~~برلاس به نام امیر قزغن به دستیاری جمعی از اشراف اولوس جفتای برخان متبوع خود یاغی

~~شد و قزان سلطان در سال 746 به سرکوبی یاغیان شتافت و ابتدا غالب گردید ولی امیر قزغن

~~پس از اندک مدتی از شکستگی حال سپاهیان قزان سلطان اطلاع یافته بر سر ایشان تاخت و قزان

~~را در همان سال 746 به قتل آورد (ظهور تیمور، ص 17).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0429.png)

~~شافعیه بود. ساکن تبریز بود و در همان شهر به سال 746 فوت کرد. وی در تصوف و عرفان مقام

~~شامخی داشت و مرد با وقار و با حقیقتی بود (لغت نامهآ دهخدا، ریحانة الادب، ذیل: جاربردی).

مظفر حاجی سیفالدین از ممالیک بحری مصر است که حدود یک سال و اندی حکومت

~~کرد (طبقات سلاطین اسلام، ص 72).

جلالالدوله اسکندر بن زیاد (استندار) از حاکمان و ملوک آل پادوسبان است. وی در تاریخ

~~21 ذی الحجهآ سال 740ه . ق شروع به تجدید بنای قلعهآ شهر کجور نمود. رویان (که گجور هم

~~خوانده میشد) در موقع تاخت و تاز مغول خراب شده بود. وی در اطراف شهر باروها کشید و

~~ارگ آن را در 21 ذی الحجهآ 746 تمام کرد (لغتنامهآ دهخدا، ذیل جلال الدوله اسکندر، و

~~اسکندر جلال الدوله).

صدر الشریعهآ ثانی عبیدالله بن مسعود بن تاج الشریعه محمود.. المحبوبی البخاری الحنفی

~~از اکابر علمای حنفیهآ قرن هشتم هجری از جدش تاج الشریعه محمود علم فرا گرفت. کتاب

~~«وقایه» تصنیف جد خود را شرحی نیکر نوشت سپس به اختصار آن پرداخت و » نقایه » نامید.

~~وی به سال 747 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ریحانة الادب، ذیل صدر الشریعه).

ناصرالدین حسن ناصر از ممالیک بحری مصر است که از 748 تا 752 حکومت کرده است

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 72).

جعقر بن ثعلب بن جعفر ادفوی ملقب به کمالالدین و مکنی به ابوالفضل (685 تا 728ه. ms392

~~ق) مورخ بود و آز ادبیات و فقه و فرائض و موسیقی هم اطلاع داشت. در «ادفوه از نواحی مصر

~~متولد شد و در قوص و قاهره به تحصیل دانش پرداخت و پس از بازگشت از حج به قاهره

~~درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل جعقر بن ثعلب).

محمد ین احمد ذهبی ملقب به شمس الدین، محدث عصر و خاتمة الحفاظ و حامل لوای

~~اهل سنت و جماعت و در حفظ حدیث و رجال حدیث، امام اهل عصر خود است و با این همه

~~(لغت نامه دهخدا، ذیل: ذهبی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0430.png)

ابن فضل الله شهابالدین ابوالعباس احمد بن محییالدین. در شعر و ادب و جغرافیا و تاریخ

~~و تراجم احوال و خاصه در تاریخ مغول و ترک و هند، نیز هینت و اسطرلاب و فقه شافعی فرید

~~عصر خویش پوده مولد او به دمشق در «75 بود در 749 به مصر درگذشته است (لقتنامهآ

~~دهخدا، تحت عنوان ابن فضل الله)

~~شمس الدین محمود ین عبدالرحمان اصفهائی از اکابر علمای عامهآ قرن هشتم هجرت است

~~کمه در سال 672 هجری قمری در اصفهان متولد شد و در 746 یا 749 به طاعون در مصر

~~درگذشت، از کتب مهم وی شرح طوالع الانوار قاضی بیضاوی است (ریحانة الادب، ذیل شمس

~~الدین).

~~احمد بن ایبک بن عبدالله الحسامی الدمیاطی (شهاب الدین، ابوالحسین) (705 - 749ه.

~~قی) محدث و مورخ. به دمشق رفت و در 18 رمضان در مصر از دنیا رفت. (معجم المؤلفین، ج 1،

~~ص 171).

ابن مکتوم تاج الدین ابو محمد احمد بن عبدالقادر مکتوم قیسی. فقیه حنفی، نحوی، لغوی،

~~شاگرد این نحاس و ابوحیان. مولد او به سال 682 بوده و در طاعون 749 ورگذشته است

~~الغت نامهآ دهخدا، ذیل این مکتوم).

حسن بن قاسم بن عبدالله بن علی مرادی مغربی مصری لغوی نحوی معروف به ابن ام قاسم.

~~در 749 در گذشت. از او است: «جنی الدنی فی حروف المعانی» و جز آن ms393 (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~حسن).

چلاویان یا افراسیابیان مازندران سلسلهای از امرای محلی مازندران هستند که عدهای از آنها

~~از 750 تا حدود 909 هجری قمری با وجود توالی فتن و نکبات در آن ولایت فرمانروائی

~~داشتهاند. مؤسس این سلسله افراسیاب بن کیا حسن، سپهسالار فخرالدوله حسن باوندی بوده

~~است که او را کشته مازندران را یه دست گرفت و بدین سبب اعقاب او را کیاهای چولاب یا

~~چلابی یا افراسیابیان مارتدران لخوانند. این سلسله با استیلای شاه اسماعیل اول بر مازندران

~~(909ه . ق) منقوض شدند (دائوة المعارف فارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0431.png)

آل باوند یا باوندیان سلسلهای از امرای محلی مازندران هستند که سه شاخه از آنها به نامهای

~~کیوسیه، اصقهیدان، و کینه خواریه تقریبا به طور متوالی و روی هم رقته نزدیک هفتصد سال

~~یعنی از حدود سنهآ 45 ه. ق تا 750 دو طبرستان قرمانروائی کردهاند (دائرة المعارف فارسی).

علی بن عثمان بن ابراهیم بن مصطفی بن سلیمان الماردینی الحنفی المعروف به ترکمانی

~~(علاء الدین) (683 تا 750ه . ق) فقیه، اصولی، نحوی، لغوی، مقسر، محدث، فرضی، حاسب،

~~ادیب، شاعر و تویسنده که په افتام، تدریس و قضاوت اشتغال داشت و در قاهره درگذشت

~~(معجم المؤلفین، ج 7، ص 145).

ابن الوردی زین الدین ایو حفص عمر بن مظفر بن عمر بن ابی الفوارس محمد وردی قرشی

~~بکری شاقمی معری ادیب و فقیه و لغوی. مولد او به سال 689 در معوة التعمان و وقات او به

~~احلب به طاعون سال 739 بود. (لغت نامهآ دمخدا، ذیل ابن الوردی).

ابن قیم الجوزیه شمس الدین ابوعبد الله محمد بن ابی بکر حنبلی شاکره و پیرد ابن تیمیه به

~~عدم خلود عذاب عصات معتقد بود و زیارت مسجد خلیل (حبرون) را حرام میشمرد بدین

~~سبب دستگیر و محبوس گردید. مولد او به سال 619 و وفات در ستهآ 751 بوده است. کشف

~~الظنون وفات او را به سال 765 میگوید... (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ms394 این فیم الجوزیه).

مقصود از آل چنگیز، طایفهآ طقاتیموریه است. چون طغاتیمور خان نوادهآ برادری چنگیز

~~خان بود. با و جود کشته شدن طغاتیمور خان به دست خواجه یحیی سربداری، قرزندان او تا

~~سال 812 در جوجان و حوالی آن حکومت داشتند (تاریخ مغول، ص 477).

تقی الدین علی بن عبدالکافی بن علی بن تمام سبکی انصاری خزرجی مکنی به ابوالحسن

~~در عصر خود شیخ الاسلام و از مفسران و مناظران بود. در سبک مصر متولد شد و به قاهره رفت

~~و از آنجا به شام نقل کرد و در سال 739 قاضی شام شد و در پایان عمر به قاهره بازگشت و در

~~همانجا به سال 756 درگذشت (لقت نامةآ دهخدا، ذیل تقی الدین).

~~ابن الفصیح احمد بن علی بن احمد همدانی ملقب به فخر الدین و مکنی به ابوطالب و

~~معروف به ابن الفصیح از اکابر علمای حنفیه و جامع علوم عقلیه و نقلیه میباشد و ریاست

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0432.png)

~~مذهبی در عهد خود بدو منتهی و در مقبرهآ ایو حنیفه تدریس میکرده است. در سال 755 هجری

~~قمری در هفتاد و پنج سالگی درگذشت ( ریحانة الادب، ذیل ابن فصیح).

قاضی عضدالدین ایجی (701 تا 756) عبدالرحمان بن احمد از مردم شهر ایج (ایگ)

~~پایتخت قدیم ولایت شبانکاره از فضلای بزرگ عهد شاه شیخ ابواسحاق اینجو و امیر مبارز

~~الدین محمد و شاه شجاع و از معاصرین خواجه حافظ شیرازی است و یه یک واسطه شاگرد

~~قاضی القضاة ناصرالدین بیضاوی محسوب میشود... قاضی در ضمن محاصرهآ شیراز از طرف

~~مبارز الدین از آنجا خارج شد و به شبانگاره رفت ولی در آنجا امیر شبانکاره با قاضی نساخت و

~~قاضی را در قلاع شیانکاره محبوس نمود و دانشمند مزبور در حبس بود تا در سال 756 فوت

~~کرد (تاریخ مقول، ص 510) .

محمود جائی بیک دهمین خان از خانان باتو است که از 1340 تا 1375 میلادی (759ه.)

~~در قبچاق غربی سلطنت میکرده ms395 است. وی آخرین خاندان جوجی است که به سال 759 ه.

~~در گذشت (لغت تامهآ دهخدا، ذیل جانی بیک).

شیخ حسن کبیر یا شیخ حسن بزرک یا حسن جلایر یا حسن ایلکانی متوفای 257از امراه و

~~سرداران معروف عهد ایلخانیان و مؤسس و اولین پادشاه سلسلهآ آل جلایر، پسر امیر حسین

~~جلایر از الجاتای خاتون (خواهر سلطان الجایتو) پسر عمهآ سلطان ابو سعید بهادرخان واز

~~مشاهیر امراء و سرداران او بود ... (دائرة المعارف فارسی).

اینجویان سلسلهای از امرای فارس هستند که از 703 تا 758 حکومت کردهاند. این سلسله

~~منسوب به شرف الدین محمود شاه اینجو، وکیل املاک خاصهآ ایلخانی یعنی املاک ایتجو

~~هستند که وزارت فارس و بحرین و یزد و کیش واشت و نسب خود را به خواجه عپدالله انصاری

~~میرسانید و در اواخر سلطنت ابوسعید بهادر خان مکنت زیاد و استقلال تام داشت. بعد از او

~~پسرانش مسعود شاه اینجو و شیخ ابواسحاق اینجو در فارس قدرت تمام به هم رسانیدند اما

~~(دائرة المعارف فارسی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0433.png)

ملک اشوف چوپانی در 758 به دست جانی بیک - امیر ازبک و پادشاه قبچاق - کشته شد و

~~این سلسله منقرض گردید.

آبراهیم بن علی بن احمد بن عبدالواحد بن عبد المنعم بن عبد الصمد الطرسوسی الدمشقی

~~الحنفی (نجم الدین، ابواسحاق) (720 تا 758 ه. ق) ( معجم المؤلفین، ج 1، ص 62).

امیر کاتب بن امیر عمر بن امیر غاری الفارابی الاتقانی الحنفی (قوام الدین) فقیه، لغوی و

~~محدث که در 19 شوال 685 در اتقان زاده شد و در بغداد به تدریس پرداخت و در 11 شوال

~~758 ه در قاهره درگذشت (معجم المؤلفین، ج 3، ص 4).

عبدالوهاب بن احمد بن وهیان الدمشقی الحنفی (امین الدین، ابو محمد) (726تا 8768).

~~فقیه، مقری، ادیب، عروضی و عربی دان که تا پایان عمر قاضی حماه بود. منظومهآ « قیدالشرائد و

~~نظم الفرائد » از کتابهای اوست (معجم المؤلفین، ج 6، ص 220).

امیر ملک اشرف چوپانی برادر امیر شیخ حسن ms396 که چهارده سال (744تا 759) در آذربایجان

~~حکومت کرد و در اوایل 759 په دست جانی بیک پادشاه دشت قبجاق به قتل رسید (تاریخ

~~مغول، ص 365).

استاد فقید عباس اقبال آشتیانی کشته شدن امیر حسین تزغنی را در ماه رمضان سال 771

~~نوشته است. امیر حسین قزغنی در حصار هندوان متحصن شد ولی کمی بعد دید که از عهدهآ

~~تیمور برنمی آید به همین نظر به او پیغام داد که حاضو است از فرمانروائی و ریاست دست بردارد

~~به شرط آن که تیمور به او به جان امان دهد. تیمور این ملتمس را پذیرفت و امر داد که کسی

~~متعرض امیر حسین نشود تا او یه هر جاکه خواهد برود. امیر حسین از قلعهآ هندوان به زیر آمد و

~~کسان خود را مرخص نموده به بالای منارةآ مسجد جامع کهنهآ بلخ گریخث تا در آنجا پنهان شود.

~~تیمور از کیفیت آن امر استحضار یافت و او را دستگیر کرد و اگر چه نوشتهاند که تیمور او را

~~بخشود و رها نمود ولی چماعتی از امرای او از عقب بر سو امیر حسین تاختند و نبیرهآ امیر قزغن

~~را در ماه رمضان سال 771 با دو پسرش و خانی راکه آلت دست خود کرده بود همگی راکشتند و

~~ماوراء النهر از این تاریخ به بعد بلا منازع مسخر و مطیع امیر تیمور گردید (ظهور تیمور، ص 32).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0434.png)

سادات قوامیه پا سادات مرعشی سلسلهای است که از قرن هشتم تا دهم در مازندران و

~~اقزوین و اصفهان و شوشتر حکومت داشتند. اما حکومت حکام مازندران مقارن عهد امیر تیمور

~~آغاز شد و در عهد صفویه پایان یاقت.

ابو حمو موسی بن ابی یعقوب یوسف بن عبدالرحمان بن یحیی بن یغمراسن از سلسلهآ بنی

~~ازیان تلمسان. مولد او به سال 723 به اندلس ( برای شرح حال او رجوع شود به لغت تسامة

~~دهخداء ذیل ابو حمو).

بنی عبدالواد سلسلهای از سلاطین تلمسان هستند ms397 و ابن خلدون را در تاریخ این سلسله کتابی

~~است به نام و بغیة الرواد فی ذکر الملوک من عبد الواد » (لغت نامهآ دهخدا، ذیل بنو عید الواد).

صلاح الدین علائی خلیل بن کیکلدی بن عبدالله دمشقی. محدثی فاضل و بحاث بود. به

~~سال 694 هجری قموی به دمشق متولد شد و هم در آنجا به تعلیم پرداخت و سفرهای دراز کرد

~~سپس در قدس اقامت جست و در صلاحیه به سال 731 به تدریس پرداخت و هم بدانجا به سال

~~761 در گذشت (لغت نامةآ دهخداء ذیل صلاح الدین).

ابن هشام جمال الدین ابو محمد عبدالله بن یوسف بن احمد بن عبدالله بن هشام مصری

~~انصاری حنیلی معروف به این هشام نحوی. مولد او به قاهره به سال 708 بود. پنج سال پیش از

~~مرگ از مذهب شافعی به حنبلی بگشت و تدریس مدرسهآ حنابله را به او گذاشتند. از مهمترین

~~کتب وی مغنی اللبیب است. وفاتش به قاهره در سال 761 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن

~~هشام).

مغلطای بن قلیج بن عیدالله ملقب به علاءالدین (686 تا 762 ه . ق) مورخ و از حافظان

~~مجلد است الفت تامه دمحدا، دیل معلظای).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0435.png)

ناصرالدین شعیبان اشرف از ممالیک بحری مصر است که از 764 تا 778 حکومت نموده

~~(طیقات سلاطین اسلام، ص 72).

صلاح الدین صفدی خلیل بن ایبک بن عبدالله. ادیبی مورخ و دارای تصانیف سودمند و

~~بسیار است. به سال 696 هجری قمری در صفد از اعمال فلسطین تولد یافت. در دمشق به

~~تحصیل پرداخت و در قن رسم ماهر گشت. سپس یه ادب و تراجم اعیان پرداخت و در صفد و

~~مصر و حلب متولی دیوان انشاء گشت و در دمشق یه وکالت بیت المال رسید و هم بدانجا به

~~سال 764 هجری درگذشت. وی صاحب حدود دویست تصنیف است (لفت نامهآ دهخدا).

تاج الدین سبکی ابونصر عبدالوهاب بن علی بن عیدالکافی قاضی القضاة ms398 و مورخ و محقق

~~بوده. در سال 727 هجری در قاهره متولد شد و با پدرش به دمشق رفت و تا پایان عمر در آن

~~شهر سکونت داشت. مردی خوش سخن و نیکو بیان بود. قاضی القضاة شام گشت و سپس

~~معزول شد و شیوخ عصر او را به تهمت کفر و حلال شمردن شرب خمر دربند کردند و از شام به

~~مصر بردند. آنگاه وی آزاد گردید و به دمشق بازگشت و به بیماری طاعون درگذشت (لغت تامهآ

~~دهخدا، ذیل تاج الدین). اکثر منابع وفات وی را در 771 در چهل سالگی نوشتهاند.

محمدبن شاکر بن احمد بن عبدالرحمان بن شاکر بن هارون بن شاکر حلبی دارانی دمشقی

~~ملقب به صلاح الدین و فخرالدین و معروف به کتبی و ابن شاکر از مورخین قرن هشتم هجرت

~~است. از کتب مهم او قوات الوفیات میباشد که ذیل و متممی است بر وفیات الاعیان ابن

~~خلکان. وی در سال 764 هجری در هفتاد و نه سالگی در گذشت (ریحانةالادب، ذیل ابن شاکر).

قطبب الدین محمد بن محمد رازی از اکابر علمای تامی اسلام است. اصلش از ورامین از

~~مضافات ری بوده است، از شاگردان مبرز علامهآ حلی میباشد. قوت او در 766 (بعضی در 776

~~نوشتهاند) اتفاق افتاد و در مقبرهآ صالحیهآ دمشق دفن شد سپس او را به موضعی دیگر نقل کردتد.

~~او مطالع الانوار قاضی سراج الدین ارموی در منطق را برای غیاث الدین وزیر شرح کرد (لغت

~~نامهآ دهخدا، ذیل قطب الدین به اختصار).

بدرالدین ابوعبدالله محمد بن ابراهیم کنانی فقیه در سال 732 هجری درگذشته و در همین

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0436.png)

~~کتاب تقویم التواریخ نیز ذیل وقایع سال 733 به فوتش اشارهای رفته و این که در متن آمده فرزند

~~او یعنی ابوعمر عبدالعزیز عزالدین است که په سال 767 در گذشته است. از افاضل شافعیه و

~~مانند پدر قاضی القضاة مصر بوده است (ریحانة الادب، ذیل ابن ms399 جماعه).

ابن عقیل ابو محمد بهاءالدین عبدالله بن عبدالرحمن هاشمی مصری از مشاهیر اثمهآ نحو و

~~قاضی القضاة مصر. مولد او به سال 697 و وفات به سال 769 پوده است (لغت تامهآ دهخدا،

~~ذیل ابن عقیل).

محمد بن عبدالله شبلی سابقی دمشقی طرابلسی حنفی ملقب به بدرالدین ابوالبقاء. فقیه،

~~محدث، مورخ، ادیب و قاضی. در دمشق به سال 712 ه. ق به دنیا آمد و یه قاهره اقامت گزید و

~~مسند قضا را در طرابلس شام به عهده گرفت و در همان شهر به سال 769 درگذشت. از مهمترین

~~کتب او محاسن الوسائل الی معرفة الاوائل است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل شبلی).

غیاث الدین پیر علی معروف به غیاث الدین ثانی هشتمین از ملوک کرت و آخرین آنان و

~~پسر معزالدین حسین بن غیاث الدین بود. به سال 771 جانشین پدر خود شد. پس از 12 سال

~~پادشاهی در هنگام ظهور تیمور لنگ در هرات تحصن گزید و در برابر تیمور مقاومتی سخت کرد

~~ولی سرانجام اسیر گردید و او را با خویشاوندان و پیروانش به ماوراء النهر فوستادند. خود او در

~~آنجا کشته شد و با قتل او دولت کرت به پایان رسید (لغت نامهآ دهخدا).

ابوالسعادات عبدالله بن اسعد تمیمی یافعی مکی ملقب به عفیف الدین از کبار مشایخ وقت

~~و عالم به علوم ظاهریه و باطنیه و صاحب مصنفات بسیار بود(لغت نامهآ دهخدا) در تاریخ

~~فوت او اختلاف است. شوح حال نویسان سالهای 755 یا 760 یا 767 یا 768 یا 771 را یاد

~~کردهاند (ریحانة الادب، ذیل یاقعی).

جلال بن احمد بن یوسف التبریزی معروف به تبانی که ریاست حنفیان مصر بدو رسید

~~(اعلام، ج 2، ص 129).

سراج الدین عمر بن اسحاق بن احمد عزنوی قاضی حنفی هندی ملقب به سراج الدین

~~علامهآ وقت خود و در بحث و جدل بیبدل و در منطق و تصوف و فنون حکمت و کلام و فقه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0437.png)

~~حنفی ms400 و اصول آن بصیرتی بسزا داشت. در سال 773 یا 793 درگذشت (ریحانة الادب، ذیل

~~سراج الدین).

علی بن یوسف بن حسن زرندی انصاری محدث بود و در حرمین حدیث میگفت. وی در

~~اسال 772 درگذشت. (لغت نامهآ دهخدا، ذیل علی زرندی).

عبدالرحیم بن حسن بن علی اسنوی شافعی ملقب به جمال الدین در اسنا متولد شد. وی

~~فقیه، اصولی و عالم به عربیت بود. سپس به سال 721 به قاهره آمد و ریاست شافعیان و ولایت

~~حسیهآ وکالت بیت المال پافت. وی به سال 704 متولد و په سال 772 درگذشت (لغت نامهآ

~~دهقدا، ذیل عبدالرحیم).

احمد بن علی عبد الکافی ملقب به بهاءالدین، ادیب و قاضی متعبد متقی مثل پدرش از

~~افاضل وقت خود بود. مدتی در شام قضاوت کرد، عاقبت در مکه مقیم شد و به سال 773

~~هجری بدانجا در سن 54 سالگی درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل سبکی).

عماد الدین ابوالفداء اسماعیل بن کثیر ترشی بصضروی (منسوب به بصری) شافعی از پیروان

~~ابن تیمیه. مولد او در 701 به دمشق و وفاتش به 774 پودهاست. در دمشق کسب علم و استماع

~~حدیث کوده و در 748 یه مسجد ام صالح ر سپس در اشوفیه درس گفته است (لغت نامهآ دهخدا،

~~مادهآ این کثیر).

اورنوس بیک از بزرگترین امرای عثمانی متوفای 820 ه . ق (قاموس الاعلام، ذیل اورنوس

~~بیک).

محیی الدین عبدالقادر بن ابی الوفا محمد بن نصرالله بن سالم قرشی مصری حنقی از

~~مشاهیر فقهای حنفیهآ قرن هشتم هچرت که در تحصیل فقه اهتمام تمام داشته تا آن که از

~~متمهرین آن علم شریف شدی و بنای تدریس و فتوا گذاشته و از مشایخ وقت استماع حدیث

~~نموده و اجازه داشتهاست. ولادتش در شعبان سال 696 و وفاتش در ربیع الاول 775 اتفاق

~~افتادهاسبت. آر کتب مهم او الجواهر 2 لمصیه فی طبقات الحنفیة است که در حیدر آباد دکن چاپ

~~شده (ریحانة الادب، مادهآ ms401 محیی الدین).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0438.png)

عبدالله بن محمد بن احمد حسینی نیشابوری ملقب به جمال الدین و مشهور به نقره کار از

~~ادییان و قاضلان قرن هشتم است و به سال 776 قمری درگذشته است (لغت تامهآ دهخدا، ذیل

~~نقرء کار).

ابن ایی حجله احمد بن یحیی شهاب الدین ابوالعباس تلمسانی حنبلی (725 تا 776ه. ق)

~~ادیب و شاعر، صاحب کتاب : سکردان السلطان ، و « دیوان الصبابه * که مجموعهای از غزلها و

~~اخبار عشاق مشهور است (لقت نامة دهخداء ذیل ابن ابی حجله، اعلام زرکلی، ج 1، ص 255).

قراقو یونلو اتحادیهای از طوایف ترکمان هستند که از حدود 777 تا 873 در قسمتهائی از

~~ایران و بین النهرین امارت کردهاند. مؤسس امارت این طوایف بیرام خواچه بود که به خدمت

~~سلطان اویس چلایر پیوست و پس از مرگ او (776ه) موصل و ستجار و ارجیس را تصرف

~~کرد... (دائرة المعارف قارسی).

محمد بن الصائغ (708 -776 ه.). محمد بن عبدالرحمان بن علی بن ابی الحسن الزمردی

~~الحنفی معروف به این الصائغ (شمس الدین، ابوعیدالله) ادیب، ناثآر، ناظم، لغوی، نحوی، فقیه،

~~محدث.... (معجم المؤلفین، ج 10، ص 144). همان طور که دیده میشود در معجم المؤلفین و

~~همچنین در هدیة العارفین (ج 2، ص 168) سال فوت وی 776 قید شده در حالی که در همین

~~کتاب تقویم التواریخ و نیز حسن المحاضره 777 نوشته شدهاست.

سلمان ساوجی (جمال الدین) از بزرگترین قصیده سرایان ایران در قرن هشتم است. علاء

~~الدین علی منصور در سال 778 بعد از ناصر الدین شعبان اشرف به حکومت رسید و تا سال

~~783 در مسند قدرت بود. هو دو از ممالیک بحربی مصر بودند (طبقات سلاطین اسلام، ص 71).

علاء الدین علی منصور در سال 778 بعد از ناصرالدین شعبان اشرف به حکومت رسید و تا

~~سال 783 در مسند قدرت بود. هر دو از ممالیک بحری مصر بودند (طیقات سلاطین اسلام، ص 71).

غیاث الدین توقتمش یازدهمین نفر از خانان آق اردو در ms402 دشت قبچاق شرقی و از خاندان اردا

~~بود که از سال 778 تا793 حکومت داشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل توقتمش).

شاهرخ میرزا چهارمین فرزند امیر تیمور گورکان است. در سال 779 هچری به دنیا آمد و در

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0439.png)

محمد بن جابر اعمی از نحویین قرن هشتم است که با وجود نابینا بودن، قرآن و فقه و

~~حدیث را در بلاد خود اتدلس خوانده پس به مصاحبت احمد بن یوسف رعینی یه مصر رفته او

~~نظم و املا کرده و رعینی مینوشته است و همین دوتقر به «اعمی» و «بصیره مشهور و تا آخر

~~عمر به همین روش بودهاند. سپس هر دو به شام رفته و بعد از اندکی به حلب مهاجرت کرده در

~~قریهآ بیره از توابع حلب اقامت نموده و در حدود پنجاه سال به همین منوال زندگانی کردهاند.

~~وفات ابن جابر در سال هفتصد و هشتادم هجرت در هشتاد و دو سالگی در قریهآ مذکوره واقع

~~گردید (ربحانة الادب، ذیل ابن جابر)

بدر الدین حسن بن عمر دمشقی حلیی شافعی ادیب محدث مورخ. صاحب درة الاسلای (در

~~تاریخ ممالیک مصر) و نسیم الصبا (ریحانة الادب، ذیل بدر الدین).

ذوالقدریه سلسلهای ترکمن بودند که قریب دو قرن ( از 7738 تا 928 ه . ق) بر ناحیهآ مرعش

~~و ملطیه در آغاز از طرف ممالیک مصر و سپس از جانب سلاطین عثمانی فرمانروائی کردند

~~(داثرة المعارف فارسی).

آل رمضان یا رمنصانیه نام دولت کوچکی است که در اوابیل ظلهور دولت عنمانی بر آطنه

~~(ادنه) و طرسوس و سیس حکومت داشته است، مؤسس این دولت رمضان پسر یورکر است.

~~وی از چملهآ رؤسای ترکمانانی بود که در خدمت پدر ارطغرل غازی سلیمان شاه بود. این یورکر

~~او رمضان و قوم خود در چراگاههای چبال آطته به پرورش اغنام خود مشقول بودند و یه مرور

~~ازمان نفوذ و اقتداری کسب کردند و حکومتی تشکیل دادند و از تاریخ 780 تا 980 هجری ms403

~~فرمانروانی داشتند. فرمانروایان این دولت هفت تن بودند و خلیل بک فرمانروای چهارم بود که

~~تابع دولت عثمانی شد. عاقیت دولت عثمانی حاکمی مستقل به آطنه گسیل کرد و دولت

~~رمضانیه به کلی منقرض شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل رمضانیه).

آدنه - آطنه - ادنه Adana شهری است بر ساحل غربی رود سیحان و از مراکز تجارتی پر

~~ارونق. شهری است یاستانی که در اواسط قرن هفتم بعد از میلاد به دست اعواب افتاد و در

~~کشمکشهای آنان با دولت بیزانس بارها دست به دست گشت. هارون الوشید و جانشینانش آن را

~~از نو بنا و مستحکم کودند. در سال 1516 سلطان سلیم عثمانی آن را گرقت و در 1918 نیروهای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0440.png)

~~فرانسوی آن را اشقال کردند ولی به موجب پیمان آنکارا (در 1921) که بین ترکیه و فرانسه بسته

~~شد به ترکیه بازگشت داده شد (دائرة المعارف فارسی).

قوام الدین مرعشی سر سلسلهآ حکام مرعشیهآ مازندران است. برای اطلاع از شرح حال وی

~~رجوع شود به کتب تاریخی در این زمینه.

ابن مرزوق ابو عبدالله شمس الدین محمد بن احمد از علمای مقرب. مولد او به سال 711

~~به تلمسان و وفات وی به سال 781 در اسکندریه است. او نزد سلاطین بنی مرین صاحب قدر و

~~منزلت بود لیکن در آخر مصادره و محبوس گشت و پس از رهائی نزد ابواسحاق حفصی به

~~تونس شد و از آنچا به سال 764 به اسکندریه رقت و تا آخر عمر بدانجا بود (لغت نامهآ دمخدا،

~~ذیل ابو عبد الله).

چراکسه در عهد ممالیک مصر عنوان دستهای از سربازان چرکسی نڑاد بود که در لشکر

~~سلاطین ممالیک مخصوصا ممالیک برچی یک چند اهمیت و نفوذ فراوان داشتهاند. سلطان

~~برقوق پادشاه مصر (784تا 801) از سلسلهآ ممالیک برجی خود از همین چراکسه بوده است و

~~بعد از او مزید نقود چراکسه گاه سبب تهدید ممالیک برجی میشده و حتی بعدما اسیاب

~~انحطاط دولت ممالیک مزبور ms404 را فراهم آوردهاست. با آن که بعضی سلاطین مملوک برای کاستن

~~تفوذ آنها سعی کردند از ترکان قیچاق کسانی را به خدمت خویش در آورند نفوذ مستمر چواکسه

~~همچثان تا پایان دورهآ ممالیک قطع تشد. چراکسهآ مصر نسب نامهآ مجعولی هم پرای خود ساخته

~~بودند و مدعی بودند که نسبشان به اعراب بنی غسان میرسد که همراه جبلة بن الایهم به بلاد

~~روم رفتهاند (دائرة المعارف فارسی).

امیر سید علی بن شهاب الدین بن محمد همدانی (714 تا 786 ه. ق) از بزرگان صوقیةآ

~~ایرانی مقیم هند. سلسلهآ ارادتش به علاء الدولهآ سمنانی و به واسطهآ او به نجم الدین کبری

~~میرسید. در 786 ضمن سفر درگذشت و بنابر وصیتش چسد او را به ختلان برده مدفون

~~ساختند (دائوة المعارف فارسی، ذیل علی همدانی).

اکمل الدین محمد بن محمود بابرتی از اکابر فقهای حنفیه که محقق مدقق حافظ ضابط

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0441.png)

~~متبحر و فرید عصر خود بوده و در علم حدیث برتری داشته و در نحو و لغت و صرف و معانی و

~~بیان اهتمامی تمام به کار برده و امورات خانقاه و ارشاد عباد در قاهره بدو مفوض و از تحمل بار

~~گران قضاوت که بارها تکلیفش کردند امتناع نمود. سید شریف جرجانی و محمد بن حمزهآ

~~فناری و دیگر اکابر وقت از شاگردان وی بودند. در سال 786 از هجرت در حدود هفتاد و شش

~~سالگی وفات یافت (ریحانة الادب، ذیل اکمل الدین).

شمس الدین محمد بن یوسف کرمانی بغدادی از اکابر علمای عامه است. سی سال در بغداد

~~به نشر علم پرداخته تا در محرم سال 786 در اثآنای مراجعت از سفر حج در شصت و نه سالگی

~~رقات یافته است (ریحانة الادب، ذیل شمس الدین).

ساوجی بک فرزند کوچک سلطان مراد بود و در سال 787 که آن پادشاه مشغول فتوحات در

~~روم بود بر پدر خود عاصی شد. چون این خبر به پادشاه رسید بر ms405 سر او لشکر برد و شهزاده به

~~دیمتوقه گریخت و آنجا متحصن شد. پدر بعد از مدتی محاصره بر او دست یافت و میل در

~~چشمانش کشید (ترجمه یا تلخیص از قاموس الاعلام ترکی توسط استاد محترم جناب آقای دکتر

~~سید محمد دبیر سیاقی).

فیروز شاه سوم از سلاطین تغلقیه است که از 752 تا 790 در دهلی حکومت کرد. قسمت

~~بیشتر سلطنت خود را صرف ساختن شهرها، کاخها، مقبرهها، کارهای آبیاری، مساجد و مدارس

~~کرد و در سایر امور ملک اهمال نمود. محبوب مردم بود ولی در آخر سلطنتش مملکت

~~دستخوش بی نظمی بود (دائرة المعارف فارسی).

محمد بن یوسف بن الیاس القونوی الحنفی ( شمس الدین ابو عبدالله) متولد 715 ققیه،

~~محدث و آگاه در برخی علوم. در جوانی به دمشق آمد و از تبریزی و دیگران دانش آموخت. از

~~کار حکومتی حتی در مدارس، خودداری میکرد. در 5 جمادی الآخر 788 در اثر بیماری طاعون

~~از دنیا رفت (معجم المؤلفین، ج 12، ص 123).

محمد بن هشایر (732ت 789ه.) محمد بن علی بن محمد ... این عشاثر السلمی الحلبی

~~السافعی (تاضر الدین ابوالمعالی) فقیه، محدث، حافظ، مورخ و ادیب که در قاهره درگذشت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0442.png)

~~(معجم المؤلفین، ج 11، ص 59).

چربه خلیجی است در جنوب شرقی تونس (لغت نامة دهخدا، به نقل از قاموس الاعلام).

ابن جماعه ابراهیم بن عیدالرحیم یا عیدالرحمان بن محمد... ملقب به برهان الدین و

~~معروف به ابن جماعه از افاضل اواخر قرن هشتم هجرت که در ابتدا در مولد خود قاهوه نزد پدر

~~و عمو و چد پدری خود و بعضی از مشایخ وقت تحصیل پس در شام تکمیل مراتب عملیه

~~نمود تا آن که ریاست مذهبی بدو منتهی شد. بعد از وفات پدر به تدریس و وعظ و خطابةآ بیت

~~المقدس منصوب و اخیرا دو مرتبه باکمال عزت و جلالت و مهابت و عفت قاضی القضاة مصر

~~و قاهره گردیده و اخیرا به قضاوت دمشق منصوب ms406 شدهاست. در ماه شعبان سال 790 در شصت

~~و پنج سالگی در دمشق وفات یافت ( ریحانة الادب، ذیل ابن جماعه).

شمس الدین محمد حافظ شیرازی شاعر و غزلسرای بزرگ ایران. وفات ری را در 792 نیز

~~انوشتهاند.

خواجه بهاءالدین محمد بن محقد بخاری از اکابر عرفا و صوقیان قرن هشتم و مؤسس

~~طریقت نقشبندیه است. خواجه علاءالدین عطار و خواجه محمد پارسا از مریدان اویند. وی به

~~سال 790 یا 791 هجری در موند ویش ویه قصر عارفان از توایع بخارا در گذشت ( ریحانة

~~الادب، ذیل بهاء الدین).

رکن الدین ابوبکر تایبادی از اجلهآ علما و عرفا و اولیای قرن هشتم هجرت و جامع کمالات

~~بویکر).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0443.png)

~~متداوله استاد کل و محقق و وحید عصبر خود بوده است. وی در سال 791 یا 792 یا 793 در

~~سرخس یا سمرقند وفات یافته و در سوخس دقن شدهاست ( ریحانة الادب، ذیل تفتازانی با

~~تلخیص).

شمس الدین سرخدی. به غیر از قاموس الاعلام رد پائی از این شخص در هیچ کتاب دیگری

~~نجستم مطالب قاموس الاعلام چنین است: سرخدی - سکزنجی قرن هجری علما سندن اولوب،

~~« اعواب القرآن * عنواتیله بر کتابی واردر. 792 ده وفابته ایتمشدر (ج 3، ص 2550).

کمال خجندی شاعر و عارف ایرانی متولد خجند در عرفان مقامی ارچمند داشت. با حافظ

~~شیرازی معاصر یود و میان او و حافظ روابط دوستانهای وجود داشت. کمال از خجند به حج

~~رفت و از آتجا به تبریز آمد و کارش بالا گرفت و مرجع قضلای آن سامان شد. در 787 ه. ق که

~~توقتمش خان از دشت قبچاق به تبریز تاخت آورد بسیاری از دانشمندان این شهر و از جمله

~~کمال را په سرای پایتخت خود کوچ داد. کمال چهار سال در آن شهر بود و دکر یار به تبریز آمد و

~~تا آخر همر در همانجا بسر برد. اهمیت شعر کمال در غزلهای او است. دیوانش در تبریز به سال

~~1332 شمسی ms407 چاپ شده است (داثآرة المعارف قارسی). در سال وفات کمال خجندی اختلاف

~~است. عدهای از جمله حاجی خلیفه 792 و برخی 793 و بعضی 802 و 803 و 808 نوشتهاند

~~(ریحانة الادب).

آل قرمان یا قراماتیان قویترین و باد و امترین سلسلههای ترک آسیای صغیر بودند که دوش به

~~دوش دولت عثمانی رشد یانتند اما سرانجام در آن دولت تحلیل رقتند. به نظر می رسد که آنان از

~~طایفهآ افشار - از طوایف ترکمان - برخاستند و پدر قرامان، نوره، یکی از مشایخ معروف صوفیه

~~بودهاست بتابر این سلسلهآ قرامانی مانند دیگر سلسلهمای آسیای صغیر از میان درویشان

~~برخاسته است ... قرامانیان ناگزیر با عثمانیان که مشقول بسط قدرت خود بودند تصادم پیدا

~~کردند و در 792 علاءالدین خلیل در ناحیهآ آق چای از بایزید سلطان عثمانی شکست خورد...

~~(سلسلههای اسلامی، تألیف کلیفورد ادموند بوسورث، ترجمهآ فریدون بدرهای، ص 206 و نیز

~~قاموس الاعلام، ذیل قرهمان، ج 5، ص 3645).

~~افلاق یا والاشی یا والاکیا نهل7a ناحیهای است در دشت سفلای دانوب که امروز در کشور

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0444.png)

~~رومانی حساب میشود و شهر عمدهآ آن بخارست است (فرهنگ فارسی معین).

این وجب عبدالرحمان ین احمد محدث حافظ بقدادی حنیلی از محدتین اواخر قرن هشتم

~~هجرت بوده (ریحانة الادب، ذیل این رجب). وقات وی را در 750 و 795 تیز نوشتهاند.

محمد بن بهادر بن عبدالله ترکی مصری زرکشی منهاجی از علمای عامهآ اواخر قرن هشتم

~~هجوت بوده که در کودکی صنعت زرکشی آموخته و کتاب منهاج فقه را حفظ کرده و موصوف

~~بودن او به زرکشی و منهاجی از همین راه است. برای تحصیل علم به دمشق و حلب مسافرت

~~کرده تا به تألیفات سودمندی موفق آمده. در سال هفتصد و نود و چهارم هجرت در چهل و نه

~~سالگی در قاهره وقات و در مقبرهآ قراقهآ صغری مدفون گردیده است ( ریحانة الادب، ذیل

~~ازرکشی).

بنی عبدالواد سلسلهای از سلاطین طلمسان (تلمسان) بودند و این ms408 خلدون را در تاریخ این

~~سلسله کتابی است به نام بغیة الرواد فی ذکر الملوک من عبد الواد ( لغت نامهآ دهخدا، ذیل بنو

~~عبدالولد).

برهان الدین ابراهیم بن علی بن... فرحون (فرهون) مالکی. در مدینه به دنیا آمد. در 792 به

~~زیارت خانهآ خدا و از آنجا به مصر رفت و همان سال سفری به دمشق کرد و در 793 به قضای

~~مدبنه منصوب شد و در 799 در گذشت ( لغت نامهآ دمخدا، ذیل ابن فرحون، ریحانة الادب، ذیل

~~برهان الدین).

ابوبکر بن علی بن محمد عبادی حداد یمنی فقیه حنفی متوفای 805 ه . ق. زرکلی او را

~~ابوبکر بن محمد بن علی خوانده گوید اهل زبید یود و همانجا درگذشت و تولد او در 720 بود.

~~از گتابهای او السراج الوهاج فی شرح مختصر قدوزنی ال (لعت نامه دهحداه دیل حدادی).

~~دهحدا، دیل احمد).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0445.png)

~~ه.) شاعر درگذشته به مکه (معجم المؤلفین، ج 1، ص 38 و 54).

ابو فارس عبدالعزیز المتوکل یکی از حفصیان یا حقصیون است که از سال 796 تا 834 (یا

~~به قول لین پول 837) در تونس و الجزایر شرقی حکومت کردهاست. این سلسله مهمترین

~~سلسله در تاریخ اواخر قرون و سطای افریقیه هستند که نامشان مأخوذ از نام شیخ ابوحفص عمر

~~( متوفای 571) یکی از شاگردان این تومرت، مؤسس نهضت موحدان و یکی از سرداران

~~عیدالمؤمن موحدی میباشد. تونس در زمان حفصیان از رونق و آبادی برخورداری یاقت و این

~~حفصیان بودند که در قرن سیزدهم مدرسه راکه از قبل در سرزمینهای شرقی اسلامی سایقه

~~داشت وارد چریان تعلیم و تربیت تونس کردند ( سلسلههای اسلامی، ص 65 و نیز طیقات

~~سلاطین اسلام، ص 43).

ابن ملقن عمر بن علی بن احمد بن محمد انصاری شافعی معروف به ابن الملقن از علمای

~~عامة اوائل فرن نهم هجرت است. در سال هشتصدو پنجم هجرت درگذشت (ریحانة الادب، ذیل

~~ابن الملقن).

شیخ احمد بن محمود ملقب به شهاب الدین سیواسی ms409 از مشاهیر علما و مشایخ عرفای عامد

~~بوده و در سال هفتصد و هشتادم یا هشتصد و سپم هجرت درگذشت (ریحانة الادب، ذیل شهاب

~~الدین).

عمر بن رسلان بن نصیر بن صالح بن عبد الخالق بن عبدالحق الکنانآی القاهری الشافعی،

~~العسقلانی الاصل، البلقینی (سراج الدین، ابوحفص) محدث، حافظ، فقیه، اصولی، مجتهد،

~~بیانی، نحوی، مفسر، متکلم و شاعر که در بلقینه - از سرزمینهای غربی مصر - به سال 724 زاده

~~شد و در قاهره پرورش یافت. سپس قاضی دمشق شد و در 10 ذی القعده 805 در قاهره از دنیا

~~وفت (معجم المؤلفین، ج 7، ص 284).

عبدالرحیم بن حسین بن عبدالوحمان معروف به حافظ عراقی و مکنی به ابوالفضل از

~~بزرگان حفاظ حدیث و از تژاد کود است. به سال 725 ه. ق به رازنا از اعمال اربل متولد شد و به

~~سال 806 به قاهره درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل عبدالرحیم).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0446.png)

~~کمال الدین ابوالبقا مسمد بن موسی بن عیسی شافعی متولد 742 در دمیرة مصر به دنیا

~~آمد. فقیه شافعی و عالم به تفسیر و حدیث و ادب یود. در آغاز از راه خیاطی امرار معاش میکرد

~~و سپس به تحصیل علم پرداخت و به جائی رسید که اجازهآ تدریس و فتوا یافت. در جامع ازهر

~~تدریس کرد. سالها عبادت ورزید و اغلب روزه داشت. بین سالهای 762 و 799 شش بار به سقر

~~حج رفت و در قاهره درگذشت. شهرت دمیری به سبب کتاب حیوةالحیوان اوست (لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل دمیری).

خلیل سلطان تیموری (یا گورکانی) (786 تا 814) پادشاه سلسلهآ تیموریان پسر میرانشاه

~~گورکانی. بعد از وفات تیمور (807) به دعوی جانشینی برخاست و پسر عموی خود پیر محمد

~~جهانگیر را شکست داده بر سمرقند دست یافت. خلیل سلطان مردی هنرمند و اهل ذوق و

~~عشرت بود. به عشق مطربهای به نام شادملک گرفتار آمد و یکسره تسلیم عشق و هوس گشت.

~~امرا بر او بشوریدند. در 812 به درگاه ms410 شاهرخ تیموری رفت و آنجا گرفتار گشت و به کاشغر

~~فوستاده شد. گویند شاد ملک نیز به خلیل سلطان پیوست. و اگر قول دولتشاه را بتوان قبول کرد

~~پس از وفات او نیز خود را با خنجری هلاک نمود و آن هر دو را در یک مقبره در ری به خاک

~~سپردند. خلیل سلطان از قریحهآ شاعری بهره داشت و دولتشاه نمونهای از اشعار او را ذکر کرده

~~است (داثرة المعارف فارسی).

جمال الدین یوسف ین ابراهیم الاردییلی الشافعی فقیه اهل اردبیل که مردی بزرگ و دانشمند

~~بود. «الانوار لعمل الابراره از اوست (الاعلام، ج 9، ص 282).

ابن خلدون ابوزید عبدالرحمان (732 تا 808 ه . ق) از مشاهیر مورخین و علمای قلسفهآ

~~تاریخ. در تونس متولد شد و به تحصیل علوم و فنون ادیی و عربی و قلسفه ومنطق پرداخت. در

~~توتس و اسپانیا به مناصب عالی رسید، سپس به مصر رفت و مدرس الازهر شد (دائرة المعارف

~~فارسی).

~~آق قویونلو اتحادیهای از طوایف ترکمان بودند که از حدود سنهآ 800 تا حدود سال 908 در

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0447.png)

~~نارسی).

مجد الدین عیسی الظاهر از حکام ارتقیة ماردین است که از سال 778 تا 9م8 حکومت کرد

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 151).

پیر محمد بن جهانگیر بن امیر تیمور گورکانی نوادة امیر تیمور و جانشین و ولیعهد وی.

~~حسب الامر جد خود به هندوستان لشکر کشی و ملتان را ضبط کرد. پدرش اکبر اولاد تیمور یود

~~و در ایام حیات جدش درگذشت. تیمور او را به ولیعهدی تعیین کرد اما پیر محمد در موقع

~~وفات جدش در قندهار بود و لذا از پادشاهی محروم شد و پسر عمویش سلطان خلیل بن

~~امیرانشاء که در سمرقند حضور داشت فرصت را غنیمت شمود و تخت و تاج را تصاحب کرد.

~~پیر محمد به طلب حق سلطنت با لشکر به سوی سمرقند آمد اما در بلخ مغلوب گودید و به سال

~~809 هجری به دست پیر ms411 علی تازیکی از امرای خود به قتل رسید (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~پیر محمد).

میرزا چلال الدین میرانشاه پسر سوم تیمور لنگ در سال 769 ه. ق به دنیا آمد و در عهد پدر

~~به فومانروائی عراق و آذربایجان و دیاربکر و شام رسید. در اواخر کار تیمور دچار پریشانی مغز

~~شد و با و جود این حال پس از مرگ پدر سه سال سلطنت گرد تا سرانجام در سال 810 ه.ق در

~~جنگ با سپاه قراقویونلر در حدود آذربایجان به دست قرایوسف ترکمان کشته شید. میرانشاه

~~فرزتدان بسیاری داشت و شاهان گورکانی مند همگی از نسل وی میباشند (لغت نامهآ دهخدا).

صارم الدین ابراهیم بن محمد مصری معروف به ابن دقماق مورخ حتفی مذهب متوفای

~~809 ه. ق (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن دقماق).

ارتقیه یا یتی ارتق سلسلهای از امرا هستتد که در دو شاخهآ ارتفیهآ دیاربکر و ارتقیهآ ماردین

~~حکومت کردند. ارتقیهآ دیاربکر در سال 629 به دست ایوبیان منقرض گشتند و ارتقیهآ ماردین در

~~سال 811 به دست امرای قراقویونلو برافتادند ( طبقات سلاطین اسلام، ص 148 و سلسلههای

~~اسلامی، ص 184).

خدایداد حسینی یکی از امرای خلیل سلطان تبموری است که برضد او قیام کرد و در جنگی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0448.png)

~~که به حوالی سمرقند اتفاق اقتاد سپاه خلیل سلطان را پراکند و خود خلیل سلطان را در 811 در

~~قلعهآ سمرقند بازداشت و همهآ ماوراءالنهر را به تصرف آورد. شاهرخ چون از این اخبار آگاء شد

~~لشکر از جیحون گذرانید. خدایداد، خلیل سلطان محبوس را برداشت و به جانب سیحون رفت و

~~به مغولان جغتائی پیوست. خان کاشغر موسوم به محمد برادر خود شمع جهان را به یاری

~~خدایداد فرستاد. شمع جهان چون به خدایداد رسید بهتر آن دانست که بر خدایداد تازد، چه او را

~~صاحب مال فراوان یافت. چون بر او تازید سرانجام سر او برید و تزد شاهرخ فرستاد (لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل خلیل ms412 سلطان).

مژید شیخ از ممالیک برجی مصر است که از 815 تا 824 در مصر حکمرانی کرده است

~~(طبقات سلاطین اسلام، ص 72).

احمدی یکی از قدمای شعرای عثمانی است از مردم کرمیان یا سیواس به زمان یلدرم بایزید

~~خان. او را منظومهای است به نام اسکندرنامه که به نام شاهزاده سلیمان پسر بایزید کرده است.

~~مدح تیمور لنگ نیز گفته و صلات یافته است (لغت نامهآ دهخدا، به نقل از قاموس الاعلام).

غیاث الدین بن اسکندر معروف بهآ اعظم شاء از ملوک بنکماله. وی به سال 21 بر سکندر

~~شاء اول شورید و در سال 972 بر تخت نشست (معجم الانساب زامبارر، ص 427، ج 2) و تا

~~799 (طبقات سلاطین اسلام، ص 276) و یا 813 (سلسلههای اسلامی، ص 283) و یا 815

~~(تقویم التواریخ) بر تخت بود.

سید شریف جرجانی از اکابر علماه و اعیان متکلمین حکمای اهل سنت و جماعت و از

~~شاگردان قطب الدین رازی و علامه دوانی و از معاصرین ملاسعد تفتازانی بودهاست و در زمان

~~شاه شجاع مظفری در بیست سالگی در شیراز انواع علوم متداوله را تدریس میکرده است

~~(ریحانة الادب، ذیل شریف). تاریخ وفاتش به اختلاف ذکر شده.

محمد بن یعقوب فیروز آبادی ملقب به مجدالدین عالم فاضل متبحر از مشاهیر علمای لغت

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0449.png)

~~هشتصد و شانزدهم یا مفدهم هجری قمری در شهر زیید از بلاد یمن وقات کردهاست (ریحانة

~~الادب، ذیل قیروز آیادی).

ابن جماعه ابو عبدالله محمد بن ابوبکر نوادهآ عزالدین طبیب. او در قاهره طبیب و مدرس

~~افلسفه بود و پدانجا به مرض وپا درگذشت. تولد وی در 759 ه. ق بوده است (لغت نامهآ دهخدا،

~~ذیل این جماعه).

رسولیان یا آل رسول یا بتی رسول سلسلهای از فرمانروایان یمن بودند که از حدود سال 626

~~د. ق تا اواسط قون نهم (858) در این سرزمین و گاه در اراضی مجاور نیز سلطنت کردند. این

~~سلسله منسوب است به شخصی معروف یه رسول ms413 که با تورانشاه ایوبی به یمن آمد. مؤسس این

~~سلسله نوة او تورالدین عمر بن علی ملقب به المک المنصور است که حکومت مکه داشت و

~~ملک مسعود صلاح الدین یوسف آخرین سلطان ایوبی یمن وی را منصب اتابکی و در عزیمت

~~به مصر حکومت یمن داد. مسعود در راه مصر درگذشت و تورالدین زمینهآ استقلال خود را فراهم

~~کرد. زبید را پایتخت قرار داد و صنعا، تعز و کوکیان را به قلمرو خود افزود، مکه را نیز گرفت.

~~ملوک این سلسله اغلب با شریفهای مکه و انمهآ یمن در جنگ و جدال بودند و سرانجام دولت

~~آنها به دست بنو طاهر برافتاد. ملک ناصر صلاح الدین احمد یکی از اقراد این سلسله است که از

~~803 تا 827 حکومت کردهاست (دائرة المعارف قارسی، ذیل رسولیان، سلسلههای اسلامی،

~~ص 124).

امام حافظ الدین محمد بن شهاب بن یوسف الکردری مشهور به البزازی یا ابن البزازی

~~الکردری الحنفی. از افاضل اوائل قرن نهم هجرت که قروعا و اصولا فرید زمان خود بودهاست.

~~در ریحانة الادب و لغت تامهآ دهخدا فوت وی را سال 827 نوشتهاند. شهرت ابن بزار به خاطر

~~کتاب وی است به نام «الیزازیهه یا «الفتاوی الیزازیه» (ریحانة الادب، مادةآ این البزاز، لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل کردری).

یشیل عمارت اگر چه هر یک از این سلطانها مسحدی به نام خود بنا نهاده به اتمام رسانیدند

~~لیکن از برای این مسجد بزرگ سعی و اهتمام سه سلطان بزرگ و مخارج کلیه لازم بود تا به اتمام

~~برشد. چهل زنم ب ی گاتمام سلاطین قپل از خود راکه جد و پدر و برادران او بودند

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0450.png)

~~به اتمام رسانید مسجد بزرگ وسیعی در بروسه به نام خودش بنا نهاده آن را «یشیل عمارت»

~~نأمید که یه معنی مسجد سبز است .- (تاریخ امپراطوری عیمانی، ج 1، ص 361).

سلطان خلیل الله اول یا سلطان خلیل پسر شیخ ابراهیم از شروانشاهان است که از 820 ms414 تا

~~867 سلطنت کرد. در زمان وی اسکندر قراقویونلو به شروان تاخت و خرابی بسیار به بار آورد و

~~یا غنایم هنگفت به آذربایجان بازگشت. پس از آن سلطان خلیل از کمک شاهرخ تیموری

~~برخوردار شد و آرامش و رفاه در شروان برقرار گشت (دائرة المعارف فارسی، ذیل شروانشاهان).

محمد بن محمد الازنیقی (قطب الدین). محدث، مفسر (821 ه .) (معجم المؤلفین، ج

~~11، ص 191 و ج 8، ص 133، وج 12، ص 81).

غیاثالدین جمشید کاشانی ریاضیدان و منجم معروف ایرانی و از مردم کاشان بود. وی در

~~کاشان و سپس در سمرقند به کارهای نجومی مشغول بود. دربارهآ سال فوت او اختلاف است.

~~عدهای آن را در 832 ه. ق نوشتهاند (با تلخیص از دائرة المعارف فارسی).

الاشرف سیف الدین برس بیک از ممالیک برجی مضر است که در سال 25 بر مسند قدرت

~~نهست و ت842 حکومت کود (طبقات سلاطین اسلام، ص 74، سلسلههای اسلامی، ص

~~1077).

شاه تعمة الله بن عبدالله بن محمد بن عبدالله بن کمال الدین حلبی کوهبنانی کرمانی ملقب

~~به نورالدین و متخلص به سید و معروف به شاه نعمة الله ولی از اعاظم عرفای قرن هشتم و

~~مؤسس طریقت صوفیان نعمة اللهی است. به سال 730 یا 731 هجری قمری در حلب ولادت

~~یافت. مادرش از ایل شباتکارهآ فارس بود. دوران جوانی او در عراق گذشت سپس به مکه رقت و

~~هفت سالی در آنجا مقیم گشت. برخی از عمر خود را در سمرقند و هرات و یزد به سر برد و

~~بخصوص در سمرقند اربعینها به ریاضت پرداخت و سوانجام به کرمان آمد و در قصبهآ ماهان

~~مقیم گشت و بیست و پنج سال آخر عمر خود را در آنجا گذراند و پس از عمری طولانی در

~~خدود یکصد سال به سان 26هجری قمری در همانچا درگذشت و تربتش زیارتگاه صوفیان و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0451.png)

~~نامهآ دهخدا، ذیل نعمة الله ولی). همانطور که ملاحظه میشود لغت نامه سال فوت ms415 وی را843

~~نوشته در حالی که در همین کتاب ما (تقویم التورایخ) 827 آورده است.

بدرالدین محمد بن ابی بکر ین عمر قرشی مخزومی دمامینی مالکی. در سال 763 ه. ق در

~~اسکتدریهآ مصر به دنیا آمد و در ادبیات به تحصیل پرداخت و در نحو و نظم و خط و ققه و قرآن

~~به مقامی شامخ وسید و در مدارس مصر به تدریس پرداخت تا به استادی تحو در الازهر رسید.

~~در سال 828 و به روایتی 838 و به روایتی 827 در شهر * کلیرجاء به مرض سکته درگذشت

~~(لغت نامة دهخدا، ذیل دمامینی، معجم المؤلفین، ج 9، ص 115).

محمد بن عبدالدائم بن قارس بن محمد ... التعیمی، العسقلانی الاصل، البرماوی، الشافعی،

~~(شمس الدین ابوعبدالله) محدث، فقیه، اصولی، قرضی، نحوی و شاعر متولد 763 که مجاور

~~مکه بود و به قاهره رفت و سپس در بیت المقدس به سال 831 درگذشت. « اللامع الصبیح علی

~~الجامع الصحیح، نوشتهآ اوست (معجم المؤلفین، چ 10، ص 132).

محمد بن شهاب الدین احمد بن علی حسینی فاسی مکی ملقب به تقی الدین محدث حافظ

~~قاضی مالکی مورخ جلیل که مشایخ اجازه و سماع او در حدود پانصد تن بودهاند. در سال 832

~~هجرت در پنجاه و چهار سالگی درگذشت (ریحانة الادب، ذیل فارسی).

محمد بن محمد بن علی بن یوسف شافعی جزری دمشقی ملقب یه شمس الدین عالم

~~فاضل محدث مورخ متکلم قاری از مشاهیر سدهآ نهم عامه که به بلاد بسیاری مسافرتها کرده تا

~~آن که متصدی قضاوت شیراز بوده و در سال 833 یا 834 در همان بلده در گذشته و در مدرسهای

~~که خودش بنا نهاده بود به خاتش سپردند (ریحانة الادب، مادة جزری).

شمس الدین محمد بخاری معروف به امیر سلطان از اکابر مشایخ خلوتیه است که مورد

~~عنایات شاهانهآ سلطان بایزید خان عثمانی بوده و در سال هشتصدو سی و سه از هجرت در

~~بروسه درگذشت ( ریحانة الادب، ذیل بخاری). در قاموس ms416 الاعلام گفته که تربت او زیارتگاه

~~مردم و بسیار مفوح و دلنشین است (قاموس الاعلام، ص 1541).

محمد بن حمزة بن محمد رومی حنفی ملقب به شمس الدین و معروف به فناری از اکابر

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0452.png)

~~علمای عثمانیة قرن نهم مجرت که در معانی و بیان و میثت و قرایات و تمامی علوم متداوله

~~وحید عصر خود بوده و یکی از چند تن رؤسای علمی میباشد که در آن زمان هر یکی در یک

~~رشته متخصص و فرید عصر خود بودهاند. قناری در آخر عمر ثابینا شده و در سال 834 هجری

~~در هشتاد و چهار سالگی وفات یافتهاست (ریحانة الادب، ذیل فناری، معجم المؤلفین، ج 9،

~~ص 272، قاموس الاعلام، ص 3436).

لطف الله حاقظ ابرو از مشاهیر مورخین و ارباب سیر بوده است. در هرات متولد و در

~~همدان به مسند فضل و کمال قدم نهاده. زیدة التواریخ و ذیل جامع التواریخ تألیف اوست. در

~~833 به زنجان درگذشته است (ریحانة الادب، ذیل حافظ ابرو).

ابوالوفای خوارزمی از اکابر مشایخ عرفای خوارزم است که جامع علم و عمل و دارای حسن

~~خلق بوده. در سال 835 هجری قمری درگذشت ( ریحانة الادب، مادهآ خوارزمی).

با یسنقر از شاهزادگان خوش طبع و هنرمند و هنو پرور سلسلهآ تیموریان و پسر شاهرخ

~~تیموری بود. در استراباد فرمانروائی داشت و در همانجا به سن 37 سالگی از افراط در شرب

~~خمر (در 838) وفات یاقت (داثآرة المعارف فارسی).

این چجه ابوالمحاسن تقی الدین ابوبکر بن علی بن عیدالله قادری حنفی ازراری شاعر و

~~ادیب عرب به عصر ممالیک مصر و شام (767 تا 837). مولد وی حماء شام بود. ابتدا به قاهره

~~رفت و در دارالانشاء کتایت میکرد. فوت وی به سال 837 بود (لغت تامهآ دهخدا، ذیل ابن

~~حجه).

شرف الدین اسماعیل بن ابوبکر بن عبدالله عطیهآ یمنی حسینی مقری شافعی معروف به ابن

~~المقری عالم بلاد یمن و در فقه و فنون ادبیه و علوم عربیه ms417 ماهر و در غایت جودت و ذکاوت

~~بوده. وفات شرف الدین در سال 837 هجرت در شصت و دو یا هفتاد و دو سالگی واقع

~~گردیده است (ویحانة الادب، ذیل شرف الدین)

ابو فارس عبد العزیز المتوکل بن احمد الثأنی از ذی الحجهآ 837 تا صفر 839 در تونس

~~حکومت کردهاست (معجم الانساب، متن عربی، ص 116، سلسلههای اسلامی، ص 64).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0453.png)

علی بن نصر بن هارون بن ابوالقاسم حسینی یا موسوی تبریزی ملقب به معین الدین و

~~متخلص یه قاسم عارفی فاضل و شاعری ماهر از اکایر صوقیه در قرن نهم هچری است.وفات وی

~~در سالهای 835 و 837 و 838 هم نوشتهاند (لغت تأمةآ دهخدا).

ایراهیم ین شاهرخ بن تیمور. شاهزادهای داتش دوست و ادیب و خوشنویس بوده و از طرف

~~شاهرخ مأمور جنوب ایران گشته. مدرسهآ دارالشفاء شیراز را او بتاکرد و شرف الدین علی یزدی

~~کتاب ظفر تامهآ تیموری را به نام ابراهیم کرده است. در 838 در گذشته است (لقت نامهآ دهخدا).

شیبکیه پا شیبانیان اعقاب شیبان پسر جوجی و نوهآ چنگیزخان هستند. وی برادر باتوخان و

~~ارداخان بود و در جنگهای مغول در مجارستان از خود لیاقت نشان داد و در تقسیم قلمرو چنگیز

~~دشتهای واقع در شمال و چتوب شرقی اورال چنوبی نصیب وی شد. از اواخر قرن هشتم ه. ق

~~اعقاب او قسمتی از قزاقستان کنونی را نیز اشغال کردند و طوایف تابع شیبانیان به ازبک معروف

~~شدند. آغاز دولت ازبکان از زمان ابوالخیر شیبانی است که در هفده سالگی به خانی رسید و در

~~834 ه. ق خوارزم و کرسی آن اورگنح را گرفت و دست تیموریان را از بلاد مستحکم اطراف سیر

~~دریا کوتاه کرد شاهرخ بیک اول از اعقاب ابوالخیر در 1122 ه. ق در فرغانه استقرار یافت و

~~اخانات خوقتد را تأسیس کرد که در 1876 روسیه آن را به قلمرو خود منفم نمود.

بهاءالدین قراعثمان اولین امیر از ms418 سلسلهآ ترکمانان آق قویونلو است که مدتی در خدمت امرای

~~محلی ارزنجان و سیواس و حتی سلاطین مصر بود. عاتبت بر دو رقیب خود قرا محمد

~~قراقویوتلو (در 791 ه . ق) و برهان الدین فرمانروای سیواس (در 799 ه. ق) پیروز شد. در

~~هنگام حملهآ امیر تیمور به آسیای صغیر به او پیرست و تیمور حکومت دیاربکر را بدو داد.

~~قراعثمان غالبأ با قرایوسف قراقو یونلو منازعه داشت. وی را به سبب افراط در خونخواری « قره

~~یولوگ - زالوی سیاه* میخواندند (دائرة المعارف قارسی).

محمد شاء فناری از اکابر حنفیه و وحید عصر خود و پسر محمد بن حمزهآ فناری است. این

~~پدر و پسر هر دو از بزرگترین دانشمندان عصر خود بودهاند. مدرس مدرسهآ سلطانیه در بروسه

~~بود و در 839 یا 840 درگذشت (ریحانة الادب، ذیل فناری).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0454.png)

کاتبی استوابادی یا کاتبی ترشیزی محمد بن عبدالله از شعرای عرفای نامی ایران است که در

~~چوانی به نیشابور رفته سپس په هرأت و شیروان و استرایاد رفته و بالاخره در سال 838 یا 839

~~یا 844 یا 850 در وبای عمومی در گذشته است ( ریحانة الادب، ذیل کاتبی ترشیزی).

خواجه عصمة الله بخاری از اکابر شعرای قرن نهم هجری است که مردی یزرگ و مستعد و در

~~جمیع اقسام شعریه ماهر بوده (ریحانة الادب، ذیل خواجه عصمة الله). در ریحائة الادب نوشته

~~سال فوت وی په دست تیامد و در لفت نامهآ دهخدا سال مرگ او را 829 نوشته است (دیل ماده

~~عصمت).

علویان طبرستان در سال 316 ه . ق با کشته شدن داعی صغیر حسن بن قاسم حسنی

~~منقرض شدند و من نمیدانم مقصود مؤلف از این علویان چه کسانی هستند.

مقصود اسکندر ین قرایوسف قراقویونلو است که پس از شکست از برادرش میرزا جهانشاه

~~به قلعة النجق پناه برد و در آنجا در 25 شوال 841 به دست پسر خود قباد کشته شد (لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل ms419 اسکندر).

ابراهیم ین محمد بن خلیل طرابلسی الاصل که متولد و ساکن حلب و معروف به «سبط ابن

~~العجمی، (یرهان الدین، ابواسحاق) محدث متولد 12 رجب 753که در 16 شوال 841 در حلب

~~از دنیا رفت (معجم المؤلفین، ج 1، ص 92).

شمس الدین محمد بساطی (قاضی القضاة محمد بن احمد بن عثمان) متولد 756 در فنون

~~مختلف استاو شد و در رمضان 822 درگذشت (لغت نامهآ دهخدا، ذیل بساطی).

~~ق حکومت کرد (داثآرة المعارف فارسی، ذیل عباسیان مصر).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0455.png)

~~(ریحانة الادب، ذیل مقریزی).

جهانگیر ترکمان پسر علی بیک از امرای سلسلهآ آق قویوتلو بود که به قول طبقات سلاطین

~~اسلام از 848 ا871 و به قول داثآرة المعارف فارسی از 848 تا 857 حکومت کرد و به دست

~~برادرش اوزون حسن مغلوب شد.

علاء الدوله بن با یسنقر (میرزا رکن الدین) وی از شاهزادگان تیموری است و مردی عیاش و

~~خوشگذران و عاری از رسوم چلادت و جهانگیری بود. پس از قوت میرزا بایسنقر به امارت

~~ادیوان اعلی منصوب گشت و هنگامی که در هوات قائم مقام بود ادعای استقلال کرد و مدت پک

~~سال بر تخت سلطنت بنشست تا این که یه سال 852 از مقابل لشکر الغ بیک گورکان به استراباد

~~متهزم گشت و از آنجا نیز مدتها آواره و سرگردان شد تا سرانجام در اوایل سال 865ق در کنار

~~دریای قلزم در خانهآ ملک بیستون رستمداری درگذشت و نعش او را به هرات بردند و در مقبره

~~مهد علیا گوهرشاد آغا به خاک سپردند (لغتنامهآ دهخدا، ذیل علاء الدوله).

تاصرکیا ابن محمد معروف به امیر سید بن مهدی حسینی از پادشاهان گیلان است و به روز

~~جمعه 12 ذی القعدهآ سنهآ 851 درگذشت. وی بعد از وفات پدرش به سلطنت گیلان رسید و

~~چهارده سال پس از او سلطتت کرد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ناصرکیا).

قاضی تقیالدین ابوبکر احمد بن شهبهآ دمشقی صاحب کتاب طبقات الشافعیه و ms420 تفسیر و

~~کتاب الاعلام بتاریخ الاسلام که ذیلی بر تاریخ ذهبی است. وفات او به سال 851 بوده است.

~~(لغت نامه دهخدا، ذیل ابن شهبه).

~~لابد مقصود طالب جاجرمی است که در تاریخ وفات او اختلاف است و آن را در 854 و

~~884 نیز نوشتهاند. شاعر ایراتی، از کدخدا زادگان جاجرم و شاگرد آذری طوسی بوده است. در

~~اوایل جوانی به فارس رفت و مدت 30 سال در شیراز به خوشدلی روزگار گذرانید و مناظرهآ

~~کوی و چوگان را در شیراز به نام سلطان عبدالله بن ابراهیم سلطان تیموری نظم کرد. تیرش

~~هلوی قبر حافظ است (داترة المعارف فارسی).

ابن حجر ابوالفضل شهابالدین احمد بن علی عسقلانی (773 تا 852) محدث و فقیه و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0456.png)

~~مورخ شافعی مصری. پدرش از علما و دانشمندان عهد خود یود. ابن حجر در سال 827 منصب

~~قاضی القضاتی یافت با این حال پیوسته به تدریس و وعظ اشتغال داشت. بیش از یکصد و

~~پنجاه تألیف داشته که از آن جمله است الاصابة فی تمیز الصحایة و فتح الباری فی شرح البخاری

~~(لغت نامة دهخداء ذیل ابن حجر).

مولانا یحیی سیبک فتاحی از حملهآ علم و فضل خراسان و از شعرای قرن تهم که در جمیع

~~علوم ماهر بود و در فن عروض مسلم و مشهور (لعت نامهآ دهخدا، ذیل فتاحی).

ابراهیم بن موسی بن بلال بن عمران بن مسعود الکرکی ثم القاهری الشافعی (برهان الدین)

~~عالم در قرائات، عربی، تقسیر، فقه و اصول که به سال 776 یا 775 در کرک زاده شد و در رمضان

~~853 درگذشت. (معجم المؤلفین، چ 1، ص 118) . ولی صاحب معجم المؤلفین در میان تألیفات

~~او اسمی از فتاوی نیاورده و در کشفالظنون هم چیزی نیافتم.

ابن عربشاه شهاب الدین ابو العباس احمد بن محمد بن عبدالله حنفی. اصلا ایرانی و مولد او

~~در سال 791 به دمشق بوده است. هنگام هجوم تیمور به شام وی به سمرقند رفت ms421 (803) و در

~~8322 به زیارت خاثه توفیق یافت و در 840 در قاهره به صحبت تقری بردی نایل گشت و بداتجا

~~بود تا در 854 ورگذشت. کتاب معروف عجائب المقدور فی نوائب تیمور از اوست (لغت نامهآ

~~دهخدا با تلخیص، ذیل ابن عرب شاه).

امیر شاهی سبزواری آق ملک بن جمالالدین شاعر قرن نهم ایران و ملازم بایسنقر میرزا بوده.

~~شعر کم گفته ولی آنچه از او باقی مانده جزیل و محکم است. دیوانش مکرر به چاپ رسیده.

~~وفات امیر شاهی به سال 857 اتفاق افتاده است (لغتنامة دهخدا، ذیل امیر شاهی).

سیف الدین ظاهر مکنی به ابوسعید چقمق دهمین سلطان ممالیک برجی مصر. در سال 842

~~به اتفاق امراء و اعیان دولت پس از جمالالدین یوسف عزیز به حکومت مصر نشست. وی

~~مردی دوستدار علما و کریم و صالح بود و مدت چهارده سال با کمال عدالت ملک راند و در

~~857 کتاره کرد و تخت ملک به پسر خود ابوالسعادات ملک منصور فخرالدین عثمان گذاشت و

~~یعد از یک ماء وفات یافت (لقت نامة دهخداء ذیل ظاهر).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0457.png)

ملک منصور فخرالدین عثمان چند ماهی بیش سلطنت نکرد. بعد از او سیف الدین ایتال

~~اشرف در 857 به قدرت رسید و تا 865 حکومت کرد (طیقات سلاطین اسلام، ص 72 و

~~الغتنامهآ دهخدا، ذیل قاثم بن متوکل).

رسولیان یمن یا آل رسول یا اثمهآ رسولی از سلاطین قدیم یمن بودند که از 626 تا 858 در

~~آن سرزمین سلطتت کردند (رجوع شود به لغتنامهآ دهخدا و سلسلههای اسلامی و طیقات

~~سلاطین اسلام).

بنی طاهر یا طاهریان سلسلهای هستند که در یمن جانشین رسولیان گردیدند و تا زمان تسخیر

~~عربستان به دست قانصوه غوری از سلاطین ممالیک مصر در آنجا باقی بودند. عربستان کمی بعد

~~به تصرف ترکان عثمانی درآمد ولی همین که ایشان آن را در سال 923 تحت امر خود درآوردند

~~ائمهآ یمنی قیام نموده به مخالفت. ms422 با ترکان برخاستند و بالاخره هم ترکان عثمانی را به ثرک یمن

~~مجبور کردند. این سلسله را ممالیک و ترگان عنهانی براندا ختند (طبقات سلاطین اسلام، ص

~~91).

ابوایوب رخالد بن یزید) انصاری صحابی رسول اکرم منگام مجرت به مدینه به خانة

~~او نزول قرمود و تا خانهآ آن حضرت یساختند بدانجا توقف داشت. او در همهآ غزوات آن

~~حضرت حاضر بود و پس از وقات رسول خدا ملازمت خدمت امیرالمؤمنین علی طیا

~~می کرد و در جنگهای جمل و صقین و تهروان در رکاب او بود و در خلاقت معاو یه به سال 52 یا

~~مسلمین به محاصرهآ قسطتطنیه شد و یدانجا درگذشت و در نواحی شهر او را به خاک سپردند.

~~آنگاه که سلطان محمد ثانی، اسلامبول را تسخیر کرد شیخ آق شمسالدین یکی از اولیاء الله

~~گقت به مکاشقه محل قبر او را دیدهام و در سال 864 مسجدی در همانجا به استناد یه کشف او

~~بساختند و به سال 1555 احمد پاشا اتمکچی زاده آن را توسعه داد و سلطان محمود، مواریث

~~رسول وا که تا آنگاه در خزانهآ سرای بود بدانجا نقل داد و تبرکا رسم تاجگذاری سلاطین عثمانی

~~در این مشهد یه عمل میآمد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابو ایوب)

قانم بن متوکل ملقب به «القائم بامرالله» از خلفای عباسی مصر است که پس از برادرش

~~سلیمان بن متوکل خلیفه شد و از شجاعت و جلالت و ایهت خلافت بیبهره نبود. در عهد او به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0458.png)

~~سال 857 ق ملک ظاهر چقمق بمرد و فرزند او عثمان به جای او نشست و به «منصوره ملقب

~~گردید و پس از یک ماه و نیم به دست اینال اسیر گشت. قائم خلیفه اینال را به جای او به

~~حکومت برگزید و لقب «اشرف» به وی داد. چیزی نگذشت که میان قاثم و اشرف خلاف روی

~~داد و دامنهآ آن به جائی کشید که به سال 859 ms423 ه. ق اشرف، خلیفه را از منصب خلافت خلع کرد و

~~او را به اسکندریه روانه کرده به زندان افکند. قائم به سال 863 ق در زندان درگذشت (لغت نامهآ

~~دهخداء ذیل قائم).

محمد بن حسن بن علی نواجی شافعی قاهری مصری قاضی ادیب نحوی عالم ماهر.

~~ولادتش به سال 785 یا 788 در قاهره و وفاتش به سال 859 واقع گردیده است (ریحانة الادب،

~~ذیل نواجی و معجم المزلفین، ج 99، ص 253).

کمالالدین محمد بن همام الدین عبدالواحد اسکندری سیواسی صوفی و فقیه حمنفی. او در

~~شهر سیواس و اسکندریه قاضی بود و چندی در مدارس قاهره تدریس کرد و کتبی چند در اصول

~~و غیر آن دارد. مولد او به سال 788 و وقات در 861 بوده است (لغت نامهآ دهخدا، ذیل ابن

~~همام)

سلطان جنید یا شیخ جنید مرشد و پیشوای صوفیان صفویه پدر سلطان حیدر و نوادهآ شیخ

~~صفیالدین اردبیلی. وی پسر سلطان ابراهیم صفوی بود و در 851 در اردبیل به جای پدر به

~~ریاست صفویه نشست. جهان شاه قراقویونلو از کثرت مریدانش متوهم شده او را از آنجا تبعید

~~نمود. سلطان جنید از اردبیل فرار کرد و عاقبت به دیاربکر رفت. در آنجا خواهر اوزون حسن

~~آق قویونلر را به حبالهآ نکاح درآورد و چندی بعد به اردبیل بازگشت و بعد به خیال چنگ با

~~مخالفان افتاد. عاقبت نزدیک طبرسران مورد حملهآ قوای شروان شاه خلیل بن شیخ ایراهیم قرار

~~گرفت و به قتل رسید (دائرة المعارف فارسی، ذیل سلطان جنید).

جلالالدین محمد بن احمد بن اپراهیم شافعی محلی از اکابر علمای شافمیه و اعجوبة زمان

~~خود بوده است. در فقه و اصول و کلام و نحو و منطق و تفسیر و ادبیات و دیگر فنون متداوله بر

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0459.png)

~~سالگی واقع گردید (ریحانة الادب، ذیل محلی).

خواجه ابونصر پارسا از اکابر مشایخ تقشیندیه و جامع اصول شریعت و فنون طریقت بوده.

~~در سال 865 ms424 هجری وفات یاقته است (ریحانة الادب. مادهآ ابونصر).

ملک ظاهر سیفالدین خوش قدم از حکام ممالیک برجی مصر است که از 865 تا 872

~~سلطنت کرده است (طبقات سلاطین اسلام، ص 74، سلسلههای اسلامی، ص 107).

مقصود از این شروان شاه، فرخ یسار است که از 867 تا 906 در شروان سلطنت کرد، وی

~~پادشاهی خردمند و عادل بود. در زمان او سلطان حیدر صفوی به شروان لشکر کشید (893) اما

~~فرخ یسار به یاری یعقوب بیک ترکمان او را شکست داد و سلطان حیدر در این واقعه به قتل

~~رسید. عاقبت فرخ یسار در لشکرگشی شاه اسماعیل اول صفوی به شروان به خونخواهی شیخ

~~حیدر نزدیک شماخی در 906 به قتل رسید و پس از آن شروان شاهان تابع سلاطین صفوی

~~شدند (دائرة المعادف فارسی، ذیلی شروان شاهانا).

اسحاق قرامانی از قرامانیان یا بنوقرامان است که از 868 تا 869 در آناطولی حکومت کرد

~~(سلسلهمای اسلامی، ص 205)

بنی وطاس یا وطاسیان سلسلهای فرعی از مرینیان هستنده که پس از زوال آنان حکومت را در

~~فاس به دست گرفتند (سلسلههای اسلامی، ص 59 به بعد)

~~اوزدن حسن (857 تا 882 ه. ق) پادشاه معروف از سلسلهآ امرای معروف به آق قویونلو

~~پسر علی بیک ترکمان است. وی مقتدرترین و مشهورترین پادشاه این سلسله میباشد. او به

~~سبب کقایت و تدبیر، نه فقط آذربایجان و عراق و قارس و کرمان و کردستان و ارمنستان را یه

~~حوزهآ تصرف خویش درآورد بلکه توانست مدعی و معارض سلطان محمد فاتح پادشاه ممروف

~~عثمانی بشود. او را به سبب درازی بالا «اوزون حسن خواندهاند (داثآرة المعارف فارسی).

~~ملک الاشرف ابوالنصر سیفالدین قایتبای (873 تا 902 ه . ق) سلطان مصر و شام از

~~سلسلهآ ممالیک برجی. وقتی که به سلطنت رسید ثریب شصت سال داشت. مشکل سیاسی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0460.png)

~~عمدة او روابط مصر و عثمانی بود. رقابت دو دولت به صورت جنگ بین امرای دست نشاندهآ

~~آنان در ms425 آسیای صغیر بروز میکرد. عاقبت در 896 ه. ق بین دولتین صلح منعقد شد و قایتبای

~~بقیهآ ایام سلطنت خود را به امور داخلی پرداخت. وی از مهمترین سلاطین سلسلهآ ممالیک برجی

~~است. اعتبار مملکت ممالیک را در خارجه بسیار بالا برد اما مردی بسیار قسی القلب بود تا حدی

~~که نه فقط برای تماشای شکنجهآ مقصرین حضور مییافت بلکه خود در آن شرکت میکرد (داثآرة

~~المعارف فارسی).

ابن فارض عمر بن علی بن موشد اندلسی مغربی از اکابر عرفا و شعرا و مشایخ متصوفه بوده

~~و نزد مردم مصر نهایت احترام داشته است. اقوال ارباب تراجم دربارهآ وی مختلف است: بعضی

~~حدش ستودهاند وفات وی در سال 632 هجوی در پنجاه و هفت یا هفتاد و هفت سالگی در

~~قاهرهآ مصر واقع شده و در قرافه مدفون گشته و قبرش معروف و مزار اهل مصر است (ریحانة

~~الادب، ذیل ابن قارض)

یادگار بیک محمد بن میرزا سلطان محمد بن میرزا بایسنقر بن شاهرخ تیموری. در تاریخ

~~873 که سلطان ابو سعید را کشتند وی به اتفاق اوزون حسن به حکومت خراسان بوقرار شد و دو

~~سال بعد از آن در سنهٔ‌ 875 در محاربه با سلطان حسین بایقرا به هرات کشته شد (لفت نامةآ

~~دهخدا، ذیل یادگار بیک).

شهابالدین احمد بن محمد ... شافعی مصری معروف به شهاب حجازی عالم فاضل ادیب

~~و شاعر ماهر قرن نهم هجری که در قنون ادبیه بر دیگران تقدم داشته است. در سال 875 هجری

~~در هشتاد و پنچ سالگی در گذشت (ریحانة الادب، ذیل شهابالدین احمد)

مصنفک مولی علاء الدین علی بن مجد الدین .. حنفی بسطامی شاهرودی یا هراتی از

~~مشاهیر عامه بوده که در حدیث و تفسیر و هر دو فقه حنفی و شافعی و بعضی از علوم دیگر

~~بصیرتی بسزا داشته است. ولادتش در سال 853 در هرات و یا بلدهآ شاهروه بوده و در هرات به

~~تحصیل علم پرداخته و ms426 در هیجده یا بیست سالگی به تألیف پرداخته به این سبب به «مصنفک»

~~مشهور شده است. وفات وی در 871 یا 875 در اسلامبول واقع شده و در جوار ابو ایوب

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0461.png)

~~انصاری مدفون گشته است (ریحانة الادب، ذیل مصنفک).

یوسفچه : اوزون حسن مصمم شد که شاهزادگان قرامانی را که سلطان محمد از ممالک

~~موروثی خودشان بیرون کرده بود، اعانت نماید و ایشان عمهزادههای سلطان، پیراحمد و

~~قاسم بک بودند. یالجمله اوزون حسن به حمایت آن دو نفر شاهزاده و به اتفاق آنها از سرحد

~~ممالک عثمانی با لشکری گران و سیاهی شایان عبور نموده به جانب توقات (توقاد) روانه

~~گردید.. سرداری قشون به عهدهآ عمر بک وزیر و یوسقجه میرزا برادرزادهآ امیر حسن بک محول

~~شده بود. لشکر ترکمان بعد از گرفتن توقات (توقاد) ظلمی به اهالی آن شهر کردند که جور و ستم

~~سپاه اترال عثمانی فراموش شد .. (تاریخ امپراطوری عثمانی، ج 1، ص 596).

کافیه جی محمد ین سلیمان بن سعد رومی حنفی از اکابر علمای حنفیه که در نحو و لغت و

~~صرف و معانی و بیان و جدل و منطق و فلسفه و هییت و ... دستی توانا داشته است. وی در سال

~~873 یا 879 در نود سالگی به اسهال درگذشت. به خاطر کثرت اشتغال او به کتاب کافیه نحو

~~ملقب به این لقب شد (ریحانة الادب، ذیل کافیجی).

قاسم بنم قطلو یقا ملقب به زین الدین جمالی (7 فدتا 879) از دا نشمندان و فقیهان فقه حنفی

~~نو از مورخان و متتبعان است. در قاهره په دنیا آمد و در همانجا وفات یافت. (لغت نامهآ دهخدا،

~~ذیل قاسم).

علی بن محمد معروف به ملاعلی قوشچی از مشامیر علمای عامه و محققان است. وی

~~نخست در سمرقند اغلب علوم متداوله را فرا گرفت و سپس یه کرمان رفت و پس از تکمیل

~~تحصیلات علمی باز یه سمرقند بازگشت. سلطان او را به تکمیل دصدخانهای که در سمرقند ms427

~~تأسیس کرده بود گماشت و او این امر مهم را یا موفقیت به پایان رسانید و زیج الغ بیکی را که به

~~زیج جدید معروف بود و دیگران موفق به اتمام آن نشده بودند کامل گردانید و پس از فوت

~~سلطان به تبریز کوچ کرد و مورد توجه اوزون حسن آق قویونلو قرار گرفت. مدتی نیز مأموریت

~~به استاتبول رقت و اخیرأ به مدرسی مدرسهآ ایاصوقیه منصوب شد. وی به سال 879 در

~~استانبول در گذشت و در جوار قبر ابوایوب انصاری به خاک سپرده شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل

~~قوشچی سمرقندی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0462.png)

ابوالولید ابراهیم بن محمد معروف به این شحنهآ حلبی (در ریحانة الادب احمد بن محمد) از

~~اکابر علمای حتفیه و در حلب قاضی القضاة آن فرقه و خطیب جامع اموی و مردی صالح متدین

~~خاشع خاضع بوده است. در سال 882 هجری در گذشت (ریحانة الادب و لغتنامهآ دهخدا، ذیل

~~ابن شحنه).

محمد بن قرقماس بن عبدالله الاقتمری القاهری الحنفی، معروف به «ابن قرقماس»

~~(ناصوالدین)، مفسو، ادیب و شاعر که تقریبا به سال 2 85 ه. در قاهره زاده شد و در اواخر شوال

~~882 در قاهره از دنیا رفت و در مدرسهآ خویش دفن شد (معجم المؤلفین، ج 11، ص 150).

اصیل الدین عبدالله دشتکی شیرازی (17 ربیع الاول 883) نگارندهآ مزارات هرات میباشد

~~که در روزگار سلطان ابوسعید گورکان از شیراز به هرات آمد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل اصیل الدین).

قطبالدین محمد ازنیقی در سال 821 در گذشته است (معجم المؤلفین، ج 12، ص 81 وج

~~11، ص 191 و ج 8، ص 133) در حالی که این ازنیقی که مقصود مؤلف است محییالدین

~~محمد بن محمد ازنیقی است که در 85ر درگذشته.

علی بن محمد التبارکانی الطوسی الحنفی (علاءالدین) حکیم، فقیه واصولی اهل سمرتند

~~که زمانی در قسطتطنیه گذراند. سپس به تبریز و ماوراء النهر سفر کرد و یه سال 877 در سمرقند

~~از دنیا رقت (معجم المؤلفین، ج 7، ص ms428 185). در حالی که در همین کتاب تقویم التواریخ و

~~اکشف الظنون والفوائد الیهیة سال فوت وی 887 ضبط شده است.

محمد بن محمد بن محمور غازی حلیی حنفی معروف به ابن الشحنه از اکابر علمای حنفیه

~~بوده. شیخ الاسلام و قاضی القضاة بوده. در سال 890 هجری در هشتاد و شش سالگی درگذشت

~~(ریحانة الادب، ابن الشحته).

دده عمر روشتی رومی از کبار مشایخ عرفا بود که در آیدین به دنیا آمد و در بدایت حال،

~~فلتدرآنه و به سمت خرایانی میریشته وخیرأ در شهر بادکوبه با سید یحیی شروانی شماخی که

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0463.png)

~~روشنی).

احمد بن اسماعیل بن عثمان ... الشهرزوری الهمدانی التبریزی الکورانی ثم القاهری

~~الشافعی ثم الحنفی (شرف الدین، شهاب الدین) (813 تا 893 ه. ق) از دانشمندان رومی بود که

~~ابتدا قاضی عسکر شد و سپس بر کرسی افتاء نشست و در قسطنطنیه درگذشت (معجم

~~المؤلفین، ج 1، ص 166).

محمد بن محمد بن عبدالله ... الزبیدی البلقاوی الاصل الترملی الدمشقی الشافعی معروف

~~به خیضری (قطبالدین) محدث، حافظ، اصولی، فقیه، مورخ و نسب شناس که به سال 821 در

~~بیت لهیا ( و به نقل بدرالطالع : بیت المقدس و به گفته الدارس: دمشق) از توایع دمشق زاده شد و

~~نزد ابن حجر و دیگران شاگردی کرد. قاضی شافعیان در دمشق بود و به سال 894 در قاهره

~~درگذشت (معجم المؤلفین، ج 11، ص 237).

شیخ عبدالله الهی معردف به شیخ الهی از کبار عرنا و مشایخ نقشبندیهٔ‌ عهد سلطان محمد

~~فاتح است که در اصل از اهل سماوه از ولایت خداوندگار بوده. نخست به تحصیل علوم شرعیه

~~پرداخته و زمانی به ایران سفر کرده و در حوزهآ درس مولانا علی طوسی بوده و عاقبت ترک دنیا

~~نموده کتابهای خود را به فقیری بذل کرده به سمرقند و بخارا رفته سپس عزیمت روم داده و در

~~هرات صحبت ملا جامی را درک و در پایان امر یاز به وطن خود برگشته و به ارشاد ms429 عباد آغازیده

~~تا در 896 در سماوه درگذشته است (ریحانة الادب، ذیل الهی).

عبیدالله احرار شاشی سمرقندی از اکابر اهل عرفان و مشایخ خراسان بود که امیر

~~علیشیرنوائی دربارهآ او اعتقادی کامل و حسن ظنی یلیغ داشته و عبدالرحمان جامی نیز در تحت

~~ارشاد او تحصیل معرفت و تکمیل اصول طریقت نموده و در 895 یا 896 در هشتاد و نه سالگی

~~وفات و در سمرقند مدثون و جملهآ «نماند مرشد راه = 895» ماده تاریخ وفات اوست (ریحانة

~~الادب، ذیل احرار و معجم المؤلفین، ج 6، ص 245). در حاشیهآ نسخهآ نش نیز این ماده تاریخ

~~برای فوت عبیدالله احرار آمده است:

خواجهآ خواجگان عبیدالله مرشد سالکان راه یقین

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0464.png)

شد به خلد برین که در فوتش %~% سال تاریخ گشت «خلد برین» - 896

سعدالدین کاشغری در اوایل حال به تحصیل علوم مشغول بود، راه زهد و تقوی پیش گرفت

~~و در زمرهآ مریدان و خلفای مولانا نظامالدین خاموش درآمد (رجال حبیب السیر، ص 127).

~~رجال حبیب السیر فوت کاشغری را در 806 و ریحانة الادب 860 یا 862 و همین کتاب تقویم

~~التواریخ در 897 نوشته است.

احمد بن ابو سعید از تیموریان سمرقتد است که از 872 تا 899 حکومت کرد و پس از او

~~پرادرش محمود به قدرت رسید (طبقات سلاطین اسلام، ص 239، معجم الانساب زامباور،

~~ترجمه. ص 401).

صاحب قاموس الاعلام گوید: مولانا لطفالله بن حسن توقانی از اعاظم علما و شعراء است.

~~در محضر درس سنان پاشا تحصیل علم کرد و پس از آمدن علی قوشچی به روم به اشارهآ سنان

~~پاشا از وی در علوم ریاضی و هیئت استفاضت کرد و سپس به سنان پاشا افاضت فومود! در

~~روزگار سلطان بایزیدخان به مدرسی برخی از مدارس منصوب گشت و در ضمن به انتقاد

~~حاشیهای که خطیبزاده لاابالی مشرب به حاشیهآ سید شریف بر تجوید نوشته بود پرداخت.

~~بالنتیجه جمعی صاحب غرض به تحریک خطیب زاده به ید دینی وی ms430 گواهی دادند و او را به

~~دروغ به سوء عقیدت منسوب ساختند و به الحادش محکوم گردانیدند (کاری که در طول تاریخ

~~علم همیشه دانشمندان و متفکرین با آن روبرو بودهاند) و خونش را مباح شمردند و به سال ه90

~~هجری مقتول گشت (به نقل آز لغت نامهآ دهخدابا افزودن یک پرانتز).

دولتشاه سمرقندی از امیر زادگان و رچال قرن نهم هجری بود. پدرش از ندیمان شاهرخ میرزا

~~و خود از مقربان ابوالغازی حسین میرزا (بایقرا) و امیر علیشیر نوائی بود. کاب ممروف وی

~~تذکرة الشعراه است که در آن شرح حال 105 تن از شاعران فارسی زبان آمده است. در حدود

~~پنجاه سال داشت که تألیف تذکرة الشعراء را آغاز نمود و آن را در 892 ه. ق در اواخر عمر خود

~~به پایان رسانید، در لغت ثامهآ دهخدا و فرهنگ معین و دائرة المعارف فارسی به سال فوت وی

~~اشارهای نشده است.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0465.png)

علی العربی (م 901 ه.) (علاء الدین) فقیه، اصولی، محدث، مفسر و صاحبنظر در دیگر

~~علوم عقلی و شرعی که در حلب پرورش یافت (معجم المؤلفین، ج 7، ص 149).

رستم بن مقصود هشتمین نفر از اموای آق قویونلو است که از 897 تا 902 حکومت کرده

~~است. در چنگی که میان امرای آق قو یونلو در گرفت جمعی از امیران خاندان مزبور کشته شدند.

~~تنها وستم را زنده گذاشتند. رستم در 902 یه دست پسر عمویش احمد بیک که بر او شوریده بود

~~کشته شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل رستم، مرآةالبلدان، چاپ دانشگگاه تهران، ص 642).

صلاح الدین عامر الظافر آخرین فرد از سلسلهآ بنی طاهر است که در پمن حکومت داشتند.

~~وی از 894 تا923 در قدرت بود (طبقات سلاطین اسلام، ص 91).

محمد ین محمد بن ابی بکر بن علی المری القدسی الشافعی معروف به ابن ابی شریف

~~(کمال الدین، ابوالمعالی) فقیه، اصولی، مفسر و متکلم که در 5 ذیحجهآ 822 در قدس زاده شد ms431 و

~~در 25 جمادی الاولی 906 در همین شهر درگذشت ( معجم المؤلفین، ج 11، ص 20).

احمد پاشا بن ولی الدین حسیتی بزر کترین شاعر عثمانی است و اول کسی است که به اشعار

~~ترکی لطافت داد. او متتبع آثار ادب فارسی بود و از شعرای فرس تقلید میکرد. پدر او قاضی

~~عسکر سلطان مراد ثانی بود و خود او معلم سلطان محمد خان شد و هم یه رتیهآ وزارت رسید.

~~لیکن وی قلتدر مشرب و محبوب دوست بود و مدتی در * یدی قله * محیوس شد. وفات او به

~~سال 2ه9 بود (لغت نامهآ دهخدا، ذیل احمد پاشا به نقل از قاموس الاعلام).

میرخواند از مشاهیر ادبا و مورخین عهد سلطان حسین میرزای یایقرا و مؤلف کتاب معتبر

~~روضة الصفا است.

امیر حسین بن محمد حسینی نیشابوری معماثی از اجلای شعراء و اکابر عرقاء و یسیار دقیق

~~التظر و در قنون عقلیه با خبر بوده و بالخصوص در فن معما مهارتی بی نهایت داشته است.

~~وفات وی در سال 904 یا 912 در هرات اتفاق افتاده است (ریحانة الادب، ذیل معمانی).

مولانا کمال الدین مسعود شروانی در علم کلام و منطق و حکمیات، اعلم علمای زمان خود

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0466.png)

~~بود. سالها در مدرسهآ مهد علیا گوهر شاد آغا و مدرسهآ اخلاصیه به درس و افاده اشتغال داشت.

~~انتقال مولاتا مسعود شروانی از جهان فانی به هالم جاودانی در شهور سنة خمس و تسع مائه

~~روی نمود و در مزار پیر سیصد ساله مدفون شد ( حبیب السیر، چاپ افست طهران، ج 4، ص

~~33).

~~ملا عبدالغفور لاری معروف به غفور و ملقب به رضی الدین از افاضل عصر خود و از

~~شاگردان عبدالرحمان چامی بوده. وقات او را ور 905 و 912 نوشتهاند ( ریحانة الادب، ذیل

~~عصام الدین ابراهیم ومعجم المؤلفین، ج 5، ص 269).

شروان شاه لقب کلی سلاطین شروان بوده است و این کسی که در متن به آن اشاره شده فرخ

~~یسار بن خلیل ms432 است که از 896 تا 906 حکومت نموده است ( معجم الانساب زامباور، چاپ

~~مصر، ص 280).

ملی اضرف قانصوه فوری از حکام ممالیکی برجی مصطر است که در سال *.ه به تدرت

~~رسید وتا سال 922 حکومت کرد (طبقات سلاطین اسلام، ص 75).

امیر علیشیرنوایی وزیر مشاور سلطان حسین بایقرا یکی از بزرگترین مروچین علم و دانش و

~~دوستداران علما و دانشمندان بود. هرات در زمان او رونق و شکوه خاصی داشت. و یکی از

~~حوزههای بزرگ علمی آن زمان محسوب میگشت.

محمد بن اسعد کازرونی دوانی حکیم کامل و متکلم فاضل و محقق مدقق و شاعر ماهر بود

~~که در تمام علوم متداوله خصوصا در عقلیات تقدم داشته و مرجع استقادهآ افاضل روم و خراسان

~~و ترکستان و از مشاهیر علما و حکمای عهد سلطان ابو سعید تیموری و به علامهآ دوانی مشهور

~~بوده و مدتی تصدی قضاوت فارس را داشته است. وی بیش از صد کتاب تألیف نموده. ارباب

~~تراجم در تاریخ فوت او سالهای مختلف را ذکر کردهاند (ویحانة الادب با تلخیص).

حمدالله (حمدی) یکی از قدمای شعرای عثمانی و پسر سلطان العارفین آق شمس الدین

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0467.png)

~~به نقل از قاموس الاعلام، ذیل حمدی).

ملا حسین واعظ کاشفی سبزواری از نویسندگان و علما و وعاظ ایران است که در تفسیر،

~~حدیث، هرفان و ادب دست داشت و معاصر سلطان حسین بایقرا و امیر علیشیر نوائی بود.

~~تألیفات کاشفی بسیار و وی از نخستین علمائی است که کتب علمی و اخلاقی را به زبان فارسی

~~نسبتا ساده و برای استفادة عامه تألیف کردهاند. فوت وی را در 6 90 نیز نوشتهاند (داثآرة المعارف

~~فارسی، ذیل کاشقی).

محمد کره در زمان بعضی از سلاطین آق قویونلو داروغگی مینمودو در آن اوان که شاء

~~اسماعیل به طرف شیراز میرقت وی تحفههای فراوان فرستاده اظهار بندگی کرد. شاه اسماعیل

~~فرمان ایالت ابرقوه را به تام او صادر کرد اما وی پس از ms433 مدتی به یزد حمله کرد و آنجا واگرفت.

~~شاه اسماعیل لشکر بر سر او فرستاد وی را دستگیر و در قفسی محبوس نمودند و هنگامی که

~~شاه از یورش طبس مراجعت کرد در میدان اصفهان هیزم فراوانی جمع کرده کره و یارانش را

~~کباب کردند (برای شرح دقیق واقعه رجوع شود یه حبیب السیر، ج 4، ص 479 و 480).

قاضی میر حسین میبدی از اکابر علماه و متکلمین متأخر صوفیه است که اصل و ولادت اد

~~در قریهآ میبد بوده و در شیراز از جلال الدین دوانی و دیگر اساتید، ادبیات و فنون متنوعهآ معقول

~~و منقول را تکمیل و بالخصوص در تصوف و هیثت و منطق و فنون حکمت شهرت بینهایت

~~ایافته است (ریحانة الادب).

سلطان حسین بایقرا از شاهزادگان سلسلهآ تیموریان و پادشاه آن سلسه از سال 873ت911

~~یود. دز مرات منوند شد و در ایام دول اع بی (گورکانی) تحت تربیت و حمایت او یود (دائرة

~~المعارف فارسی).

عبدالرحمان سیوطی از اکابر علمای عامه است که در تمامی فنون متداوله متبحر و

~~بالخصوص در فقه و حدیث و تفسیر و معالی وبیان و بدایخ و لو و لغت ماهر بودهاست.

~~وادنس سب یسیه عره بخب22و وکانش در سال 910 یا 911 در قاهره واقم شدهاست

~~(ریحانة الادب، ذیل سیوطی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0468.png)

نورالدین علی سمهودی شافعی قاهری عالم فاضل که در مدینه مدرس و مفتی بوده است.

~~وقاتش در سال 911 و 107 سالگی در مدیته واقع و در بقیع مایین قبر امام مالک و ابراهیم بن

~~التبیی مدفون است (ریحانة الادب، ذیل سمهودی).

شاه قولی : در حالتی که این وقایع در اروپا واقع میشدند آسیا نیز از وقوع جنگ داخله

~~متزلزل بود... رثیس این طایفه پسر قرابیق (سییل سیاه) بود که جمعی از مریدان و هواخواهان

~~متعصب شاء اسماعیل را به دور خود جمع تموده خود را تایب او خوانده «شاه قلی» لقب داد و

~~عثمانیان او را ms434 از جملهآ یاغیان و متمردان شمرده « شیطان قلی » لقب دادند ... اگر چه این طایفهآ

~~رذل بی معنی خود را از هواخواهان شاه اسماعیل میشمودند لیکن شاه نمیتوانست تقصیرات

~~بزرگ و رذالتهای آنها را بر خود هموار نمایند. لهذا چون به خدمت شاه رسیدند حکم شد

~~رؤسای آنها را به مهمانی دعوت نمایند. دو دیگ بسیار بزرگ در دعوتخانه کار گذاشته به جوش

~~آوردند.. شاه حکم داد رؤسا را در حضور تابعین و رفقای آنها به میان دیگهای مملو از آب

~~جوشان انداختند و تبعهآ آنها را در میان دستجات قشون قزلباش تقسیم کردند ... (تاریخ

~~امپواطوری عثمانی، ج 1، ص 771 تا 775).

ابوامیم بن محمد بن سلیمان بن عون الطیبی الشاغودی الحنفی (برهان الدینه ابو اسحاق)

~~(855 تا 916 ه.) فقیه، نحوی (معجم المؤلفین، ج 1، ص 95).

کو چکونجی دومین نفر از امرای ازبک شیبانی در ماوراء النهر و جز آن که از 916 تا 937 ه.

~~ق حکومت کرده است (لغت نامهآ دهخدا).

سید علی بن تصر بن هارون حسینی یا موسوی تبریزی متخلص به قاسم انوار فاضل شاعر

~~ماهر از اکابر صوفیه و عرقای قرن نهم هجرت است. فوت انوار در 835 یا 837 یا 838 بوده

~~است و این تاریخ که در متن آمده مسلما اشتباه است.

شیخ ابراهیم بن حسن شبستری نقشبندی ملقب به برهان الدین و معروف به سیبویه ثانی از

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0469.png)

~~مکه وفات یافت یا به دست خوارج مقتول گردید (ریحانة الادب، ذیل سیبویه ثانی).

محمد بن حسن النظامی (صدرالدین، فصیح الدین) فاضل. متوفی سنة 919 ه . (معجم

~~المؤلفین، ج 9، ص 225).

سلطانعلی مشهدی که او را با القاب » قبلة الکتاب « زبدة الکتاب * «سلطان الحقاظین»

~~«کاتب السلطائی» و» کاتب السلطان » خواندهاند از استادان مسلم خط نستعلیق واز مشاهیر

~~خو شنویسان این طبقه است که در زادگاه خود کسب کمال کرد و به سال 865 هجری قمری

~~سلطان ابو سعید گورکانی او را به هرات دعوت نمود. سلطانعلی ms435 پس از مرگ او در دربار حسین

~~میرزا بایقرا به کتآیت مشقول شد و مدت چهل سال ملازم و کاتب آن امیر بود و پس از مرگ او

~~به مشهد بازگشت و به سن 85 سالگی در 926 درگذشت و در جوار حضرت رضا دفن

~~شد(لغت نامهآ دهخدا). سال فوت او را یک عده از مورخین ( ظاهرأ همه به تبع صاحب حبیب

~~السیر) 919 نوشتهاند لیکن این تاریخ یه عللی که بعد خواهیم گفت درست نیست و صحیحتر

~~همان است که نقل نمودیم (مقالهآ قبلة الکتاب سلطانعلی مشهدی به قلم عباس اقبال آشتیانی در

~~مجلهآ یادگار سال دوم، شمارهآ هفتم، اسفند 1324، ص 7تا 18).

بدیع الزمان میرزا پسر سلطان حسین میرزا بابقرا که پس از فوت پدر با براددش توأمأ به

~~پادشاهی نشست. شیبک خان ازیک آنها را شکست داد و قراری ساخت. وی به ایران و سپس به

~~استاتیول رفت و در سال 920 در این شهر درگذشت (لغت نامهآ دهخدا).

محمد الاسکلیبی (محیی الدین) مفسر. متوفی 922 ه . ( معجم المؤلفین، ج 9، ص 51).

ذو القدریه سلسلهای ترکمن بودند که قریب دو قرن (ار 738 تا 8928.) بر ناحیهآ مرعش و

~~ملطیه - در آغاز از طرف ممالیک مصر و سپس از چانب سلاطین عثمانی - فرمانروائی کردند.

~~پایتخت این سلسله از سال 740 به بعد شهر البستان (ErBlisl4ll) بود. مؤسس سلسله زین

~~الدین قرجه بیک است که در اوضاع آشفتهآ بعد از وفات ابوسعید بهادر خان، البستان را گرفت و

~~در 738 سلطان مملوک مصر، حکومت او را به رسمیت شتاخت و او را نایب خویش در آن

~~ولایت شمرد... آخرین فرمانروای این سلسله علاءالدولهآ ذوالقدر در 921 به قتل رسید و مدعی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0470.png)

~~او که برادر زادهاش علی بیک بود نیز امارتش دوام نیافت و به توطئه مخالفان در 928 کشته شد.

~~با قتل وی سلسلة ذوالقدریه متقرض شد و قلمرو آن جزء دولت عثمانی گردید (دائرة المعارف

~~قارسی).

~~امیر بخاری ms436 (احمد) از اکابر مشایخ نقشبندیه که املاک و عیال و اولاد خود را که در بخارا

~~داشته ترک و برای دیدار شیخ الهی یه روم رحلت نموده و دیرگاهی در قصبهآ سماوه به ارشاد عباد

~~آغازیده و در آن اثنا به زیارت بیت الله مشرف و پس از ایقای وظایف حج به اسلامبول عودت

~~نموده و در جوار جامع فاتح به ارشاد اشتغال داشته تا در سال 922 در هفتاد و سه سالگی

~~در گذشته و در همانجا مدفون گردیدهاست ( ریحانة الادب، ذیل بخاری، قاموس الاعلام، ص

~~1021).

صلاح الدین عامر الظافر الثانی از بنی طاهر است که جانشینان رسولیان یمن بودند. وی از

~~894تا923 حکم راند. در 923 سلسلهآ بنی طاهر به دست ممالیک و ترکان عثمانی برافتاد. وی

~~امیر سرزمین یمن بود و در زمان سلطان سلیم و سلیمان مدتی با عساکو عثمانی چنگ کرد و به

~~دست سنان پاشا فاتح یمن مغلوب شد (لغت نامهآ دهخدل، ذیل ظافر، قاموس الاعلام، طبقات

~~سلاطین اسلام، ص 91، معجم الانساب، ص 185).

احمد بن محمد بن ابی بکر قسطلانآی شافعی از مشاهیر علمای عامهآ قرن دهم هجرت است.

~~وفات وی در سال 923 هجری به علت فلج در 72 سالگی در قاهره واقع شده و در مدرسهآ عینی

~~قرب جامع ازهر مدفون گشته است ( ریحانة الادب، ذیل قسطلانی). مقصود از مواهب اللدنیه،

~~کتاب بسیار معتبر « المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة فی السیرة النبویة * است.

زکریا بن محمد بن احمد انصاری سنبکی قاهری شافعی ملقب به شیخ الاسلام و سکنی به

~~ابو یحیی از اکابر علمای شافعیه بود که در شهر سنبکه از نواحی مصر زائیده پس به قاهره رفته و

~~به تحصیل فنون متنوعه پرداخته و دیرگاهی قضاوت نموده و در پایان عمر نابینا شده و در صد

~~یا نود و ئه سالگی در 925 هجری قمری درگذشته است (ریحانة الادب، ذیل انصاری).

نجاتی به قول صاحب قاموس الاعلام از بزرگترین شعرای عثمانی است ms437 و در 914 درگذشته

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0471.png)

~~است (قاموس الاعلام، ص 4562).

جلالی : در این سال و سنهآ بعد عساکر سلیم در آسیا مشفول محاربهآ شورشیان خطرناکی

~~بودند که به تحریک شخص مبتدعی جلالی نام اسباب انقلاب و آشوب فراهم آورده فتنه جوئی

~~میکردند. از مساعدت بخت، شعلههای آتش این فتنهآ هولناک به زودی منطفی شد ( تاریخ

~~امپراطوری عثمانی، ص 930).

حمدالله بن مصطفی از مردم آماسیه یکی از مشاهیر خطاطان و معروف به شیخ زاده که در

~~920 در گذشت ( قاموس الاعلام، ص 1981).

مقصود میر علی هروی از خطاطان مشهور است که به زبان ترکی و فارسی شعر نیز

~~می سرود. استاد خط او سلطانعلی مشهدی بود. میر علی هروی در اواخر عمر توسط ازیکان اسیر

~~گشت و یه بخارا منتقل شد و در آنجا به سال 924 یا 925 یا 976 درگذشت و در مرقد سیف

~~الدین باخرزی دفن شد (لغت نامهآ دهخدا، ذیل علی هروی).

ملا عبد الله مانفی خبوشانی جامی خواهر زادة عبدالوحمان جامی شاعر و عارف ایرانی

~~قرن نهم بوده است. وفاتش به سال 927 در قصبهآ خرجرد جام اتفاق افتاده است (لغت نامهآ

~~دهخدا).

یعقوب بن علی بروسوی از فاضلان روم (ترک) که تألیفات وی به زبان عربی بوده است. به

~~سال 931 در بازگشت از سفر حج در « برکة الحاج » مصر در گذشت. او راست: مفاتیح الجنان فی

~~شرعة الاسلام (لغت نامهآ دهخدا، ذیل بروسوی).

جعفر ساوجی در سنهآ احدی و ثلاثین و تسع مائه که پادشاه باستحقاق در تبریز قشلاق نمود

~~چون به صوابدید دیو سلطان، قاضی جهان قزوینی که به منصب نظارت دیوان اعلی سرافراز بود

~~چنانچه ایماثی په آن شد مقید و محبوس و متوجه قلعهآ لوری گردیده تسریف والای منصب

~~مذکور بر قامت قابلیت امیر جعفر ساوجی راست آمد (خلدبرین، ص 339).

~~اسحاق القرمانی (جمال الدین) مفسر، صوفی و دانشمند صرفی (معجم المؤلفین، ج 2،

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0472.png)

~~ص 236) . فوت وی را مؤلف معجم المؤلفین ms438 در 930 و صاحب کشف الظنون در ص 189 به

~~سال 933 و در ص 864 به سال 934 نوشتهاست.

شیخ سنان الدین یوسف معروف به سنبل سنان از اکابر عرفا و مشایخ طریقت قرن دهم

~~هجرت که واضع طریقت سنبلیه از طرائق صوفیه بوده و فنون طریقت را از چلبی خلیفه یاد

~~گرفته و مدتی در مصر مشغول ارشاد بوده و در آخر عمر به اسلامبول وفته و به وعظ و ارشاد

~~آغازیده تا در سال 936 ه. ق در گذشته است. در تفسیر نیز دستی توانا داشته است (ریحانة

~~الادب، ذیل سنبل سنان).

همایون شاه فرزند ظهیر الدین بابر و پشت ششم تیمور گورکانی است. تسلط او پر دهلی و

~~هندوستان از سال 932 آغاز شدهاست. وی در 938 کالنجر و در 945 قندهار را تصرف کرد.

~~خواند میرکتاب همایون نامه یا تاریخ همایونی را در 937 در ذکر عادات و ابداعات حکومت او

~~نوشته است (به تصحیح میرهاشم محدث، 1372).

محمد بن عمر ین حمزة الانطاکی الحلبی، محیی الدین (938ه .) واعظ، صوفی، فقیه و از

~~دانشمندان حکومت عنمانی که جدش از ماوراءالتهر به انطاکیه رفته بودر وی در مصر به سلطان

~~قایتبای پیوست و کتاب «النهایة فی الفقه» را برای او نوشت. پس از مرگ قایتبای در 3 90 ه. به

~~سلطان پایزید خان پیوست و در یروسه ماندگار شد و همانجا درگذشت (الاعلام، ج 7، ص

~~258، معجم المؤلفین، ج 11، ص 81)

صاحب کرای اول بن متگلی از خانات کریمه (قرم) است که از 939 تا 957 حکومت کرد

~~(معجم الانساب، ص 367).

شیخ ابراهیم گلشنی بردعی از کبار مشایخ صوفیه و بیران طریقت است که اصلا آذربایجانی

~~و از طرف پدر به او غوزآتا واضع لغت ترک میرسد. از دده عمر روشنی تبریزی خلیفهآ سید

~~یحیی خلوتی اخذ فیض و کمالات باطنیه نموده و سلسلةآ گلشنیان از سلاسل عرفانی در مصر و

~~الادب، ذیل گلشنی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0473.png)

شمس الدین احمد ms439 بن سلیمان کمال پاشازاده از علمای مشهور عثمانی و از مردم ادرنه است.

~~در عصر سلطان سلیمان به سال 932 به رتبهآ شیخ الاسلامی رسید و لقب «مفتی الثقلینه یاقت و

~~هشت سال در این مقام بماند و به سال 940 در گذشت. کماله پاشازاده در فقه و تفسیر و حدیث

~~و سایر علوم دینی و در زبانهای سه گانهآ اسلامی (عربی و فارسی و ترکی) استاد بود (لغت نامهآ

~~دهخدا، ذیل کمال پاشازاده).

محمد بن قاسم بن یعقوب الاماسی الحتفی، محیی الدین، ابن الخطیب قاسم محققی

~~صاحبب فنون گوناگون و از دانشمندان رومی (ترک) بود که در اماسیه زاده شد و در همان شهر

~~درگذشت. در حدیث، تفسیر، تاریخ، موسیقی، سرودن قصائد عریی و ترکی و علوم غرییه ماتند

~~وفق و تعییر و جفر، دست داشت. سال درگذشت او 940 بوده است (الاعلام زرکلی، ج 7، ص

~~229)

کارکیاخان احمد ثانی در سال 943 در کیلان به سلطنت نشست و تا 975 بر سر قدرت بود.

~~اسحاق چلبی بن ابراهیم یکی از شعراء و علمای دوره سلطان سلیم و سلطان سلیمان بود.

~~وی از مردم اسکوب و پدرش از صاحبان شمشیر ولی خود وی مشتاق علم و دانش بود و در

~~سایهآ استعداد نطری در اندک مدت تمیز یافته از اساتید مبرز گردید و به تدریس آغاز کرد. در

~~ادرنه، اسکوب، بروسه و ازنیق و در ستهآ 933 در دارالحدیث ادرنه و در سال 937 در صحن

~~ثمانیه تدریس میکرد. در سال 942 تاضی شام شد و در 949 در گذشت. اشعار وی لطیف و

~~سلیس است (لقت نامة دمخداء ذیل اسحاق).

~~محمد القره باغی (در کشف و شقائق وکواکب الساثآره والضوء: قرمانی) الرومی الحنفی

~~(محیی الدین) مفسر، محدث، فقیه، اصولی و عربی دان درگذشته به سال 942 (معجم المؤلفین،

~~چ11، ص 151).

~~مولی محمد غزالی برسوی معروف به دلی برادر. او را دیوانی به ترکی است و به سال 941

~~درگذشته ms440 است (لقت ثامة دهخدا، ذیل فزالی).

~~عصام الدین ابراهیم بن محمد سمرقندی اسفرایینی اشعری الاصول حنفی الفروع عالم ادیب

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0474.png)

~~فاضل متکلم از شاگردان عبدالرحمان جامی بوده که در سال 943 یا 951 در سمرقند وفات

~~یافته است ( ریحانة الادب، ذیل عصام الدین).

~~اهلی شیرازی از مشاهیر شعرای ایران است که در سلک شعرای عظام و فضلای کرام منسلک

~~و در جمیع قنون شعریه دستی توانا داشته است. در سال 942 هجری در هشتاد و اند سالگی در

~~شیراز وفات و در دست چپ مقبرهآ حافظ مدقون است (ریحانة الادب، ذیل اهلی).

~~لاز 386 قومی بودند در قفقاز در سواحل جنوب خاور دریای سیاه که با مردم گرجستان

~~قوابت داشتند. سوزمین آنان در زمانهای باستان « کلخید » یا « کلشید » نامیده میشد و بعدها

~~«لازستان» نام گرفت (قرهنگ فارسی معین).

عبدالعزیز از بنو شیبان است که در ماوراءالنهر حکومت داشتند. وی از 947 تا 957 در بخارا

~~حکومت کرد (معجم الانساب زامباور، ص 404).

قره داود بن کمال از علمای عصر سلطان سلیمان قانونی است و در 948 در گذشته است

~~(قاموس الاعلام، ص 3628).

خضر بن عمر العطوفی (خیرالدین) دانشمندی بود که در رشتههای مختلف دانش دست

~~داشت و به سال 9948 ه. در گذشت (معجم المؤلفین، چ 4، ص 101).

غیاث الدین منصور شیرازی از اعاظم علما و فحول حکمای نامی اسلامی امامی و جامع

~~معقول و منقول و حاوی فروع و اصول و در نوشتههای ارباب تراجم به بخاتم الحکماء» و

~~«استاد البشره و « عقل حادی عشر » موصوف و معروف است. وفات غیاث الدین منصور

~~شیرازی در سال 940 یا 948 یا 949 در شیراز واقع و در بقعة متصوریه مدفون است ( ریحانة

~~الادب* ذیل غیاث الدین).

همایون نامه : حاجی خلیفه در کشف الظنون هنگام معرقی ترجمههای کلیه و دمنه به این

~~ترجمه و مترجم آن چنین اشاره میکند: ثم ترجم المولی علی بن صالح (الرومی الملقب بعبد

~~الواسع علیسی) انوار السهیلی ms441 من الفارسی الی الترکی بانشاء لطیف سماه همایون نامه (و توفی

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0475.png)

~~سنة 950 خمسین و تسع مائه).

شیخ زاده محمد بن مصطفی القوجوی الحنفی (مصلح الدین) مفسر، فقیه، فوضی و آکاه در

~~برخی علوم دیگر بود که در قسطنطنیه به تدریس اشتغال داشت. وی به سال 950 درگذشت

~~(معجم المؤلفین، ج 12، ص 32).

ذاتی یکی از مشاهیر شمرای عئمانی از مردم بالیکسر است. نامش عوض و متولد 876

~~می باشد. او در اوایل عمر شغل کفشدوزی داشت و پس از آن به اسلامبول رفت قصایدی در

~~مدح سلطان بایزیدخان ثانی و اکابر معاصر وی بگفت و جوایزی به وی دادند و به سال 953

~~درگذشت (لغت نامهآ دهخدا با افزودن).

القاص میرزا از شاهزادگان زیرک و سلحشور سلسلهآ صفوی پسر شاه اسماعیل اول صفوی

~~بود. برادرش شاه طهماسب در سنهآ 932 ه. ق ولایت شروان را بدو داد اما وی مکرر سر به

~~شورش برآورد و عاقبت در سال 955 ه. ق سلطان سلیمان پادشاه عثمانی را واداشت که به ایران

~~لشکر بکشد و فتنهای بزرگ از این قضیه برخاست. سلطان عثمانی تا تبریز آمد و رفت. القاص

~~میرزا در ربیع الاول سال 956 در قلعهآ الموت محبوس شد و چند روز بعد عدهای که القاص

~~وقتی پدر آنها را کشته یود به قصاص خون پدر، او را از قلعه یه زیر افکندند تا هلاک شد (داثرة

~~المعارف فارسی).

ابراهیم بن محمد حلبی حنفی از اکابر علمای عامه بود و در شام و بلاد مصریه فقه و تفسیر و

~~حدیث را تکمیل کرد و پس به استانبول رفت و خطیب جامع سلطان محمد فاتح بود. در سال

~~956 ه. ق در حدود نود سالگی در گذشت. از کتب معروف او ملتقی الابحر است که فتاوی دورهآ

~~فقه حنفی می باشد (ریحانة الادب، ذیل حلیی).

~~احمد بن احمد بن حمزهآ مصری ملقب به شهاب الدین از اکابر علمای شافعیهآ اواسط ms442 قرن

~~دهم هجرت است که تمامی علمای شافعیه وقت، شاگردان وی بوده و ریاست مذهبی و علوم

~~شرعیهآ مصر بدو منتهی گردیده است. وی در سال 957 قمری در قاهره درگذشت (ریحانة الادب،

~~ذیل رملی).

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0476.png)

~~اجرون: چزیرهآ هرمز (هرموز) تا حدود قرن هشتم هجری * جرون* تام داشت و بندری به نام

~~هرمز در تزدیکی شهر میناب کنونی در ساحل دریا بود که بندر تجارتی کرمان و سیستان

~~محسوب میشد (حاشیهآ برهان قاطع ذیل کلمهآ جوون).

~~بایزید نام پسر کوچک سلطان سلیمان خان قانونی و برادر سلطان سلیم بود. او با برادر خود

~~رقایت داشت و چون در 996 ه. از حکومت کوتاهیه معزول شد با سپاهی به جنگ بوادر رفت.

~~سلطان سلیمان از طغیان فرزئد برآشفت و سپاهی به دفع او روانه کرد. بایزید شکست خورد و

~~چون نتوانست پدر را بر سر مهر آورد با چهار پسر و ده هزارتن از امرا و ملازمان خود راه فرار

~~پیش گرفت و از سرحد ارمنستان به خاک ایران آمد و نامهای به شاه طهماسب نوشت و تقاضای

~~پتاهندگی کرد. شاه او را پذیرفت. بعدا به بهانهآ توطثهای دستگیر و در شعبان 967 ه به زندان

~~انداخته شد و بعد او را تسلیم فرستادگان شاه سلیمان کردند. فرستادگان شاه سلیمان، بایزید و

~~چهار پسرش را در روز جمعه 22 ذیقعدهآ 969 در میدان اسب قزوین خفه کردند و اجسادشان را

~~به خاک عئمانی بردند. (لغت نامهآ دهخدل، ذیل بایزید).

پنو رمضان سلسلهای بودند که از سال 780 ه. ق تا 1002 در نواحی ادنه (آطته)، سیس،

~~پیاس، قسمتی از وارساق و طرسوس حکومت کردند (معجم الأنساب زامباور، ص 234).

شهید ثانی زین الدین بن علی بن احمد ین محمد بن جمال الدین از بزرگان فقهای امامیه بود

~~که در 911 قمری متولد ودر 965 به قتل رسید. در علوم معقول و منقول متبحر پود و تخستین

~~کسی از امامیه است که ms443 در علم درابه تصنیف کرده. وی در عهد سلطان سلیم به قتل رسید

~~(لغت نامة دهخدا، ذیل شهید ثانی).

محمد بن الحتبلی (8ه9 تا 971 ه) محمد بن ابراهیم بن یوسف بن عیدالرحمان الحتفی،

~~التاذقی، الحلبی معروف به ابن الحنیلی (رضی الدین، ابوعبدالله) عالم، ادیب و صاحب نظر در

~~برخی علوم دیگر که در حلب زاده شد و همانجا درگذشت (معجم المؤلفین، ج 8، ص 223).

ابن حجر احمد بن محمد پن علی بن حجر مکی هیثمی عسقلانی مصری ملقب به

~~شهابالدین کر سال »42 هجرت در محلهآ هیثم مصر متولد شد و چون پدرش در کودکی او

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0477.png)

~~درگذشت تحت کفالت بعضی از اجلای وقت به جامع ازهر رفت و مشغول تحصیل شد و فقه

~~شافعی و اصول و کلام و ادییات دیگو علوم متداوله را فواگرفته به اکابر وقت مقدم گشت و پا آن

~~تیحر علمی تسبت به مذهب اهل سنت بسیار متعصب بود و کمر مخالفت شیعه بر میان بست و

~~کتاب «صواعق محرقه» را در ود شیعه نوشت و از سال 940 تا آخر عمر در مکه اقامت کرد و

~~مقتی حچاز بود و یه تدریس و تألیف و فتوا اشتغال داشت تا در سال 973 ب 974 992

~~درگذشت (ریحانة الادب، ذیل ابن حجر).

محمود بن محمد المصری ثم القسطنطینی معروف به قیسونی زاده (م 5976) طبیب، ناظم،

~~(معجم المؤلفین، ج 12، ص 199).

اسکندر بن جانی بیک تهمین نفر از امرای ازیک ماوراء التهر است که از 967 (نه 978) تا

~~991 حکومت کرده است (طبقات سلاطین اسلام، ص 242 و 244، معجم الانساب زامباور،

~~ص 453).

ملا مصلحالدین لاری شافعی از مشاهیر علمای عامه بود وی در بدایت حال در مولد خود

~~لار، ادبیات و مقدمات لازمه و علوم عقلیه و تقلیه را از بزرگترین شاگردان ملا چلال دوانی و

~~دیگر مشاهیر وقت فرا گرفته و در سال 979 هجری در دیار بکر وفات یافته است (ریحانة الادب،

~~ذیل لاری.) ms444

محمد بن بیرعلی البرکوی الرومی الحنفی (تقی الدین) صوفی، واعظ، نحوی، فقیه، مفسر،

~~محدث، فرضی و آگاه از دیگر علوم که در بالیکسر به سال 929 یا 926 به دنیا آمد و در سال

~~981 در گذشت. (معجم المؤلفین، ج 9، ص 123).

ملا محمد حسین تبریزی از اهالی تبریز و از فحول علما و اکابر فضلا و نخبهآ خوشنویسان

~~عصر و سرآمد هنرمندان عهد خود بوده است. خط را از ابتدا از میرزا سید احمد مشهدی که استاد

~~عصر بوده یاد گرفته و مدتها تمرین کرده تا آن که شهرهآ آفاق گشته و شاگردانی چون میرعماد

~~ریحانه ددکب کنن کو وی نوشته نشده است.

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0478.png)

~~احتمالا مقصود تقیالدین راصد است که نام کامل وی محمد بن ابی الفتح محمد بن احمد

~~بن محمد بن احمد ین یوسف بن الامیر منکوبرس الاسدی تقیالدین ابویکر الراصد است. وی

~~در 930 در دمشق متولد شد و در 993 درگذشت (هدیة العارفین، ج 2، ص 257).

محمد بن محمد بن رجب البهنسی الاصل الدمشقی الحنفی (شمس الدین) فقیه متولد صفر

~~927 در دمشق که نزد ابن قهد مکی، قطبالدین محمد بن سلطان و محمد ایجی دانش آموخت

~~و خطیب و مدرس مسجد اموی، سبائیه، مقدمیه، و قصاعیه شد. سرانجام در چمادی الاخر

~~986( و به نوشتهآ عرف البشام در 987) در دمشق درگذشت (معجم المؤلفین، ج 9، ص 123، ج

~~11، ص 217و201).

شیخ محمد افتاده افندی از مشاهیر مشایخ خلوتیه بود. قاموس الاعلام قوت او را ده سال

~~قبل از این یعنی در 979 نوشته است (قاموس الاعلام، ص 999).

ابن منلا : شهابالدین احمد بن محمد بن .. یوسف حصکفی (منسوب به حصن کیفا). او

~~مدتی در حلب نزد پدر خود و ابن حنبلی مصنف تاریخ حلب تحصیل علم و ادب کرد و سفری با

~~پدر به قسطنطنیه شد و از این سفر سفرنامهای کرد موسوم به «الروضة الوردیة فی الرحلة

~~الرومیة». پس به دمشق رفت و تدریس مدرسهآ بلاطیهآ حلب بدو ms445 واگذاشتند. مردم قریهآ باتشا او

~~را در سال 1553 بکشتند. (لغت نامهآ دهخدا، ذیل این منلا) در لغتنامهآ دهخدا و ربحانة الادب

~~و معجم المؤلفین سال قتل او 1003 ضبط شده در حالی که در خلاصة الاثر از قول ابن عماد

~~1055 نوشته شده است.

محمود بن سلیمان الحنفی الرومی الکفوی (حدود 5990) قاضی و متخصص در شرح حال

~~حتفیان بود. اهل کفه از شهرهای ترکیه و مسلط به زبان عریی و ترکی بود. در «استامبول» از دنیا

~~رفت. «کتائب اعلام الاخیار من فقهاء مذهب النعمان المختار فی رجال الحنفیة» از کتابهای

~~اوست. (اعلام، زرکلی، ج 8، ص 49).

حبیبالله باغنوی شیرازی مشهور به ملامیرزا جان، اشعری شافعی مذهب بود و در سال

~~222 دردست. وی مفاضرلا عبدالله یزدی و مقدس اردبیلی بود و هر سه نزد چلال الدین

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0479.png)

~~محمود شاگرد دوانی تلمذ نمودند ولی یزدی به فلسفه و اردبیلی به فقه و میرزاجان به ادب

~~پرداخت (لغت تامهآ وهخدا، ذیل حبیب الله).

میرزا محمد علی شریفی ملقب به میرزا مخدوم سنی ناصبی بوده و کتاب «نواقص

~~الروافض* را در رد شیعه تألیف داده و قاضی نورالله شوشتری کتاب «مصائب النواصب» و شیخ

~~ابوعلی حائری نیز کتاب «عذاب النواصب» را در رد همین کتاب نوشتهاند. میرزا مخدوم همان

~~کسی است که به اتقاق جمعی از گروه قلندریه بر سر شاه اسماعیل ثانی صفوی گرد آمده و به

~~مکر و حیله او را از مذهب حق جعفری اثنی عشوی منحرف ساخته و سکهها را که اسم سامی

~~حضرات ائمهآ اطهار در روی آنها نقش بوده تغییر دادند (ریحانة الادب، ذیل شمس الدین محمد).

جعفر بک تاج بک زاده از مشاهیر خطاطین عثمانی و مقتول در 920 است نه متوفای 996

~~(قاموس الاعلام، ص 1608).

محمدبن علی معروف به سبامی زلدعه بو سوعیه قاضی درکذ فته به سال 997د.(معجم

~~المؤلفین، ج 11، ص 12).

محمد بن مصطفی الکورانی الرومی الحنفی الوانی مشهور به وانقولی، فقیه، اصولی ms446 و

~~فریضه (ارت) شناس که در مدیته بر کرسی قضاوت نشست و به سال 1055 ه. ق در این شهر

~~درگذشت. (معجم المؤلقین، ج 12، ص 33).

مصطفی پسر امیر حسن کافی رومی از مشاهیر علمای عثمانی عهد سلطان مرادخان ثالث

~~بوده که در قن تاریخ و ادبیات عرب و تمامی علوم متداوله مهارتی بسزا داشته و کتابی عربی در

~~تاریخ عمومی تألیف داده که تمامی وقایع عالم را از آغاز خلقت تا 999 هجری قمری شامل و به

~~«بحر العلم» معروف است. در همین سال مذکور درگذشت (ریحانة الادب، ذیل جنابی).

عبدالله قریمی از مشاهیر خطاطان عثمانی بود که در 999 وفات نموده است (قاموس

~~الاعلام، ص 3655).

علی بن محمد بن علی بن خلیل بن غانم مقدسی حنفی مشهور به ابن غانم از اکابر علمای

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0480.png)

~~حنفیه بلکه از مجددین آن طریقت در قرن دهم هجرت بوده است. بعضی از ارباب تراجم از وی

~~به «حجت، و «قدوه» و «راس الحنفیه» یاد کردهاند. در سال 4 100 در هشتاد و چهار سالگی

~~درگذشته است (ریحاتة الادب، ذیل ابن غانم).

تقی الدین التمیمی (950 تا 1010 ه.) الغزی المصری الحنفی، عالم وادیبی که قاضی جیزه

~~و توابعش شد و در مصر درگذشت (معجم المؤلفین، ج 3، ص 91).

قره یازیجی : در اوقاتی که شورش سپاهیان، پایتخت را قرین انقلاب و اغتشاشآ داشتند

~~فرارپان جنگ مجارستان از سوء تدابیر چیقال اوغلی [جغاله زاده] آتش شورش و یاغیگری را در

~~آسیا به طوری مشتعل ساختند که انطفای آن در مدت سی سال امکان پذیر تشد. رئیس اول این

~~یاغیان که روز به روز زیادتر میشدند عبدالحلیم سرهنگ سگبانان بود که به قره یازیچی اشتهار

~~داشت (تاریخ امپراطوری عثمانی، هامرپورگشتال، ص 1648 و 1649).

یحیی بن علی بن نصوح القسطنطنینی الرومی الحنفی معروف به نوصی (940 تا1007ه)

~~قاضی عسکر بود و در قسطنطنیه درگذشت (معجم المؤلفین، ج 13، ص 215).

باقی محمد اولین نفر از امرای جائی یا هشترخانی ms447 بخارا و غیره از فرمانروایان خانات

~~استواخان که به مناسبت نام سرسلسلهآ خود، چان محمد بن یار محمد به سلسلهآ جانیون

~~معووقند. حکومت او از 1557 تا 1014 ادامه داشته است (لغت نامهآ دهخدا) در حالی که

~~ازامیاور به قدرت رسیدن او را در 1009 میداند (معجم الانساب، ص 456).

حسین بن رستم الکفوی الرومی الحنفی (م 1010 ه) قاضی مکه بود و در همین شهر

~~درگذشت (معجم المؤلقین، ج 4، ص 7 و نیز رجوع شود به قاموس الاعلام، ص 1958، تحت

~~عنوان حسین چلبی.

ابوالفتح جلالالدین محمد اکبر شاه (950 تا 1014 ه . ق) سومین پادشاه از سلاطین

~~تیموری هند، نوادهآ ظهیرالدین بابر و پسر همایون شاه است. به جای پدر بر تخت نشست و یه

~~کمک اتابک ونایب السلطنهآ خود بیرام خان بهارلو اوضاع آشفتهآ مملکت را نظمی و قراری

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0481.png)

~~یاز در دفع متمردان و سرکشان اهتمام نمود. پس از آن به بسط و توسعهآ مملکت پرداخت و برای

~~ادارهآ مملکتی چنین پهناور، قواعد و اصولی درست و عاقلانه بنیاد نهاد و در جلب ناراضیان و

~~دفع معاندان، قوت و تدبیر تمام به خرج داد و در واقع بزرگترین سلطان عصر خویش گشت. مع

~~هذا در اواخر عمر مواجه با تحریکات و دسیسههائی شد که فرزندش سلیم مشهور به جهانگیر

~~در اکثر آنها دست داشت. عاقیت در آگره وفات یافت و گمان می رود که مسموم شده باشد (دائرة

~~المعارف فارسی مصاحب). نیز رجوع شود به لغت نامة دهخدا (ذیل اکبر). وی بزرگرین مروج

~~زبان فارسی بود و با حمایت از علما و دانشمتدانی که از قتل عام فکر و اندیشه توسط صقویان

~~جان سالم به در برده و به هند پناهنده میشدند نام نیک خود را در ادبیات فارسی جاویدان کرده

~~امست.

علی الازنیقی (م 1519 ه) از جمله آثار او « کشف الاسرار و هتک الاستار» است (معجم

~~المؤلفین، ج 7، ص 33).

حاجی خلینه در کظف الظنون ذیل ms448 منتی البجب بجنین می نویسد (ص 1153) هی محمد

~~بن محمد معروف به وحییزادهآ رومی (متوفی 1018) شرح مفید و جامعی در شش مجلد بر

~~این کتاب (مغنی اللبیب) نوشته و آن را «مواهب الادیب» نامیده است.

عمر بن عبدالوهاب بن ابراهیم بن محمود العرضی (950 تا 24 10 ه.) الحلبی الشافعی

~~القادری، محدث، فقیه، ادیب، مورخ، صوفی، متکلم و مفسر که در حلب زاده شد و درگذشت

~~(معجم المؤلفین، ج 7، ص 296).

حسن بن طورخان (عیدالله) ین داود بن یعقوب الاقحصاری البسنوی مشهور به کافی (951

~~تا 25ه1 ه.) در دانشهای گوناگون دست داشت و در اقحصار زاده شد (معجم المؤلفین، ج 3، ص

~~23)

میر عماد قزوینی خطاط مشهور (961 تا 1024 ق) در خط نویسی بخصوص خط نستعلیق

~~دستی توانا داشت. به همین چهت خط میر برای حسن خط، مثل بوده است. در سال 1524 شاه

~~عباس صفوی وی را متهم به پیروی از مذهب تسنن کرده امر به قتل ری داد و در آخرین شب ماه

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0482.png)

~~رجب همین سال در راه حمام وی را به قتل رساندند. گویند یکی از تلامذهآ او به نام ابوتراب

~~خطاط اصفهانی جتازه وی را در دروازه طوقچی دفن کرد و چون می خواست برای استاد خود

~~مقبرهای بسازد وی را مانع شدند و فرزندان و یاران او را نیز طرد کردند و به قولی آتان به روم

~~پناهنده شدند (لغت نامهآ دهخدا، ذیل عماد قزوینی).

علی بن عبدالله الآق کرماتی الحنفی، فقیه درگذشته به آق، کرمان در سال 1028 ه . (معیم

~~المؤلفین، ج 7، ص 131).

غانم بن محمد البغدادی الحنفی (غیاثالدین، ابو محمد) (م 1530 ه) (معجم المؤلفین، ج

~~8 ص 37).

محمد بن محمد آلتی برمق. صوفی (م 1033 ه) (معجم المؤلفین، ج 11، ص 192).

قاضی بغداد - نوری اقندی - با عمر افندی واعظ را نکلیف کردند که آنها عمر و عثمان را

~~سب» نمایند تا از کشته شدن نجات یاپند. ایشان در عوض سب و ms449 لعن خلفا، شاه را لعنت کردند.

~~شاه عباس به غضب درآمد و حکم فرمود طنابی را از صورت آنها گذرانیده و هر دو را از درخت

~~خرما بیاویختند و هرکس علی را دوست میداشت جسد آن دو بدبخت را هدف گلوله و تفتگ

~~میساخت (تاریخ امپراطوری عثمانی، ص 1871). این اعمال توسط حکومتی انجام میشود

~~که ادعای حکومت شیعی دارد و با دستاویز قرار دادن دین هر جنایتی را برای ادامهآ حکومت خود

~~مجاز میداند و متاسفاته عدهای از مورخین هم از این جنایات با به به و چه چه! یاد کردهاند

حسین بن عبدالله معروف به مملوک (1034 ه.) از قضلایی بود که شعر هم داشت. در آغاز

~~مملرک یک پازرگان بود و پس از آزادی به مصر و دمشق رفت و در آنجا درگذشت (الاعلام، ج 2،

~~نص 262).

محمود ین محمد الاسکداری (36 10 ه.) فاضل (معجم المؤلقین، ج 12، ص 194).

ازینل خان : در سر راه شهر زور به حسن قلعه و نزدیک به ارص روم، قلعة مهربان اتفاق افتاده

~~است... جنک بیکلر بیگیان با زینل خان زیاده از حد قتال و خونریز شد... عثمانیان فایق آمدند و

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0483.png)

~~از ینل خان بعد از آن که سه هزار نفر به کشتن داد عقب رفته مراجعت نمود و دو هزار نفر دیگر از

~~الشکر او اسیر گردید. چون در بیش پارماق به اردوی شاه ملحق گردیدند حسب الامر گردن او را

~~بزدند (تاریخ امپراطوری عثمانی، ج 3، ص 1934).

محمد بن محمد الحنفی الرومی اوقجی زاده (1039 ه.) محدث و صاحب نظر در برخی

~~علوم (معجم المؤلفین، ج 11، ص 212).

ابراهیم بن ابراهیم بن حسن بن علی اللفانی المالکی المصری ( برهان الدیسن، ابوالامداد،

~~بواسحاق) از دانشمندان حدیث، اصول کلام و فقه بود که در 41 10 درگذشت (معجم المؤلفین،

~~1، ص 2)

محمد بن محمد معروف به قاضی زاده (1044 ه.) فاضل (معجم المؤلفین، ج 11، ص

~~260).

بهادر گرای بن سلامت نوزدهمین نفر از خانات کریمه (قریم) ms450 که از دهم محرم 46 10 تا رجب

~~اسال 1051 حکومت کرد (معجم الانساب زامباور، ص 368).

~~نفعی چلبی : در اسکوتاری (اسکداری) یانقین و زلزله هو دو اتفاق افتاد. اگر چه در این نوبت

~~کسی را از برای وقوع یانقین به قتل نرسانیدند لیکن این دو علامت را میتوان مقدمهآ وقوع دو

~~قتل واجب التذکار آن عهد محسوب داشت. یکی قتل نفعی شاعر حسن قلعهای میباشد که از

~~شعرای بزرگ غزلسرای آن عهد بود. مشارالیه مدتهای مدیده در جزر ندمای خاص سلطان مقام

~~داشت، وقتی که صاعقه در نزدیک پای سلطان به زمین آمد و سلطان به خواندن دیوان نفعی که

~~» تیر قضا» نام داشت مشغول بود از شدت واهمه دیوان را پاره کرده و تفعی را اخراج بلد نمود،

~~بعد از چندی باز بر سر التفات آمده مشارالیه را در مجلس محاسبات پایتخت منصب دادر در این

~~بین ها بیرام پاشای قاثم مقام را هجو کرد و مشارالیه از علمای عصر که همه را نفعی هچو کرده بود

~~فتوای قتل او را صادر نمود و نفعی را در هیزم دان سرای حبس کرده په قتلش رسانیدند و نعش او

~~را به دریا انداختند (تاریخ امپراطوری عثمانی، ص 1988).

~~شیخ محمود ارموی نمرده بلکه به قتل رسیده است. شیخ محمود ارومیهای در دیاربکر به

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0484.png)

~~حکم سلطان کشته شد. قتل آن شیخ بیگناه چهل هزار نفر مریدان او را که در تبریز و ایروان و

~~ارزن الروم و موصل و روحا [الرها] و وان جمع بودند به شورش و عصیان دراورد و احترام شیخ

~~در نزد مریدانش به واسطهآ شهید شدن چندین درجه زیادتر شد زیرا که کسی گناه و تقصیری از او

~~ندیده بود. لیکن مورخین عثمانی که معاصر بودهاند و پسر فخر الدین و حاجی خلیفه از آن

~~جمله میرباشند میگویند یکی از دخترهای فخر الدین بعد از کشته شدن یدر و سایر اقوام او پناه

~~به شیخ ارومیه ms451 برده یود و شیخ در وقتی که سلطان به طرف ایروان حرکت میکرد به جهت نجات

~~دادن جان آن دختر یا به جهت این که خودش فریب دختر را خورده بود او را به خدمت سلطان

~~برده ... (تاریخ امپراطوری عثمانی، ج 3، ص 2538).

شاهین گرای : بعد از مراجعت از آن لشکر کشی بهادر گرای خان وفات کرد و برادر کو چکنرش

~~محمد گرای خان که در جزیرهآ رودس نگاه داشتهشده بود به خانی تاتارستان منصوپ گردید و بر

~~حسب امر سلطان مصطفی پاشاکه به حکومت مصر میرفت شاهین گرای را در جزیرهآ رودس به

~~قتل رسانید (تاریخ امپراطوری عثمانی، ص 2068).

سلحدار لقب چهار نفر از امرای بزرگ عثمانی بودهاست و این سلحدار که در متن به کار رفته

~~مصطفی پاشا سلحدار است که شرح حال مختصری از او در قاموس الاعلام، ص 4308 آمده

~~است. در ص 2107 جلد سوم تاریخ امپراطوری عثمانی هم که واقعهآ قتل سلیحدار پاشا (یوسف

~~پاشا) را نوشته آن را در وقایع سال 1556 آوردهاست.

محمد گرای (رابع) بن سلامت بیستمین نفر از خانات کریمه آست که در 1051 قدرت را به

~~دست گرفت و در 1054 به رودس تبعید شد (معجم الانساب زامیاور، ص 368).

یحیی افندی : هامر پور گشتال این واقعه را چزء وقایع سال 1052 آورده و چنین نوشته

~~است: « یحیی افندی مفتی که سه مرتبه در این منصب عزل و نصب شده بود در سال بعد وقات

~~کرد. مشارالیه مرد فاضل شاعر و هوشمند کارآمدی بود. دیوانی تألیف کرد. قصیدهای در فضایل

~~عید مولود پیغمبر بگفت، رساله منظومهای در طب و مسائل ارث تألیف نمود و به علاوه تاریخ

~~غفاری را ترجمه کرد. مشارالیه را در مدرسهای که از بناهای خودش بود مدفون ساختند و

~~ابوسعید محمد پسر اسعد و نبیرهآ سعدالدین را به جای او مفتی کردند (تاریخ امپراطوری

![image filename](./1095Anonymous.TaqwimTawarikh_0485.png)

~~عثمانی، ص 2067).

مقصود پاشا حاکم مصر که لشکریان از دست او ms452 شاکی شده یودند، زیراکه خواهشهای بیجای

~~آنها را قبول نمیکرد در این وقت معزولا از مصر برسید. چون سلطان قسم خورده بود هر وقت

~~چشمش به او بیفتد به قتل برساند بیچاره در وقتی که از کشتی به ساحل میرفت سلطان در میان

~~کوشک نشسته او را میدید، همین که پا به خشکی گذاشت میر غضب او را گرفته خقه کرد بدون

~~این که بگذارد یک کلمه سخن بگوید (تاریخ امپراطوری عثمانی، ص 2082).

ممک زاده را مفتی کرده به جای حسام زاده گذاشتند (تاریخ امپراطوری عثمانی، ص 2283).

~~هامر پورگشتال در تاریخ امپراطوری عثمانی (ص 2254) ذکر دیگری بدین گونه از این مصطقی

~~اقندی ممکزاده کرده چنین مینویسد: دو نفر قاضیهای بزرگ که ممک زاده ( مصطفی اقندی

~~منوفی 1067 ق) و امامزاده باشتد در گرفتن وشوت و فروختن منصب به قدری حریص و

~~چسور بودند که اعمال قضات سابق را مردم فراموش کردند. مناصبی را که فروخته بودند هنوز

~~مدت آنها منقضی نشده به دیگری میفروختند و صاحیان آنها را متوفی قلمداد میکردند، همین

~~که مدعی حاضر میشد و عمل خود راادعا میکرد در همه تسم، وعدههای نیکو به آنها میدادند

~~و هیچوقت به وعده وفا تمیکردند.

شیخعلی خان زنگنه از امرا و رجال عهد صفویه و وزیر معروف شاه سلیمان اول صفوی

~~بود. پدرش علی بیک زنگنه از جانب شاه صفی منصب میرآخوری داشت و این منصب بعد از

~~پدر به او مقوض شد و چون شاه سلیمان را از شر وزیری که در آغاز جلوسش بدو اعتنا نمیکرد

~~خلاص نمود منصب وزارت و عنوان اعتمادالدوله (1579) یافت. آغاز وزارت او را بعضی در

~~سنهآ 1086 نوشتهاند (دائرة المعارف فارسی).

ابوالمظفر محمد انوشه بن ابی الغازی چهاردهمین نفو از خانات خیوه است که از 1074 تا

~~1085 در خوارزم حکومت کرده است (معجم الانساب ، س 409).

در معجم المؤلفین از محمد شامی متوفای 80ه1 نام برده تمیدانم همان است که در متن

~~آمده ms453 یا دیگری است (ج 10، ص 314).

تقويم التواريخ

تقويم التواريخ

نبذة عن الكتاب

الفهرس