سقا که چو قاقنوس عمری %~% می پیچید بر آشیانه خس را

آتشکده گشت خانهآ او %~% از سوز درون چو زد نفس را

از آتش دل بسوخت جانش %~% همسایهآ بد مباد کس را

و بعد از چند روز افضل خان ببایزید گفت که خواجه مظفر علی -

~~تربتی است ما و او از یکجائم - وقتی که بیرم خان به تبهرنده درآمده بود

~~خواجه مشار الیه را بطریق ایلچی گری بدیبالپور پیش درویش محمد خان

~~اوزبک که سابقا نوکر بیرم خان فرستاده بود - و مشار الیه را دولتخواهی

~~بخاطر رسیده - و خواجه مشار الیه را مقید ساخته - و تا آن روز در خانهٔ‌

~~مشار الیه در بند بود - بخان عرض کن که گناه او را از حضرت بادشاه

~~طلبند - چون خواجه جهان و شهاب خان و اکثر ارباب دخل حضرت

~~بادشاه در خانهٔ‌ مهدی خان که خانخانان تشریف داشتند جمع بودند - باینید

~~بخان مذکور عرضه داشت کرد - و خانخانان (1) همان زمان در مجلس بخواجه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0252.png)

~~جهان گفتند - و خواجه جهان فریاد برآورد که آن مرد چعل و شریر است -

~~و ازو در نوکری بیرم خان به بندهای خدا ضرر بسیار رسیده - و اگر او

~~خلاص شود باز به بندهای خدا ضرر خواهد رساند - خانخانان گفتند

~~بهر حال ابنای جنس شما است - ضرر او چه خواهد بود - شهاب خان چون

~~دیدند که خانخانان بخلاصی او مقید است خواجه جهان را تسکین دادند -

~~و قرار یافت که به بندگان حضرت عرض کنند- و خانخانان گفت شما ید مددی

~~نکنید من بحضرت عرض کرده گناه او را طلبم - به بایزید گفتند که هرگاه

~~که بدریخانه روم تو بیاد من بیار- روز ms166 دیگر چون خان خانان بمنزل ماهم بیگه

~~تشریف بردند بایزید بیاد خانخانان داد - بیگه حاضر شد و گفتند که چه

~~کرامی کند که شما گناه او را طلبید کس بخانهآ درویش اوزبک فرستاده

~~مظفر علی را از بندی خانهٔ‌ او برآرید - خانخانان گفتند که چون

~~همچون باشد بحضرت بادشاه عرض باید کرد - بیگه گفتند که من عرض کنم -

~~درین گفت وگو بودند که حضرت بادشاه بمنزل بیگه تشریف آوردند -

~~و سر سوزتی از توختهآ مادر دستم خان گرفتند- و خارهای که در جنگل

~~حصار در شکار در پای مبارک ایشان در آمده بود مکندند - و درین

~~اثنا بیگه گناه خواجه مظفر علی را بالتماس خانخانان عرض کردند -

~~و حضرت التماس او را قبول کردند - و فرمودند که می گویند که نویسندة

~~نغزیست اگر شما را درکار باشد نگاه دارید - و کمال ادب و احتباط

~~خاخانان را ازینجا قیاس باید کرد که بآن رتبه - و خواجه جهان و سایر

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0253.png)

~~ارکان دولت در کمال کم رتبگی درپیش خانخانان سابقا و حال که داشتند -

~~و او خاطر همه را ملاحظه کرده بی مشورت ایشان سخن بعرض نمیرساند -

~~و حضرت پادشاه بعد از فوت خان مذکور در مجلس او را بخوبی یاد

~~می فرمودند - ازین رهگذر بود که او اندک مهم را بیحکم حضرت عمل

~~نمیکرد *

و در همین مجلس خان خانان و بیگه و خواجه جهان متفق اللفظ

~~بعرض رسانیدند که مرزا عرب ملازم خان زمان فیلی چند و از پارچهای

~~نفیس بنگاله که تاج خان بمشار الیه فرستاده بودند آورده - مهمسازیآ خان

~~مذکور باید کرد- حضرت فرمودند که چرا معطل اید - خان خانان شما بدر مائید

~~بنوعکه صلاح دولت دانید مهمسازیآ او و سایر دولت بمایند - اما این مقدار

~~داند که ما را نوکران - بادشاه نکردهاند - و مردم روزگار تصوف و تهور

~~آن یادشاه عالی شان از سخنان ایشان معلوم کرده باشند یا خواهند کرد - و روز

~~دیگر لایق دولت که میدانستند ms167 مهمسازیآ خان زمان موده باسپ و سروپای

~~لایق و بفرمان جاگیر سرکار جونپور و سرکار بنارس و سرکار

~~غازی پور و بعضی از پرگنات سرکار اوده و سرکار ما نکپور تا لب آب

~~سون بالفعل باو جاگیر کردند - و در فرمان حکم شده بود که اگر بنگاله

~~را بگیری هم بتو عنایت خواهم کرد سرافراز کردند - و او بنگاله را بآسان

~~رین وجهی میگرفت بلکه او گرفته بتاج خان داده بود- و درین مرتبه

~~در رفتن بنگاله ملاحظه این داشت که این جاگیرها بکسی دیگر عنایت

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0254.png)

~~خواهد شد - و هوای بنگاله چون بمغل ناخوش است سبب نارفتن همین

~~بود - و الا او و بهادر برادر مشار الیه آن نوع امرای حضرت بودند که

~~گر اقبال بندگان حضرت قرین حال ایشان میبود بنگاله چه - که

~~بهر جانب که توجه میکردند بآسانترین وجهی فتح آنجا میسر میشد-

~~و آخر الامر این دو برادر از بی لطفی مردم دریخانه و همنشینیآ مصاحبان

~~بد ازین درگاه عالی شان روگردان شدند - و در اندک زمانی این هر دو برادر

~~بحهت دغائی که فلک بایشان باخت باغی از دار الفنا بدار البقا رحلت

~~ممودند- و بندگان حضرت را کشتن ایشان ضرورت شد - و الا بادشاهان

~~را باین نوع مردم امرا چرا بیلطفی باشد - اسباب دولت بادشاهان امرای

~~خوب است - و هر محل که این نوع خوانین و سلاطین (امرا؟) پیدا شوند

~~یادشاهان در تربیت ایشان ملاحظه بمی (می) کنند *

همان زمان که خانخانان از مجلس حضرت برآمدند بدرویش

~~اوزبک چیزی نوشته ببایزید دادند - مشار الیه رفته خواجه مظفر علی

~~را از آنجا برآورده در منزل خان مذکور ملازمت رسانید-

~~و همان زمان باسپ و سروپای لایق مشرف شد - و شی که

~~که حضرت و جمیع بیگمان و محلها بکشتیها در آمده بآگره که بای تخت

~~سازند متوجه شدند - خواجه مظفر علی را سروپای دیگر داده دیوان سرکار

~~حصار که بجاگیر خانخانان بود ساخته رخصت کردند - و این سیر ms168 دریا

~~در اواخر لشته968 (نه صد و شصت و هشتاد) بود - و یک ماز دیگری

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0255.png)

~~کشتیها لنگر کرده بودند - یک کشتی ماهتابی خانخانان داشت - بعد آن

~~کشتیآ کلان که برای ایشان خرگاه بریا کرده بودند - خانخانان و جماعهآ

~~بکشتی مهتابی در آمده در یک دوآبی از دریای جون نگاه داشتند -

~~و خانخانان بگنجفه بازی مشغول شدند - و حریف گنجفهآ ایشان برین

~~تفصیل - پاینده محمد قرچه خان و فریدون تغائیآ نواب مرزا محمد حکیم

~~و بایزید بیات - و بعد از چند دست باختن گنجفه بندگان حضرت

~~که سیر دریا می فرمودند بکشتیآ خانخانان (تشریف) آوردند - و در سدد

~~غند کردن گنجفه شدند - حضرت فرمودند که ما هم شنیده ایم که این بازی

~~نغزیست - ببازید تا ما هم به بینم - بندگان حضرت و مقیم قره پیر محمد عرب

~~و فریدون مذکور و بایزید طرح بازی را بنیاد کردند - و بندگان حضرت

~~فرمودند که این بازی را خوب میکند - خانخانان و خوانین که حاضر بودند

~~متفق اللفظ عرض کردند که ما از بایزید یاد گرفته ایم - و حضرت ببایزید

~~متوجه شده فرمودند که شروع کن - بایزید بعرض رساند که بادشاهانه

~~می بازید یا حریفانه - و بعد ازان که چند دست بازی شد مقم قره پیر محمد

~~بای داد - و بایزید برد - چون مقم همراه زر نداشت بایزید گنجفها را

~~مر زمین ماند - حضرت فرمودد که چرا نمی بازید - عرض کرد که این

~~بازی ست کسی که برد و زر نافت برمی گردد - و حضرت مقم

~~فرمودند که چرا زر میدهی - او عرض کرد که شمال خان و مقبول خان

~~درین کشتی در ملازمت شما آمده اند - و بمیسم؟ من همراه نیامده

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0256.png)

~~است - من زر از که بگیرم - بایزید عرض کرد که من گرو هم می کیرم -

~~حضرت فرمودند که معقول می گوید. چه گرو میگیری. بایزید

~~عرض کرد که پوستینی که ایشان پوشیدهاند میگیرم - مقیم پوستین را

~~موجب حکم ms169 برآورده به بایزید داد - و پوستین کش ابره اطلس

~~سبز و گریبان کش - و بگریبان او هر زمان بایزید روی آفتاب میکرد -

~~و بندگان حضرت شوق میفرمودند - و مقم رنگریزیها می کرد - و هوا در

~~کمال برودت - و درمیان دریا از مماز پیشین تا نماز شام که بازی

~~برطرف شد مقیم بی یوستین بود - چه مقدار سرما خورده باشد *

از راه آب منزل ممنزل بعد از چند روز بآگره تشریف آوردند -

~~و بندگان حضرت در قلعهٔ‌ آگره نزول فرمودند - و به بیگمان و محلها

~~که همراه بودند حویلیها تعین فرمودند - و حویلیآ نواب بیرم خان را

~~که در لب دریای آگره است بنواب خانخانان عنایت فرمودند - و نزدیک

~~حویلیآ خان خانان جوهر بکاول بیرم خان حویلی داشت - ماهم بیگه را

~~چون سابقا و حال ببایزید عنایتی بود گفت آن حویلیآ بکاول که بما تعلق

~~دارد بتو دادیم - و بایزید چون آن حویلی را متصرف شد درویش

~~هرام سقا برادر کلان مشار الیه بود گفت که در حویلی درخت نم است -

~~در ته درخت سقاخانهٔ‌ راست کن - بفرمودهآ برادر در چند روز

~~سقاخانه باتمام رسید - و درویش نظر که یکی از مریدان سقا بود در

~~دروازهآ قلعهآ آگره سقاخانه راست کرده بود - و بندگان حضرت هرگاه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0257.png)

~~سواری می فرمودند بدروازه رسیده ازو آب گرفته نوش جان

~~میفرمودند - و او چون دیوان سقا داشت شعر سقا را می خواند -

~~و حضرت گوش می فرمودند - و بعد از مدتی یک روز در گنبدی

~~که در درون قلعهٔ‌ آگره واقع است هنوز چون عمارتی از برای حضرت

~~ترتیب نداده بودند آن گند دیوانخانهٔ‌ ایشان بود - خانخانان و بهادر

~~سلطان شیبانی و مرزا عبد الله مغل داماد خانخانان و عبد الله سلطان

~~قزاق داماد قاسم برلاس که بعد از چند روز حضرت او را حاکم سرکار مندون

~~ساختند - و او در اندک زمانی بمک حرامیکرده بغضب حضرت

~~گرفتار شد - وجمعی دیگر از خوانین ms170 و سلاطین در ملازمت ماهم

~~بیگه بودند که حضرت را هژده روپه بجهت مهم ضروری درکار شده

~~بود - و خواجه سرای را فرستاده بودند - و خواجه جهان در جواب

~~گفت که هژده (1) رویه را از جاگیر که بگیرم - و بیگه ازین مقدمه حاضر

~~شدند - بتوخته مادر دستم گفتند که برو از پیش داهان ترک من هژده

~~روپه گرفته باین خواجهسرا بده - و در همین مجلس عبد الله سلطان قزاق

~~بجهت مهمسازیآ خود حرف میزدند - گفت آلت من هنوز بشما معلوم نشده

~~است - مرزا عبد الله مغل گفت بلای بر تو وبر آلت تو خورد - تو مدتهای

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0258.png)

~~درین سلسله را (درین سلسلهٔ‌) از حالت آلت فرق نکردهآ - این بادشاه

~~عالشان این طور مردم را آن (1) نوع تربیت کردهاند - آخر الامر آنها

~~نمکحرامی را از دست ندادهاند - و چون بندگان حضرت خود بسعادت

~~متوجه مهمات سرکار خود شدند حالا مردم عالم ملاحظه بمایند که در

~~هر شهر و پرگنات و قریات هندوستان خزینه چه مقدار جمع شده -

~~و هر روز چه مقدار دیگر به بندهای درگاه و آینده و رونده صرف میشود *

و بعد از چند روز از بی پروائی و بی لطفیآ ارباب دخل بهادر خان

~~شیبانی که سرکار اتاوه را دران چند روز ازو تغیر داده - بجهت بی جا گیری

~~ببحونپور پیش علیقلی که برادر مشار الیه بود متوجه شد - و چون

~~خانخانان بعرض اشرف رساند چنان صلاح دید که بایزید بیات که

~~در حین خورد سالی بخان مشار الیه در تبریز در محله آوا همبازی

~~بودهاند - و دران اوقات بایزید ملازم نواب خانخانان بوده مشار اله را به

~~برگرداندن خان مذکور تعین بمودند - و بایزید مذکور در شاهپور که یکی از

~~یرگنات سرکار کالپی است بخان مشار الیه رسید - و هرچه قدر نصایح بود

~~گفت - چون ایشان بیرخصت از آگره برآمده بودند در برگشتن ملاحظه

~~مودند - و ارکان دولت هم میل برگشتن او نداشتند - آن بود که ms171 جماعهآ یقین

~~نکردند که او را بر گردانند - و چون بجونپور رسید خان زمان سرکار بنارس

~~را که زیادتیآ جاگیر او بود از قبل پادشاهی به برادر داد *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0259.png)

و بندگان حضرت دران اوقات بخروس نگاه داشتن و جنگ

~~انداختن میل تمام داشتند - و همچون حکم شده بود که هر کس بکورنش

~~بساید خروس همراه بیارد - یک روزی شمس الدین اتکه که دران اوقات

~~حاکم سرکار پنجاب بود از لاهور برآمده بود و حکم مویآ سر گذاشتن

~~باو در راه رسیده بود- و موی سر او بلند نشد5 بود - حضرت فرمودند

~~که ما حکم کرده ایم و شما هنوز موی سر نگذاشته اید - مشار الیه بطریق

~~ندیمی بعرض رسانید که موی سر اندکی بلند شده بود - اما بهمتهره که

~~رسیدم بطریق مردم هندوان آنجا تراشدم - بندگان حضرت شگفتگی فرمودند -

~~و ارکان دولت ندیمیآ اتکه را پسندیدند - و حکم شد که بعد ازین که

~~بکورنش آید او نیر بدستور سایر دولتخواهان خروس همراه بیارد -

~~روز دیگر چون کورنش کرد ظاهر نشد که خزوس آورده باشد -

~~حضرت فرمودند که آته چون خروس نیاوردی - اینجا هم ندیمی بخاطر

~~اتکه رسیده عرض کرد که خروس دارم - حضرت فرموند که کو - گفت که

~~زیر مفتوح در ته بغل نگاه داشتهام - اما وقتی بر میآرم که خروس نامی

~~و جنگی که حضرت دارند بمعرکه بیارند - آن زمان خواهم گذاشت که

~~جنگ کند - حضرت بنزدیکان اشارت کردند که دست کنید که خروس که

~~در ته بغل است راست میگوید - چون چندی از نزدیکان دست ته

~~بغل اتکه رسانیدند آواز مرغ ظاهر شد - و حضرت فرمودند که

~~فلان خروس را بیارید - و اتکه بعرض رسانید که خروس جنگی که

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0260.png)

~~باشد بیارید که خروس من در لاهور شهرت تمام داشته - چون

~~خروس بادشاهی را آورده گذاشتند اتکه خروس خود را گذاشته -

~~ماکیان ظاهر شد- ماکیان و خروس بیکدیگر چون جنگ کنند - بندگان

~~حضرت را بسار خوشآمد - و ایام ms172 خروس بازی در اوائل سنه 968

~~نه صد و شصت و هشت) بود *

و در اواخر هم آمسال یکروزی در آگره جکر (1) شد - پلی

~~و چندی از (مکان) پاتران حضرت که در نواحیآ فراشخانه منزل داشتند

~~سوختند - و این خبر بنواب خان خانان و خواجه جهان رسید - باتفاق

~~قصد دریخانه کردند - و درمیانهآ دروازهآ قلعهآ آگره که بجانب دریا است

~~و او را دروازهآ آب می گویند حضرت که ماهم بیگه را پرسیده مراجعت

~~فرمود بودند کورنش کردند - و اینها حضرت را پرسش نمودند - و حضرت

~~فرمودند که سوختن (مکان) باتران سهل است - اما شما (از) بیگه پرسید

~~که اسباب فراشخانهٔ‌ او بسیار سوخته است - و حضرت این جماعه را که

~~رخصت فرمودند خود بدولت متوجه باغ که آن طرف آب بوده و محلها

~~آنجا بود و حضرت ازآنجا تشریف آورده بودند شدند - و خواجه جهان

~~و نواب خانخانان مصلحت دیدند که جمعی کثیر که همراه ما اند

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0261.png)

~~در ملازمت حضرت چون کس کم است اینها حضرت را تا باغ رسانند -

~~و خانخانان بطریق سرگوشی به بایزید گفت که این مردم را تو گرفته

~~حضرت را تا باغی که محلها آنجا است برسان - چون بندگان حضرت بسر پل

~~رسدند دیدند که یک کشتیآ کلان جدا شده اسپ میتواند جست - حضرت

~~پیاده شده در فکر بودند که اسپ را چه نوع گذرانند - و از لب پل

~~تا باغ راه بسیار . و اسپ نبود - تاتار خان و لشکر خان و بمرتاش ناظر

~~بیوتات داماد خواجه معین و بایزید وغیره همه در فکر بودند که اسپ

~~حضرت را چون گذرانند - بایزید بعرض رساند که این اسپ بوزیست

~~که من از برای خانخانان در حضرت دهلی خریده ام - و خانخانان بحضرت

~~پیشکش کرده اند - و هنر این اسپ میدانم - اگر جلو گرفته بکشند یمکن

~~اینجا را بجهد . و حضرت فرمودند چنین کنید - لشکر خان و تاتار خان

~~و ممرتاش و جمعی دیگر ms173 که نسبت نزدیکی داشتند همه ببایزید در سدد

~~اعتراض شدند که بنوعی که تو میگونی این اسپ نخواهدجست .

~~و در آب افتاده ضایع خواهد شد - و بایزید در سدد جواب شد که

~~یادشاه عالیشان را که این مقدار توجه باشد که این اسپ ازینجا بگذرد

~~اگر بگذرد. اقبال بادشاهی . و اگر در آب افتد نهایتش زین تر شود -

~~آب (اسپ) را چه ضرر رسد- بهر جانب آب بازی کرده بدر میآید -

~~و حضرت را سخن بایزید پسندیده افتاد و فرمودند که اسپ را بکشند - منیر خان

~~غلام سلطان محمد قبق که در ملازمات خان خانان بود جلو اسپ پادشاهی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0262.png)

~~را گرفت- و بایزید بگوشهآ قمچی اشارت کرد- اسپ بدولت حضرت جست

~~و دو پای پس بکنار کشتی خورده بند نشد - بآب رسیده بزور دولت

~~زورکرده خود را در بالای پل گرفت- و حضرت بزبان مبارک فرمودند

~~که بادشاه سلامت - و سوار شدند - و از خوشحالی درپیش سراپرده

~~که در باغ بود جلو کشیدند - و انتظار این جماعه که در عقب میدویدند

~~می بردند - چون رسیدند همه محرا شده - حضرت بدولت در سراپرده

~~در آمدند - و نزدیکان در گرد سرایرده بوده - مردم زیادیی برگشتد -

~~بعد ازان بقدر بارانی شده - وخانخانان دران شب در حویلی حرم سرای

~~صحبت داشتند - افیون خوردند و گنجفه باختند - و هم بازی فریدون (تغائی6)

~~محمد حکم مرزا و باینده محمد ولد قرجه خان و بایزید و چندی

~~دیگر که در مجلس بودند مثل محمد قاسم خان خواهر زادهآ پهلوان دوست

~~میربر و شاه حسین نکدری و لشکر خان وغیره - در آخر

~~صحت دندان رنگ کردند - و بایزید چون همه وقت با ایشان

~~موافقت کرد - در دندان رنگ کردن هم موافقت کرد *

و قبل ازین بخانخانان پروانه رسیده بود که قصهآ حصار فیروزه

~~را بجهت خالصه بما گذراند - وقصبهٔ‌ الور را عوض بگیرند - و خائخانان

~~سبب این را از ماهم بیگه پرسیده بودند - و بیگه مذکور بعرض رساند -

~~و حضرت ms174 فرمودند که خواجه کلان که ملازم خانخانان است در حینی

~~که بجهت شکار بحصار رفته بودیم ازو رنجیده ایم - اگر ببجای او کسی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0263.png)

~~دیگر فرستد تغئیر حصار بخواهد بود - و صباح شب دندان رنگ کردن

~~خواجه شاه (محمود) که مشرف دیوان بود پروانهآ حکومت سرکار حصار به بایزید

~~رسانید - و مشار الیه را کلفت بسیار دست داد - در جواب بشاه محمود

~~گفت که چه تقصیری کرده ام که از درگاه اخراج مکنند و تسلیم نکرد- خواجه

~~مشار البه در سدد اعتراز (اعتراض) شده بخانخانان خبر برد - و خانخانان

~~در جواب گفتند که رحمت باو باد که اخلاص او بمن این نوع است که

~~خدمت مرا گذاشته پاد فراغت و حکومت حصار نمکند - اما بمشار الیه

~~بگو که اگر تو بمی روی ما کسی دیگر نداریم که قابل این خدمت باشد -

~~و باین تقریب سرکار حصار تغئیر می یابد - بتو شرط کردیم که یکسال

~~بیشتر ترا آنجا نگذاریم . تو هم فکری کن و ما هم که درمان ملازمان

~~قابل این خدمت کیست تا او را فرستاده ترا طلیم - و بعد از چند روز

~~اسپ و سروپای لایق داده مشار اله را رخصت کردند - و اسپ بوز

~~که دران چند روز که خانخانان بحضرت (ارادهٔ‌) پیشکش کرده بودند ببایزید

~~دادند که برده از نظر بگذران - و حضرت آن روز در حویلی2 محمد بخشی

~~که نزدیک بکنکهر بود - و تقریب بودن حضرت بان حویلی - بحهت رفتن

~~مند ون بود که ادهم خان کوکه و پیر محمد خان شیروانی که قبل ازین نوکر

~~بیرم خان بوده به بازبهادر جنگ کرده سرکار مندون را ازو گرفته

~~بودند - و حضرت می رفتند که فیلان خوب و یاتران لایق را از آنها

~~بگیرند - چون بایزید اسپ را از نظر گذراند مقبول خان که یکی از

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0264.png)

~~غلامان حضرت نود بعرض رسانید که بایزید را خانخانان رخصت سرکار

~~حصار دادهاند - و رای داودی (دوندی) چودهری حصار ms175 در خدمت

~~است - باو سپرده سفارش فرمایند - حضرت در بالاخانه بودند - بایزید را

~~طلب داشتند - و رای داودی را مشار الیه سفارش فرمودند که وقتی

~~بحصار رفته شکار نمودهبودیم این چودهری بما خدمت بسیاری کرده

~~از احوال این خبردار خواهی بود - و حصار چون سرحد ست بتو خطاب

~~سلطانی عنایت فرمودیم - و از حضرت همین (جا) رخصت یافت -

~~و در حصار و بنارس و جونپور بایزید بخطاب سلطانی شهرت داشت .

~~و در حکومت قلعهٔ‌ چنار خانخانان از بنگاله بموجب حکم حضرت

~~بخطاب خانی و علم ثانی و جاگیر سرکار چنار بمبلغ صد و هشت لکه دام

~~بروانه بخط مرحوی میر اصغر منشی که بخطاب اشرف خانی سرافراز

~~گشته بود صادر شد مع سوغاتهای نفیس بنگاله - درمیان همگنان

~~ممتاز گشت - و خواجه مظفر علی که دران ایام دیوان حصار بود

~~و بهمراهیآ خواجه کلان بحضرت دهلی رسیده بودند که حکم خانخانان رسید

~~که هر جا رسیده باشد باز بهمراهیآ بایزید مراجعت حصار ماید-

~~و خواجه مشار الیه باتفاق بایزید در اندک زمانی بحصار رسیده و لوازم

~~رعیت پروری آنچه بوده ببجا آورده - رعایا بخاطر جمع در سدد

~~زراعت و آبادانی شدند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0265.png)

و در همین سال میانهآ اتکه خان و ادهم خان کوکه بجهت نفاق

~~سخن چین نزاعی شد - و بجائی رسید که ادهم خان و خشم و آله بردی

~~بشهادت رساندند - و بندگان حضرت در محل بودند - چون خبر

~~بایشان رسید همون زمان شمشیر حمایل کرده بدولت لنگی بربسته برآمدند -

~~و مردهآ اتکه را دیده پرسیدند که این چه کس است - رفیق چار منصب

~~که خانه زاد نواب خوانزاده بیگم که همشیرهآ نواب فردوس مکانی بابر بادشاه

~~بود بعرض رسانید که بادشاهم اتکهآ شما است - فرمودند که گشت -

~~گفت - ادهم خان - و ادهم خان زینه پایه بود بجانب حضرت که

~~بر میآمدند روان شد - و حضرت بزبانی هندوستانی فرمودند که ای

~~گاندو (1) چرا اتکهآ ما را کشتی - و او عرض ms176 کرد که نا دولتخواه

~~بود - حضرت دست انداخته موی ادهم را گرفتند - و احتیاج

~~شمشیر نشد - مشت مبارک بر بنا گوش او زدند - که دو باره

~~مقدور سخن کردن نشد - و حکم کردند که او را از زینه پایه بیندازند -

~~مهتر سکهائی که در محل حکومت لاهور حضرت جنت آشیانی همایون بادشاه

~~بخطاب فرهاد خانی سرافراز کرده بودند نزدیک بود - چندی دیگر که

~~نزدیک بودند او را از زینه بایه انداختند - چنانکه مغز سر او قصوری کرد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0266.png)

~~اما هنوز حات داشت - باز حکم فرمودند که بالا بیارید و بیندازید -

~~بار دیگر که بموجب حکم عمل کردند. کوکهآ مذکور را حبات بماند -

~~و مردم دریخانه از توهم این امر هر یک بجانی پریشان شدند - و حضرت

~~ممنزل ماهم بیگه رفته گفتند که ماما - ادهم را کشتند - اتکه از اخلاصی

~~که داشت اصلا نست فرزندی ادهم بخاطر او نرسید - عرض کرد که

~~خوب کردند - من و دیگر فرزندان من تصدق شما - گناهی کرده بود

~~عدالت مودند - بقصاص رسید *

و بعد از چند روز دیگر خواجه معظم تغائیآ حضرت بود

~~بیجهت حرم خود را که دختر بیبی فاطمه که اردوبیگی حرمهای

~~حضرت همایون بادشاه بود و بولک نام پسری هم داشت که در گرد

~~حضرت جنت آشیانی خدمت نزدیک میکرد گشت - و این خبر

~~بحضرت رسید - همان زمان بی تحاشا بخانهآ خواجه معظم مذکور تشریف

~~آوردند - و از نزدیکان مثل قلیج خان و عادل خان ولد شاه محمد قلاتی

~~و چندی دیگر در ملازمت حضرت بودند - خواجه را در حویلی

~~مشار الیه ایستاده طلب فرمودند - و سبب کشتن حرم از خواجه برسدند -

~~و خواجه سخنان نادر برابر عرض کرد - و یقین حضرت شد که عورت

~~بیگناه کشته شده - و فرمودند که بزنید - آن مقدار چوب بر سر خواجه

~~بارید که خواجه بیهوش گشتند - و فرمودند که بقلعهآ گوالیر برده

~~نگاه دارید - چون خواجه ظالم بود بضرب چوب در قلعهٔ‌ گوالیر از ms177

~~دار الفنا بدار البقا رحلت بمودند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0267.png)

یک روزی حضرت از منعم خان خانخانان پرسیدند که مردم

~~در بادشاهیآ من چه می گویند - خانخانان بعرض رسانید که بادشاهم

~~صد و بیست ساله شوید - ازینکه ادهم را بخون اتکه و معظم را

~~بخون دختر بی بی فاطمه کشتید مردم شما را خوب یاد میکنند- و کمال

~~عدالت همین باشد که کردید - حضرت بخانخانان گفتند که به ازین هم کار

~~می گوئید - خانخانان عرض کرد که چون همچون باشد که من چیزی دانم

~~و از برای خاطرها بحضرت عرض نکنم - فرمودند به ازین کارها

~~آنست که جماعهآ اتکها را از لاهور برآورده در رنگ بنات النعش

~~پریشان کرده هر یک را بهر گوشهآ هندوستان جاگیر فرموده ایم - عدالت

~~و کاردانیآ این بادشاه عالی شان را ازین نوع سخنان می توان دانست *

و در سنه 970 (نه صد و هفتاد) حکم خانخانان ببایزید رسید

~~که بر سر راجهٔ‌ مستو تعین فرموده اند لشکر سرکار حصار را گرفته

~~زود متوجه شود - و در اندک روزی در آگره بملازمت خانخانان مع لشکر

~~حصار رسیده کوچ بر کوچ بر سر راجهآ مذکور متوجه شدند - و چون

~~باتاوه رسیدند فرمان عالی شان باسم خان خانان صادر شده بود که غنی خان

~~از قلعهٔ‌ کابل بطریق سیر برآمده بود که فضایل عم مشار الیه وابو الفتح

~~ولد مشار البه بمرزا محمد حکم و ملازمان اتفاق بموده او را در قلعه بمانده

~~رخصت هند بمودند - و بساهیء شما را نیز از قلعه برآورده رخصت هندوستان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0268.png)

~~کرده بوده اند - دولتخواهان که در ملازمت اند صلاح دولت همچون دیده اند

~~که شما مراجعت بموده ملازمت آئید و هرکرا صلاح دانید بر سر راجهآ

~~مذکور تعین بمائید - و شما بجهت دفع و رفع ملازمان مرزا محمد حکیم

~~که بنیاد فساد کرده بوده اند متوجه کابل شوید - چون این حکم بخان خانان

~~رسید در ساعت متوجه درگاه شدند - و شاه قلی ms178 خان نارنجی را

~~با جمعی کثیر بر سر راجه مستو تعین فرمودند - و نواب خانخانان

~~و نواب محمد قلیج خان برلاس و مرزا حسین خان نکدری و بمرخان

~~یکه که قبل ازین نوکر نواب بیرم خان بود و جمعی دیگر از بیگچها و یکه

~~جوانان را همراه خانخانان بکابل تعین بمودند - و خانخانان را اسپ

~~و سروپا داده و کومک را هم بایشان همراه کرده رخصت فرمودند -

~~و قرار یافت که تا فتح شدن کابل جایگیرهای خانخانان که در هند است

~~بحال خود باشد - و چون خانخانان از آگره کوچ کرده باسکندره فرود آمدند

~~بندگان حضرت و ارکان دولت بجهت حرمت خانخانان بآن منزل آمده وداع

~~فرمودند - و مشار الیه مهمانی و پیشکشهای لایق بحضرت و ارکان دولت

~~گذرانیدند - و بندگان حضرت بمردم اعتباری خانخانان هم عنایتها کرده

~~و وعدهای بادشاهانه فرمودند - بخصوص ببایزید که از قدیم بحضرت

~~چنت آشیانی و بندگان حضرت خدمتها کرده بود- از تاریخ سنه 950

~~(نه صد و پنجاه) که در اردوی شاهی بپابوس سرافراز شده تا این

~~تاریخ غائبانه و حضور خدمتها بتقدیم رسانیده بود - فرمودند که از کابل

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0269.png)

~~همشه عرضه داشت خواهی کرد - و باسپ و سروپا از همگنان امتیاز

~~یافت - و بندگان حضرت از منزل خانخانان همین روز متوجه سیر و شکار

~~گوالیر شدند *

و خانخانان کوچ بر کوچ متوجه کابل (شدند) - و محمد قلی خان

~~و سایر کومک ببجاگیرها متوجه شدند که بنوکر خود خرچیء لشکر

~~داده در نیلاب یا پشور بخانخانان ملحق شوند - چون از آب

~~چناب عبور بمودند بایزید بعرض رساند که چند روزی اگر بجهت

~~کومک توقف میکنند همین جا خوب است . هنوز زمین هندوستان

~~است - همه چیز بآسانی بهم می رسد - حیدر محمد آخته بیگی چون شوق

~~کابل بمشار الیه از همه زیاده بود گفت درگذشتن نیلاب چند روزی

~~حایل میشود - و برای کومک در پشور توقف مایند - چون به نیلاب

~~رسیدند حمزه عرب را که ms179 خانخانان در پشور مانده بودند و تا این روز

~~در پشور بود در نیلاب ملازمت رسید - عرض کرد که تردی

~~محمد میدانی قلعهٔ‌ جلال آباد را گذاشته بکابل رفت - بایزید بعرض رسانید

~~که چون حمزه عرب مدتها در پشور بوده حکم شود که پیش از ما رفته

~~بقلعهآ جلال آباد درآید - اینجا هم حیدر محمد گفت که حمزه عرب سپاهی

~~خوب است همراه باشد - چون زبان افغانی میداند در کوتل سناره وغیره

~~که افغانان سر راه (1) خواهند گرفت درکار ست - چون به یشور

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0270.png)

~~رسیدند اینجا هم بکومک مقید نشده بتعجیل متوجه شدند - و آنهائی که

~~در برآوردن غنی خان سعی کرده بودند مثل قاضی ابراهیم و فریدون

~~تغائیآ مرزا محمد حکم و میر محسن خویش شهاب خان و تردی محمد

~~و بندعلی میدانی وباقی قاقشال وشاه ولی اتکه که سابقا بکاول حضرت جنت

~~اشیانی بود و علی محمد و عبدی سرمست و سوندک یرغلق و محمد معصوم

~~که در ثانی الحال بهند آمده باغی شد و هنوز تا این تاریخ در سرکار بنگاله

~~از جملهآ باغیانست - در تاریخی که کوچک عملدار که قبل ازین نوکر خواجه

~~کلان بیگ بوده در حینی که خانخانان در کابل بود نوکر ایشان شده بود -

~~دران محل که خانخانان بپابوس حضرت بهند آمدند او را در کابل

~~در خدمت فرزند خود غنی خان مانده بودند - حرم خانخانان را

~~باو همراه کرده از کابل بدرقه شده از جلال آباد گذرانده در نواحی

~~پشور که حمزه عرب از قبل خانخانان حاکم پشور بود رسانده- در

~~زمانی که حرم خانخانان بکوچک سروپا داده رخصت کابل نمودند -

~~همان زمان حمزه عرب رسد - معلوم شد که بکابل رخصت شده -

~~نزدیک به جم بکوچک رسیده - مشار الیه چون بحمزه عرب روبرو شده

~~حمزه عرب در مردانگی شهرت داشت تیزدستی بموده بکوچک (شمشیر)

~~انداخته بقتل رسانید - و برگشته حرم خانخانان را از نلاب گذراند -

~~و مراجعت بموده به پشور که حاکم ms180 آنجا بود رفت - و امثال این مردم

~~را حیدر محمد خان وسوسه میکرد که چون کابل میسر شود سیاست باید

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0271.png)

~~کد - مگر آنهائیکه زر دارند خلاص شوند - و این سخنان روزی که آز

~~پشور کوچ میکردند در مجلس خان خانخانان می گذشت - و در زمانی که از

~~تنگیآ خیبر میگذشتند آن روز بایزید هراول بود - و حیدر محمد آخته

~~بیگی بمشار الیه رسیده یروانهآ حکومت کابل رسانید - و مشار الیه در

~~جواب گفت که از نیتهائی که در خاطر گذراندهاید عجب دانم که فتح

~~کابل شود - هرگاه که کابل میسر شود آنگاه پروانهآ حکومت بمن رساندن

~~خوبست - چون بهیساول که دیه غلامان ست فرود آمدند خبر رسید

~~که بجای تردی محمد که بکابل رسیده عدی سرمست را بجلال آباد تعین

~~کردهاند - دی روز درآمد - و اکثری کلانتران مهمند و خلیل در پشور

~~خانخانان را دیده و دوازده اسپ پیشکش کرده سوار بسیار بنوکری

~~آمدند - و خانخانان اسپ را نگرفتند - و آن جماعه را نگاه نداشتند که فردا

~~که بکابل اینها بجهت خرید اسپ بیایند التماس باج و خرج خواهند کرد -

~~و بمر یکه و خواجه کلان و جمعی را از دیه غلامان بر سر قلعهٔ‌ جلال

~~آباد بعبدی سرمست تعین کردند - چون بایزید در منزل خود بود

~~بجمعی کثیر همین سخن کابل و مرزا محمد حکیم درمیان داشتند-

~~و دیوان خواجه حافظ در مجلس بود از برای مرزای مذکور واکردند

~~آن غزل آمد که مصرعهاش این بود -

ستارهٔ‌ بدرخشید و ماه مجلس شد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0272.png)

و روز دیگر که بر گرد قلعهٔ‌ جلال آباد رسیدند عبدی ببجنگ پیش

~~آمد - و آن روز قلعه را محاصره کرده - چون وقت تنگ بود گفتند

~~که شب اسباب قلعه گیری راست کرده صباح بقلعه بچسپیم - و آن شب

~~تا صباح گرد قلعه بودند - و صباح خبر آمد که نواب مرزا محمد حکیم

~~مع لشکر کابل دیروز مندراول فرود آمده بودند - و امروز متوجه ms181

~~قلعهآ جلال آباد شدهاند - و ساعت دیگر خبر رسید که مرزای مذکور

~~بکوتل درنتی که از قلعهٔ‌ جلال آباد دوکروه باشد رسیده از آب مگذرد -

~~خانخانان را فرصت این نشد که بقلعهٔ‌ جلال آباد بچسپد و بسی را هم

~~بقلعهآ چهار باغ صفا فرستد - و قبل ازین لشکر کابل را بنظر

~~در بمی آوردند - و درین زمان بغایت مضطرب شدند - و بایزید فرصت

~~یافته عرض کرد که در محل کنگش تردی محمد و میر محسن و خواجگی

~~محمد حسین و عیدی و شاه ولی را حساب میکردند که اینها در برابر ما

~~چون آمده جنگ می کنند - نواب مرزا محمد حکم که پسر حضرت جنت

~~آشیانی همایون بادشاه است بحساب هرگز می آوردید - امروز فکر آن باید

~~کرد که کدام یکی در برابر او ایستاده جنگ میکنند - آن مقدار وقت

~~تنگ شد که مردمی که از نقد و جنس همراه داشتند بکلانتران

~~افغان و رعایای بمان مندراول نتوانستند سیرد - و گور کردن

~~خود کجا فرصت شود. بایزید تا سی لک از نقد و جنس همراه

~~داشت - و در وقتکه میخواست که در چادر صندوق وا کرده

~~بملازمان خود چیزی سپارد - چون عورات مثل همشیره و همشیره زادها

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0273.png)

~~و کوچ و عاجزه و خویشان از مذکر و مؤنث همراه بودند - و ازان

~~جماعت شرم کرد که بیدل نشوند - بآن تقریب دست بصند وقها نکرد- و ارد و

~~کوچ کرده متوجه چار باغ صفا شد - چون به نزدیک چار باغ بلندی بود آنجا

~~ایستادند - و جبار بردی بیگ یکی از ملازمان حضرت فردوس مکانی بابر

~~بادشاه که مدی درویش بود و در بدخشان ساکن بود - و در هند بجهت

~~تعزیت پرسیآ حضرت جنت آشیانی آمده بود - و درین سفر بخانخانان

~~همراه نود - خانخانان بمرزای عرضه داشت کرده او را فرستاد که بلکه

~~جماعهآ که باعث این فتنه شده اند مرزا را بیارند - و خان خانان را

~~نه بینند - و ستاره هم ms182 روبرو شده بود - و بیگه شده بود - بهر حال اگر

~~جنگ شود صباح بکنید - و چون میر مذکور را مملازمت مرزا

~~رخصت کردند به بایزید حکم شد که نزدیک به چار باغ جای مزبوت

~~پیدا کرده اردو را فرود آرد - بایزید رفته مانه جوی خوجه رستم

~~که مزاریست - و جوی چار باغ جای اردو دیده - مردم بفرود آمدن

~~مشغول شدند - و حیدر محمد آخته بیگی هم آمده دید - و رفته بخانخانان

~~بایزید را تحسینها بمود که اردو را بسار جای مناسب فرود آوردند -

~~و بایزید هم آمده به یسل همراه شد - و جای او در خوجه - برانغار

~~بود - درین اثنا بمر یکه از هراولان جدا شده آمد که غنم اندکست

~~چرا جنگ را بفردا می اندازید - شب بلکه بیک جائی بدر روند -

~~صباح کار بر ما زیاده شود - خانخانان به بایزید گفت که تو در ته

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0274.png)

~~علیها بججای من می باشی - من پیشتر می روم که سیاهیآ غنیم را به بیم -

~~و بایزید مبالغه کرد که از زمان حضرت آدم تا این زمان هرگز واقع

~~نشده که سردار بجای قراول برود که سیاهیآ غنیم بهبیند - باز مر یکه

~~و جماعهٔ‌ مبالغه کردند که آن قدر غنم نیست که شما این ملاحظها می کنید -

~~الغرض که بایزید در چناب و بهره و نلاب و در پشور و یساول

~~و همه جا گفت که تا آمدن کومک توقف کنید قبول نکردند - و اینجا

~~هم میالغه بسیار کرد که قرار داد جنگ فردا ست و امروز ستارهآ روبرو ست -

~~و سردار هم قاعده بی باشد که رفته سیاهیآ غنیم ببیند - از انجائی که

~~چند روز بخت برگشته بود اصلا بسخنان بایزید مقید نشدند -

~~و خانخانان بهمراهئ بمر یکه رفته بهراولان همراه شده و حیدر علی

~~تواچی را فرستادند که بایزید علمها و مردم یسل را گرفته بیاید که امروز

~~جنگ می کنم . و کلی سلطان که سابقا (از) امرای مرزا کامران ms183 بود

~~و درین ولا نوکر خانخانان بود مشار الیه ببایزید متفق بود که امروز

~~وقت تنگ شده و ستارهآ روبرو ست جنگ کردن لایق نیست - و درین

~~اثنا یاری تواچی باشیآ حضرت که او را هم دران لشکر بطریق کومک

~~فرستاده بودند آمده مبالغه بمود که خانخانان علمها و لشکر را طلبیده اند -

~~و بایزید بی اختیار شده بموجب حکم علمها و مردم یسل را گرفته

~~روان شد - هنوز بخانخانان نرسیده بود که میانهآ هراولان جنگ شد -

~~و خواجه کلان که یکی از سرداران هراول خانخانان بود کشته شد -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0275.png)

~~و چندی دیگر زخمی خود را به یسل رساندند - و مردم لشکر را از کشته شدن

~~آن سردار هراول و زخمیهای که به یسل همراه شدند هراس در خاطر

~~پیدا شد - و تا آن زمان خانخانان جیبه نپوشیده بودند پوستین داشتند

~~و تسبیح کهربا در دست - و بایزید هم که علها را بایشان رسانید میخواست

~~که در برانغار ببجای خود (باشد) فرصت آن نشد - و زور جنگ درپیش

~~علمها واقع شد - و مردم جرانغار17) که قاقشالان بودند از جای خود

~~بجنبیدند - و برانغار که مرزا حسن خان خویش شهاب خان بود او نیز

~~از جای خود نجنبد - مگر جنبیده و بعقب جانب جلال آباد رفت-

~~و محمد شریف قرابت بایزید و چلمه حصاری و یک چندی دیگر که در

~~خوجه (در) برانغار ببایزید همراه بودند فیلان بایزید را گرفته به یسل

~~مرزا تاختند - و چلمه حصاری بشهادت رسید - و محمد شریف شمشیری

~~نه ابوالمعالی تویچی که از غلامان شاه نعمت الله داماد شاه اسماعیل یزدی

~~بود که بطریق سوداگری بکابل آمده بود و از آتش بازی وقوفی بمام

~~داشت - و خانخانان پیش ازان که بهند بیآید او را تربیت کرده پیش

~~غنی خان گذاشته بود - و در محل امرای مرزا خیال مخالفت کرده بودند -

~~او را خطاب رومی خانی داده بودند - او در گرد اسپ خودرا اسباب

~~آتش بازی ترتیب ms184 داده بود که در محل اسپ تاختن آتش داده بلشکریان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0276.png)

~~غنیم میرسید - و از همان تیر آتشبازی یک تیری به اسپ چلمه

~~حصاری رسید - و مشار الیه در پیادگی جنگ میکرد که بشهادت رسید-

~~و محمد شریف را بیش از یک شمشیر فرصت نشد که بر سر اسپ

~~ابوالمعالی انداخت - دیگر یسل مرزا زیر کرده - خان خانان تاب مقاومت

~~نیاورده - هرچند قدر بایزید فریاد کرد بلکه لفظی بی آدبانه هم گفت که وقت

~~گذشتن جوی و زیر کردن غنیم است - خانخانان در جواب گفتند

~~که کار ازان گذشت مراجعت نموده - و بایزید هم موافقت بمود -

~~و در محلی که از جوی خوجه رستم میگذشت تنگ اسپ کنده شد -

~~و زین و کیجم از بالای اسپ گشت - و بایزید افتاد و اسپ از دنبال

~~خانخانان می گریخت - و کلی سلطان از دنبال اسپ رفت که بلکه تواند

~~گرفت - کردی یرو غلق ملازم بایزید خود را رساند - و از اسپ فرود

~~آمده اسپ خود را به بایزید داد - و بایزید او را نیز بر ساغری اسپ

~~سوار کرد - هر دو از جنگگاه برآمدند - چون از نزدیک اردو

~~می گذشتند مردم میرزا بتاراج مشغول شدند - بنابرین خان خانان و بایزید

~~و اکثری شکست خورده باخلاص شدند - و پارهآ دیگر که میل ملازمت

~~مرزا داشتند و پیشروز عرضه داشت فرستاده بودند - و بساهی

~~ایشانان در اردو بود مرزا (را) ملازمت کرده نوکر شدند *

و از جنگگاه چون نم کروه جدا شدند خانخانان ایستاده بود -

~~و بایزید که رسید سبب ایستادن پرسید - فرمودند که بدو وجه ایستاده ایم

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0277.png)

~~یکی آنکه شنیده ایم که پسران تو در اردو سوار شده بودند آمده بما

~~ملحق شوند - و یکی دیگر آنکه ولی جان و تنکر قلی و قوچقار

~~میگویند که اگر برگردیم مرزا را زیر می کنیم - چون معلوم بایزید شده

~~بود که این جماعه قرار دادهاند که خانخانان را برده بمرزا سپارند -

~~بایزید گفت ms185 که نامعقول می گویند - در وقتی که یسل روبرو نود

~~جنگ نکردند - و حالا بکدام جمعیت برگشته بمرزا جنگ می کنم - فرزندان

~~من تصدق شما. شما خود را بجائی رسانید که جنگ گاه نزدیک ست.

~~ایستادن اینجا لایق نست - از تاراج که فارغ میشوند پی را گرفته

~~خود را بشما می رسانند - و بماز شام بود که این سه کس که در بالا ذکر

~~شد که مرزا جنگ می کردند از خان خانان جدا شده رفته بمرزا همراه

~~شدند - و دریا خان کلانتر مهمند از اول تا آخر همراه خانخانان بود -

~~و تلاش او این بود که خانخانان را بقبیلهٔ‌ خود که در دامنهٔ‌ سفید

~~کوه بود ببرد - و آنچه مدعا داشته باشد بعمل آرد - و چون دو سه کروهی

~~از جنگگاه جدا شده مانهآ شام و خفتن شد - و باندک آب روان

~~رسیدند - و خانخانان اسپ را آب داده روان شدند - بمردمی که همراه بودند

~~مقید نشدند - و دران لب آب بایزید بعضی از خدمتگاران خود را دید

~~که از جنگگاه برآمدهاند - و یک قطار مایه خالی و اسپ بوز که طبل باز

~~نقره داشت - و در محل جنگ فرصت نشد که آن اسپ را سوار شود-

~~و اشترجلو برآمده بود - بسائی این جماعه همراه بسائی مشار الیه در اردو

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0278.png)

~~مانده بود - بخاطر رساند که اینها هم از برای خاطر بسائی اسپ و استر

~~و شتر را گرفته بمرزا ملحق شوند - همه را پیش انداخته از دنال

~~خانخانان روان شد - و بهمین مقدار جدائی خواجه شیخ احمد دیوان

~~فرصت یافته بخانخانان عرض کرده که بایزید هم پیش مرزا رفت -

~~وخان مذکور بشنیدن این سخن کلفت پافته فرود آمده در بالای سنگی

~~نشسته بود - و مردمی که همراه بودند فرموده بودند که تجسس بایزید

~~کنید - آواز طلب آن جماعت چون بگوش بایزید رسید فریاد برآورد که

~~اینک رسیدم - و خانخانان را از آمدن بایزید خوشحالی تمام دست داد -

~~سبب ms186 عقب ماندن را پرسیدند - بعرض رساند - فرمودند که بکدام جانب

~~می رویم - بایزید بعرض رسانید که چون سه چار گهڑی شب گذشته بود -

~~و غنیم هنوز میداند که ما بجانب کره سو می رویم اگر بایلغار فرستند

~~همین جانب خواهندفرستاد - و حالا لایق این است که ما راه را

~~مهمند هم دور باشم - و بدریا خان که کلانتر مهمند همراه است

~~حالا اعتماد بمی توان کرد - چون به یساول برسیم براه هندوستان هم راست

~~می شویم - دران صورت راهی که آمدهایم مدانیم - احتیاج برهبر

~~هم نخواهد شد - و این کنگش و سخنان بایزید بخان خانان خوش آمد -

~~دیگر ازان زمان بکنگش حیدر محمد آخته بیگی عمل نکردند - و چون

~~سوار شدند بجانب یساول که دیه غلامانست متوجه شدند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0279.png)

چون سه چار کروه رفته بودند که قل محمد اغولق و زن او

~~که سی ساله ملازم ایشان بود گریه کردند که دختر من در جنگ گاه

~~مانده است رخصت کنید که رفته پیداکرده بخود ملحق سازم-

~~و خانخانان در رخصت مشار اله ملاحظه می کرد که هرگاه این جدا شود

~~دیگر همراه من که می ماند - و بایزید بعرض رساند که هرگاه که در هند

~~بپابوس حضرت مشرف و سرافراز شوید - و دولت رفتهآ شما باز آید -

~~مثل قل محمد بهتر چندان پیدا شود- وقت آن نیست که شما ملاحظه کرده

~~رذالت کشد- و باینها ملایمت کنید - آنچه تقدیر رفته است دیگر

~~نخواهدشد - رخصت دادند و دریا خان مهمند یک کس خود را همراه

~~کرد که آنها را باردوی مرزا رساند - و نیم شب گذشته بود که در چلکهآ

~~یساول فرود آمدند - و آن روز بقدر ترددی کرده بودند - و روز و شب

~~خواب نکرده بودند - و از کلفتیآ بیدولتی که رسده بود باوجود خواب

~~می آمد - و بحهت آسایش اسپان که تا بجائی رسانند تا ادای بماز بامداد

~~توقف را دران منزل ضرورت دانستند - بایزید چون در محل افتادن از

~~اسپ ms187 - هر دو دست او درد می کرد - و جدائی فرزندان و رفتن نقد

~~و جنس بسیار و در آمدن بی دولتی او را بخواب تمی گذاشت - و خانخانان

~~و حیدر محمد آخته بیگی و جمعی که در ملازمت بودند آنها را نیز بهمین

~~تقریبات خواب بمی آمد - و علیقلی یغلغچی که دران وقت به نیایت بایزید

~~او را میرسامان کرده بودند هر زمان از احوال بایزید خبری گرفته

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0280.png)

~~می رفت - و بعرض خان خانان می رسانید - و تا محل نماز احوال این بود -

~~چون ادای بماز بموده سوار شدند بایزید و قاضی خواجگی که سابقا قاضی

~~گردیز بود و از نبایر سید عاشق سمرقندی که در زمان مرزا الغ بیگ

~~محتسب سمرقند بوده - و مرزا را در ایام بادشاهیآ سمرقند در مبجلس

~~احتساب کرده - و محمد شریف بطریق عادت کورنش کرده همراه شدند -

~~و نواب خانخانان به بایزید گفتند که از غم فرزندان تو خواب نکردیم -

~~و تو تا غایت از برای فرزندان خود آه نکشیدی عجب بی رحم بودهآ-

~~بایزید بعرض رسانید که اگر دانیم که آنها من همراه (نه) می شوند گریه هم

~~میکنم. حضرت بادشاه و شما سلامت باشید . تا کی محمد حکیم مرزا

~~فرزندان در کابل نگاه خواهند داشت - بمرزا هم در قلعه بندانیآ مرزا

~~سلیمان و مرزا ابراهم خدمتها کرده ایم - فرزندان مرا ضایع نخواهند

~~گذاشت - چون می شنود که زنده به هند رسیده ایم رخصت خواهند کرد *

یکپاس روز بوذ که بعلی مسجد رسدند - شاه هاشم برادر

~~شاه ابو المعالی که از جنگگاه گریخته به جلال آباد رسیده یکی از رعایای

~~جلال آباد را رهبر ساخته بنواب خانخانان رسید- و بعد از جنگ آنچه

~~در جلال آباد شنیده بود بعرض رسانید - و سه باس روز در گرد قلعهٔ‌

~~بکرام که او را حالا پشور میگویند قبیلهای افغانان خلیل فرود آمده

~~بودند - و کلانتران خلیل دران زمان حبیب و ایوب نام داشتند -

~~و خان سه ms188 چهار روزی بتقریب آنکه از یاری تواچی باشی بحضرت التماس

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0281.png)

~~بموده عرضه داشت لاهور کرده بودند - و تا جواب آوردن یاری لایق

~~دیدند که در قلعهٔ‌ پشور باشند - کوچ کرده در قلعه درآمدند - و از

~~جماعهآ شکست خورده صد کس تا آن زمان همراه خان جمع شده بودند -

~~و چندی از ملازمان خان خانان که نامی داشتند مثل بالتوبگ اوزبک

~~خسر پورهٔ‌ عباس سلطان قوادیانی و مرزا علی- شاه قلی- دوندار ترکمان

~~ازین مهردار جلال الدین محمد اوبهی هم بود - و در زمین داور و بنارس

~~هم نوکر بهادر خان برادر خان زمان بود- و زاهد قلی و امام قلی پسران

~~غضنفر نوکر مرزا یادگار ناصر و قاضی خواجگی و محمد شریف قرابتان

~~بایزید و سید حسین آخته بیگی و علیقلی آب بارانی و از ملازمان

~~حضرت - حیدر محمد و بمر یکه و حیدر علی آب بارانی تواچی باشی خانخانان

~~امثال این مردم جمع شده بودند - در قلعه بهر کس جای مناسب دادند *

و یک روزی خبر یافتند که مرزا محمد حکم به بایزید نشانی

~~را نگاه داشته ایم - چون بملازمت برسی از منصبهای نزدیک که خواهی

~~بتو عنایت می کنم - و از خدمات بسیار که در قلعه بندانیآ کابل وغیره کرده

~~بودی چشم داشتیم که پیش از همه ملازمان خانخانان بیائی - و حالا هم

~~چون فرمان برسد متوجه ملازمت شوی - و این نشان در بیرون قلعه به

~~بایزید رسیده بود - چون بر مضمون اطلاع یافته پاره کرده سر بآب

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0282.png)

~~داده بود - و حیدر محمد خان به برج که جانب شمال قلعهٔ‌ پشور واقع

~~شده آمده بود - و این سخنان را ببایزید گفت که خانخانان مگوید که

~~بتو نشان طلب مرزا آمده - تا غایت برادری و فرزندی همه وقت کردهٔ‌

~~مادا که درین وقت جدا شوی - و بایزید در جواب گفت که خان خانان

~~حساب کنگش را گم کرده است من بعنایت الهی نکرده ام - و سالها که

~~پروردهٔ‌ ms189 نمک ایشان باشم - و در مجالس منافع و فایده برده باشم -

~~و این چه محل جدائی است که خیال کرده باشم - و پیش مرزا که بروم

~~ایشان نسبت مرا میدانند - از من چه اعتبار خواهند کرد- اگر جدا شوم

~~در محلی که ایشان حضرت را پابوس کرده باز حرمت و نسبت قدیم

~~یابند - بعد ازان مگر رخصت مکهآ معظمه حاصل کرده بطواف حرمین

~~مشرف شوم - چون حیدر محمد این سخنان را بعرض خانخانان رسایند -

~~همان زمان مشار البه را طلبیده گریها کرد - و التفاتها نموده وعدها فرمودند -

~~بایزید بعرض رسانید که تا یاری تواچی جواب عرضه داشت بیارد مدتی

~~خواهد شد - و مرزا محمد حکیم و ملازمان از تاراج اردو و مهمی که

~~داشتند خاطر جمع کردهاند و خبر بودن شما در پشور هم بایشان رسیده باشد -

~~اگر جمعی را بشما تعین کنند از سپاهگری دور بی بماید - و بر افغانان که

~~گرد پشورند اعتماد بی توان کرد - و ایشان را بمرزا دولتخواهی کردن

~~اولاتر می بماید. و ما هم اگر کومک تعین فرمایند دور است.

~~بهرصورت در قلعهآ پشور ما را زیاده برین بودن لایق نیست - و این

~~سخنان بایزید - خان خانان را پسندیده افتاد *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0283.png)

روز دیگر کوچ کرده متوجه نیلاب شدند - و در دو سه روز

~~از نیلاب عبور کرده براه سلطانی بده سلطان پور که خانهای سلطان آدم

~~ککر بود متوجه شدند - چون بسلطان پور چهار پنج کروهی مانده بود

~~سلطان آدم و لشکری و محمد خان و شمس خان و باقی فرزندان و نبایر

~~سلطان آدم مع کولی و ادرن وکیلان سلطان مذکور استقبال کرده ملازمت

~~بمودند - و اظهار بندگی و دولتخواهی بموده بجهت آشنائی که سابقا بخان

~~مذکور داشتند -و در حینی که میرزا کامران را از خانهٔ‌ سلطان آدم

~~مملازمت حضرت جنت آشیانی برده بودند و در همان اوقات مرزای

~~مذکور را کور کرده رخصت مکهآ معظمه فرموده بودند - که آن داستان

~~در ms190 بالا در تذکره ذکر شده - سه کروه از سلطان پور بائین تر در لب آب

~~بهت فرود آوردند - و هر روز از بز و دانه وغیره اساب مهمانی بسرکار

~~خاصهآ خان و توابعان که همراه بودند زیاده بران که درکار بود

~~می فرستادند - و چند مرتبه بطریق سیر سلطان پور رفته - آنجا هم مهمانیها

~~خوب کرد - و چند وقتی که در جاگیر سلطان ادم بودند همون مقدار

~~جائی که چادر خانخانان و آن جماعت که همراه بوده فرود آمده بودند

~~نامزروع یافتند - و یکبار سیر قلعهٔ‌ رهتاس موده و تهانه که در

~~زمان سلیم خان حاکم هند سی هزار افغان گذاشته بود که دایم از لشکر

~~کابل خبردار باشند آنجا را نیز سیر کرده باز باردو آمدند *

و بعد از چند روز یاری سلطان تواچی باشی که از پشور عرضه

~~داشت برده - در جواب عرضه داشت از مشار الیه فرمان صادر فرموده

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0284.png)

~~بودند- مضمون آنکه در سپاهگری شکست عیب می باشد - و شما بکس

~~خورد هم جنگ نکرده اند - و شما که التماس لاهور کرده اید جاگیرهای

~~که بشما داده ایم تا غایت تغئیر نیافتند - ندانسته بودیم که آن جاگیرها

~~از لاهور کمی داشته - و الا لاهور در اوایل در عوض آن بشما

~~می دادم - درین ولا بعضی حکایت از سلطان آدم و باقی ککران بعرض

~~ما رسیده - بنابران ییر محمد خان و قطب الدین خان و شریف خان

~~و باقی فرزندان و برادران اتکها را که در صوبهٔ‌ پنجاب جاگیر دارند-

~~و بجهت دفع و رفع ککران تعین کرده ایم - و آن جماعت را مدتیست

~~که رخصت فرموده ایم از لاهور گذشته باشد - و سبب تاخیر در دادن

~~لاهور همین شده - و الاا شما خان باباء مائید - لاهور که از ما التماس کرده

~~باشید - چون ندهم - در روز بلکه در ساعت متوجه ملازمت شوید که

~~بدستور سابق منصب وکالت از شما است - و جاگیرهای سابق مع زیادتی

~~بحال خود ms191 خواهد بود -. و اگر خواهید که باز بکابل رفته ازان جماعت

~~انتقام بگیرید از لشکر و خزینه کمی نیست - و یا جمعی دیگر را بخدمت

~~و قریب نه پانصد کس از جاگیرداران شاهپور و خیرآباد و اتاوه و جلندر

~~وغیره که بخانخانان ملحق نشده بودند در همین منزل آمده ملحق شدند -

~~و خواجه حسن نقشندی که در آخر یزنهآ مرزا حکم شده بود و اعتماد

~~تمام در دریخانهٔ‌ مرزا داشت و اسباب او به بهره رفته بود - بجهت

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0285.png)

~~وداع خان خانان آمده بود- و این بانصد کس را خان خانان

~~رخصت کرده بودند که هر جا خواهید رفته نوکر شوید که من ترک

~~سپاهگری کرده ام - و تواچیان این مردم را کوچانده از آب

~~می گذ راندند - و حیدر محمد آخته بیگی را چشم درد میکرد - و بایزید بجهت

~~پرسش بچادر مشار الیه رفته بود - و سرداران آن بانصد کس بدیع الزمان

~~ترکمان نبیرهآ زین الدین سلطان شاملو و طالبی بلخ آبی و دوست محمد

~~گرماتی و قاسم ایل؟ و رستم علئ بی بی ماه روی و جمعی دیگر در چادر

~~حیدر محمد خان به بایزید گفت وگو کردند که تو همه وقت در مجلس

~~می باشی - و ترا برادر می گویند و می نویسند - و تو یک کلمه از جانب

~~ما تی گویی. و ما را و بدران را نسبت سی ساله و چهل ساله هست.

~~ما درین وقت ایشان را گذاشته کجا رویم - و بایزید - حیدر محمد خان

~~و چندی دیگر را گواه گذراند که بارها بطریق نصیحت گفته ام و بجدل هم

~~پیش آمده ام چه کنم قبول بی کنند - با آنکه کنگش سپاهگری را هیچ کس

~~درین الس چغتی به ازیشان میداند - و همه الس سخنان و کلابیآ ایشان را

~~قبول دارند - می یابم که چند روزی بی دولتی پیش آمده است که

~~هرچه می گویند و می کنند همه غلط است - خوب چون حالا ms192 فرموده

~~اند شما از آب بگذرید - بلکه درین اثنا وقت یابم بعرض می رسانم -

~~مرا هم ضرورتست فرزندان من در کابل باسیری مانده اند - و سخنان

~~مرا که دایم گوش می کردند حالا هرچه می گویم بآن در می آیند -

~~بهر حال تلاش خواهم کرد - بلکه یکبار دیگر بآگره توانم برد *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0286.png)

و خانخانان چون منیر خان غلام سلطان محمد قبق را فرستاده بودند

~~که رفته بطریق جاسوسی به بین که آنها به بایزید چه میگویند - و او ازیشان

~~چه قبول می کند - و منیر خان رفته سخنان گذشتهآ این جماعه را بخان خانان

~~گفته بود - بایزید چون بچادر خود می رفت از پیش چادر خانخانان

~~بایست گذشت - راه دیگر نبود - و در وقتی که خانهٔ‌ حیدر محمد خان

~~میرفت در چادر را پیش کرده بودند - و خان خانان و خواجه حسن که

~~بیکدگر که حرف میزدند می بمودند - بایزید را بخاطر رسید که سلام

~~ناکرده چون بگذرد - و چون متوجه کورنش شد - خانخانان را بخاطر

~~رسید که آن سخنانی که در چادر حیدر محمد خان باو گفته اند خواهد گفت -

~~پیش ازانکه مشار الیه سخنی بعرض رساند - خان خانان در سدد اعراض

~~و اعتراض مشار الیه شدند و گفتند تو میخواهی که مرا بآگره بری که

~~ارکان دولت ریش مرا در رنگ بز اخفش بگیرند - و من بع می کرده

~~باشم - و بایزید قسم یاد کرد که غرض من کورنش بود - سخنان مردم

~~کدام روز من بیرضای شما بعرض رسانیده ام - و غرض خانخانان

~~ازین مقدمه و اعراض این بود که دانسته بود که اگر دو روز

~~دیگر مهم باین نهج باشد پارهٔ‌ از نوکر که مانده آنها نیز پریشان شود

~~و مهم دیرتر صورت مییابد - و درین باب دانسته بود که ببایزید حرف

~~زدن خوب است که بلکه حساب گم شده بدست آید - درین اثنا بایزید

~~گفت که می دانیم شما در چه خیال اید - مهمات شما ms193 ضایع شده رفت -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0287.png)

~~و بجهت نمک خوردن دلسوزی بخاطر دولتخواهان رسیده است - آنچه

~~بشما می گویند درین وقت قبول می کند - خانخانان گفتند من دانم - هرچه

~~بخاطر من رسد خواهم کرد - بایزید در جواب گفت که بارک الله کمال

~~کلانی این ست - که دیروز فرزندان خود را مع اسباب سی چهل ساله

~~طفیل شما کرده ایم - و از همه قطع نظر کرده سر بقنجهآ شما آویخته -

~~باوجود این هم ندانیم که شما چه کار خواهیدکرد - فرمودند که این جا

~~دهقانی خواهم کرد - و دیگر نام سپاهگری نخواهم برد - بایزید گفت که

~~کدام یدر شما دهقانی کرده بود که شما خواهیدکرد - گفتند که اگر دهقانی

~~نکنم بمکه می روم . بایزید در جواب گفت که بسار خوب است -

~~مدتها ست که از شما رخصت مکه می طلم میسر تشده - حالا اگر متوجه

~~شوید عصا و کفش شما را من بر میدارم - اما دانم که بکدام راه می روید -

~~گفتند که بکشتی درآمده بدنکوت رفته از آنجا به بکر می روم و از آنجا بجهاز

~~درآمده روان میشوم - بایزید گفت که اینها همه قلم رو حضرت است - چون

~~چون بی رخصت می روید از منزل برمگردانند - گفتند پس تو مخواهی

~~باین حال مرا بآگره بری - من همشه بناموس بودهام باین سامان چون

~~میتوانم بدریخانه رفت - بایزید آن مقدار که توانست نصایح در حضور

~~خواجه حسن بایشان گفت که اگر بتفصیل نویسد درین مختصر نمی گنجد -

~~فایده نکرد *

و آخر الامر خانخانان از غیربی که داشت و این نوع روز بد در

~~سپاهگری به او پیش نیامده بود گریبان یاره کرده بگریه درآمد -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0288.png)

~~آخر کفش خود را ازین در چادر برداشت و بآن در چادر برد

~~که اینجا را هم بتو گذاشتم - و درین چادر هم می باشم - و بایزید هم گریه

~~کرده بچادر خود روان شد - و چادر مشار الیه یک سرغه بود

~~که ملک ایوب کلانتر خلیل بخانخانان ms194 در پشور داده بود - و در حینی که

~~این چادر زمین دوز را بخانخانان از لاهور آوردند- آن چادر را

~~بمشار البه داده بودند - و از صد کس شکستخورده بعد خانخانان و حیدر

~~محمد خان و بایزید کسی دیگر چادر نداشت - و هنوز بایزید در چادر

~~خود قرار نگرفته و گریهآ خانخانان هم تسکین نافته و پیشوازی که گریبان

~~پاره کرده بودند - دیگری نپوشیده بودند - زاهد قلی نام از نزدیکانی که

~~داشتند - که حالا در بنگاله در ملازمت نواب سعد خان ست فرستادند

~~که (بایزید) بیآید - بایزید گفت که سخنان مرا نمیشنوند و مرا که می طلیند چه

~~می کنند - خود را در آب انداخته(1) می میرم - خواجه قاسم ایل

~~و خواجه شیخ احمد دیوان و قاضی خواجگی و رستم علی و محمد شریف

~~اینها به بایزید نصیحت کردند که مردی کلاتی است- و بجهت تنیبه فلکی

~~چند روزی دولت ازو برگشته است - چون طلب می دارند بروید -

~~و چون بایزید مکررا ملازمت رسید تا آن چندی را هم بمجلس طلییده

~~بودند - مثل یاری سلطان که فرمان آورده بود و طالی و مرزا علی دوندار

~~و بالتو اوزبک و دوست محمد گرماتی و خواجه حسن و شاه هاشم.

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0289.png)

~~در وقت این سخنان که در بالا گذشت و گریه و گریبان پاره کردن در

~~مجلس حاضر بودند

و درین مرتبه بکاولان آش می کشیدند - تا وقت دسترخان در

~~آوردن به بایزید گفتند که تو مرا باین فرمانی که یاری آورده است

~~می خواهی بآگره بری در رنگ جانور چشم دوخته - باز مرا بی خوابی

~~دهند - بایزید بعرض رسانید که این مرتبه دران رنگ بخواهد بود -

~~و آن زمان کابل از شما بود - و غنی خان با جمعی کثیر مرزا محمد حکم

~~را محافظت میکرد - و این اندیشه داشتند که مادا شما بی رخصت

~~یاد کابل کند - و حالا که کابل از شما رفته باشد - و غنی خان بهند آمده-

~~و نوکران ملازم ms195 مرزا شده باشند - و مرزا و ملازمان بسر خود

~~از شما دگر چه ملاحظه کنند که بآن نوع نگاه دارند - من ضامن

~~که این مرتبه شما را ته پرگنهای جاگیر رخصت سیر و شکار خواهند کرد-

~~فرمودند که من آن مقدار از خراسانیانی که در دریخانه دخل یافته اند

~~ایذا کشدهام که باین سخنان تو گول نمی شوم - و بآگره بخواهم رفت -

~~بایزید در جواب گفت که آخر بآگره بخواهید رفت - چه علاج دارید -

~~اگر نروید بشما ند است. گفتند که بدی کدام است - بایزید گفت

~~که ازین بذ- چه باشد که باغی میشوید - خانخانان درین مرته ببایزید

~~بطریق دشنام پیش آمدند - اما دشنام ایشان ببایزید واهل مجلس ظاهر نشد

~~که چه گفتند - و چون آش طیار شده بود بطعام خوردن مشغول

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0290.png)

~~شدند - و بایزید از کلفتی که داشت آش نخورده از مجلس برگرده

~~بچادر خود رفت - و بعد از ساعتی خواجه حسن را رخصت

~~کابل کردند - بماز پیشین بود که قاضی خواجگی نام از نبایر

~~میر سید عاشق سمرقندی بود که در چادر بایزید میبود و یشار الیه

~~جهت بمام داشت - خانخانان طلبیده بماز پیشین را بمشار الیه امامت

~~فرمودند - بعد از فراغ بماز از قاضی پرسیده اند که بایزید بما گفت

~~که اگر بآگره نروید باغی می شوید - این چه صورت دارد- قاضی

~~گفت که اگر عذر شرعی نداشته باشید راست گفته - بعد ازان قاضی را

~~فرستاده بایزید را طلسدند - خاطرجوی بسیار بمودند - و صباح کوچ

~~کرده متوجه آگره شدند - بجائی رسدند که لشکری پسر سلطان آدم

~~حویلی از برای خود راست کرده که اسیان خاصهآ خود را بجهت

~~کم مگسی آن جا میبست - و در پیش آن حویلی دواب افتاده بود که خالی

~~از صفائی نبود - آنجا فرود آمدند - و محمد قاسم نام مهردار نوکری داشتند -

~~او را فرمودند که اسباب بغرا و بربج باورچیان آورده پیش ما پزند

~~و تو سرکار دار باشی - بایزید دورتر رفته بود ms196 که فرود آید - خان دیدند -

~~کس را فرستاده مشار الیه را طلبیدند- و حکم نشستن شد - و شاه

~~هاشم در مجلس بود - خان خانان فرمودند که ما خود بآگره می رفته ایم

~~سگ (سبک) روی به بعضی مردم ماند - بایزید عرض کرد که شما بسعادت

~~بآگره بروید . سگ رونی مردم سهل است - رفع آن هم خواهد شد *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0291.png)

روز دیگر از آب بهت گذشته بکلانور آمدند - و از آنبجا بایزید را

~~بحصارفیروزه رخصت کردند - چون سابقا هم جا گیردار آنجا بود

~~بایزید عرض داشت کرد که از من گستاخیها واقع شده است - که مرا

~~بآگره همراه نمی برید - و ازینجا بحصار رخصت میکنید - بر سر

~~عرضه داشت نوشتند و قسم یاد کردند که تو فرزندی و برادری را

~~ببحا آوردی - مرا از تو غبار خاطری نیست - تا تو تروی مردم حصار زر

~~بمی دهند - مشار الیه خاطر جمع کرده از آنجا بجلندر و از جلندر

~~بلودیانه و از لودیانه مالیز و از مالیز بسنام و از سنام بهتوهانه و از

~~هتوهانه ه پرواله و از پرواله بحصار رفت که اوایل سنه 0»9

~~نه صد و هفتاد) بود *

و در هم امسال ابوالمعالی گناهائی که در کابل و هند

~~کرده بود - قبل ازین حضرت بخشده مرحمت موده او را رخصت

~~مکهآ معظمه فرموده بودند - بیدولتی گریبان گرفته ازان مکان شریف

~~براورده در سروهی بمرزا شرف الدین حسین ولد خواجه معین نبیرهآ

~~حضرت خواجه جهان محمود ملحق شده - و مشار اله چند کس با او داد-

~~خرچی چند روزه امداد بمود - و ابوالمعالیآ مذکور چون همیشه نسبت

~~نا دولتخواهی در ضمیر او بود مشار البه فساد بخاطر رسانده بود - از آنجا

~~متوجه حضرت دهلی شد - در یرگنهٔ‌ نارنول رسیده درون قلعه

~~درآمده- و میر سید محمود گیسو دراز که داروغهٔ‌ خالصهٔ‌ شریفه بود

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0292.png)

~~مقید ساخته - و در خزانه آنچه بود بنوکران و مردم خود قسمت کرده -

~~و سلطان مراد برادر مقیم خان ms197 قرهٔ‌ پیر محمد عرب که فریدون تغائی

~~مرزا محمد حکم او را چون بقدری بشرهٔ‌ او سبز بوده میر زاده قره قروت

~~نام کرده بود که از قبل برادر حاکم آنجا بود - خود را از دیوار قلعه

~~انداخته فرار بمود - و چون مهم دیگر بماند از قلعهٔ‌ نارنول برآمده

~~در مابین ناگور و حصار فیروزه به احمد سلطان برادر ولی بیگ ذوالقدر

~~که حاکم ناگور بود درخورد - و مهم میانهٔ‌ ایشان بقتال رسید - چون

~~ملا زمان احمد سلطان مذکور از مشار الیه دلگیر بودند و از ابوالمعالی

~~امیدوار - جنگ نکردند - (با) ابوالمعالی قریب به پانصد کس همراه شدند -

~~و جماعهٔ‌ دیگر از سپاهیان که مابین نارنول و ناگور بودند نیز بمشار الیه

~~همراه شدند - چون به یرگنهآ جهونجهون رسیدند - شقداران دانست

~~که ابو المعالی بنیاد فساد کرده - دروازهآ قلعهٔ‌ مذکور را بسته بجنگ و جدل

~~پیش آمده - آن قلعه را همان روز گرفته شقدار پرگنهآ مذکور را هم بقتل

~~رسانده بخاطر جمع متوجه حصارفیروزه شد - ودر پرگنهآ پونیا (پونیاله)

~~که از پرگنات حصار است و دران اوقات بجا گیر شاه قربان ملازم بخانخانان

~~منعم خان بود فرود آمده - و کارکن شاه قربان مذکور بشقدار حصار

~~که دران وقت بایزید بیات ملازم خانخانان بود چیزی نوشت که مرزا

~~شاه نام ولد حضرت جنت آشیانی قریب هفصد کس همراه در سر چاهای

~~موضع هریالا فرود آمده - معلوم شد که ازین جا متوجه حصار

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0293.png)

~~فیروزه است - و کارکن مذکور را فرصت آن نشده که نام ابوالمعالی

~~را نک تحقیق بموده نویسد - سه چار گهڑی شب بود که آن خط ببایزید

~~که در قلعهٔ‌ حصار بود رسید - مشار الیه را از روی سپاهگری دغدغهآ

~~بخاطر رسیده - همان زمان سوار شده برج و بارهآ قلعه را ملاحظه بموده -

~~هر جا شکست و ریختی بود در همان شب در صدد مرمت شد - و از

~~سپاهیان و توپچیان اعتمادی در همه جای قلعه تعین کرده ms198 - و خود بدروازهآ

~~دهلی آمده محمد شریف نام برادر خود را در دروازهٔ‌ دهلی گذاشته

~~بمشار الیه گفت هر محل جماعهٔ‌ پیدا شوند تختهٔ‌ پل را برداشته استحکام

~~در دهند - چون نقاره خانه هم در بالای دروازهآ مذکور است - گفت نقاره

~~هم بزنید که من هر جا باشم خبردار شوم و دانم که جماعه آمده اند -

~~و از آنجا بدروازهآ مذکور رفته از قدیمان و معتمدان خود را در دروازهآ

~~مذکور تعین کرده - همان زمان جاسوسان سواره و پیاده هر جانب تعین

~~بمود - و خود بمنزل آمده در بالا خانهٔ‌ مرحومی بیگ میرک که سابقا

~~حاکم حصارفیروزه بود آن منزل را راست کرده بود - و پشت بام او

~~بر جمیع بلده مشرف بود برآمده با یاران بیدار بوده از برج و باره از

~~دروازها خبر می گرفت - نماز بامداد گذارده بخانهآ مذکور فرود آمده -

~~قاضی ر مفتی هر روزه در مجلس حاضر می شدند - تا مهم بندهای خدا

~~موافق شرع کرده بتفصیل می رسید - محل ماز اشراق بود که از مابین

~~مندوی و بازار شهر آواز و غوغای ظاهر شد - بایزید مذکور را دغدغه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0294.png)

~~بیشتر شد - قضات را گفت که بمنزلها رسیده و تجدید وضو کرده

~~یدروازهٔ‌ ناگور جمع شوید - و خود اسپ طلبیده باضطراب چنانکه

~~بالا تنگ اسپ را هم نکشیده بودند سوار شده - یک غلام نفیرچی

~~ایستاده بود سیر و شمشیر طلبیده خود را بدروازهآ ناگور رساند -

~~رسیدن مشار الیه و دویست کس بدروازهآ مذکور ابوالمعالی تعین

~~مموده بود سراسر رسدند - و ادهم پسر مراد بیگ دیوان کابل در

~~مندوی بوده بسواران جدل کرده بالای تختهٔ‌ پل رسیده بود که مردم

~~دروازه بایزید را دیده دلیر شدند - تیر و تفنگ مردم ابوالمعالی

~~گذاشته - پسر مراد بیگ را از دست سواران خلاص کرده - دو کس

~~دیگر از کسان ابوالمعالی را از سر تختهٔ‌ پل گرفته آوردند - باغیان

~~را زده برگردانیدند - و سیصد کس که بدروازهآ دهلی تعین ms199 کرده بود

~~آنها نیز بآن دروازه رسیده - محمد شریف مذکور تختهآ پل را کشیده

~~نقاره زده - بایزید را معلوم شد که بآن دروازه هم جماعه رفته اند - ابوالمعالی

~~چون بسوی قصه رسیده از بقالان تحقیق بموده که در قلعه کست-

~~آنها گفتند که بایزید است - قیول نکرده و گفته که شنیده ام

~~که خانخانان او را طلبیدهاند و رفته - آنها گفتند که قبل ازین

~~بچند روز خانخانان مردم خود را طلبیده بودهاند آنها رفتند - بایزید

~~مع سپاهیان خود اینجا است - درین اثنا مردم که بسر تختهآ پل رسیده

~~بودند جماعهآ از آنها مراجعت بموده - (به) ابوالمعالی رسیده (گفتند

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0295.png)

~~که در قلعه) محکم کردهاند - ما نتوانستم درآمد - ابوالمعالی گفته که

~~او مردی سرداریست - و شنیدم که در وقتی که مرزا سلیمان و مرزا ابراهیم

~~قلعهآ کابل را قبل کرده بودند قلعهداری و ترددات خوب بجا آورده - بلکه

~~مدار قلعه بندانی به او بوده - بالفعل که او خبردار شد ما می توانیم

~~قلعه را گرفت - جلو گردانده از عقب بمازگاه بسرکول مامکان که

~~محمد قاسم خان نشایوری که قبل ازین جاگیردار حصار بود صفهآ ترتیب

~~داده بود آنجا فرود آمده - و صفهآ مذکور از قلعهآ حصار یک دیگ انداز

~~باشد - و هنوز مشخص نشده ود که چه کس است - از دو سپاهی

~~ابوالمعالی که بر سر تختهآ پل گرفته بودند بایزید پرسید که این چه کس است -

~~اینها گفتند که ابوالمعالی است که از مکه آمده - و بنارنول

~~وغیره که آنجا (ازانجا) بالا ذکر کرده شد تقریر بمودند - بایزید را

~~گمان این نبود که او این قدر جمعیت بهم رساندهباشد - و بحضرت

~~جلال الدین محمد اکبر بادشاه مخالفت کند - درین اثنا ملا مبارک

~~حصاری که مشرف دارالضرب حصار بود گفت که ابوالمعالی که بمکه

~~می رفت در احمد آباد مشار الیه را دیدهام و می شناسم اگر گویند رفته

~~خبر بیارم - او را فرستادند - ابوالمعالی چون او را از دور دیده ms200 - دانسته

~~که این شخص بتجسس آمده - او را پرسید - مشار الیه بخواست که دروغی

~~بگوید - گفت آری مرا فرستادهاند که تحقیق شود که چه کس است

~~که این جا فرود آمده - ابوالمعالی گفت برو و ببایزید سلطان بگو که

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0296.png)

~~ما دولتخواه حضرتم می بایست که پیشواز ما می آمدی - و آنچه قاعدهآ

~~مهمانداری است بجا می آوردی - و دروازها را بسته بمردم ما جنگ

~~کردی - و ما اگر در صدد بدی می بودیم قصبه را می توانستیم دست انداز

~~کرد- و آن دو نوکر ما را که گرفتهٔ‌ بفرست - ملا مبارک مذکور

~~بقلعه آمده سخنان ابوالمعالی ببایزید گفت - مشار الیه را باز فرستادند

~~که اگر شما بطریق مهمان می آمدید مهمانداری میکردم - اما شما بنارنول

~~درآمده و بخزانهٔ‌ شریفه دست انداز کرده میر گیسو را مقید ساخته

~~همراه آوردید. هر محل شما میر گیسو را رخصت کند - من هم آن زمان

~~(مردمان) شما را خواهم گذاشت - و از آنجا با احمد سلطان و اسکند ر سلطان

~~ولد شادی بیک ذوالقدر جنگ کرده بقتل رسانده اید - و ازان جا

~~شقدار پرگنە جهویجهون را بقتل رسانیده اید - من چه نوع شما را مهمان

~~خیال کنم - در همان زمان حقیقت آمدن ابوالمعالی و جنگ سر تختهآ پل

~~را بنواب خانخانان عرضداشت کرد *

و خبر آمدن ابوالمعالی بنارنول ببندگان حضرت در آگره رسیده

~~بود - ایشان بدولت و اقال سوار شده متوجه حضرت دهلی شده بودند -

~~و عرضه داشت بایزید در هودل بپایهآ سریر اعلی رسید - و بشجاعت خان

~~و لشکر خان که همراه بودند حکم شد که ببایزید نویسند که مردانه

~~باشد که ما هم رسدیم - و مهر همراه نبود که بقرمان سرافراز شوی -

~~و نوشتهآ لشکر خان و شجاعت خان حکم ما دانسته در خدمتگاری اهتمام

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0297.png)

~~تمام نمائی- و عرضه داشت را بخانخانان که در آگره بجهت اعتماد گذاشته

~~بودند فرستادند - و بسرعت ممام متوجه شدند - و روزی که خط

~~شجاعت ms201 خان و لشکر خان بحصار رسید چار روز بود که ابوالمعالی از گرد

~~حصار کوچ کرده رفته بود - ابوالمعالی که در کول فرود آمده بود آن

~~شب بایزید و سپاهیان و توپچیان کمال احتیاط بجا آوردند - و دران

~~شب نوکران بایزید مبالغه بمودند که باردوی ابوالمعالی شبخون بریم - سلطان

~~مذکور را آن قدر جمعیت نبود که جماعهآ را بنگاه داشت قلعه جدا کرده

~~جماعهآ را بشبخون فرستد - و گفت مادا مردم کاری نتوانند کرد -

~~و از نگاه داشتن عاجز شویم - و دیگر آنکه دران چند روز نوکران

~~احمد سلطان حرام نمکی کرده بابوالمعالی درآمده بودند - و در اکثر

~~تواریخ هم شنیده بود که بنوکر اعتماد تمام نتوان کرد - شخون بردن

~~را قرار نتوانست داد - صباح ابوالمعالی دانست که قلعه استحکام

~~یافت می توان گرفت- و رفتن حضرت دهلی را هم از بندگان

~~حضرت ملاحظه بموده لایق ندید - کوچ کرده متوجه لاهور شد -

~~چون دو کروه بجنگلی که در فتح آباد بود درآمد بعد بک گهژی به بایزید

~~که در برج متصل بخانهای فیروز شاهی بود ساهی ظاهر شد - و میر گیسو

~~را سوگند داده رخصت کرده اند - که چون به بایزید برسد دو کس

~~ابوالمعالی را که گرفته اند خلاص کند- چون میر مذکور بسلطان مذکور

~~رسید ارادهٔ‌ قرارداده مودند - بایزید گفت اگر بندگان حضرت شنوند

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0298.png)

~~اعتراض خواهند کرد بلکه غضب - میر مذکور متعهد آن دو کس شده از

~~بایزید خلاص کرد - و بجهت کوفت دو روزی در حصار بوده باسپ

~~و اسباب که بایزید مهمانی بموده بود متوجه درگاه شد - و در حضرت

~~دهلی بپابوس بندگان حضرت سرافراز گشت - بندگان حضرت چون

~~بحضرت دهلی رسیدهاند تاتار خان حاکم دهلی و شاه محمد خان قلاتی

~~و نور الدین محمد خان ترخان جاگیردار سفیدون و التوقلیج و میرم قلیج

~~برادران قلیج خان و جمعی دیگر که جاگیردار نواحی دهلی بودند بر سر

~~ابو المعالی تعین فرمودند - و آنها از نواحیآ یرگنهٔ‌ ms202 توهانه گذشته - در

~~فیروز یور خبر ابوالمعالی را یافته اند که بیرگنهآ سیالکوث رفته یک شب

~~بوده از آنجا بگکران جنگ کرده متوجه کابل شد *

و در اوایل که بکابل درآمد ملازمت مرزا محمد حکیم را بخود

~~قرار داده - بعد از چند روز آنجا هم دغدغهآ مخالفت بموده - ماه چوچک بیگم

~~والده میرزای مذکور را معه محمد قاسم کوهبر و عرب خواهرزادهٔ‌ مشار اله

~~را بیجهت بقتل رسانده - مرزا را بتصرف خود در آورده - و این خبر

~~چون به بدخشان رسید نواب میرزا سلمان مع کوچ خود حرم بیگم متوجه

~~کابل بجهت دفع و رفع ابوالمعالی شدند - در لب آب باران بیکدیگر روبرو

~~شده - فتح بمرزا سلمان رو داد - و ابوالمعالی مذکور را زنده بدست

~~آورده بنواب محمد حکیم مرزا سیردند که بخون والدهآ خود و امرای خود

~~بقصاص رسانید - باز نواب محمد حکیم مرزا بدستور سابق در کابل تشریف

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0299.png)

~~بدخستا رفتند *

و در سنه 973 (نه صد و هفتاد و سه هجری) بود که فرمان عالی

~~شان ببایزید صادر شد - و پروانهٔ‌ نواب خان خانان که سان واجب

~~جا گیرداران سرکار حصار را و یراق ایشان را نک ملاحظه کرده همراه

~~گرفته متوجه لشکر جونپور شوند - موجب حککم همین دستور عمل بموده -

~~قریب بهفتصد و هشتصد کس همراه گرفته متوجه آن صوب شد - در

~~راه خبر رسید که خانخانان را با جمعی از خوانین پیشتر رخصت فرموده اند -

~~و در حضرت دهلی خط خانخانان رسید که جاگیرداران حصار بسرعت

~~خود را بلب آب قنوج رسانند - دو منزل را یکی ساخته در اندک فرصتی

~~. از راه کول جلالی متوجه قنوج شدند - و همان روزی که اسکندر خان

~~باغی قرارداده بود که از آب گذشته شب خون بر سر خانخانان بیارد -

~~این جماعت بعنایت الهی دران شب رسیدند - و آن حرام نمک خبر یافته

~~نتوانست از آب بگذرد - و از کنار آب برگشته بقلعهٔ‌ نم کار رفت -

~~بعد از ms203 سه چار روز بندگان حضرت بدولت و اقبال با لشکر گران

~~بلب آب شیرگژه رسیده نزدیک بقنوج شده بدولت فیل سوار از

~~آب عبور فرمودند - و اکثری از خوانین فیل سوار بودند - و اردوی

~~خانخانان که پیش ازان بلب آب آمده بودند آن شب بکشتیها سوار شده

~~از آب گذشتند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0300.png)

روز دیگر بندگان حضرت سان واجب دیدند بخصوص

~~کمردم سرکار حصار - چون ببحمعت و پریراق آمده بودند بنظر مرحمت

~~متوجه شدند - و عنابت و شفقت بسیار فرمودند - و لشکرخان هم پیش

~~ازین روز تعریف کرده بود که لشکر حصار بسار پریراق اند -

~~و اسکندر خان حرام خوار خبر تشریف آوردن حضرت یافته

~~قلعهآ نمکار را گذاشته براه لکهنو متوجه اوده شد - و امیر خان جمیل

~~که جاگیردار قلعهٔ‌ نیمکار بود با مردم خود و جاگیرداران آن نواحی آمده

~~باردوی ظفر قرین ملحق شدند - و علی قلی و بهادر که آمده قلعهٔ‌ مانکپور

~~را قبل داشتند آنها نیز بناامیدی قلعه را گذاشته بجونپور مراجعت

~~بمودند - و جمعی از خوانین و سلاطین در دنال اسکندر خان بالغار

~~متوجه شدند - و اردوی ظفر قرین بهمراهی بندگان حضرت از آب

~~لکهنو عبور بموده متوجه جونپور شدند - علیقلی - بهادر خان را جدا کرده

~~باسکندر حرام خوار فرستاد که در اوده یا هر محل که لایق دانند

~~باشند - و علیقلی بساهیآ خود را گرفته بکندا نام موضعیست آن طرف آبها

~~بالاتر از حاجی پور و نزدیک بآب سون و پائینتر از آب سلوار. و گنگ

~~و جون که همراه می شوند که مابین جونپور و حاجی پور دران لب آب

~~مضبوطترین جای بود نگاهداشت - و سلمان کررانی و افغانان که ولایت

~~بنگاله را داشتند کمک علیقلی شدند - و فتح خان و حسن خان پتنی

~~که در قلعهآ رهتاس بودند آنها نیز کس بعلیقلی فرستاده باو اتفاق کردند - چون

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0301.png)

~~بندگان حضرت در جونپور نزول اجلال ارزانی فرمودند خواجه عبد المجید

~~را که خطاب ms204 آصفحانی داده بودند با جمعی از خوانین بر سر علیقلی تعین

~~فرمودند - و او در مابین غازی پور رفته نشست - و از جهت زور

~~برشگال از آبها نتوانست گذشت - بعد از چند روز باو خبر رسید

~~که مظفر خان را (با) خزینهٔ‌ رانی که بدست او افتاده بود می طلبند -

~~چون تاجک و بیحوصله بود ازین ممر هراس در خاطرش پیدا شده

~~با چندی از نزدیکان شبی از اردو برآمده بکره که جاگیر مشار الیه بود

~~رفت - روز دیگر این خبر بعرض اشرف رسید - نواب منعم خان خانخانان

~~را طلب داشته در مجلسی که مخدوم الملک و خواجه جهان و مظفر خان

~~در ملازمت بودند فرمودند که خان بابا دیدید که این مردک تاجک

~~چه عمل کرد - خان خانان بعرض رسانید که نویسنده را چه حوصله باشد

~~که شما این مقدار تربیت کردید - فرمودند که خان بابا - خواجه جهان او را

~~ترتیب کرده بود ما از ترتیب او چه خبرداریم - خانخانان عرض کرد که سخن

~~خواجه جهان در وقت تربیت این نوع مردم چه اعتبار دارد - و خواجه

~~جهان در محل تربیت او گفته بود که یک موی آصف خان به از تمام الس

~~چغته است - و خواجه این را هم مشخص نگفته بودند که کدام

~~موی آصف حان از الس چغته بهتر است - در وقت عرض کردن این سخنان

~~خانخانان گریه کردند - حضرت التفات و عنایت بسیار ظاهر کردند و فرمودند

~~که بد کرده و جهک زده که این نوع سخنان در بجلسی که شما بوده اید

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0302.png)

~~گفته - و بعد ازان فرمودند که خان بابا شما بلشکر پیش میروید با مأ -

~~خان خانان عرض کرد که شما بادشاه آید باین نوع کارهای جزوی متوجه

~~شدن لایق نیست - بنده برود - و همون زمان باسپ و سروپا سرافراز

~~کرده رخصت فرمودند - و حکم فرمودند که چون آنجا برسید وزیر

~~را معه قور رخصت کنید - چون آصفخان مردی کم رتبه ms205 بود قور را

~~فرستاده بودیم - حالا احتیاج بقور نیست - مردم بشما تسلیم خواهند

~~کرد - و مشار الیه در سپاه جونپور که منزل میرزا عرب نوکر علیقلی

~~بود فرود آمده بودند که بندگان حضرت متعاقب خواجه جهان را

~~بمخدوم الملک همراه کرده بجهت عذرخواهیآ سخنان بالا فرستادند -

~~و چون بندگان حضرت فرموده بودند و مخدوم درمیان بود رفع

~~کلفت سخنان گذشته شده باز بتازگی عقد اخوت بستند *

و بعد ازان اسپ شرغهٔ‌ که بایزید در حصار فیروزه از افغان

~~مامکان خریده بود و در نواحیآ سلطانپور بلهر روز عید قربان پیش کش

~~کرده بود - وحضرت بارها بخانخانان فرموده بودند که حضرت

~~بابر بادشاه را اسپ شرغهٔ‌ بوده است که باو میل داشته - دایم در طویله

~~نگاه میداشتند - اگر اسپ شرغهٔ‌ خوب بهم رسد ما هم میل داریم

~~که نگاه داریم - و همون روز که بایزید این اسپ را بخانخانان پیشکش

~~کرده بود خانخانان نذر حضرت کرده بودند - و ببایزید گفتند که چون

~~بلشکر میرویم این جانور جانداریست مبادا امری واقع شود - تو برده

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0303.png)

~~بحضرت بگذران - و زین لیمونی مع زین پوش مخمل در بالای اسپ

~~زده و پوشیده از حویلیآ دولتخانه که درآمد شیبهٔ‌ بآواز خوش کشید -

~~چنانکه حضرت از آواز شیبهٔ‌ اسپ حاضر شدند - و ترک سیر دوزی

~~بموده توجه فرمودند - و ازان ایوان فرود آمده بدولت سوار شدند -

~~و تعریف اسپ را بخوانین که حاضر بودند فرمودند و درین اثنا

~~بایزید هم تعریف کرد - حضرت فرمودند که تو نغزی این اسپ از کجا

~~میدانی - بایزید بعرض رساند که بنده در حصار خریده بود - و درین

~~راه پیشکش خانخانان بموده - حضرت فرمودند که مگر بحصار آسپ

~~میآرند - عرض کرد که ازان راه بگجرات بسیار میبرند - فرمودند

~~که فرمان نویسند که بگجرات دیگر اسپ نبرند - و راه حصار بعهده

~~و اهتمام بایزید باشد *

چون خانخانان بلشکر پیش ملحق شدند و آصف خان بجهت ملاحظهآ

~~علیقلی و مردم او از ms206 غازی پور دو کروه بائینتر قلعه راست کرده لشکر را

~~آنجا در آورده بود- تا آن روز که خانخانان رسید آنجا بودند -

~~پس فرمود که آن مردم کوچ کرده متوجه گذر چوسا شوند - چون

~~بموضع نراین پور که از پرگنهٔ‌ محمد آباد و محمد آباد از پرگنات جونپور است

~~در برابر قلعهٔ‌ بکسر که آن طرف آب است رسدند - و مردم خانخانان

~~و خوانین فرود آمدند - وزیر خان را اسپ و سروپا داده مع قور

~~خاصه رخصت بمودند - و مجنون خان قاقشال را با جمعی از ملازمان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0304.png)

~~خود بر سر شهریار کرد که ملازم خان زمان بود - و از کندنه از

~~خان زمان جدا شده از آب سلوار گذشته فرود آمده بود بر سر او تعین

~~کردند - چون در شب مجنون خان و این جماعه باردوی او رسیدند

~~او خبر پافته بکشتیهائی که این ظرف آب گذاشته بود و طیار بود

~~درآمده باز بآن جانب گذشت - و بعضی از مردم او باردوی خان خانان

~~ملحق شدند - و اکثر اسباب او را مجنون خان و لشکریان

~~او غنیمت گرفته *

و بعد از چند روز آغای سرو قد نام عورت که سابقا در

~~حرم حضرت فردوسی مکانی بابر بادشاه خدمت میکرد و بخانخانان

~~آشنا بوده از کندنه از اردوی خان زمان آمده که بطریق جاسوس

~~تجسس لشکر خانخانان و خوانین که کدامها پیش آمدهاند بماید.

~~چون احوال خان زمان و مردم او را که در کندنه بودند خانخانان

~~ازو تحقیق ککردند از تقریر او معلوم شد که مردم خان زمان از

~~مشار الیه دلگیرند- و از عملی که پیش گرفته پشیمان اند -

~~که چه بخاطر رساندةآ. ترک افعال ناخوش کن . و از روی اخلاص

~~بدرگاه بادشاه جمجاه التجا بیار- و اگر التماسات داشته باشی

~~آن یمن رسد که بحضرت عرض کرده مهمسازی تو تمایم - و الا بافغانان

~~که کومک خود خیال کردهآ. چیزی مینویسم که ترا گرفته میآرند - چون

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0305.png)

~~خط مشار ms207 الیه رسید بسائی خود را در کندنه گذاشته با لشکری

~~که همراه داشت و کومک افغانان که باو ملحق شده بود مع

~~نوارهای خود متوجه گذر چوسا شدند - بعد از دو سه روز

~~به بکسر که آن طرف آب بود (و) روی بروی خانخانان بود رسید -

~~نماز پیشین روز دیگر بکشتی درآمده همراه یک قورچی و شهریار نام

~~ملازمی و سلطان محمد میرآب متوجه ملاقات خانخانان شد -

~~و خانخانان هم در کشتی درآمده - مرزا غیاث الدین علی که در آخر

~~او را آصف خان ساختند و از جونپور از ملازمت حضرت آمده بود

~~که در محل ملاقات علی قلی در مجلس حاضر باشد - و بایزید ملازم خانخانان

~~و منیر خان ملازم سلطان قبق که پیش خانخانان میبود این سه نفر در

~~کشتیآ خانخانان درآمده متوجه شدند- چون هر دو کشتی میانهٔ‌

~~آب گنگ (1) بیکدیگر نزدیک رسیدند - و هنوز اندک فاصله مانده

~~که خان زمان از کشتیآ خود قد راست کرد و گفت کیفیت

~~لغ - سلام علیکم - و جسته در کشتیآ خانخانان درآمد - و یکدیگر را در

~~بغل گرفته بجهت تعزیت حضرت جنت آشیانی که تا آن غایت یکدیگر را

~~ندیده بودند گریه بسیار کردند - و عهد و شرط بجهت دولت خواهی

~~حضرت از جانبین بمودند - کلام الله که بایزید در بغل گذاشته بوده بود -

~~هر دو بنوعی که در بالا گذشت سوگند خوردند - در اثنای حکایت

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0306.png)

~~علی قلی از شمشیرها و خدمتگاریها که سابق کرده بود میگفت -

~~بایزید بطریق مطایبه که سابقا درخوردی بمشار النه داشت گفت

~~که از سر تراشیده و دستار کلان شما دولت خواهیها ظاهر است -

~~بعد ازان قرار یافت که آصف خان بملازمت حضرت رود - و صورت

~~مجلس را بعرض رساند - و خواجه جهان را از آنجا فرستند که آمده

~~علی قلی را باتفاق خانخانان دلاسا نمایند - و بندهٔ‌ جدید این درگاه عالیشان

~~سازند - هر یک جدا شده باردوی خود رفتند *

بعد از سه روز ms208 خواجه جهان از جونپور آمدند - و بخانخانان

~~قرار دادند که ابراهیم خان را این جانب در اردوئ شما فرستند -

~~نا ما باردوی علی قلی برویم - همون زمان این معنی را بخان زمان

~~نوشتند - مشار الیه ابراهیم خان را در کشتی انداخته این جانب

~~فرستادند - و خانخانان و خواجه جهان مذکور و میر اصعر منشی

~~و حیدر محمد آخته بیگی و شاهم خان جلایر و کوچک علیخان پسر اویس

~~و خواجه زین الدین از ملازمان خانخانان بکشتی درآمده آن روی آب در

~~بکسر بخانهٔ‌ علیقلی مذکور رفتند - و مشار اله مجلسی که لایق این

~~جماعه بود آراسته - و حسن پتنی و کالا یهار و سلمان منگلی و سلمان

~~سلطان اوزبک و جمعی دیگر که باو اتفاق داشتند بمجلس حاضر شدند -

~~بعد از مهمانی قرار یافت که ابراهیم خان و والدهآ علی قلی را خانخانان و خواجه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0307.png)

~~جهان گرفته بملازمت حضرت ببرند - تا حضرت از گناهان علی قلی

~~و بهادر و اسکند بگذرند- و جاگیرهای ایشان را بر ایشان مسلم دارند -

~~و این هم قرار یافت که صباح در قلعهٔ‌ بکسر که خانهٔ‌ ابراهیم خان است

~~جمع شوند - و ابراهیم خان مذکور مهمانی خانخانان و خوانین بموده

~~روز دیگر متوجه ملازمت حضرت شوند - و بعد از فراغ صحبت

~~هر یک منزلهای خود رفتند - و صباح این جماعت بهمین دستور در

~~قلعهٔ‌ بکسر در خانهٔ‌ ابراهیم خان حاضر شدند - چون از مجنون خان

~~قاقشال بقدر نفاقی ظاهر شدهبود خانخانان بالتماس خواجه جهان

~~گناه مجنون و بابا خان و مرزا بیگ و محب کلانتران قاقشال را از

~~علیقلی التماس بموده - آنها را نیز همراه بقلعهٔ‌ بکسر برده بودند که رفع

~~کلفتی که میان علیقلی و ایشان شده بود شود *

در این اثنا این خبر از جونپور رسید که لشکری که سردار

~~آن میر معزالملک بود که بر سر بهادر و اسکندر تعین کرده بودند -

~~در نواحیآ خیرآباد جنگ کردند - چند حلقهٔ‌ فیل حاضر ms209 که در آن لشکر

~~بوده بدست آن نمک بحرامان افتاده - و محمد بار سلطان که خواهر زادهٔ‌

~~اسکندر بود دران جنگ بدست لشکریان حضرت کشته شده - همان

~~زمان خانخانان به بهادر و اسکندر چیزی نوشت که اضطراب کرده

~~جنگ را بدکرده اید - در ساعت که نوشته رسد فیلهای حضرت را جمع

~~کرده فرستند - و علیقلی هم چیزی نوشت که حضرت اینجا از سرگناه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0308.png)

~~من و شمایان گذشته التفاتها کرده اند - شما چون این نوع بیادبی کرده اید

~~و آن هم بمن رسیده که لشکر حضرت بی جلوی کرده بر سر شمایان آمده

~~بودند شما را ضرور شد - و چند زنجیر فیل خاصه که همراه بود بدست

~~شمایان درآمده - حالا تلافی آن این است که فیلهای حضرت را بدست هرکه

~~درآمده باشند گرفته مفصل کرده بدرگاه فرستند - و به نیاز نام نوکر بهادر

~~که پیش علیقلی می بود - سپرده فرستادند - و بآنجا رسیده فیلان را جمع

~~ساخته بدرگاه معلی فرستادند *

روز دیگر مادر علیقلی بهمراهیآ خانخانان و خواجه جهان

~~جونپور بپابوس مشرف شدند - بنوعی که خانخانان و خواجه جهان

~~فرمان جهان مطاع صادر شد که جاگیر علیقلی و بهادر و اسکندر

~~بدستور سابق بایشان متعلق باشد - بعد ازان بندگان حضرت باندک

~~کسی بسر قلعهٔ‌ چنار رسیدند - چند روز آنجا بوده شکار فیل نیز

~~فرمودند - و از آنجا مراجعت موده در بنارس باردوی ظفر قرین

~~ملحق شدند - بعضی ارباب نفاق این التفات که نظر بعلیقلی و آنجماعه

~~کردند خواستند که بظهور نیآید بعرض رسانیدند که او بیخبر است.

~~ازینجا ایلغار کرده او را بدست میآریم - سرکار جونپور و بنارس

~~و غازیپور و بعضی محال دیگر که بجا گیر علیقلی و آنجماعه تعلق داشت.

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0309.png)

~~(به) خانخانان عنایت کردند - و خانخانان سرکار بنارس ببایزید مرحمت

~~فرمودند - و اسباب زیادی را در قلعهٔ‌ بنارس گذاشته - بماز دیگری بود

~~که بطریق ایلغار در ملازمت حضرت متوجه علیقلی شدند - و از آب

~~جونپور ms210 نزدیک بقیلش؟ گنگ گذشتند - و ماز خفتن بود که بغازیپور

~~رسیدند - و کسان علیقلی که شقداران غازیپور بودند خبر یافته از کرکی

~~برآمده بعلیقلی در محمدآباد که چار کروهیآ غازی یور است رسیده

~~خبر رسانیدند که حضرت بدولت و اقبال تشریف آوردند - و حضرت

~~و لشکریان همه اولچین شده میخواستند که همان زمان بر سر آن

~~حرام خوار متوجه شوند - درین اثنا خانخانان رسید و بعرض

~~رسانید که بادشاه عالم لایق نیست که مثل شما پادشاهی بر سر این حرامخوار

~~قزاق در شب بروید - ملازم شما است - ایشان فرمودند که پس آن

~~حرام خوار خبر یافته خواهدگریخت - خانخانان عرض کرد که بجهم

~~یک نوکر از پیش شما گریخته باشد. هر جا گریزد آخر بدست میآید .

~~در رفتن و گرفتن او اضطراب نفرمایند - حضرت چون خانخانان

~~را یدر گفته بودند و کلانتر الس بود التماس او را قبول فرمودند -

~~و علی الصباح متوجه شدند - چون او خبر یافت مقاومت نتوانست کرد

~~قرار برفرار داده بجانب نرهن رسیده بدر رفت - بعضی از لشکریان

~~حضرت تعاقب کردند - در لب آب گذر نرهن رسیده اندک دستبردی

~~هم مودند - چون بساهی و اسباب او که از کندنا کوچ کرده بآنجا

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0310.png)

~~رسیده بودند در کشتیها درآمده بجانب پرگنهٔ‌ چلوپاره روان شدند-

~~و بعضی اسباب و بساهی که از مردم او میتواستند همراه گرفته و پارهآ دیگر

~~کشتیها را شکسته - و اسد الله خان تبریزی را در قلعهٔ‌ بنارس که بزمانیه شهرت

~~کرده علیقلی گذاشته بود - بعضی از بساهی و کشتیهای خود را بآنجا کشیدند -

~~و خود همراه حسن پتنی و جمعی از ملازمان بقلعهٔ‌ چلوپاره رفته فرود آمد -

~~روز دیگر بندگان حضرت چون کشتی نیافتند ازین روی آب در برابری

~~قلعهآ چلویاره نزول فرمودند - و اردوی علیقلی فرود آمده بود - خود

~~در درون قلعه در چری فرود آمده بود چنانکه بعضی یتمان؟ (لشکریان)

~~او ازین روی آب ظاهر میشدند- و بندگان حضرت چند تفنگ

~~بآن چری ms211 که او می بود انداختند - و او هم تفنگ چندی سر داد -

~~حسن علی کولابی که در ملازمت حضرت ایستاده حرف میزد یک

~~غلوله آمده بردامن قلماقی او خورد - خانخانان دست بندگان حضرت

~~گرفته این جانب برآورد که لایق نباشد که شما در برابری این نوع

~~حرام خوار قزاق خون گرفته وا ایستید *

نقارهٔ‌ نوبت بماز دیگر را علیقلی نواخته از آنجا کوچ کرده بجانب

~~سروار متوجه شد - و از افغانان حسن پتنی همراه مشار الیه بودند -

~~یندگان حضرت کوچ کرده لب آب را گرفته قریب مؤ نزول فرمودند -

~~بماز دیگر بود که خبر رسید که بهادر و اسکندر قصد بساهی و اردو

~~بموده بجانب جونپور متوجه شده - در همان ماز دیگر بندگان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0311.png)

~~حضرت بطریق الغار متوجه اردو شدند - سحری بود که باردو رسیدند -

~~و ازان بدبختان خبر یافتند که خود را بقلعهٔ‌ جونیور رساندهاند -

~~مادر علیقلی را و میر اصغر منشی و خواجه شاه محمود مشرف دیوان

~~خانخانان و خواجه زین الدین ملازمان خانخانان که در قلعهٔ‌ جونیور

~~بنارس شدند - چون به بنارس رسیدند محمد شریف قرایت بایزید را

~~معه اسباب زیادتی که در محلی که بالغار بر سر علی قلی میرفتند

~~در بنارس گذاشته بودند گرفته متوجه قلعهآ مدن بنارس که اسد خان

~~ملازم علی قلی میبود شدند - چون بندگان حضرت بدولت و اقبال

~~باز بجونیور نزول فرمودند خانخانان و خواجه جهان باز التماس

~~گناهان علی قلی و بهادر و اسکندر بموده - باز فرمان عالیشان صادر شده

~~که بدستور سابق جا گیرهای ایشان را بایشان ارزانی داشته خود بدولت

~~بالغار متوجه آگره شدند - و اردو آنجا بخان خانان سیردند که مهمسازی

~~این جماعت بی عاقبت اندیش بموده بآگره بیایند *

چون ارد و و خانخانان بکره رسیدند خبر رسید که بهادر و اسکندر

~~ازان روی آب متوجه آگره شدهاند - خانخانان بآنها چیزی نوشته -

~~بالتو خان تواجی باشی را فرستادند - ایشان از راه برگشته بجونیور آمده

~~همه یکجا ms212 جمع شدند - و علی قلی هم از سروار برگشته بجونپور آمد - بندگان

~~حضرت در آگره نزول فرمودند - خانخانان و اردوی ظفر قرین نیز در

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0312.png)

~~اندک روزی به پابوسی سرافراز شدند - و افغانان بنگاله که این نست را

~~دانسته اطاعت علی قلی را برطرف کردند بلکه باو در سدد نزاع شدند *

سال دیگر علی قلی بجهت دفع ایشان جمعیت کرده متوجه بنگاله

~~شد - و افغانان هم از بنگاله برآمده نزدیک به پتنه بیکدیگر روبرو

~~شده نشستند - علیقلی چون لشکرها کشیده و بی سامان بود و افغانان

~~در کمال جمعیت و سامان- از مغل در اردوی علیقلی اندک کسی ماند.

~~و توجه حضرت برین بود که علیقلی معدوم گردد - و افغانان چون

~~زبوتیآ او را دانستند زور آوردند که حسن پتنی دشمن ما ست - بما بده

~~علی قلی علاجی نتوانست کرد حسن پتنی را بسته بایشان داد-

~~و بجونپور مراجعت کرد - چون باز مکرر بنیاد تمک بحرامی کرده بود

~~دران مدت هرچه خیال کرد راست نامد باز بر سر قلعهآ مانکپور

~~و کره لشکر گرد کرد - و این خبر ته بندگان حضرت رسید - از آگره

~~بالغار متوجه آن حرام خواران شدند - در مابین کره و آلهاباس رسیده

~~بقدری جنگ(1) شد - بهادر بدست افتاده - همان زمان بقتل رساندند -

~~و علی قلی را تیری از غیب رسیده سر او را نیز بپایهآ سریر خلافت مصیر

~~رسانیدند - و اسکندر و سلیمان اوزبک بجانب افغانان التجا بردند -

~~و بساهی و اسباب ایشان آنچه در جونپور و بنارس بود بدست لشکر ظفر

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0313.png)

~~قرین افتاد - و حضرت تا بنارس بجهت بساهی و باتران و فیلان

~~علی قلی و بهادر تشریف بردند - چون بدست در آمدند از بنارس

~~مراجعت بموده بآگره تشریف آوردند - و خانخانان را بجهت محافظت

~~گره گذاشته بودند - در کره طلب داشته سرکار جونپور و سرکار

~~بنارس وغیره که بجاگیر علی قلی و بهادر بود عنایت فرمودند -

~~و جا گیرهای خان مذکور تمام خالصه ms213 شد - و خان مذکور پروانه ببایزید

~~که در سرکار حصار فیروزه بود ارسال داشت که در روز متوجه سرکار

~~جونیور شود که سرکار بنارس تعلق باو دارد - مشار الیه سرکار حصار

~~فیروزه که بیک کرور و پنجاه لکه حال حاصل بخانخانان داده بودند

~~از حسن سلوک که برعایای آن سرکار کرده بود بسه کرور رسانده بود -

~~بشمس خان و میان مجدی کروری سپرده بساهی (و) نوکران خانخانان مع فیل

~~و شتر خاصهآ ایشان که آنجا بود گرفته متوجه سرکار بنارس شد -

~~چون به پرگنهٔ‌ سکیت رسیده خانخانان حکمی فرستاده بود که اسباب

~~و اورق که در آگره مانده است همراه بیاری - بنابران هژده روز

~~درآنجا نشست - چون اورق و خزینه که در آگره مانده بود او را

~~نیز بخود ملحق ساخته در بنارس ملازمت خان مذکور مشرف شد -

~~سرکار مذکور را بدستوری که (به) علیقلی و بهادر داده بودند بمشار الیه

~~عنایت کردند - و خانخانان کوچ کرده متوجه جونپور شدند *

بعد از چند روز خبر آمد که اسد الله خان حاکم زمانیه کس بافغانان

~~فرستاده و ایشان را طلبیده که زمانیه را سپارد - و خود بمیان افغانان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0314.png)

~~درآید - همان زمان کسان اعتمادی باسد الله خان فرستادند که اطمینان

~~مشار الیه شود - و زمانه را بگماشتهای خانخانان سیرده خود مملازمت آید -

~~و باو نوشتها که اطمینان خاطر او شود فرستادند - چون کسان خانخانان

~~بزمانه رسیدند اسد الله خان را اطمینان خاطر شد - قلعه را بکسان

~~خانخانان سیرده خود متوجه ملازمت خان مذکور شد - و نواره و کومک

~~افغانان که آمده بود مایوس گشته مراجعت بمودند - بآب سون که لودی

~~آنجا با سی هزار کس فرود آمده بود که سرحد ولایت خود را از آسیب

~~مغل نگاه دارد - چون اسد الله خان ملازمت رسید زمانیه را بقاسم

~~زمانیه بمشار الیه مقرر داشتند - و از مقام دیگر زیادنی هم باو عنایت

~~کردند - و سلمان افغان که حاکم ولایت بنگاله بود - و ms214 لودی که وکیل

~~او بود دانستند که خانخانان مرد سپاهیست و تدبیرش زیاده بر شمشیر

~~است از راه ملایمت بصلح درآمدند - و تحفه و هدایا و وکیل فرستاده

~~عرضه داشت کردند که چون شما را حضرت بدر می گویند مانهآ ما

~~و بادشاه صلح دهید که ما در ولایت خود باشم - و مغلان در ولایت

~~و جا گیرهای خود باشند - و هر روز از جانبین جنگ و جدل واقع نشود -

~~و التماس نیز بموده بود که من از بنگاله به پتنه بیایم - و شما از جونپور

~~در پتنه - ملاقات بموده عهد و شرطی که می باشد در حضور مشخص شده

~~خطبه بنام نامی2 حضرت بادشاه بخوانند و خوانده شود - خانخانان بجهت

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0315.png)

~~دولتخواهیآ حضرت این التماس ایشان را قبول بموده وکیلان ایشان را

~~سرویا داده جواب عرضه داشت ایشان را نوشته معاد قرار دادند که

~~در چه تاریخ سلمان به پتنه بیاید - و خود ازینجا بروند - بعد ازان

~~مملازمان او بیگچها و جاگیرداران خود چیزی نوشتند که در فلان تاریخ

~~مقرر شد که در پتنه بملاقات سلمان افغان برویم - شمایان دران

~~معاد همه در گذر جیت و بلیه جمع شوید - و بایزید که در بنارس بود

~~عرضه داشت کرد که از حکم چاره نیست - اما درین وقت که حضرت

~~قلعهآ چتور قبل کرده باشند شما را بخانهٔ‌ افغانان به پتنه رفتن لایق

~~می بماید - باز حکم نوشتند که تو در رسید پور (سید پور؟)

~~در فلان تاریخ پیشتر از همه ملحق خواهی شد که لودی آنجا آمده

~~مرا خواهد دید - و عهد و شرط که لودی کند تو دران مجلس

~~خواهی بود. بعد ازان به پتنه خواهم رفت - باوجود تشویش

~~و خوردن چوب چینی بایزید مردم خود را از خشکی فرستاده خود

~~بکشتی در آمده خود متوجه ملازمت خانخانان شد - چون بیست

~~وچهارم جمادی الثانی سنه 9 (نه صد و هفتاد) قرار

~~داده بود و در بیست و ششم ms215 در نواحی جیت و بلیه بملازمت

~~خانخانان رسید - چون جماعه بمشار الیه ناخوش بودند محل یافته

~~بعرض رسانیدند که بحاکم بنارس که هر بار چیزی می نویسید جواب

~~می نویسد - و بمیعاد حاضر بیشود - سرحد است و افغان که این معنی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0316.png)

~~را شنوند(1) از شما چه حساب خواهند گرفت - مزاج خانخانان را

~~بمشار الیه منحرف ساخته - چون مملازمت رسید همین دو روز بهانهٔ‌

~~ساختند که چرا بمیعاد نیآمدی - و آن جماعه تحفه و هدایا از وکیلان

~~سلیمان گرفته خانخانان را ببجد ساخته بودند که به پتنه ببرند -

~~و بایزید مانع می آمد - بخانخانان چیزها دانانیده بایزید را مقید ساخته

~~به پیر علی ایشک آغا سپردند - و خود بهزار جوان چیده و از سرداران

~~ابراهیم خان و محب علی خان رهتاسی و لعل خان بدخشی را همراه

~~گرفته به پتنه رفتند - و سلیمان شرطی که می باشد کردند - و خطه

~~بنام نامیآ بندگان حضرت خوانده باردوی ظفر قرین حضرت ملحق

~~شدند - و رفتن و آمدن خان مذکور تا بیست و نه روز کشیده -

~~و بایزید درین مدت در بند بود - بعد از آمدن کس ببایزید فرستادند

~~و عذرخواهی و ملایمت بسیار بدستور سابق بمودند - و ابراهیم خان

~~و محب علی خان را بجاگیرها رخصت کرده خود بطریق شکار بجانب

~~مؤ و محمد آباد متوجه شدند - و بایزید و لعل خان بدخشی را همراه

~~بردند - و لعل خان بدخشی را از پرگنهٔ‌ مؤ رخصت دریاباد که جاگیر

~~مشار الیه بود کردند - و تا جونپور آنچه توانستند عذرخواهی و خاطرجون

~~بایزید کردند - چون درین مدت که ملازم ایشان بود بسخن مردم

~~عمل نکردند - او را چنین نربجانیده بوده - خواستند که بالکلیه از خاطر

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0317.png)

~~و برآید - و قاعدهٔ‌ بنده پروری را خوب می دانستند - بعد از آنکه

~~خان مذکور در بنگاله فوت کردند - از پنج هزار نوکر خاصه که

~~داشتند (1) ده یا پانزده کسان نوکری اختیار کردند - دیگر همه

~~بوطنهای ms216 خود رفته درویشی اختیار بمودند - و چون ببحون پور

~~آمدند بایزید را اسپ و سروپا عنایت کرده باز عذرخواهی

~~بمودند و نه بنارس فرستادند - بایزید قسم یاد کرده بود که دیگر

~~نه بنارس نرود - ایشان چون بمبالغه فرستادند بایزید التماس کرد که

~~بنارس را خالصه کنید تا من شقداری خالصهآ شما کنیم و سوگند هم بحال

~~خود ماند - بمبالغهآ مشار الیه و امداد وکلای ایشان التماس او را

~~قبول کردند - و باز اسپ و سروپا مجدد عنایت کردند - و بشقداری

~~خالصه تعین بمودند *

بعد از دو سه ماه خان مذکور از راه سرای کراکت به بنارس

~~رفتند - و بایزید صفهٔ‌ که حضرت جنت آشیانی وقتیکه به بنگاله

~~رفتند سان واجب دیده اند وکول عظم در ته این زمین واقع شده

~~و آن موضع را دمیک می نامند - بایزید آنرا مرمت کرده عمارت

~~نیز راست کرده نود - خان مذکور بآن صفه آمده - بایزید پا اندازهای

~~لایق انداخته - چند روز دران صفهآ عالی صحبت داشته - ملا فتحی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0318.png)

~~شاعر تاریخ مرمت آن صفه را صفهٔ‌ عیش همایون بادشاه یافته بیتی

~~چند گفته - و اهتمام و مرمت که بایزید کرده ملای مذکور دران بیتهای

~~تاریخ درج کرده برین نوع-

# شاه دین پرور همایون بادشاه %~% خسرو فرخنده بخت مه لقا

# در بنارس مجلس آرا شد که هست %~% آب او خوب و هوایش دلکشا

# ساخت بهر بزم خود شه صفهآ %~% تا درو سازند بهر عیش جا

# خانخانان منعم عالی مکان %~% خواست تعمیری کند آن صفه را

# نایب نواب سلطان بایزید %~% صفه را کرد از عمارت با صفا

# بزمگاه حضرت نواب شد %~% این مجدد صفهآ عالی بنا

# جای آن دارد که تاریخش بود %~% صفهآ عیش همایون بادشا

تاریخ را در سنگی کنده بدرخت پیپلی که بجانب آفتاب برامد

~~صفه واقع شده جای نک تاریخ کنده دران درخت محکم کرده -

~~الآن آن سنگ تاریخ دران درخت استوار ست - بعد ازان سرکار

~~بنارس را بدستور سابق ببایزید عنایت ms217 کردند - باز باسپ و سروپای

~~لایق سرفراز فرموده رخصت کردند - و خود متوجه جونپور شدند *

و در همین تاریخ کتابت اسکندر خان که درمیان افغانان بود

~~در جونپور بخانخانان رسید - مضمون این که بافغانان اعتماد چندان مانده -

~~سلمان اوزبک را که نزدیک بها گلپور جاگیر او بود در(1) خانه کرده

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0319.png)

~~در را برآورده اند که دران خانه مرد - و نوکران او بهر جانب متفرق

~~شدند- و من هم امروز فردا این عمل خواهند کاد- و بدگان شدهاند

~~که اینها مغل اند - در ولایت بنگاله که باشند در اندک زمانی بطریق

~~زمینداران بر همه چیز ولایت مطلع خواهند شد - و آخر به بادشاه خود

~~التجا خواهند آورد - شما گناه مرا از حضرت طلبند - بهر نوع که باشد

~~از میان افغانان برآمده بملازمت می رسم - و همین کتابت اسکندر خان

~~را معه عرضه داشت بجنس بدرگاه فرستاده گناه او را التماس کردند -

~~و فرمان عالی شان صادر شده که شما را بدر گفته ایم از مغل و افغان

~~هر کس گناهی کرده باشد و شما التماس کنید خواهم بخشید - چون

~~این فرمان بجونپور رسید همان زمان نقل گرفته معه اجواب کتایت

~~به اسکندر خان فرستادند - بعد از چند روز اسکندر خان و یوسف محمد

~~ولد سلمان اوزبک و حاجی اغلن و جمعی از ملازمان خان مذکور که

~~درین مدت همراه او بودند بجونپور آمدند - و خانخانان استقبال

~~بمودند - و در محل نیک فرود آوردند - و از مهمانی و اسباب

~~لایق بخان و یوسف محمد مذکور فرستادند - و چند مرتبه بقلعهآ جونیور

~~بمنزل طلبیده مهمانیها کردند - و یک روز محسن خان داروغهآ جونپور

~~التماس مهمانیآ اسکندر خان و خانخانان بخود بمود - التماس مشار الیه را

~~قبول بموده روز دیگر در خانهٔ‌ مشار الیه مهمان شدند - حافظ محمود

~~نیشاپوری که سابقا پیش علی قلی خان می بود و درین وقت ملازم

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0320.png)

~~خان خانان بود در محل خوانندگی این غزل خواجه حافظ را ms218 در مجلس

~~خواند که این است -

ای دل اندر بند زلفش از یریشانی منال

مرغ زیرک چون بدام افتد تحمل بایدش

~~و اسکندر خان را باوجود ترکی ازین بیت اضطراب بسیارا شد -

~~وخانخانان بقباحت حافظ رسیده باسکندر خان در همان مجلس

~~ننوعی آشنائی کردند که بالکلیه دغدغهٔ‌ که بخاطر اسکندر خان

~~راه یافته بود رفع شد *

و بعد از چند روز دیگر خانخانان باتفاق اسکند ر خان

~~و یوسف محمد بحانب فتح پور الغار فرمودند - در شش روز

~~بپابوس سرافراز شدند - و پیش از آمدن اسکندر خان یکبار دیگر

~~بحهت پابوس حضرت . خانخانان متوجه فتح پور شده بودند.

~~آن هم در شش روز واقع شده بود - و در مرتبهآ اول بایزید

~~در بنارس بود - و در مرتبهآ دویم باوجود درویشی قلعهآ جونپور

~~را باو سپرده گذاشته بودند - و سعادت یار ولد بایزید دران الغار

~~در ملازمت بود - به یدر خود حکایت کرد که درین طور هوای گرم

~~که درآمد پشکال بود - و اسکندر خان که باوجود آنکه از سلاطین

~~قزاق بود از الغار خانخانان به تنگ آمده بود - و حضرت انواع

~~تعظیم و عنایات بخانخانان ظاهر فرمودند - و خانخانان عرض کرد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0321.png)

~~که بادشاهم این بدعت را در سلسلهٔ‌ صاحب قران شما گذاشتید -

~~هیچ بادشاهی درین سلسله ناحق تعظیم نکرده است - حضرت چون

~~در سدد عنایت و شفقت بودند - فرمودند که خان بابا شما قابل تعظم

~~هستید - و بعد ازان آمدن اسکندر خان را بعرض رسانید - و حضرت

~~مشار الیه را طلبیدند - به پابوس سرافراز شد - و از عنایت و شفقت

~~بادشاهانه آنچه جهت تسلئ مشار الیه درکار بود فرمودند - و در همان

~~دو سه روز سرکار لکهنؤ که یکی از سرکارهای خوب هند است و در

~~آب و هوا و فیض قرینه ندارد بمشار الیه جاگیر فرمودند - و باسپ

~~از چند روز به اسپ و سروپا سرافراز گردانیده پرگنهآ سرام را که از

~~یرگنات سرکار مانکپور که متصل ms219 به پرگنات سرکار جونپور بود از تغیر

~~قلیج خان در وجه زیادییآ جاگیر مقرر داشته رخصت فرمودند -

~~درین چند روزی که خانخانان در درگاه بودند در هر مجلس بندگان

~~حضرت عنایت و شفقت بیحد بخان مذکور ساختند *

و دران اوقات مرزا مفلس که یکی از سلاطین منقط بود -

~~و علم منطق را که از جملهٔ‌ علمها که ملایان را درکار است از علمهای

~~دیگر بیشتر ورزیده بود - و از ملایان زبردست هند دران اوقات ملا

~~عید الله سلطان یوری که مخدوم الملک خطاب یافته بود - و دیگر شیخ عبد النبی

~~که بجهت علم بسیار منصب صدارت یافته بود - و در مجلس همه جمع شده -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0322.png)

~~و مرزا مفلس درین مجلس درمیان هر دو ملایان گنجانده و شاگردان

~~خوب ملایان روم هم درین مجلس بودند - و چون مرزا مفلس را تنها

~~پافته بودند بسخنهای پر دقت و مسئلهای مشکل آزمودند - چنانکه مخد وم

~~از مشار الیه مسئلهآ سوال کرده بود - او را جواب ناگفته از طرف

~~دیگر شیخ عبد النبی صدر در سدد پرسیدن مسئله شد - دیگر مرزا

~~مفلس در جواب شیخ عبد النبی گفته که ای غلام خورد تا آن قدر

~~تحمل کن که غلام کلان از من چیزی پرسیده است - او را بیان کنم -

~~بعد ازان جواب تو گویم - و این سخنان مرزا مفلس در هند

~~آوردند - و مرزا مفلس بعد از چند روز بحضرت عرض کرد که من

~~مفلس نام دارم - اما بدولت حضرت زیاده از زاد و راحله از

~~نقد و جنس بهم رسیده در ایام دولت شما بآن سعادت مشرف شوم -

~~حضرت از زر و تحفهائی که مشار الیه را در مکه بکار آید زیاده از وسع

~~باو مرحمت فرمودند - هم امسال بطواف حرمین مشرف شد - و بایزید

~~رسیده بود مشار الیه را در مکهآ معظمه ملازمت نمود - و دران اوقات

~~در مد رسهآ که بنام نامی حضرت که در محل سوق اللیل که متصل ms220 بمسجدی

~~که حضرت رسالت پناهی صلی الله علیه و سلم آنجا تولد کردهاند ساکن

~~بود - و در سنه 989 (نه صد و هشتاد و نه) بجوار رحمت حق

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0323.png)

~~پیوست - و بایزید بیات بنماز جنازهآ او حاضر شد - و در معلی نزدیک

~~بگنبد حضرت خدیجةآ کبری (رضی الله تعآلی عنها) مدفون شد *

و خانخانان چون رخصت یافته بودند باز در اندک زمانی بقلعهآ جونپور

~~تشریف آوردند - و در چل ستوی که بجهت دیوانخانه در جونپور ترتیب

~~داده بودند یک روزی صحبت داشته - میرکی خان که یکی از قورچیان خانخانان

~~بود و میر فریدون صدر خانخانان را باو جهت قلبی بود - و علی قلی

~~که میر سامان خان مذکور بود - این هر دو کس متفق اللفظ بخانخانان عرض

~~کردند که در حینی که اسکندر خان را بپاپوس حضرت برده بودید میر فریدون

~~در منزل قاسم خان خواهرزادهٔ‌ پهلوان دوست هشتاد مشقال برش (1

~~خورد - خانخانان انواع تعجب کردند - و خانخانان بمیر فریدون گفت که

~~تو مدتها است که بما نسب هم اطاقی داری - و هرگز این نوع مکیف در مجلس

~~ما نخوردی - مهتر حاضر خزینه دار را طلب داشته فرمودند که همان برش

~~که میر فریدون پیش ازین بسه سال پخته در ظرفهای چینی در جو کور کرده

~~بیار - چون ظرف چینی برش بنظر در آوردند سر ظرف را واکرده

~~در طبق چینی گذاشتند - خانخانان میر فریدون فرمودند که هشتاد

~~مثقال را بجهت خاطر محمد قاسم خان خوردهٔ‌ از برای خاطر ما چند

~~مثقال زیاده می کنی - بیست مثقال دیگر از برای خاطر نواب خان مذکور

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0324.png)

~~زیاده قبول کرد - و چندی دیگر که بمیر فریدون از حضار مجلس

~~(صحبت) داشتند آنها نیز بمیر التماس کردند که صد مثقال دیگر از برای خاطر

~~ما هم باید خورد - و مثل محصن خان قرابت شهاب خان و آفاق و محمدی

~~و بایزید بیات و میرکی خان و علیقلی چهل مشقال دیگر ms221 اضافه کرد(ند)

~~که مجموع یکصد و چهل مثقال شد - میر مذکور نواله نواله کرده تناول

~~میکرد - و بجای آب گاه کاسه پر کوکنار(1) میخورد تا نه برش ماند

~~و کوکنار - و بماز دیگر یک کاسهآ کوکنار دیگر خورد- و صباح افیون

~~راتبهآ خود را خورده بود تا سه چهار (گهژی) شب در مجلس بود - و از

~~کتابت (و) نوشتن و شعر خواندن و گفتن و آداب صحت همه را بجا آورد -

~~و اصلا تغیری در مشار الیه نشد - چون امر غریبی بود و تعجب

~~داشت درین مختصر این حکایت را درج نموده - حکایت خلافی نیست -

~~و جمع کثیری درین امر گواهند *

بعد از چند روز راجه- تودرمل از درگاه رخصت یافته بود

~~که غسل بنارس بموده بجونپور رفته سان واجب لشکر خانخانان

~~به بیند - و سیاهه بدرگاه برد - کشتی چوکندی راجه مذکور بیکبار

~~حباب وار سر از گنگ برآورد - و حسن علی خان حاکم قلعهٔ‌ چنار چون

~~سر راه بود براجه همراه آمده بود - و بایزید دران اوقات بت خانه

~~که سابقا معبد هندوان بود بمرور اوقات - آب ویران کرده مبرز مردم بازار

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0325.png)

~~شده بود او را باک ساخته مدرسهٔ‌ از برای طلب علم طرح انداخته

~~باو مشغول بود - و در همان چند روز که راجه بجهت غسل تشریف

~~داشتند باتمام رسید - و دوازده گز میلی دران بتخانه برپا بود و تاریخ

~~بخط هندوی نوشته بودند که تا این تاریخ هفصد سال شده که راجهآ

~~برپا کرده بود - چون بایزید او را برآورده نصف کرد و هر نصفی را

~~چهار پارچه کرده شش پارچه بستون و شهتیر مسجد (و) مدرسه

~~صرف شد - و دو بارچه را خواجه (دوست) محمد بخشی خان خانان طلبیده

~~گرفته در دروازهآ مازگاه جونپور انداخته - و ملا بابا بلخی از برای

~~آن مدرسه تاریخ یافته که بهترین مدرسها در ذیل تذکره ثبت یافته -

~~و دیگری را بایزید بیات که صاحب این تصنیف این مختصر است و ms222 بانیآ

~~مدرسه مذکور هم است - خواست که تاریخی واقعی هم گفته شود -

~~با آنکه سوادی نداشت تاریخ یافت که از بتخانه برآمد میل گفتا - و ملا بابا

~~این تاریخ را چند بیت گفته و هر دو تاریخ در شه تیرهای

~~مسجد مدرسه استوار ست - و الآن در مدرسه جماعهآ از طالب علمان

~~حاضرند - و بندگان حضرت دو دیه از حویلیآ بنارس در وجه وظیفهٔ‌

~~مدرسان آن مدرسه عنایت فرمودهاند - چون بایزید و میر بر بملازمت

~~راجه رسید و تعصب دینی هم منظور بود - و بتخانه هم مدرسه شده بود

~~ازان تاریخ راجهٔ‌ مذکور باو ناخوش شده بود - جمعی از رعایای بنارس

~~را تا کید بمود که بجونپور رفته از مشار الیهآ دادخواهی بمایند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0326.png)

~~و باعث این فتنه و فساد دوست محمد بخشیآ خانخانان بود که بایزید دایم

~~و را نصیحت میکرد که از رعیت و سپاهی رشوت مگیر که باعث

~~یدنامی خان خانان میشود- و سپاهی و رعیت خراب میگردند.

~~و محسن خان و هاشم خان و طالی سلطان و جمعی دیگر

~~از نزدیکان خان مذکور در نزاع بایزید باو متفق بودند - چون

~~بعد از سان واجب در جونپور چندی از رعایای بنارس (را) بجهت

~~دادخواهی(1) فرموده بودند - بیحسابی به بایزید خاطر نشان نتوانستند

~~بمود - همه شرمنده و بدحال برخاستند - و بایزید هم بطلاق قسم یاد کرد

~~که دیگر به بنارس نرود - خانخانان - مفتیان جونپور را طلییده فتوی

~~نوشتند که سوگند او مسموع نست - باید فرستاد - و هرچه قدر مبالغه

~~بمودند تا این تاریخ مختصر همراه خانخانان بسیر بنارس هم ترفت -

~~و بعد ازان هرچند غازیپور و زمانه و سسرام و چنار را ببایزید

~~تکلیف کردند قبول نکرد - و چند سال درویش بود - و پرگنهآ سنحمولی

~~از سرکار جونپور بجاگیر سعادت یار فرزند و برادر مشار الیه مقرر

~~داشته بودند - بعد از چهار سال بصد مبالغه میر مال ساخته مهم دریخانه

~~مشار البه فرمودند - او را نیز برای خاطر ms223 خان مذکور بکره قبول کرد -

~~و چون چند سال دیگر بآن منصب مشغول بود - بعد ازان سرکار چنار را

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0327.png)

~~حضرت بادشاه بطریق در بست در وجه جلدوئ حانخانان مقرر

~~فرمودند - و او را هم ببایزید تکلیف فرمودند که بجا گیر خود متصرف

~~شود - و مهم دریخانه هم بدو مفوض باشد - قبول ننمود *

چون خبر فوت سلمان افغان از بنگاله رسید بایزید ولد او را

~~افغانان بجای سلمان بکلانتری برداشتند - چون لودی کررانی وکیل

~~سلیمان همیشه در لب آب سون می بود و میانهٔ‌ او و بایزید همیشه نزاع

~~و کلفت بود - هانسو نام پسر عماد که برادر سلمان باشد او را بازی داد که

~~گر تو بایزید را بکشی افغانان ترا بجای بایزید برمیدارند - چون خورد

~~سال و بیعقل و افغان بود این معنی را قبول (کرد) - نیمروز بود که

~~با جمعی در خلوتخانهٔ‌ بایزید رفته او را بقتل رسانید - و داؤد نام

~~یرادر خورد بایزید خبر یافت جمعیت بموده بر سر هانسو آمد-

~~و او تاب مقاومت نیاورد - بخانهٔ‌ کاسو و محمود نوحانی پنهان شده بود -

~~آنها حمایت نتوانستند کرد - هانسو را هم بخون بایزید بقصاص رسانیدند -

~~و داؤد را افغانان بکلانی برداشتند - و مقصود لودی هم حاصل شد -

~~بعد ازان لودی خاطر جمع کرده متوجه حاجی پور و بهار و پتنه شد -

~~و کوجر نام وکیل بایزید که در جاگیر او مقرر بود بلودی نزاع داشت -

~~دانست که لودی بیاید نزاع زیاده خواهد شد - عرضداشت بخانخانان

~~کرد - و خانخانان از چنار متوجه حاجی پور و بهار شد - بایزید چون

~~میر مال بود این طرف آب سون بجاگیر داران خانخانان قسمت نموده -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0328.png)

~~و اسکندر خان هم که دران اوقات جاگیر یافتند و در لکهنؤ فوت

~~کرده بود نوکران او پیش خان خانان آمده بی جاگیر بودند - آنها دران طرف

~~گنگ جاگیر یافتند - و تنگر قلی سلطان داماد خود را مع فرخ

~~سلطان پور قلغ و پاینده ms224 محمد سلطان سگکش جاگیردار گورک پور

~~قریب بهزار کس به تنگر قلی مذکور همراه کرد - از گذر نرهن گذارند

~~و بر سر حاجی پور فرستاده - و خانخانان در گذر جیت و بلیه

~~فرود آمدند - و طالی سلطان جاگیردار غازیپور و مرزا قلی سلطان

~~جاگیردار پرگنه ندوهی و ندیم سلطان جاگیردار پرگنهآ دوست پور

~~و سایر جاگیرداران سرکار جونپور را قریب بدو هزار کس بر سر پتنه

~~فرستادند - و گوجر(1) نام برادر خود را مع تحفه و هدایا عرضداشت

~~کرده بخانخانان فرستاد که من غلام حضرعم - و این ولایتها را نگاه

~~داشتم - که افغانان که بیایند متصرف خواهند شد - فکرمن و ولایت

~~بکنید - و التماس که گوجر کرده بود این بود که گورکپور را یمن

~~عنایت کنید تا بسهی خود را آنجا فرستم - و خود در خدمت باشم

~~تا بنگاله میسر شود و سرکار بهار را بامرای بادشاه جاگیر بمایند -

~~و هرچه از جاگیر ایشان افغانان گرفته باشند من از خزینهٔ‌ بایزید

~~جواب گویم . و حاجی پور را به تنگر قلی سلطان که آمده بسپارم.

~~و اگر این مرضی خاطر ایشان نباشد امسال سرکار حاجی پور و بهار را

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0329.png)

~~بافغانان گذارند که جمع هر دو سرکار آنچه باشد از خزینه جواب گویم -

~~و سال دیگر که افغانان که اینجا چاکر دارند اگر خدمتی در بنگاله کنند

~~آنجا چاکر خواهند یافت - خانخانان را ازین معنی خوش آمده

~~قبول مودند - گورک پور را باو دادند - و قرار یافت که بسیآ

~~وکیل لودی شیخ بهلول نام شیطان آمده و عرضه داشت آن شیطان کلان

~~را که لودی باشد آورد که بنده و پرورده و از خاک برداشتهٔ‌ شمائیم -

~~و هاشم خان نیشاپوری قرایت شهابخان که از اول تا آخر باعث فتنه

~~و فساد و نفاق درمیان مغل و افغان مشار اله بود و دیها هم از افغانان

~~بجاگیر و ماهیانهآ خود در حاجی پور گرفته بود - و از نقد و جنس

~~هر ms225 ساله مبلغ باو میفرستادند - و محض از برای اینکه درپیش

~~خانخانان بوده و جاسوسی میکرده باشد - و یوسف نام غلام ترک

~~خود را درمیان افغانان فرستاده بود که باز یافت ماهیانهآ او می کرده باشد

~~این مهم را برهم زدند - حاجیپور و پتنه را بلودی دادند - و گوجر

~~بالضرورت رفته لودی را دید - چون هر دو کررانی بودند بیک دیگر

~~خصوصیت کردند - و رفع کدورات گذشته نمودند - و تنکر قلی

~~سلطان که در حاجییور بود اساب او را گرفتند - و مشار البه جریده

~~از آب کنگ گذشته خود را بملازمت خان خانان رسانید *

و درین اثنا یوسف محمد پسر سلمان اوزبک که خانخانان همراه

~~اسکندر خان بد رگاه برده بودند و بندگان حضرت بجهت بعضی ملاحظها

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0330.png)

~~او را به بندیخانه فرستاده بودند مشار الیه از بندیخانهآ آگره فرار بموده در

~~جنگل گورک یور براجه سینسارچند ملحق شده - و قلعهآ گورک پور را از

~~برادران پاینده محمد سگ کش گرفته - چون این خبر بخانخانان رسید

~~به بایزید حکم شد که بگذر نرهن رفته جان محمد خان بهسودی و تنکر قلی

~~و پاینده محمد سگ کش و جماعهٔ‌ که از لشکر حاجی پور برگشته بودند بر سر

~~قلعهآ گورکپور تعین ماید - مشار الیه حسب الفرموده بگذر نرهن رفته -

~~آنجا همه را که حکم شده بود بر سر قلعهٔ‌ گورکپور فرستاد - بعد از

~~چند روز میان خانخانان و لودی صلح باتمام رسید - خانخانان مذکور

~~مراجعت نبموده خود نیز متوجه گورکپور شدند- و تا خان مذکور

~~رسیدن تنکر قلی و جماعهٔ‌ که پیش رفته بودند پسر سلیمان اوزبک و راجه

~~سینسارچند از قلعه برآمده نیم کروهی جنگ کرده - چون دولت

~~حضرت قوی بود مردم گورکیور شکست یافته - راجهآ مذکور زخمهای

~~منکر خورده بجنگل خود رفت - و پسر سلمان اوزبک برگشته بقلعهٔ‌

~~گورکیور در آمده استحکام کرده - و این خبر بخانخانان رسید - از

~~برگنهآ سکری الغار کرده متوجه گورکپور شدند - و نواب محمد قلی ms226 خان

~~برلاس دران الغار همراه بودند - جمعی دیگر را پیش از خود تعین

~~کردند- شاه بیگ و خوانزاده محمد بیگ پسران کوچک علی خان

~~کولابی را با جمعی دیگر پیشتر بکومک جان محمد خان بهسودی و تنکر قلی

~~سلطان تعین نمودند - و اینجا هم به بایزید حکم شد که ایشان را از آب

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0331.png)

~~راپری رفته زود گذراند - روز دیگر بایزید بموجب فرموده عمل نموده

~~و خود در کنار آب بود که خانخانان بلب آب رایری آمده فرمودند

~~که اردو را هم گذران - و چنداول هم باش که مردم اردو بتمام

~~رسانی - و باین حکم نیز عمل بموده ماز شام شب عید قربان بود که

~~آن طرف آب قلعهٔ‌ گورک پور ملازمت بمود - فرمودند که همین زمان

~~از آب گذشته، اهتمام نما که مردم که گرد قلعه اند مرچلهای خود را خوب

~~استحکام داده - مبادا که پسر سلیمان از قلعه برآمده فرار بماید که

~~صباح باتفاق نواب محمد قلی خان از آب گذشته بمحاصرهٔ‌ قلعه متوجه

~~خواهم شد - بایزید تا کشتی یافتن و از آب گذشتن پسر سلیمان دلیری

~~موده بماز خفتن از دروازهآ قلعه برآمده متوجه تختمل که مرچل

~~شاه بیگ و خوانزاده محمد بیگ که پسران سلطان اویس بیگ کولابی

~~قیچاق بودند بدر رفته بافغانان درآمد *

و صباح عید خانخانان مع نواب محمد قلی خان برلاس بتأسف تمام در

~~قلعهٔ‌ گورکپور در آمدند - و جان محمد خان بهسودی و تنکر قلی سلطان

~~مملازمت سرافراز شده بعنایات ممتاز شدند - و به پسران کوچک علی خان

~~که از مرچل ایشان بدر رفته بود احتراز و اهانت تمام رساندند -

~~بایزید بجنگلی که خانهٔ‌ راجه آنجا بود رفته راجا را دلاسا بموده

~~اسپ و سروپا داده و گورکپور باز بپاینده محمد خان سگ کش داده -

~~بجونپور مراجعت نمودند - بایزید چون این نوع صحبتها درامدن و رفتن

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0332.png)

~~لشکر مشاهده کرد سوگند خورد که در وکالت و میر مالی دخل نکند -

~~و ms227 دانست که همه به نفاق بخانخانان صحبت میدارند - و چند مرتیه

~~رخصت مکهآ معظمه طلبیده بود میسر نشده بود - آخر الامر خود را

~~بالکلیه بر درویشی قرار داد و بجونپور آمد - و یای عزلت بدامن

~~قناعت کشید - و ته بندگیآ حق تعالی و بدعا گوئی دوام دولت

~~حضرت و فرزندان ایشان مشغول شد *

چون خبر بلودی رسید که حضرت بادشاه قلعهآ سورت (1) را

~~قبل کرده اند و نزاع مرزایان گجرات درجهٔ‌ اعلی دارد عهد شکنی

~~کرده با مردم و نوارهآ بسیار بر سر قلعهٔ‌ زمانیه آمدند - و قاسم

~~موشکی که جاگیردار قلعهٔ‌ مذکور (بود) دران چند روز فوت

~~کرده بود- محمد خان ولد ولی جان که بجای یدر باربیگی

~~بود بجاگیر او داده بودند - چون خورد سال بود آنقدر نتوانست

~~تحمل کرد که کومک باو برسد - قلعه را بصلح بلودی داد -

~~لودی حرام زاده در همان دو سه روز قلعه را مع حمام و عمارات

~~که قاسم موشکی راست کرده بود هموار ساخت - ده هزار کس اطراف

~~این آب گذرانده که خود نوارها را گرفته بر سر جونیور آید-

~~کس فرستاده - چون آنها درین چند روز رفته بودند و از جاگیرها

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0333.png)

~~هنوز چیزی نگرفته بودند بیک فوطه معطل شدند - و دیرتر رسیدند -

~~و در جونپور جان محمد خان بهسودی و تنکر قلی سلطان ملازم خانخانان

~~و مرزا حسن خان برادر میر سید برکه و چندی دیگر که مردم خود را

~~بجاگیرها رخصت کرده بودند - و خودها در جونپور بملازمت

~~مانده بودند - خانخانان جمعی از نزدیکان خود همراه اینها کردند -

~~و بجا گیرداران غازی پور نوشتند که در سید پور آمده باینها ملحق شوند -

~~و خواجه عبد المنعم را ببایزید فرستادند که ما ایمهای جونپور را همراه

~~می بریم - تو هم خود را از ایمه خیال کرده باشی - بهرحال درین لشکر

~~همراهی باید کرد - بایزید چون همه وقت دولتخواهی کرده بود اینجا

~~خود بطریق اولی باوجود بی چاکری چند ساله همراهی ms228 بمود -

~~و درین لشکر هم بمنصب میر مالی که سابقا داشت مقرر شد -

~~و حکی براجهآ کجیتی راجهٔ‌ ولایت اچنه که دران اوقات جاگیر بهوچپور

~~و بهیه جیت و بلیه که آنطرف و این طرف آب گنگ است نوشتند

~~که او نیز آمده باین مردم همراه شده بر سر افغانان بیایند - وخانخانان

~~در ساختگیآ لشکر انتظار کومک پادشاهی می بردند *

و این ده هزار افغانان این طرف آب که بجانب جونیور است

~~گذشته قلعه راست کرده بودند - که مردم که خانخانان تعین کرده می آیند -

~~و یوسف محمد سلطان پسر سلمان سلطان اوزبک که هراول افغانان

~~و سر کردهآ این دو هزار کس لودی بود با مغلان خود هراول شده

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0334.png)

~~تا افغانان سوار شده متوجه این مردم شدند - طالبی سلطان و جاگیرداران

~~غازی پور چون افغانان را زور دیدند - و مردم خود را کم - بحیله

~~رخصت گرفته که مبادا بر سر غازی پور رفته قلعه را بدست آورده بسی

~~ایشان را دست انداز کنند - ازین مردم جدا شده بغازی پور جدا شدند -

~~یوسف محمد با مردم خود جلو ویران کرده از دنبال طالبی درآمد -

~~جان محمد بهسودی و تنکر قلی سلطان مرزا حسن خان را غول ساخته

~~برتل را بمشار الیه سیرده خود با سپاهی چیده (1) در یک گوشهآ جنگل نخچی

~~کرده بودند - طالی دید که یوسف محمد باو متوجه شده- فکر کرد

~~که اگر گریزان می شویم مردم خود را میگیرانیم - برگشته روبرو شده -

~~یک مرتبه چپقلش کرده - چون یوسف محمد و افغانان بسیار بودند

~~طالی تاب نتوانست آورد - و در وقت برگشتن فیل مشار الیه

~~گرفته اند - درین صورت جان محمد و تنکری قلی و گجپتی از کندلان

~~برآمده یوسف محمد و افغانان را زیر کرده فیل طالبی را ازینها جدا

~~کردند - و طالبی هم برگشته باینها همراه شد - یوسف محمد و افغانان را

~~پیش انداخته - چند کس از مغل و افغان را بضرب شمشیر فرود آورده ms229

~~سرها جدا کردند - چون بماز شام نزدیک بود و مثل ترکانست که باغی

~~باغتون یرق بالمس ترجمه این ترکی اینست که باغی باغی را یرقش بی داند -

~~افغانان اینها را مردم بسیار خیال کردند - و اینها هم خیال کردند که

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0335.png)

~~از نزدیکیآ قلعهٔ‌ افغانان برگشته آمدند - و افغانان خود همان زمان

~~پارهآ در کشتی در آمده و پارهآ خود را در آب انداخته مرده اند -

~~و بارهآ که زنده مانده خود را بلودی رسانده - اردوی لودی هم همان

~~شب برهم خورده کوچ کرده نوارهآ خود را گرفته تا صباح از

~~غازی پور گذشته پائین غازیپور یک کروه سیاه آبست آنجا رفته قلعه

~~راست کرده - این طرف آب گنگ و جون روبروی سیاه آب فرود آمد *

چو سرهای مخالفان بجونپور رسید خانخانان بتعجیل سوار شده

~~متوجه شدند - و از مردم کومک تردی محمد ولد نواب قیا خان آمده

~~بود - و مرزا حسن خان و جان محمد بهسودی و تنکر قلی و راجه

~~گجپتی مردم خود را بجا گیرهای خود رخصت بموده خودها بجهت سیر

~~جونپور مانده بودند - و نظر بهادر را معه هزار نفر از جونپور

~~رخصت دادند که از گذر بنارس گذشته بدستور قزاق در گرد اردوی

~~افغانان می گشته باشند. و گاهی شبخون می آورده باشند. و کاهکش

~~و هیزم کش ایشان را تشویش میداده باشند - خانخانان کوچ بکوچ

~~چون بسیدپور رسید محمد قلی خان و مجنون خان و قیا خان و وزیر خان

~~و سایر کومک خود را بنواب مذکور رساندند - و هر کس از عقب

~~آمد پیش تعین کردند - و همه در غازیپور جمع شدند - و لودی آب

~~گنگ و جون را پل ساخته نشسته خود و مردم کار آمدیی بتمام گذشته

~~میان سیاه آب و گنگ قلعه راست کردند - و هر روز جنگها می کردند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0336.png)

یک روز علی مراد پسر توغلان که نوکر سکندر خان بود دران ولا

~~نوکر محمد قلی خان ms230 برلاس بود چپقلش و مردانگیآ نیک بجا آورد.

~~و چون ببخانخانان رسید اسپ و سروپا عنایت فرموده ملازم خود

~~ساخته جا گیر عنقد دادند *

لشکر و سرداران مغل که در غازیپور جمع شده بودند هزار

~~کس ازین صباح تا صباح دیگر چوکی کردند که اولچین شده در

~~برابر قلعهٔ‌ ایشان می ایستادند - و خبردار می بودند که از قلعه

~~برآمده بدیهائی که دران نواحی بود تاخت نبرند - و دست انداز نکنند -

~~نظر بهادر که از گذر بنارس گذشته بود بکشتی شبخون باردوی ایشان

~~آورده چند کس در اندرون دایرها بسر تیر رفتند - و صباح محمود خان

~~نوحانی برادر کاسو و سلمان منگلی تا پنج شش هزار کس از دنبال

~~نظر بهادر گذشتند - مشار الیه خود را ببحانب قلعهٔ‌ سرسی کشید-

~~و آنها زیر کرده رسیده - اینجا بیعقلی کرده در قلعهآ سرسی فرود

~~آمدند - وخود را بقلعهٔ‌ چنار نکشیدند - افغانان که بقلعهٔ‌ سرسی

~~رسیدند از قلعه بر آمده جنگ بیصرفه کرده شکسته یافته - حاجی

~~سلطان نوحسن علی خان چناری و نورم سلطان اوزبک ملازم خان خانان

~~خسرپورهآ عباس سلطان قرادیانی بود جا گیردار رای برولی و چندی

~~دیگر دران جنگ بشهادت رسیدند - و تتمهآ سپاهیان اسباب خود گیرانده

~~جریده پارهآ به بنارس و پارهآ بچنار رفتند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0337.png)

یک پاس شب بود که این خبر ناخوش در چوچک پور بخانخانان

~~رسید - خان مذکور از شنیدن این خبر مضطرب و متالم شدند - بایزید

~~و سایر ملازمان ایشان رفع کدورت ایشان بموده - در همان شب خواجه

~~عبد المنعم و خواجه غیاث بیگ دیوان خود را و بایزید را بملازمت

~~خوانین که پیش تعین کرده بودند فرستادند - و کنگش طلبیدند که چه باید

~~کرد - مرا نیز باید آمد یا چند روز اینجا صبر باید کرد - سه پاس همان

~~شب بود که رسولان رسیدند - و همه در خانهٔ‌ محمد قلی خان برلاس جمع

~~شدند - و صلاح دیدند که نواب هم آمده مما ملحق شوند - تا ما ms231

~~بافغانان توانیم روبرو شد - یکپاس روز را رسولان پیش نواب آمده

~~جواب خوانین آورده بعرض رسانیدند - و روز دیگر خانخانان

~~مع لشکر از عقب رسده بود - کوچ کرده شب درمیان بغازی پور فرود

~~آمدند - و خوانین را حکم شده بود که از پل طالی که بر سیاه آب

~~غازیپور بسته که یک کروه از غازی پور بود فرود آیند - خوانین بفرموده

~~عمل کردند - از پل گذشته اینجانب فرود آمده بودند *

و لودی چون از آمدن خانخانان بغازی پور شنیده پسر حاجی سلطان

~~و نورم سلطان را بخانخانان فرستاده عذرخواهی بموتند - و هاشم خان

~~را بجهت صلح طلبیدند - اردوی لودی و خوانین پیش را خان خانان و مردمی

~~که همراه بودند مشاهده میکردند - بعد از سه روز هاشم خان آمده معلوم شد

~~که آنچه خان خانان گفته اند لودی قبول نکرده - و خان خانان درمیان دریا

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0338.png)

~~لنگی بسته غسل میکردند - و جماعهٔ‌ در گرد ایشان بانبه خوردن مشغول

~~بودند - هاشم خان بعضی سخنان بی مزه که از لودی شنیده بود یا از خود

~~راست کرده بود یا بجهت آنکه صلح بمدعای افغانان شود بخان

~~عرض کرد . و خان مذکور برآشفتند - و نزدیکان خود را

~~که درمیان آب بودند طلبیدند و فرمودند که چه باید کرد - بایزید بعرض

~~رسانید که ترکش لودی هم بر بالای ترکش داؤد - بدولت حضرت این چه

~~خواهد بود. و ما تا بکی اینجا خواهم نشست - و زبویآ جماعت

~~افغانان که در رنگ بنجارها فرود آمدهاند خواهم کشید - و چه محل

~~حضرت سورت را فتح کرده ما کومک خواهند فرستاد - دولت

~~و اقبال ایشان همراه ما ست - بعنایت الهی هر محل بر سر افغان متوجه

~~میشوید انشاء الله فتح از جانب شما است - این سخن بنواب خانخانان

~~پسندیده افتاد - همان زمان از آب برآمده سرو پا پوشیدند - و بخوانین

~~پیش خط نوشتند و کس فرستادند که مردم چوکی هر روزه را بر سر

~~قلعهآ افغانان تعین ms232 کنند - و همه سرداران هم بجانب غازی پور بیایند

~~که ما هم خواهم آمد - و بیکدیگر کنگش کرده که کدام روز بافغانان

~~جنگ خواهم کرد - و از متعاقب نوشته و جلودار خود هم متوجه شدند *

نماز دیگر بود که خوانین همه آمده آن طرف پول طالبی ملاقات

~~کردند - و بکنگش شروع نمودند - و در کنگش ابراهیم خان شیبانی

~~و محمد قلی خان برلاس و مجنون خان قاشقال و قیا خان گنگ و لعل خان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0339.png)

~~بدخشی و راجه کپتی و از نوکران خانخانان ایاق دیوانه و محمدی بیک

~~ترکمان و توخته چولاق برادران کوکلتاش و بایزید و چندی دیگر بودند

~~که بایشان کنگش میرسید - اکثری برین بودند که خوانین کوچ کرده

~~از پول طالی گذشته سیاه آب را پیش رو کرده بافغانان دار و مداری

~~کنند - تا خبر فتح سورت برسد - بایزید بعرض رسانید که این لایق

~~دولت نیست که بما از افغانان هم زوری نرسیده باشد برگشته فرود آئیم -

~~خانخانان از راجه کچپتی که زمیندار آنحدود بود این معنی را پرسید -

~~مشار البه بعرض رسانید که آخر بافغانان جنگ خواهید کرد یا نه- خان

~~مذکور را ازین سخن اعراض شد و فرمودند که این سخنان بفرمودهٔ‌

~~بایزید است که او راضی نیست به برگشتن خوانین - بایزید بعرض رسانید

~~که خوانین همه حاضر اند خط نوشته مهر بمایند که برگشتن لایق

~~است - بایزید را چه مضایقه - حالا از ترس هیچ کدام بمی گویند - اگر

~~یک روزی حضرت اعتراض (1) کنند همه تقصیر را بگردن شما خواهند ماند

~~که سرکردهٔ‌ لشکرند - ایشان صلاح دیدند ما برگشتیم - و این را هم

~~بخوانین گفت که خانخانان از کلانی که دارند بایشان هیچ نمیگویند -

~~اما شمایان را حضرت ریش خواهند تراشید که بی آنکه افغانان دست بردی

~~نکرده باشند و زوری شما نرسیده باشد از جای خود برگشته

~~باشید - و بعد ازانکه عقب فرود آئد بتابینان خود بگوئید که دادخواهی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0340.png)

~~کنند که از ms233 جاگیر چیزی نه گرفتهایم - و همه توپ توپ بجاگیرها

~~روان شوند - و افغانان که این معنی را دانند راست کرده بر سر

~~دایرهآ شما خواهند آمد - و شما بینوکر یقین است که جنگ نخواهید کرد -

~~و سرداران نیز هر کدام بجا گیر خود متوجه میشوند - و افغان

~~که میدان را خالی یافته باشد مگر در آگره چند روزی معطل شوند -

~~خوانین همه بیکبار گفتند که تو راست می گوتی اما ما خاطر نواب را

~~ملاحظه می کنیم - خان خانان بکجپتی و بایزید درشتی واحترازات بمودند *

بماز شام نزدیک بود که کس بوزیر خان جمیل و جان محمد بهسودی

~~و جمعی دیگر که در چوکی بودند فرستادند که شمایان هم در کنگش

~~ما حاضر شوید - چون بایشان معطل بودند بایزید بادای نماز از مجلس

~~برآمد - چون بماز ادا کرد و جماعهٔ‌ که از چوکی طلبیده بودند حاضر

~~شدند - باز بکنگش نشستند - تواچیان هرچه قدر بایزید را فریاد

~~کردند نرفت - و خود را ظاهر نساخت که کجا ست تا یافته شود و برند -

~~آخر الامر کنگش باین نوع قرار یافت که در لشکر پیش از قاقشالان

~~وغیره هرکه باشد امشب بلشکر افغانان شبخون کرده تیر گذارند.

~~و خواجه شاه منصور که دران اوقات بخشی نواب خانخانان بود

~~تعین فرمودند که همراه این جماعه که امشب رفته تیر خواهند گذاشت

~~ناظر باشد - بعد از تیر گذاشتن خوانین کوچ کرده از پل(1) طالبی بگذرند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0341.png)

~~و نواب خانان و لشکر عقب نیز مسلح (1) شده خود را بخوانین در لب

~~آب سیاه ملحق شوند - اگر افغانان زیر کرده بیایند جنگ کنند و الا

~~همه یکجا فرود آیند - و خفتن بود که سوار شدند - خوانین بدائرههای

~~خود رفتند - و خانخانان بغازی پور آمدند - بایزید از کندلان آمده

~~کورنش کرد - فرمودند که کنگش باین نوع قرار یافته - بایزید عرض کرد

~~که چون صلاح دولت درین است مبارک خواهد بود - چون اکثر مهم

~~ببایزید تعلق داشت فرمودند ms234 که بتواچیان بفرمائی که بتمام سپاهیان

~~حکم رسانند که اسپان را کجیم (2) انداخته خودها جیبه پوش نماز بامداد از

~~اردو بیرون آیند - و اردو هم از دنبال کوچ کرده بیاید - صباح

~~بدستوری که فرموده بودند لشکر جیبه پوش از دنبال خانخانان روان

~~شدند - واردو متعاقب *

چون نزدیک پل طالبی رسیدند خواجه شاه منصور رسیده

~~کورنش کرد - گفتند که چه کار کردید- و خوانین کو - عرض کرد

~~که نه سپاهی فرستادند که به اردوی افغانان تیر گذارند -

~~و نه کوچ کردند - خانخانان برآشفت - و بایزید پیش میرفت

~~طلب داشته فرمودند که این مردکان هیچ کدامی را نکرذند - عرض کرد

~~که لایق دولت واقع شده - و از آشفتگی که داشتند دیگر ببایزید

~~متوجه نشدند - ابراهم خان شیبانی در جرنغار ایشان میرفت - بترکی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0342.png)

~~ازو پرسیدند که نچوک بلدی. یعنی چه طور شد - او بترکی جواب گفت

~~که اولغ دولت ابز بارش یعنی دولت کلان داشتید - اگر خوانین

~~کوچ میکردند - چون بافغانان نزدیک بودند آن مرد را افغانان

~~می گذاشتند- که ما ملحق شوند- و اگر فرود میآمدند شما را

~~بفرود آمدن سیاه آب کی می گذاشتند - پس بدو متوجه شده فرمود

~~که این طرف آب منزلی پیدا کن که اردوی من فرود آید - بایزید

~~پیش روان شد - این طرف سیاه آب منزلی سپاهیانه خوب یافته

~~اردو را فرود آورد - یک روز آنجا مقام کرده - روز دیگر بایزید را

~~طلبیده فرمودند که آمدن ما اینجا چه نوع شد - و عذر اعتراضات (1)

~~گذشته کردند - بایزید بعرض رسانید که اینجا نشستن لایق نست -

~~و بخوانین ملحق شدن مناسب نه - چون سردار لشکر آید پیش می باید

~~رفت - و خوانین هم کوچ کرده غول و التمش و هراول و برانغار

~~و جرنغار ترتیب داده فرود آیند - اگر افغانان جنگ کنند فبها و الا

~~اینک اینجا می نشینم روبرو نشستن لایق است - و این کیفیت را

~~نه خوانین پیش نوشتند - آنها چون چوکی بسیار داشته و هوا گرم بوده ms235

~~است و درآمد برشکال (2) نزدیک و آدم خراب شده بود این معنی را

~~بهترین شقوق دانسته متفق اللفظ نوشتند که لایق دولت آنست که شما

~~پیش آیند - و مایان را هرجا که فرماید فرود آثآیم *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0343.png)

روز دیگر بایزید را فرمودند که پیش رفته برابر قلعهآ افغانان

~~جای مناسب را دیده چادر را برده فرود آر - و بدستور روزهای

~~جنگ غول و التمش و هراول و برانغار و جرنغار را که از خوانین

~~هر یک قرار یافته بجای خود فرود آرند - بایزید حسب الفرموده

~~خواجه شاه منصور بخشی و خواجه غیاث بیگ دیوان را و چندی

~~از تواجیان گرفته متوجه قلعهآ افغانان شد - و جای لایق دیده

~~پیش خانهآ خان خانان را فرود آورده برپا کرد - و معه بخشی

~~ودیوان و تواجیان چادر همه خوانین را بجاهای ایشان فرود

~~آوردند - چون خانخانان و خوانین یکدیگر ملحق شدند یسل خوب

~~راست کرده - رو بقلعهٔ‌ افغانان - متوجه اردو زمانی بر سر اسپ

~~ایستادند - افغانان هر توپ و توپخانه که داشتند سر دادند - بعنایت الهی

~~و بدولت حضرت آسیی بآدمی و حیوانات نرسید - چون افغانان از

~~قلعه بیرون آمدند خان خانان و خوانین در چادرهای خود فرود آمدند -

~~و در بالای بلندی که بر قلعهٔ‌ افغانان سرکوب بود قلعچهآ بایزید

~~راست کرده دو دیگ ترتیب داده بود - و نواب قیا خان و نواب

~~وزیر خان جمیل را بر سر دیگها دران قلعچه گذاشته بود - و چند روز

~~بود که افغانان ازین رهگذر آشفته حال بودند - و سپاهیان

~~هم چند روزی از چوکی آسودند - و هر روز از جانبین جماعهٔ‌ رفته

~~چپقلش میکردند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0344.png)

یک روزی خانخانان فرمودند که افغان عجب مردمی اند که

~~هرجا فرود آیند (1) فی الحال قلعه راست میکنند - و لشکر خود را

~~استحکام میدهند - بایزید در برابر عرض کرد که اگر حکم شود

~~ما بصد مضبوطی (2) افغانان راست می توانم کرد - خانخانان بمسخر کردند که

~~ما برابر افغانان ms236 قلعه (2) می توانم راست کرد - بایزید عرض کرد که بلی -

~~ایشان برلکی (2) معلوم چند پیاده دارند - قلعه را بعد از فرمودن از آله

~~راست می کنند - خان خانان باز مبالغه کردند که ما در برابر افغانان

~~قلعه راست بی توانیم کرد - بایزید مبالغه بمود اگر فرمایند به از قلعهٔ‌

~~افغانان راست کنیم - نواب از روی ستیزه گفتند که ما فرمودیم -

~~و نواب محمد قلی خان برلاس در مجلس حاضر بودند - بایزید گفت

~~فاتحه خوانید - فاتحه خواندند - و التماس کرد که خواجه شاه منصور

~~و جان محمد بهسودی و خواجه غیاث بیگ دیوان را بدهید که بهرکس که

~~مرچل قسمت کینم بکم و زیاده عذر نگویند - آن سه کس را طلبیده

~~نه بایزید سپردند که از صلاح مشار الیه بیرون نروند - سه چارگهژی شب

~~گذشته بود که بایزید برآمد - از فراشخانه طناب طلبیده بر سر زمین که

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0345.png)

~~نزدیک بقلعهٔ‌ افغانان بود رفته پیمایش کرده بخوانین و لشکریان دستک (1)

~~کرده - هر یک شب بر سر مرچل خود حاضر شدند - و آن شب و آن

~~روز تا آخر روز سیم برج و باره و کنگره بدستور قلعهٔ‌ شهرها

~~تمایان شد - و افغانان را هراس بسیار در خاطر پیدا شد - و سپاهیان

~~در مرچلهای خود هر یک بدولت حضرت خواب بفراغت میکردند -

~~چون بشکال نزدیک بود یک شب چکر شد - و پلی (2) که افغانان بر دریای

~~گنگ بسته بودند شکست - و راجه گجپتی دران شب بکشتیهای ایشان

~~دست بردی بمود - و یک کشتی توپخانه مع اسباب توپ خانه

~~بدست آورد - چون کاه و غله وغیره افغانان ازان طرف آب بود ازان

~~رهگذر مایوس گشتند - و این طرف آب محل برآمدن نبود - افغانان

~~مضطرب الحال شده پیش لودی رفتند - و گفتند علاجی کن که ازین

~~ورطه خلاص شویم - باز آن شیطان افغانان شیخ بهلول و شیخ

~~عبد الرحیم بهاری وکیل خود را فرستاده عرضه داشت بخانخانان کرد که

~~این مرتبه هم قلم عفو ms237 بر تقصیرات من کشند - و آب سون حد ولایت

~~ما و شما باشد - و بوکیلان گفت که بایزید هم درین مجلس صلح باشد که

~~او مردیست که در مزاج خانخانان راه دارد صلح را برهم خواهد زد -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0346.png)

~~مماز پیشین بود که خانخانان - بایزید را طلبیدند و عرضه داشت لودی

~~را خواندند - بایزید بعرض رسانید که بعنایت الهی و بدولت حضرت

~~ریسمان در گردن لودی بسته بشما سپردهایم - خواه بگذارند خواه بجانب

~~خود کشند - چنانکه این معنی را وکیلان لودی قبول کردند - آخر الامر بجهت

~~صلاح مسلمانان جانبین صلح تمودند - و آن شب بنوعی باران شد که

~~اکثر چادرها و اسباب و اسیان ایشان در لای و گل ساهآب ماند -

~~بعد از صلح تا سه روز لشکر جانبین از اسپ وجیبه و کجیم که درکار

~~داشتند بیکدیگر خرید و فروخت کردند - بعد ازان بکشتیها درآمده

~~از آب گذشته متوجه حاجی بور و پتنه شدند - و خوانین ببجانب

~~جونپور و جاگیرهای خود رفتند - آن صلح میان خانخانان و افغانان

~~در سنه 978 (نه صد و هفتاد و هشت) واقع شد *

در همین سال به بندگان حضرت فتح قلعهآ سورت (1) بود - و خواجگی

~~ابدال و جمعی دیگر را که مرزا محمد حسین بد روزگار در قلعهٔ‌ سورت

~~مانده بودند بدست آمدند - و قلعهٔ‌ سورت بنواب شحاعت خان عنایت

~~فرمودند - قبول ننمود - بلکه التماسات دور از معامله در برایر بمود - و غائیانهآ

~~نواب خانخانان هم سخنان بد در مادهآ خانخانان مذکور در مجلس بندگان

~~حضرت ازو ظاهر شد - بجهت حرمت خانخانان و تنسه - شحاعت خان

~~مذکور را بنواب قاسم علی خان همراه کرده پیش خانخانان فرستادند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0347.png)

~~و قلعهآ سورت را بنواب قلیج خان و برادران عنایت فرمودند -

~~و تا این تاریخ سنه 999 (نه صد و نود و نه) که این مختصر باتمام

~~رسیده حکومت سورت بایشان مفوض (1) است - و مهمات دریخانه هم

~~در سنه 997 (نه صد و نود ms238 وهفت) بخان مذکور مقرر شده - بعد ازان

~~بندگان حضرت در آگره نزول فرمودند - بعد ازان میر محمد غزنوی

~~برادر کلان نواب شمس الدین محمد خان اتکه را حضرت بر سر احمد آباد

~~که مرزا حسین آنجا بود تعین کردند - و از خوانین و سلاطین قریب

~~بده پانزده هزار کس بخان مذکور همراه بمودند - چون مشار الیه

~~و خوانین در گرد قلعهٔ‌ سروهی رسیدند راجهآ محال مذکور عرض داشت

~~کرده یک کس خود را فرستاده - و آنکس در مجلس خان مذکور وقت

~~یافته جمدهری بسینهآ خان مذکور انداخت - چون اجل خان مذکور

~~نرسیده بود با وجودیکه سر جمدهر از پشت برآمده بود زخم بمرهم

~~و فتیله نیک شده چند وقت دیگر در قید حیات بود - این خبر

~~در فتحپور بحضرت رسید- بالغار متوجه احمد آباد شدند- بعد

~~میر محمد خان که زخم منکر داشت بایشان همراهی نتوانست کرد - و مردم

~~و خوانین دیگر بتمام بایشان ملحق شده - روز یازدهم که از فتحپور بدولت

~~برآمده بودند بمرزا محمد حسین بی سعادت در احمد آباد جنگ واقع شد -

~~یکی از لشکریان حضرت (2) مشار الیه را گریبان گرفته بپای فیل خاصه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0348.png)

~~رساند - همان (زمان) مرزای مذکور را بخاکدان دهر فرستادند -

~~جمیع لشکر گجرات از حبش وغیره در یکنفس علف شمشیر لشکریان

~~شدند - و کسانیکه پناه بدرگاه فلک اشتباه آوردند در ظل حمایت

~~مانده بجاگیر و عنایتهای پادشاهانه سرافراز گشتند - و احمد آباد بعزیز کوکه

~~و پتن را میر محمد خان و بهروج و بروده و سلطان پور و ندربار

~~و آن صوبه را بقطب الدین محمد خان و فرزندان مشار الیه عنایت بمودند

~~و سلسلهٔ‌ اتکها را بتمام در صوبهآ گجرات جا گیردار بموده خود بدولت

~~بفتح پور تشریف آوردند - و بمضمون فتحنامهآ احمد آباد - خانخانان

~~در چنار سرافراز شدند *

و در همین سال بهمه کس کومک فرستادند و همه در غازی پور

~~جمع شدند - خبر رسید که داؤد هم از بنگاله برآمده به ms239 پتنه آمده - لودی

~~را ازو هراسی بخاطر رسید - لودی مذکور خود را در قلعهآ رهتاس

~~وساند - و آزانجا بخانخانان عرض داشت کرده کومک طلبید که من

~~غلام حضرم ودولتخواه - وداؤد بیجهت بر سر من آمده - من کومک

~~فرستید که از قلعه برآمده بر سر داؤد به پتنه روم - خانخانان بتنکر

~~قلی داماد - بایزید را بهزار جوان چیده کار آمدی بکومک لودی فرستادند -

~~و خود از چوچک پور کوچ کرده متوجه پتنه شدند - و بحضرت

~~عرضداشت کردند که متوجه بنگاله شدم - نواره و کومک دیگر امداد

~~فرمایند - چون بنرمهتانی که قبلش آب سروار و گنگ و جون است

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0349.png)

~~بوسیده بودند که راجه تودرمل نوارهآ بسیار سرکرده خود را بخانخانان

~~با مردم خود و کومک خانخانان متوجه پتنه شد - و انکه نام مقامی است

~~که از پتنه چهل کروه باشد - و در دامنهٔ‌ رهتاس واقع شده شکستگیها

~~و جای محکمیست آنجا آمده خود را استحکام داد - داؤد رسولان

~~فرستاده بمشار الیه عهد و شرط بمود که تو بیجهت دغدغه بموده و ترا

~~ترساندهاند- تو بجای سلمانی - ناموس افغانان بگردن تست - چادر افغانان

~~را بدست مغل مده - ناموس افغانان را نگاه دار - چون از مشار الیه

~~چند مرتبه بدعهدی واقع شده بود و بخت او برگشته بود بسخن

~~داؤد بازی خورده تنکر قلی و کومک خانخانان را رخصت کرده خود

~~متوجه پتنه شد - محلی که او نه پتنه رسید خانخانان و نواره و کومک

~~حضرت بآب سون رسیده بودند - لودی مذکور همان زمان که رسیده

~~داؤد او را بکنگش افغانان دیگر گرفته بقتل رسانید - همان شب خبر

~~بلب آب سون رسید - پیش روز آن میان نوارهای حضرت و نوارهآ افغانان

~~در قبلش آب سون که بگنگ و سروار بالاتر از حاجی پور واقع شده

~~جنگ شد - یک کشتی جنگی داؤد بدست افتاد - شاه بردی - که توپخانه

~~بعهدهآ او بود و از نوکران خان خانان علیقلی - و میرک قورچی وغیره

~~جنگ و ترددهای ms240 خوب کردند - و کشتی که بدست افتاد بنگالی بسیار

~~درو بودند - کشتی را معه چند بنگالئی خوب بآگره بملازمت

~~حضرت فرستادند - و چندی دیگر را برای سیاست گردن زدند *

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0350.png)

ر بایزید را بجهت منزل بآن طرف آب سون بهمراهی لشکر

~~خان فرستادند - و آن طرف آب شیخ نظام سور و جمعی از افغانان آمده

~~قلعه راست کرده نشسته بودند - چون افغانان نواره و لشکر خانخانان را

~~دیدند - همان شب قلعه گذاشته به پتنه رفتند - علی الصباح که اردو کوچ

~~کرد لشکر خان آمده بعرض رسانید که نوارها از منزل قرار داد پائین تر

~~رفته - حانخانان به یایزید گفتند که همراه لشکر خان رفته در برابر

~~افتاد - پای چپ بایزید از بند برآمده استخوان هم شکست - چون

~~اردو فرود آمد اعتماد خان خواجه سرا که دران اوقات از امرای مقرب

~~حضرت بود از شکسته بستن وقوف تمام داشت - پای بایزید را بست -

~~و در اثنای پای بستن لشکر خان را فرستاده بودند - و بعد ازان که

~~لشکر خان بایزید را دیده رفته بعرض رسانید - چنان صلاح دیدند که

~~چون چادر درمیان اردو جای پر تعفن (1) است اگر حکم شود از اردو

~~نیم کروه دورتر بالای آب فرود آید - و بماز دیگری بود که لشکر خان

~~پروانه رسانید - و یماز شام همون روز کوچ کرده بالای آب فروذ آمد *

روز دیگر عرضه داشت تنکر قلی که بکومک لودی رفته بود آمد -

~~مضمون آنکه گوجر از پیش داؤد آمده بلودی عهد و شرط کرده دلاسای

~~مشار الیه شد - و مایان (را) رخصت کرده و خود به پتنه پیش داؤد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0351.png)

~~رفت - و روز دیگر خبر رسید که لودی آمده داؤد را در پتنه دیده -

~~و همان زمان لودی را گرفته بعقوبت هرچه تمامتر بوده کشتهاند -

~~و خانخانان ماز خفتن بود که در کشتی نشسته در چادر بایزید درآمدند -

~~و فرمودند که بی دولتی افغانان رسید که این لودی که چند ms241 بار بفیل

~~و اسباب بنگاله مغلان را فریفته ساخته مهم افغانان را بصلح قرار میداد -

~~شنیدهآ که او را کشتهاند - بایزید بعرض رسانید که کمال دولت حضرت

~~بادشاه است که این نوع مخالفت و نفاق درمیان افغانان پیدا شده - در

~~فتح بنگاله دیگر ترددی ماند - و تا سه چار گهزی بوده از بایزید بحلی

~~طلبیدند - و بایزید از ایشان از سبب جدائی از جانبین گریه

~~هم شد - وبایزید (را) بجونیور رخصت فرمودند - علی الصباح از آب

~~سون عبور بموده متوجه پتنه شدند - و بایزید بجونپور آمده بمعالجهآ

~~با مشغولی بموده - چون خانخانان بگرد پتنه رسیدند مورچلها قسمت

~~کردند- و عین پشکال بود - و هر روز مغلان و افغانان بیکدیگر

~~چپقلش ها می کردند - چند مرتبه جنگ نواره هم مابین حاجی پور و پتنه

~~واقع شد - وراجه تودرمل وخویشان و تابینان جنگهای مردانه کردند -

~~و یکار دیگر جنگ روز بر سر آب پنین قیا خان و مجنون خان و خوانین

~~دیگر بافغانان کردند - آنجا راجه تودرمل مردانه ایستاد - یک مرتبه دیگر

~~در همواری گرد پتنه میانهٔ‌ افغانان و کاکر علی خان مذکور جنگ شد -

~~و سعادتیار پسر بایزید دران جنگ بود - کاکر علی خان در همین جنگ

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0352.png)

~~بشهادت رسید - و جنگ و قبل پتنه بدو ماه کشید - بعد ازان

~~خان خانان ته بندگان حضرت عرضه داشت کردند که فتح یتنه نزدیک

~~رسیده - چون فتح بمام هندوستان بنام نامیآ ایشان شده - میخواهد که فتح

~~پتنه هم بنام حضرت شود - جریده در کشتی نشسته متوجه شوند - که

~~بمجرد رسیدن فتح میسر است انشاء الله - بندگان حضرت اردو را بنواب

~~مرزا یوسف خان و نواب مظفر خان و خوانین دیگر سپرده خود

~~با محرمان و نزدیکان در آگره بکشتی درآمده متوجه پتنه شدند - در

~~اندک زمانی در درون سراپردهٔ‌ خانخانان که در گرد قلعه پتنه بود

~~نزول فرمودند- و خوانین که در لشکر کومک بودند همه بپابوس مشرف

~~شدند - و آن شب نواب خان ms242 عالم و جمعی دیگر بر سر حاجی پور رفتند

~~و فتح شد - و در زمانیکه بندگان حضرت بسراپردهآ نواب خان خانان

~~نزول فرمودند بعد شمال خان و مقبول خان و دحیله کسی دیگر را یارای

~~آن نشد که بسرایردهآ خانخانان درآید - و خوانین کومک همه بر در

~~سرایرده جمع شدند - و هیچ یک را یارای آن نبود که بی رخصت خان خانان

~~حضرت را بابوس بمایند - آخر خانخانان دانستند که خوانین بجهت پابوس

~~حضرت آمده اند - لشکر خان را طلبیده گفتند که خوانین را پیش روز

~~که نوشتهام همون طور به ترتیب بیار که حضرت را بابوس مایند -

~~و بعد از ساعتی چند از بیرون سراپرده آواز دادخواهی چند ظاهر

~~شد - حضرت شمال خان را فرمودند که خبر بیار که این دادخواهان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0353.png)

~~چه می گویند - شمال خان بعرض رسانید که تابینان اشرف خان میر

~~منشی بودند که بجهت ماهیانه فریاد میکردند - یک یساول خانخانان

~~رسید - دو کس را گرفته گوش برید - دیگران گریخته بمرچلهای خود

~~رفتند - و این گوش بریدن بجهت دولت خواهی بود - نه این که خود

~~را کلان ظاهر سازد - و دیگر آن روزی که کاکر علی خان در گرد پتنه

~~تاخته - چون اجل مشار اله رسیده بود بشهادت رسید - و سعادت یار

~~ولد بایزید هم همپائی کرده بود که بلکه او را ازان ورطه برآرد - و قریب

~~یده زخم شمشیر و تیر باو رسیده بود - و در جماعهٔ‌ که باو همراه بودند

~~همه همین حال داشتند - با وجود این خانخانان سه روز او را کورنش

~~ندادند که چرا بیرخصت ما رفته بودی *

بعد از سه روز بکشتیآ داؤد برآمده فرار بمود و فتح پتنه شد -

~~فیل و اسباب و لشکر خود را در گرد قلعهٔ‌ پتنه گذاشته - بمام بدست

~~عساکر نصرت مآثر درآمد - و بندگان حضرت تا آب سورج گژه

~~رفته - خانخانان و کومک که به پتنه آمده بودند بر سر داؤد به

~~بنگاله تعین ms243 فرمودند - و از نزدیکان و لشکری که در ملازمت

~~بودند هر کدام را که لایق دانستند بخان مذکور همراه ساخته رخصت

~~فرمودند - و حکم کردند که این مردم را بطریق نوکر خان بابا

~~بشما دادم - هر کس بشما تسلیم (کند) نگاه دارند - و هر کس که تسلیم نکند

~~رخصت کنید. خط شما را می شناسم. خط شما که بیاید ما جاگیر

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0354.png)

~~خواهم داد - و خود بدولت و اقبال مراجعت نموده بجونپور نزول اجلال

~~ارزانی فرمودند - و حکم شد که هر کس را که خانخانان از ملازمان

~~درگاه خواهند نگاه دارند - و هرکرا خواهند در بنگاله جاگیر کنند.

~~و هرکرا خواهند بعد از فتح نوشته بدهند که بدرگاه آید *

شکستگی پای بایزید چون بقدری درستی یافته بود در جون پور بندگان

~~حضرت را پابوس بموده - فتوحه نام فیلی که از سرکار سکندر خان اوزبک

~~بدو هزار روپیه خریده بود پیشکش نموده التماس فرمان راه مکهآ معظمه

~~کرده مدعا سرافراز شد - بعد ازان بحرم خان خانان حکم شد که بچنار

~~روند - حرم خان مذکور بایزید را تکلیف ملازمت بموده که سالها

~~درین سلسله بودهآ ونمک خوردهٔ‌ تو اینجا باشی ما تنها بچنار رویم - این

~~چون باشد - بایزید شکستگی پا و بیاستعدادی نتوانست عذر بمود - بساهئ

~~خان خانان را سرکرده بچنار برد - خانخانان چون بمنگیر رسیدند خبر

~~رسید که بایزید رخصت مکه یافته متوجه آن مکان شریف است - از آنجا

~~به بایزید چیزی نوشته بودند که چند روز توقف کند که ما نیز نذر مکه

~~و مدینه دارم - در بندر ساتگام خدا نصیب کند کشتی مستعد ساخته او را

~~خواهم فرستاد - و خود متوجه گرهی شدند- چون بکهل گام رسیدند

~~خبر پافتند که گرهی را افغانان مضبوط ساخته اند - مقرر شد که براه

~~چهار کهند متوجه تانده شوند - این خبر چون افغانان شنیدند گرهی را

~~گذاشته بجانب تانده فرار بمودند - خانخانان باز برگشته از راه گرهی

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0355.png)

~~متوجه تانده شدند - داؤد ms244 نتوانست مقاومت کرد- تانده را گذشته بجانب

~~ادیسه فرار بمود- فتح بنگاله بعنایت الهی و بدولت حضرت در سنه 989

نه صد و هشتاد و نه) میسر شد - چون یکسال در تانده بوده

~~به کورهگهات و سنارگام وغیره خوانین حضرت را جاگیر بموده رخصت

~~فرمودند - حاجی پور را بمحمد قلی خان برلاس و سرکار ترهت

~~را بخان عالم دادند و کورهگهات را بمجنون خان و بابا خان قاقشال

~~و کهل گام را بوزیر خان جمیل و سنارگام را به سد خان توغاپائی - جماعهآ

~~از ملازمان خود بردوان - و آن حدود را بقیا خان و بندر ساتگام را

~~بتوخته و الیم برادران سان کوکلداش عنایت کردند - و به پاینده محمد سگ

~~کش و علیقلی و بعضی از ملازمان خود را آن جا جاگیر کردند - خواجه

~~معین و لشکر خان و میر اصغر منشی و حاجی محمد خان سیستانی و مرزا

~~قلی حیدر محمد خان آخته بیگی و جان محمد خان بهسودی و بمر یکه

~~و شاهم خان جلایر وغیره را بهر جا که لایق دانستند جاگیردار ساخه

~~رخصت بمودند - چون یکسال در تانده بودند جا گیرداران در محال

~~خود تحصیل بموده مهم سازی خود کردند *

در اوایل در سنه 980 ( نه صد و هشتاد) بود که بجانب

~~ادیسه بر سر داؤد متوجه شدند - و خواجه شاه منصور که دران

~~اوقات بخشی خان خانان بود عرضه داشت خدمات خود بموده از

~~خواجهآ مشار الیه بدرگاه فرستادند - بندگان حضرت سرکار چنار را

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0356.png)

~~درو بست در وجه جلدوی خانخانان عنایت کردند - و حکم فرمودند

~~که اگر ازان طرف گرهی جاگیر خواهند. سی و پنج کرور.

~~و اگر ازین طرف گرهی که حاجی پور و پتنه و بهار باشد خواهند -

~~سی کرور - و جمیع خوانین وسلاطین و ملازمان با خان بابا تسلیم کنند -

~~و هرکرا خطاب خانی و سلطانی و علم خواهند - بدهند - باین حکمها فرامین

~~بمهریزک مزین شد - و خواجه مشار الیه را سروپا ms245 داده رخصت

~~فرمودند - و مظفر گجراتی را بخواجه مشار الیه سیردند که در چنار به بایزید

~~سیرده به بنگاله برود - خواجه مذکور بچنار رسیده - چون سرکار

~~چنار را در و بست معه علم و خطاب خانی ببایزید از بنگاله خانخانان فرستاده

~~بودند - و بخواجه مذکور نوشته بودند که فرمان چنار را ببایزید بدهد -

~~و از بنگاله باو حصه خواهم فرستاد - مشار الیه حسب الحکم مظفر گجراتی

~~را به بایزید مذکور مع فرمان سرکار چنار سپرده متوجه بنگاله شد -

~~بایزید عرضه داشت کرد که بودن مظفر گجراتی در قلعهٔ‌ چنار لایق نیست -

~~از گرد اتک نوشته بودند - در همین چند روز بتانده که میآئیم او را

~~خواهم طلبید - در کشتی انداخته چند کس اعتمادی همراه بموده فرستی *

داؤد و جهان خان از جا گیردار ادیسه و جمیع افغانان که از هر

~~جانب بداؤد جمع شده بودند و این طرف آب دهرپور گذشته متوجه جنگ

~~خان خانان شدند - و هر دو لشکر در برابر یکدیگر فرود آمده دو سه روز

~~ساختگی جنک بموده - گوجر که سابقا در پتنه از جانب بایزید شقدار بود

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0357.png)

~~و ازان تاریخ که لودی را کشته بودند منصب لودی را افغانان بگوجر

~~تجویز بموده بودند - یک روز فیلهای خاصهآ داؤد را بی آنکه بخان خانان

~~خبر شود رانده بسر اردوی خان خانان آمد - و خانخانان را فرصت

~~راست کردن برانغار و جرانغار و هراول و التمش و غول نشد -

~~خان عالم وخوانزاده محمد خان ولد کوچک علی خان که بجای التمش بودند -

~~اینها را فیلان زیر کرده بشهادت رسیدند - و جنگ برانغار و جرانغار

~~خان خانان رسید - افغانان متوجه غول خانخانان شدند - چون در غول

~~اندک کسی بودند و آنها هم مردمی نبودند که جدل توانند کرد چنانکه چهار

~~پنج زخم خوردند- بعد از جنگ - یک زخم بر گوش خان مذکور را

~~نه بیخ سوزن دوختند - شکست یافته یک کروه از اردو برآمده متوجه

~~تانده شد - افغانان ms246 که باردو آمدهاند متوجه آلجه شدهاند - و بجهت

~~ز خمهائی که خانخانان داشتند چند مرتبه خواستند که از بالای اسپ خود را

~~باندازند - بوستان قلی نام قورچیء داشتند - او در ته بغل خان مذکور

~~درآمده در بالای اسپ نگاه داشت - چون خان مذکور بخود آمدند

~~دیدند که قیا خان و شاهم خان جلایر و جمعی دیگر گریخته میروند -

~~خان مذکور فریاد کردند که این ریشها(1) را گرفته بکجا خواهم رفت - برگردید

~~که هم اینجا کشته شویم - چون دولت حضرت قوی بود گریختها

~~باز برگشته بخانخانان جمع شده خود را بگوجر رسانیده - مشار الیه را

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0358.png)

~~درمیان گرفته شیه (1) تیر کردند - تیری از غیب باو رسیده از بالای

~~اسپ سرنگون شده - یکی از لشکریان سرش را برید - لشکر

~~افغان شکست خورده بجانب اتک روان شدند - و لشکر ظفر اثر

~~از هر جانب جمعیت بمودند - داؤد که از عقب بخاطر جمع می آمد

~~شکست یافتههای افغانان همراه شده و از آب دهرپور گذشته همراه

~~جهان خان حاکم اتک - بنارس در لب آب مذکور فرود آمده شاخ

~~بندی بمودند - خانخانان بعد از دوختن زخمهای(2) خود - جمیع

~~سرداران را معه لشکر ظفر قرین در پی افغانان تعین کردند - چون

~~لشکر ظفر اثر بلب آب دهرپور رسیده شاخ بندی افغانان را ملاحظه

~~تموده کس بخانخانان فرستادند که تا شما نیائید ما تمی توانیم از آب گذشته

~~بافغانان رو برو شد - خانخانان در سنگهاسن (2) درآمده معه باقی لشکر

~~در ساعت متوجه آب دهرپور شدند *

چون داؤد و افغانان از آمدن خانخانان خبر یافتند شاخ

~~بندی را گذاشته در قلعهآ کتک درآمدند - و لشکر در گرد قلعهٔ‌

~~کتک فرود آمده - مردم و افغانان که در قلعه بودند قبل شدند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0359.png)

~~دو جانب دریای شور و یکجانب راجهآ ادیسه وجانب دیگر خانخانان

~~و لشکر مغل - داؤد و افغانان را بعد این علاجی مماند که زن

~~وبچهآ خود را بکشند و خودها برآمده مغل جنگ کنند تا ms247 خود

~~همه کشته شوند - این خبر چون بخانخانان رسید چون افغانان

~~را نام مسلمانی بود بر ایشان رحم کرد و کس بداؤد فرستادند

~~که چرا در خون این همه ضعفا در میآئی - اگر ترک سلطنت کرده

~~اسباب بادشاهی را فرستی و من بحضرت فرستم - ولایت ادیسه

~~و این حدود را بتو دادم - و ولات هم از حضرت از برای تو

~~می گیرم - داؤد مذکور و افغانان چون این شفقت را از خانخانان

~~دانستند همه در صلح اتفاق کردند - پشکال(1) هم نزدیک شده بود -

~~و پشکال هم دران ولایت شش ماه میباشد - ولایت بنگاله برهم

~~خورده و گل و لای و آب هم دران ولایت بسیار است . آمد و شد

~~بنجاره(2) بر طرف شده بود - بالضرورت خان خانان و داؤد صلح

~~کردند - و عهد و شرطی که میباشد موده ولایت ادیسه را باو دادند -

~~روز دیگر کوچ کرده بجانب تانده متوجه شدند - و داؤد کس فرستاد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0360.png)

~~که این شفقت و مرحمت که از شما دیدم مرا اذن ملازمت فرمائید -

~~و التماس نمود که در اردو تمی توانم دید - اگر از اردو یک کروه

~~بکنار برآیند ملازمت میکنم - خان خانان نوشته فرستادند که هر محل

~~شما را دغدغه بمانده باشد مانعی نیست- ما شما را تکلیف می کنیم -

~~روز دیگر نیم کروهی از اردو شامیانهٔ‌ چند و اسباب طبخ فرستادند -

~~و از خوانین بادشاه یک دوبی و از نزدیکان پنج شش دهی در ته آن

~~شامیانه رفتند - داؤد بپانصد سردار و قبایل خود را از قلعهٔ‌ آتک

~~برآمده - چون خبر خان خانان شنید که باندک کس از اردو برآمده اند

~~سی چهل پنجاهی از قبایل خود همراه گرفته - خانخانان از ته شامیانه

~~سوار شد - و بالای اسپ یک دیگر را ملاقات کردند - و هر دو فرود

~~آمده در ته شامیانه نشستند - داؤد گفت که این زخمهای شما بر سر

~~و روی من بایستی- خانخانان گفتند که سپاه گریست - عیبی بیباشد -

~~بعد ازان ms248 داؤد از خود شمشیر وا کرده درمیان مجلس انداخت -

~~و گفت که من غلام حضرت شدم - دیگر از من شمشیر بستن

~~لایق نیست - شمشیر مرصع که در عقب سر خانخانان قورچی گرفته

~~ایستاده بود خان مذکور گرفته در کمر داؤد بستند و گفتند که چون

~~غلام و دولت خواه شدند شمشیر از برای دولتخواهی حضرت بر بند -

~~بعد ازان مکیفات و طعام و شیره و شربت درآوردند - و تا دو پاس

~~یکدیگر صحبت داشتند - یک دیگر را وداع بمودند - و داؤد بقلعه اتک

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0361.png)

~~متوجه شد و خان خانان با جمیع خوانین و لشکر بجانب

~~تانده مراجعت بمودند *

چون نزدیک تانده رسیدند خبر آمد که بابوی منگلی و جمیع

~~سردارن افغانان که براجه ادیسه پناه برده بودند مجنون خان و قاقشقالان

~~از آب گذشته بتانده که خواجه معین را مانده بودند بخواجه ملحق

~~شدند - خانخانان با وجود لشکر اتک کشیده و زخها خورده

~~بتانده در نیامدند - از آب گذشته متوجه افغانان شدند - افغانان

~~خبر یافته باز بجانب راجهآ کونچ فرار نمودند - چون هر دو فتح

~~رو نمود بتانده درآمدند - طالی سلطان که جاگیردار غازی پور بود

~~مع جاگیرداران رخصت کردند - جنید افغان هم در بهار سر برداشته بود-

~~محسن خان که حاکم پتنه بود علاج آن بی توانست کرد - تنکر قلی

~~سلطان را در سرکار بهار جا گیردار کرده بر سر جنید فرستادند - و

~~تانده را ویران کرده - چون از افغانان که بجانب کورهگات جمعیت نموده

~~بودند دغدغه بود از آب گذشته بنگاله را بسیاهیان قسمت کردند که قلعهآ

~~کوره مرمت بموده بدستور سابق آیادان سازند - چون ویرانیآ تانده

~~لایق نبود و آبادانی بنگاله مبارک نیامد تشویش درمیان لشکر پدید آمد -

~~و خاصیت آن ملک اینست که در هر قری یک وبائی پیدا می شود -

~~و آن سال کیف متفق وبا شده بود - در اندک زمانی از خوانین حضرت

~~و ملازمان نواب خانخانان جمع کثیری برحمت حق پیوستند - و تنکر ms249 قلی هم

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0362.png)

~~در لب آب پنپن که در برابر جنید نشسته بود بمار شده برحمت حق پیوست -

~~و اشرف خان و خواجه معین و حاجی محمد خان سیستانی و ملا طاهر

~~آخوند بهادر خان و خواجه غیاث بیگ دیوان خانخانان و هاشم خان

~~و محسن خان قرابتان نواب شهاب الدین خان و احمد خان و غلام سایره

~~و حافظ محمود و جمعیی دیگر از ملازمان خانخانان از سپاهی و نویسنده

~~و ندیم مجلس از عالم رفتند - و این وبا در اسپان هم تاثیر کرد -

~~و در اندک زمانی اسپان خوب خانخانان بسیار تلف شد - و بنگاله

~~آبادان نشده بتانده آمدند - که به بهار بجهت رفع و دفع جنید روند-

~~خان خانان را هم بقدر تشویش شد - و در اندک روز به تشویش

~~ازهال (1) از عالم رفتند در شب دوشنه هژدهم رجب سنه 982 ( نه صد

~~و هشتاد و دو)- و همون شب گجراتی مظفر را که بایزید از چنار

~~بموجب حکم به بنگاله فرستاده بوده رسیده بود - و فرصت ملاقات

~~نشد - و پیش از فوت خانخانان میر فریدون که همیشه ندیم مجلس

~~ایشان بود از عالم رفت - و طالی که بغازی پور بجا گیر خود می رفت

~~در پتنه ممظفر خان پیش آمده - جماعتی از افغانان جمعیت بموده بودند -

~~و جوند و سسرام دران وقت بجاگیر مشار الیه بود - قصد مخالفان که

~~در سرکار حاجی پور بهم رسیده بودند کرد - طالبی را هم بخود ملحق

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0363.png)

~~ساخته متوجه شده بودند - و آن جماعت را شکست داده ازان افغانان

~~شخصی در بند طالی بود - شی فرصت یافته در چادر او درآمده نوک

~~شمشیر در شکمش گذاشته که نه پشتش برآمده - همان زمان بآن زخم از

~~دنا رحلت بمود - و سبب کشته شدن طالبی این بود که زن افغان که در

~~جنگ گاه بدست کسان طالی افتاده بود باو گفتند که آن زن امشب

~~در چادر طالی است - و آن افغان ms250 از غیرتی که داشت زنجیر در پا

~~بتجسس آمده بود - فرصت یافته کشت - چون این خبر ناخوش نواب

~~خانخانان رسید ببایزید - روز جمعهآ بود - در چنار رسیده در زمان قضات

~~را طلبیده درهای کارخانهای که اسباب و خزینهٔ‌ نواب خانخانان آنجا بود

~~مهر کرده تحویل داران هر یک را در پیش کارخانهای ایشان زولانه کرده

~~و کلیدهای هر خانه را در خلیته انداخته مهر کرده بهمان تحویلداران سیرده -

~~و کیفیت را بحضرت عرضه داشت کرده معه تذکره بدرگاه فرستاد - و روز

~~دیگر حرم خانخانان سیور آغا که عورت معتبر بود که قبل ازین در حرم

~~فردوس مکانی و حضرت جنت آشیانی می بود دران اوقات در سرکار

~~خان خانان بوده نسبت تمام داشت - و والدهآ خواجه شاه

~~منصور که در بنگاله بخشنی خانخانان بوده - و در ثانی الحال بندگان

~~حضرت فرامین ببجانب خانجهان صادر فرموده مشار الیه را بدرگاه

~~طلبیده - و در سنه 983 (نه صد و هشتاد و سه) مابین آستانهآ خواجه

~~معین الدین چشتی و کوملیز سروپا داده بمنصب پانصدی سرافراز

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0364.png)

~~فرموده دیوان ساختند - هر دو را ببایزید فرستادند که سبب مهر کردن

~~کار خانها و زولانه کردن تحویلداران چیست - بایزید گفت که بعضی

~~از اساب توشه خانه در بنگاله که خانخانان طلبیدهاند پیدا نشده -

~~تحویلداران گفتند که در چنار مانده است - و تفصیل آن اسباب را

~~خانخانان بمن فرستادند که تحقیق کن که در چنار ماندن این اسباب را

~~تحویلداران راست گفتهاند یا دروغ است - و دیروز بیگه شده بود

~~بتقریب این در کارخانها را مهر کرده - و تحویلداران را زولانه - اگر

~~اسباب اینجا هم پیدا نشود تحویلداران از توهم بمحل دیگر بروند(1) - جواب را

~~ببرید و زود بیائید که بشما کار دارم - و دو یاس بود که این دو

~~عورت که در بالا ذکر شده آمدهاند - و بایزید خلوت ساخته بایشان گفت

~~که تقریب در کارخانها مهر (کردن) و تحویلداران را زولانه انداختن اینست ms251

~~که نواب مرحومی از دار الفناء بدار البقاء رحلت فرمودهاند میخواهد که این

~~خبر ناخوش را یکدو روز پنهان داشته - بعضی از چودهریان سرکش

~~را بقلعه آورده زر باقی را تحصیل کند - شما هم به بیگه این خبر بگوئید

~~که فکر تعزیت کنند - چون اسباب تعزیت مهیا شود آن زمان من آنجا

~~من آمده خواهم شنواند - بماز دیگر این دو ضعیفه آواز گریه(2) و جزع

~~و فزع مخفی کرده اند و پیغام آوردند که ما تعزیت چه نوع داریم که هیچ

~~نداریم - بگذار که در توشه خانه را وا کنیم - و از نقد و جنس آنچه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0365.png)

~~در کار باشد بگیریم - باز در را قفل کرده مهر کن - بایزید در جواب

~~گفت که من از برای ناموس شما درها را مهر کرده و تحویلداران را

~~زولانه انداختهایم تا جواب عرضه داشت نیاید من چون توانم

~~در کارخانها را وا کردن یا زولانه از یای تحویلداران برداشتن - اگر برای

~~دریغ میدارم - به برادر محمد شریف شش هزار روپه تحویل کردهام

~~و والدهآ فرزند سعادت یار پیش شما خواهد بود - هرچه درین چند روز

~~در کار شود سامان آن من رسد - ایشان معنی را قبول کردند - و بعد

~~از سه روز بتعزیت خان خانان مشغول شدند - و چند روز تعزیت

~~خان خانان داشته آب و آشی که رسم می باشد داده از تعزیت برآمدند *

درین اثنا مرزا عبد الله داماد مقیم قره پیر محمد عرب و دوست محمد

~~بابا دوست و خواجه محمد امین صاحب توجیه که حضرت در آگره

~~در کشتی در آورده به بنگاله فرستاده بودند که خانخانان را جاگیر نمایند

~~ایشانان همدرین تعزیت رسیدند - و خواجه محمد زکریا ولد خوجه دوست

~~خاوند مع فرزندان و خواجهائی که دران اوقات ایشان را بمشار الیه

~~همراه کرده در پرگنهآ تاج پور که بگذر نرهن متصل است جاگیر

~~کرده بودند می رفتند - و در جونپور این قضیه را شنیده بجهت

~~تعزیت ms252 پرسی بچنار آمدند - و بعد از هژده روز آش کلان و سرویاهای

~~این دوخته از زن و مرد بهر کس که لایق بود بایزید داد - و جماعهآ

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0366.png)

~~که بالا گذشته و خواجها را هم از اسپ و فیل آنچه لایق بود مهمانی

~~گویا فرستاده - و بعد از چند روز در جواب عرضه داشت فرمان

~~عالی شان صادر شد که سیادتمابی مرزا میرک و تولک چند صاحب

~~توجیه را بجهت تشخیص احوال خانخانان بچنار فرستادیم - تو هم اهتمام کن

~~که آنچه از آنها می پرسیم از تو هم خواهم پرسید - و آنکه تحویلداران را

~~زولانه کردهآ بسیار خوب واقع شده - بعد از چند روز میرزا میرک

~~و تولک چند آمده تحقیق کرده مفصل کردند - بایزید نوکر قلعهآ چنار را

~~بمیرزا میرک سیرده خود را از سپاهگری گذراند که بعد از

~~خانخانان زندگی خیال نکند - سپاهی و قلعهٔ‌ چنار چون داشته باشد

~~و قرار داد که بتانده رفته بر سر قبر خانخانان مجاور باشد -

~~حکم بمیرزا میرک رسید که آنکه قلعهٔ‌ چنار را از بایزید قبول کرده نیک

~~واقع نشده و قلعهآ چنار را بدستور خانخانان مفیض داشته ایم -

~~باز قلعه را بمشار الیه سپارد - و مهمات آن سرکار دخل نکند -

~~و سرکار جونپور که بکروری آن مقرر است آنجا برود. و بایزید

~~در سنه 982 ( نه صد و هشتاد و دو) قلعه چنار را بموجب

~~حکم باز متصرف شد- و بدولت حضرت بحکومت آن سرکار

~~قام نمود- بعد ازان فرمان طلب صادر شد - مشار الیه مع

~~فرزندان و برادران در سنه 284رک وختدو چهر)

~~ورتع چورمملا زمت حضرت مشرف گردید - در همان چند روز

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0367.png)

~~لشکر کوکنبلنیر واقع شد - مشار النه دران لشکر در خدمت بود -

~~و خدمتگاریها و ترددها و تاختها در ولایت رونگرپور بتقدیم

~~رسانید - چون بندگان حضرت در پرگنهآ دیبالیور که از سرکار

~~اجین است نزول فرمودند آن سرکار را یمشار الیه امر فرمودند - و بعد

~~ازان ms253 جریب و جمع بندی و نسق آن سرکار هم باتمام رسده بود عرضه

~~داشت کرد که دیگر خدمتی بمانده - حکم صادر شد که بعنایت امیدوار

~~بوده بدرگاه متوجه شود *

و در اثنای این شیر بیگ تواچی باشی فرمان بمشار الیه رسانید که

~~نواب شهاب الدین احمد خان را از سرکار سارنگپور تغیر داده نه

~~احمداباد فرستادند - تو سرکار سارنگیور را بفیصل رسان - مشار الیه

~~در بانزدهم رمضان سنه 98 (نه صد و هشتاد و چهار) که از

~~سرکار اجین برآمده بسرکار سارنگیور آمده مهمات آنجای قیام

~~و اقدام بمود - چون چند وقت آنجا بود بدرگاه عرضه داشت کرد

~~که این سرکار لایق خالصه نست - بشجاعت خان جاگیر بمودند - مشار الیه

~~از سارنگیور برآمده متوجه درگاه شد - در حینی که حضرت از یهره

~~مراجعت بموده بودند در لب آب چناب ملازمت بموده تا فتح پور

~~در ملازمت بود - و در محرم سنه 98 (نه صد و هشتوچج)

~~در فتح پور بداروغگی خزینه مراترهره ییوو در

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0368.png)

~~حاصل کرده معه فرزندان متوجه سفر مبارک شد - دو سال در بندر

~~سورت بموجب حکم بود - بتقریب ارباب غرض که بعرض رسانده بودند

~~که او زر و جواهر بسیار همراه دارد - بنواب قلیج خان و برادران

~~فرمان عالی شان صادر شده بود که اسباب او را تحقیق بمایند و تا(1) حکم

~~دیگر معطل دارند - و چون تحقیق بمودند یک لکه روپه از نقد و خریدی

~~که در هر بندر کرده بکشتیها درآورده بود ظاهر شده - و چون مفصل

~~در فتحپور بنظر اشرف گذشت بندگان حضرت فرمودند که قریب بدو

~~قرن ست که درین سلسله خدمتگاری بموده - حالا که همراه بطواف

~~حرمین می رفته باشد یک لکه روپه چه باشد که مردم گویند که زر

~~و جواهر بسیار همراه دارد - مقصود این بود که بلکه او را از رفتن سفر

~~مبارک نگاه داریم - یکسال دیگر حضرت تغافل فرمودند - و چند مرتبه

~~فرامین هم بمشار النه ms254 صادر شد که اگر بالفعل بملازمت نتوانی رسید در

~~سرکار گجرات در هر محل که اراده کنی معه فرزندان جاگیر فرمائم-

~~چون ترا سامان شود باز بدرگاه خواهی آمد - و در ثانی الحال معلوم

~~بندگان حصنرت شد که در رفتن سفر مبارک غرض و حله نداشته حکم

~~محدد صادر شد که چون راسخ بوده برود - در بیست و چهارم محرم

~~سنه 988 ( نه صد و هشتاد و هشت) بکشتیآ محمدی که نواب

~~قطب الدین خان و نواب قلیج خان بشرکت ساخته بودند درآمده تا آخر ماه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0369.png)

~~مذکور در نواحیآ خوربند دمن بوده - و عشور دیو را اجاره داران

~~بندر دمن طلب میداشتند - و تا ته بالای جهاز نایند - و شکم کشتی

~~نه بینند - عشور را قرار میتوانند داد - پسر کلان بایزید که سعادت

~~یار نام داشت طلب داشتند که گرو ما بدهید- تا ما بالا بیائیم.

~~بایزید گفت که زبان هندوی و فرنگی او مداند باز شما که بالا بیائید مهم

~~معطل خواهد ماند - ازین دو پسر دیگر من که یکی افتخار نام دارد

~~و دیگری ذو الفقار - هر کدام را که خواهید بشما بدهم - آخر بافتخار قرار

~~یافت - و از صباح که در غراب فرنگی درآمده بود تا نماز شام آنجا

~~بود - چون ده هزار محمودی عشور دیو را که از اهل جهاز طلب

~~میداشتند - و هیچکس یک محمودی نداشت بایزید بجهت ثواب که مسلمانان

~~را از فرنگیان خلاص کند ده هزار محمودی را قرض حسنه از قبل

~~مردم جهاز بفرنگیان داد که در جده بیفایده بگیرد - بعد از نماز شام

~~افتخار را ببالای جهاز کشیدند - و ده هزار محمودی عشور را مع تذکره

~~بحسن چنو ناخدای جهازات سورت بود به تحیال که چودری بندر مذکور

~~بود سپرده از جهاز فرود آوردند - صباح غرهٔ‌ شهر صفر لنگر برداشته.

~~و با آنکه آخر موسم بود در چهارده روز بر زدند - و کوههای عدن معه

~~قلعه ممایان شد - و بعد از ms255 یکپاس روز دو رقچه بنظر ناخدا و معلم

~~و مردم جهاز درآمد که از جانب عدن میآید- چون بنزدیک کشتی

~~رسد معلوم شد که نواب گلبدن بیگم فرزند حضرت فردوس مکانی

~~بابر بادشاه و سلیمه سلطان بیگم دختر نور الدین محمد مرزا نبیرهآ سلطان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0370.png)

~~حسین مرزای بیقره و گلعذار بیگم دختر نواب مرزا کامران و حضرت

~~خواجه یحیی از فرزندان حضرت خواجه احرار فرستادهاند که خبر

~~بیارند که کیان درین جهاز اند - و از کدام بندر روان شدهاند - و با

~~آنکه باد مراد بود بایزید بناخدا و معلم گفت که اوزار جهاز را فرود

~~آورده و جمیع احوال کشتی و مردم را عرضه داشت کرده به بیگمان

~~فرستاد - و بیگمان و خواجه همه تحسین کردند که رحمت باد که احوال

~~کشتی را خوب نوشته است - و جواب عرضه داشت بایزید در مکهآ

~~معظمه از راه خشکی رسید - خدا بر عمر و دولت بندگان حضرت

~~یرکت کند - که اگر در سورت منع می کردند سعادت حج اکبر را

~~تمی یافت - در نفس الامر گویا که بایزید را در سورت منع کردند تربیت

~~کردند - در مدت سه سال که بایزید بیات دران مکان شریف ماند

~~انواع فایده و منافع گرفت - در درون خانهٔ‌ مبارک چند فرش بیجا

~~شده بود که شیخ محمد عید الحی شیبی ببایزید فرمود که این سنگها را

~~برداشته چونهٔ‌ نو انداخته مرمت کن - و درین سال هروقت که فرش

~~خانه شست و شوی و جاروبی مدادند ببایزید می فرمودند - بایزید هم

~~درین سه سال که در مکه بود داخل فراشان بود - و در مقام ابراهیم

~~هم پیش از داخل شدن خانه داخل شد و مردم خوابهای خوب هم دیدند -

~~تا یک لک روپیه از نقد و جنس همراه داشت ببخش کردن این هم

~~بمردم مکهآ معظمه توفیق یافت - و ذوالفقار نام پسر خورد مشار الیه در

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0371.png)

~~بئر مستوره که عربان چاه را بثر میگوینا مابین ms256 مکه معظمه و مدینه

~~شریفه است در عین مراجعت بجوار حق پیوست - و بطریق امانت

~~گذاشته در دهم ماه ربیع الاول سنه 989 (نه صد و هشتاد و نه)

~~بمکهآ معظمه درآمد - و در دوازدهم ماه مذکور در خانه داخل شده -

~~و والدهآ فرزندان مشار الیه در سیزدهم ماه داخل خانه شد - و در

~~چهاردهم بمار شد - و در بیست و یکم برحمت حق پیوست - در

~~معلا بجهت گورخانه زمینی از شرفا گرفته بود - و سه هزار

~~ابراهیمی که نه هزار روپه باشد بطریق تحفه بشرفا فرستاده بود - و از

~~کمر خنجر مرصع و اسباب نفیس هند که لایق بود قبل ازین پیش کش

~~نموده بود - واز جانب شرفاء و سایر اکابر مکه انواع عنایت ببایزید

~~ظاهر شده بود - والدهٔ‌ فرزندان را دران زمین گذاشته برای ذوالفقار

~~هم قبر کنده ترتیب داده بهادر نام ملازم سعادت یار ولد بایزید که حالا

~~پیش شیخ فرید است به بئر مستوره رفته استخوان ذوالفقار را نیز آورده

~~یهلوی مادرش گذاشت - و بایزید هم از برای خود پیش روی والدهآ

~~فرزندان قبر راست کرده یکدو گهڑی هم در قبر بود که کوتاه و تنگ

~~نشده باشد ملاحظه می کرد - الآن قبر مشار الیه در زمین معلا است

~~امید که خدای تعالی توفیق داده باشد که استخوان مشار الیه آنجا درآید *

و در همان سال فرزندان را رخصت ملازمت حضرت کرده

~~خود قرار داده بود که بقیهٔ‌ عمر در مکه معظمه متوطن باشد - و چون

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0372.png)

~~تقدیر بنوعی دیگر بوده در سنه 990 (نه صد و نود) حج نافله کرده

~~خبر فرزندان هم رسید که در بندر دمن بدست فرنگیان افتاده اند -

~~چون از زاد و راحله چیزی مانده بود و از فرزندان و خویشانی

~~که در هند بودند و در حین رفتن مکه معظمه ازیشان وداع نشده بود

~~در سنه مذکور متوجه هند شد - چون آخر موسم بود در بندر شهر

~~وزفار جهاز ms257 بتباهی ماند - بعد از چهار ماه موسم زیتولی شد

~~باد وزیدن گرفت - از بندر مکلا لنگر برداشتند در برابری شهر

~~آورده جهاز را لنگر کردند که مردمی که از جهاز برآمده بودند

~~درآیند - همون زمان تاوری از دیو رسید و خبری از گجرات

~~رسانید- این بود که مظفر گجراتی سر برداشته - و شهاب خان را

~~شکست داده احمدآباد را متصرف شده - و قطب الدین خان را

~~در بروده قبل کرده - و خان مذکور را چون دولت برگشته

~~با وجود زر بسیار که بدولت حضرت داشت دران وقت سپاهیان (را)

~~ارزن و کال میداده - و سپاهیان بیک بار بیوفانآی موده از مشار الیه

~~جدا شده بمظفر درآمدند - و چون خان مذکور بی علاج شده مظفر

~~را دیده - امرای مظفر همه اتفاق کردند که مشار الیه را باید کشت - خان

~~مذکور را با خواهر زاده بقتل رسانیدند - و مرزا خان ولد نواب بیرم خان

~~را با جمعی از خوانین و سلاطین بندگان - حضرت بر سر مظفر تعین کرده

~~بودند - بنوعی که شهاب خان شکست خورده احمدآباد را مظفر متصرف

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0373.png)

~~شده بود مظفر هم بعینه همون طور بجانب چانیه نیر که مابین بروده و بروج

~~است رفته محکم شده - و احمدآباد را نواب مرزا خان متصرف شدند -

~~و چون این غوغا در جهاز و بندر شهر افتاد شقدار بندر شهر خواست که

~~مردم جهاز را رخصت نکند - بلکه جهاز را متصرف شود - چون بایزید

~~در هند بود و بانواع خدمتگاریها. شهرت داشت نتوانستند که مردم

~~جهاز را نگاه دارند - نماز پشین رخصت دادند - تندیل و خلاصیان

~~جهاز قبل ازین نوکر مظفر بودند - و درین ولا که این خبر یافتند

~~کله چقها و شلوار و اسباب سپاهگری بر خود ترتیب دادند - و مرزا

~~نور الدین محمد خواهر زادهٔ‌ قاسم نیشاپوری که الان در ملازمت نواب

~~خانخانان است و بایزید در دوسهٔ‌ (1) کشتی نشسته بیکدیگر صحیت میداشتند -

~~و دیوان خواجه حافظ در مجلس بود ms258 - و بایزید را بخاطر رسید که

~~حسب حالی برای مظفر واکنم که اینهائیکه می خواهند او را کلان کنند

~~خدای هم میخواهد خواسته یا نه - چون دیوان را واکردند این غزل

# آمد که بیتش این است . %~% * بیت

دولت از مرغ همایون طلب و سایهآ او

زانکه با زاغ و زغن شهپر همت نبود

~~و خواجه حافظ صریح کاری کرده که مردم جهاز همه را یقین شد که

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0374.png)

~~مظفر کاری نمیتواند ساخت - درین هشت ماه که بایزید در جهاز بود

~~دو مرتبه بجهت ماز عد رمضان و عید قربان برآمد - و بودن او در

~~جهاز این مقدار فایده کرد که اگر او بمیبود جهاز را مردم شهر وزفار

~~گرفته اسباب حاجیان را بدست انداز میبردند *

و در اوایل که کشتی را دران بندر لنگر کردند جمعی بملازمت سید

~~ابابکر که غوث زمان خود بود و در حضرموت(1) متوطن بود متوجه

~~شدند - و ببایزید بیات هم تکلیف کردند - مشار الیه گفت که آنچه شنیدهام

~~ایشان همیشه بخدا مشغول اند - و صحبت مایان باعث تصدیع میشود - اگر

~~مملازمت برسید از من هم نیازمندی خواهید کرد - سید حمزه ولد میر

~~زکریا ملتانی که در مله غوث زمان خود بود (و) مولانا صالح و مولانا

~~فرخ که هر دو از حصار شادمان بودند و سالها در مکه مجاور و مشکواة

~~را درپیش قاضی محمد مالکی گذرانده. بودند - و مرزا شهرخ پسر

~~مرزا خان انده خوئی که اکثر سلاطین ماوراء النهر مرید مرزای

~~مذکوراند - چون این جماعت سید ابابکر را ملازمت کردند بایزید

~~بیات که در جهاز مانده بود بخاطر ایشان رسیده خواستند که بسید

~~اظهار نیازمندی مشار الیه بکنند - سید بآن جماعت فرموده است که

~~شما می خواهید که دعای بایزید که در جهاز مانده است برسانید - مدتها

~~شد که ما بمشار الیه آشنائیم - و فرمودهاند که دیشب میانه ما

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0375.png)

~~و جلال الدین محمد اکبر بادشاه هند ملاقات واقع شده او ms259 را در ظل

~~حمایت داریم - و این جماعت که در بالا ذکر کرده شده از سید ابابکر

~~نقل کردهاند - و ولد میر زکریا را تاقیه پوشانده خلیفهٔ‌ خود

~~ساختند و الله آعلم *

و ازان بندر که لشکر برداشتند دو ماه دیگر را به بندر گووه

~~آمدند که آن بندر سابقا هم بمظفر تعلق داشته - در بندر مذکور

~~خبر یافتند که مظفر (را) بنوعی که در احمد آباد زیر کنانده در (1) چانپه نیر هم

~~همون طور زیر کنانده - و اکثر مردم او متفرق شده اند - روز دیگر

~~از امرای شکست خوردهآ او پیدا شدند - مثل سید دولت که چند وقت

~~حاکم کنبایت بوده - و میر عاند سمرقندی که او را خانخانان

~~نام کرده بود - و محمده صالح که نوکر شهاب خان بوده و در پرگنه

~~کاتیهر در سرکار سارنگیور چند سال حکومت کرده - و پسر علی

~~محمد قندوزی که در سفر عراق مملازمت حضرت جنت آشیانی بوده

~~و این را مظفر خطاب خانی داده بوده - و قریب بصد و ینجاه

~~کس مظفر را در جنگگاه گم کرده . و چون ایشان بسئی

~~خود را تلاش کرده باین بندر آمده بودند - و بایزید هم دو روز در

~~بندر مذکور فرود آمده بود - هنوز بعضی اسباب در فرضه مانده بود -

~~چون اینها شلاق خورده و یریشان آمده بودند - و جیبه جامه را

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0376.png)

~~که داشتند هنوز نه برآورده بودند - آشنائی و مسلیانی را بگوشه

~~ماند ه اساب را غارت کردند - و بایزید و مرزا نور الدین محمد

~~وخواجه ملک محمد برادر کلان خواجه ملک حسین دیوان نواب

~~قلیج خان و مرزا شهرخ ولد مرزا خان اندهخوبی و تردی محمد

~~خسریورهآ نواب قلیج خان را به بندیخانه داده اساب و اشائی

~~که از مکه معظمه بجهت سوغات حضرت و مردم هند آورده بودند

~~گرفتند - آخر آنجماعت را که بندیخانه داده بودند بعد بایزید

~~یکه یکه را رخصت دادند - و از نگاه داشتن بایزید غرض ms260 این بود

~~که بشهادت رسانند - خدای تعالی چون بر جمیع امور بندهای

~~خود مطلع است و بایزید مذکور بی گناه بود در همون چند

~~روز مظفر را خدای تعالی از جنگل برآورده بآن بندر آورد -

~~و بایزید خلاص شده از مشار الیه رخصت گرفته متوجه بندر سورت

~~شد- و در حینی که خسرپورهآ مظفر در قلعة بروج بود و قلیج خان

~~و نورنگ خان و تولک خان و شریف خان مشار الیه را قبل

~~داشتند بسورت آمد - و قلیج خان خبر یافته نه بایزید نوشتند که

~~چون میانهآ تو و مظفر ملاقات واقع شده - اگر اینجا بیائی احوال

~~مظفر وکاتیانی که همراه اویند معلوم شود - چون یک ماه بود که قلعهٔ‌

~~بروج را قبل داشتند و زبوبی مردم قلعه هنوز ظاهر نشده بود بایزید

~~ببروج رسیده قلیج خان را ملاقات بمود - و چون نواب قطب الدین خان

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0377.png)

~~برحمت حق پیوست و نورنگ خان را نیز تعزیت رسانده - و از همه

~~رخصت حاصل کرده باز بسورت آمده تا یکسال در سورت بود- بجهت

~~اینکه آب و هوای سورت خوش آمده بود - و قیدی هم نداشت -

~~چون سعادتیار و افتخار فرزندان مشار الیه که در ملازمت حضرت

~~بودند از دریخانه چیزی نوشتند که آمدن ترا بسورت بندگان حضرت

~~شنیده اند زیاده برین در سورت بودن لایق نیست *

در آواخر سنه 992 (نه صد و نود و دو) در فتحپور بپابوس

~~حضرت جم جاهی سرافراز گشت - و حضرت مرحمت بسیار فرمودند - بعد از

~~دو روز اسپ بوز از اسپان خاصه بمشار الیه عنایت کردند - و بعد از

~~سه چهار روز دیگر پرگنهآ سنام را به بیست و نه لک دام مشار الیه معه

~~فرزندان عنایت فرمودند - و بالمشافه فرمودند که اگر آن پرگنه آبادان

~~شده جمع زیاده شود زیادی را هم بمشار الیه مرحمت فرمودیم - و راجه

~~تودرمل به بایزید گفت که مظفر صدیق بشانزده لکه قبول کرده است

~~تو هم بشانزده (و ms261 نیم) لکه نوشته بده تا فرمان عالی شان قلمی شود - بایزید

~~در جواب گفت که چون بندگان حضرت بزبان در فشان بچهارده و نم

~~لکه عنایت فرموده اند چه گویان بشانزده و نیم لکه قبول کنم - و اگر

~~بسیار مبالغه دارید چهارده و نم لک را مظفر صدیق من دهد -

~~و یک و نیم لکه را بخزانهٔ‌ عامره رساند - و ازان جائی که راجه

~~ای التفات بودند باین هم راضی نشدند - چون چند روز مبالغه از

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0378.png)

~~جانبین شد میر فتح الله ببایزید گفت که این پرگنه ضایع می شود کروری

~~نام جا گیردار شنیده گذاشته رفته است - و تو کس می فرستی - من به بندگان

~~حضرت عرض می کنم . اگر اعتراض فرمانید ازمن بدانی - بایزید گفت

~~که چهارده و نیم لکه را بهر کس فرمایند سپارد - و زیاده برین

~~قبول ندارد - و چون میر فتح الله بعرض اقدس رسانید حضرت

~~فرمودند که آنهائیکه زیاده خیال کردهاند جهک زدند ما دیده و دانسته

~~بحمعی که بالا گذشته به بایزید و فرزندان عنایت کردهایم *

و در همین چند روز خبر فوت نواب محمد حکیم مرزا که در

~~کابل بودند بفتحیور رسید - و بندگان حضرت از برای ملاحظهآ

~~سپاهگری از فتحپور برآمده متوجه کابل شدند که مادا اوزبکان

~~خیال خام بکنند - یا ملازمان مرزا حکیم از فرزندان مشار الیه یکی را

~~کلان ساخته خیال فساد نمایند - پانزدهم رمضان سنه 993 (نه صد و نود

~~و سه) متوجه سرکار پتجاب شدند - و عید رمضان را در حضرت

~~دهلی کرده کوچ بر کوچ متوجه شدند - چون قبل ازین در نلاب کهنه -

~~شهری فرمودهبودند که بنا کنند - خبر رسید که قلعهآ اتک نام کردهاند -

~~ببودن لاهور مقید نشده بسیر آن قلعه متوجه شدند - دو سه منزل

~~بقلعهٔ‌ مذکور که مانده بود که امرای مرزا حکیم فرزندان مشار الیه را

~~گرفته بپابوس حضرت رساندند - و بندگان حضرت از روی شفقت

~~و مهربانی در رنگ شهزادها ms262 بلکه بهتر عنایت و شفقت ظاهر فرمودند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0379.png)

~~و نوکران مرزا هر یک بمناصب و جاگیر سرافراز شدند . و کابل را

~~بدستور مرزا محمد حکیم بفرزندان مشار الیه عنایت فرمودند - چون

~~فریدون تغائی مرزایان مردی مفتنی بود بخواستند که در گرد ایشان

~~باشد - و سابقا ازو تقصیرات بسیار واقع شده بود که از برای هر یک

~~قابل سیاست بود - حضرت مرحمت فرموده رخصت مکهآ معظمه

~~فرمودند - چون مرزایان خورد سال بودند کنور مانسنگه را بجهت

~~احتیاط بادشاهی از قبل ایشان تعین فرمودند - و خود بدولت

~~و اقبال در قلعهٔ‌ اتک نزول فرمودند - و کلانتران افغانان مهمند

~~و خلیل و توری و حاجی و شیرازاد و خضر خیل و گلیانی و غوره

~~خیل و عبد الرحمانی و ارغشتی وغیره که مابین کابل و نیلاب هر یک

~~جاهای مقرری دارند همه بپابوس سرافراز شده بعرض رساندند که

~~افغانان یوسف زتی اکثر اوقات تاخت بر سر ما میآرند - و تجاری

~~که از هند بکابل میروند و یا از کابل بهند می آیند مابین بقلعهٔ‌ بکرام

~~و نیلاب دست اندازی می کنند - و ما بجهت متمردیآ ایشان دایم

~~بدنام ایم - بنابر التماس ایشان جمعی را از سرداران نامی (1) مثل نواب

~~زین خان کوکه و حکیم ابوالفتح و راجه بیربل قریب بسه هزار کس

~~ببحهت تنبیه متمردان تعین فرمودند - چون لشکر نصرت آیات از آب

~~نیلاب گذشته آن جماعت بیعاقبت اندیش خبر یافته بسی و روانات خود را

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0380.png)

~~بکوهها و درهای مضبوط (1) کشیدند - و سرداران و لشکر بی ملاحظه

~~بتنگیهای و کوههای ایشان درآمده - و از سرحد سواد و بجور گزرانده

~~بلک بکافران کتور که در هندو کوه متوطن بودند رساندند - دیگر

~~محل رفتن اسپ و شتر نبود - و در محال متعلقهآ ایشان حاکم و داروغهها

~~گذاشته - و براه و درهٔ‌ که عبور سپاهی هرگز از زمان حضرت آدم

~~تا غایت آنجاها نرسیده بود لشکر بآنجاها رسد- و چون کار دیگر

~~نمانده از ms263 راه دیگر مراجعت بمودند - و بعضی از دزدان و اوباشان

~~آن جماعت بیعاقبت اندیش در کوتلی که مضبوطترین کوههای هندو کوه

~~است آمده سر راه گرفتند - و بنوعی جنگ شد که شرح آن

~~درین مختصر نگنجد - و در جنگ پای اسپ راجه بیربل بسنگی

~~رسیده - مشار الیه همراه اسپ از کوهی پریده بدرهٔ‌ افتاد - و جمعی

~~متمردان بردند - و این خبر چون باتک رسید شاهزاده سلطان

~~مراد را بجهت تنبیه آن متمردان تعین فرمودند - و راجه تودرمل و جمعی

~~دیگر از خوانین که بهمراهیآ شهزاده نوشته بودند رخصت یافته متوجه

~~منزلها و کوهها شدند - و چون بلنگر که یکی از مواضع یوسف زیی

~~بود رسیدند - و قرار یافته بود که شیخ ابوالفضل در ملازمت

~~شهزاده باشند و بندگان حضرت یک منزل آمدند که شاهزاده

~~و این جماعت که در ملازمت شهزاده بودند رخصت فرمایند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0381.png)

~~و آخر الامر قرار یافت که شهزاده و شیخ ابو الفضل در ملازمت باشند -

~~خبر آمد که متمردان خود را دران نواحی در جای مضبوط کشیدهاند -

~~و درین نزدیکی کسی چنان بمانده که بر سر آنها باید رفت - در نواحی

~~لنگر در کنار آب که از درهآ سرخاب میآید و از ته لنگر رفته به

~~نیلاب همراه میشود قلعهٔ‌ بجهت جاگیردار طرح انداختند - و این قلعه

~~دو دروازه و یک کهرکی دارد و کهرکی بجانب آب آفتاب برآمده بود-

~~معه چند برج دیگر مرچل راجه تودرمل شد - و دروازة که بجانب

~~النگر و شمال قلعه بود قاضی علی سلطان بخشی شده - و دروازهآ که

~~بجانب اتک بود معه بست گز دیوار قلعه که جانب جنوب باشد مرچل

~~بایزید بیات بود و باهتمام مشار البه باتمام رسید - و بعد از چند روز

~~کنور مانسنگهه از کابل آمده مهم یوسف زتی را قبول کرد که این

~~ولایتها را بمن عنایت کنید - من دانم و یوسف زبی - و دیگران هم

~~که سرکش باشند بدولت حضرت من ایشانرا ضبط ms264 مکنم - و تا آن

~~غایت قلعه هم باتمام رسیده بود - و حضرت فرمودند که پس تو و حکیم

~~ابو الفتح و زین خان و شیخ فرید بخشی باتفاق پیش راجه تودرمل

~~رفته آنچه قرار یابد بما عرضه داشت خواهید کرد *

و روز دیگر جماعهٔ‌ که ذکر کرده شد همه ممنزل راجه تودرمل

~~آمدند و در کنگش همچون قرار یافت که کنور مانسنگه بنوعی که

~~در ملازمت حضرت قبول کرده خط سپارد - و راجه و لشکر مراجعت

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0382.png)

~~بموده در ملازمت حضرت آید - و کنور مانسنگه در منارهآ کجو

~~بوده مهمات یوسف زی مشغول شود - و در همان چند روز چندی از

~~کلانتران یوسف زبی و رعایا آمده کنور مانسنگه را دیدند - و دیهای خود

~~را آبادان ساخته مال گذاری قبول بمودند - و راجه تودرمل و لشکری

~~که تعین شده بود مراجعت موده در مارکوه که یکی از کوههای ولایت

~~بهر حاله است به اردو ظفر قرین ملحق شدند - و یوسف زتی آن سال

~~به کنور مانسنگه مال گذاری کردند - و سال دیگر اسمعیل قلی خان را

~~جاگیردار آن صوبه کردند - در همان قلعه که راجه راست کرده بود

~~متوطن شد - و کنور مانسنگه را بقلعهٔ‌ رهتاس که به پرگنهآ

~~مشهور است و بهار و حاجی پور جاگیر کردند . و بندگان حضرت

~~مراجعت بموده در بلدهٔ‌ لاهور نزول فرمودند- و چون یکسال دیگر

~~اسمعیل قلی خان دران قلعه بوده ضبط و ربط موده مال تحصیل کرد-

~~و بروده و آن صوبه جاگیر بمودند - و در حینی که کنور مانسنگه را

~~از کابل طلبیده یوسف زنی جاگیر بموده تعین کردند - نواب زین خان

~~کوکه را بجای مشار البه بکابل تعین فرمودند - و مشار اله چون

~~چند وقت حکومت کابل را کرده حکم شد که لشکر کابل و جاگیرداران

~~جلال آباد و پشور همه در ملازمت خان مذکور بسواد و بجور

~~درآمده چند قلعه که صلاح دولت دیده راست کردند - و اکثری کلانتران

![image ms265 filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0383.png)

~~و رعایای سواد و ببجور خان مذکور را دیده مال گذاری کردند-

~~و در نو روز سنه 998 (نه صد و نود و هشت) شهباز خان را

~~بآن صوبه تعین فرموده خان مذکور را بملازمت طلبیدند - و راجه

~~بهگوانداس را چون از قلعهٔ‌ اتک بکشمیر تعین فرموده بودند مشار الیه

~~رفته فتح نموده یوسف خان زمیندار کشمیر که حاکم هم شده بود گرفته

~~آورده در اتک بپابوس رساند - و یوسف خان مذکور را در بنگاله

~~جاگیر عنایت کردند - و کشمیر به محمد قاسم خان خواهرزادهآ پهلوان

~~دوست میربر عنایت فرمودند - و چندی از خوانین و احدیان

~~وغیره را دران صوبه جاگیر کردند - و چون محمد قاسم خان و این

~~جماعت بکشمیر رسیدند یعقوب ولد یوسف خان مذکور چون خورد سال

~~بود از روی نیعقلی بعضی زمینداران را بخود همراه ساخته در صدد

~~جنگ و جدل شد - چنانکه سید عبد الله خان چوگان باجل خود فوت

~~کرده - و مرزا علیخان و چند دیگر از مردم اعیان که درین چند مرتبه

~~زمینداران کشمیر در جاهای مضبوط خود جنگ کردند بشهادت رسیدند -

~~و از جانبین بسیار کسی کشته شد - آخر الامر کشمیر بمحمد قاسم خان

~~قرار یافت - و یکسال مشار الیه جاگیردار آن صوبه بود - و سال

~~دیگر خود عرضه داشت کرد که مرا ارزوی ملازمت است - مشار الیه را

~~طلب داشته نواب مرزا یوسف خان مشهدی را بکشمیر تعین فرمودند -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0384.png)

~~شهزادهای و محلها بسیر کشمیر تشریف بردند - و سه چهار ماه بماشای

~~زعفرانزار و گل و ریاحین صحرای کشمیر و آبهای روان را دیده -

~~و درین اثنا نواب مرزا خان ولد نواب مرحومی بیرم خان که بخطاب

~~خانخانان سرافراز شده یعقوب ولد یوسف خان گناه طلبیده بپابوس

~~رساند - از آنجا متوجه بسیر کابل شدند - و چند ماه دیگر بدولت

~~و اقبال در کابل در باغ شهر آرا تشریف داشتند - و باز ارادهآ تخت

~~حضرت دهل فرمود متوجه شدند *

در اوائل ms266 سنه 998 (نه صد و نود و هشت) از کابل برآمده

~~منزل بمنزل بلاهور تشریف آوردند - و آئین بندی نوروز هم در لاهور

~~واقع شد - و بایزید بیات برآمدن حضرت را از کابل این تاریخ گفته

# و محمد قاسم مستوفی مشهدی بسته - %~% * قطعه

بحمد الله که از گلزار کابل %~% بفیروزی شه بحر و بر آمد

ز شادی عالمی خوش دل که ناگاه %~% جلال الدین محمد اکبر آمد

شهنشاهی که ذات عالی او %~% میان بادشاهان مظهر آمد

ز پیر عقل چون تاریخ جستم %~% بگفتا مهر از مغرب بر آمد

~~و در سنه 992 (نه صد و نود و دو) در سفر کشمیر

~~میر فتح الله و حکیم ابو الفتح و محب علی خان قوشچی حاکم قلعهآ رهتاس

~~از دارالفنا بدار البقا رحلت فرمودند - وقبر حکیم ابو الفتح در

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0385.png)

~~تاریخ فوت حکیم ابو الفتح و میر فتح الله گفته - و خواجه محمد مستوفی

~~مشهدی بسته - و درین مختصر نوشته تاریخ فوت شاه فتح الله صدر -

تاریخ میر فتح الله

# بحر دانش شاه فتح الله صدر %~% از جهان چون رفت آن نیکو سرشت

# ز پیآ تاریخ سال فوت او %~% دال را کم کردم از صدر بهشت

تاریخ حکیم ابو الفتح

# مفتاح شفا حکیم ابو الفتح که بود %~% نادر بسخنوری و متاز بجاه

# غافل ز قضا بعیش و عشرت مشغول %~% کز تیغ اجل ز با درآمد ناگاه

# چون نافع خلق بود تاریخش را %~% بنوشت قضا که نافع خلق الله

~~و راجه تودرمل هم در سنه 998 (نه صد و نود و هشت) در

~~بلدهآ لاهور فوت کرد - و قبل ازانکه فوت کند خدمت مشار الیه بنواب

~~محمد قلیج خان فرموده بودند - و تا اتمام این مختصر بآن خدمات مقرر

~~بود- و بخطاب جملة الملکی هم سرافراز گشت . و قریب به بیست سال

~~باشد که قلعه و بندر سورت را که از مرزا محمد حسین باغی گرفته بود

~~بمشار النه و التون قلیج که ms267 برادر کلانست و میرم قلیج و جان قلیج

~~جا گیر کردهاند- و تا غایت تغیر نیافته - تغیر نیافتن را صاحب

~~این مختصر چنین یافته - که چون سه سال دران بندر بوده دو سال

~~در رفتن و یک سال درآمدن که بجهت خدمات حاجیانست که دران

~~بندر آمد و شد کردهاند - و این چهار برادر و توابع آنچه توانستند

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0386.png)

~~خدمتگاری فراخور احوال هر یک که بآن بندر رسیدهاند کردهاند -

~~امید که حق سبحانه و تعالی جمیع بندهای خود را در امر خیر توفیق

~~رفیق گرداند بمنه و گمال گرمه *

دیگر در آواخر سنه 992 ( نه صد و نود و دو) که بایزید

~~بیات در کمال بی بضاعتی از سورت متوجه دارالخلافت فتح پور

~~شده بپابوس بندگان حضرت سرافراز گشت - حکیم ابو الفتح ببایزید

~~گفت که چون در وقت رفتن مکهآ معظمه مالغه بسیار بموده رخصت

~~گرفته بودی - درین مرتبه که آمدهآ هرچه بندگان حضرت فرمایند

~~زنهار در صدد جواب نشوی و قبول کنی - بعد از سه چهار روز

~~بندگان حضرت فرمودند که بایزید در چه خیالی - تو هم میخواهی

~~که میل داری ملکی شوی - بایزید عرض کرد که هرچه رضای بندگان

~~حضرت - بعد از دو سه روز اسپ بوز از اسپان خاصه عنایت

~~کردند - و بعد از دو سه روز دیگر یرگنهآ اول را که از پرگناب

~~خوب فتحیور بود و متصل بقصیهآ فتحپور تسلیم فرمودند -

~~باز در همان شب میر فتح الله ببایزید گفتند که بندگان حضرت پرگنهآ

~~سنام را بتو و فرزندان بچهارده و نیم لکه عنایت فرمودند - بایزید

~~میخواست که در سدد جواب شود - سعادت یار و افتخار فرزندان

~~مشار الیه استغاثه بسیار بمودند که دو سال است که داغ کردهایم -

~~و دیوانیان عظام جاگیرتن نکردهاند - و در پرگنهآ سنام ما یان را بتو شریک

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0387.png)

~~کردهاند - بنابر خاطر فرزندان پرگنهٔ‌ سنام را قبول کرد - و همون

~~شب صد نفر برآوردئ بایزید و صد نفر داغی ms268 فرزندان را بچهارده

~~و نیم لکه تنکه تنخواه شد - و هیژده هزار تنکهآ فرزندان در دیوان

~~باقی ماند که تا این تاریخ سنه 999 (نه صد و نود و نه) که اتمام

~~این مختصر است آن هژده هزار تنکه را تن نیافتهاند - و تفاوت داغ

~~صد نفر برآوردی بایزید هم تا غایت تن ندادهاند - و در سنه 993

~~نه صد و نود و سه) بداروغگی کانات ممالک محروسه و داروغگی

~~دارالضرب هم در فتحپور هم سرافراز شده بوده - و در اواخر

~~همین سال بداروغگی دفتر خانه عالی نیز سرافراز فرمودند -

~~و پنج سال آنخدمت را بتقدیم رسانید - یک دام از هیچ محل متصرف

~~نشد - و در سنه 997 (نه صد و نود و چهار) بمنصب دو صدی

~~سرافراز گشته - دو پستی از تابینان مرحومی فرزند سعادتیار

~~داخل شد - و سه پستی دیگر را تابینان جدید بداغ رسانید - و مبلغ

~~یک لکه تنکه کسری در محل داغ بانها مساعدت داده - و تا این تاریخ آن

~~شصت نفرهم از دیوان چیزی نیافتهاند - و در سنه 993 (نه صد

~~و نود و پنج) منصب بکاول بیگی و ایشک آغائی دربار حرم نیز

~~سرافراز گشت - و او را نیز بنوعی که لوازم آن بود بجا آورد -

~~دست چپ تا غایت کم قوت و بیکار است - و در سنه 996 (نه صد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0388.png)

~~و نود و شش) خود را از جمیع مناصب و جاگیر و ماهیانه گذرانذه

~~نا در دامن قناعت کشیده بدعای دولت بندگان حضرت و شهزادهای

~~عالمیان و ارکان دولت مشغول شد - و الآن صد نفر برآوردی

~~و شصت نفر جدیدی و چهل نفر داخلی مرحومی سعادتیار متصرف

~~شدهاند - و یرگنهٔ‌ سنام هم تغیر یافته - و در سنه 998 (نه صد و نود

~~و هشت) - باز بحددا بمنصب ایشک آغائی سرافراز شد - و در سنه 999

~~(نه صد و نود و نه) بمنصب داروغگی و امنی جمیع خزانهآ عامره

~~ممتاز گردیده - دران ms269 باب فصول چهارده فصل دستور العمل خزانه

~~عرضه داشت کرده بود - بجواب همه سرافراز بموده فرامین صادر شده

~~بهر اشرف یزک و الله اکبر مزین گشته مفتخر شد - و این مناصب هم

~~در بلدهآ لاهور عنایت و سه بیگه زمین ببجهت حویلی نزدیک قلعه

~~در محلهٔ‌ شیخ کا کو متصل ممقبرهٔ‌ پر فتوح شیخ موسی آهنگر مرحمت

~~بمودند - و قریب بهشت و نه هزار روپه خرچ عمارت غسلخانه

~~و چاهها و خانها که دران زمین بنا بموده شد - و خواجه محمد قاسم

~~مشهدی مستوفی بجهت آن تاریخ که عبد الرحیم ولد حسن علی زیارتگاهی

~~که ملازم صاحب این مختصر است رشک جنت جاوید یافته -

# میتها این است - %~% قطعه 2

در زمان جلال الدین اکبر %~% که کمین مطربش بود ناهید

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0389.png)

بنشیند بکام دل یا رب %~% تا بود بر فلک مه و خورشید

غیر ازین خانه جای دیگر نیست دوستان گر خیال عیش کنید

سال تاریخ او دبیر قضا %~% زد رقم رشک جنت جاوید

~~و دران محل ناله بود که توفیق یافته بسرچشمه پلی بسته - و خواجه

~~مشار اله هم حفیظ تاریخ یافته در سنگ کنده - الآن در دیوار جانب

# قبله پل استوارست - بیتهاش این است - %~% بیت *

در زمان شهنشه عادل %~% خسرو تاج بخش اکبر شاه

آفتابی که بر فلک هر شب %~% ماه از بهر او زند خرگاه

خدمت بایزید سلطان ساختاین پل از خود نباز لطف اله

شد زبانی پل رضا چو حفیظ %~% سال تاریخش از حفیظ بخواه

~~و متصل به پل مسجدی بود - چوب پوش و بمرور اوقات ویران

~~شده بود- آنرا هم توفیق یافته گنبدی بسته و ایوان چوب پوش

~~در پیش گنبد راست بموده - و آنرا نیز خواجه محمد قاسم مشهدی

~~بفیض تاریخ یافته - و در سنگ کنده و در بالای پیش طاق مسجد

~~استوار است -

# خان با رتبه بایزید بیات %~% بندهخاص بارگاه آله

# اینچنین مسجدی که در نظر است %~% داد اتمامحسبة لله

# چون بفیض آمده ست ms270 این مسجد %~% سالش از مسجدی بفیض بخواه

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0390.png)

~~و در دروازهآ قلعهآ لاهور که بدروازهٔ‌ دهلی مشهور آست مسجدی

~~و سقاخانهآ بنا کرده - آنرا نیز خواجه مذکور تاریخ یافته و در

# سنگ کنده والآن در دیوار شمالیآ مسجد استوار است - %~% * ابیات *

حاحی دانا دل آگاه سلطان بایزید

آن به نیکی شهره در کارخدا مردانهٔ‌

ساخت سقاخانه و مسجدی خوبی که هست

بقعهآ شیرین فیض آثار دل خواهانهآ

درپی تاریخ او بودم که پیر عقل گفت

وه چه زیبا مسجدی وه چه سقاخانهآ

~~و در همین چند روز در دیودهی بندگان حضرت ببایزید بیات

~~حکم نشستن سرافراز شد - بندگان حضرت بحضار مجلس که نواب

~~نقیب خان قزوینی و نواب حکیم همام گیلانی و قاضی حسن و قاسم بیگ

~~تبریزی که چند گاه بمنصب میر عدلی سرافراز بود - خواجه نظام الدین

~~احمد که بخشی سرکار گجرات بوده - فرمودند که قریب بدو قرن است

~~که بایزید بحضرت جنت آشیانی و بما خدمت کرده است - چنانکه حضار

~~بجلس همه فرمودند که بایزید مردی باخلاص است - و ازان تاریخ

~~دانستند که بایزید را نست سیقت قدیم الخدمتی درین درگاه بوده است -

~~و تا امروز هنوز بخدماتی که در بالا ذکر شده مشغول است - امید که

~~تا آخر عمر توفیق یابد که بهمین وضع در سلک چیلهای این درگاه باشد -

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0391.png)

جهانت بکام و فلک یار باد %~% جهان آفرینت نگهدار باد

بکام تو بادا همه کار تو %~% خداوند گیتی نگهدار تو

~~و این مختصر نه جلد نوشته شد - یک جلد در کتابخانهآ خاصه است -

~~و سه جلد در کتابخانهای هر سه شهزادها - و یک جلد در کتابخانهآ

~~گلبدن بیگم که عمهآ بندگان حضرت است - و دواجلد دیگر در کتابخانهٔ‌

~~شیخ ابو الفضل درآمده - و یک جلد دیگر سابقا در کتابخانهآ خاصه

~~درآمده بود- و آخر ظاهر نشد که بکدام تحویلدار سپردهاند -

~~و این چند جلد بآن تقریب بقلم درآمد - و ازین مختصر تا غایت

~~بسیار ms271 مردم نقل گرفتهاند - و من بعد هم بلکه نقل بگیرند - و چون

~~خلاف و دروغ درین مختصر درج نیافته - امید که منظور نظر

~~مطالعه کنندها شود - و تاریخ این مختصر موافق تاریخ مسجد و سقاخانه

~~شده - امید که در نفس اخیر هم توفیق ایمان یافته باشم - و در روز

~~یک شنبه غرهآ شهر رمضان این مختصر اتمام یافت -

*تاریخ صفهٔ‌ حضرت »

# بحمد الله که این عرش معلی %~% نشست شاه دین را درخور آمد

# مزین شد زمین از روی و رایش %~% سپهر چارمین را زیور آمد

# برای زینت دنیا و عقبی %~% جلال الدین محمد اکبر آمد

# ندا از غیب بهر سال تاریخ %~% منور صفه شاه ا کبر آمد

# ازان سالی که شه بر تخت بنشست %~% تفأل جستم آگاهی برآمد

![image filename](./1119BayazidBayat.TadhkiraHumayunAkbar_0392.png)

تذكرها همايون وأكبر

تذكرها همايون وأكبر

نبذة عن الكتاب

الفهرس