1 سرم خاک مستان فرخنده پی %~% که شویند نقش خرد را به می

2 فروشم چو من مست باشم خراب %~% جهان خرد را به جام شراب

3 چو فتنه است فرهنگ فرزانگی %~% خوشا وقت مستی و دیوانگی

4 هر آبی کز اندازه بیرون خوری %~% نیاری که یک شربه افزون خوری

5 وگر شربت زندگانی بود %~% هم از خوردن پر گرانی بود

6 بجز می که بر بوی بیهوشیش %~% نی سیر چندان که می‌نوشیش

7 بیا ساقی اندر قدح پی به پی %~% به عاشق نوازی فرو ریز می

8 می کوبه عشق آشنایی دهد %~% ز تشویش خویشم رهایی دهد

9 بیا مطرب آن پرده‌های حکیم %~% کزو گشت پوسیده عقل سلیم

10 نوازش چنان کن که جان نژند %~% شود رسته زین عقل ناسودمند

11 بیا ساقیا درده آن خون خام %~% که شد قرة العین مستانش نام

12 چنان گوش من پر کن از بانگ نوش %~% که بیرون رود پند دانا ز گوش

13 بیا مطرب آن جره طفل وش %~% چو طفلان ببر گیر و به نواز خوش

14 نوایی که تعلیم کرد از نخست %~% بزن چوب تا باز گوید درست

15 بیا ساقی آن جام شادی فزای %~% که بنیاد غم را در آرد ز پای

16 به من ده که راحت به جانم دهد %~% ز خونابه دهر امانم دهد

17 بیا مطرب آن بر بط خوش نوا %~% که بی مغزیش مغز را شد دوا

18 بزن تا که بر باید از مغز هوش %~% به دل جان نوریزد از راه گوش

19 بیا ساقی آن باده تلخ فام %~% که شیرینی عیش ریزد به کام

20 بده تا به شیرینی آرم به کار %~% که تلخی بسی دیدم از روزگار

21 بیا مطر با برکش آواز تر %~% دماغ مرا تر کن از ساز تر

22 روان کن که خشک است رود رباب %~% از آن دست چون ابر باران آب

23 بیا ساقی آن شربت خوش ms01 گوار %~% کزو بزم گردد چو خرم بهار

24 بده تا چو در تن در آرد توان %~% گل زرد من زو شود ارغوان

25 بیا مطرب اسباب می کن تمام %~% بدان ار غنون ساز طنبور نام

26 که گر چون عروسانش در بر نهی %~% می پر دهد از کدوی تهی

27 بیا ساقی آن باده چون عقیق %~% که هم کوثرش نام شد هم رحیق

28 فرو ریز تا چون بکشتی شود %~% خراباتی از وی بهشتی شود

29 بیا مطرب آن چاشنی بخش روح %~% که هم صبح ازو خوش شود هم صبوح

30 فرو گوی و مجلس پر آوازه کن %~% دل و جان می خوارگان تازه کن

31 به جام طرب زنده کن جان پاک %~% که محتاج جرعه است مرده به خاک

32 بیا ساقی آن گنج دان نشاط %~% که اندیشه را در نوردد بساط

33 بده تا نشاط سخن نو کنیم %~% و زو مجلس آرای خسرو کنیم

34 بیا مطربا ساز کن چنگ را %~% به نالش درار آن پر آهنگ را

35 زهی گیر کز ذوق آواز وی %~% حریفان نگردند محتاج می

36 بیا ساقی آن باده خوش گوار %~% که تا اندوه و غم نهم بر کنار

37 بیا ساقیا ارمغانی شراب %~% که محراب زرتشتیان شد ز باب

38 بده تا به مستی کنم خواب خوش %~% کشم آتش غم بدان آب خوش

39 بیا مطرب آن چفته کز یک فغان %~% کند زاهدان را به کوی مغان

40 چنان زن که آتش زند سینه را %~% ز سر نو کند داغ دیرینه را

41 بیا ساقی آن سلسبیل حیات %~% که شوید همه تیرگیها ز ذات

42 بده تا چو منزل به خاکم کشد %~% ز آلایش خاک پاکم کشد

43 بیا مطرب آن علم باریک را %~% که روشن کند جان تاریک را

44 فرو گوی زانگونه سوزان و تر %~% که دستار عالم رباید زسر

45 بیا ساقی آن کیمیای وجود %~% که بی همتان را ms02 در آرد به جود

46 به من ده که تا شادمانی کنم %~% ز گنج سخن در فشانی کنم

47 بیا مطربا مو به مو باز جوی %~% ز موی کمانچه نوایی چو موی

48 که تا چون به مستان رسد ساز او %~% گوارا شود می ز آواز او

49 بیا ساقی آن جام در یا درون %~% کزو گوهر مردم آید برون

50 بده تا نشاطی برون آردم %~% برو سنگ و گوهر برون آردم

51 بیا مطرب آن مایه دل خوشی %~% که صوفی کند زو ملامت کشی

52 بگو تا دمی خرقه بازی کنم %~% به می دلق خود را نمازی کنم

53 بیا ساقی آن باده بی‌خمار %~% فرو شوی زین جان خاکی غبار

54 که چون گم شود جان غمناک من %~% نریزد کسی جرعه بر خاک من

55 بیا مطرب آواز بر کش بلند %~% برون بر غم از سینه‌های نژند

56 ز سر نو کن آیین عشاق را %~% به غلغل در آرا این کهن طاق را

57 بیا ساقی آن ساغر گرم خیز %~% یکی جرعه بر خاک خسرو بریز

58 بیا ساقی آن می که کام من است %~% به من ده که در خورد جام من است

59 مرا با حریفان من نوش باد %~% حریفان بد را فراموش باد

60 بیا مطربا ساز کن پرده را %~% بسوز این دل عشق پرورده را

61 رسید از بتان جان خسرو به کام %~% به یک زخمه کن کار او را تمام

1 خرامان شو ای خامه گنج ریز %~% به در سفتن الماس را دار تیز

2 سخن را چنان پایه بر کش به ماه %~% که بوسد به جرأت کف پای شاه

3 علا دین اسکندر تاج بخش %~% زرفعت به گردون روان کرد رخش

4 محمد جهانگیر حیدر مصاف %~% که از پیش او پس خزد کوه قاف

5 هنرمندکش برگ نبود فراخ %~% چه میوه دهد دیگری را ز شاخ

6 به شهر این مثل شهره عالمست ms03 %~% که هرکش هنر بیش روزی کم است

7 مرا صد فغان زین هنرهای خام %~% که نزد خرد هست عیبش تمام

8 همه روز عمرم به خفتن گذشت %~% شب من در افسانه گفتن گذشت

9 چون در باز کردم نخست از قلم %~% ز مطلع به انوار دادم علم

10 وزان انگبین شربت انگیختم %~% به شیرین و خسرو فرو ریختم

11 وز انجا فرس پیشتر تاختم %~% به مجنون و لیلی سرافراختم

12 کنون بر سریر هنر پروری %~% کنم جلوه ملک اسکندری

13 ز دانا هر آن در که نا سفته ماند %~% فشانم به نوعی که دانم فشاند

14 هنر پرور گنجه گویای پیش %~% که گنج هنر داشت ز اندازه بیش

15 نظر چون براین جام صهبا گماشت %~% ستد صافی و درد بر ما گذاشت

16 من ار چه بدانمی گران سر شوم %~% کجا با حریفان برابر شوم

17 سکندر که فرخ جهان شاه بود %~% به فرخندگی خاص درگاه بد

18 گروهی زدند از ولایت درش %~% گروهی نبشتند پیغمبرش

19 به تحقیق چون کرده شد باز جست %~% درستی شدش بر ولایت درست

20 شگفتی که دانا برو باز بست %~% گر اعجاز نبود کرامات هست

21 مگس بهر آن دست مالد به درد %~% که نارد ز صد کاسه یک لقمه خورد

22 ازان مار بر خویش پیچد به رنج %~% که روزیش خاک است بالای گنج

23 گر از خوان من نبودت توشه %~% جوی باشد آخر ز هر خوشه

24 چو یک جو به یک سال گردد منی %~% پس از روزگاری شود خرمنی

25 کنون دارم امید کین تخم پاک %~% بسی خوشه‌تر بر ارد ز خاک

26 نیندیشی اول چو در پیشها %~% سرانجام پیش آید اندیشها

27 کند هر کسی پیشه خویشتن %~% به مقدار اندیشه خویشتن

28 قلم ران این نامه چون بهشت %~% چنین کرد دیباچه را سر به نشت

29 که چون شد به خاک اختر فیلقوس %~% به پای سکندر جهان داد بوس

30 ms04 در عدل راکرد زآنگونه باز %~% که هم خوابه کبک شد جره باز

31 چو پرداخت از دشمنان مرز و بوم %~% به کشور گشایی روان شد ز روم

32 نخست آرم از رزم خاقان سخن %~% که دیدم به تاریخهای کهن

33 نظامی که کرد آن جریده نگاه %~% در آشتی زد میان دو شاه

34 دگر گونه خواندم من این راز را %~% دگرگون زدم لابد این ساز را

35 وگرنه لطافت ندارد بسی %~% که مر گفته را باز گوید کسی

36 به تاریخ شاهان پیشین و حال %~% چنان خواندم این حرف دیرینه سال

37 که دولت چو رو در سکندر نهاد %~% سران را به درگاه او سر نهاد

38 در آفاق نام ظفر زنده کرد %~% بزرگان آفاق را بنده کرد

39 چو بر بیشتر خسروان چیره گشت %~% به شاهی و لشکر کشی خیره گشت

40 رها کرد بر دیگران راه را %~% به خاقان چین راند بنگاه را

41 بر آهنگ چین خوش دل و شاد کام %~% همی کرد منزل به منزل خرام

42 به خاقان چین داد ز اورنگ روم %~% پیامی که پولاد را کرد موم

43 که بر ما چو کرد ایزد کار ساز %~% در کارسازی و اقبال باز

44 درین دم که بند قبا را به کین %~% به بستیم بر چین و خاقان چین

45 اگر سر در آری و فرمان بری %~% به آزادی از تیغ ما جان بری

46 و گر نه بدین هندی آب دار %~% بر ارم ز ترکان چینی دمار

47 نپوشیده بشنید و برداشت راه %~% به خاقان رسانید پیغام شاه

48 جهاندار خاقان فرخنده بخت %~% دل آزرده شد زان نمودار سخت

49 پس آنگه به آینده داد از ستیز %~% یکی مشت خاک و یکی تیغ تیز

50 بدو گفت آنجا براین هر دو چیز %~% که هست اندرین هر دو رمزی عزیز

51 بگو آنچه گویی خطا و صواب %~% منت زین بتر باز گویم جواب

52 گر ms05 آهن هوس داری اینک به دست %~% وگر گنج و زر بایدت خاک هست

53 شتابان ز خاقان دو حمال راز %~% رسیدند پیش سکندر فراز

54 نموداری آورده دادند پیش %~% نمودند راز ره آورد خویش

55 سکندر بخندید از ان داوری %~% دران نکته دید از فلک یاوری

56 به آینه شاه چین باز گفت %~% که تدبیر ما گشت با کام جفت

57 ز خاقان بما کاین دو کالا رسید %~% نموداری از فتح والا رسید

58 چو دشمن به ما تیغ خود خود سپرد %~% کنون کی تواند سر از تیغ برد

59 دگر آنکه بر ما فرستاد خاک %~% نشان خود از خاک چین کرد پاک

60 گرفتم به فال اینکه بی چشم و کین %~% زمین را به من داد خاقان چین

61 فرستاده زان پاسخ نغزوار %~% سرو پای گم کرده بی مغزوار

62 هراسان به درگاه خاقان شتافت %~% فرو ریخت پیشش جوابی که یافت

63 بجوشید خاقان و شد خشمناک %~% خیال محابا ز دل کرد پاک

64 فرستاد فرمان که بر عزم کار %~% فراهم شود لشکر از هر دیار

65 ز آب الق تا به دریای چین %~% چو دریای چین شد ز لشکر زمین

66 فرود آمدند از دو جانب دو شاه %~% کشیدند تا آسمان بارگاه

67 چو صبح از افق تیغ بیرون کشید %~% همه دامن چرخ در خون کشید

68 سکندر جهان گرد کشور گشای %~% به آرایش لشکر آورد رای

69 دگر سوی خاقان لشکر شکن %~% چو کوهی سر افراخت شد تیغ زن

70 هزاهز در آمد به هر دو سپاه %~% روا رو برآمد به خورشید و ماه

71 بیابان همه بیشه شیر گشت %~% جهانی پر از تیر و شمشیر گشت

72 ز لرز زمین زبر قلب روان %~% در اندام گاو آرد گشت استخوان

73 غبار زمین کله بر ماه بست %~% نفس را درون گلو راه بست

74 ز موج سلاح و ز گرد زمین %~% گلین آسمان شد زمین آهنین

75 ms06 به دریای آهن جهان گشت غرق %~% هوا پر ز میغ و زمین پر ز برق

76 وزان سوی خاقان شوریده مغز %~% جهان گشت پر سوس و برگ بید

77 روان کرد شه تخت جمشید را %~% به منزل رها کرد خورشید را

78 به جولان گه آمد صف آراسته %~% به کوشش چو خورشید شد خاسته

79 وزان شوی خاقان شوریده مغز %~% زنا آمد فتح در پای لغز

80 رسولی فرستاد بر شاه روم %~% که تنگ آمد از دستت این مرز و بوم

81 تو ای تاجور کامدی در نبرد %~% به مردی کن این داوری نی به مرد

82 به پیکار اگر با منی کینه سنج %~% سپه را چه بیهوده داری به رنج

83 چو کاری میان من و تست بس %~% چه جوئیم فریاد فریاد رس

84 بیا تا به هم دست بیرون کنیم %~% زره در خوی و تیغ در خون کنیم

85 زما هر دو تن هر که ماند به جای %~% بود بر سر روم و چین کدخدای

86 چو نزد سکندر رسید این پیام %~% در ان کام جویی دلش یافت کام

87 سوی حرب گه تاخت با ساز جنگ %~% بر انسان که نخجیر جوید پلنگ

88 میانجی به خاقان خیر گفت باز %~% که اینک برزم آمد ان رزم ساز

89 روان شد به جولانگری ساخته %~% ز رخت بقا خانه پرداخته

90 چو پیلان جنگی دران لعیگاه %~% در آمد به شطرنج بازی دو شاه

91 نخست از کمان ناوک انداختند %~% ز یکدیگر آماجگه ساختند

92 چو بودند هر دو هنرمند و چست %~% نیامد بر آماج تیری درست

93 ز ناوک سوی نیزه بردند دست %~% زهر دو در ان نیز مویی نخست

94 به شمشیر گشتند دست آزمای %~% دران هم نشد قالبی زخم سای

95 چو کردند چندان که بود از هنر %~% نگشتند فیروز بر یکدگر

96 به نیروی بازوی پولاد لخت %~% دوال کمرها گرفتند سخت

97 چو پیلان که خرطوم در ms07 هم زنند %~% به پیچند و خرطوم را خم زنند

98 به تاب و توان در هم آمیختند %~% قیامت ز یکدیگر انگیختند

99 هم آخر قوی دست شد شاه روم %~% ز جا در ربودش چو نخلی ز موم

100 فرس تاخت باز و برافراخته %~% ز بازو کسی را ستون ساخته

101 خروش از صف رومیان شد به ابر %~% ز ترکان چینی تهی گشت صبر

102 در افتاد در قلب خاقان شکست %~% برآورد رومی به تاراج دست

103 سکندر بفرمود تا بی‌دریغ %~% سلاح افگنان را نرانند تیغ

104 به پیمان شه زینهاری کنند %~% بران زینهار استواری کنند

105 و گر کس به مردی برابر شود %~% نکوشند کز تیغ بی سر شود

106 به نیرنگ و هنجار اسیرش کنند %~% چو در تابد آماج تیرش کنند

107 کسی کو به گیتی بود هوشمند %~% نیابد ز آسیب گیتی گزند

108 به اندیشه بنیاد کاری کنند %~% کزان خویش را در حصاری کند

109 بزرگی کسی را دهد دستگاه %~% که دارد پناهنده یی را پناه

110 نه زان ماکیان کمتری در شمار %~% که بر چوزگان سازدازپر شد

111 بزرگان که کهتر نوازی شد %~% نه رسم بزرگی به بازی کنند

112 سر مرد بهر سری کردن است %~% چو نبود سری بار بر کردن است

113 ولیکن سران را توان کرد فرد %~% که با زیردستان بود پای مرد

114 کسی بر سر خلق زیبد امیر %~% که افتادگان را بود دستگیر

115 کشاینده نافه این سواد %~% سر نافه چین بدینسان کشاد

116 که چون فرخ اسکندر سرفراز %~% به فیروزی از ملک چین گشت باز

117 بهین روزی از موسم نوبهار %~% که گیتی شد از خرمی چون نگار

118 هم از اول بامداد آفتاب %~% بفرخنده طالع در آمد ز خواب

119 ز باد بهاری هوا مشک بوی %~% عروس جهان ز آب گل شسته روی

120 شده جلوه‌گر نازنینان باغ %~% رخ آراسته هر یکی چون چراغ

121 بساط گل از سبزه گلشن ms08 شده %~% چراغ گل از باد روشن شده

122 به لاله ز فردوس جام آمده %~% ز رضوان به گلبن سلام آمده

123 شده مشکبو غنچه در زیر پوست %~% چو تعویذ مشکین به بازوی دوست

124 بنفشه سر زلف را خم زده %~% گره در دل غنچه محکم زده

125 ز بس تری اندام زیبای گل %~% شده پاره پاره سرا پای گل

126 شده سرخ گل مفرش بوستان %~% به صحرا برون آمده دوستان

127 هوا بر سر سبزه می‌ریخت سیم %~% مراغه همی کرد بر گل نسیم

128 بهر شاخ مرغ ارغنوان ساخته %~% بهر نغمه گل بن سر انداخته

129 ازان نغمه کو غارت هوش کرد %~% مغنی تر نم فراموش کرد

130 غزل خوانی بلبل صبح خیز %~% تمنای میخوارگان کرد تیز

131 ز آواز دراج و رقص تذرو %~% سبک گشت در خاستن پای سرو

132 ز نالیدن قمری خوش نوا %~% کبوتر معلق زنان در هوا

133 بهر سو گل و غنچه نوشخند %~% ملک در میان همچو سرو بلند

134 به بزم ار چه دلبر ز حد بیش بود %~% دلش همبران دلبر خویش بود

135 نشانده صنم را به پهلوی خود %~% چو آیینه نزدیک زانوی خود

136 بهر دورش آن ساقی نیم خواب %~% ز لب نقل می داد و از کف شراب

137 به عشرت نشسته دو سرو جوان %~% پیاپی شده دوستگانی روان

138 ملک عاشق رویش از جان و تن %~% برانسان که او عاشق خویشتن

139 گهی گل همی ریخت اندر کنار %~% گهی دست می سود بر سیب و نار

140 چو می‌رغبت عاشقان تازه کرد %~% شکیب از میان عزم دروازه کرد

141 چنان باده در نازنین راه یافت %~% کزو شرم را دست کوتاه یافت

142 هوای دلش قفل عصمت شکست %~% عنان تکلف ربودش ز دست

143 به افسونگری چنگ را بر گرفت %~% فسونش به دیو و پری در گرفت

144 ازان نغمه کاندر پری خانه شد %~% سلیمان پری وار دیوانه شد

145 بر ms09 ایین خوبان ز شوخی و ناز %~% سرودی برآورد عاشق خواز

146 برو تازه بود آن گل مشک بوی %~% که بویش جهان را کند تازه روی

147 گه از رنگ تر عشوه بازی کند %~% گه از بوی خوش دل نوازی کند

148 چو بشگفت گل خوش بود بوستان %~% ولیکن به همراهی دوستان

149 چو سازنده ارغنون توی نوش %~% بدین رهزنی کرد با تاراج هوش

150 ز سرها خرد رفت و سرمست رفت %~% ملک را عنان دل از دست رفت

151 به خوبان دیگر اشارت نمود %~% که هر یک به سویی چمیدند زو

152 نهی گشت خرگاه شاهنشهی %~% ولیکن شه از خویشتن شد تهی

153 حکیم الهی طلب کرد شاه %~% که بستند تا عقد خورشید و ماه

154 ملک سر خوش و نازنین نیم مست %~% دو عاشق به یکدیگر آورده دست

155 رسانیده این خضر صافی صفات %~% به اسکندر تشنه آب حیات

156 چو نوشیدن از دست جانان بود %~% هر آبی که هست آب حیوان بود

157 گهی نار با سیب پیوسته بود %~% گه از ناردان سیب را خسته بود

158 به گنجینه آرزو دست برد %~% کلید خزینه به خازن سپرد

159 بکان گهر شاخ مرجان نشاند %~% گهر سفت و یاقوت بیرون فشاند

160 چو خورشید را چشم در خواب رفت %~% پیاله فتاد و می ناب رفت

161 به بر بط نی زهره پرده ساز %~% شد از پرده تار بر بط نواز

162 به پرده درون خسرو پرده پوش %~% به خاتون پرده نشین داد هوش

163 چو مرغی خود از دام نجهد مدام %~% دگر مرغ را کی رهاند ز دام

164 طبیبی که پیوسته بیمار ماند %~% نشاید به بالین بیمار خواند

165 کسی کو ندانست راز جهان %~% جهان آفرین را چه داند نهان

166 ادب را نگهدار کز هیچ رای %~% خدا را نداند کسی جز خدای

167 شناسنده حرف دانند گی %~% چنین کرد ازین تخته خوانندگی

168 که چون بیرون آمد فلاتون ms10 ز آب %~% تن خاکی از موج توفان خراب

169 نبودش سر یاری مردمان %~% روان شد سوی کوه چون بی گمان

170 زهر بوم برداشت آهنگ خویش %~% چو سیمرغ بنشست با سنگ خویش

171 دهان را ز اشام و خور بند کرد %~% به شاخ گیا سینه خرسند کرد

172 نیایش‌گر پرده راز گشت %~% به راز اندران پرده دم ساز گشت

173 چنان گشت کوشنده در بندگی %~% که شد سرفراز از سرافکندگی

174 ز شب زنده داری دلش زنده شد %~% چراغش خورشید رخشنده شد

175 برآمد میان همه خاص و عام %~% فلاتون حکیم الهیش نام

176 ز نامش که در شهر و کشور رسید %~% حکایت به گوش سکندر رسید

177 هوس داشت اسکندر کاردان %~% به دیدار آن مرد بسیار دان

178 فرستاد پنهان بلیناس را %~% که از کان برون آرد الماس را

179 به فرمان فرمانروای جهان %~% روان گشت دانا چو کار آگهان

180 ز اندیشه دادش فلاتون جواب %~% که ذره ندارد سر آفتاب

181 من اینجا که گشتم ز دل توشه گیر %~% ز غوغای عالم شدم گوشه‌گیر

182 فرستاده کوشش فراوان نمود %~% نیوشند را رای رفتن نبود

183 بلیناس چون دید کان هوشمند %~% کند وقت خود را بخود ارجمند

184 که آمد چو بیرون فلاتون ز آب %~% بشر باز شد در حین خاک رفت

185 شنیده سخن یک به یک باز گفت %~% چو شه رغبت دیدنش پیش داشت

186 دل اندر پی رغبت خویش داشت %~% سبک بارگی جست و بر داشت راه

187 به برج عطارد روان شد چو ماه %~% نه بود از بزرگان به دنبال کس

188 جز از هوشمندان تنی چند و بس %~% سر کوهکن سوی کهسار کرد

189 به کوه آمد و سر سوی غار کرد %~% چو در غار شد کرد مرکب رها

190 به غار اندرون رفت چون اژدها %~% نگه کرد در کنج آن تنگ نای

191 فرشته وشی دید مردم نمای %~% لگیمی در آورده در گرد ms11 دوش

192 خزیده چو روباه پشمینه پوش %~% کسی گنجش اندر سفالینه خم

193 کلید زبان در دهان کرده گم %~% مبرا شده دل ز غم خوردنش

194 رگ اندر تنش رو نما از صفا %~% نماینده چون رسته در کهربا

195 ز تاب درون در افشان او %~% حکایت کنان روی رخشان او

196 چو سیمای شه دید برخاست زود %~% به رسم بزرگان تواضع نمود

197 پس آنگه گفت از دل عذرخواه %~% دعای سزاوار تعظیم شاه

198 بپرسید کاقبال شاه جهان %~% برین سو چرا رنجه شد ناگهان

199 جهاندار فرمود کز دیر باز %~% به دیدار تو بود ما را نیاز

200 کنونم که آن آرزو دست دادش %~% سر گنج پنهان بباید گشاد

201 چو دانست دانای دریا قیاس %~% که آمد خریدار گوهر شناس

202 به همان نوزیش بگرفت دست %~% نشاندش به تعظیم و خود هم نشست

203 سخن راز هر پرده ساز کرد %~% ز راز نهان پرده را باز کرد

204 بهر باز پرسی که شه می‌نمود %~% حکیمش به اندیشه ره می‌نمود

205 نخستش بپرسید کای گنج راز %~% ازین گوشه گیری چه داری نیاز

206 برون آی ازین غار چون اژدها %~% وگر غار گنج است هم کن رها

207 به دستوری خویش دستت دهم %~% به همدستی خود نشستت دهم

208 ارسطو که جز رای والاش نیست %~% تو همتاش باشی که همتاش نیست

209 فلاتون چو بشنید گفتار شاه %~% فرو شد به کار خود از کار شاه

210 برون داد پاسخ به شرمندگی %~% که ای تو از آفاق را زندگی

211 نماند آن شکوفه به گلزار من %~% که آید بدان بو خریدار من

212 چه جنبانی آن خل بن را به زور %~% که شد خار او تیر و خرماش گور

213 چو شاخ تهی را کنی سنگسار %~% ز بالا همان سنگ بارد نه بار

214 نگویم به دستوریم شاد کن %~% که دستوریم بخش و آزاد کن

1 بدو گفت کاری ز رای بلند %~% توقع ms12 همین باشد از هوشمند

2 ولیکن مراد من این بود و بس %~% که یک چند با تو برارم نفس

3 ز داناییت بهره پر برم %~% ز دریا صدف وز صدف در برم

4 چو تو داشتی صحبت از ما دریغ %~% تواضع ز تو نیست ما را دریغ

5 گر از زحمت ما نیایی ستوه %~% کنون پنجه ما و دامان کوه

6 طریقی نما از خبر داشتن %~% که بتوانم این بار برداشتن

7 بخشنودی کرد گارم درار %~% که خشنود باد از تو هم کردگار

8 حکیم از چنان خواهش زیر کان %~% برون جست روشن چو تیر از کمان

9 به پوز شکری گفت کای کدخدای %~% ترا راست گویم به فرهنگ ورای

10 نخست آنچه فرض است بر شهریار %~% همان شد کز ایزد بود ترس کار

11 بهر شادمانی و تیمارها %~% به یزدان حوالت کند کارها

12 به نیرنگ این پنج روزه خیال %~% که نادان نهد نام او ملک و مال

13 نیندازد اندر سر آن باد را %~% که زد لطمه فرعون و شداد را

14 چو دادت خدا آنچه داری به دست %~% خدا را پرست و مشو خودپرست

15 بهر کار ازان کس طلب یاوری %~% که دارد نهان باخدا داوری

16 شهی کو خود از شرب می شد خراب %~% ازو کی عمارت شود خاک و آب

17 کسی از خود آگه نباشد دمش %~% چه آگاهی از جمله عالمش

18 نگویم که خم خانه را بند کن %~% به نان پاره معده خرسند کن

19 ولیکن چنان خور گرت درخورد %~% که تو می‌خوری نی ترا می‌خورد

20 چو خواب ایدت بر سر تخت خود %~% بیاموز بیداری از بخت خود

21 تو بیدار باش اشکار و نهان %~% که از پاست آباد خسبد جهان

22 بخسب و به خواب جوانی مخسب %~% وگر خود توان تا توانی مخسب

23 بدان شان شو از کینه ور کینه خواه %~% که نی تیغ رنجه شود نه سپاه

24 به ms13 مشت اندرون تیغ را جای کن %~% ولی رای را کار فرمای کن

25 مکش سر ز رایی که بخرد زند %~% که پیل حرون بر صف خود زند

26 ورت دل ز یزدان بود زورمند %~% نه نیز محتاج رای بلند

27 چو قادر شدی چیره را ریز خون %~% مزن دشنه را بستگان زبون

28 به تیمار خدمتگران کن بسیچ %~% زبد خدمتان نیز دامن مپیچ

29 سپهدار باید خداونت تخت %~% که بی‌برگ برکنده باشد درخت

30 متاع جهان است باد روان %~% گره بر زدن باد را چون توان

31 گر امروز نبود ز فردا هراس %~% چه نیکو ترا دولت بی قیاس

32 دد و دام کافزون و کم می‌دوند %~% به مزدوری یک شکم می دوند

33 ندارد به جز آدمی این شمار %~% که یک تن دهد طعمه صد هزار

34 دم صبح کاذب بود زود میر %~% ولی صبح صادق شد آفاق گیر

35 کسی کن زبر دست بر زیر دست %~% کن در زیر دستان نیارد شکست

36 به انصاف نه سکه دادها %~% ستم را بیند از بنیادها

37 چه رانی ز داد فریدون سخن %~% تو نو باش گر شد فریدون کهن

38 به عهد خود آن نغز به کایستی %~% که در عهده دیگران نیستی

39 منه بر بدی کارها را اساس %~% که کس گاه نفرین نگوید سپاس

40 کسی کو بزرگ است کارش بزرگ %~% به هر پایه باشد شمارش بزرگ

41 چو کردی درخت از پی میوه پست %~% جز آن میوه دیگر نیاید بدست

42 یکی را از ان کرد یزدان بلند %~% که باشند ازو دیگران بی گزند

43 پیچ از ستم دست بیچارگان %~% ستم کن ولی بر ستمگارکان

44 برون کن ز پای کسی خار خویش %~% که نتواندت گفتن آزار خویش

45 حذر کن ز تیری که آن بد زنی %~% به غیری گشایی و بر خود زنی

46 گر از آهنین قلعه داری پناه %~% مباش ایمن از ناوک دادخواه

47 نمانند ms14 در ملک و دولت دراز %~% مگر زور مندان عاجر نواز

48 بدانگونه کن گرد گیتی خرام %~% که دریا بی اسرار گیتی تمام

49 نگارنده لوح این داستان %~% چنین راست کرد از خط راستان

50 که چون فتح اسکندر چیره دست %~% در آورده گردن کشان را شکست

51 به فیروزی آفاق را کرد رام %~% به شمشیر بگرفت عالم تمام

52 چو از ربع مسکون بپرداخت کار %~% تمنای دریاش گشت آشکار

53 برون برد ازین خطه خاک بخش %~% به دریای مغرب رسانید رخش

54 جهان دیدگان را طلب کرد پیش %~% سخن گفت ز اندازه کار خویش

55 که چون من به نیروی یزدان پاک %~% قوی دست گشتم برین نطع خاک

56 بگوی زمین دست بردم به پیش %~% به چوگان همت کشیدم به خویش

57 نماند از بساط زمین هیچ جای %~% که نسپرد شبرنگ من زیر پای

58 کنونم چنان در دل آمد هوس %~% که در جویم از قعر دریا و بس

59 نشینم به اب اندرون چند گاه %~% کنم در عجب‌های دریا نگاه

60 بباید ز همت مدد خواستن %~% طلسمی به حکمت بر آراستن

61 بدانش ز صافی ترین جوهری %~% مصفا بر انگیختن پیکری

62 گه دروی کند چون نشیننده جای %~% جهان بیند از جام گیتی نمای

63 حکیمان به فرمان شاه جهان %~% به پوزش گری تازه گردندشان

64 بزرگان نهادند بر خاک سر %~% ستایش گرفتند بر تاجور

65 که ای خاک بوس جناب تو بخت %~% ز پای تو نیروی بازوی تخت

66 دو نوبت گرفتن سراسر زمین %~% نه باشد در اندازه آدمین

67 بدین بس کن وزین زیادت مپوی %~% همه آرزو را نهایت مجوی

68 ز دریا کسی دید غواص کور %~% که گوهر برون آرد از آب شور

69 اگر ماهی آرد به خشکی شتاب %~% به جان کندن افتد چو مردم در آب

70 مکن آتش و بار خود را فزون %~% که خاکی نگنجد به آب اندرون

71 سکندر به پاسخ ms15 زبان بر گشاد %~% ز درج دهن کان گوهر گشاد

72 که اقبال چون گشت هم پشت من %~% کلید جهان داد در مشت من

73 بسی پی فشردم به جویندگی %~% که شویم لب از چشمه زندگی

74 سرانجام من چون ببایست مرد %~% زمانه بدان آبخور ره نبرد

75 به روزی توان باده زین طاس خورد %~% که اسکندرش جست الیاس خورد

76 گرم جاودان کردی ایزد برات %~% نماندی لبم تشنه ز آب حیات

77 چو بر مرگ من بود تقدیر غیب %~% ز محرومی آب حیوان چه عیب

78 چو مردم ندارد گریز از هلاک %~% چه در قعر دریا چه بر روی خاک

79 نیابم ازین پند بیهوده تنگ %~% که از موج دریا نترسد نهنگ

80 چو دانندگان را یقین گشت حال %~% که در مغز شه محکم است این خیال

81 زند از ضمیر خردمند خویش %~% نفس بر مزاج خداوند خویش

82 سکندر چو بشنید گفتارشان %~% نوازشگری کرد بسیارشان

83 به بخشش در گنج را باز کرد %~% زر افشاند و بخشیدن آغاز کرد

84 به فرمان فرمانده روزگار %~% ارسطوی دانا در آمد به کار

85 به فرمود کاسباب کشتی کنند %~% نشیننده راز و بهشتی کنند

86 هنرپیشگان پیشه برداشتند %~% نمودند هرچ از هنر داشتند

87 کشیدند کشتی به دریا کنار %~% به سال کم و بیش پیش از هزار

88 اساسی که بر آب داند ستاد %~% شتابنده کوهی ز آسیب باد

89 چو شد جمله اسباب کشتی تمام %~% شتابنده شد شاه دریا خرام

90 ز آب از نمایان دریا پژوه %~% طلب کرد هشیاری از هر گروه

91 به فرمود تا پیشوایان تخت %~% ز صحرا به دریا کشیدند رخت

92 چهل ساله ترتیب راه دراز %~% که باشد بدان آدمی را نیاز

93 ز حیوان و از مردم و از گیا %~% اگر شیر مرغ است اگر کیمیا

94 خبر کش بسی مرغ کردون گرای %~% سبق بر ده ز اندیشه تیز پای

95 کزیشان همه سه عقاب ms16 سیاه %~% که روزی شتابنده یک ماهه راه

96 سه سال تمام آنچه پرداختند %~% سه ماهش به کشتی در انداختند

97 کسی را که دید از تردد خلاص %~% به همراهی خویشتن کرد خاص

98 گراینده را سوی دریای شور %~% به رغبت روان کرد بر راه دور

99 به فارغ دلی زان بهشتی سواد %~% توکل کنان پا به کشتی نهاد

100 چپ و راستش خضر و الیاس هم %~% پس و پیش ارسطو بلیناس هم

101 فلاطون و دانندگان دگر %~% به همراهی خاص بسته کمر

102 بجنبید کشتی از آسیب موج %~% بر امد سر باد بانها به اوج

103 چو رفتند زانگونه با رود و جام %~% به دریا درون پنج ساله تمام

104 به جایی رسیدند لرزان چو بید %~% که باز آمدن را نباشد امید

105 چو هر کس دران حال بی چارگی %~% به حیرت فرو ماند یک بارگی

106 کسانی کز ایزد خبر داشتند %~% نیایش کنان دست برداشتند

107 چو دادند قفل دعا را کلید %~% کلید در چاره آمد پدید

108 شبانگه که برقع برافگنده ماه %~% بپوشید گیتی حریر سیاه

109 که در گوشه خلوتش ناگهان %~% سروشی پدیدار گشت از نهان

110 جوانی به کردار سرو بلند %~% رخ فرخ و پیکر ارجمند

111 فرشته ولیکن به شکل آدمی %~% نه مردم ولی صورت مردمی

112 جمالی که نتوان نظر کرد دور %~% ز سیمای پاکش همی ریخت نور

113 برو تازگی کرد شه را سلام %~% شهش داد پاسخ به عذر تمام

114 بدو گفت کای سر به سر نور پاک %~% تنت دور ز آلایش آب و خاک

115 فرشته که گویند ما ناتویی %~% که مردم نباشد بدین نیکویی

116 وگر مردمی چون درون آمدی %~% که مردم ندیدت که چون آمدی

117 سروش خجسته سخن در گرفت %~% ز راز نهان پرده را بر گرفت

118 گر آسایشی خواهی از روزگار %~% جمال عزیزان غنیمت شمار

119 دل از روی هم صحبتان شاد کن %~% به نقل و ms17 به می مجلس آباد کن

120 به جمعیت دوستان روی نه %~% پراکندگی را به یک سوی نه

121 به دوری مکوش ار چه بدخوست یار %~% که دوری خود افتد سرانجام کار

122 چو لابد جدائیست از بعد زیست %~% به عمدا جدا زیستن ابر چیست

123 گذشت آنکه با هم نشستیم و خاست %~% کنون رفته را باز جستن خطاست

124 بزرگان پس رفته نشتافتند %~% که بسیار جستند و کم یافتند

125 نه بعد از شدن باز گردد زمان %~% نه تیری که بیرون پرید از کمان

126 کجا بودی ای مرغ فرخنده پی %~% چه داری خبر زان حریفان می

127 به شادی کجا می‌گذارند گام %~% سفر تا چه جایست و منزل کدام

128 کجا روز راحت فزون می‌کنند %~% شب آسایش خواب چون میکنند

129 به عیش و طرب هم عنان که‌اند %~% به ریحان و می مهمان که‌اند

130 کدام آب دیده است در جویشان %~% دل ما چگونه است پهلوی‌شان

131 فغان زان حریفان صحبت گسل %~% که یک ره ز ما بر گرفتند دل

132 بگفتا که گر پرسی از من صواب %~% سروشم ز یزدان موکل بر آب

133 چو در سختی افتاد کار شما %~% به من داد غیب اختیار شما

134 میندیش ازین پس ز دریای ژرف %~% که دادت قضا دستگاه شگرفت

135 درین پرده کاندیشه کار تست %~% درون رو که یزدان نگهدار تست

136 منت همره و ایزدت رهنمای %~% که بنماید و بازت آرد به جای

137 به فرمود فرمانده روم و زنگ %~% که در جنبش کشتی آید درنگ

138 فگندند هر سوی لنگر در آب %~% فرو شد سر بادبانها به خواب

139 سکندر بر آهنگ کاری که داشت %~% برو ریخت از دل شماری که داشت

140 به دستور دانا که در کار بود %~% وصیت نمود آنچه ناچار بود

141 که ما را هوسهای ناسودمند %~% ز راه سلامت چو یک سو فگند

142 سزد گر شما را ز من فتنه جوی ms18 %~% ز بهر سلامت بتابید روی

143 چو من زیر دریا کنم جای خویش %~% به کام نهنگان نهم پای خویش

144 به امید جان بخش گیتی پناه %~% مرا تا به صد روز بینند راه

145 گر آیم برون زین ره پر هراس %~% شناسم حق مردم حق شناس

146 وگر باشد آسیبی از روزگار %~% قضا را به یک چون من صد هزار

147 شما جانب خانه گردید باز %~% من و قعر دریا و راه دراز

148 چو شه را دل آسود زان بسته عهد %~% برایین مهدی درآمد به مهد

149 بیاورد آن شیشه را بعد از ان %~% نشست اندران شاه عالی مکان

150 چو شیشه معلق شد اندر طناب %~% برآبش نهادند همچون حباب

151 شکنج رسن‌ها گشادند باز %~% اجل را سپردند رشته دراز

152 سکندر به مهد اندرون ترسناک %~% چه باشد به دریا یکی مشت خاک

153 سروشش بپرسید کای نیک بخت %~% چه بودت رها کردن تاج و تخت

154 جهاندار گفت ای مبارک نفس %~% نماند خرد چون دراید هوس

155 نیوشنده آسمانی سرشت %~% شد از تازه روی چو باغ بهشت

156 گشاد ابرو از روی خورشید وش %~% به پاسخ دل شاه را کرد خوش

157 که دل را فراهم کن ای سرفراز %~% که بردارد این رنجها را دراز

158 کنون باز کن دیده پیش بین %~% تمنای اندیشه خویش بین

159 بگفت این و برداشت بانگ بلند %~% که زلزال در قعر دریا فگند

160 میانجی دران معرض عمرگاه %~% چو شکل دگر دید سیمای شاه

161 بخندید در پرده کردش سوال %~% که چون دیدی این پرده پر خیال

162 بخاطر هنوز این تمنا کنی %~% کزین گونه لختی تماشا کنی

163 شه ار چه بدل داشت بیش از قیاس %~% هراسی که بودست جای هراس

164 هم از عاجزی پشت را خم نکرد %~% ز نیروی دل ذره‌ای کم نکرد

165 بدو گفت کای بر نهان پرده‌دار %~% درین پرده دیگر چه داری بیار

166 به پاسخ ms19 سروش پسندیده گفت %~% که دانسته را بر تو نتوان گفت

167 چنین روشنم گشت ز الهام غیب %~% کت از نقد هستی نهی گشت جیب

168 سبک شو که جای گرانیت نیست %~% زمانی فزون زندگانیست نیست

169 تو با آنکه دیدی عجبها بسی %~% من از تو ندیدم عجبتر کسی

170 وگر باشدت زین عجبتر نیاز %~% یکی دنده بر بند و بگشای بار

171 ملک گوش بر گفت همدم نهاد %~% بفرمان او دیده بر هم نهاد

172 چو بگشاد چشم و چش و راست دید %~% همان دید چشمش که می خواست دید

173 چو دیده شگفته بهاری بر آب %~% برون جست از برج چون آفتاب

174 چو الیاس و خضر آگهی یافتند %~% سوی مونس خویش بشتافتند

175 کشیدند قارو ره را بر زیر %~% نه قار و ره بان کان یاقوت و زر

176 متاعی که در درج گنجینه بود %~% مصور خیالی در آیینه بود

177 چنان یوسفی گشت یعقوب رنگ %~% برامد چو یوسف ز زندان تنگ

178 گرامی تنش باز مانده ز زور %~% نمک وار بگداخته ز آب شور

179 سکندر که گیتی خداوند بود %~% به هم صحبتان دیر پیوند بود

180 چو هنگام رفتن فراز آمدش %~% به دیدار خویشان نیاز آمدش

181 ازان مژده خوش که دادش سروش %~% سرشکش ز شادی برامد به جوش

182 به فرمان فرمانروای جهان %~% روان گشت کشتی ز جای چنان

183 دوم روز کز چرخ در گشت روز %~% نگون گشت خورشید گیتی فروز

184 شتابنده کشتی بهرسو قطار %~% که پیدا شد از دور دریا کنار

185 فرومانده بیننده رهگرای %~% به حیرت دران کار حیرت فزای

186 که راهی بران دوری دیر باز %~% چگونه برین زودی آیند باز

187 همه کس دری از تعجب گشاد %~% مگر پاک دینان پاک اعتقاد

188 چو دیدند صحرا نشینان ز دور %~% درفشان درفش سکندر ز دور

189 ز هر جانبی آدمی خیل خیل %~% شتابنده شده سوی دریا چو سیل

190 ز ms20 انبوه خلقی ز هر بوم و مرز %~% کرانه چو دریا درامد به لرز

191 سکندر چو بر شط دریا رسید %~% خروش سپه بر ثریا رسید

192 چو آسوده گشتند لختی ز جوش %~% در امد به سرهای شوریده هوش

193 جهاندار منزل به خرگاه جست %~% ز صحرا سوی بارگه راه جست

194 به فرمود کز خاصگان سرای %~% به جز خاصگان کس نماند به جای

195 چنین گفت با پیشوایان کار %~% که ما را دگر گونه شد روزگار

196 نگون می شود کوکب تابناک %~% فرو می‌رود آفتابم به خاک

197 مرا در سه تدبیر یاری کنید %~% درین هر سه کار استواری کنید

198 نخستین وصیت درین داوری %~% به فرزند خود بایدم یاوری

199 که در قصر من اوست رخشنده باغ %~% هم از گوهر من فروزد چراغ

200 دوم آنکه بر عزم صحرای راز %~% چو در مهد عصمت کنم پا دراز

201 دراندم که غلطم به صندوق پست %~% ز صندوق بیرون کنندم دو دست

202 که تا چون به خانه گرایم ز راه %~% کند هر که بیند به حیرت نگاه

203 که چون من ولایت ستانی شگرفت %~% ز نطع زمین تا به دریای ژرف

204 ز چندین زر و گوهر بی شمار %~% نهی دست رفتم سرانجام کار

205 سوم آنکه چون نوبت آن شود %~% که تن در دل خاک مهمان شود

206 در اسکندریه که جای من است %~% بنا کرده رسم و رای من است

207 گرایندم از تخت زر در مغاک %~% ودیعت سپارند خاکی به خاک

208 دو سه روز در زندگی داشت بهر %~% همی زد نفس با بزرگان دهر

209 چو با استواران قوی کرد عهد %~% ز ایوان خاکی برون برد مهد

210 نهان گشت خورشیدش اندر نقاب %~% فرو ریخت چشمش به زندان خواب

211 جریده کشایان تاریخ ساز %~% به چندین نمط بسته‌اند این طراز

212 چو کردم بهر نامه باز جست %~% چنان بود نزدیک بعضی درست

213 که رخشنده خورشید ms21 گیتی خرام %~% برامد ز روم و فرو شد به شام

214 گروهی دگر کرده‌اند اتفاق %~% که در حد بابل شد از خویش طاق

215 اگر دانشی داری ای نیک رای %~% یکی گرد اندیشه خود گرای

216 نگه کن درین چرخ دولاب گرد %~% که چون هر زمان می برد آب مرد

217 چه دلها کز آسیب غم کرد خورد %~% چه سرها که در خاک خواری سپرد

218 کسی این ماجرا زو نپرسید باز %~% کزین ره نوشتن چه داری نیاز

219 چه شکل است کاین دور ظلمات و نور %~% ز گردندگی نیست یک لحظه دور

220 رواقی برآورد از خاک و آب %~% چو شد ساخته باز گردد خراب

221 یکی باز کن پرده زین خاک زرد %~% که دیبای چینی بینی اندر نورد

222 هر آن لاله و گل که در گلشنی است %~% بناگوش و رخسار سیمین تنی است

223 بسا دیده کز سرمه آزاد گشت %~% که ناگه ز خاک سیه باد گشت

224 بسا در که گم شد درین خاک پست %~% که از خاک جز خاک نامد بدست

225 بسا تن که او بار صندل نبرد %~% که در زیر انبار گل شد چو مرد

226 بنایی کسی از گل براری بر آب %~% بسی بر نیامد که گردد خراب

227 چو در کیسه مردم این نقد خاص %~% ز تاراج دزدان ندارد خلاص

228 بیا تا کنیم آن چنان رخت پیچ %~% که جز نام نیکو بدانیم هیچ

229 به معشوق یک شب چه باشیم شاد %~% که مهمان غیری شود بامداد

230 مکن میل این خاک چون ناکسان %~% که پیوند او نیست جز با خسان

231 مباش از نوای فلک نا شکیب %~% که چشمش چو هندوست آهو فریب

232 شنیدم که لقمان دانش پژوه %~% که آمد ز بس زندگانی به ستوه

233 دران عمر کز نه صد افزونش بود %~% قد از حجره یک نیمه بیرونش بود

234 عمارت نکرد آن قدر در خراب %~% که ایمن ms22 بود ز ابرو از آفتاب

235 فراوانش گفتند برنا و پیر %~% که هر دم ز مسکن ندارد گزیر

236 بگفتا که از بهر اندک نزول %~% نشاید شدن میهمان فضول

237 چو در خانه مهمان فضولی کند %~% دل میزبان زو ملولی کند

238 اساسی چه باید به عیوق برد %~% که فردا به بیگانه خواهی سپرد

1 جهان پادشاها خدایی تراست %~% از تا ابد پادشاهی تراست

1 دلم چون به گوهر کشی خاص گشت %~% به دریای اندیشه غواص گشت

2 بهر غوطه چندان فرو ریخت در %~% که دریا تهی گشت و آفاق پر

3 نثاری کزان در برانگیختم %~% به درگاه پیغمبرش ریختم

4 من افشاندم و آسمان برگرفت %~% عطارد ببوسید و بر سر گرفت

5 دریغ آمدم کاینچنین گوهری %~% برم تحفه در خدمت دیگری

6 ادب نایدم بیش ازین در ضمیر %~% کزان سازم آرایش مدح پیر

7 پناه جهان دین حق را نظام %~% ره قدس را پیشوای تمام

آيينهي سكندري

آيينهي سكندري

نبذة عن الكتاب

الفهرس